Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 556/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust.1b, i ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 9
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a) i c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] listopada 2019r. Nr[...] . 2. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego R. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr SK[...], uchyliło decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] w całości i przyznało R. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką W. W. od 1 czerwca 2020 r. na czas nieokreślony w kwocie 1830 zł miesięcznie.

Decyzja SKO w Ł. została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu [...] sierpnia 2019 r. R. W. złożył do Wójta Gminy P. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką W. W. Do wniosku dołączył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] listopada 2017 r. o zaliczeniu W. W., urodzonej [...] 1942 r., do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] października 2017 r. z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...], odmówił skarżącemu wnioskowanego świadczenia argumentując, że wnioskodawca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r., co w myśl zasady wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwia przyznanie jednocześnie świadczenia pielęgnacyjnego.

Na skutek odwołania złożonego przez skarżącego SKO w Ł. decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Wójt Gminy P., na skutek ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], powtórnie odmówił R. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką W. W. Organ w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała w 75 roku życia, tymczasem zgodnie z art. 17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W tych okolicznościach organ uznał, że brak jest podstaw prawnych ażeby przyznać wnioskowane świadczenie.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący zarzucają mu: (-) naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, oraz (-) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w całości i przyznało R. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką W. W. od 1 czerwca 2020 r. na czas nieokreślony w kwocie 1830 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności omówiło zasady ustalania, przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1, 1 a i 1b ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.). Kolegium nawiązało również do regulacji art. 17 ust. 5 pkt 1 b ww. ustawy wyjaśniając, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ podkreślił także, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt 38/13) nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tak więc przy rozpatrywaniu sprawy nie należy stosować art. 17 ust. 1 lit. b powołanej ustawy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Analizując stan faktyczny Kolegium ustaliło, że skoro matka skarżącego orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] października 2017 r., a orzeczenie wydano na stałe z zaznaczeniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to okoliczność sprawowania opieki przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, po rezygnacji z zatrudnienia, upoważnia go do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej nawiązując do treści art. 17 ust. 3 i ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium wyjaśniło, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, przy czym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.

W przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył wprawdzie 6 sierpnia 2019 r., tym niemniej, jak podkreśliło Kolegium, skarżący miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r., a następnie na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. W trakcie trwającego postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką skarżący w dniu [...] listopada 2019 r. wystąpił bowiem o przyznanie mu specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką i taki zasiłek został mu świadczenie. Takie zachowanie, zdaniem Kolegium, wskazuje, że skarżący dokonał wyboru między tymi dwoma świadczeniami i zadowolił się specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że nie może przyznać skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku, chyba że zrzekłby się prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wprawdzie Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], na wniosek skarżącego, uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], przyznającą mu specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy trwający od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r., tym niemniej skoro ostatni zasiłek opiekuńczy wypłacono w dniu [...] maja 2020 r., to dopiero od miesiąca czerwca 2020 r. stało się możliwe przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też uchylono zaskarżoną decyzję w całości i przyznano skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką W. W. od 1 czerwca 2020 r. w kwocie 1830 zł miesięcznie na czas nieokreślony.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, złożył R. W., zarzucając jej naruszenie:

1) prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, a także brak przyznania świadczenia począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego;

2) przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uznania przez organy, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 sierpnia 2019 r., a nie jak błędnie przyjęto od dnia 1 czerwca 2020 r., jak też nieprawidłowe uznanie, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na skutek wniosku z dnia [...] maja 2020 r. winno skutkować pozbawieniem skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 31 maja 2020 r. w wysokości różnicy pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym.

Powołując się na powyższe uchybienia pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenie niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 202 r., poz. 1758 ze zmianą wynikającą z rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020r. – Dz. U. z 2020r. poz. 1829), począwszy od 17 października 2020r. miasto na prawach powiatu B., będące siedzibą tutejszego sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym (§ 1 w zw. § 3 tego rozporządzenia). W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie, a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści wspomnianego wyżej art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może jednak zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a.). Kontrola sądowa przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja SKO w Ł. z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], uchylająca decyzję organu I instancji w całości i przyznająca skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką od 1 czerwca 2020 r. na czas nieokreślony.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220, dalej jako "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl zaś art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stosownie natomiast do treści art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli m.in: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (lit. b).

W kontrolowanej sprawie bezspornym jest, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że skarżący jest osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia by opiekować się matką, która nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku oraz w domu. Organ odwoławczy prawidłowo zatem stwierdził, iż skarżący spełnia warunki określone w art. 17 u.ś.r. uprawniające go do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zasadnie bowiem Kolegium przyjęło, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia nie może być fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utraciło bowiem przymiot konstytucyjności przewidziane art. 17 ust. 1b u.ś.r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1b od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W powyższym zakresie stanowisko Kolegium jest prawidłowe i zasługuje na akceptację.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie sposób jednak podzielić stanowiska organu odwoławczego w zakresie ustalenia okresu, za jaki skarżącemu przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne znaczenie ma fakt, iż skarżący wprawdzie w dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (tj. [...] sierpnia 201 r.) korzystał z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale w toku postępowania złożył wyraźne oświadczenie, że rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wniosek o uchylenie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego został złożony co prawda dopiero na skutek wezwania SKO z dnia [...] maja 2020 r., w którym wyraźnie wskazano, że jedyną przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, tym niemniej co istotne, organ I instancji nie tylko nie poinformował skarżącego o tej okoliczności, ale wydał dwie decyzji odmowne w tym zakresie.

Wprawdzie, na co powołało się Kolegium, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia [...] kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, niemniej jednak przepis ten nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia (zmiany) w przypadku spełniania warunkujących go przesłanek. Oznacza to prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego.

W okolicznościach faktycznych sprawy skarżący takiego wyboru dokonał już, zdaniem sądu, we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, który wpłynął do organu [...] sierpnia 2019 r., natomiast błędne działania organów faktycznie uniemożliwiły realizację owego uprawnienia. Jak wynika z zaskarżonej decyzji, przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od wskazanej daty było pozostawanie w obrocie decyzji o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r., a następnie na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. i zdaniem SKO dopiero wyeliminowanie z obrotu decyzji Wójta Gminy P. z dnia [...] grudnia 2019 r. (decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...]) umożliwiło przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjmując takie stanowisko organ odpowiedzialność za brak realizacji prawa wyboru świadczenia korzystniejszego nałożył na skarżącego.

W ocenie Sądu oczekiwanie organu, aby wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego, najpierw wnosił o uchylenie decyzji o przyznaniu takiego zasiłku i dopiero po wydaniu takiej decyzji wnioskował o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie wiedząc czy zostanie ono przyznane, jest zbyt daleko idące. Organy nie mogą bowiem wymagać od wnioskodawcy, aby zrezygnował z pobierania przyznanego mu specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego jedyne źródło dochodu. Zdaniem Sądu to organ powinien był poinformować skarżącego o konieczności uprzedniego załatwienia wniosku dotyczącego rezygnacji z pobieranego świadczenia - specjalnego zasiłku opiekuńczego - przed rozpatrzeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tym bardziej, że skarżący wprost we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyraził swoją wolę rezygnacji z tego zasiłku. Powyższe obowiązki organu wynikają w sposób jasny i oczywisty z jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 9 k.p.a. W myśl tego przepisu organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego, czuwając przy tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Postępowanie zatem w sprawach – niniejszej dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego oraz drugiej dotyczącego rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze staraniem się o świadczenie pielęgnacyjne - winno być poprowadzone w taki sposób, aby skarżący nie poniósł uszczerbku z powodu nieznajomości prawa. Organy winny mieć więc na uwadze treść przepisu art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W kontrolowanej sprawie skarżący dokonał świadomego wyboru świadczenia o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. składając wniosek do organu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też nie może zostać pozbawiony prawa do tego świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku, wyłącznie na skutek nieprawidłowych działań organów.

W tym miejscu należy podkreślić, że kwestie dotyczące proceduralnych możliwości realizacji uprawnienia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. były już wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. I tak np. NSA w wyroku z dnia 19 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 300/19 (Lex nr 2677670) wskazał, że dla uniknięcia zbiegu świadczeń (dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń) możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. Fakt uzyskiwania przez stronę zasiłku dla opiekuna nie może być zatem przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. W ocenie NSA wyrażonej w uzasadnieniu powyższego wyroku, nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Jakkolwiek NSA nie zakwestionował wyboru przez organ procedury polegającej na zawieszeniu postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do czasu rozstrzygnięcia kwestii uchylenia zasiłku dla opiekuna, to uznał, że nie jest to rozwiązanie ani jedyne ani najlepsze. Organ powinien przedsięwziąć takie czynności aby strona mogła skorzystać z prawa wyboru i nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Winien więc rozważyć możliwość jednoczesnego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Jak dodał bowiem NSA, to ostatnie rozwiązanie zasadza się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18, CBOSA). Nie można również pominąć możliwości stwierdzenia we właściwym trybie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Innymi słowy, po stronie organu leży obowiązek podjęcia takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń.

Powyższe stanowisko skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w całej rozciągłości. Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, gdy tak jak w niniejszej sprawie, mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 1018/17 oraz wyrok NSA z dnia 15 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1401/18, WSA w Krakowie z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 353/18, CBOSA).

W konsekwencji należy uznać, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów art. 7, 9, 77 i 80 k.p.a. mającym wpływ na wynik sprawy. Nierozważenie zaś przez organy procesowych możliwości zrealizowania przez skarżącego dokonanego wyboru świadczenia korzystniejszego, także w sytuacji, w której skarżący posiadał już uprzednio prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego doprowadziło również do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 3 w. zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy winny dokonać określenia daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stosując art. 24 ust. 2 u.ś.r., przy czym uwzględnić powinny możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla strony, przyznanym zgodnie z jej wyborem.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów, na które złożyły się wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego adwokatem w wysokości 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).