Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1701/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Dnia 17 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 maja 2022 roku sprawy ze skargi F. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Dyrektor ARiMR") decyzją z [...] października 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania F. K. (dalej: "strona") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] (dalej: "Kierownik ARiMR") z [...] lipca 2021 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] maja 2012 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2012 do powierzchni 14,86 ha.

Kierownik ARiMR w dniu [...] października 2012 r. wydał decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności ONW w wysokości [...] zł. Przyznane środki zostały przekazane na rachunek bankowy [...] listopada 2012 r.

Postanowieniem z [...] września 2016 r., nr [...], Kierownik ARiMR – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: "K.p.a.") – wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania pomocy finansowej ONW na rok 2012. Jednocześnie postanowieniem nr [...] włączył do sprawy pismo z [...] września 2016 r. w sprawie stwierdzenia konfliktu krzyżowego pomiędzy sprawą [...] (działanie 112 Ułatwienie startu młodym rolnikom – beneficjent A. K.) a sprawami płatności obszarowych za lata 2012-2014 zgłoszonych przez stronę. A. K. przejęła od strony działki ew. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w woj. [...], powiat [...], gmina [...], obręb [...], co potwierdza umowa o dożywocie z [...] maja 2012 r. (rep. nr [...]).

Kierownik ARiMR decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], stwierdził, że decyzja z [...] października 2012 r. w sprawie przyznania płatności ONW została wydana z naruszeniem prawa.

Na skutek złożonego odwołania Dyrektor ARiMR decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], utrzymał ostatnio wskazaną decyzję organu I instancji w mocy.

W związku z powyższym organ I instancji zawiadomieniem z [...] maja 2021 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Decyzją z [...] lipca 2021 r., nr [...], Kierownik ARiMR ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w łącznej wysokości [...] zł.

Dyrektor ARiMR w zaskarżonej decyzji wskazał, że w dniu [...] października 2012 r. Kierownik ARiMR wydając decyzję nie wiedział, że w sprawie został złożony wniosek o przyznanie płatności na rok 2012, który był niezgodny ze stanem faktycznym. Strona ani A. K. (obecnie: D.) nie poinformowali organu w tamtym czasie, że faktycznym użytkownikiem jest córka, a więc A. K.. Strona wpisała działki do swojego wniosku twierdząc, że je użytkuje. Kierownik ARiMR nie miał możliwości wykrycia tego błędu.

Jednocześnie strona wypełniając wniosek o przyznanie płatności w sekcji IX. Oświadczenia i zobowiązania pkt 3, została pouczona, że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem. Również strona zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie: a) o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, b) o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. Za treść merytoryczną wniosku odpowiedzialność w całości ponosi strona, gdyż to ona swoim podpisem potwierdza prawdziwość zawartych w nim danych.

Zdaniem organu II instancji złożony [...] maja 2012 r. przez A. K. wniosek o wpis do ewidencji producentów nie był informacją o nieużytkowaniu przez stronę spornych działek. Z wnioskiem beneficjentka nie przekazała żadnych załączników. We wniosku tym nie deklaruje się użytkowanych działek, lecz występuje o nadanie numeru. Podanie danych osobowych w tym wniosku nie stanowi informacji o tym, że strona nie użytkuje działek o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w woj. [...], powiat [...], gmina [...] nazwa obrębu [...]. To strona nie będąc użytkownikiem tych działek otrzymawszy do nich płatności powinna wykryć ten błąd, gdyż przystępując do programu zobowiązuje się, że zna przepisy w nim obowiązujące.

Wniosek zawsze jest wyrażeniem woli producenta rolnego i co do zasady powinien zawierać jedynie poprawne dane, które w wyniku weryfikacji sprawy potwierdzą, że wszystkie warunki kwalifikowalności są spełnione. To na producencie rolnym ciąży obowiązek spełnienia wszystkim warunków kwalifikowalności w ramach deklarowanych płatności.

Błąd nie wynikał zatem w ocenie organu II instancji z winy organu a działania strony, jak i w pewnym stopniu A. K. (D.), którzy swoimi deklaracjami lub ich brakiem wprowadzili organ, a więc Kierownika ARiMR w błąd co do osoby użytkującej wskazane działki. Wystąpienie z wnioskiem o premie dla młodych rolników nie wiąże się tylko z otrzymaniem płatności, ale także z rozpoczęciem samodzielnej działalności rolniczej na przejętych działkach oraz wszystkich obowiązkach z tym związanych. Rolnik przystępując do programów i występując z wnioskiem o płatność musi mieć świadomość, że nie tylko czerpie z tego korzyści w postaci otrzymanych płatności ale także ciążą na nim obowiązki, jak i ponosi konsekwencje ich nieprzestrzegania.

Decyzją o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, utrzymaną w mocy przez Dyrektora ARiMR decyzją z [...] kwietnia 2021 r., stwierdzono, że płatności wypłacone na podstawie decyzji nr [...] zostały przyznane i wypłacone z naruszeniem prawa w zakresie wspomnianych powyżej działek. Brak jest podstaw, aby wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych środków – na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm., dalej: "ustawa o ARiMR") – jest uprzednie wzruszenie w trybie przepisów o wznowieniu postępowania ostatecznej decyzji przyznającej płatność. Zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadą, gdyż upłynął termin przewidziany w art. 146 § 1 K.p.a., nie oznacza sanacji takiej decyzji. Możliwe jest więc wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Kierownik ARiMR stwierdził, że decyzja o przyznaniu przedmiotowej płatności została wydana z naruszeniem prawa, bowiem zgodnie z art. 151 § 2 K.p.a. w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek zajścia okoliczności, o których mowa w art. 146 K.p.a., organ ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji – co miało miejsce w tym przypadku. Jednocześnie ustalono, że stronie nie przysługują płatności do wskazanych działek ze względu na nie użytkowanie ich.

Różnica w kwocie płatności zrealizowanych na rachunek bankowy strony, a płatności należnych w przypadku prawidłowo sporządzonej deklaracji, stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności. Strona nie użytkowała działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w woj. [...], powiat [...], gmina [...] nazwa obrębu [...], o łącznej powierzchni 11,21 ha. W związku z tym prawidłowa płatność powinna wynosić: ONW – Nizinne strefa I w wysokości [...] zł (działki kwalifikujące się do płatności [...], 121, [...] o łącznej powierzchni 3,60 ha). Zatem kwota nienależnie pobranych płatności ONW wynosi [...] zł. Równocześnie w odniesieniu do tej kwoty nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od jej ustalenia.

Zgodnie z art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE Seria L z 2009 r. Nr 316, s. 65 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1122/2009"), w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zobowiązany jest do jej zwrotu. Przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określono w art. 80 ust. 3 tego rozporządzenia.

Wypłacone na podstawie decyzji z [...] października 2012 r. płatności nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem w dniu wydania tej decyzji Kierownik ARiMR nie posiadał informacji, z których wynikałoby, że strona na dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności nie była w posiadaniu podanych powyżej działek ewidencyjnych. Informacje powzięto dopiero wraz z pismem z [...] września 2016 r. przekazanym przez Kierownika Biura Wsparcia Inwestycyjnego ARiMR w [...] w sprawie stwierdzenia wystąpienia konfliktu krzyżowego.

Kwota płatności w wysokości [...] zł jest zatem płatnością nienależną w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia 1122/2009 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 80 ust. 3 tego rozporządzenia.

W sprawie nie nastąpiło także przedawnienie. W przypadku przedmiotowych płatności, finansowanych ze środków unijnych, przedawnienie należności reguluje art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Seria L z 1995 r. Nr 312, s. 1 ze zm., dalej: "rozporządzenie 2988/95").

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nastąpiła nieprawidłowość powtarzająca się. Zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia 2988/95 w przypadku nieprawidłowości powtarzającej się termin przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała, przy czym pojęcie "nieprawidłowości która ustała", o którym mowa w tym samym przepisie, należy rozumieć jako odnoszące się do dnia, w którym ustała ostatnia z nieprawidłowości składających się na nieprawidłowość powtarzającą się (wyrok TSUE z 11 czerwca 2015 r. o sygn. akt C-52/14, pkt 66). Nieprawidłowość ma charakter "powtarzający się" w rozumieniu tego przepisu, jeżeli popełniana jest przez podmiot, który czerpie korzyści ekonomiczne z całokształtu podobnych operacji naruszających ten sam przepis prawa Unii (powyższy wyrok TSUE, pkt 49). Art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia 2988/95 należy interpretować w taki sposób, że w zakresie dotyczącym związku czasowego, w jakim powinny pozostawać nieprawidłowości, aby można je było uznać za "nieprawidłowość powtarzającą się" w rozumieniu tego przepisu, konieczne jest jedynie, aby okres czasu, jaki upłynął pomiędzy poszczególnymi nieprawidłowościami, był krótszy od terminu przedawnienia przewidzianego w akapicie pierwszym tego ustępu (powyższy wyrok TSUE).

Strona w latach 2012-2014 corocznie wnosiła o przyznanie płatności na nieprawidłową powierzchnię. W przypadku strony nieprawidłowość ustała dopiero [...] lipca 2015 r., czyli w momencie zaprzestania składania wniosku – powtarzania nieprawidłowości. Postanowieniem z [...] września 2016 r. Kierownik ARiMR wznowił postępowanie administracyjne. Strona została po raz pierwszy poinformowana o nieprawidłowości co przerwało bieg terminu przedawnienia. Postanowienie to strona odebrała [...] września 2016 r. Bieg terminu przedawnienia przerywały również m.in.: - informacja z [...] czerwca 2019 r. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, odebrana [...] czerwca 2019 r., - decyzja z [...] listopada 2020 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, odebrana [...] grudnia 2020 r., czy – zawiadomienie z [...] maja 2021 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Dokumenty te przerwały czteroletni okres przedawnienia, a po każdym przerwaniu okres ten biegł na nowo. Jednocześnie nie minął okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, to jest osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości.

W skierowanej do tut. Sądu skardze, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, skarżący zarzucił naruszenie: - art. 29 ustawy o ARiMR, - art. 80 ust. 1-3 rozporządzenia 1122/2009, - art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95, oraz – art. 8, 9, 10, 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

W uzasadnieniu skargi podano, że niesporne jest, że środki pieniężne przelano na rachunek bankowy skarżącego na skutek decyzji nieprawidłowej, co stwierdzono ostateczną decyzją z [...] kwietnia 2021 r. Niemniej jednak, pomimo że decyzję o przyznaniu płatności wydano z naruszeniem prawa, to nie została ona wyeliminowana z obrotu prawnego i nie uprawnia organu bezpośrednio do żądania zwrotu środków przyznanych beneficjentowi. Żądanie to musi być poprzedzone postępowaniem prowadzonym na podstawie art. 29 ustawy o ARiMR. Skarżący podniósł zarzut przedawnienia roszczenia o zwrot płatności za 2012 rok. W ocenie skarżącego momentem dopuszczenia się nieprawidłowości jest bowiem dzień, w którym wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności. Ponadto, nie można się zgodzić ze stanowiskiem, jakoby organ wydając decyzję o przyznaniu płatności nie był w posiadaniu informacji o tym, że skarżący nie jest już użytkownikiem działek zgłoszonych do płatności, a będących w faktycznym posiadaniu córki. A. K. złożyła [...] maja 2012 r. wniosek o wpis do ewidencji producentów rolnych. W dyspozycji organu była informacja o tym, że skarżący, jak i A. K. są w posiadaniu gospodarstwa rolnego i to pod tym samym adresem, co wynika wprost z druku, który stanowi wniosek o wpis. W istocie więc organ powinien zweryfikować dane podane przez skarżącego, choćby w oparciu o złożony przez jego córkę wniosek. A. K. począwszy od 2012 r. składała też wnioski w ramach programu ułatwienia startu młodym rolnikom. Co prawda do Kierownika Biura Wsparcia Inwestycyjnego, ale działającego w ramach ARiMR. Dysponując taką wiedzą organ nie ustalił kto jest faktycznym posiadaczem spornych działek rolnych co skutkowało dokonaniem błędnej płatności.

Dyrektor ARiMR w odpowiedzi o skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Organ wniósł przy tym o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W piśmie procesowym z [...] maja 2022 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu zarzucił naruszenie:

1. art. 29 ust. 1-4 ustawy o ARiMR w zw. z art. 7 i 8 K.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i nierozpatrzenie całego wymaganego materiału dowodowego oraz niedokładne wyjaśnienie sprawy i niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji,

2. art. 80 ust. 1-3 rozporządzenia 1122/2009 w zw. z art. 7 i 77 § 1 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której decyzja o przyznaniu płatności została wydana na skutek pomyłki organu, a błąd ten nie mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach,

3. art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95, także w zw. art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej oraz art. 37 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie w sytuacji, gdy upłynął termin przedawnienia zwrotu nienależnie pobranych płatności za rok 2012.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jednocześnie jak wynika z art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Sąd podziela stanowisko Dyrektora ARiMR zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku z jego obszernym przedstawieniem, jego powtórzenie w tym miejscu staje się zbędne.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze i dodatkowym piśmie procesowym należy podnieść, co następuje.

Sprawa dotyczy ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności ONW za rok 2012, uzyskanych na mocy decyzji z [...] października 2012 r. Stosownie do tej decyzji przyznano skarżącemu płatności ONW w wysokości [...] zł, zaś zaskarżoną decyzją zakwestionowano legalność pobrania płatności w łącznej wysokości [...] zł z uwagi na to, że – jak okazało się w roku 2016 – skarżący już od [...] maja 2012 r. nie był posiadaczem zadeklarowanych we wniosku działek ew. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w woj. [...], powiat [...], gmina [...], obręb [...], gdyż od tego dnia ich właścicielem była jego córka A. K.. Sytuacja ta dotyczy płatności za lata 2012-2014. Okoliczności te są bezsporne. W związku z tym organ uznał, że skarżący pobrał płatności za rok 2012 do tych działek nienależnie. W ocenie Sądu stanowisko organu jest zgodne z prawem.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przyznanych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej – następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Postępowanie prowadzone w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie pobranych środków (por. wyrok NSA z 28 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1526/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: internetowej). Wobec tego brak wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatność nie jest przeszkodą do prowadzenia postępowania na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR i ustalenia w jego wyniku przez organ właściwy kwot nienależnie pobranych środków (por. wyrok WSA w Gdańsku z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 789/21, CBOSA).

Nie ma zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia, że decyzja o przyznaniu płatności za rok 2012 nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. W tym kontekście do orzeczenia o nienależnie pobranych płatnościach nie było konieczne wznawianie postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu płatności, w wyniku którego to postępowania wydano decyzję Kierownika ARiMR z [...] listopada 2020 r. utrzymaną w mocy przez decyzję Dyrektora ARiMR z [...] kwietnia 2021 r. o wydaniu decyzji o przyznaniu płatności z naruszeniem prawa.

Jest bezsporne, że płatność ONW przyznana skarżącemu do przedmiotowych działek za rok 2012, których nie był już wtedy posiadaczem, jest nienależna. Przedmiotem sporu w sprawie pozostaje natomiast to, czy skarżący jest zobowiązany do zwrotu tej kwoty.

Stosownie do art. 80 ust. 1 rozporządzenia 1122/2009 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2. Zgodnie jednak z art. 80 ust. 3 tego rozporządzenia obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Użyty w tym ostatnim przepisie spójnik "oraz" oznacza koniunkcję, to znaczy wyłączenie obowiązku zwrotu następuje jedynie wtedy, gdy wymienione w tym przepisie przesłanki są spełnione jednocześnie (łącznie), tzn. gdy nie tylko dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, ale równocześnie jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Niewystąpienie zatem choćby jednej z tych przesłanek oznacza, że wyłączający obowiązek zwrotu art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009 nie może być zastosowany.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że zakwestionowana część płatności nie została dokonana na skutek pomyłki organu (brak wstępnej części pierwszej przesłanki), zaś błąd mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach (brak drugiej przesłanki). Skoro do wyłączenia obowiązku zwrotu wystarcza niezajście choćby jednej przesłanki z art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009, to nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, że organ wprost nie odniósł się do zajścia pierwszej przesłanki w zakresie dokonania pomyłki przez inny organ.

Odnośnie zajścia pierwszej przesłanki wyłączającej obowiązek zwrotu należy podnieść, że pomyłka organu nie nastąpiła, gdyż organ przyjmujący wniosek oparł się na podanych w nim danych dotyczących powierzchni działek zgłoszonych do płatności za rok 2012, które zostały przez skarżącego zadeklarowane jako pozostające w jego posiadaniu. Rolnik jest odpowiedzialny za prawdziwość danych zawartych we wniosku. Skoro zaś podał we wniosku działki nie pozostające w jego posiadaniu na dzień [...] maja 2012 r., co zgodnie z § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 40, poz. 329 ze zm., dalej: "rozporządzenie ONW") wyklucza przyznanie rolnikowi płatności ONW, nie można uznać, że przyjęcie przez organ tego rodzaju danych przesądza o pomyłce organu.

W szczególności o pomyłce organu nie może stanowić okoliczność, że A. K. – jako nowy właściciel przedmiotowych działek ([...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w woj. [...], powiat [...], gmina [...], obręb [...]) – złożyła [...] maja 2012 r. wniosek o wpis do ewidencji producentów. Nie był to wniosek o przyznanie płatności ani informacja o nieposiadaniu przez skarżącego tych działek, a do wniosku o wpis do ewidencji producentów nie zadeklarowano posiadanych przez A. K. działek. Do dnia wydania decyzji o przyznaniu płatności Kierownik ARiMR nie miał zatem możliwości powzięcia informacji o błędach we wniosku skarżącego.

Jak już powyżej wskazano, organ nie mając podstaw do poddania w wątpliwość prawdziwości danych zawartych we wniosku co do zgłoszonych w nim działek, wbrew zarzutowi zawartemu w dodatkowym piśmie procesowym, nie mógł tym samym upewniać skarżącego co do prawidłowości jego wniosku o płatności za rok 2012. Rolnik powinien być świadomy, że we wniosku ma podać jedynie posiadane przez niego na dzień [...] maja 2012 r. działki ewidencyjne, co wprost wynika z wyżej przytoczonych przepisów rozporządzenia ONW. Każdy wnioskodawca obowiązany jest zapoznać się z zasadami przyznawania danej płatności. Powinien mieć też świadomość, że jego wniosek i zadeklarowane grunty mogą podlegać kontroli w zakresie ich spełnienia. Wnioskujący o płatność ma obowiązek informowania organów o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależnie przyznanie płatności, w tym o każdej zmianie, w szczególności gdy dotyczy to posiadania gruntów rolnych. Zawarty we wniosku błąd odnośnie zgłoszenia w nim spornych działek niebędących w posiadaniu rolnika, mógł zostać zatem wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Zgodnie zaś z art. 80 ust. 3 cytowanego powyżej rozporządzenia, jeśli błąd mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach, to nie jest wyłączony obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności.

Wbrew stanowisku skarżącego nie nastąpiło także przedawnienie dochodzenia zwrotu nienależnie pobranej kwoty płatności. Kwestię przedawnienia reguluje art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 stanowiący, co następuje. Okres przedawniania wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości (akapit pierwszy zdanie pierwsze). W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu (akapit drugi). Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo (akapit trzeci). Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu organ właściwej władzy nie wymierzył kary (akapit czwarty).

W rozpatrywanym przypadku nastąpiła nieprawidłowość powtarzająca się, gdyż została popełniona przez podmiot, który czerpie korzyści ekonomiczne z całokształtu podobnych operacji (tu: składanie wniosków o płatności w latach 2012-2014), które naruszają ten sam przepis prawa Unii Europejskiej (por.: pkt 49 wyroku TSUE o sygn. akt C-52/14). W takim przypadku okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała (art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie pierwsze rozporządzenia 2988/95). Użyte w tym przepisie pojęcie nieprawidłowości, która ustała należy rozumieć jako odnoszące się do dnia, w którym ustała ostatnia z nieprawidłowości składających się na nieprawidłowość powtarzającą się (por.: pkt 66 wyroku TSUE o sygn. akt C-52/14). W związku ze składaniem błędnych wniosków w latach 2012-2014 należy przyjąć, jak wyjaśnił organ ARiMR, że ostatnia z nieprawidłowości ustała [...] lipca 2015 r., to jest w następnym dniu po upływie ostatecznego terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok kolejny (2015).

Czteroletni okres przedawnienia zaczął zatem bieg [...] lipca 2015 r., niemniej jednak został on kilkakrotnie przerwany. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo (art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia 2988/95).

Pierwszy raz przerwanie okresu przedawnienia nastąpiło już [...] września 2016 r. w dniu doręczenia skarżącemu postanowienia Kierownika ARiMR z [...] września 2016 r. o wznowieniu postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu płatności z [...] października 2012 r. wraz z załączonym do niego postanowieniem z tego samego dnia o włączeniu dowodu do akt sprawy, identyfikujących jednoznacznie przedmiot postępowania, czyli – jak wymaga tego art. 3 ust. 1 akapit trzeci zdanie pierwsze rozporządzenia 2988/95 – odnoszących się do postępowania w sprawie nieprawidłowości. Akt właściwego organu władzy nie musi przy tym, wbrew zarzutowi skarżącego, zawierać skierowanego do strony żądania udzielenia dodatkowych informacji, gdyż nie wynika to z przepisów ani z powołanego przez skarżącego fragmentu uzasadnienia wyroku TSUE o sygn. akt C-52/14 (pkt 72-74), którego ponadto nie można odnieść do przedmiotowej sprawy, gdyż dotyczy on niemożności przerwania ośmioletniego okresu przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2988/95. Okres przedawnienia zaczął zatem biec od nowa [...] września 2016 r.

Podkreślenia przy tym wymaga, że nawet gdyby uznać słuszność twierdzeń skarżącego, w świetle których powtarzająca się nieprawidłowość ustała w dniu [...] maja 2014 r., a więc w związku ze złożeniem ostatniego z wniosków, jaki odnosił się do płatności za rok 2014, to i tak wykazane przerwanie okresu tego przedawnienia odniosłoby ten sam skutek.

Ponownie czteroletni okres przedawnienia, który zaczął biec od nowa [...] września 2016 r., przerwany został [...] czerwca 2019 r. w dniu doręczenia informacji Kierownika ARiMR z [...] czerwca 2019 r. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, a także [...] grudnia 2020 r. w dniu doręczenia decyzji Kierownika ARiMR z [...] listopada 2020 r. o stwierdzeniu wydania decyzji o przyznaniu płatności z naruszeniem prawa.

Organ w zaskarżonej decyzji przytoczył więcej aktów właściwego organu władzy skutkujących przerwaniem okresu przedawnienia niemniej jednak już powyższe przerwania okresu przedawnienia oznaczają, że okres ten do wydania zaskarżonej decyzji nie upłynął.

Skoro zaś nieprawidłowość była powtarzająca się, to bieg terminu przedawnienia nie zaczął biec od dnia złożenia wniosku o płatność za rok 2012 (czyli [...] maja 2012 r.), a więc nie mógł upłynąć po ośmiu latach (czyli [...] maja 2020 r.).

Odnośnie zaś argumentu skarżącego dotyczącego programów wieloletnich, o których mowa w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia 2988/95 należy podnieść, że zgodnie z tym przepisem w przypadku takich programów okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Ostateczne zakończenie programu w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia 2988/95 nie oznacza upływu terminu przedawnienia nieprawidłowości, których dopuszczono się w toku jego realizacji. W terminie tym przedawniają się jedynie te nieprawidłowości, które popełniono cztery lata przed ostatecznym zakończeniem programu, jeżeli termin przedawnienia nie został przerwany wcześniej z powodów przewidzianych w art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia 2988/95. Innymi słowy, termin przedawnienia nieprawidłowości popełnianych w toku wdrażania programów wieloletnich (art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia 2988/95) pozwala na wydłużenie terminu przedawnienia, a nie na jego skrócenie (por. wyrok TSUE o sygn. akt C-436/15; wyrok NSA z 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 1055/21, CBOSA).

Skoro zatem pobrano nienależną kwotę płatności i nie upłynął okres przedawnienia organ zasadnie orzekł o jej zwrocie. Organ nie naruszył zatem wskazanych w skardze i dodatkowym piśmie procesowym przepisów prawa procesowego ani materialnego.

Wobec tego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.