Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2615/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 181 ust 1, 303 ust 1 pkt 5, art 315 ust 2 pkt 1, ust 3 pkt 1, 316 ust 1 i 2, 348 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1650
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Iwaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2016 r. sprawy ze skargi F. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej również: "Szef Urzędu" lub "organ") z [...] lipca 2015 r., nr [...] (dalej również: "zaskarżona decyzja"). Decyzją tą Szef Urzędu, po rozpatrzeniu odwołania obywatela [...] (dalej również: "skarżący" lub "cudzoziemiec"), utrzymał w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej [...] (dalej również "organ I instancji") z [...] kwietnia 2015 r. Nr [...], orzekającą o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu i zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 2 lat od dnia wydania decyzji.

II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.

II.1. Cudzoziemiec został zatrzymany [...] grudnia 2014 r. przez funkcjonariuszy Placówki Straży Granicznej [...]. W trakcie kontroli legalności pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonariusze Straży Granicznej ustalili, iż cudzoziemiec przebywa na terytorium Polski nielegalnie, tj.: bez ważnej wizy, jeżeli jest wymagana, lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, co wypełnia dyspozycję art. 302 ust 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach (Dz. U. z 2013 r. poz. 1650 z późń. zm.; dalej: "ustawa o cudzoziemcach"). Wobec powyższego organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne nr [...] w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Cudzoziemiec w trakcie zatrzymania nie posiadał wystarczających środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podróży powrotnej do państwa pochodzenia lub zamieszkania albo tranzytu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do państwa trzeciego, które udzieli pozwolenia na wjazd, i nie wskazał wiarygodnych źródeł uzyskania takich środków finansowych, co wypełnia dyspozycję art. 302 ust 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach. W toku prowadzonego postępowania ustalono, iż skarżący kilkakrotnie podejmował próby zalegalizowania swojego pobyt na terytorium Polski składając wnioski do Wojewody [...] o udzielenie zezwolenia na czas oznaczony. Ostatni wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemiec złożył w dniu [...] września 2014 r. W dniu [...] października 2014 r. Wojewoda [...] wydał decyzję Nr [...] o odmowie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Na przedmiotową decyzję cudzoziemiec złożył odwołanie do organu II instancji. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców w dniu [...] listopada 2014 r. postanowieniem Nr [...] stwierdził o niedopuszczalności odwołania oraz uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Cudzoziemiec w toku prowadzonych czynności w dniu [...] grudnia 2014 r. do protokołu przesłuchania strony zeznał, iż do Polski przyjechał w dniu [...] kwietnia 2010 r. na podstawie swojego ważnego [...] paszportu z zamieszczoną w nim wizą wydaną w celach finansowych. Skarżący zeznał m. in.: "Przyleciałem w celach biznesowych, przez 4 miesiące prowadziłem sklep "[...]" na Dworcu [...]. Mój przyjazd do Polski był związany z założeniem biznesu w Polsce, inwestowałem w ten biznes duże pieniądze, chciałem polepszyć swoją sytuacje ekonomiczną. Przebywając w Polsce dwukrotnie przedłużałem swoją wizę w [...] na ul. [...]. W momencie gdy moja wiza utraciła ważność, musiałem zamknąć sklep, ponieważ nie chciałem pracować nielegalnie. Od stycznia 2011 r. przebywam w Polsce nielegalnie. Próbowałem zalegalizować swój pobyt w Polsce." Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Komendant Placówki Straży Granicznej [...] w dniu [...] grudnia 2014 r. działając zgodnie z art. 398 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1, 3 i 4 ustawy o cudzoziemcach wydał wobec skarżącego postanowienie nr [...], w którym zobligował cudzoziemca do zgłaszania się w określonych odstępach czasu do organu Straży Granicznej wskazanego w postanowieniu, przekazania dokumentu podróży do depozytu organowi wskazanemu w postanowieniu oraz zamieszkiwania w miejscu wyznaczonym w postanowieniu. Powyższe zostało podyktowane prawdopodobieństwem wydania wobec cudzoziemca decyzji o zobowiązaniu do powrotu bez określenia terminu dobrowolnego powrotu wynikającym z prawdopodobieństwa ucieczki, które zaistniało z kolei z faktu zadeklarowania niepodporządkowania się obowiązkom wynikającym z otrzymania decyzji o zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 315 ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach w decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie określa się terminu dobrowolnego powrotu, gdy istnieje prawdopodobieństwo ucieczki. Z kolei zapis art. 315 ust. 3 pkt 1-4 cytowanej wyżej ustawy mówi, że prawdopodobieństwo ucieczki cudzoziemca istnieje w szczególności, gdy cudzoziemiec zadeklarował niepodporządkowanie się obowiązkom wynikającym z otrzymania decyzji o zobowiązaniu do powrotu, lub nie dysponuje dokumentami poświadczającymi jego tożsamość, lub przekroczył lub usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa, lub wjechał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie obowiązywania wpisu do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej jest niepożądany. Organ I instancji wskazał również, że zgodnie z art. 303 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach decyzji o zobowiązaniu do powrotu nie wydaje się, gdy cudzoziemcowi udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany lub zachodzą przesłanki do ich udzielenia. Organ I instancji przytoczył treść art. 348 ustawy o cudzoziemcach i stwierdził, że w trakcie przeprowadzonego w dniu 9 grudnia 2014 r. przesłuchania nie podniósł on bezpośredniej obawy przed powrotem do kraju pochodzenia. Cudzoziemiec zapytany o to, czy powrót do kraju pochodzenia tj. do [...] wiąże się z zagrożeniem jego prawa do życia, wolności lub bezpieczeństwa osobistego oświadczył m. in.: "W [...] jest niebezpiecznie, jest tam niestabilna sytuacja, jest tam zagrożenie terroryzmem. Bezpośrednio dla mnie zagrożenia w [...] nie ma. Ale w [...] nie mogę prowadzić swojego biznesu". Organ I instancji podkreślił, że cudzoziemiec w toku przesłuchania nie wskazał żadnego personalnego zagrożenia w kraju pochodzenia, jak również w swojej odpowiedzi na zadane pytanie, czy był prześladowany w kraju pochodzenia również udzielił odpowiedzi przeczącej. W ocenie organu I instancji, przyjazd skarżącego do Polski nastąpił tylko i wyłącznie w celach zarobkowych. Zdaniem tego organu, przeszkodą do zobowiązania cudzoziemca do powrotu nie może być jego ewentualna gorsza niż na terytorium Polski sytuacja ekonomiczna po powrocie do kraju pochodzenia. W trakcie przeprowadzonego wspomnianego już przesłuchania skarżący oświadczył również, że nie posiada dzieci będących obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej, jak również nie jest mężem obywatelki polskiej ani cudzoziemca posiadającego pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również nie jest w nieformalnym związku z obywatelką Polski. Reasumując, organ I instancji uznał, że nie zachodzą podstawy do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Następnie organ przytoczył treść art. 351 ustawy o cudzoziemcach i uznał, że nie występują okoliczności uzasadniające udzielenie skarżącemu zgody na pobyt tolerowany. Organ I instancji na podstawie art. 318 ust. 1 i ust 2 pkt 1 w zw. z art. 319 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach orzekł okres zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez okres 2 lat wskazując, że cudzoziemiec przebywa na terytorium Polski nielegalnie, nie posiadając przy tym wystarczających środków finansowych.

II.2. Cudzoziemiec złożył odwołanie od opisanej na wstępie decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej [...] z [...] kwietnia 2015 r. wnosząc o udzielenie zgody na pobyt tolerowany lub zgody ze względów humanitarnych. Cudzoziemiec zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego - art. 348 ustawy o cudzoziemcach, gdyż nie została zbadana sytuacja w kraju jego pochodzenia. Skarżący wyjaśnił, że przyjechał do Polski w celu prowadzenia działalności gospodarczej, lecz "padł ofiarą oszustwa ze strony płatnego pełnomocnika", który miał załatwić formalności związane z jego pobytem. Cudzoziemiec podkreślił, że podejmował starania o zalegalizowanie pobytu w Polsce.

II.3. Szef Urzędu uzasadniając zaskarżoną decyzję przywołał m. in. treść art. 302, 315, 318 i art. 319 oraz ustalenia faktyczne zbieżne z tymi poczynionymi przez organ I instancji (Szef Urzędu zwrócił m. in. dodatkowo uwagę na fragment zeznań skarżącego, w których wyjaśnił on, że gdyby w Polsce miał unormowaną sytuację, sprowadziłby swoją rodzinę – [...]). Szef Urzędu wskazał, że w dniu 8 sierpnia 2014 r. [...] wystąpił Wojewody [...] o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 181 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, wskazując, że chciałby pozostać w Polsce. Wojewoda decyzją z [...] października 2014 r. orzekł o odmowie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, wskazując, że wobec zainteresowanego nie zachodzą żadne okoliczności o charakterze szczególnym, uzasadniające udzielenie mu wnioskowanego zezwolenia. Cudzoziemiec złożył odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, wskazując, że w najbliższym czasie zamierza zgłosić "przestępstwo oszustwa dokonane przez [...] (mojego pełnomocnika we wcześniejszej sprawie, przez którego powstały wszystkie moje problemy związane z legalnością mojego pobytu)", w związku z czym chciałby uczestniczyć w postępowaniu karnym. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców postanowieniem z [...] listopada 2014 r. Nr [...]stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W dniu [...] lutego 2015 r. [...] wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, powołując się na art. 181 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach z uwagi na toczące się postępowanie karne, w którym występuje w charakterze pokrzywdzonego. Cudzoziemiec podkreślił, iż został oszukany, w wyniku czego pozostaje nielegalnie oraz stracił "bardzo dużo pieniędzy". Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] odmówił udzielenia wnioskodawcy zezwolenia na pobyt czasowy stwierdzając, że nie zachodzi wobec niego wyjątkowa sytuacja osobista, wymagająca jego obecności w Polsce, postępowanie karne, na które się on powołuje zostało umorzone, natomiast wnioskowane zezwolenie nie może zostać udzielone w celu uniknięcia negatywnych konsekwencji związanych z nielegalnym pobytem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący złożył odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, stwierdzając, że sytuacja, w jakiej się znalazł, nie wynika z jego woli, lecz z powodu oszustwa, jakiego stał się ofiarą. Cudzoziemiec wyjaśnił, iż został oszukany przez pełnomocnika, złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnieniu przestępstwa, dochodzenie w sprawie zostało umorzone, jednak złożył zażalenie, a zatem sprawa nie została zakończona. Z uwagi na powyższe, w ocenie cudzoziemca, jego stawiennictwo będzie konieczne. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z [...] lipca 2015 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji stwierdzając, że nie zachodzą wobec niego okoliczności o charakterze szczególnym oraz nie jest zobowiązany stawić się przed polskim organem porządku publicznego (Sądowi jest wiadome z urzędu, że wyrokiem z 16 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2755/15, wspomniana wyżej decyzja Szefa Urzędu z [...] lipca 2015 r. została uchylona). Następnie Szef Urzędu

Przywołał treść art. 348 i art. 351 ustawy o cudzoziemcach i stwierdził, że cudzoziemiec zeznał, iż nigdy nie był prześladowany w kraju pochodzenia i nie zachodzi bezpośrednie zagrożenia dla jego życia. Dotychczas także cudzoziemiec w trakcie pobytu w Polsce nie powoływał się na sytuację w kraju pochodzenia, lecz wskazywał ekonomiczne przesłanki wyjazdu z kraju i takie okoliczności wskazywał przy ubieganiu się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Z informacji dostępnych tut. organowi wynika, że w [...] faktycznie dochodzi do zamachów terrorystycznych i przemocy na tle religijnym, politycznym i narodowościowym. Jednak zamachy przeprowadzane są na konkretne osoby np. pracowników organizacji humanitarnych, a [...] armia prowadzi operację antyterrorystyczną. W przypadku istnienia zagrożenia istnieje możliwość ucieczki wewnętrznej, gdyż sytuacja bezpieczeństwa jest zróżnicowana, w zależności do regionów państwa. Wbrew zarzutom cudzoziemca w odwołaniu, organ I instancji odniósł się do sytuacji cudzoziemca i stwierdził na podstawie jego zeznań, że w kraju pochodzenia nie zachodzi bezpośrednie zagrożenie jego życia, a jego wyjazd z kraju miał charakter ekonomiczny. Z uwagi na powyższe, okoliczności, na które powołuje się cudzoziemiec, dotyczące sytuacji w kraju pochodzenia nie mogą stanowić podstawy do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych, na podstawie art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, czy też zgody na pobyt tolerowany. Szef Urzędu wskazał również, że [...] przez cały okres pobytu w Polsce przebywał nielegalnie i tym samym nie nawiązał z naszym krajem trwałych więzi uniemożliwiających wydanie wobec niego decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Z wyjaśnień skarżącego nie wynika, że niniejsza decyzja naruszy jego prawa do życia rodzinnego (rodzina przebywa w kraju pochodzenia) czy też prawo do życia prywatnego, podlegające ochronie. Ingerencja w prawa chronione art. 8 Konwencji z 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, aby mogła zostać uznana za dopuszczalną musi służyć ochronie określonych dóbr (bezpieczeństwa państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób), jednak nie oznacza to, że ingerencja taka może zostać uznana za dopuszczalną wyłącznie w przypadku popełnienia jedynie ciężkich przestępstw. Należy przy tym podkreślić, że ingerencja w prawa chronione na mocy art. 8 Konwencji jest dopuszczalna zarówno w sytuacjach, w których cudzoziemcy dopuszczają się relatywnie ciężkich przestępstw o charakterze czysto kryminalnym (Amrollahi p-ko Danii (No 56811/00), Baghli p-ko Francji (No 34374/97), Keles p-ko Niemcom, nr 32231/02) jak również naruszenia np.: przepisów regulujących wjazd i pobyt cudzoziemców (Darren Omoregie i Inni p-ko Norwegii, wyrok z dnia 31 lipca 2008r, skarga nr 265/07, Nunez p-ko Norwegii, wyrok z 28 czerwca 2011 r., skarga nr 55597/09, Antwi i inni p-ko Norwegii, skarga nr 26940/10 wyrok z 14 lutego 2012 r.). Nie ma przy tym istotnego znaczenia, czy reakcją państwa na zjawisko nielegalnej imigracji jest sankcja karna czy środki administracyjne. W obu ostatnich orzeczeniach podkreślono, że przyznanie organom władzy możliwości reakcji w postaci wydalenia (obywatela państwa trzeciego) stanowi ważny środek ogólnej prewencji w odniesieniu do poważnych lub powtarzających się naruszeń prawa imigracyjnego. Należy uznać, iż system wykonywania krajowego prawa imigracyjnego, który został oparty na sankcjach administracyjnych w postaci wydalenia, jako taki nie skutkuje brakiem zgodności z art. 8 Konwencji. Na tym tle argument, że interes publiczny w przypadku wydalenia ma charakter przeważający jedynie w tych przypadkach, gdy zainteresowana osoba została skazana za popełnienie poważnego przestępstwa musi zostać odrzucony. To czy ostatecznie wydanie decyzji o wydaleniu będzie uznane za zgodne z art. 8 Konwencji zależeć będzie od tego, czy naruszenia prawa, których się dopuścił cudzoziemiec i zagrożenia jakie w związku z tym stwarza pozostają w należytej proporcji do stopnia ingerencji wżycie rodzinne, czy prywatne. Dopiero wówczas możliwe będzie uznanie, że wydalenie cudzoziemca jest "konieczne w demokratycznym społeczeństwie" (art. 8 ust. 2 Konwencji). Należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji oraz niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Przepisy ww. Konwencji dopuszczają zatem ingerencję władzy publicznej w życie rodzinne i prywatne, jeżeli zachodzą negatywne przesłanki, określone w ustawie - w tym przypadku ustawie o cudzoziemcach. W niniejszym przypadku, niezaprzeczalny jest nielegalny pobyt cudzoziemca w Polsce, co stanowi obligatoryjną przesłankę do zobowiązania go do powrotu. Uwzględniając powyższe ustalenia, w ocenie organu odwoławczego, wydanie decyzji o zobowiązaniu pana [...] do powrotu, nie stanowi ingerencji w jego życie prywatne podlegające ochronie. Podsumowując, Szef Urzędu stwierdził, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika zatem, by wobec cudzoziemca w chwili obecnej zachodziły okoliczności wymienione w art. 348 i art. 351 ustawy o cudzoziemcach, mogące skutkować udzieleniem mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany. Odnosząc się natomiast do zarzutów cudzoziemca w odwołaniu i braku rozważenia w przedmiotowej sprawie kwestii słusznego interesu strony i słusznego interesu obywateli, jak również niedostatecznego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i 77 k.p.a.) oraz naruszenia wyrażonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów, należy podkreślić, iż wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada, zgodnie z którą sprawę należy załatwić zgodnie z wnioskiem strony o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny uwzględniając słuszny interes strony - doznaje istotnego ograniczenia. Zastosowanie w/w zasady nie może bowiem prowadzić do naruszenia przepisów prawa materialnego. Również określona w art. 80 k.p.a. zasada zapewnia organowi prowadzącemu postępowanie możliwość badania sprawy i swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej porządku prawnego. Wobec powyższego, w związku z sytuacją wystąpienia w przedmiotowej sprawie obligatoryjnej przesłanki do zobowiązania go do powrotu oraz braku naruszenia norm prawa procesowego i zachowania prawidłowych reguł oceny zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego przez organ I instancji, rozpatrywanie powyższych kwestii nie jest zasadne. Organ odwoławczy nie stwierdził także naruszenia art. 6, 8 i 9 k.p.a., gdyż organ I instancji rozpatrywał sprawę zgodnie z obowiązującymi przepisami. Należy także podkreślić, iż w trakcie wszystkich czynności prowadzonych przez Straż Graniczną, cudzoziemiec miał możliwość wypowiedzenia się w sprawie. Jak podano wyżej, cudzoziemiec otrzymywał wszystkie stosowne pouczenia, także o treści art. 10 k.p.a., miał zapewnionego tłumacza. Ponadto, w ocenie organu odwoławczego, decyzja organu I instancji została uzasadniona w wystraczającym zakresie, a zatem nie doszło także do naruszenia przepisu art. 107 k.p.a.

III.1. W skardze złożonej na opisaną na wstępie decyzję Szefa Urzędu z [...] lipca 2015 r. cudzoziemiec wniósł o uchylenie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (wniosek ten uwzględniono postanowieniem Sądu z 17 listopada 2015 r.). Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

a) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., tzn. zasady dążenia do prawdy materialnej w postępowaniu administracyjnym, w szczególności poprzez dokonanie pobieżnej jedynie oceny materiałów dołączonych przeze mnie do akt sprawy oraz nie wzięcie pod uwagę szczególnej sytuacji skarżącego,

- art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie odniesienia się do materiału dowodowego po zapoznaniu się z aktami w sprawie, wobec czego doszło do naruszenia prawa skarżącego,

- art. 80 k.p.a., tzn. zasady swobodnej - nie zaś dowolnej - oceny dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego, w szczególności materiałów dotyczących stopnia integracji dzieci cudzoziemca ze społeczeństwem polskim,

- art. 8 w zw. z art. 11 k.p.a., tzn. zasady ochrony i pogłębiania zaufania strony postępowania do organów administracji publicznej rozpatrujących jej sprawę, poprzez dopuszczenie do wskazanych powyżej uchybień procesowych,

b) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, poprzez odmowę uznania sytuacji w moim kraju pochodzenia, za naruszające podstawowe wolności i prawa wymienione i gwarantowane przez przepisy Europejskiej konwencji o prawach człowieka.

Dodatkowo skarżący w piśmie z 3 sierpnia 2015 r. sformułował nowy zarzut, a mianowicie naruszenia art. 316 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Zdaniem skarżącego naruszenie tego przepisu miało polegać na niewydłużeniu terminu dobrowolnego powrotu w związku z uchyleniem postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] (sygn. akt [...] Kp 1071/15) postanowienia Prokuratury Rejonowej [...] o umorzeniu postępowania. Skarżący wskazał, że Sąd Rejonowy miał wskazać na konieczność przesłuchania cudzoziemca jako świadka.

III.2. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie.

III.3. Na rozprawie w dniu [...] maja 2015 r. (będącą już drugą rozprawą w sprawie z uwagi na zgłoszenie wniosku o ustanowienie tłumacza) stawili się tłumacz języka [...] oraz adwokat reprezentujący skarżącego. Pełnomocnik cudzoziemca oświadczyła, że skarżący jest chory, ale nie wnosi z tego powodu o odroczenie rozprawy.

IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

IV.1. Skarga jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).

IV.2. Na wstępie należy wskazać, że w świetle art. 184 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonywanie oceny pod kątem zgodności z prawem oznacza z kolei, że sąd administracyjny sprawując wymiar sprawiedliwości bada legalność, a nie celowość działalności administracji publicznej. Badanie to sprowadza się do oceny zgodności z prawem zaskarżonego zachowania organu administracji publicznej w trzech płaszczyznach, a mianowicie: a) respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych, b) dochowania wymaganej prawem procedury c) zgodności działania z prawem materialnym (por. np. uzasadnienie uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1). Uzupełniająco należy wskazać, że sąd administracyjny dokonuje rzeczonej oceny legalności działania administracji publicznej na podstawie akt sprawy (art. 133 p.p.s.a.). Oznacza to w szczególności, że sąd zasadniczo nie czyni własnych ustaleń faktycznych, a orzeka na podstawie stanu faktycznego wynikającego z akt administracyjnych (argumentum ex art. 106 § 3 p.p.s.a; por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2014 r., II OSK 2546/12, CBOSA; J. Jagielski, M. Jagielska, R. Stankiewicz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 3 wyd., Warszawa 2015, s. 567). W aspekcie ustaleń faktycznych obowiązkiem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim dokonanie oceny, czy materiał dowodowy został przez organ prawidłowo zebrany i oceniony (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2015 r., II GSK 789/14, CBOSA). Równocześnie należy zwrócić uwagę na okoliczność, że wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

IV.3.1. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W ocenie Sądu poczynione przez organy ustalania faktyczne mają oparcie w zebranym materiale dowodowym, a dokonana wykładnia i subsumcja prawa materialnego jest trafna.

IV.3.2.1. Podstawą materialnoprawną zobowiązania skarżącego do powrotu był art. 302 ust. 1 pkt 1 i 6 ustawy o cudzoziemcach. Zgodnie z tymi przepisami, decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy:

- przebywa lub przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane lub

- nie posiada środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podróży powrotnej do państwa pochodzenia lub zamieszkania albo tranzytu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do państwa trzeciego, które udzieli pozwolenia na wjazd, i nie wskazał wiarygodnych źródeł uzyskania takich środków finansowych.

IV.3.2.2. Należy podkreślić, decyzja o zobowiązaniu do powrotu jest decyzją związaną (verba legis: "decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się"), tj. organowi nie pozostawiono uznania, czy w razie zajścia okoliczności określonych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach może zastosować ten środek prawny kierując się np. względami słuszności lub proporcjonalności. Tylko zaistnienie okoliczności wyraźnie wskazanych w innych przepisach prawa może uzasadniać niewydanie w takim przypadku decyzji zobowiązującej do powrotu. Okoliczności takie zostały wskazane m. in. w art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Ponieważ okoliczności te stanowią wyjątek od zasady wydawania decyzji o zobowiązaniu do powrotu w razie zajścia okoliczności określonych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, nie mogą być poddawane wykładni rozszerzającej (exceptiones non sunt extendendae). Na gruncie niniejszej sprawy należy wskazać m. in. na art. 303 ust. 1 pkt 2 (udzielanie cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany lub zajście przesłanki do ich udzielenia) oraz art. 303 ust. 1 pkt 5 (przebywanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy Schengen wydanej w celu, o którym mowa w art. 60 ust. 1 pkt 23, upoważniającej tylko do wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i pobytu na tym terytorium, zezwolenia, o którym mowa w art. 181 ust. 1, albo zezwolenia, o którym mowa w art. 176).

IV.3.2.3. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że w sprawie spełnione były zarówno okoliczności z art. 302 ust. 1 pkt 1, jaki i pkt 6 ustawy o cudzoziemcach. Jeżeli chodzi o pierwszą przesłankę, to w świetle akt sprawy oraz oświadczeń cudzoziemca jest oczywiste, że w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim. Innymi słowy, pobyt skrzącego na terytorium Polski był nielegalny. Skarżący nie kwestionuje zresztą tej okoliczności. Podobnie organy miały prawo przyjąć zaistnienie przesłanki z art. 302 ust. 1 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach. Otóż skarżący zeznał podczas przesłuchania, że utrzymuje się z pomocy brata, przebywającego w [...], a obecnie posiada środki finansowe jedynie w wysokości [...] PLN, nie ma środków na pokrycie kosztów zobowiązania do powrotu.

IV.3.3. W skardze cudzoziemiec powołał się na naruszenie art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, poprzez odmowę uznania sytuacji w kraju pochodzenia (tj. [...]), za naruszające podstawowe wolności i prawa wymienione i gwarantowane przez przepisy Europejskiej konwencji o prawach człowieka. Zarzut ten jest bezzasadny. Zgodnie z powołanym przepisem, cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zobowiązanie go do powrotu:

1) może nastąpić jedynie do państwa, w którym, w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r.:

a) zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego lub

b) mógłby on zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub

c) mógłby być zmuszony do pracy, lub

d) mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej, lub

W świetle zeznań skarżącego, przyczyny opuszczenia przez niego [...] (gdzie pozostała jego [...]), miały podłoże ekonomiczne. Cudzoziemiec zeznał, że sytuacja w [...] jest niestabilna, ale nigdy nie był prześladowany, zastraszany, aresztowany, ani skazany żadnym wyrokiem. Sąd podziela pogląd, że ewentualne pogorszenie sytuacji ekonomicznej cudzoziemca po powrocie do kraju pochodzenia nie stanowi podstawy do niewydawania decyzji zobowiązującej do powrotu (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 sierpnia 2011 r., II OSK 1123/10, CBOSA). Ponadto, ze znajdujących się w aktach sprawy materiałów (raport dotyczący sytuacji politycznej i bezpieczeństwa w [...] – k. [...] akt administracyjnych) wynika, że w [...] faktycznie dochodzi do zamachów terrorystycznych i przemocy na tle religijnym, politycznym i narodowościowym. Jednak zamachy przeprowadzane są na konkretne osoby np. pracowników organizacji humanitarnych, a [...] armia prowadzi operację antyterrorystyczną. W przypadku istnienia zagrożenia istnieje możliwość ucieczki wewnętrznej, gdyż sytuacja bezpieczeństwa jest zróżnicowana, w zależności do regionów państwa.

IV.3.4. Bezzasadne są zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Organy zebrały materiał dowodowy wystarczający do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu, zaś cudzoziemiec nie przedstawił dowodów mogących podważać ustalenia organów. To samo dotyczy braku podstaw do zaniechania wydawania decyzji zobowiązującej do powrotu ze względów humanitarnych. Ubocznie należy zauważyć, że zarzut naruszenia "art. 80 k.p.a., tzn. zasady swobodnej - nie zaś dowolnej - oceny dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego, w szczególności materiałów dotyczących stopnia integracji dzieci cudzoziemca ze społeczeństwem polskim" został prawdopodobnie zamieszczony w skardze przez pomyłkę, skoro dzieci cudzoziemca zamieszkują w [...]. Oczywiście bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Z akt sprawy wynika, że cudzoziemiec zapoznał się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji. Ponadto, naruszenie tego przepisu może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.; por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2015 r., I OSK 1767/13, CBOSA).

IV.3.5. Bezzasadne są zarzuty skargi związane z niewydłużeniem terminu dobrowolnego powrotu w związku z prawdopodobnym przesłuchanie skarżącego jako świadka w postępowaniu przygotowawczym. Zgodnie z art. 316 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, organ, wydając decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, może przedłużyć termin dobrowolnego powrotu, jeżeli cudzoziemiec jest obowiązany do osobistego stawiennictwa przed polskim organem władzy publicznej lub jego obecności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wymaga interes Rzeczypospolitej Polskiej lub wyjątkowa sytuacja osobista cudzoziemca, wynikająca w szczególności z długości pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z łączących cudzoziemca więzi o charakterze rodzinnym i społecznym lub z potrzeby kontynuowania nauki przez małoletnie dziecko cudzoziemca. Zgodnie zaś z art. 316 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, organ, który wydał decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, może przedłużyć termin dobrowolnego powrotu w niej określony z powodu okoliczności, o których mowa w ust. 1, także po jej wydaniu, jednorazowo, na wniosek cudzoziemca. W niniejszej sprawie instytucja przedłużenia terminu do dobrowolnego powrotu nie mogła być jednak w ogóle rozważana, albowiem wobec skarżącego takiego terminu nie określono. Przedłużyć zaś można tylko termin, który został wcześniej określony. Wobec skarżącego zastosowano normę art. 315 ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Zgodnie z tym przepisem, w decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie określa się terminu dobrowolnego powrotu cudzoziemca, gdy istnieje prawdopodobieństwo ucieczki cudzoziemca. Z kolei w art. 315 ust. 3 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach przewidziano, że prawdopodobieństwo ucieczki cudzoziemca istnieje w szczególności, gdy cudzoziemiec zadeklarował niepodporządkowanie się obowiązkom wynikającym z otrzymania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. W niniejszej sprawie taka właśnie sytuacja miała miejsce (zob. protokół przesłuchania cudzoziemca).

IV.3.6. Bez zaznaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji miał fakt uchylenia wyrokiem WSA w Warszawie z 16 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2755/15 decyzji Szefa Urzędu z 10 lipca 2015 r. w przedmiocie odmowy udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 181 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Otóż orzeczenie o zobowiązaniu do powrotu uniemożliwia tylko wydanie w trakcie postępowania decyzji o zezwoleniu na pobyt czasowy na podstawie art. 181 ust. 1 o cudzoziemcach, a nie sam fakt toczenia się postępowania w sprawie takiego zezwolenia a tym bardziej wydanie decyzji odmawiającej wydania takiego zezwolenia (art. 303 ust. 1 pkt 5 ustawy o cudzoziemcach). Uzupełniająco dodać należy, że w razie uzyskania przez cudzoziemca zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 181 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie wykonuje się (art. 330 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o cudzoziemcach).

IV.4. Sąd nie stwierdził z urzędu innych uchybień niż wskazane w skardze, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

V. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.