Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1215/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński (spr.), Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał,, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2006 sprawy ze skargi T. F., J. M. i K. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] lipca 2005r.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 1215/06

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Wojewoda [...] umorzył postępowanie administracyjne z wniosku J. M. o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko – parkowy należący do majątku ziemskiego "[...]" położony na terenie gminy G. stanowiący byłą własność S.M. nie podlegał działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano m.in., że powyższy wniosek jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do nieruchomości, a zatem sporem cywilnym. Do jego rozpoznania właściwy jest jednak sąd powszechny.

W następstwie rozpoznania odwołania od powyższej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał je w mocy. Podkreślił jednocześnie, że zgodnie z art. 19 kpa organy administracji państwowej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Artykuł 20 kpa wskazuje jednocześnie, że właściwość rzeczową ustala się według przepisów o zakresie jego działania.

Przepisem określającym zakres działania wojewody w tym przypadku jest § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przepis ten stwierdzał, że na drogę postępowania administracyjnego odsyła się jedynie takie spory, których przedmiotem jest wielkość przejętej na cele reformy nieruchomości. Normy wyznaczające te wielkości zawierał art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Wskazuje on ponadto, że wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda) orzeka o całej nieruchomości, nie zaś o jej części. Jednoznacznie można więc stwierdzić, że przedmiotem wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e miały być całe nieruchomości z uwagi na ich powierzchnię, nie zaś z uwagi na funkcję jaką pełniły poszczególne jej części. Jedyny zatem wyjątek, co do którego rozpatrzenia właściwy byłby w tej sprawie wojewoda dotyczyć mógłby wyłącznie niespełnienia norm obszarowych przez całość nieruchomości ziemskiej, a nie jej części.

Brak jest więc podstaw prawnych do rozstrzygania przez Wojewodę [...] o tym czy dana nieruchomość ze względu na swoje powiązania funkcjonalne stanowi część nieruchomości ziemskiej, czy też nie.

Jednocześnie żaden przepis nie wskazuje na to jakoby część przejmowanej nieruchomości ziemskiej przeznaczonej na cele reformy (np. dwór, pałac) podlegała wyłączeniu spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Zarówno z rozporządzenia jak i z samego dekretu wynika nawet, że przejęciu podlegały całe nieruchomości bez wyłączeń powierzchniowych, a zatem łącznie z budynkami posadowionymi na przejmowanej nieruchomości. Jednakże w przedmiotowej sprawie po zbadaniu właściwości okazało się, że brak jest podstaw do kontynuacji wszczętego postępowania. To z kolei powoduje, iż sprawa stała się bezprzedmiotowa.

Organ II – ej instancji za bezzasadny uznał zarzut jakoby nie ustosunkował się do wskazywanego przez wnioskodawców braku związku funkcjonalnego i finansowego zespołu dworsko – parkowego z resztą majątku. Odniesienie się do tej kwestii w sytuacji stwierdzenia braku przesłanki formalnej tj. niewłaściwości organu nie było bowiem konieczne.

W konkluzji swoich rozważań organ stwierdził, że żądanie zawarte w treści wniosku jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do określonej w nim nieruchomości, a więc sporem cywilnym. Dla rozstrzygnięcia tegoż sporu właściwy jest więc sąd powszechny.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnieśli T. F., J. M. i K. M.

W skardze podkreślili, że nie mogą się zgodzić z argumentacją zawartą w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jakoby jedyną podstawą formalną do działania organów administracji państwowej przy rozpatrywaniu wniosków składanych przez byłych właścicieli ziemskich były krzywdzące ich przepisy prawne z roku 1945.

Powołali się jednocześnie na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle, którego pojawiło się zagadnienie związku funkcjonalnego zachodzącego pomiędzy zespołem dworsko – parkowym, a nieruchomością na której była prowadzona działalność wytwórcza.

Skarżący podnieśli, że na rozprawie administracyjnej w dniu 12 stycznia 2005 r. wskazali na brak związków zarówno funkcjonalnych jak i finansowych, pomiędzy zespołem dworsko – parkowym stanowiącym w istocie wyodrębniony obiekt służący osobistym potrzebom właściciela i jego rodziny, który nie miał bezpośrednich zadań związanych z produkcją rolną. Z treści skargi wynika, iż skarżący zmierzają w istocie do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd zważył, co następuje:

Niezależnie od argumentów przytoczonych w skardze zaskarżona decyzja, jak również utrzymania nią w mocy decyzja organu I – ej instancji podlegają uchyleniu.

Na wstępie wpada jednak podkreślić, iż do czasu wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 5 marca 2006 r. podjętej w sprawie I OPS 2/06 linia orzecznicza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie w sprawach wniosków o ustalenie, że wymienione w nich nieruchomości (zespoły dworsko – parkowe, pałacowo – parkowe), nie podlegają przejęciu na cele reformy rolnej była jednolita. Otóż w tychże sprawach sąd ten stał na stanowisku, że należą one do właściwości sądów powszechnych, albowiem żądanie w nich zawarte są w istocie żądaniami rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do określonej nieruchomości, a zatem sporu cywilnego.

Sytuacja uległa jednak zmianie po wydaniu w/w uchwały, którą podjęto w następstwie przedstawionego przez skład orzekający NSA zagadnienia prawnego które sprowadzało się do odpowiedzi na pytanie czy § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 10 poz. 51 ze zm.) daje podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym czy zespół pałacowo – parkowy wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 3 z 1945 r. poz. 13 ze zm.).

Po rozpoznaniu wyżej opisanego zagadnienia prawnego NSA podjął w składzie 7 sędziów uchwałę z treści której wynika, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10 poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 nr 3 poz. 13 ze zm.).

Uchwała 7 sędziów NSA o której wyżej mowa, tak zresztą jak i każda inna tego typu uchwała jest wiążąca nie tylko w danej sprawie w której została wydana (art. 187 § 2 ppsa). Ma ona bowiem poza tym tzw. ogólną moc wiążącą wynikającą z z art. 269 § 1 ppsa. Istota owej mocy sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych.

Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny stanowisko to respektować. Oznacza to konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji zwłaszcza, że skład sądzący w przedmiotowej sprawie wobec szerokiej argumentacji prawnej przytoczonej w w/w uchwale nie widzi potrzeby prezentowania odmiennego stanowiska, a zatem i przedstawienia zagadnienia właściwości organów administracji w omawianej kwestii odpowiedniemu składowi NSA (art. 269 § 1 ppsa).

Z uwagi na treść kwestionowanych rozstrzygnięć, które nie odnoszą się do złożonego wniosku merytorycznie Sąd nie widzi potrzeby ustosunkowania się do dywagacji zawartych w ich uzasadnieniach, jako że maja one charakter ogólny i nie wiążą się w żaden sposób z podjętymi rozstrzygnięciami.

Podstawą rozstrzygnięcia Sądu jest przepis art. 145 pkt 1 lit. c ppsa.

D.S.