Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1221/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6-11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 28, art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ) decyzją z dnia 12 kwietnia 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku E. P. (dalej: Strona, Skarżąca) z dnia 17 listopada 2020 r., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek za okres od grudnia 2013 r. do lipca 2014 r. w łącznej kwocie 2.925,80 zł.

W uzasadnieniu decyzji PZUS wskazał, że dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej Strony, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów. Organ wymienił dokumenty przedstawione przez Stronę i zebrane z urzędu.

Wskazał, że do rozpatrzenia sprawy skorzystał m.in. z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Stwierdził, że Strona prowadziła działalność do dnia 14 lipca 2016 r.

W oparciu o art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., dalej: u.s.u.s.) ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Wskazując na art. 24 ust. 5b i ust. 5f u.s.u.s. stwierdził, że w sprawie podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia: - od dnia 27 kwietnia 2018 r., tj. daty odbioru przez Stronę wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia do daty uprawomocnienia się decyzji z dnia 7 grudnia 2018 r., po zakończeniu procesu odwoławczego (dnia 18 listopada 2020 r.).

Organ opisał stan faktyczny sprawy, przytoczył i wyjaśnił treść stosowanych przepisów i w konsekwencji uznał, że w sprawie:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- Strona nie wykazała zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., by ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego Strony;

- Strona nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- Strona nie wykazała, by Jej stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

PZUS podjął też czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie MGPiPS) w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i stwierdził, że przesłanki te w sprawie nie zachodzą.

Strona reprezentowana przez radcę prawnego wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając decyzji I instancji naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Podkreśliła, że jest osobą bezrobotną i faktycznie niezdolną do pracy. Dochód w wysokości 1.393,23 zł netto niemal w całości przeznacza na czynsz, opłaty związane z rehabilitacją i ochroną zdrowia, zakup żywności i środków pielęgnacyjnych oraz opłacenie kosztów sądowych, wynikających z ugody. Stwierdziła, że uiszczenie należności z tytułu składek spowodowałoby, że musiałaby zaprzestać rehabilitacji, niezbędnej dla przywrócenia sprawności operowanej ręki. Zaznaczyła, że zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej, a jedyny dochód z tytułu emerytury pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb i najważniejszych zobowiązań.

Następnie PZUS decyzją z dnia 15 lipca 2021 r. znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję I instancji z dnia 12 kwietnia 2021 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji PZUS stwierdził m.in., że w I instancji oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie wszystkich zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji.

W oświadczeniu z dnia 9 grudnia 2020 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej Strona poinformowała, że:

- jest wdową;

- nie pracuje zarobkowo;

- pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.416,57 zł brutto, tj. 1.108,31 zł netto;

- nie uzyskuje dochodów z innych źródeł;

- nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy;

- prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe;

- ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 900,00 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - 300,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 200,00 zł oraz innych - 400,00 zł;

- posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kosztów sądowych w wysokości 938,50 zł, które reguluje w wysokości 100,00 zł miesięcznie;

- nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego, wierzytelności i praw majątkowych.

PZUS przyjął zgromadzone z urzędu i przedłożone przez Stronę dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że Strona:

- dnia 23 lipca 2018 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie wykończania wyrobów włókienniczych;

- jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje wolne od potrąceń egzekucyjnych świadczenie emerytalne w wysokości 1.357,77 zł brutto i wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 239,66 zł do wypłaty pozostaje 1.393,23 zł;

- nie jest właścicielką pojazdu;

- nie jest właścicielką lub współwłaścicielką nieruchomości;

- przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie zostało dotychczas wdrożone.

Organ dokonał ponownej analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z dnia 12 kwietnia 2021 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

PZUS przywołał treść art. 83 ust. 4 oraz art. 32, a także art. 28 u.s.u.s. Wskazał, że przypadki opisane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to jednak tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04).

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego PZUS ustalił, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – Strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej dnia 23 lipca 2018 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych oraz nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ Strona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.357,77 zł brutto, pozwalającej na skuteczne prowadzenie egzekucji;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Strona wniosła, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi – Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności nie zostało wdrożone.

Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego PZUS stwierdził, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym, a organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Organ wskazał ponadto, że skoro wobec Strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Dalej PZUS przeszedł do analizy art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Podkreślił, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2450/06 nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Jeżeli w danym okresie Strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Osoba prowadząca działalność gospodarczą zawsze sama ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe sporządzanie dokumentacji, a także opłacanie składek. Ponadto jest zobowiązana do zachowania w tym zakresie należytej staranności. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.

Z kolei wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

W toku postępowania Strona poinformowała, że cierpi na bóle kręgosłupa, rwę kulszową, zwyrodnienie stawów kolanowych, miażdżycę tętnic i niewydolność żylną, kamicę nerkową, bezdech senny, niedoczynność tarczycy i przykurcz rozcięgna dłoni. Do akt sprawy została przedłożona dokumentacja medyczna, która potwierdza istnienie powoływanych schorzeń. W ocenie organu fakt istnienia chorób został udowodniony i oczywistym jest, że wiek - 76 lat i stan zdrowia zdecydowanie ograniczają lub uniemożliwiają Stronie podjęcie aktywności zarobkowej, jednak Strona otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest stałym źródłem dochodu i jest wypłacane bez względu na stan zdrowia czy konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS, dlatego ta przesłanka nie zachodzi.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały.

Ograniczone możliwości płatnicze Strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie zostały uznane przez PZUS za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Aktualnie Strona otrzymuje wolne od potrąceń egzekucyjnych świadczenie emerytalne w wysokości 1.357,77 zł brutto i wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 239,66 zł do wypłaty pozostaje 1.393,23 zł. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.

Ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każdy człowiek odczuwa bardzo subiektywnie, wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych.

Budżet gospodarstwa domowego Strony jest o 140,00 zł wyższy niż poziom minimum socjalnego, określony w kwietniu 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 1.253,13 zł netto w IV kwartale 2020 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego.

Strona oświadczyła, że nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że może zaspokajać niezbędne potrzeby bytowe bez wsparcia ze strony instytucji socjalnych.

We wniosku o umorzenie Strona wyjaśniła, że 400,00 zł miesięcznie przeznacza na bieżące utrzymanie, zakupy spożywcze, środków czystości i środków pielęgnacyjnych i fakt, że mieszka w domu córki pozwala zminimalizować koszty utrzymania, a na koszty mieszkania przeznacza 300,00 zł miesięcznie.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym Strona poinformowała, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 900,00 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - 300,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 200,00 zł oraz innych - 400,00 zł. Budżet gospodarstwa domowego Strony pozwala na ich sfinansowanie w całości.

Dnia 9 grudnia 2020 r. Strona oświadczyła, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kosztów sądowych w wysokości 938,50 zł, które reguluje w wysokości 100,00 zł miesięcznie. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, jednocześnie Strona nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek, których obowiązek zapłaty wynika bezpośrednio z zapisów ustawowych. Zobowiązania składkowe są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami.

PZUS wskazał, że zobowiązanie z tytułu kosztów sądowych winno zostać uregulowane w ciągu najbliższych 3-4 miesięcy i po tym czasie Strona może podjąć się spłaty należności z tytułu składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyraził zgodę na udzielnie Stronie ulgi w postaci rozłożenia zaległości na 60 rat w wysokości od 55,00 zł do 64,00 zł miesięcznie, jednak Strona nie podpisała stosownej umowy.

Organ ustalił, że Strona była właścicielką zabudowanej nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,0702 ha, położonej w K., przy ul. [...], objętej księgą wieczystą nr [...], którą aktem notarialnym nr [...] darowała córce - D. B. w grudniu 2010 r.

Zgodnie z art. 897 Kodeksu cywilnego, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Niedostatek należy rozumieć jako brak możliwości zapewnienia usprawiedliwionych potrzeb przez darczyńcę, tzn. gdy nie stać go na zakup artykułów takich jak: jedzenie, leki, ubrania, itp. oraz nie posiada środków na regulowanie opłat czynszowych, eksploatacyjnych, a także wymagalnych zobowiązań. Organ podkreślił, że nie jest istotna przyczyna popadnięcia w niedostatek, co oznacza, że nie musi być ona wynikiem udzielonej darowizny. Świadczenie to ma charakter alimentacyjny, więc trwa do momentu poprawienia się sytuacji materialnej darczyńcy lub jego śmierci, a jego wysokość – w przypadku darowania nieruchomości - może sięgnąć jej wartości.

Umorzenie należności przed wdrożeniem postępowania egzekucyjnego, byłoby działaniem przedwczesnym i sprzecznym z interesem publicznym. W ocenie organu istnieją realne szansę ratalnej spłaty należności z tytułu składek, bez uszczerbku dla zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych Strony. Słuszny interes Strony zabezpiecza dochód przekraczający poziom minimum socjalnego. Strona ma prawo do nieodpłatnej opieki medycznej, finansowanej ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia.

Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że takie okoliczności zachodzą. Wydanie decyzji o natychmiastowym zwolnieniu Strony z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne byłoby działaniem przedwczesnym i naruszałby konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

W ocenie organu Strona nie udowodniła, że sytuacja definitywnie uniemożliwia nawet ratalną spłatę należności, a zawarcie umowy stwarza następujące korzyści:

- umożliwia uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu,

- nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi - od składek, które rozłożono na raty ZUS zobowiązany jest do każdej raty naliczyć opłatę prolongacyjną wynoszącą połowę odsetek za zwłokę,

- ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z ich przymusowego dochodzenia (w okresie obowiązywania umowy ratalnej organ nie wszczyna postępowań egzekucyjnych, a wszczęte ulegają zawieszeniu z mocy prawa).

Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków wyjątkowych. Za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16 organ wskazał, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno obecnym, jak i przyszłym, zatem jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne.

W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreśla się, że dopuszczanie niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Podsumowując, organ nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności również w oparciu o zapisy rozporządzenia MGPiPS oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego, to jest: art. 28 ust. 3 pkt. 3 w zw. z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, poprzez błędne uznanie przez organ II instancji, że ZUS w decyzji z dnia 12 kwietnia 2021 r., nr [...] prawidłowo zastosował ww. przepis, podczas gdy prawidłowa analiza sytuacji życiowej, w jakiej znajduje się Skarżąca, uzasadniała wydanie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne;

2. postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji oraz poparcie przez organ II instancji dodatkową, niewłaściwą argumentacją decyzji ZUS z dnia 12 kwietnia 2021 r.;

- art. 8, art. 9 i art. 11 K.p.a., poprzez naruszenie przy wydawaniu decyzji zasad postępowania administracyjnego, tj: zasady prawy obiektywnej, pogłębiania zaufania, a zwłaszcza przekroczenia granic uznaniowości przez ZUS, co skutkowało odmową umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, mimo istnienia przesłanek do umorzenia przedmiotowych należności,

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 K.p.a., wyrażające się w niewypełnieniu obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego przez organ administracji publicznej, niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

W świetle przedstawionego zarzutu Skarżąca wniosła o:

1. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; ze zm.; dalej: P.p.s.a.),

2. uchylenie zaskarżonej decyzji PZUS w całości i poprzedzającej ją decyzji ZUS z dnia 12 kwietnia 2021

3. zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego wedle norm przepisanych.

W uzasadnieniu zarzutów Skarżąca podniosła, że organ dokonał nieprawidłowej analizy sytuacji życiowej, w jakiej się znalazła. Rozstrzygnięcia podejmowane na podstawie ww. przepisu mają charakter uznaniowy. PZUS nie zważył na ciężką sytuację finansową i zdrowotną Skarżącej. Pobieżnie zinterpretował fakt prowadzenia przez Skarżąca działalności gospodarczej, której prowadzenia zaprzestała w dniu 28 lipca 2018 r., w związku z czym utraciła z niej przychód.

Skarżąca aktualnie utrzymuje sie jedynie z emerytury wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1.393,23 zł do wypłaty. Kwota, jaką każdego miesiąca dysponuje Skarżąca, przeznacza na wydatki związane ze stanem zdrowia oraz z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych - m.in. żywność i opłacanie części rachunków związanych z utrzymaniem domu, w którym zamieszkuje wraz z córką. Z przywołanych względów, zwłaszcza utraty przychodu związanego z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej, nie jest możliwym uregulowanie przez Skarżącą należności wobec Zakładu.

W ocenie Skarżącej organ przekroczył granice uznania administracyjnego. Na podstawie ww. przepisów ZUS w "uzasadnionych przypadkach" może umorzyć zaległe należności z tytułu składek na ubezpieczenie, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS ma możliwość takiego umorzenia w sytuacji, gdy osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągałoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego oraz jego rodziny.

Skarżąca uzyskiwany przez nią dochód w postaci emerytury wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym łącznie w wysokości 1.393,23 zł przeznacza w znacznej mierze na wydatki związane ze stanem zdrowia skarżącej (m.in. rehabilitacja operowanej ręki), wydatki związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych oraz wydatki na pokrycie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego i rachunki mieszkaniowe. Oznacza to, że uiszczenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne może w przypadku Skarżącej doprowadzić do sytuacji, w której Skarżąca będzie musiała zrezygnować z rehabilitacji operowanej ręki. Umorzenie należności z tytułu składek jest tym bardziej uzasadnione z tej przyczyny, że znaczną część należności stanowią odsetki.

Organ rozstrzygając w ramach uznania administracyjnego sprawę z zakresu możliwości umorzenia należności związanych z ubezpieczeniem społecznym, zobowiązany jest do przestrzegania regulacji dotyczących postępowania dowodowego przeprowadzonego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zdaniem Skarżącej, przedstawiła ona wszelkie dowody potwierdzające Jej twierdzenia, które uzasadniały umorzenie należności z tytułu składek.

Końcowo Skarżąca podniosła, że organ II instancji nie odniósł się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, co stanowi istotne naruszenie art. 107 § 3 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę PZUS wniósł o jej oddalenie podnosząc, że skarga nie zawiera żadnych nowych dowodów w sprawie, jak też nie powołano nowych okoliczności mających wpływ na zmianą zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wskazał, że nie wnosi zastrzeżeń co do ewentualnego skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., ponieważ Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w ww. trybie, a PZUS nie wniósł co do tego zastrzeżeń.

Przewodniczący I Wydziału WSA w Krakowie zarządzeniem z dnia 9 listopada 2021 r. wyznaczył posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym na dzień 23 listopada 2021 r.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób wymagający usunięcia jej z obrotu prawnego, a skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję własna z dnia 12 kwietnia 2021 r., którą odmówiono Skarżącej umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Nie było w sprawie sporne i nie budzi wątpliwości Sądu, że należności, o których orzekał PZUS nie były przedawnione, z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, tak jak to wyjaśnił organ w decyzji z dnia 12 kwietnia 2021 r.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 18 września 2021 r.) całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak prawidłowo wskazał PZUS, powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

W myśl art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Wobec treści wniosku Skarżącej, do kwestii umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak trafnie podkreślił organ, w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia MGPiPS także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe za tym przemawiają.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W orzecznictwie i piśmiennictwie akcentuje się, że podejmując decyzję uznaniową organ administracji, stosownie do art. 7 K.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak, Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011, str. 396-397).

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Z kolei wedle art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Podkreślić również należy, że ocena sytuacji osoby ubiegającej się o umorzenie nieopłaconych składek dokonywana jest według stanu na dzień wydania przez organ decyzji, co odnosi się również do decyzji podejmowanej w postępowaniu odwoławczym, tj. do decyzji wydawanej w rezultacie rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Oznacza to, że dla oceny wystąpienia przesłanek umorzeniowych ma znaczenie stan faktyczny ustalony w czasie rozpoznawania sprawy przez organ.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że organ w niniejszej sprawie przede wszystkim prawidłowo stwierdził brak całkowitej nieściągalności składek, co w zasadzie nie było kwestionowane przez Skarżącą.

W niniejszej sprawie bezsporne było także, że obecnie Skarżąca nie posiada żadnego istotnego majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja zaległych należności. W szczególności nie posiada nieruchomości, wartościowych ruchomości ani środków na kontach bankowych, co potwierdzają zalegające w aktach sprawy dokumenty. W konsekwencji możliwość spłaty zadłużenia wobec Zakładu PZUS upatrywał głównie w stałych dochodach Skarżącej ze świadczeń wypłacanych przez ZUS (emerytura i świadczenie pielęgnacyjne).

Oceniając we wskazanym wyżej zakresie postępowanie organu Sąd stwierdza, że zebrany materiał dowodowy był wystarczający kompletny, a w procesie oceny dowodów organy administracyjne nie naruszyły reguł logiki i zastosowały właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Wyprowadzony z tej oceny wniosek, iż mimo trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i majątkowej Skarżącej, brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości, nie został skutecznie podważony.

Przypomnieć warto, że kompetencje w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS. Taką decyzję może podjąć wyłącznie ZUS w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W przypadku decyzji uznaniowej poddanej kontroli Sądu w niniejszej sprawie, organy w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawiły wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania w myśl art. 107 § 3 K.p.a. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się PZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.

Z akt administracyjnych wynika, że organ dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez Skarżącą na okoliczność Jej sytuacji finansowej i osobistej. Dowody te, łącznie z dowodami zgromadzonymi przez organ, stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów, nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Co istotne, przed wydaniem decyzji organ poinformował pełnomocnika Skarżącej pismem z dnia 17 czerwca 2021 r. o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych wniosków, pouczając o konsekwencjach zrezygnowania z tych kroków. Zatem zgodnie z przepisami procedury zapewniono Skarżącej możliwość zajęcia stanowiska w przedmiocie wyników postępowania dowodowego.

Podsumowując, w ocenie Sądu należy przyznać rację organowi rentowemu, który stwierdził, że w stosunku do Skarżącej nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Trafnie wskazał organ, że całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie, musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Powtórzyć raz jeszcze należy, że art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności. Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem Skarżącej. PZUS wskazywał w tym kontekście na fakt, że w stosunku do zaległości Skarżącej obecnie nie toczy się egzekucja, a tym samym żaden z organów egzekucyjnych nie wypowiedział się co do ściągalności długu składkowego. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że Skarżąca pobiera stałe świadczenie emerytalne, którego wypłata i wysokość nie jest zależna od działań, zaniechań, czy też sytuacji zdrowotnej Skarżącej, organy słusznie ustaliły brak przesłanki całkowitej nieściągalności. Innymi słowy nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, gdy Skarżąca uzyskuje stały, regularny, comiesięczny dochód z tytułu emerytury (podkreślenie Sądu).

Słusznie zatem organ stwierdził, że istnieje możliwość dochodzenia zapłaty zaległych składek, jakkolwiek niewątpliwie wiązać się to będzie z istotną dolegliwością dla Skarżącej. Dolegliwość ta jednak nie jest równoznaczna z całkowitą nieściągalnością należności.

Jakkolwiek zatem można i należy zrozumieć stanowisko Skarżącej, która jest niezadowolona ze swojej sytuacji majątkowej, a także podzielić Jej ocenę dochodów jako niewysokich, co w zestawieniu z posiadanymi dobrami (brak nieruchomości, pojazdów, wartościowych ruchomości, wierzytelności i praw majątkowych) stawia ją z pewnością w gronie osób niezamożnych, niemniej jednak przepisy prawa nie pozwalają wyłącznie na tej podstawie uwzględnić Jej wniosku, gdy w sprawie nie ziściły się ściśle określone przez prawodawcę przesłanki.

W konsekwencji nie można w okolicznościach sprawy definitywnie stwierdzić braku majątku obecnego i przyszłego podlegającego egzekucji.

W ocenie Sądu, PZUS wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył również przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia MGPiPS. W tym zakresie należało ocenić niebezpieczeństwo, w przypadku odmowy umorzenia, zbyt ciężkich skutków dla Skarżącej. Do takich zagrożeń zaliczono w ww. rozporządzeniu pozbawienie zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy podkreślić, że punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku Skarżącej zagraża egzystencji, organy słusznie uczyniły szczegółową analizę określonego na ten okres minimum socjalnego.

Bezsporne w sprawie było, że Skarżąca ma poważnie ograniczone, ale stabilne możliwości płatnicze (regulowania zobowiązań). Tytułem emerytury otrzymuje wolne od potrąceń egzekucyjnych świadczenie w wysokości 1.357,77 zł brutto, a wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 239,66 zł do wypłaty pozostaje 1.393,23 zł.

Odwołując się do poprawnie ustalonego w sprawie stanu faktycznego wskazać należy, że Skarżąca jest wdową, zamieszkuje w lokalu mieszkalnym mieszczącym się w domu, który darowała uprzednio (w 2010 r.) córce i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; nie ma innych osób na utrzymaniu. Jak wskazała w oświadczeniu złożonym na etapie postępowania umorzeniowego, jej stałe koszty utrzymania w skali miesiąca zamykają się kwotą około 900,00 zł, w tym opłaty - 300,00 zł, koszty leczenia - 200,00 zł oraz inne - 400,00 zł.

Mając powyższe na uwadze organ rentowy słusznie stwierdził, że jakkolwiek sytuacja finansowa Skarżącej jest trudna, to nie można przyjąć, iż wykazała ona, że w dłuższym okresie czasu (np. w ramach układu ratalnego) spłata składek musi wiązać się z brakiem zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych.

Jak już wyżej wspomniano, organ odniósł przy tym prawidłowo dochody Skarżącej do minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego w IV kwartale 2020 r. wynoszącego kwotę 1.253,13 zł netto (na wartość tą składają się wydatki na: żywność 298,69 zł, mieszkanie 447,44 zł, kulturę i rekreację 127,29 zł, odzież i obuwie 44,37 zł, ochronę zdrowia 89,19 zł, higienę osobistą 33,12 zł, transport i łączność 120,21 zł oraz pozostałe wydatki 92,82 zł).

Zatem budżet gospodarstwa domowego Skarżącej jest o ok. 140,00 zł wyższy niż ww. poziom minimum socjalnego, określony w kwietniu 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.

Zauważyć trzeba, że wprawdzie minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego stanowi jedynie wskaźnik statystyczny, nie zawsze w pełni oddający rzeczywiste wydatki, jednakże stanowi on adekwatny wyznacznik/miernik jako punkt wyjścia dla oceny środków mogących pozostawać do dyspozycji Skarżącej do spłaty w systemie ratalnym ciążących na niej należności.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że mimo, iż niewątpliwie swój miesięczny dochód w wysokości 1.393,23 zł Skarżąca, zgodnie z Jej oświadczeniem, w przeważającej części przeznacza na czynsz, opłaty związane z rehabilitacją i ochroną zdrowia, zakup żywności i środków pielęgnacyjnych, to brak jest podstaw do kwestionowania stanowiska, że choćby po uregulowaniu spłacanego ratalnie zobowiązania z tytułu kosztów sądowych w ciągu najbliższych 3-4 miesięcy, Skarżąca uzyska możliwość stopniowej, sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS.

Zakład wyraził już stosowną zgodę na rozłożenie Skarżącej zaległości na 60 rat w wysokości od 55,00 zł do 64,00 zł miesięcznie, co nie powinno wykraczać poza możliwości płatnicze Skarżącej. Z akt sprawy nie wynika również, by tak ujęte zobowiązanie miało powodować konieczność zaprzestania rehabilitacji niezbędnej dla przywrócenia sprawności operowanej ręki.

Co istotne organ odniósł się także do wieku i stanu zdrowia Skarżącej. Mimo zaawansowanego wieku i szeregu schorzeń (których znaczna część jest dosyć typowa dla osób w wieku Skarżącej), zgodnie z treścią oświadczenia Skarżąca nie wymaga opieki osób trzecich. Nie negując złej sytuacji zdrowotnej Skarżącej (w tym wymagającej rehabilitacji ręki) organ słusznie zauważył, że nie ma ona wpływu na wysokość obecnie uzyskiwanych dochodów, ponieważ pobiera ona świadczenie emerytalne wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Dlatego też podnoszone przez Skarżącą okoliczności, że jest bezrobotna i faktycznie niezdolna do pracy, nie mogły przynieść automatycznego skutku uznania, że egzekucja należności okaże się nieskuteczna (całkowita nieściągalność), ani też że zachodzi "uzasadniony przypadek", o którym mowa w rozporządzeniu MGPiPS.

Wbrew zarzutom Skarżącej, organy wzięły pod uwagę również przedłożoną dokumentację medyczną, liczne rachunki oraz fakt, że zaprzestała ona działalności gospodarczej w dniu 28 lipca 2018 r., w związku z czym utraciła z niej przychód, ale uzyskała stały przychód z tytułu emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd nie znalazł podstaw by podważyć poczynione przez ZUS ustalenia i wyciągnięte na ich podstawie wnioski, że Skarżąca nie spełnia przesłanek umorzenia. Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet gdyby w sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, jeżeli nie cechuje się ono dowolnością, ponieważ sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności.

Jak trafnie podkreślił PZUS, płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym, a obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności. Możliwość umarzania przewidziana jest bowiem przede wszystkim dla przypadków, gdy nie ma możliwości wyegzekwowania należności, a także, gdy taka egzekucja nie byłaby celowa z przyczyn wskazanych przez ustawodawcę w rozporządzeniu MGPiPS.

Dlatego też jeśli organ dostrzega i rzetelnie uzasadnia jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych należy uznać za przedwczesne.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, organ słusznie przystąpił do rozpatrzenia wniosku Skarżącego w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Następnie zasadnie PZUS przyjął, że nie zaistniała również żadna z sytuacji stanowiących o możliwości umorzenia należności składkowych, pomimo niestwierdzenia całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącej. W sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa § 3 ust. 1 rozporządzenia, a w szczególności przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1.

Organy rzetelnie ustaliły i oceniły możliwości płatnicze Skarżącej, badając wszelkie przedstawione przez nią dowody i wnioski. Organy zasadnie uznały, że obecna - obiektywnie trudna - sytuacja majątkowa Skarżącej, nie pozwala na jednorazową, natychmiastową spłatę zadłużenia bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Jakkolwiek sytuacja Skarżącej, zobowiązanej do zapłaty zaległych składek, jest niewątpliwie trudna, to jednak ma ona obiektywną możliwość uiszczenia zaległości w ratach o odpowiednio dobranej wysokości. W tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne.

Słusznie również organ wskazał, że źródłem powstania zaległości była prowadzona przez Skarżącą działalność gospodarcza. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS.

Trzeba podkreślić, że prawo ubezpieczeń społecznych, z uwagi na swój specyficzny przedmiot i konstytucyjną rangę, zajmuje odrębne miejsce w systemie prawa. Jego celem jest zapewnienie socjalnego bezpieczeństwa. Środki finansowe, z jakich wypłacane są świadczenia (w tym emerytura Skarżącej), pochodzą w założeniu ze składek osób podlegających ubezpieczeniu. System ubezpieczeń społecznych oparty jest na zasadzie solidaryzmu i obejmuje wspólne powszechne ubezpieczenie innych ubezpieczonych, stąd składki nie służą tylko temu, kto je płaci, nawet, gdy zobowiązanie wynika z prowadzenia działalności gospodarczej. Składki składają się bowiem na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych służący wszystkim ubezpieczonym.

Z tych względów, jak słusznie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ZUS - jako wierzyciel - nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością, zaś definitywna rezygnacja przez organ z dochodzenia wykonania przez zobowiązanego obowiązku musi być rozpatrywana z punktu widzenia równości i powszechności opłacania składek. Umorzenie oznacza bowiem uszczuplenie zasobów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zobligowanego do bieżących wypłat świadczeń długoterminowych. Jeżeli więc, tak jak w rozpoznawanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania należności z tytułu składek, uznając, iż rozstrzygnięcie o umorzeniu wnioskowanych należności byłoby przedwczesne, to podjętego negatywnego dla Skarżącej rozstrzygnięcia - nie można uznać za dowolne.

Sąd podkreśla, że wskazana przez organ okoliczność braku korzystania z pomocy społecznej nie może być traktowana jako argument, że Skarżąca w obecnej sytuacji jest w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe. Jednak to stwierdzenie organu nie miało wpływu na przedstawioną ocenę decyzji.

Z kolei jednak organ trafnie zwrócił uwagę na wynikające z przepisów prawa cywilnego i rodzinnego obowiązki alimentacyjne córki Skarżącej, które mogą aktualizować się w realiach niniejszej sprawy.

Podsumowując, przedstawione w sprawie stanowisko organu jest zasadne, a zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. organy w sposób wyczerpujący zebrały i gruntownie rozpatrzyły cały materiał dowodowy, opierając rozstrzygnięcia na niekwestionowanych i udokumentowanych ustaleniach własnych oraz oświadczeniach samej Skarżącej, zapewniając stronie czynny udział w postępowaniu i dopełniając obowiązków wynikających z art. 10 K.p.a., zarówno przez odpowiednie powiadomienie w obu instancjach, jak i wcześniejsze pismo organu I instancji z dnia 26 listopada 2020 r.

W szczególności organ omówił w uzasadnieniu decyzji wszystkie elementy materiału dowodowego, nie stosując ich wybiórczo.

W następstwie tego prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Swoje stanowisko organ szczegółowo uzasadnił czyniąc zadość wymogom określonym w art. 107 § 3 a także art. 11 K.p.a. PZUS odniósł się również do wszystkich podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutów, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się tu do argumentacji skargi należy wskazać, że zarzucając nieodniesienie się do "wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów" pełnomocnik Skarżącej nie wskazał na żaden konkretny, rzekomo podnoszony wcześniej zarzut. Dodać warto, że wszystkie wnioski i zarzuty, a także przedstawiona na ich poparcie argumentacja w jednostronicowej długości uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zostały opisane zarówno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i w pierwszej części niniejszego uzasadnienia.

Pełnomocnik Skarżącej nie wyjaśnił również, jaką konkretnie "dodatkową, niewłaściwą argumentację" zawartą w uzasadnieniu decyzji II instancji ma na myśli.

W istocie trafnie wskazał PZUS w odpowiedzi na skargę, że skarga nie zawiera żadnych nowych dowodów w sprawie, jak też nie powołano nowych okoliczności mających wpływ na ocenę zaskarżonej decyzji.

Odpowiadając wreszcie na argumentację, że umorzenie należności z tytułu składek jest tym bardziej uzasadnione z tej przyczyny, że znaczną część należności stanowią odsetki, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, (podkreślenie Sądu) koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata.

Dlatego też fakt, że znaczną część kwoty zaległości stanowią odsetki, należy ocenić wyłącznie jako konieczny i oczywisty skutek niepłacenia przez Skarżącą składek w przeszłości i upływu czasu.

Zatem wszystkie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów u.s.u.s. i K.p.a. okazały się bezpodstawne.

Końcowo Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego Skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o całej umorzenie należności lub samych odsetek za zwłokę i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.