Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 129/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) sędzia del. NSA Jerzy Solarski Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy H. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy H. a Prezydentem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy dotyczącej pomocy na dofinansowanie pobytu Józefa Wojtiuka w schronisku postanawia: wskazać Prezydenta Miasta W. jako organ właściwy do załatwienia sprawy.


UZASADNIENIE

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w H., działający z upoważnienia Wójta Gminy H., wniósł o rozstrzygnięcie sporu o własciwość zaistniałego pomiędzy Wójtem Gminy H. a Prezydentem W. w przedmiocie dofinansowania pobytu J. W. w schronisku.

W uzasadnieniu wskazano, że pismem z dnia 25 maja 2010 r. skierowanym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w H. J. W. przebywający w schronisku św. Brata Alberta we Wrocławiu ul. Bogedaina 5 zwrócił się o pokrycie kosztów jego pobytu w schronisku według noty księgowej nr (...) w okresie od 1 stycznia do 31 marca 2010 r. Postanowieniem z dnia 28 maja 2010 r., na podstawie art. 65 § 1 K.p.a., Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. przekazał pismo J. W. do załatwienia Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w H. Na postanowienie to Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w H. nie złożył zażalenia. Z materiału dowodowego nadesłanego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W., w szczególności rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że J.W. jest zameldowany na stałe w miejscowości K., Gmina H., ale nie mieszka tam od 15 lat, mimo iż dom nadaje się do zamieszkania. Swoje plany wiąże z pobytem we Wrocławiu, gdzie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny oczekując na propozycje pracy i nie ma zamiaru powrotu do H.. W schronisku przebywa od czerwca 2009 r., zaś w noclegowniach na terenie Wrocławia od co najmniej 4 lat. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w H. stwierdził na tej podstawie, że nie ma racji Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W., iż właściwym do rozpoznania i załatwienia sprawy, a więc wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu bądź odmowie przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu w schronisku jest Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w H.. W licznym orzecznictwie sądowym istniejącym w podobnych sprawach utrwalony jest pogląd, że o tym, który organ zobowiązany jest do rozpatrzenia sprawy pomocy społecznej, decyduje nie fakt zameldowania na stałe, ale pobyt potrzebującego pomocy z zamiarem stałego zamieszkiwania oraz koncentracją decyzji życiowych. Przeprowadzone postępowanie świadczy o tym, że właściwym do rozpoznania i załatwienia sprawy J. W. jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W..

W dniu 6 lipca 2010 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w H. otrzymał kolejne podanie wraz z notą księgową nr (...), datowane na dzień 1 lipca 2010 r. i w dniu 7 lipca 2010 r. postanowił o przekazaniu tego podania do rozpatrzenia według właściwości przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W..

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. wniósł o wskazanie, na podstawie art. 101 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), Wójta Gminy H. jako organu właściwego do rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że J. W. przebywa w schronisku, które nie może być uznane za lokal mieszkalny w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Ponadto pod adresem, który wskazał jako miejsce zameldowania, tj. wieś K. w gminie H., wnioskodawca nie może zamieszkiwać ze względu na konflikty rodzinne. Wobec powyższego J. W. należy uznać za osobę bezdomną. W przedmiotowej sprawie będzie miał zatem zastosowanie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. miał również na względzie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie i w sprawach nie cierpiących zwłoki właściwą miejscowo do udzielenia pomocy jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Mając jednak na uwadze fakt, iż J. W. przebywa w schronisku, w którym pobyt nie jest uzależniony od wniesienia stosownej opłaty, jak również to, że wnioskodawca ma zapewnione całodniowe wyżywienie i nocleg uznano, że nie jest to sprawa, którą należy zaliczyć do niecierpiących zwłoki, bowiem wnioskodawca ma zapewnione podstawowe potrzeby życiowe. Ponadto MOPS dysponuje dodatkowo możliwością udzielenia pomocy rzeczowej. Dlatego też wniosek J. W. został przekazany postanowieniem z dnia 28 maja 2010 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w H.. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w H. zwrócił się o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego z wnioskodawcą, który MOPS przeprowadził w dniu 28 czerwca 2010 r. Następnie Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w H. podjął czynności zmierzające do uzyskania informacji, czy budynek wskazywany przez wnioskodawcę jako miejsce zameldowania, jest przydatny do celów mieszkaniowych. Uzyskując od sołtysa wsi informację, że stan techniczny budynku umożliwia zamieszkanie, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w H. wysnuł wniosek, iż wnioskodawca może mieszkać pod adresem zameldowania, co w ocenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. jest błędnym i niedopuszczalnym ustaleniem, bowiem to nie stan techniczny budynku przesądza o możliwości jego zamieszkiwania przez osobę bezdomną. W ocenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w H. nie udowodnił faktu możliwości zamieszkania przez wnioskodawcę pod wskazanym adresem. Natomiast w dniu 7 września 2010 r. J. W. złożył oświadczenie, z którego treści wynika, że nie wie, kto jest aktualnie właścicielem tego domu, nie ma kluczy do niego i nie może tam wrócić. Wobec tego to właśnie brak możliwości mieszkania przez wnioskodawcę pod adresem zameldowania przyczynił się do tego, iż od 20 lat przebywa on poza domem, z czego ostatnie 5 lat we Wrocławiu, gdzie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Niezaprzeczalnym jest faktem, że J. W. przebywa we Wrocławiu, ale jest osobą bezdomną, prowadzącą wędrowniczy tryb życia, w ramach którego ostatnie 5 lat spędził we Wrocławiu, jednak z prowadzonych z nim rozmów nie wynika, aby miał wyraźny zamiar stałego pobytu we Wrocławiu.

W piśmie procesowym z dnia 5 października 2010 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w H. poinformował o dokonanych ustaleniach w kwestii możliwości zamieszkania J. W. w miejscowości K. i dołączył oświadczenie jego siostry T. P., w którym stwierdziła, że zarówno ona jak jej brat mają prawo do domu po zmarłych rodzicach, ale od 20 lat brat nie kontaktował się z nią. Stwierdziła, że nie widzi przeszkód, aby J. W. wrócił do domu, którego jest współwłaścicielem. Dołączono także pismo Wójta Gminy H. informujące, że J. W. jest podatnikiem z tytułu posiadania udziału 5/6 części w gospodarstwie rolnym o powierzchni 4,7900 ha fizycznych, 0,0500 ha nieużytków, 7,6885 ha przeliczeniowych w miejscowości K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Ze sporem kompetencyjnym mamy do czynienia wtedy, gdy przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy - spór pozytywny, albo gdy każdy z nich uważa się za organ niewłaściwy do jej załatwienia - spór negatywny. Natomiast spór o właściwość związany jest ze sprawą indywidualną i kształtuje się na bazie rozbieżnych poglądów organów jednostek samorządu terytorialnego, bądź samorządowych kolegiów odwoławczych, co do zakresu ich działania.

W niniejszej sprawie rozbieżność ta powstała w zakresie właściwości do załatwienia rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, bowiem dwa organy administracji samorządowej, tj. Wójt Gminy H. i Prezydent Miasta W., nie uznały swojej właściwości miejscowej do rozpatrzenia wniosku Józefa W. o udzielenie pomocy finansowej na pokrycie opłaty za pobyt w schronisku.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, przy czym ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego, który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania osoby jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Natomiast w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo gminą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Pojęcie osoby bezdomnej zostało określone ustawowo w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niemieszkającą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkiwania.

W świetle ustaleń dokonanych przez organy pomocy społecznej, nie ma podstaw do uznania J. W. za osobę bezdomną, bowiem mimo że nie zamieszkuje od 20 lat w lokalu mieszkalnym w miejscowości K., gdzie jest zameldowany na pobyt stały, to jednak nie jest tej możliwości pozbawiony, gdyż jest współwłaścicielem znajdującego się tam budynku mieszkalnego i gospodarstwa rolnego. Przebywanie od wielu lat poza miejscem stałego zameldowania jest więc kwestią jego wyboru. Nie zachodzi więc żadna z dwóch sytuacji opisanych w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej definiujących kategorię osoby bezdomnej.

Natomiast fakt przebywania J. W. od 5 lat we Wrocławiu, gdzie miał ostatnie zatrudnienie, które ustało w 2007 roku, zarejestrowanie się w Powiatowym Urzędzie Pracy we W. jako bezrobotny i oczekiwanie na propozycję pracy w tym mieście przemawia za przyjęciem, że to Wrocław stanowi jego miejsce zamieszkania.

Zgodnie z art. 25 K.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania w świetle wskazanego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny, czyli fakt przebywania i wewnętrzny, czyli zamiar stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. Zamiar stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli, ponieważ nie jest czynnością prawną. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Z oświadczenia J. W. wynika, że nie ma on zamiaru powrotu do miejscowości K., gdzie - jak twierdzi - nie ma możliwości żadnego zatrudnienia. Z tego powodu przebywa od 20 lat poza K., a od 5 lat we Wrocławiu i tu poszukuje stałej pracy. Świadczy to niewątpliwie o zamiarze stałego pobytu J. W. we Wrocławiu. W związku z tym, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, organem właściwym do rozpoznania wniosku jest Prezydent W.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.