Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 2365/00
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Inne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA: Bogusław Szumacher Sędziowie Joanna Zdzienicka - Wiśniewska Małgorzata Gorzeń (spr.) Protokolant: Agnieszka Januszewska po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. i M. W. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 września 2000 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła oddala skargę


UZASADNIENIE

3 ISA/Gd2365/00

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 21.06.2000 r. w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego u R. W.

W uzasadnieniu skargi Prezes Głównego Urzędu Ceł wskazał, że w dniu 02.10.1998 r. R. W. zgłosił do procedury dopuszczania do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy marki Seat Cordoba.

Ze zgłoszenia celnego wynika, że przedmiotowy pojazd został objęty wnioskowaną przez R. W. procedurą i zwolniony od cła na podstawie art. 190 § 1 pkt 6a Kodeksu celnego, z zastrzeżeniem nieodstępowania przez okres 2 lat licząc od dnia dopuszczenia do obrotu.

W dniu 07.12.1998 r. została sporządzona pomiędzy R. W. a K. W. umowa darowizny przedmiotowego samochodu osobowego marki Seat Cordoba.

W dniu 10.04.2000 r. Dyrektor Urzędu Celnego postanowieniem wszczął z urzędu postępowanie celne w sprawie naruszenia zastrzeżenia nieodstępowania samochodu marki "Seat", a następnie decyzją z dnia 21.06.2000 r. stwierdził, że w stosunku do tego samochodu powstał dług celny.

Decyzję Dyrektora Urzędu Celnego zaskarżył R. W. podnosząc, że umowa darowizny od samego momentu jej sporządzenia nie wywoływała skutków prawnych, albowiem była to umowa pozorna.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie Prezes Głównego Urzędu Ceł podniósł, że art. 190 § 1 pkt 6a Kodeksu celnego stanowi, iż przywóz towarów z zagranicy w ramach ustanowionych norm zwolniony jest od cła, jeżeli przedmiotem przywozu są rzeczy stanowiące mienie osoby fizycznej, będącej w rozumieniu przepisów prawa dewizowego osobą krajową przebywającą czasowo za granicą za zgodą władz kraju pobytu przez co najmniej 1 rok, które służyły tej osobie do użytku osobistego lub domowego, z zastrzeżeniem nieodstępowania przez okres 2 lat, licząc od dnia dopuszczenia do obrotu.

Kwestią wykładni językowej wyrażenia "nieodstępowanie" zajął się Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt V SA 552/96 wyrok z dnia 21.05.1996 r., który w uzasadnieniu stwierdził, iż ponieważ przepisy Prawa celnego nie definiują tego pojęcia, należy odnieść się do wykładni językowej. Czasownik odstąpić (odstępować) oznacza: "zrzec się czegoś na czyjąś korzyść, użyczyć, odstępować, ustąpić". Z powyższego wynika, że termin "odstąpienie" oznacza nie tylko zakaz przenoszenia własności (odstąpienia), ale również zakaz odstąpienia prawa do czegoś i zrzeczenia się czegoś na czyjąś korzyść, a nawet zakaz użyczenia. Gramatyczna wykładnia zwrotu "odstąpienie" jednoznacznie wskazuje na to, że jest to pojęcie semantycznie szersze od sprzedaży rzeczy lub przeniesienia własności z innego tytułu. Według Małego Słownika Języka Polskiego (Warszawa 1994, s. 551) "odstąpienie" to zrzec się na czyjąś korzyść, odsprzedać, użyczyć, ustąpić. Wykładnia gramatyczna i celowościowa przemawia za tym, by przez pojęcie "Odstąpienie rzeczy" rozumieć każde faktyczne przeniesienie władztwa nad rzeczą, za wyjątkiem przypadków, gdy chodzi o przekazanie krótkotrwałe i okazjonalne.

W dniu 07.12.1998 r. w drodze umowy darowizny, rozporządził skarżący na rzecz swego syna, K. W., 1/3 częścią samochodu marki Seat Cordoba. Powyższa umowa darowizny została zarejestrowana w Urzędzie Skarbowym w T., w dniu 14.12.1998 r. W świetle art. 206 Kodeksu cywilnego - każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy poprzez innych współwłaścicieli.

Na podstawie sporządzonej umowy darowizny w dniu 14.12.1998 r. Referat Rejestracji Pojazdów Urzędu Rejonowego w T. wystawił dokument rejestracyjny pojazdu na skarżącego i syna – K. W.

Jednocześnie należy stwierdzić, iż polisa odpowiedzialności cywilnej przedmiotowego pojazdu została wystawiona na nazwiska obu Panów W..

Do odwołania od zaskarżonej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego dołączył skarżący oświadczenie z dnia 27.03.1999 r. o cofnięciu darowizny oraz oświadczenie syna – K. W. - z dnia 05.05.1999 r. o zrzeczeniu się darowizny, w postaci 1/3 części samochodu marki Seat Cordoba.

Stwierdzić należy, że skoro legitymował się skarżący sporządzoną na piśmie umową darowizny, która wywołała skutki prawne, nie można uznać tejże umowy za nieważną tylko dlatego, że jej efektem było niekorzystne wszczęcia postępowania celnego w sprawie naruszenia warunku nieodstępowania.

W świetle okoliczności niniejszej sprawy Prezes GUC stwierdził, iż Dyrektor Urzędu Celnego zasadnie uznał, że doszło do naruszenia nieodstępowania przedmiotowego samochodu.

Skargę na powyższą decyzję wniósł R. W. i M. W., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem -poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, zarówno Kodeksu celnego jak i Kodeksu cywilnego.

Skarżący wywodzą, że decyzja jest błędna, bowiem opiera się - wbrew temu co sam organ celny konstatuje w uzasadnieniu - na przesłankach formalnych, a nie na ustalonych faktach. Organy nie wykonały wszystkich koniecznych czynności mających na celu ustalenie, czy faktycznie nastąpiło odstąpienie - przeniesienie fizycznego władztwa nad rzeczą. Zdaniem skarżących uzasadnienie decyzji nie wskazuje jakiegokolwiek dowodu na to, aby fakt taki miał miejsce i to w dniu 7 grudnia, względnie 14 grudnia 1998 r., albowiem o rzeczywistym odstąpieniu przedmiotowego samochodu nie przesądza jeszcze fakt sporządzenia i nazwania umowy, a faktyczne przeniesienie władztwa nad rzeczą.

Ponadto w skardze wywodzono, że współwłaścicielem samochodu, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jest również małżonka M. W., a zatem R. W. prawa do zwolnienia od cła sprowadzonego na polski obszar celny samochodu nabył wraz z małżonką. Podniesiono również, że skoro skarżący nie posiadał upoważnień do kierowania samochodem, to było wiadomym, iż będzie musiał korzystać z pomocy najbliższych jako kierowców, Trzej synowie skarżącego posiadali takie uprawnienia, a ponadto K. W. przysługiwała ulga w opłatach z tytułu ubezpieczenia CO, co zadecydowało iż obdarowany został udziałowcem we własności przedmiotowego samochodu.

Okoliczność ta przesadza o tym, iż powołana wyżej umowa darowizny miała charakter pozorny i jako taka była nieważna już w chwili sporządzenia dokumentu stwierdzającego jej zawarcie. Stosownie bowiem do przepisu art. 83 § 1 ustawy Kodeks cywilny... nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru... Odwołujący się i jego małżonka, nie zamierzali zgodnym oświadczeniem woli przenieść własności rzeczy na K. W., lecz stworzyć formalne tylko przesłanki do uzyskania ulgi w obowiązkowej opłacie z tytułu ubezpieczenia OC. Temu też celowi służyło zgłoszenie zmiany po stronie właściciela w ewidencji pojazdów, co musiało być poprzedzone wniesieniem opłaty skarbowej. Wszystkie zapisy umowy darowizny zostały zredagowane pod kątem uzyskania ulgi w opłacie z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia pojazdów.

Nie nastąpiło również wydanie pojazdu K. W. w rozumieniu jakie temu pojęciu nadaje przepis art. 206 ustawy Kodeks cywilny, stanowiący o prawie do współposiadania rzeczy wspólnej i korzystania z niej. Dopiero w późniejszym okresie (po sierpniu 1999 roku) wymieniony okazjonalnie kierował pojazdem umożliwiając skarżącemu korzystanie z pojazdu i występował, nawet nie jako posiadacz zależny, ale osoba wykonująca na polecenie właściciela czynności faktyczne - kierowania pojazdem.

Skarżący wywodzili, że nie każdy fakt przeniesienia posiadania na osobę trzecią jest równoznaczny z odstąpieniem, że w takich wypadkach należy ustalać rzeczywisty zamiar i stan faktyczny.

Nie będzie bowiem "odstąpieniem" sytuacja, w której posiadanie pojazdu jest co najwyżej zależne, a posiadacz nie przysparza z tego tytułu sobie pożytków czy korzyści, ale działa dla dobra właściciela rzeczy. Osoba pełniąca funkcję kierowcy cudzego pojazdu mimo, że pojazdem się również porusza i w pewnym zakresie sprawuje władztwa nad rzeczą, a nie jest jego użytkownikiem w rozumieniu przepisów prawa celnego. K. W. nie posiadał pojazdu do sierpnia 1999 roku w jakikolwiek sposób, a po tym czasie nie posiadał go w sposób wskazujący na to, iż korzysta z niego dla siebie lecz dla rodziców wyłącznie jako kierowca.

Niezależnie od powyższego inna jeszcze okoliczność przesądza o niesłuszności decyzji. Między stronami pozornej w gruncie rzeczy umowy darowizny, w okresie następującym bezpośrednio po przerejestrowaniu pojazdu doszło do ostrego konfliktu wynikającego z faktu, iż K. W. domagał się pierwszeństwa (przed braćmi) w kierowaniu samochodem ojca, oraz umożliwienia czasowego korzystania z pojazdu w zamian za swoiste "użyczenie" własnej ulgi w opłatach, a wobec odmowy ze strony rodziców, prawo swoje popierał formalną przesłanką, iż w następnie umowy darowizny stał się również współwłaścicielem pojazdu.

W istocie formalnie był nim, jednakże każda ze stron o pozorności umowy wiedziała skoro jej celem było wykreowanie takiego stanu formalno - prawnego, który umożliwiłby korzystanie z ulg. Konflikt był na tyle ostry, iż K. W. opuścił dom i wypowiadał publicznie niepochlebne opinie o rodzicach. Z tego też względu - powołując takie zachowanie się obdarowanego odwołujący się, oraz jego współmałżonek pismem z dnia 27 marca 1999 roku złożyli wymienionemu oświadczenie o odwołaniu uczynionej na jego rzecz darowizny stosownie do przepisu art. 898 § 1 ustawy Kodeks cywilny. Pismem z dnia 5 maja 1999 roku obdarowany złożył oświadczenie o zwrotnym przeniesieniu udziału w własności pojazdu na darczyńców. Treść pisma obdarowanego potwierdza tezę, iż umowa darowizny była pozorna jakkolwiek darczyńcy nie zdawali sobie z tego sprawy do dnia wniesienia odwołania. W miesiącu sierpniu 1999 roku między rodzicami a K. W. doszło do porozumienia, nie dokonano ponownego przerejestrowania pojazdu na odwołującego się z wiadomych przyczyn i również to nie powinno dziwić, jakkolwiek nie jest do końca zgodne z zasadą uczciwości wobec ubezpieczyciela. Ta kwestia jednak nie jest przedmiotem postępowania celnego i nie można mówić o naruszeniu prawa celnego, również i z tego powodu że stan prawny pojazdu w chwili obecnej nie jest zgodny z zapisem w ewidencji pojazdów.

Decyzja organu celnego została oparta na przypuszczeniu mającym charakter spekulacji, a nie na dowodach, oraz w sprzeczności z faktami potwierdzonymi czynnościami organu celnego. Zaskarżoną decyzją organ I instancji stawia tezę jakoby nastąpiło odstąpienie towaru zwolnionego od cła na K. W. poprzez przekazanie mu fizycznego władztwa nad rzeczą. Dzierżenie jednak to nie posiadanie. Nie każdy kto obraca kierownicą, posiada samochód, a już z całą pewnością nie każdy kto uruchamia silnik jest jego właścicielem. Dowodem takim nie może być złożenie oświadczenia woli przez odwołującego się i jego małżonka o przeniesieniu własności udziału, która to czynność była nieważna jako pozorna względnie została skutecznie odwołana i to ze skutkiem wstecz. Istotnym jest również i to, iż organ celny dokonał nadinterpretacji przepisów ustawy Kodeks celny, bowiem powołane przepisy, nawet przyjmując ich wykładnię gramatyczną stanowią o warunku nieodstępowania jako warunku zwolnienia i tylko, a contrario można stawiać tezę, iż stanowią podstawę do stwierdzenia długu celnego w razie odstąpienia. Przepisy te nie stanowią jednocześnie, iż dług celny w każdym przypadku stanowi równowartość zwolnienia od cła i należności ubocznych. W przedstawionym przez organ celny - niezależnie od słuszności tego poglądu - stanie faktycznym osoba zwolniona od cła nie odstąpiła towaru zwolnionego od cła w całości wyzbywając się własności rzeczy względnie jej posiadania w całości. Gdyby przyjąć tok rozumowania organu celnego nie ma znaczenia, iż odwołujący się zachował własność rzeczy, zachował jej posiadanie, lecz ważne jest to, czy stworzył możliwość formalną do korzystania z rzeczy przez osobę trzecią. Nie od rzeczy jest więc postawić kwestię, czy należności celne nie powinny być w takim przypadku określone proporcjonalnie do zakresu odstąpienia. Uwagi te mają jednak charakter teoretyczny skoro zdaniem odwołującego się nie zaistniały przesłanki uzasadniające zaskarżoną decyzję.

Z ostrożności proceduralnej odwołujący wnieśli również o uchylenie zaskarżonej decyzji i zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd zagadnienia wstępnego to, jest nieważności umowy darowizny wobec zarzutu pozorności, względnie skuteczności odwołania darowizny i zwrotnego przeniesienia własności, gdyby organ celny na fakcie zawarcia takiej umowy oraz pochodnym tej czynności uprawnieniu wynikającego z przepisu art. 206 K.c. opierał tezę o nie wypełnieniu warunku nieodstępowania towaru zwolnionego od cła, a w konsekwencji powstania długu celnego...

Dodatkowo wskazano, że w decyzji nie odniesiono się w szczególności do zarzutu pozorności umowy darowizny skutkującej jej nieważności, a więc bezskutecznością owego odstąpienia nawet przyjmując punkt widzenia organu celnego co do znaczenia tego pojęcia. Organ celny II instancji nie przedstawił własnego stanowiska co do skutku odwołania darowizny udziału, oraz tego, iż stroną postępowania faktycznie winna być również żona M. W. skoro bezspornym jest, iż nabycie pojazdu nastąpiło z majątku dorobkowego do majątku wspólnego R. i M. małż. W., a co wynika wprost z umowy darowizny, na którą powołują się tak organ I jak i II instancji, jako skutecznie przenoszącą własność udziału. Darowizny udziału w własności pojazdu dokonała przecież M. W., która nie była adresatem tak decyzji organu celnego I, jak i II instancji i nie uczestniczyła w postępowaniu celnym mimo, iż skutki wykonania decyzji dotykają ją bezpośrednio.

W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i art. 134 § 1 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej... pod względem zgodności z prawem, rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga R. W. i M. W. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 212 § 2 i 190 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny. Zgodnie z przepisem art. 190 § 1 pkt 6a Kodeksu celnego przywóz towarów z zagranicy w ramach ustanowionych norm zwolniony jest od cła, jeżeli przedmiotem przywozu są rzeczy stanowiące mienie osoby fizycznej, będącej w rozumieniu przepisów prawa dewizowego osobą krajową przebywającą czasowo na granicą za zgodą władz kraju pobytu przez co najmniej 1 rok, które służyły tej osobie do użytku osobistego lub domowego, z zastrzeżeniem ich nieodstępowania przez okres 2 lat, licząc od dnia dopuszczenia do obrotu. Naruszenie warunku nieodstępowania rzeczy powoduje - zgodnie z ww. art. 212 § 2 - powstanie długu celnego.

W niniejszej sprawie stan faktyczny wbrew wywodom skargi nie budzi wątpliwości, a sedno sporu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy zawarta w dniu 7 grudnia 1998 roku pomiędzy R. i M. W. a K. W., umowa darowizny 1/3 części udziału we własności przedmiotowego samochodu Seat Cordoba, jest naruszeniem warunku zawartego w art. 190 § 1 pkt 6a Kodeksu celnego, skutkującym powstaniem długu celnego zgodnie z treścią art. 212 § 2 Kodeksu celnego.

Spór na tle wykładni powołanego przepisu sprowadza się w niniejszej sprawie do interpretacji użytego w tym przepisie pojęcia "nieodstępowanie"

Problemem tym zajmował się już Naczelny Sąd Administracyjny, który w wydanych wyrokach m.in. w wyroku z dnia 21 maja 1996 r. sygn. akt V SA 552/96, wyraził pogląd, że termin "nieodstępowanie" ma szeroki zakres i oznacza nie tylko zakaz przeniesienia własności, ale również zakaz odstąpienia "prawa do czegoś" i zrzeczenia się "czegoś na czyjąś korzyść", a nawet zakaz użyczenia. Podobny pogląd co do szerokiego zakresu znaczenia pojęcia "nieodstępowanie", wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28.10.1997 r. sygn. akt V SA 1071/96, uznając iż fakt oddania samochodu do użytkowania osobom trzecim, pozbawia ten samochód przywileju zwolnienia od cła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela poglądy wyrażane w ww. wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i uważa, że znajdują one zastosowanie w niniejszej sprawie. Inna interpretacja przepisu art. 190 § 1 pkt 6a Kodeksu celnego powodowałaby bowiem taką sytuację, w której z uprawnień przysługujących tylko osobie spełniającej warunki określone ww. przepisem mogłaby korzystać inna osoba (inny podmiot) nie spełniający tych warunków.

Zatem prawidłowa wykładnia zapisu "nieodstępowanie" prowadzi do stwierdzenia, iż zapis ten należy rozumieć nie tylko jako niemożność przeniesienia własności, lecz również jako niedopuszczalność oddania samochodu do faktycznego korzystania lub używania innym podmiotom na podstawie umowy najmu, darowizny lub innej umowy o podobnym charakterze. Za taką wykładnią przemawia również ten argument, że przepis art. 190 § 1 pkt 6a Kodeksu celnego stanowi wyjątek od zasady pobierania cła od towarów sprowadzanych z zagranicy, a wobec tego powinien być interpretowany w taki sposób, aby jego stosowanie nie kolidowało z tą zasadą.

Dla takiego rozumienia omawianego przepisu nie mają znaczenia wywody skargi dot. przepisów prawa cywilnego i rodzinnego oraz kwestii badania zamiaru i woli stron czy też przebiegu stosunków rodzinnych między stronami umowy darowizny, skoro umową darowizny przeniesiono własność w 1/3 prawa do przedmiotowego samochodu Kodeks celny w tym zakresie zawiera własne rozwiązania prawne.

W niniejszej sprawie w wyniku "odstąpienia" przedmiotowego samochodu dług celny powstał po stronie R. W., który w niniejszej sprawie był zgłaszającym samochód do określonej procedury celnej i to na nim ciążył obowiązek uiszczenia należności celnych - w sytuacji niedopełnienia warunku zwolnienia od tych należności - art. 212 § 2 Kodeksu celnego, a więc to R. W. winien być adresatem decyzji stwierdzającej powstanie długu celnego, niezależnie od majątkowych stosunków małżeńskich regulowanych przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Również nietrafny jest wniosek o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd zagadnienia wstępnego tj. nieważności umowy darowizny wobec zarzutu pozorności, względnie skuteczności odwołania darowizny, albowiem skarżący nie wykazał, aby w tej materii zawisła sprawa przed sądem powszechnym. Ponadto należy podnieść, że oczekiwanie na przewidywaną zmianę stanu prawnego w zakresie dotyczącym rozpoznawanej sprawy nie jest zagadnieniem prejudycjalnym, które mogłoby stanowić podstawę zawieszenia postępowania.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.