Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 805/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 272 ust. 17
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi Z. Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w Gliwicach z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr GL.ZUO.1.471.87.1.OP.2021.ML w przedmiocie opłaty za usługi wodne 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w Gliwicach na rzecz strony skarżącej kwotę 2096 (słownie: dwa tysiące dziewięćdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 15 marca 2022 r. znak [...] Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie - Zarząd Zlewni w Gliwicach na podstawie art. 272 ust. 17 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm., dalej – Prawo wodne) ustaliło Zakładowi Usług Komunalnych Sp. z o.o. w B., w formie informacji, opłatę zmienną za IV kwartał 2021 r. w wysokości 1393 zł za wprowadzenie ścieków komunalnych do wód lub do ziemi. Jednocześnie informacją z tej samej daty, znak GL.ZUO.1.471.87.OP.2021.ML, działając na podstawie art. 281 ust. 5 wymienionej ustawy, ustaliło Zakładowi Usług Komunalnych Sp. z o.o. w B. wysokość opłaty podwyższonej za IV kwartał 2021 r. w kwocie 6965 zł.

Wymieniony Zakład Usług Komunalnych Sp. z o.o. w B. (dalej: Skarżąca, Spółka) złożył reklamację od otrzymanej informacji ustalającej wysokość opłaty podwyższonej za usługi wodne. W ocenie Spółki zupełnie pominięto fakt, iż poprzednie pozwolenie zintegrowane dla oczyszczalni ścieków w B. ważne było do 30 czerwca 2021 r. ale już w dniu 27 maja 2021 r. wysłany został przez Spółkę wniosek o nowe pozwolenie wodnoprawne.

Zakładając stosowanie się przez organ do terminów wynikających z k.p.a. tj. 30 dni na wydanie decyzji, nie doszłoby do sytuacji w której skarżąca Spółka przez prawie 5 miesięcy nie dysponowała nowym pozwoleniem. Strona wyjaśniła, że nowe pozwolenie wodnoprawne (na 10 lat) zostało wydane dopiero w dniu 9 listopada 2021 r., a doręczone w dniu 16 listopada 2021 r. Stąd tylko przedłużające się postępowanie prowadzone przez organ administracji uniemożliwiło Skarżącej wykazanie się posiadaniem stosownego pozwolenia.

Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 5 kwietnia 2022 r. GL.ZUO.1.471.87.1.OP.2021.ML Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich w Gliwicach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, działając na podstawie art. 273 ust. 6 oraz art. 281 ust. 8 w związku z art. 281 ust. 1 pkt 2, art. 14 ust. 2 i ust. 6 pkt 2 Prawa wodnego oraz art. 104 i art. 107 k.p.a. określił skarżącej Spółce za okres IV kwartału 2021 r. opłatę podwyższoną w wysokości 6965 zł za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego.

W uzasadnieniu organ stwierdził, iż nie uznał reklamacji, gdyż okoliczności w niej przedstawione nie stanowią przesłanki do odstąpienia od naliczenia opłaty podwyższonej na podstawie art. 281 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 280 pkt 1 Prawa wodnego opłatę podwyższoną ponosi się w przypadku korzystania przez podmiot z usług wodnych bez pozwolenia wodnoprawnego lub pozwolenia zintegrowanego. W rozpoznawanej sprawie bezsporny jest fakt, że podmiot w okresie, za który została określona opłata podwyższona - tj. IV kwartał 2021 r. korzystał usługi wodnej polegającej na wprowadzaniu oczyszczonych, na istniejącej mechaniczno- biologicznej oczyszczalni ścieków w B., ścieków komunalnych do rzeki [...] w km 30+542 bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Wynika to z faktu, iż poprzednie pozwolenie wydane decyzją z dnia 14 lipca 2011 r. zostało wydane na czas określony - tj. do dnia 30 czerwca 2021 r.

Przyznając, że Spółka wysłała wniosek o wydanie nowego pozwolenia w dniu 27 maja 2021 r. (data wpływu do organu w dniu 31 maja 2021 r.), podczas gdy nowe pozwolenie wydane zostało dopiero w dniu 9 listopada 2021 r., organ podniósł, że przedmiotowy wniosek został złożony nie przez adresata niniejszej opłaty podwyższonej. Stąd pozwolenie wodnoprawne z dnia 9 listopada 2021 r., zgodnie ze złożonym wnioskiem, zostało udzielone Gminie [...] , a nie Skarżącej. Spółka zatem błędnie wskazała, że wymienioną decyzją uzyskała wymienione powyżej pozwolenie wodnoprawne. Organ przyznał, że w postępowaniu o udzielenie tego pozwolenia pojawiła się Prezes Zarządu skarżącej Spółki, ale występowała wyłącznie jak pełnomocnik Gminy, a nie w charakterze wnioskodawcy niniejszego pozwolenia wodnoprawnego. Z decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni Wód w Gliwicach z dnia 9 listopada 2021 r. wprost wynika, że adresatem pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków komunalnych do rzeki [...] jest Gmina [...] , a stąd tylko temu podmiotowi przysługują wynikające z tego pozwolenia prawa i obowiązki.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 281 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego opłata została naliczona w wysokości 500% opłaty zmiennej ustalonej odrębną informacją z dnia 30 listopada 2021 r. wysokości 1.393,00 zł. Z kolei opłata zmienna stanowiąca podstawę do naliczenia opłaty podwyższonej ustalona została zgodnie z art. 552 ust. 2a pkt 2 omawianej ustawy, tj. na podstawie oświadczenia podmiotu obowiązanego do ponoszenia opłat za usługi wodne za poszczególne kwartały. Oświadczenie takie za usługi wodne w IV kwartale zostało przesłane do organu pismem z dnia 25 stycznia 2021 r. Jako podmiot składający oświadczenie oznaczono Zakład Usług Komunalnych Sp. z o.o. Natomiast jako pozwolenie w związku z którym złożono oświadczenie oznaczono decyzję z 9 listopada 2021 r., w której pozwolenia wodnoprawnego udzielono Gminie [...] na okres od 1 grudnia 2021 r. tj. od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Organ wyjaśnił także, że pismem z dnia 9 marca 2022 r. dokonano korekty tego oświadczenia, w wyniku której powołane oświadczenie zostało rozdzielone na dwa odrębne:

- obejmujące okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w którym jako podmiot składający oświadczenie oznaczano Gminę [...] ,

- obejmujące okres od 1 października 2021 r. do 30 listopada 2021 r., w którym jako podmiot składający oświadczenie oznaczano skarżącą Spółkę.

Organ opłatę podwyższoną ustalił za okres od 1 października 2021 r. do 30 listopada 2021 r., gdyż przyjął jako okoliczność bezsporną, że w tym okresie podmiotem korzystającym z usługi wodnej była skarżąca Spółka.

Według organu w sytuacji, gdy adresatem pozwolenia wodnoprawnego jest gmina [...] a podmiotem korzystającym jest skarżąca Spółka, to podmiot ten korzysta z usługi wodnej bez wymaganego pozwolenia, gdyż Gmina i Spółka stanowią dwa oddzielne podmioty prawne.

Odnosząc się do podniesionego w reklamacji terminu złożenia wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego oraz przedłużającego się postępowania administracyjnego, organ wyjaśnił, że złożona dokumentacja nie odpowiadała wymogom wskazanym w art. 407 oraz art. 409 Prawa wodnego. Stąd pismem z dnia 25 sierpnia 2021 r. organ wezwał wnioskodawcę do jej uzupełnienia, co nastąpiło w dniu 1 października 2021 r. Dopiero wówczas nastąpiło, zdaniem organu, złożenie kompletnego wniosku. Dlatego nie można winy za brak wydania decyzji w czasie obowiązywania dotychczasowego pozwolenia wodnoprawnego przypisać organowi.

W skardze na powyższą decyzję Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przejawiające się brakiem aktywności organu w zakresie czynienia ustaleń faktycznych w przedmiocie tego, kto faktycznie powinien uzyskać pozwolenie wodnoprawne - Gmina czy Skarżąca Spółka, będąca jedynie administratorem oczyszczalni ścieków, za pomocą którego Gmina wykonywała zadania własne, a w konsekwencji brak ustaleń, czy Spółka mogła korzystać ze środowiska na podstawie pozwolenia, które było udzielane dla Gminy,

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, co przejawiło się w zaniechaniu przez organ pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, umożliwiającego dokonanie prawidłowej subsumcji przepisów prawa materialnego i umożliwiającego wydanie niewadliwej decyzji , w szczególności w zakresie ustalenia spełnienia przesłanek umożliwiających nałożenie na Spółkę opłaty,

- art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez brak zamieszczenia w części motywacyjnej zaskarżonej decyzji uzasadnienia prawnego, z którego wynikałoby dlaczego na podstawie decyzji wodnoprawnych, wydanych na Gminę, Spółka nie mogła być traktowana jako podmiot legitymujący się stosownym pozwoleniem,

- art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnienie dlaczego organ nie uznał, że okoliczności podnoszone przez odwołującego się wystarczające są do uznania, że niezasadnym było obciążenie Skarżącej opłatą podwyższoną w sytuacji, gdy Gmina w tym czasie oczekiwała na otrzymanie stosownego pozwolenia,

- art. 281 pkt 1 Prawa wodnego poprzez przyjęcie, że Skarżąca jest podmiotem korzystającym z usług wodnych, co do którego istnieje obowiązek dokonywania opłaty za usługi wodne.

Uwzględniając powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, umorzenie postępowania w sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi rozwinięte zostały postawione powyżej zarzuty, oraz powtórzono co do zasady stanowisko zaprezentowane w złożonej reklamacji. Pokreślono, że wnioskodawcą w zakresie uzyskania pozwolenia wodnoprawnego była Gmina, która jest właścicielem wszystkich urządzeń składających się na oczyszczalnię ścieków, podczas gdy Skarżącej Spółce powierzone zostało jedynie jej administrowanie.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Podniósł, iż zgłoszone zarzuty nie są zasadne, gdyż organ wyczerpująco zebrał cały materiał dowodowy, który jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy.

Podczas zdalnej rozprawy pełnomocnik skarżącej Spółki podtrzymał argumentację zawartą w skardze. Wskazał ponadto na wyrok tutejszego Sądu w sprawie II SA/Gl 373/22, w którym uchylono analogiczną decyzję dotyczącą III kwartału 2021 r.

Obecny na rozprawie pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi. Podniósł, że podnoszona w skardze przewlekłość postępowania w sprawie o wydanie pozwolenia wodnoprawnego pozostaje bez znaczenia, albowiem adresatem tamtego pozwolenia pozostaje Gmina, a nie Skarżąca Spółka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sprawowanej we wskazanym powyżej zakresie jest decyzja Dyrektora Zarządu Zlewni w Gliwicach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, którą określono skarżącej Spółce opłatę podwyższoną za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego za IV kwartał 2021 r.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm., dalej jak dotychczas Prawo wodne.) Zgodnie z art. 280 pkt 1 lit. b tej ustawy opłatę podwyższoną ponosi się w razie korzystania z usług wodnych polegających na wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego. Stosownie do art. 281 ust. 1 Prawa wodnego wysokość opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt. 1, w przypadku wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego ustala się w wysokości 500% opłaty zmiennej za wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi. Ustalając wysokość opłaty podwyższonej, uwzględnia się okres rozliczeniowy wynoszący kwartał (art. 281 ust. 3 ustawy Prawo wodne).

Z konstrukcji przywołanych przepisów wynika w sposób jednoznaczny, że przesłankami warunkującymi obowiązek poniesienia opłaty podwyższonej jest wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi oraz brak odpowiedniego pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego na ich wprowadzanie.

Nie stanowi przedmiotu sporu, iż skarżąca Spółka do dnia 30 czerwca 2021 r. odprowadzała oczyszczone, na istniejącej mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków w B., ścieki komunalne do rzeki [...] w km 30 + 542 na podstawie pozwolenia wodnoprawnego udzielonego decyzją Starosty [...] z dnia 25 lipca 2014 r. Powyższe pozwolenie obowiązywało do dnia 30 czerwca 2021 r.

Nie jest także sporny fakt, iż Gmina [...] wystąpiła wnioskiem z dnia 27 maja 2021 r. o wydanie nowego pozwolenia wodnoprawnego, które udzielone jej zostało decyzją Dyrektora Zarządu Zlewni w Gliwicach z dnia 9 listopada 2021 r. Przedmiotowe pozwolenie wodnoprawne objęło usługę, polegającą na wprowadzaniu oczyszczonych ścieków komunalnych pochodzących z mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków zlokalizowanej przy ulicy [...] w B. do rzeki [...] w km 30 + 542 w oznaczonej dokładnie ilości oraz o wskazanych parametrach.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy zaistniały ustawowe przesłanki do tego, aby na skarżącą Spółkę nałożyć opłatę podwyższoną za korzystanie z usług wodnych polegających na wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego (art. 280 pkt 1 lit. b Prawa wodnego).

Według skarżącej Spółki należało wziąć pod uwagę, że przed upływem okresu obowiązywania dotychczasowego pozwolenia wodnoprawnego wystąpiła ona o nowe pozwolenie. Jedynie zaś opieszałość organu sprawiła, że pozwolenie takie zostało wydane dopiero w dniu 9 listopada 2021 r.

Organ natomiast podnosi, że pozwolenie wodnoprawne dotyczące usług wodnych, których dotyczy podwyższona sporna opłata zostało wydane na rzecz Gminy [...] , a zatem na inny podmiot niż skarżąca Spółka. Skoro spółka ta oświadczyła, że w okresie od października do listopada 2021 r. korzystała z tych usług wodnych, to nie będąc adresatem pozwolenia wodno-prawnego, dotyczącego tej usługi korzystała z tej usługi bez pozwolenia, co oznacza, że zaistniała podstawa do nałożenia na nią opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 1 lit. b Prawa wodnego.

Rozstrzygając przedstawiony powyżej spór należy przypomnieć, że opłata podwyższona, podobnie zresztą jak "zwykłe" opłaty za usługi wodne, stanowi instrument ekonomiczny służący gospodarowaniu wodami (art. 267 pkt 1 i 2 Prawa wodnego). Instrument ten funkcjonuje zawsze w określonym układzie podmiotowym, w którym kluczowe znaczenie odgrywa właściwe zidentyfikowanie podmiotu korzystającego z usługi wodnej. Zgodnie bowiem z art. 298 pkt. 1 Prawa wodnego to podmiot korzystający z usług wodnych zobowiązany jest ponosić opłatę za usługi wodne. W realiach rozpoznawanej sprawy usługą wodną jest wprowadzanie oczyszczonych ścieków komunalnych pochodzących z mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków zlokalizowanej przy ul. [...] w B. do rzeki [...] w km 30+542. Oznacza to, że podstawową kwestią, którą w realiach rozpoznawanej sprawy powinien był ustalić organ, było ustalenie podmiotu korzystającego ze wskazanej powyżej usługi wodnej. Innymi słowy koniecznym było ustalenie, kto wprowadza do rzeki [...] ścieki komunalne pochodzące z wskazanej powyżej oczyszczalni. Od razu należy zauważyć, że materiał dowodowy, którym dysponował organ nie daje w tym zakresie prostej odpowiedzi.

Z jednej bowiem strony w aktach sprawy znajduje się oświadczenie podmiotu obowiązanego do ponoszenia opłat za usługi wodne, dotyczące całego czwartego kwartału, gdzie jako podmiot składający to oświadczenie wskazano skarżącą Spółkę (karta 17 akt administracyjnych). W piśmie przewodnim do tego oświadczenia wyraźnie wskazano, że jest ono składane w imieniu spółki, jak i w imieniu Gminy [...] i Gminy [...]. Ponadto w dniu 9 marca 2022 r. złożono kolejne oświadczenia, w którym w odniesieniu do okresu od 1 października 2021 r. do 30 listopada 2021 r. wskazano jako podmiot składający oświadczenie skarżącą Spółkę (karta 24 akt administracyjnych), a w odniesieniu do okresu od 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 wskazano Gminę [...] . W piśmie przewodnim do tych oświadczeń wskazano, że są one składane przez skarżącą Spółkę w imieniu własnym, jak i w imieniu Gminy [...] .

Z drugiej strony z akt administracyjnych dotyczących pozwolenia wodnoprawnego wynika, że wnioskodawcą ubiegającym się o jego udzielenie jest Gmina [...] . Podmiot ten również stał się adresatem pozwolenia wodnoprawnego wydanego w następstwie rozpatrzenia jego wniosku (decyzja z dnia 9 listopada 2021 r.).

Opierając się na wskazanych powyżej okolicznościach organ przyjął, że korzystającym z usługi wodnej jest inny podmiot niż adresat pozwolenia wodnoprawnego, dotyczącego tej konkretnej usługi wodnej. W konsekwencji przyjął, że choć w obrocie prawnym zafunkcjonowało pozwolenie wodnoprawne dotyczące usługi, z której korzysta skarżąca Spółka, to korzystanie przez nią z tej usługi wodnej odbywa się bez pozwolenia wodnoprawnego. Następstwem zaś takich ustaleń było zastosowanie sankcji administracyjnej w postaci opłaty podwyższonej.

W ocenie Sądu stanowiska organu zaakceptować nie można, gdyż nie bierze ono pod uwagę szczególnych powiązań pomiędzy Gminą [...] jako adresatem pozwolenia wodnoprawnego a skarżącą Spółką, jako podmiotem zaangażowanym w korzystanie z przedmiotowej usługi wodnej. Organ skoncentrował się wyłącznie na odrębności podmiotowej pomiędzy Gminą a skarżącą Spółką. Bez wątpienia są to dwie osoby prawne. Jednak funkcjonuje pomiędzy nimi szczególny układ powiązań, bez uwzględnienia którego nie można w realiach rozpoznawanej sprawy ustalić prawidłowo podmiotu korzystającego ze spornej usługi wodnej, a nałożenie opłaty podwyższonej za korzystanie z niej bez pozwolenia wodnoprawnego czyni działaniem zdecydowanie przedwczesnym.

Należy bowiem zauważyć, że w znajdującym się w aktach administracyjnych operacie wodnoprawnym złożonym wraz z wnioskiem Gminy o wydanie pozwolenia wodnoprawnego wskazano na konieczność odnowienia wymaganego pozwolenia dotyczącego wykorzystywania oczyszczalni ścieków w B., wskazując jednocześnie, że aktualnie eksploatację oczyszczalni na podstawie umowy zawartej z Gminą [...] prowadzi skarżąca Spółka (karta 21 akt administracyjnych dotyczących pozwolenia wodnoprawnego). W ocenie Sądu okoliczność, że w oparciu o zawierający taką informację operat wodnoprawnym wydano pozwolenie wodnoprawne dla Gminy świadczy o tym, że wydający je organ zaakceptował rozwiązanie, w ramach którego korzystanie przez Gminę z usługi wodnej odbywać się będzie poprzez oczyszczalnię ścieków, prowadzoną przez skarżącą Spółkę. Wydając to pozwolenie organ przyjął przy tym, że korzystającym z usługi wodnej jest Gmina, a nie skarżąca Spółka prowadząca dla niej oczyszczalnię. W przeciwnym bowiem wypadku nie wydałby pozwolenia wodnoprawnego, wskazując jako jego adresata właśnie Gminę. Nie sposób przecież wyobrazić sobie wydania pozwolenia wodnoprawnego na podmiot, co do którego organ z góry zakłada, że nie będzie korzystającym z usługi wodnej. Tymczasem organ wydając zaskarżoną obecnie decyzję powyższych okoliczności nie wziął w ogóle pod uwagę, co stanowi o naruszeniu wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu przywołany powyżej materiał dowodowy nie dawał wystarczających podstaw do tego, aby przyjąć, że podmiotem korzystającym z usługi wodnej polegającej na wprowadzeniu ścieków jest skarżąca Spółka. Prowadzi ona bowiem oczyszczalnię ścieków na rzecz Gminy (co wynika z zaakceptowanego przez organ operatu wodnoprawnego). Jest przy tym rzeczą oczywistą, że Gmina jako osoba prawna określone czynności faktyczne wykonywać może za pomocą innych podmiotów, które mogą być osobami fizycznymi, osobami prawnymi czy jednostkami organizacyjnymi, nie posiadającymi osobowości prawnej. Nie sposób przy tym sobie wyobrazić, aby Gmina mogła odprowadzać ścieki komunalne bez angażowania innych podmiotów, czy to osób fizycznych (choćby jako swoich pracowników) czy to innych zewnętrznych podmiotów. Okoliczność posługiwania się przez Gminę innymi osobami (w realiach sprawy - zaangażowanym w tym celu podmiotem zewnętrznymi) nie będzie zmieniać faktu, że podmiotem odprowadzającym ścieki będzie nadal ta Gmina, gdyż jako osoba prawna nie jako z zasady nie może "osobiście" korzystać z usługi wodnej. Zwłaszcza w sytuacji, gdy ubiegając się o pozwolenie wodnoprawne Gmina od samego początku wskazuje podmiot, który zaangażowała do usługowego prowadzenia oczyszczalni ścieków.

Powyższej oceny nie zmienia fakt, że w przywołanym powyżej oświadczeniu podmiotu obowiązanego do ponoszenia opłat za usługi wodne, dotyczącym czwartego kwartału ostatecznie Spółka jako podmiot korzystający z usługi wodnej wskazała siebie (w odniesieniu do października i listopada 2021 r.). Ze względu na przywołaną powyżej treść operatu wodnoprawnego wskazanie takie nie ma jednak charakteru wiążącego dla organu, a jego obowiązkiem było ustalenie, który z podmiotów - Gmina czy skarżąca Spółka - jest podmiotem korzystającym z usługi. Z obowiązku tego organu nie zwalniało także to, że ustalenie opłaty podwyższonej poprzedzone zostało ustaleniem w drodze informacji znak GL.ZUO.1.4701.4796. 2021.ML opłaty zmiennej za IV kwartał 2021 r. w wysokości 1393 zł za wprowadzenie ścieków komunalnych do wód lub do ziemi. (czyli w wysokości "zwykłej"). Czynność ta nie konwaliduje bowiem wadliwego wskazania podmiotu korzystającego z usługi wodnej, zwłaszcza w sytuacji, w której w tej samej dacie w drodze dwóch informacji najpierw ustalana jest wysokość opłaty zwykłej, a następnie opłaty podwyższonej.

Pomijając nieprawidłowe wyjaśnienie kwestii, kto w realiach rozpoznawanej sprawy jest w istocie korzystającym z usługi wodnej, za zbyt formalistyczne należy uznać podejście, w ramach którego w realiach rozpoznawanej sprawy zastosowano opłatę podwyższoną za korzystanie z usług wodnych, co do których równolegle wydane zostało pozwolenie wodnoprawne. Istotą opłaty podwyższonej jest bowiem stosowanie swoistej sankcji za korzystanie z usług wodnych pomimo braku jakiegokolwiek pozwolenia wodnoprawnego. Chodzi o sytuacje, w których w ogóle w obrocie nie funkcjonuje pozwolenie wodnoprawne, dotyczące danej usługi wodnej. Wtedy sankcja w postaci opłaty podwyższonej jest w pełni zrozumiała. Sytuacji tych nie można jednak zrównywać z sytuacją, w której ma miejsce korzystanie z usługi wodnej objętej pozwoleniem wodnoprawnym, a adresat tego pozwolenia wodnoprawnego pozostaje w ścisłym funkcjonalnym powiązaniu z innym podmiotem zaangażowanym w proces korzystania z tej usługi.

Odnosząc się z kolei do terminu załatwienia przez organ wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego nie można nie zauważyć, że organ z pismem o uzupełninie przedmiotowego wniosku wystąpił dopiero w dniu 25 sierpnia 2021 r., czyli prawie 3 miesiące po jego złożeniu, a zatem niewątpliwie z naruszeniem przepisów dotyczących terminów załatwiania sprawy administracyjnej określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jak stwierdził sam organ w zaskarżonej decyzji nawiązując do uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2011 r. sygn. akt II OPS 2/11 - nie można wykluczyć w każdej sytuacji, że przyczyna braku wymaganego pozwolenia nie ma w sprawie znaczenia i nie można abstrahować od przyczyn i okoliczności prawnych i faktycznych, które ten brak spowodowały. Z kolei w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 1998 r. (sygn. akt OPS 13/98) wskazano, że to, że strona nie ponosi odpowiedniości z tego powodu, iż nie posiada wymaganego pozwolenia, może dotyczyć sytuacji wyjątkowej i wymaga oceny indywidualnej w każdej sprawie z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności: posiadania w poprzednim okresie przez podmiot wymaganego pozwolenia, terminu wystąpienia o wydanie nowego pozwolenia, spełnienia wymagań formalnych wniosku czy przebiegu postępowania w sprawie, a także braku naruszenia zasad ogólnych prawa ochrony środowiska. W niniejszej sprawie organ wprawdzie uwzględniając powyższe uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego badał przyczyny braku tego pozwolenia wodnoprawnego u skarżącej Spółki, jednak stwierdzenie, że brak jest przesłanek do umorzenia przedmiotowej opłaty podwyższonej nastąpiło w ocenie składu orzekającego przedwcześnie, bez dogłębnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, w tym w pierwszej kolejności dotyczących ustalenia podmiotu korzystającego z usług wodnych.

Podzielić więc należy zarzuty skarżącej Spółki, iż organ prowadząc postępowanie naruszył przepisy postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego – tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które nakazują podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. To z kolei doprowadziło do naruszania przepisów prawa materialnego- tj. art. 281 § 1 Prawa wodnego. W niniejszym przypadku, jak wskazano powyżej organ zaniechał dokładnego wyjaśnienia sprawy, a wydając nowe pozwolenie wodnoprawne dla Gminy, dopiero w dniu 9 listopada 2021 r. sam naruszył przepisy o terminach załatwienia sprawy administracyjnej.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono jak w punkcie 1. sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a. z uwzględnieniem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Organ ustali ponadto z jakich przyczyn we wskazanych powyżej oświadczaniach podmiotu korzystającego z usług wodnych jako ten podmiot wskazano skarżącą Spółkę. Należy bowiem wykluczyć sytuację, w której takie wskazanie podmiotu korzystającego z usług wodnych byłoby podyktowane zmianą charakteru powiązań pomiędzy Gminą a skarżącą Spółką, co mogłoby nastąpić na przykład w następstwie wypowiedzenia umowy przez Gminę na podstawie, której zgodnie z treścią operatu wodnoprawnego skarżąca Spółka prowadzić miała wskazaną tam oczyszczalnię ścieków. W przypadku zaś ustalenia, że wskazanie podmiotu korzystającego z usługi wodnej wynikało wyłącznie ze zmiany sposobu rozumienia przez Spółkę i przez Gminę pojęcia korzystającego z usługi wodnej, organ powinien kierować się treścią udzielonego pozwolenia wodnoprawnego i za podmiot korzystający z usługi wodnej w odniesieniu do objętego zaskarżaniem okresu uznać Gminę, co skutkować powinno umorzeniem postępowania w zakresie ustalenia skarżącej Spółce opłaty podwyższonej za czwarty kwartał 2021 r.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.