Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2233/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 194 ust. 1,  art. 193 ust. 1 pkt 2 i  ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 135
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity
article: art. 104 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 145 par. 1  pkt 2,  art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędzia WSA Iwona Maciejuk Protokolant starszy referent Agnieszka Bieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2014 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt córki w placówce interwencyjnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w sprawie ustalenia od E. D. opłaty za pobyt małoletniej córki N. G. w Placówce [...] od dnia 1 lutego 2014 r. do 17 lutego 2014 r. w wysokości [...] zł.

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], ustalił od E. D. opłatę za pobyt małoletniej córki – N. G. (ur. [...] lutego 1996 r.) w Placówce [...] od dnia 1 lutego 2014 r. do 17 lutego 2014 r. w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 135 z późn.zm.) za pobyt dziecka w pieczy zastępczej-placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, typu rodzinnego, rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie dziecka. Córka E. D. małoletnia N. G. w drodze wykonania postanowienia sądu oraz skierowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przebywała do dnia [...] lutego 2014 r. w Placówce [...]. W niniejszej sprawie w drodze decyzji z dnia [...] września 2013 r., nr [...] ustalono opłatę za pobyt córki w placówce za okres od dnia 1 marca 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. Zgodnie z art. 194 ust. 3 ww. ustawy Prezydent Miasta [...] na wniosek lub z urzędu, uwzględniając obowiązującą uchwałę Nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. ([...]) może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo wychowawczej. Organ wskazał ponadto, że pomimo podejmowanych prób zmierzających do ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej, zdrowotnej i majątkowej E. D. nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji pod kątem odstąpienia od ustalenia opłaty oraz ustosunkowania się co do jej wysokości. Mając na uwadze wysokość średniego miesięcznego wydatku na utrzymanie dziecka w Placówce [...], określonego w zarządzeniu Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] i wynoszącego od dnia 1 marca 2013 r. kwotę [...]zł oraz fakt ustalenia na mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] opłaty za pobyt N. G. od ojca J. G. w wysokości 50% wymaganej należności, wynikającej z odpowiedzialności solidarnej rodziców dziecka, opłatę od E. D. ustalono w wysokości 1[...] zł ([...]).

Od powyższej decyzji E. D. złożyła odwołanie, w treści którego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że podstawę kwestionowanej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 135 z późn.zm.). Zgodnie z treścią art. 193 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Art. 193 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie. Opłatę ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 ww. ustawy). W przypadku braku możliwości uzyskania od rodziców całości lub części opłaty, opłatę, o której mowa w ust. 1 pkt 2, ponoszą osoby dysponujące dochodem dziecka, wwysokości nie wyższej niż 50% kwoty tego dochodu. Stosownie do treści art. 194 ust. 1 ww. ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, zaś w myśl art. 194 ust. 2 rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia opłaty w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty. Przy czym, starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (art. 194 ust. 3 ww. ustawy). Organ odwoławczy, za organem I instancji, wskazał, że Rada Miasta [...] podjęła w dniu [...] stycznia 2012 r. uchwałę Nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odraczania terminów płatności, rozkładania na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Jednocześnie stwierdził, że w związku z solidarną odpowiedzialnością rodziców za ponoszenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej na mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], ustalono opłatę za pobyt małoletniej N. G. od jej ojca J. G. w wysokości 50% wymaganej należności. A zatem opłata ustalona dla matki E. D. zmniejszona została o połowę. Zgodnie z przywoływanym przez organ I instancji Zarządzeniem Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2013 r., Nr [...] w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo- wychowawczych na terenie miasta [...] w 2013 r. średnie miesięczne wydatki na utrzymanie dziecka w Placówce [...] od dnia 1 marca 2013 r. ustalono na kwotę [...] zł. Mając powyższe na uwadze w zaskarżonej decyzji wysokość opłaty należnej od E. D. za pobyt małoletniej córki – N. G. w Placówce [...] od dnia 1 lutego 2014 r. do 17 lutego 2014 r. wyliczono w wysokości [...] zł. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że z materiału dowodowego wynika, iż pomimo wezwania odwołująca się nie przedłożyła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację zdrowotną, rodzinną, finansową i bytową, mogących mieć znaczenie w przedmiotowej sprawie.

Decyzja Kolegium stała się przedmiotem skargi E. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła kwestionowanej decyzji naruszenie:

1) art. 7 i 77 kpa w postaci dokonania wadliwej analizy okoliczności sprawy wyrażającej się w oględnym zbadaniu materiału dowodowego, ograniczeniu oceny do twierdzeń zawartych w decyzji organu I instancji i dowodów przez ten organ zgromadzonych,

2) art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej na podstawie którego ustalono od dnia 14 lutego 2013 r. do dnia 31 stycznia 2014 r. obowiązek opłaty za pobyt w Placówce [...] małoletniej N. G., poprzez nałożenie opłaty na E. D. w kwocie przekraczającej jej możliwości finansowe.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że organ II instancji dokonując analizy i oceny sprawy oraz stanu faktycznego oparł się jedynie na materiale dowodowym zebranym przez organ wydający decyzję w I instancji, co więcej analiza i ocena sytuacji skarżącej dokonana została pobieżnie i w ograniczonym zakresie – jedynie pod kątem pomyślnych dla organu odniesień. Ponadto, sytuacja zdrowotna skarżącej w ostatnim czasie była bardzo trudna (na co wskazywała już w odwołaniu) ponieważ w 2012 r. wykryto u niej guza prawej piersi. Zbiegło się to z okresem ciąży, która w skutek tego była zagrożona. W związku z czym skarżąca musiała opłacać pobyt w szpitalu, po narodzinach dziecka przebywała na zwolnieniu lekarskim, a w okresie od 15 marca do końca czerwca 2013 r. na urlopie macierzyńskim. Strona nie przedstawiła zaświadczenia o wysokości dochodów osiąganych przez jej męża albowiem kategorycznie odmawia on udostępnienia tych dokumentów, gdyż nie jest Polakiem, nie mieszka na terenie Polski jak i nie przysposobił córki skarżącej z pierwszego małżeństwa. Podnosząc ww. zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny w ramach tych kryteriów zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Na podstawie art. 194 ust.1 w zw. z art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 135 ze zm.) ustalenie należnej od rodziców opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, ze względu na tożsamość przedmiotową oraz tożsamość kształtowanego w sposób władczy stosunku administracyjnego, następuje w ramach rozpoznania jednej sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., w której uregulowane zostają prawa i obowiązki obojga rodziców dziecka. W takiej zaś sytuacji wszczynane i prowadzone jest jedno postępowanie administracyjne, co oznacza, iż kończy się ono jednym rozstrzygnięciem, o którym mowa w art. 104 § 1 k.p.a., z tym że skierowanym do obojga rodziców. Stosownie bowiem do art. 193 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice solidarnie ponoszą miesięczną opłatę w wysokości określonej w ustawie. Przy czym odpowiedzialność solidarna za ponoszenie tej opłaty oznacza, iż oboje rodzice są obowiązani do poniesienia całości opłaty, a zatem do obojga z nich jest kierowana decyzja w sprawie. Wobec czego dla organu istotne jest wykonanie decyzji poprzez wyegzekwowanie nałożonej decyzją opłaty, natomiast nieistotnym jest jak rodzice dziecka podzielą się obowiązkiem uiszczenia tej opłaty, tj. czy całą kwotę uiści jeden z rodziców, czy też każdy z rodziców uiści po połowie kwoty lub też rodzice uiszczą kwotę główną w nierównych częściach ułamkowych. Istota zobowiązania do dokonania opłaty solidarnie przez rodziców dziecka oznacza bowiem jedynie to, że obowiązkiem opłaty całej kwoty oboje rodzice obciążeni są solidarnie bez wskazywania w jaki sposób opłaty tej należy dokonać. Przy czym nie można wskazywać (jak uczynił to organ), że ze względu, iż do opłaty obowiązani są oboje rodzice dziecka solidarnie, to każdy z rodziców jest obowiązany uiścić po połowie kwoty głównej. Takie rozumienie odpowiedzialności solidarnej jest bowiem sprzeczne z przepisami prawa. Obowiązek solidarnego uiszczenia opłaty znaczy jedynie tyle, iż obowiązek ten ciąży na obojgu rodzicach solidarnie, tj. każdy z rodziców osobno jest odpowiedzialny przed organem za uiszczenie całości zobowiązania. Okoliczność ta powoduje, że w przypadku braku uiszczenia przez rodziców dziecka wymaganej opłaty, organ może wyegzekwować całość opłaty tylko od jednego z rodziców, mającego np. w danej chwili lepszą sytuację finansową. W takiej sytuacji rodzic dziecka, który dokonał wpłaty całości należnej kwoty może dochodzić na drodze postępowania cywilnego zwrotu od drugiego z rodziców połowy uiszczonej kwoty, jak to jest z zasady przyjęte w praktyce (chyba że strony między sobą dokonały na tę okoliczność stosownej czynności prawnej, z której wynikałby inny sposób wykonania zobowiązania).

Na gruncie rozpatrywanej sprawy doszło do sytuacji, w której organ I instancji nakładając na rodziców dziecka obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej błędnie uznał, że solidarność opłaty oznacza, iż każdy z rodziców jest obowiązany dokonać opłaty w kwocie 50 % należności wymaganej. Organ II instancji usankcjonował ww. błąd organu I instancji i adresatem decyzji w tym przedmiocie uczynił wyłącznie matkę dziecka E. D.

Przedstawione wady postępowania wskazują, że decyzje wydane w sprawie są obarczone kwalifikowaną wadą prawną (rażąco naruszono przepis art. 193 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy), prowadzącą do ich nieważności. Wady postępowania powodują również, iż bezprzedmiotowe jest obecnie odnoszenie się przez Sąd do merytorycznych zarzutów skargi.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

5