Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 110/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 16, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 5, art. 146 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18  art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 1 i 2, art. 26, art. 29, art. 50 ust. 3-5, art. 51 ust. 1, art. 99
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: art. 7
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
article: par. 1 ust. 2 pkt 1 i 2, par. 2 ust. 1 pkt 1 i 2, par. 3 ust. 1 pkt 1, par. 16 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
law: Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80  art. 23
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 153 poz 30  art. 13, art. 20
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr  1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia NSA Józef Kremis Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 listopada 2009 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego we W nr [...] z dnia [...] r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej i o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości dla G S (zwanego dalej skarżącym).

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył, że w dniu [...] roku do Biura Powiatowego ARiMR we W wpłynął wniosek kontynuacyjny skarżącego o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok [...]. Wniosek producenta obejmował:

1. Pakiet "Utrzymanie łąk ekstensywnych" realizowany w wariancie półnaturalne łąki dwukośne (POlb) na obszarze 3,65 ha;

2. Pakiet "Rolnictwo ekologiczne" realizowany w ramach wariantów: trwałe użytki zielone z certyfikatem zgodności (S02b02) na obszarze 3,65 ha i uprawy sadownicze w tym jagodowe - bez certyfikatu zgodności - (S02d01) na obszarze 114,69 ha.

W dniu [...] roku organ I instancji wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w wysokości wnioskowanej przez producenta rolnego. W dniu [...] r. gospodarstwo skarżącego zostało skierowane do kontroli metodą inspekcji terenowej, która została przeprowadzona w dniach [...] r. Dnia [...] r. do Biura Powiatowego ARiMR we W wpłynął protokół z tej kontroli na miejscu. Jej przedmiotem było ustalenie stanu faktycznego użytkowanych działek rolnych na dzień przeprowadzania kontroli. Na działkach rolnych C, D, E, F oraz G inspektorzy terenowi stwierdzili ugór, zaś na działce rolnej B, że plantacja czarnej porzeczki nie jest użytkowana, natomiast na działce rolnej A w odniesieniu do wariantu P01b stwierdzono brak skoszenia łąki w [...] r.

W związku z pojawieniem się nowych okoliczności faktycznych, nieznanych organowi w momencie wydania decyzji w sprawie [...] na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i 150 k.p.a. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne, zakończone następnie wydaniem opisanej na wstępie decyzji [...] z dnia [...] r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej i o przyznaniu płatności w pomniejszonej wysokości.

Rozpoznając wniesione przez skarżącego odwołanie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR we W - po ponownej analizie protokołu z kontroli oraz załączonych do niego dokumentów stwierdził, iż inspekcja została przeprowadzona w sposób prawidłowy, zgodny z obowiązującymi przepisami i procedurami. Jak zaznaczył, celem przedmiotowej kontroli było ustalenie stanu faktycznego użytkowanych działek w terenie. W gospodarstwie skarżącego brak jest możliwości zakwalifikowania działek rolnych B, C, D, E, F i G jako plantacji porzeczki zgodnie z wiedzą teoretyczną inspektorów terenowych wynikającą z wykształcenia rolniczego oraz wieloletniej praktyki przy kontrolach powierzchniowych i upraw rolnośrodowiskowych. Bardzo niska obsada nasadzeń porzeczki czarnej od ok. 1700 szt./ha na działce G do 2000 szt./ha na działce B, gdzie od 25 do 35 % stanowiły sztobry suche przy jednoczesnym wysokim stopniu zachwaszczenia działek, nie pozwoliła inspektorom na stwierdzenie faktu istnienia trzyletniej plantacji porzeczki czarnej. Porzeczka występowała w postaci nielicznych sadzonek, nieregularnie rozmieszczonych, zagłuszonych wieloletnimi chwastami, co wskazuje na brak wykonywania jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych i pielęgnacyjnych, umożliwiających prawidłowy rozwój i rozgałęzianie roślin. Stan poszczególnych działek rolnych potwierdza obszerny i szczegółowy materiał zdjęciowy, z którego bezspornie wynika, iż brak jest na działkach dwu, lub trzyletniej plantacji porzeczki czarnej. Dodatkowo działki porośnięte są zaschniętą roślinnością zielną, co wskazuje, iż rolnik na nich nie wykonywał żadnych zabiegów pielęgnacyjnych. Nie stosowano skutecznych zabiegów w celu utrzymania lub podwyższania żyzności i biologicznej aktywności gleby, co jest niezgodne wymaganiami określonymi w pkt 2.1 części A Załącznika I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2092/91 z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i środków spożywczych ( Dz. Urz. UE ż 1991 r. Nr L 198.1 ze zm.), natomiast jej zachwaszczenie jest niezgodne z wymaganiami zawartymi w pkt 3 części A Załącznika I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2092/91, który stanowi, iż szkodniki, choroby i chwasty są zwalczane poprzez wykorzystanie następujących środków:

- wybór właściwych gatunków i odmian,

- program właściwego płodozmianu,

- reguły postępowania podczas mechanicznej uprawy,

- ochrona naturalnych wrogów szkodników za pomocą korzystnych przepisów (tj. wprowadzanie żywopłotów, ochrona gniazd, wypuszczanie drapieżników),

- wypalanie chwastów.

Określony podczas kontroli na miejscu rodzaj użytkowania dla działek C, D, E, F i G to ugór, a w przypadku działki rolnej B stwierdzono całkowity brak użytkowania rolniczego, który nie jest objęty wsparciem z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego (tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich; Dz. U. z 2004 roku Nr 174, poz. 1809 ze zm.). Dodatkowo organ II instancji przywołał art. 51 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. WE Nr L 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.), według treści którego - jeżeli dla danej grupy upraw obszar zadeklarowany na cele jakichkolwiek systemów pomocy obszarowej, za wyjątkiem skrobiowych odmian ziemniaka i ich nasion zgodnie z odpowiednio art. 93 i 99 rozporządzenia (WE) nr 1782/2003, przekracza obszar zatwierdzony zgodnie z art. 50 ust. 3 do 5 niniejszego rozporządzenia, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy jeśli różnica ta wynosi 3% lub 2 ha, lecz nie więcej niż 20% zatwierdzonego obszaru. Jeżeli różnica ta przekracza 20% zatwierdzonego obszaru, dla danej grupy upraw nie zostanie przyznana żadna pomoc obszarowa. Powierzchnia poszczególnych działek rolnych, która została stwierdzona podczas kontroli na miejscu jest zgodna lub większa niż deklarowana, jednakże zdaniem organu należy przyjąć, iż powierzchnia zatwierdzona dla zadeklarowanej przez wnioskodawcę grupy uprawy S02d01 wynosi 0,00 ha, co stanowi przekroczenie 20 % różnicy między powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną. Z kolei w odniesieniu do działki rolnej A zgłoszonej do płatności w ramach wariantów P01b i S02b02 stwierdzono brak koszenia w roku [...], co skutkuje zgodnie z zapisem załącznika nr 5 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego zmniejszeniem płatności w wysokości 100 % w odniesieniu do wariantu - półnaturalne łąki dwukośne.

W wyniku zastosowania wszelkich zmniejszeń i sankcji, będących konsekwencją stwierdzonych podczas kontroli nieprawidłowości, stronie jedynie przyznano płatność do 3,65 ha ekologicznych trwałych użytków zielonych z certyfikatem zgodności (S02b02) w kwocie 949,00 zł wg stawki 260zł/ha.

Co do zarzutu, strony, że protokoły z kontroli obarczone są błędem prawnym, poprzez dokonanie kontroli z naruszeniem art. 46, 47 i 48 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. WE Nr L 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.)- organ II instancji podał, że kontrole wykonane zostały zgodnie z zapisami regulacji zawartych w cyt. rozporządzeniu w zakresie wymogów i norm określonych w poszczególnych aktach prawnych, a oba raporty pokontrolne zawierają wymagane przepisami prawa elementy. Protokół nr [...] również zawiera część dotyczącą sprawdzenia wypełniania przez producenta rolnego zasad Zwykłej Dobrej Praktyki Rolniczej oraz wymogów określonych dla poszczególnych pakietów zawartych w Załączniku nr l do rozporządzenia rolnośrodowiskowego w cz. II "Zadania realizowane w ramach pakietów i wariantów". Organ zauważył, że nie istnieją w krajowym porządku prawnym akty prawne regulujące w jaki sposób prowadzić uprawę porzeczki czarnej, wynika to z zasad agrotechniki, które to zgodnie z oceną inspektorów terenowych nie zostały zachowane, co doprowadziło do stanu, że uprawa czarnej porzeczki nawet jeśli została założona przez rolnika, w momencie kontroli nie istniała. Potwierdza to dobitnie materiał dowodowy w postaci fotografii załączonych do protokołu z kontroli.

Dalej organ zauważył, że na mocy § 11 ust. 2 cytowanego rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność z tego tytułu jest udzielana na wniosek producenta rolnego. Powierzchnię działek rolnych użytkowanych rolniczo, rodzaj uprawy oraz status poszczególnych działek w rolnictwie ekologicznym producent rolny deklaruje z własnej inicjatywy i własnoręcznym podpisem na ostatniej stronie wniosku potwierdza prawdziwość danych, tym samym na nim spoczywa obowiązek podania danych zgodnych ze stanem faktycznym. Podpis ten obejmuje także oświadczenia i zobowiązania, z których wynika przede wszystkim że:

1. znane mu są zasady oraz tryb realizacji programu rolno-środowiskowego;

2. jest świadomy skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji

programu rolno-środowiskowego;

3. zobowiązuje się do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolno-środowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji;

4. zobowiązuje się do przestrzegania, na obszarze całego gospodarstwa rolnego, zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej, zgodnie z przepisami dotyczącymi - obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania;

5. zobowiązuje się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznawanie, przedłużanie, pobieranie lub wypłacanie płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolno-środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, o każdej zmianie powstałej w okresie trwania złożonych przeze mnie zobowiązań, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni oraz przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego.

Organ następnie argumentował, że podjęcie zobowiązań rolnośrodowiskowych nakłada na producenta rolnego stosowanie wyższych standardów w gospodarstwie rolnym niż na rolniku prowadzącym gospodarstwo metodami konwencjonalnymi. Zgodnie z pkt 31 preambuły do rozporządzenia Rady (WE) NR 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 1999 160/80) program pomocy rolnośrodowiskowej powinien być kontynuowany w celu zachęty rolników, by służyli społeczeństwu jako całości poprzez wprowadzanie lub kontynuowanie stosowania praktyk gospodarki rolnej zgodnych z rosnącą potrzebą ochrony i poprawy środowiska, zasobów naturalnych, gleby, różnorodności genetycznej i utrzymania stanu krajobrazu i obszarów wiejskich. Nie oznacza to jednak, że dla zachowania tych celów należy zaprzestać na założonej uprawie wykonywania jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych. Niedbalstwo w prowadzeniu przedmiotowej plantacji porzeczki czarnej doprowadziło do jej degradacji, co zostało opisane przez inspektorów terenowych w protokole pokontrolnymi przedstawione na załączonym materiale fotograficznym.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji właściwie ustalił w zaskarżonej decyzji wysokość procentowego zawyżenia przez stronę powierzchni uprawnionej do płatności.

W skardze na to rozstrzygnięcie – domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji – skarżący podnosił, że w przedmiocie obsady plantacji w rolnictwie ekologicznym z założenia zagęszczenie krzewów winno być dwukrotnie mniejsze niż na plantacji konwencjonalnej. Wynika to z braku możliwości stosowania środków ochrony roślin i ma na celu spowolnienie ewentualnego rozprzestrzeniania się chorób roślin. Jest to fakt powszechnie znany i takie zalecenia otrzymał od doradcy rolnośrodowiskowego. Obsadę na poziomie 1600 - 1800 /ha uważa za optymalną zaś organy ARiMR nie wskazują, jaką obsadę plantacje mieć powinny, aby mogły zostać zakwalifikowane do dopłat. W zakresie porzeczki czarnej brak jest stosownych regulacji prawnych. Skarżący zarzucił, że podczas kontroli u brata skarżącego policzono obsadę porzeczki na jednej z działek i ustalono, że wynosi ona 1100/ha. Ten sposób użytkowania gruntu został zakwalifikowany jako uprawa porzeczki czarnej bez zastrzeżeń. Organy obu instancji nie odniosły się do tej kwestii opierając się na dowolnej ocenie inspektorów.

W kwestii nie wykonania zabiegów pielęgnacyjnych na plantacjach wyjaśnił, że zabiegi wykonuje w razie uznania, że zachodzi taka potrzeba. Podczas kontroli, z uwagi na upływ 7 miesięcy od koszenia, chwasty zdążyły częściowo odrosnąć. Powodem problemów z chwastami jest to, że na działkach uprawiał w roku 2004 kukurydzę, a w 2005 jęczmień. Zwłaszcza przy kukurydzy pola były mocno nawożone, stąd bujny rozrost chwastów, szczególnie lebiody. Chwast ten w ciągu kilku tygodni osiąga wysokość metra. Nie zgodził się jednak z oceną organów, że niewykonanie zabiegów pielęgnacyjnych na plantacjach w roku [...] upoważnia je do uznania, że plantacja nie istnieje, bądź grunt nie jest użytkowany rolniczo. Brak wykonania zabiegów pielęgnacyjnych na uprawie ekologicznej zgodnie z działem II pkt 1 ust. 2 załącznika nr 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 28.02.2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata [...]-2013 skutkuje określonymi sankcjami. W przypadku stwierdzenia po raz pierwszy jest to 20%, a kolejny 100% dopłat. Przepis ten ma zastosowanie od 28.02.2008 r., zatem nie dotyczy sezonu [...]. Fakt, że ustawodawca wprowadził taki przepis świadczy o tym, iż uznał wprowadzenie obowiązku wykonywania corocznych zabiegów pielęgnacyjnych za potrzebne i obwarował stosownymi sankcjami. Potwierdza również, iż w roku [...] taki obowiązek nie istniał w odniesieniu do spełnienia warunków przyznania dopłat.

Dodatkowo w piśmie procesowym sformułowano zarzuty obrazy norm postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez :

- brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, gromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wybiórczy, mający na celu udowodnienie niesłusznej i arbitralnie przyjętej tezy, że działka rolna oznaczonej symbolem B stanowi nieużytek, w skutek nie przeprowadzania zabiegów pielęgnacyjnych oraz że działki oznaczone symbolami C, D, E, F, G stanowią ugór;

- błędnym przyjęciu w kontekście zebranego materiału dowodowego w sprawie, że różnica pomiędzy powierzchnią, zgłoszoną do płatności rolnośrodowiskowych przez skarżącego a powierzchnią stwierdzoną na działkach B, C, D, E, F, G wynosi ponad 20%; dokonywanie ustaleń stanu faktycznego na podstawie protokołu z kontroli przeprowadzonej na miejscu w roku [...] r., w sprawie dotyczącej dopłat za uprawy znajdujące się na zadeklarowanych działkach w roku [...] r.;

Nadto zarzucono naruszenie:

- art. 6. k.p.a. poprzez ocenianie stanu plantacji działek wg pozaustawowych norm oraz poprzez rozstrzyganie w przedmiocie zastrzeżonym dla jednostek certyfikujących tj. w przedmiocie tego, czy skarżący prowadził zadeklarowane uprawy zgodnie z wymogami, jakie muszą spełniać producenci w ramach rolnictwa ekologicznego;

- art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzanie uzupełniającego postępowania dowodowego (kontroli gospodarstwa rolnego skarżącego) po wydaniu ostatecznej decyzji oraz poprzez brak precyzyjnego wskazania motywów wydanego rozstrzygnięcia;

- art. 16 k.p.a. poprzez wznowienie postępowania pomimo tego, że nie została spełniona ustawowa przesłanka przewidziana art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz poprzez przeprowadzanie kontroli gospodarstwa rolnego skarżącego po wydaniu ostatecznej decyzji;

Dalej zarzucono niewłaściwe zastosowanie § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego — polegającą na uznaniu w kontekście zebranego materiału dowodowego w sprawie, że działki rolne C, D, E, F, G stanowią ugór, który nie jest objęty wsparciem z tytułu przedsięwzięć rolnośrodowiskowych;

- art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 polegającym na uznaniu w kontekście zebranego materiału dowodowego w sprawie, że różnica pomiędzy powierzchnią zgłoszoną do płatności rolnośrodowiskowych przez skarżącego a powierzchnią stwierdzoną na działkach B, C, D, E, F, G wynosi ponad 20%.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ). Określone w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") podstawy uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność zaskarżonej decyzji administracyjnej z przepisami prawa procesowego i materialnego.

Rozpoznając wniesioną skargę Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa.

Badając legalność zaskarżonej decyzji należało zacząć od zagadnienia prawidłowości zastosowanego trybu wznowienia postępowania. Wbrew jednak zarzutom skargi, zaistniała w rozpatrywanym przypadku podstawa z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Niewątpliwie w trakcie kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach [...] r. ustalono, że stan przedmiotowych działek nie odpowiada stanowi deklarowanemu w złożonym przez producenta rolnego wniosku o przyznanie płatności. Tego rodzaju kontrola i jej wynik przedstawiony w protokole kontroli sporządzonym przez inspektorów terenowych, stanowił bezsprzecznie nowy dowód w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Dowód ten, co oczywiste, nie istniał w dacie wydania decyzji ostatecznej z dnia [...] r. Wszakże w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymienia się dwie, niezależne od siebie przesłanki w ramach omawianej podstawy wznowienia, jak należy wnosić ze sformułowania, cyt.: "(...) ujawniły się nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody". Zarówno nowe dowody jak i nowe okoliczności muszą ujawnić się po wydaniu decyzji (tu - protokół z kontroli na miejscu), lecz muszą istnieć w chwili wydania pierwotnej decyzji. Wystarczające jest ujawnienie się albo nowej okoliczności faktycznej albo nowego dowodu, które spełniają - każde z nich - pozostałe przesłanki wznowienia. Każda okoliczność faktyczna może być dowodzona określonym dowodem. W doktrynie i judykaturze wyraża się pogląd, że "jeżeli więc nawet dany dowód nie istniał w dniu wydania decyzji, lecz został sporządzony w terminie późniejszym, to jednak wynikająca z tego dowodu okoliczność faktyczna mogła istnieć w dniu wydania decyzji i może uzasadniać wznowienie postępowania" (por. np. do analogicznie brzmiącej przesłanki wznowienia - B. Gruszczyński [w]: S. Babiarz, b. Deuter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004 r., s. 616 ). W realiach rozpoznawanej sprawy nowe okoliczności faktyczne ujawniły się za pośrednictwem dowodu, który został sporządzony już po wydaniu decyzji ostatecznej – wynikają one z twierdzeń zawartych w protokole kontroli. Dokonane w jej toku ustalenia, że na działkach rolnych C, D, E, F oraz G inspektorzy terenowi stwierdzili ugór, na działce rolnej B brak użytkowania plantacji czarnej porzeczki, natomiast na działce rolnej A w odniesieniu do wariantu P01b stwierdzono brak skoszenia łąki w [...] r. stanowią zatem tego rodzaju okoliczności faktyczne, które ujawniły się już po wydaniu decyzji ostatecznej, istniały w dacie jej wydania, lecz nie były znane organowi. Zważywszy na prawne przesłanki przyznania płatności (o czym mowa w dalszych rozważaniach) stanowiły one okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Na tym tle należy uznać bezsprzecznie, że organy prawidłowo oceniły wystąpienie określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. ustawowej podstawy do wznowienia postępowania, o czym jest mowa w uzasadnieniu decyzji organu I instancji i czego nie zakwestionował organ odwoławczy. Tym samym bezzasadny jest zarzut strony o naruszeniu przez organy przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, normujących problematykę wznowienia postępowania. Uchylenie ostatecznej decyzji nastąpiło z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a., sama instytucja wznowienia postępowania dotyczy wzruszania decyzji ostatecznych, a zatem z istoty rzeczy postępowanie w tej materii wszczyna się w razie zaistnienia ustawowych przesłanek, co ujawnia się z upływem czasu. Nadto, obowiązujące regulacje prawne nie obligują Agencji do przeprowadzenia kontroli bezpośredniej już w toku zwykłego postępowania administracyjnego zainicjowanego złożeniem wniosku o przyznanie płatności. Czyni to chybionym zarzut skargi o obrazie art. 8 i art. 16 k.p.a.

Nie można zgodzić się również z zarzutami skargi formułowanym w aspekcie zasad kontroli oraz organów uprawnionych do jej przeprowadzania. W szczególności regulacje dotyczące przeprowadzania kontroli co do płatności rolnych, w tym rolnośrodowiskowych, zostały określone prawem wspólnotowym, tj. w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. U. UE. L z 2004 r. Nr 141, poz. 18). Według reguł ogólnych zawartych w art. 23 ust. 1 rozporządzenia kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przeprowadza się tak, aby skutecznie zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności. Z kolei art. 24 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że kontrole administracyjne opisane w art. 23 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 pozwalają na wykrycie nieprawidłowości, a w szczególności na ich automatyczne wykrycie za pomocą narzędzi informatycznych, między innymi dzięki kontrolom krzyżowym. Kontrole te dotyczą odpowiednio zadeklarowanych uprawnień do dopłat i zadeklarowanych działek i pozwalają uniknąć nienależnego wielokrotnego przyznawania tej samej pomocy w odniesieniu do tego samego roku kalendarzowego lub gospodarczego oraz nienależnej kumulacji pomocy w ramach programów pomocy wiążących się z zadeklarowaniem powierzchni. Po wskazaniu nieprawidłowości wykrytych podczas kontroli krzyżowych uruchamia się odpowiednią procedurę administracyjną, a w razie konieczności także przeprowadza się kontrolę na miejscu (ust. 2 rozporządzenia). Regulacja dotycząca wykonywania kontroli na miejscu zawarta została w art. 26 i następnych rozporządzenia. Zgodnie z art. 29 kontrole na miejscu obejmują wszystkie działki rolne zadeklarowane we wnioskach o przyznanie pomocy w ramach programów wymienionych w załączniku I do rozporządzenia (WE) Nr 1782/2003, z wyjątkiem wniosków o pomoc z tytułu nasion, zgodnie z art. 99 tego rozporządzenia. Jednak rzeczywiste określenie obszarów w ramach kontroli na miejscu może być ograniczone do próby obejmującej przynajmniej 50 % działek rolnych objętych wnioskami w ramach systemów pomocy ustanowionych w tytułach III, IV i IVa rozporządzenia (WE) Nr 1782/2003, pod warunkiem, że próba ta gwarantuje wiarygodny i reprezentatywny poziom kontroli - tak w odniesieniu do kontrolowanego obszaru, jak i wnioskowanej pomocy. Przepis ten wymaga również, że w przypadku, gdy w toku takiej prostej kontroli ujawniane są nieprawidłowości, próba działek rolnych poddanych kontroli ulega zwiększeniu. Kontrole udzielenia i wykorzystania pomocy w zakresie zgodności z prawem i ustaleniami planu zgodnie z przyjętym planem kontroli dokonywane są przez organy ARiMR, tzn. na podstawie art. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386 i Nr 148, poz. 1551). W tym stanie prawnym, do kontroli, czy beneficjent spełnia warunki przyznania pomocy w formie płatności rolnych uprawnione są jednostki ARiMR. Podstawy prawne i cel kontroli wykorzystania środków przyznanych w ramach wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych są odmienne od kontroli przeprowadzanej przez jednostki certyfikujące na mocy unormowań ustawy o rolnictwie ekologicznym, gdyż w tym ostatnim przypadku jednostki certyfikujące kontrolują jedynie, czy produkty z gospodarstwa są pozyskiwane metodami ekologicznymi zgodnie z właściwymi regulacjami wspólnotowymi (tj. w stanie prawnym sprawy - zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2092/91/EWG z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i środków spożywczych; Dz. Urz. WE L 198, 22.07.1991 r., z późn. zm., a obecnie rozporządzeniem Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 ;Dz. Urz. UE L 189 z 20.07.2007, str. 1, z późn. zm.). Stosowanie metod ekologicznych uprawy (uzyskanie certyfikatu zgodności) jest tylko jednym z warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu "Rolnictwo ekologiczne". Wymagania w zakresie produkcji ekologicznej nie są tożsame ze spełnieniem wymagań do uzyskania dopłat rolnych mimo istniejących odniesień prawnych, czy też występującego związku.

Nie można zatem podzielić zarzutu skargi jakoby jednostki certyfikujące posiadały właściwość rzeczową do stwierdzania, czy dany pakiet rolnośrodowiskowy jest realizowany przez producenta rolnego. Jednostki certyfikujące nie mają kompetencji do weryfikacji spełnienia warunków w zakresie przyznawania płatności z omawianego tytułu.

Zasadniczą kwestią postępowania administracyjnego, po jego wznowieniu, było ustalenie, czy skarżący spełnia przesłanki do objęcia wsparciem z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. Organ takie przesłanki ustalił w toku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. Materiał dowodowy jest kompletny i pozwolił na rozeznanie stanu faktycznego sprawy, na podstawie którego organ wyprowadził trafne wnioski dokonując prawidłowej subsumcji stanu faktycznego sprawy do obowiązujących, znajdujących zastosowanie w sprawie norm prawa materialnego. W zaskarżonej decyzji wskazano prawidłowy stan prawny, w szczególności powołując przepisy cytowanego wyżej rozporządzenia rolnośrodowiskowego, tzn. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 174, poz. 1809 ze zm.). Według § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia - płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej, co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L160 z 26.06.1999, ze zm.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004) oraz zobowiąże się do realizacji pakietów rolnośrodowiskowych zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej.

Za działalność rolniczą, o której mowa w § 1 ust.2 pkt 1, uważa się produkcję roślinną i zwierzęcą w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego i reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, roślin ozdobnych i grzybów uprawnych, sadownictwa, hodowlę i produkcję materiału zarodowego ssaków, ptaków i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego lub fermowego oraz chów i hodowlę ryb. Po myśli § 3 ust.1 pkt 1 płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, użytkowanych jako grunty orne, łąki lub pastwiska, a w przypadku pakietu, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 2, użytkowanych również jako sady.

Odnosząc przytoczony stan prawny do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że skarżący we wniosku zobowiązał się do realizacji pakietu "Utrzymanie łąk ekstensywnych" realizowany w wariancie półnaturalne łąki dwukośne (P01b) oraz pakietu "Rolnictwo ekologiczne" realizowanego w ramach między innymi wariantu "uprawy sadownicze w tym jagodowe", bez certyfikatu zgodności (S02d01).

Szczegółowe obowiązki wnioskodawcy powinien określać przedstawiony przez niego przy wniosku "plan działalności rolnośrodowiskowej", przy czym powinności te uwzględniać muszą wymagania określone w części II załącznika nr 1 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Gospodarowanie, pojmowane jako "produkcja roślinna" lub "użytkowanie działek rolnych" obejmować musi nie tylko opisane tamże zaniechania, ale także działania, które obowiązany jest podejmować rolnik. Takim podstawowym działaniem rolnika w tym zakresie jest niewątpliwie koszenie łąk, o czym mowa (w stanie prawnym obowiązującym w [...] r.) w stosunku do wariantu P01b. Stosownie do § 16 ust. 1, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2 pkt 1, płatność rolnośrodowiskowa podlega w danym roku zmniejszeniu o wysokości określone w załączniku nr 5 do rozporządzenia, w części przyznanej producentowi rolnemu do działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie. W razie koszenia wykonanego wcześniej niż 10 dni przed dniem 1 lipca lub przy braku koszenia, załącznik nr 5 dotyczący wysokości zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych przewiduje 100 % zmniejszenia płatności.

W odniesieniu zaś do wariantu S02d01 czyli deklarowanej przez skarżącego plantacji czarnej porzeczki, należy na tle brzmienia § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 § 3 ust. 1 pkt 1 oraz załącznika II pkt 2.1) uznać słuszność twierdzenia organów Agencji, że płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana, generalnie ujmując, do prowadzonej działalności rolniczej i z tytułu użytkowania gruntów, czyli produkcji rolnej – zgłoszonej we wniosku. Tymczasem stan działek nie wskazywał by była prowadzona produkcja rolna jako uprawa czarnej porzeczki, z powodu ujawnienia na działkach rolnych C, D, E, F oraz G ugoru, oraz nieużytkowania rolniczego działki B. Obrazują to fotografie załączone do protokołu kontroli w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Skarżący niedwuznacznie zresztą potwierdza fakt zachwaszczenia działek oraz niskiego poziomu ukorzenienia sztobrów, a także ich zagrzybienia, na stronie 3 skargi. W ocenie Sądu analiza akt sprawy wskazuje, że organy wywiodły trafne wnioski co do oceny zebranego materiału dowodowego sprawy i dokonały prawidłowej oceny prawnej. Raport z kontroli dokonanej w niniejszej sprawie jest szczegółowy, zawiera dokładny opis z lustracji działek, utrwalono w nim przeprowadzone czynności także za pomocą materiału fotograficznego, obrazującego w sposób obiektywny rzeczywisty stan działek w dacie kontroli, pozwalający na odniesienia do roku [...] z uwagi na choćby stopień i rodzaj zachwaszczenia. Organ wyjaśnił wyczerpująco, dlaczego na działce A stwierdzono brak koszenia, działalność rolnicza nie była prowadzona na działce B oraz z jakich względów zakwalifikowano pozostałe działki jako ugór zamiast plantacji czarnej porzeczki.

W kontekście twierdzeń skargi, że brak było w [...] roku konkretnych regulacji prawnych co do ilości nasadzeń czarnej porzeczki na hektar, wypada zauważyć, że nie oznacza to by organy nie mogły kwalifikować, czy też oceniać danego gruntu w kontekście, czy jest tam prowadzona działalność rolnicza, czy faktycznie występuje plantacja deklarowanej rośliny - skoro zgodnie z prawem mają podstawy do kontroli stanu rzeczywistego z deklarowanym i wydawania decyzji w razie stwierdzenia niezgodności. Organ odniósł się do ujawnionych w toku kontroli okoliczności faktycznych, zasadnie w ich konsekwencji przyjmując, że powierzchnia zatwierdzona dla zadeklarowanej przez wnioskodawcę grupy uprawy S02d01 wynosi 0,00 ha, co stanowi przekroczenie 20 % różnicy między powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną. Tym samym organ trafnie przywołał art. 51 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. WE Nr L 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.), w świetle którego jeżeli dla danej grupy upraw ( w tym przypadku – czarnej porzeczki) obszar zadeklarowany na cele jakichkolwiek systemów pomocy obszarowej, przekracza obszar zatwierdzony zgodnie z art. 50 ust. 3 do 5 niniejszego rozporządzenia, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy jeśli różnica ta wynosi 3% lub 2 ha, lecz nie więcej niż 20% zatwierdzonego obszaru. Jeżeli różnica ta przekracza 20% zatwierdzonego obszaru, dla danej grupy upraw nie zostanie przyznana żadna pomoc obszarowa.

Nie doszło zatem do obrazy norm prawa materialnego ani norm procesowych, tj. artykułów 6, 7, 77 § 1 k.p.a. Postępowanie było prowadzone zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Skarżący brał w nim czynny udział. Zarówno decyzja I instancji, jak i zaskarżona decyzja II instancji zawierają wymagane przez art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne oraz prawne.

Z tych powodów Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.