Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 726/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2011-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 145 par. 1 pkt 4kpa, art. 145 par. 1 pkt 5 kpa, art. 149 par. 2 kpa,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151 P.p.s.a.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Windak,, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. sprawy ze skargi W. B., M. Z. D., U. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta decyzją z dnia [...] r. nr [...] działając na podstawie art. 118 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 1071 z późn. zm.) przeniósł nieodpłatnie na rzecz M. B. prawo własności działki gruntu oznaczonej numerem [...] o pow. [...] ha położonej w obrębie ewidencyjnym [...] w gminie [...].

Uzasadniając decyzję Starosta wskazał, że wnioskiem z dnia [...] r. M. B. wystąpił o przeniesienie na jego rzecz prawa własności działki nr [...] tzw. "[...]" która stanowiła własność Skarbu Państwa w dyspozycji Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego. Starosta podał, że decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...] r. gospodarstwo rolne stanowiące własność A. i B. B. położone w obrębie ewidencyjnym [...] zostało przejęte na własność Skarbu Państwa, a dotychczasowym właścicielom przydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu nr [...] o pow. [...] ha (pkt. 3 tej decyzji). Ponadto, że dożywotni użytkownicy nieruchomości zmarli. W dniu [...] r. organ I instancji przeprowadził oględziny nieruchomości, celem ustalenia czy M. B., po śmierci swoich rodziców tj. A. i B. B., faktycznie włada przedmiotową nieruchomością, w wyniku czego stwierdził, że wnioskodawca użytkuje tę działkę. Ponieważ wnioskodawca spełniał ustawowe kryteria określone w art. 118 ust. 2 ww. ustawy, organ przeniósł na niego własność działki. Decyzja ta stała się ostateczna.

Wnioskiem z dnia [...] r. W. B., M. Z. D. i U. B. zwrócili się do Wójta Gminy o przyznanie im prawa własności działki nr [...] wskazując, że ich ojciec B. B. któremu przysługiwało prawo użytkowania tej działki, zmarł w dniu [...] r.,

a wnioskodawcy użytkują tę działkę do uprawy warzyw i ziemniaków. Pismo to zostało przekazane organowi właściwemu w sprawie, tj. Staroście , który decyzją z dnia [...] r. odmówił wnioskodawcom przeniesienia prawa własności działki nr [...] z tego względu, że postępowanie dotyczące przeniesienia własności działki na rzecz M. B. zostało zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] r. i decyzja ta może być wzruszona jedynie w trybie określonym w kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia [...] r. utrzymało tę decyzję w mocy.

Po wniesieniu przez W. B., M. Z. D. i U. B. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ww. decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w trybie autokontroli decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję własną z dnia [...] r. oraz decyzję Starosty z dnia [...] r. i przekazało sprawę

do rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało,

że w razie wątpliwości co do treści wniosku wszczynającego postępowanie administracyjne, obowiązkiem organu jest ustalenie rzeczywistej woli osoby, od której wniosek ten pochodzi, a postępowaniu temu towarzyszy należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Kolegium wskazało, że Starosta ponownie rozpoznając sprawę powinien zbadać, czy zachodzą przesłanki do wzruszenia decyzji ostatecznej z dnia [...] r. w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 18 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Sz 1062/09 oddalił skargę na tę decyzję.

Pismem z dnia [...] r. W. B./, M. Z. D.

i U. B. zwrócili się do Starosty o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] r.

Starosta decyzją z dnia [...] r. odmówił wznowienia postępowania z tego powodu, że wnioskodawcy o decyzji ostatecznej z dnia

[...] r. dowiedzieli się w dniu [...] r. (W. B.)

i w dniu [...] r. (U. B., M. Z. D.), a wniosek

o wznowienie postępowania z dnia [...] r. złożyli po terminie określonym

w art. 148 kpa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję Starosty z dnia [...] r. i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Sz 1063/09 oddalił skargę na tę decyzję.

Postanowieniem z dnia [...] r. Starosta, działając

na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i 5, art. 149 § 1, art. 150 § 1 kpa, po ponownym rozpoznaniu wniosku W. B., M. Z. D. i U. B., wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia

[...] r. orzekającą o przeniesieniu własności działki nr [...] na rzecz M. B.

Następnie, decyzją z dnia [...] r. Starosta uchylił decyzję własną z dnia [...] r. i o orzekł o przeniesieniu własności przedmiotowej działki na rzecz M. B., W. B., M. Z. D. i U. B. uznając, że działką nr [...] po śmierci B. B. władał nie tylko M. B. ale także pozostałe dzieci B. B.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania M. B., decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję Starosty z dnia [...] r. i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zauważyło, że z akt administracyjnych nie wynika, by organ I instancji poczynił pełne ustalenia w kierunku zbadania, czy rodzeństwu M. B. również przysługuje prawo żądania przyznania prawa własności gruntu rolnego, wskazanego we wniosku o wznowienie postępowania. Kolegium zauważyło, że Starosta nie ustalił przede wszystkim w sposób nie budzący wątpliwości, czy wszyscy zstępni B. B. spełniają warunek faktycznego władania działką nr [...] w chwili śmierci dożywotniego użytkownika i w dacie wydania decyzji z dnia [...] r. stwierdzającej przyznanie własności działki M. B. W ocenie Kolegium przeprowadzone postępowanie nie pozwoliło na wyjaśnienie sprzecznych twierdzeń stron, a organ nie przeprowadził innych dowodów m. in. z zeznań sąsiadów czy innych świadków, nie ustalił kto płacił podatek rolny od tej działki. Zgromadzony w aktach materiał dowodowy w postaci fotografii obrazuje jedynie, że działka [...] jest użytkowana rolniczo, w ten sam sposób co działki sąsiednie o nr [...] i [...], a fotografie opatrzone datą [...] r. przedstawiające prace rolnicze wykonywane przez grupę osób, pochodzą z okresu kiedy żył jeszcze B. B. i mogą jedynie świadczyć o pomocy

w pracach polowych świadczonej na rzecz ojca, a nie o trwałym władaniu przedmiotowym gruntem. Zatem organ I instancji powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i dowodowe w kierunku ustalenia okoliczności mających wpływ na nabycie przez W. B., M. Z. D. i U. B. przedmiotowych uprawnień i zależnie od poczynionych ustaleń, wydać nową decyzję w sprawie.

Starosta, po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] r. nr [...] działając na podstawie art. 151 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 2 kpa odmówił uchylenia ostatecznej decyzji własnej z dnia [...] r. nr [... w sprawie przeniesienia własności działki nr [...] na rzecz M. B.

Uzasadniając tę decyzję organ I instancji zauważył, że uprawnienie

do bezpłatnego przeniesienia własności działki pozostawionej rolnikowi do dożywotniego użytkowania nie przysługuje wszystkim zstępnym, lecz ściśle określonym w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, czyli tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania. Regulacja zawarta w tym przepisie stawia więc wymóg osobistego, faktycznego użytkowania nieruchomości przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie własności działki. Posiadanie działki powinno być przejęte przez zstępnego najpóźniej w chwili śmierci uprawnionego i trwać nieprzerwanie. Wymóg ten dotyczy momentu zgłoszenia żądania jak i rozstrzygnięcia przez organ. Warunku tego nie spełnia zstępny który nie korzysta z nieruchomości. Osoby które żądały uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] r. są zstępnymi osoby uprawnionej, ale przeprowadzone postępowanie nie wykazało by spełniały wymóg osobistego i nieprzerwanego władania działką nr [...]. Ustalenia poczynione podczas rozprawy administracyjnej, a także zeznania świadków potwierdziły, że po śmierci B. B. jedynym użytkownikiem przedmiotowej działki był M. B., a pozostali zstępni korzystali z nieruchomości okazjonalnie, co potwierdza ustalenia zawarte w decyzji Starosty z dnia [...] r. Organ I instancji zauważył, że wnioskodawcy w swoim oświadczeniu z dnia [...] r. podali, że ze względu na załamanie się stosunków rodzinnych pomiędzy nimi a bratem, dostęp do działki nr [...] po dniu [...] r. był niemal niemożliwy. W ocenie organu I instancji oznacza to, że zarówno w dniu złożenia wniosku z dnia [...]r. o nieodpłatne przeniesienie prawa własności działki, jak i w dacie złożenia wniosku o wznowienie postępowania oraz w chwili obecnej, działka nie pozostawała i nie pozostaje w ich faktycznym, osobistym i nieprzerwanym użytkowaniu. Z tego względu brak jest podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] r.

W odwołaniu od tej decyzji W. B., M. Z. D.

i U. B. podnieśli, że ich ojciec B. B. zmarł w dniu [...]r., a już cztery miesiące później M. B. uzyskał decyzję o przeniesieniu na jego rzecz prawa własności działki, zatem płacenie przez niego podatku rolnego od tej daty było skutkiem wydania wadliwej decyzji, o której odwołujący się nawet nie wiedzieli. Ponadto, w swoim piśmie z dnia [...] r. nie twierdzili, że dostęp do spornej działki po dniu [...] r. był niemal niemożliwy. W piśmie tym stwierdzili jedynie, że po wydaniu tej decyzji ich dostęp do działki został ograniczony. Ograniczony nie znaczy całkowicie pozbawiony. Zaznaczyli, że oczywiste jest, iż przedmiotowa sprawa poróżniła strony co spowodowało, że odwołujący się unikali bytności na działce w czasie gdy był na niej ich brat M. W ocenie odwołujących się postępowanie dowodowe nie wykazało, by jedynie M. B. władał sporną działką, czemu przeczą zeznania świadków. Z zeznań A. J. i R. R. wynika bowiem wprost, że po śmierci ojca stron, widzieli oni wnioskodawców wykonujących prace na przedmiotowej działce. Tymczasem organ I instancji w sposób nieuzasadniony przyjął, że zeznania świadków potwierdziły, iż to M. B. władał sporną działką po śmierci ojca, co naruszyło zasady swobodnej oceny dowodów przez ten organ. Przy analizie zeznań świadków nie można bowiem abstrahować od charakteru spornej działki (rolnicza i warzywno-kwiatowa) oraz faktu, że wszyscy zstępni B. B. pracują, bywają zatem na działce w różnym czasie i z różną częstotliwością. W ocenie wnioskodawców przyznanie własności działki wyłącznie M. B. narusza art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając decyzję podniosło, że faktyczne władanie nieruchomością po śmierci rolnika który był dożywotnim użytkownikiem działki w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie własności tej działki. Odwołujący się, jak wynika z akt sprawy oraz z samego odwołania, jedynie bywali na przedmiotowej działce w różnym czasie i z różną częstotliwością. Byli jedynie widziani przy wykonywaniu różnych prac polegających na "hakaniu, plewieniu i częściowym zbieraniu warzyw". Odwołujący się zamieszkują w [...] i [...] i choćby z tego powodu wykluczone jest aby mogli faktycznie władać przedmiotową działką w rozumieniu art. 118 ust. 2a ustawy. M. B. mieszka natomiast na sąsiedniej działce [...], więc tylko on spełnia przesłankę faktycznego władania działką [...]. Poza tym, w ocenie Kolegium, z wymienionego wyżej przepisu ustawy wynika, że tylko jeden zstępny osoby uprawnionej może nabyć własność działki. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji przyznał prawo własności działki M. B. jako jedynemu uprawnionemu zstępnemu, i nie zmienia tego okoliczność, że z części tej działki korzystali inni zstępni na zasadzie użyczenia. Art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nawiązuje do cywilistycznego pojęcia prawa użytkowania, które jest prawem niezbywalnym. Niezbywalność użytkowania należy rozumieć jako ograniczenie

w zakresie dotyczącym rozporządzania tym prawem przez użytkownika. Użytkowanie ustanowione na rzecz określonej osoby ma charakter osobisty, prawa tego nie można przekazać innej osobie. Niezbywalność prawa użytkowania jest jego podstawową cechą i to bez względu na przedmiot i podmiot użytkowania. Natomiast od niezbywalności prawa użytkowania należy odróżnić samo wykonywanie tego prawa. Użytkownik może je wykonywać bowiem samodzielnie lub za pośrednictwem innych osób. W przedmiotowej sprawie M. B. wykonywał przysługujące mu prawo do działki częściowo przy pomocy innych osób, co jednak nie pozbawiło go prawa do samodzielnego nabycia własności tej działki na podstawie art. 118 ust. 2a powołanej ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na opisaną wyżej decyzję W. B., M. Z. D. i U. B. wnieśli o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji z powodu naruszenia art. 86 kpa oraz art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skarżący podnieśli, że okoliczność, iż ich brat mieszka w bezpośrednim sąsiedztwie spornej działki, a skarżący w [...] i [...] w żadnym razie nie oznacza, że tylko on spełnia przesłankę faktycznego władania działką. Element faktycznego władztwa nad rzeczą polega na tym, że pewna osoba znajduje się w sytuacji pozwalającej na korzystanie z rzeczy, w szczególności w taki sposób, jak to mogą czynić osoby którym przysługuje określone prawo, dzięki temu "co uprawnionemu wolno, to posiadacz faktycznie może". Czynnik faktycznego władztwa polega zatem na odpowiednim fizycznym opanowaniu rzeczy. Władztwo faktyczne musi być stanem trwałym, co oznacza, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym czy nawet sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możliwości korzystania z niej przez czas nieokreślony. Zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego istotą posiadania samoistnego jest faktyczne władztwo nad rzeczą, wykonywane w takich granicach, w jakich uprawniony jest jej właściciel. Na uprawnienia te składają się używanie rzeczy, czerpanie z niej pożytków, a także dysponowanie nią. Koniecznej przesłanki posiadania nie stanowi natomiast efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy, wystarczające jest aby dany podmiot znajdował się w takiej sytuacji, która potencjalnie pozwala mu na takie korzystanie. Faktyczne władztwo oznacza samą możliwość władania rzeczą, efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy (nieruchomości) nie jest przesłanką konieczną, dla istnienia posiadania nie jest konieczne korzystanie z rzeczy, lecz sama możliwość takiego korzystania. Skoro organ odwoławczy ustalił, że skarżący bywali na działce nr [...]

w różnym czasie i z różną częstotliwością, to tym bardziej uznać należy, że spełniają warunek faktycznego władztwa nad rzeczą. Tym bardziej, że z akt postępowania nie wynika, by M. B. bywał na przedmiotowej działce częściej od skarżących. Niczym nie uzasadniony jest także pogląd SKO , że z art. 118 ust. 2a ustawy wynika, iż własność działki może nabyć tylko jeden zstępny, nie uzasadnia takiego poglądu żadna z metod wykładni przepisów prawa. Zdaniem skarżących,

z wnioskiem o przeniesienie własności nieruchomości może wystąpić każdy zstępny, który spełnia ustawowe kryteria. Argumentem potwierdzającym prawidłowość takiego rozumienia tego przepisu są chociażby wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych, które dopuściły możliwość rozpoznania takich wniosków pochodzących od kilku zstępnych, o ile faktycznie władają działką. Nie znajduje też żadnego umocowania w aktach postępowania pogląd organu odwoławczego, że skarżący korzystali z działki nr [...] na zasadzie użyczenia jej przez M. B., organ nie wskazał z jakiego dowodu wyprowadził taki wniosek. Użyczenie jest umową dwustronną na mocy której użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy przez czas oznaczony lub nie oznaczony. Żadna ze stron nie twierdziła, by umowa taka została zawarta. Skarżący korzystali z działki [...] gdyż jako zstępni zmarłego ojca mieli do tego pełne prawo, takie samo jak M. B. Jednakże przyjęcie przez organ II instancji, że skarżący korzystali z działki, przemawia za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż świadczy właśnie o tym, że wykonywali władztwo w stosunku do tej działki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie wskazując, że warunek faktycznego władania nieruchomością

o którym mowa w art. 118 ust. 2a ustawy, po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania) oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (władania) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Faktyczne władanie w rozumieniu tego przepisu polega na stałym, bezpośrednim i fizycznym opanowaniu rzeczy. Władztwo faktyczne musi być stanem trwałej i widocznej obecności, związek osoby z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub okazjonalnym czy sporadycznym władaniu, polegającym na przypadkowym, od czasu do czasu, doglądaniu rzeczy. Z akt sprawy

i pism skarżących wynika, że jedynie bywali oni na przedmiotowej działce w różnym czasie i z różną częstotliwością. Byli widywani podczas wykonywania drobnych prac polegających na usuwaniu chwastów i częściowym zbieraniu warzyw, oraz podczas biesiadowania na tej działce, co odzwierciedlają załączone zdjęcia. Kolegium podtrzymało wyrażone w uzasadnieniu decyzji poglądy, że tylko zamieszkiwanie

w bezpośrednim sąsiedztwie działki umożliwia wykonywanie faktycznego władztwa nad tą działką, oraz że własności działki na podstawie omawianego przepisu, może być przyznana tylko jednemu zstępnemu. Jest to, w ocenie Kolegium swoista premia dla osób które zdecydowały się pozostać na roli. Gdyby przyznać liczącą niespełna 30 arów nieruchomość czterem osobom, jak w niniejszej sprawie, regulacja taka straciłaby jakikolwiek sens finansowy, ekonomiczny i gospodarczy. Pod znakiem zapytania stanęłaby też możliwość należytego, rolniczego wykorzystania gruntu.

W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżący oświadczyli,

że odpowiedź na skargę jest chaotyczna, powierzchowna i zawiera osobiste oceny osoby która ją napisała, nie wynikające z materiału dowodowego. Skarżący wskazali,

iż nie zgadzają się z poglądem organu odwoławczego, że organ I instancji,

po prawidłowym wznowieniu postępowania, nie dopatrzył się przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, upoważniających ten organ do uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r. i wydania nowej decyzji obejmującej również skarżących. Skoro organ I instancji wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną, to znaczy, że dostrzegł istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi wydającemu decyzję. Nie jest prawdziwe twierdzenie organu odwoławczego, że organ I instancji po wznowieniu postępowania nie wydał nowej decyzji obejmującej także skarżących. Decyzja taka została wydana przez Starostę w dniu [...] r. po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w tym rozprawy administracyjnej i w jej uzasadnieniu organ ten stwierdził, że istnieją podstawy do uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] r. a skarżący spełniają ustawowe kryteria do przeniesienia na ich rzecz prawa własności działki nr [...]. Skarżący jeszcze raz wskazali, że nikt ze zstępnych B. B nie zajmuje się zawodowo prowadzeniem działalności rolniczej, również M. B. był i jest nadal zatrudniony na etacie jako pracownik umysłowy i głównym źródłem jego utrzymania nigdy nie była praca na roli. Wszyscy zstępni w ten sam sposób korzystają z przedmiotowej działki, która zawsze była wykorzystywana jako działka warzywna i pod uprawę ziemniaków, wszyscy mogą kontynuować taki sposób korzystania z tej działki. Organ odwoławczy nie wykazał, by M. B. w jakiś inny niż skarżący sposób władał przedmiotową działką. W ocenie skarżących wywody organu odwoławczego o swoistej premii dla osób które nie uciekły ze wsi do miasta, ale zdecydowały się pozostać na roli, mimo przeciwności, są niczym nie uzasadnione i nie mają nic wspólnego z rzeczywistością. Wskazali, że M. B. nie pozostał

na roli, a gospodarstwo rolne rodziców w prowadzeniu którego pomagały wszystkie dzieci, zostało przekazane na rzecz Skarbu Państwa. M. B. podjął pracę zawodową, a później wyprowadził się z domu rodzinnego, jeszcze przed przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu. W prowadzeniu gospodarstwa do końca pomagała rodzicom M. Z. D. M. B. zajął tylko, po śmierci jednego z rodziców, dom rodzinny, ale nie rolę.

M. B. w piśmie procesowym z dnia [...] r. oświadczył, że skarga jego rodzeństwa jest nieuzasadniona, ponieważ organ odwoławczy może uchylić decyzję i przekazać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania wtedy, gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania,

a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zaskarżona decyzja uchybień takich nie zawiera, a ustalony przez organy stan faktyczny sprawy jest zgodny z materiałem dowodowym w postaci zeznań świadków, przedłożonych dokumentów i zdjęć. Ustalenia w sprawie jednoznacznie wskazują, że to uczestnik postępowania faktycznie władał nieruchomością nr po śmierci ojca B. B., a nie jego rodzeństwo. Twierdzenia odmienne stanowią nieudolną próbę wypaczenia przebiegu zdarzeń, które miały miejsce przed wydaniem decyzji w sprawie, bowiem jeszcze kiedy żył B. B. sporna działka była uprawiana przez uczestnika postępowania, a B. B. na ok. [...] arze ziemi uprawiał na swoje potrzeby warzywa. Na terenie działki nr [...] znajduje się także szambo rozsącznikowe (biooczyszczalnia ścieków) należące do uczestnika postępowania, które odprowadza nieczystości z działki [...]. M. B. oświadczył, że po śmierci ojca to on nadal przygotowywał ziemię pod uprawy, dbał

o plony i je zbierał, nie robiło tego żadne z rodzeństwa. Brat i siostry jedynie przyjeżdżali w odwiedziny i w żaden sposób nie byli zainteresowani utrzymaniem nieruchomości w sensie finansowym i fizycznym. Nikt z rodzeństwa nie pytał, czy

za ziemię należy uiszczać opłaty, nie zaproponował ich podziału, a przecież doskonale wiedzieli, że nieruchomość istnieje i podlega opłatom. To on ponosił opłaty i poprzez zlecanie prac osobom które posiadają odpowiedni sprzęt, wykonywał wszystkie prace polowe. Zostało to potwierdzone przez zeznania świadków i nie było kwestionowane przez rodzeństwo. Odnosząc się do twierdzeń skarżących, że posiadali sporną działkę w sensie cywilistycznym, a do posiadania nie jest konieczne korzystanie z rzeczy ale sama możliwość korzystania, M. B. zauważył, że stanowisko takie nie znajduje uzasadnienia w świetle art. 118 ust. 2a ustawy o społecznym ubezpieczeniu rolników. Trudno w świetle tego przepisu przyjąć, że "nie korzystanie" jest władaniem nieruchomością zgodnie z uprawnieniem dożywotniego użytkownika, biorąc pod uwagę to, że przedmiotowa działka ma charakter rolniczy i powinna być uprawiana aby utrzymać jej wydajność. Nie jest to działka budowlana którą można wykorzystać za kilka lat i wystarczy ją posiadać.

Na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. skarżąca U. B. oświadczyła, że do [...] r. działkę użytkowali wszyscy skarżący, była to działka ogrodnicza a nie rolna, prace były wykonywane stosownie do pory roku. [...]r. skarżący zebrali warzywa: buraki, cebulę, kukurydzę. Dopiero od [...] r. brat uniemożliwił skarżącym dostęp do działki, na którą wcześniej dostawali się przez działkę nr [...]. Skarżąca podała, że przyjeżdżali dwa razy w tygodniu i w miarę możliwości częściej z [...], z którego odległość wynosi ok. [...] km.

Skarżący W. B. oświadczył, że mieszka w [...], popiera skargę i podziela wszystkie wywody U. B.

Pełnomocnik M. B. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zawarte w piśmie z dnia [...] r. Podkreślił, że ani w chwili wydania decyzji z [...] r., ani w chwili obecnej, skarżący nie władali sporną działką, która ma charakter rolniczy. Pełnomocnik uczestnika postępowania przyznał, że jego ojciec M. B. pracuje poza miejscem zamieszkania, na pełnym etacie. Wskazał, że działki [...] i [...] stanowią własność jego ojca, a na działce nr [...] znajdują się urządzenia infrastruktury tj. szambo i instalacja odprowadzająca wodę deszczową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Przeprowadzone pod tym kątem badanie zaskarżonej decyzji doprowadziło do stwierdzenia przez Sąd, że decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem skargi jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Starosty odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej z dnia

[...] r. przyznającej własność działki nr [...] M. B. jako zstępnemu dożywotnego użytkownika.

Postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] r. zostało wszczęte wnioskiem M. B., a w postępowaniu tym udziału nie brał W. B., M. Z. D., ani U. B., tj. pozostałe dzieci B. B.

Postępowanie wznowieniowe w tej sprawie zostało wszczęte postanowieniem Starosty z dnia [...] r., po rozpoznaniu wniosku W. B., M. Z. D., oraz U. B. W postanowieniu tym organ I instancji wskazał, że wznawia postępowanie po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] r. o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa. Należy zauważyć, że w sprawie będącej przedmiotem skargi osoby te złożyły wniosek o przeniesienie na ich rzecz prawa własności działki nr [...] już w dniu [...] r. wskazując w nim, że po śmierci ojca są użytkownikami przedmiotowej działki. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że W. B. o decyzji z dnia [...] r. przenoszącej własność działki nr [...] na rzecz brata M. B. dowiedział się w dniu [...] r., a M. Z. D. i U. B. w dniu [...] r. Zatem wniosek z dnia [...] r. został złożony przez co najmniej jedną z osób uprawnionych w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym osoba ta dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania w tej sprawie. Pozostali wnioskodawcy w dniu [...] r. nie wiedzieli o wydaniu decyzji z dnia [...] r., zatem dla nich jednomiesięczny termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej tą decyzją nie zaczął biec. W tej sytuacji wskazanie w postanowieniu o wznowieniu postępowania, że następuje ono na wniosek stron z dnia [...] r. było nieprawidłowe, choćby z tej przyczyny, że wniosek ten został złożony po upływie jednego miesiąca od dnia, w którym każdy z wnioskodawców dowiedział się o wydaniu decyzji przenoszącej własność działki na rzecz M. B. Mimo błędnego wskazania daty wniosku o wznowienie postępowania, wydanie postanowienia o wznowieniu było zasadne, ponieważ w aktach administracyjnych znajdował się nie rozpoznany wniosek z dnia [...] r. o przyznanie własności działki, który wobec rozpoznania sprawy decyzją ostateczną oraz treści tego wniosku, należało potraktować jako wniosek o wznowienie postępowania w sprawie.

Jako podstawę wznowienia postępowania organ I instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa, zgodnie z którymi wznawia się postępowanie zakończone decyzją ostateczną gdy strona z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, a także, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Skarżący nie zostali poinformowani o tym, że ich brat M. B. złożył wniosek o nabycie własności działki nr [...], nie doręczono im także decyzji z dnia [...] r. Zatem wydanie postanowienia w oparciu o przesłankę wymienioną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa, było zasadne. Także powołanie przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 5 kpa nie było błędem, ponieważ ujawnienie nowych okoliczności faktycznych stanowi samoistną podstawę wznowienia postępowania. Dopiero w toku wznowionego postępowania organ zobowiązany jest ustalić, czy ta nowa okoliczność faktyczna występowała, prowadząc w tym celu postępowanie wyjaśniające. Nowe okoliczności faktyczne mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania o ile są dla sprawy istotne, zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, mające więc w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestach zasadniczych. Przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygniecie sprawy. W sprawie będącej przedmiotem skargi taką nową okolicznością było to, czy skarżący, po śmierci ich ojca faktycznie władali działką nr [...] w zakresie jaki wcześniej przysługiwał B. B. Organy orzekające w sprawie, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego uznały, że skarżący nie władali sporną działką po śmierci ojca, w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom. Sąd podziela ten pogląd, mimo tego, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest częściowo błędne. Przede wszystkim zgodzić się należy ze skarżącymi, że stanowisko organu odwoławczego, iż osobą uprawioną do nabycia własności działki gruntu po dotychczasowym dożywotnim użytkowniku, może być tylko jeden zstępny i to w dodatku mieszkający w sąsiedztwie jest nieuprawnione. Jak słusznie podniesiono w skardze, możliwe jest złożenie wniosku o nabycie własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50 poz. 291) przez kilku zstępnych dożywotniego użytkownika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 8 października 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 437/08 (Lex nr 447257) zajął stanowisko, że w sytuacji gdy uprawnienie z art. art. 118 ust. 2a ww. przysługuje kilku zstępnym, to powinni oni wystąpić z jednym wnioskiem o którym mowa w tym przepisie, gdyż żaden z nich samodzielnie nie spełnia podstawowej przesłanki nabycia własności, tj. nie włada działką, w zakresie odpowiadającym uprawnieniom dożywotniego użytkownika. Podobnie uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 maja 2008 r. sygn. akt II OSK 588/07 (Lex nr 505312). Przepis art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wymaga także, aby zstępny występujący z wnioskiem o nabycie własności działki mieszkał w bezpośrednim sąsiedztwie tej działki. Istotne jest, czy osoba ta włada nieruchomością, w zakresie jaki przysługiwał dożywotniemu użytkownikowi i czy jest jej zstępnym. Zdaniem Sądu, przesłanka władania oznacza używanie konkretnej nieruchomości, w zakresie jaki odpowiadał uprawnieniom zmarłego rolnika. To władanie powinno urzeczywistniać się poprzez czynności związane z użytkowaniem nieruchomości. Działka nr [...] ma charakter rolny, a z akt administracyjnych wynika, że jedynie M. B. wykonywał prace polegające na przygotowaniu tej działki pod uprawy, orał, nawoził itp., chociaż część tych prac wykonywał nie osobiście ale przy pomocy osób które dysponowały sprzętem rolniczym. Prac polegających na przygotowaniu tej działki pod uprawy nie wykonywał żaden

ze skarżących. Także za życia B. B., to M. B. zlecał wykonanie prac przygotowawczych pod uprawy na spornej działce i ponosił koszty tych prac. Z akt sprawy wynika, że działka nr [...] leży pomiędzy działkami nr [...] i [...] należącymi do M. B. i jest użytkowana w taki sam sposób jak działki sąsiednie. Znajduje się na niej szambo i instalacja odprowadzająca wodę deszczową z działki siedliskowej M. B. Jak przyznali skarżący, na sporną działkę nie można było się dostać w inny sposób, tylko przez działkę siedliskową ich brata, co uzasadnia wniosek, że działka ta była faktycznie użytkowana przez M. B. Nie jest zasadny zarzut skargi, że do nabycia własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie jest konieczne efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy, a wystarczy aby dana osoba znajdowała się w sytuacji która potencjalnie pozwala na korzystanie z rzeczy. Do nabycia własności działki rolnej na podstawie omawianego przepisu konieczne jest jej nieprzerwane użytkowanie do dnia złożenia wniosku o przeniesienie własności działki zgodnie z przeznaczeniem. Warunku tego nie spełnia wykonywanie od czasu do czasu prac polegających na usuwaniu chwastów czy częściowym zbieraniu warzyw. Nie wystarczy wykonywanie jakichkolwiek prac na działce rolnej czy biesiadowanie na niej od czasu do czasu do uznania, że dana osoba posiada i użytkuje działkę rolną zgodnie z przeznaczeniem.

Nie jest uzasadniony zarzut skargi, iż skoro organ I instancji wznowił postępowanie, to dostrzegł istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, które uzasadniają uchylenie decyzji dotychczasowej. Zgodnie z art. 149 § 2 kpa postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Odmowa wznowienia postępowania z tej przyczyny, że wnioskodawca nie jest stroną w sprawie, jest możliwa tylko wówczas, gdy okoliczność ta jest oczywista. Jeśli istnieją wątpliwości co do tego, czy wnioskodawca jest stroną, badanie tego przymiotu następuje po wznowieniu postępowania. Organ administracji publicznej dopiero po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy wydaje decyzję w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie m. in. art. 145 § 1, albo uchyla decyzję dotychczasową gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Wydanie decyzji o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej jest następstwem ustalenia przez organ braku podstaw wznowieniowych, co wyłącza dopuszczalność rozstrzygania o istocie sprawy. Zatem wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania nie oznacza jeszcze, że postępowanie zakończone decyzją ostateczną dotknięte było wadą uzasadniającą jej uchylenie.

Bez znaczenia dla rozpoznania sprawy jest okoliczność, że M. B. jest zatrudniony na etacie, ponieważ przepis art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wymaga, aby zstępny zmarłego rolnika utrzymywał się

z działalności rolniczej. Znaczenie ma natomiast okoliczność, że M. B. jako jedyny z rodzeństwa, jest producentem rolnym.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.