Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1318/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.),, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi E.K. i K.D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zwrotu skarżącym działki nr [...] 2. oddala skargę w pozostałej części, 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w uchylonej części, 4. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących solidarnie kwotę [...] złotych tytuł zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] r., nr [...], utrzymanym w mocy orzeczeniem z dnia [...] r. wydanym przez Komisję Odwoławczą przy Prezydium WRN w S. wywłaszczona została na rzecz Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku w C. (dalej WPKiW) stanowiąca własność S. N. i I. N. nieruchomość położona w S., oznaczona jako działki nr "1", "2", "3" i "4" o powierzchni łącznej [...] m². Jak wynika z zaświadczenia lokalizacyjnego, nr [...], z dnia [...] r. wydanego przez Prezydium WRN w S. na przedmiotowej nieruchomości zostało przewidziane urządzenie terenów młodzieżowych, dziecięcych i sportowych w ramach powstającego Wojewódzkiego Parku Kultury I Wypoczynku w C.

Wnioskiem z dnia [...] r. spadkobiercy byłych właścicieli E. K. i K. D., reprezentowani przez radcę prawnego E. K., wystąpili do Prezydenta Miasta C. o zwrot opisanej nieruchomości wskazując, że cel na który nastąpiło wywłaszczenie nie został zrealizowany. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że po wywłaszczeniu przedmiotowa nieruchomość została scalona i oznaczona jako działka nr "5". Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...] r. przez WPKIW im. [...] w C. prawa użytkowania wieczystego tej działki, a kolejną decyzją z dnia [...] r., nr [...] organ ten przekazał prawo własności przedmiotowej działki Województwu [...]. Następnie decyzją z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta C. zatwierdził podział m.in. działki nr "5", w wyniku czego weszła ona w skład dwóch większych działek o numerach "6" i "7". Na mocy aktu notarialnego z dnia [...] r., Rep. [...], prawo użytkowania wieczystego działki nr "6" nabyło Miasto K. Działka nr "7" stanowi zaś aktualnie własność Województwa [...] w użytkowaniu wieczystym WPKiW S.A. w C. Prezydent Miasta C. ustalił następnie, że w latach [...] na części wywłaszczonej nieruchomości zostały zrealizowane obiekty sportowe (m.in. boisko piłkarskie wraz z trybunami, które było użytkowane przez Klub Sportowy "A"). Na części nieruchomości zrealizowane zostały także tereny zieleni parkowej, a na pozostałej części powstały ok. [...] roku ogródki działkowe. W czasie oględzin ustalono, że aktualnie na byłej działce nr "5" znajduje się część płyty głównej boiska i część trybuny stadionu piłkarskiego [...]. Poza ogrodzeniem stadionu część tej działki stanowią tereny zieleni parkowej (drzewa i krzewy), następnie znajduje się na niej fragment nieutwardzonej drogi gruntowej oraz tereny zajęte pod ogródki działkowe. Mając na uwadze te ustalenia faktyczne Prezydent Miasta C. doszedł do przekonania, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na części wywłaszczonej nieruchomości, która przed upływem 10 lat od wywłaszczenia została zagospodarowana pod boisko piłkarskie oraz tereny zieleni parkowej. Ta część nieruchomości wchodzi aktualnie w skład działki nr "6". Na pozostałej części nieruchomości zajętej pod ogródki działkowe cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zdaniem organu ta część nieruchomości nie może jednak podlegać zwrotowi z uwagi na decyzje uwłaszczeniowe wydane w [...] i [...] roku przez Wojewodę [...]. Mając to na uwadze organ I instancji zwrócił się do Wojewody o rozważenie wznowienia postępowania w sprawach zakończonych tymi decyzjami ten jednak stwierdził brak podstaw do wzruszenia tych decyzji ostatecznych. Wojewoda [...] poinformował jednocześnie Prezydenta Miasta, że E. K. i K. D. wystąpili do niego z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] r. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił jednak wznowienia postępowania w sprawie przekazania na rzecz Województwa [...] własności mienia Skarbu Państwa obejmującego działkę nr "5", a Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał tę decyzję w mocy. W ocenie Prezydenta Miasta C. okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość stanowi aktualnie własność Województwa [...] nie stanowi jednak przeszkody do rozpoznania wniosku o zwrot jej części niewykorzystanej na cel wywłaszczenia. Przeszkodę taką stanowi natomiast ustanowienie na tej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz WPKiW SA w C. W związku z tym organ I instancji zwrócił się do WPKiW SA w C. oraz do zarządu Województwa [...] o rozważenie możliwości rozwiązania prawa użytkowania wieczystego w stosunku do części działki nr "7" zajętej pod ogródki działkowe. W odpowiedzi Marszałek Województwa [...] stwierdził, że nie widzi takiej możliwości z uwagi na to, że użytkowanie wieczyste WPKiW w C. nabył z mocy prawa. WPKiW poinformował natomiast, że brak jest podstaw do rozwiązania prawa użytkowania wieczystego, bowiem w jego ocenie cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej wywłaszczonej działce.

W tym stanie sprawy Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podstawie prawnej tego orzeczenia wskazany został art. 136 ust. 1 i ust. 3, art. 137 ust. 1 i art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2601 ze zm. – aktualnie Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. – dalej zwana u.g.n. ) oraz art. 104 k.p.a.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawcy, zastępowani przez radcę prawnego E. K., wskazali na jej bezpodstawność. W ich ocenie nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że część wywłaszczonej nieruchomości, na której wybudowano stadion piłkarski, została przeznaczona na cel określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu. Ta część nieruchomości nie została bowiem przekazana na rzecz WPKiW lecz wybudowano na niej stadion piłkarski, najpierw dla drużyny "A", a aktualnie z tego boiska korzysta [...]. W stosunku natomiast do części wywłaszczonej nieruchomości, na której znajdują się ogródki działkowe, bezpodstawne jest z kolei twierdzenie organu dotyczące posiadania tylko interesu faktycznego przez wnioskujących o jej zwrot. W dniu wydania przez Wojewodę [...] decyzji stwierdzającej przejście użytkowania wieczystego na rzecz WPKiW oraz decyzji uwłaszczeniowej na rzecz Województwa [...] wywłaszczona nieruchomość nie została bowiem zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Tym samym od chwili złożenia wniosku o zwrot stali się oni stronami postępowań toczących się w sprawach dotyczących tej nieruchomości. W tej kwestii odwołujący powołali się na stanowisko NSA zajęte w wyroku z dnia 6 maja 1994 r. sygn. akt SA/Kr1740/93 oraz w wyroku z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 310/05. Pełnomocnik odwołujących się zwróciła także uwagę, że pierwszy wniosek w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości został złożony już [...] r. i nie został on rozpatrzony tylko z przyczyn formalnych. Okoliczność ta dowodzi, że w momencie wydawania decyzji uwłaszczeniowych Urząd miał wiedzę o tym, iż spadkobiercy byłych właścicieli są zainteresowani zwrotem wywłaszczonej nieruchomości. Strony także wcześniej, bo już [...] r. poszukiwały dokumentów (orzeczeń) dotyczących wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] powołując się na przepisy art. 136 u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podzielił pogląd organu I instancji, że na działce nr "6" cel wywłaszczenia został zrealizowany, bowiem wybudowany został na niej, przed upływem 10 lat od wywłaszczenia, stadion sportowy oraz urządzono zieleń parkową. Zgodził się także z Prezydentem Miasta C., że cel ten nie został zrealizowany na działce nr "7", gdyż znajdują się na niej ogrody działkowe, których urządzenie nie stanowiło celu wywłaszczenia. Stwierdził następnie, że ostatnio wymieniona działka jest jednak w użytkowaniu wieczystym WPKiW S.A. w C. W dalszej części uzasadnienia Wojewoda podał, że w sprawie nie może znaleźć zastosowania przepis art. 229 u.g.n. bowiem wpis dotyczący wieczystego użytkowania wywłaszczonej nieruchomości został ujawniony w księdze wieczystej już po wejściu w życie u.g.n. W ocenie organu II instancji nie jest jednak możliwy zwrot nawet części wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na jej aktualny stan prawny. Świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych zwrotowi podlegać mogą tylko te nieruchomości, które pozostają we władaniu Skarbu Państwa albo gmin. Nie można natomiast orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości nawet gdyby stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, jeżeli została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste. Decyzja taka naruszałaby bowiem porządek prawny, a przede wszystkim byłaby niewykonalna. W ocenie Wojewody przeszkodą uniemożliwiającą zwrot części wywłaszczonej nieruchomości wnioskodawcom jest to, że stanowi ona własność Województwa [...] oraz pozostaje w użytkowaniu wieczystym WPKiW S.A. w C. Skarb Państwa utracił zatem władanie tą nieruchomością, a to stanowi negatywną przesłankę jej zwrotu. Wojewoda wskazał także, że organ I instancji występował do Województwa [...] oraz WPKiW S.A. o rozważenie możliwości rozwiązania użytkowania wieczystego działki nr "7". Podmioty te nie były jednak zainteresowane podjęciem tego rodzaju działań. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ podał, że nieuzasadniona jest opinia skarżących, iż wybudowanie stadionu piłkarskiego nie stanowiło realizacji celu wywłaszczenia. Przedmiotowa nieruchomość przeznaczona bowiem została pod budowę WPKiW w C., który tworzy szereg obiektów znajdujących się na jego terenie, w tym m.in. [...],[...], czy hala wystawowa tzw. [...]. Wskazał wreszcie, że w sprawie dotyczącej zwrotu nieruchomości organ nie mógł się merytorycznie odnieść do zarzutów dotyczących innych odrębnych postępowań administracyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach E. K. i K. D. domagali się uchylenia decyzji Wojewody [...] oraz zasądzenia kosztów postępowania. Uzasadniając te żądania skarżący zakwestionowali stanowiska organów obu instancji dotyczące realizacji celu wywłaszczenia na części działki, na której został zrealizowany stadion piłkarski. Stadion ten był bowiem we władaniu klubów piłkarskich, które wykorzystywały go do celów zarobkowych (komercyjnych), a nie we władaniu WPKiW w C. Ponadto według wiedzy skarżących stadion został wybudowany znacznie później, bo dopiero w [...] roku. Wydana decyzja w ocenie skarżących godzi przede wszystkim w ich prawem chronione interesy, bowiem Wojewoda przed przekazaniem mienia nie zbadał, czy wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Tym samym nie powiadamiając skarżących o toczącym się postępowaniu naruszył on podstawowe zasady postępowania administracyjnego, które wynikają z art. 7 i następnych k.p.a. Zdaniem skarżących niezrozumiała jest też argumentacja Wojewody wskazująca na brak możliwości zastosowania w sprawie art. 229 u.g.n. Natomiast organ odwoławczy nie odniósł się w ogóle do kwestii oddania w użytkowanie wieczyste WPKiW S.A. wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy nie zrealizowano na niej celu wywłaszczenia. Organ ten nie zajął też stanowiska w kwestii braku zawiadomienia poprzednich właścicieli o zamiarze wykorzystania przedmiotowej nieruchomości na inny cel, przez co naruszony został art. 136 ust. 2 u.g.n. Dodatkowo skarżący podkreślili, że w momencie przekazywania nieruchomości w użytkowanie wieczyste WPKiW S.A. Urząd miał wiedzę o ich zainteresowaniu zwrotem tej nieruchomości. Wreszcie zarzucili, że organy obu instancji nie odniosły się w swoich decyzjach do podnoszonej przez nich kwestii nieodebrania przez byłego właściciela odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podniósł jednocześnie, że skarżący powtórzyli zarzuty podniesione już wcześniej w odwołaniu. Odnosząc się do zaś do zarzutu niewyjaśnienia kwestii związanej z wypłatą odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wskazał, że nie stanowiła ona przedmiotu postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonujący - zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) - kontroli zaskarżonej decyzji w aspekcie jej zgodności z prawem, uznał, że wydana ona została z naruszeniem przepisów prawa. W szczególności Sąd uznał, że wydając zaskarżony akt Wojewoda [...] naruszył przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisy postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie bezsporne jest, że nieruchomość składająca się z 4 działek o numerach "1", "2", "3" i "4", stanowiąca własność S. N. i I. T. N., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...]. Wywłaszczenie to zostało dokonane w trybie przepisów art. 17 i nast. dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych ( Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Poza sporem jest także, że skarżący są jedynymi spadkobiercami byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości.

Stosownie do art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w rozumieniu art. 137 tej ustawy nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W orzecznictwie podkreśla się, że "cel wywłaszczenia", o jakim mowa w tym przepisie należy rozumieć bardzo ściśle wiąże się bowiem z nim zakaz przeznaczania wywłaszczonych nieruchomości na inne cele, w tym także inne cele publiczne. Podkreślił to dobitnie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05 ( OTK-A 2008/3/41), wskazując na obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich wypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia. Zauważyć należy, że w przypadku, gdy do wywłaszczenia nieruchomości doszło w trybie przepisów działu III rozdziału 3 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą pojawić się trudności w precyzyjnym określeniu celu wywłaszczenia, o jakim jest mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. Cel ten, jak wynika z przepisów powołanego wyżej dekretu nie był bowiem określony szczegółowo. We wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie wystarczyło bowiem tylko wskazać ogólny cel wywłaszczenia (art. 17 ust. 2 pkt 5 dekretu). Zgodnie z art. 17 ust. 4 dekretu wnioskodawca mógł ponadto objąć jednym wnioskiem większą liczbę nieruchomości należących do różnych właścicieli, jeżeli stanowiły one zwartą całość i miały być wywłaszczone na ten sam cel. Taki charakter miał też sporządzony w dniu [...] r. wniosek Komitetu Budowy Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku w K., w którym wskazana została, wśród wielu innych, nieruchomość stanowiąca własność S. N. i I. N. Z uzasadnienia tego wniosku wynikało, że na wskazanych w nim nieruchomościach przewidywana jest budowa względnie rozbudowa już istniejących urządzeń kulturalno-wypoczynkowych "przez stworzenie na gruntach objętych wywłaszczeniem Woj. Parku Kultury i Wypoczynku, przeznaczonego dla ludności pracującej naszego województwa". Orzekającym w sprawie organom udało się dotrzeć jednakowoż do zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] wydanego w dniu [...] r. przez Wydział Budownictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dołączonym do niego planem sytuacyjnym. W oparciu o ten dokument ustalono w sposób bezsporny, że na wywłaszczonej nieruchomości miały zostać urządzone wchodzące w skład Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku w C. tereny młodzieżowe, dziecięce i sportowe, w tym "mały stadion". Wyjaśnić w tym miejscu należy, że określenie "mały stadion" nie oznaczało małego boiska piłkarskiego lecz zostało najprawdopodobniej użyte w celu odróżnienia go od niego innego stadionu przewidzianego do realizacji na terenie Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku w C. (a wówczas jeszcze w K.), jakim był Stadion [...] ([...]) określony jako "wielki stadion". Powyższe ustalenie potwierdza znajdujący się w aktach sprawy, a pochodzący z grudnia [...] r. "Plan perspektywiczny IV etap", na którym uwidocznione zostały oba stadiony ( oznaczone na planie nr 21 i nr 27). Orzekające w sprawie organy dotarły także do kart inwentarzowych z których wynika, że boisko piłkarskie w dzisiejszej dzielnicy K. "[...]" zostało zrealizowane w latach [...] wraz z mniejszym boiskiem treningowym oraz boiskiem do piłki ręcznej.

W świetle przywołanych dokumentów nie można się zatem zgodzić ze stanowiskiem skarżących, że cel wywłaszczenia, jakim była budowa Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku nie został zrealizowany na całej wywłaszczonej nieruchomości. W art. 137 u.g.n., do którego ustawodawca odsyła w art. 136 ust. 3 tej ustawy wskazane zostały warunki, po spełnieniu których nieruchomość może zostać uznana za zbędną na cel wywłaszczenia. Ma to miejsce wówczas, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, albo nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo ( art. 137 ust. 1 pkt 1 ) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany ( art. 137 ust. 1 pkt 2). Obie normy prawne wynikające z art. 137 ust. 1 u.g.n. mają charakter rozłączny w tym znaczeniu, że zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek czyni zasadnym wniosek o zwrot nieruchomości. W konsekwencji oznacza to, jak powszechnie przyjmuje się w doktrynie, że nieruchomość nie może być uznana za zbędną na cel wywłaszczenia tylko wówczas, kiedy realizacja celu, na który została ona wywłaszczona, została rozpoczęta przed upływem 7 lat od wywłaszczenia nieruchomości i zakończona przed upływem 10 lat od tego dnia" (T. Woś, Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot w orzecznictwie sądów administracyjnych, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego. Wydanie Jubileuszowe. Nr 5-6/ 2010, s. 467; E. Mzyk [w:] G. Bieniek, S. Kalus, Z. Marmaj, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2008, s. 500; M. Wolanin w: J Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz. Warszawa 2009, s. 924). Dodać trzeba, że obie przesłanki wymienione w art. 137 ust. 1 u.g.n. opierają się na założeniu wygaśnięcia celu wywłaszczenia, czy to z powodu zaniechania określonego zadania inwestycyjnego, czy też rezygnacji z jego dokończenia.

Mając na uwadze przywołane unormowanie oraz dokonane przez organy ustalenia faktyczne należy stwierdzić, że cel wywłaszczenia z całą pewnością został zrealizowany na części wywłaszczonej nieruchomości wchodzącej w skład działki nr "6". Na działce tej bowiem w ciągu dwóch lat po wywłaszczeniu zrealizowano część obiektów sportowych oraz urządzono zieleń parkową. Mając na uwadze unormowanie wynikające z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. pozbawiona znaczenia prawnego jest okoliczność, że wybudowanym na wywłaszczonej nieruchomości obiektem dysponował Klub Sportowy "A", czy następnie [...]. Z przytoczonych powodów Sąd oddalił skargę w części odnoszącej się do odmowy zwrotu części działki nr "6".

Stosownie do art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel ( bądź jego następca prawny) może żądać zwrotu także części wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Uprawnienie domagania się przez byłych właścicieli bądź ich następców prawnych zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości zostało zamieszczone w art. 137 ust. 2 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Sąd podzielił ocenę orzekających organów obu instancji, ze sytuacja taka ma miejsce kontrolowanej sprawie. Cel wywłaszczenia nie został bowiem zrealizowany na działce noszącej aktualnie numer ewidencyjny "7", która została utworzona z części wywłaszczonej nieruchomości. Zgodzić się należy także ze stanowiskiem zarówno Prezydenta Miasta C., jak i Wojewody [...], że przeszkodą do zwrotu części tej działki jest jej pozostawanie w użytkowaniu wieczystym WPKiW S.A. w C. Sąd nie podzielił jednak stanowiska organu odwoławczego, że przeszkodę taką stanowi także, jak należy wnosić z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, okoliczność przejścia prawa własności tej działki na rzecz Województwa [...]. Ten pogląd zdawał się podzielać także pełnomocnik skarżących, który podjął działania mające na celu wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. przekazującej własność ówczesnej działki nr "5" Województwu [...]. W ocenie składu orzekającego okoliczność, że wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość stanowi własność jednostki samorządu terytorialnego szczebla wojewódzkiego nie stanowi jednak przeszkody prawnej uniemożliwiającej jej zwrot, jeżeli do nabycia tego mienia edoszło w drodze decyzji administracyjnej. Przeszkodę taką stanowi jednak niewątpliwie , jak już wskazano wyżej, przysługujące WPKiW S.A. w C. prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Wskazać tutaj należy, że zachowuje aktualność pogląd prawny donoszący się do uregulowań zawartych w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) zamieszczony w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r., III AZP 13/93, [w:] OSA 1994/10/7 oraz z dnia 22 grudnia 1993 r., III AZP24/93, [w:] Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 7-8/1994. Zgodnie z tym poglądem przeszkodą prawną zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, ale została oddana w użytkowanie wieczyste, stanowi bowiem uregulowanie zawarte w art. 232 § 1 k.c. Niedopuszczalnym jest bowiem w świetle przywołanego przepisu aby nieruchomość, nie będąca własnością Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego była obciążona prawem użytkowania wieczystego. Sytuacja taka miałaby zaś miejsce w przypadku zwrotu skarżącym prawa własności wywłaszczonej nieruchomości, znajdującej się w użytkowaniu wieczystym.

Orzekające w sprawie organy nie dostrzegły jednak, że nabycie prawa użytkowania wieczystego w drodze decyzji administracyjnej o charakterze konstytutywnym, czy deklaratywnym nie stanowi przeszkody o charakterze nieusuwalnym do wydania decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Decyzje takie nie rodzą bowiem nieodwracalnych skutków prawnych. Skutki te mogą być zaś zniwelowane w drodze stwierdzenia nieważności całości czy części takich decyzji. W orzecznictwie oraz doktrynie podkreśla się, że decyzje w oparciu, o które doszło do nabycia prawa użytkowania wieczystego mogą zostać wzruszone na warunkach określonych m.in. w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jako wydane z rażącym naruszeniem prawa (vide: T Woś, Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Wyd. 2, Warszawa 2004, s. 232- 233: por. także zapadłe na gruncie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości m. in. wyroki NSA z dnia 11 kwietnia 1994r, SA/Kr 1295/ 93 oraz z dnia 23 września 1996 r., SA/Ka 864/95, OSP 1997/9/162). Wskazać należy, że WPKiW S.A. w C. prawo użytkowania wieczystego działki nr "5" (poprzednio działki nr "1", "2", "3", "4" o powierzchni łącznej [...] m²) nabył z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 września 19990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 469 ze zm.). W dniu [...] r. podmiot ten był bowiem państwową osobą prawną zarządzającą przedmiotowym gruntem, który stanowił wówczas własność Skarbu Państwa. Decyzja stwierdzająca nabycie przedmiotowego gruntu została jednak wydana dopiero w oparciu o art. 200 u.g.n. Stosownie zaś do art. 200 ust. 4 u.g.n. nabycie w opisanym trybie prawa użytkowania wieczystego nie mogło naruszać praw osób trzecich. Mając na uwadze ten przepis Wojewoda przed wydaniem decyzji odmawiającej zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, która nie została wykorzystana na cel określony w orzeczeniu wywłaszczeniowym, winien wystąpić do Ministra Skarbu Państwa o wszczęcie z urzędu postępowania mającego na celu stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. Wskazać należy, że w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż przymiot strony w tego rodzaju postępowaniu nadzwyczajnym posiadają także podmioty ubiegające się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości objętej wyżej opisanym postępowaniem uwłaszczeniowym ( por. T. Woś, op. cit. s. 235 oraz powołane na te okoliczności wyroki NSA i SN ), a zatem Wojewoda mógł również zobowiązać skarżących do wystąpienia ze stosownym wnioskiem.

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz szczegółową lekturę akt sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została podjęta z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 i ust. 2 u.g.n. Naruszenie powołanych unormowań pozostawało w związku z naruszeniem przez Wojewodę przepisów postępowania administracyjnego nakazujących podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy, prowadzenia sprawy w sposób pogłębiający zaufanie do organów Państwa oraz należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. W konsekwencji stwierdzić należało zatem wydanie tej decyzji także z naruszeniem art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. ze skutkiem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda w oparciu o art. 97 ust. 1 pkt 4 k.p.a zawiesi postępowanie odwoławcze i wystąpi do Ministra Skarbu Państwa o stwierdzenie nieważności części decyzji z dnia [...] r. orzekającej o nabyciu przez WPKiW w C. prawa użytkowania wieczystego niezagospodarowanej zgodnie z celem wywłaszczenia części działki nr "5" (aktualnie część działki nr "7"). Organ ten stosownie do art. 100 § 1 k.p.a. może także zobowiązać wnioskodawców do wystąpienia o stwierdzenie nieważności opisanej decyzji uwłaszczeniowej. Następnie Wojewoda podejmie postępowanie w sprawie zwrotu części działki nr "7" i w zależności od sposobu rozstrzygnięcia wskazanego wyżej zagadnienia wstępnego wyda stosowną decyzję.

Z przytoczonych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) uchylono zaskarżoną decyzję w części orzekającej o odmowie zwrotu działki nr "7". Jednocześnie Sąd w oparciu o art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w pozostałym zakresie dotyczącym zwrotu części działki nr "6". O wstrzymaniu wykonania uchylonej części decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku Sąd orzekł po myśli art. 152 p.p.s.a. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania obejmujących: uiszczony wpis, wynagrodzenie pełnomocnika oraz zwrot opłat skarbowych od udzielonego pełnomocnictwa, rozstrzygnięto w oparciu o przepisy art. 200, art. 202 § 2, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).