Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 516/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, ust. 4, ust. 5, ust. 5a, ust. 5b i ust. 5f, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a i ust. 3b
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 15zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 11 pkt 1, art. 27
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: art. 1 ust. 15
journal: Dz.U. 2012 poz 1551
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą  działalność.

SENTENCJA

Dnia 5 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Asesor WSA Anna Dębowska, , po rozpoznaniu w dniu 5 października 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 czerwca 2022 roku nr UP-481/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 9 czerwca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 21 marca 2022 r. odmawiającą T.C. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 227 799,93 zł oraz z tytuły składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 79 142,69 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

T.C. od 7 września 2002 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie pozostałej sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach. W związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP na koncie strony powstały zaległości.

Wnioskiem z 15 grudnia 2021 r., doprecyzowanym 25 lutego 2022 r., strona wystąpiła o umorzenie należności z tytułu składek wskazując na trudną sytuacją finansową firmy spowodowaną epidemią Covid-19 oraz jej chorobą nowotworową. Dodała, że zaległość powstała bowiem KRUS dopatrzył się nieprawidłowości i uznał, że strona powinna być ubezpieczona w ZUS. Na skutek tego ZUS naliczył jej wszystkie składki za okres 10 lat wstecz, co doprowadziło do tego, że wnioskodawczyni nie była w stanie opłacić składek.

Decyzją z 21 marca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie: art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., dalej "u.s.u.s.") odmówił T.C. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 227 799,93 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 194 526,42 zł, z tytułu: składek za okres 08/2005-04/2006, 06/2006-09/2006, 11/2006-04/2009, 03/2012-07/2013, 09/2013-11/2013, 01/2014-12/2014, 03/2015-09/2016, 12/2016, 02/2017, 04/2017-09/2017, 12/2017-08/2018 - 98 493,02 zł, oraz odsetek w kwocie 61 582 zł liczonych na 15 grudnia 2021 r. przypadających od ww. składek, a także odsetek w kwocie 34 225 zł liczonych na 15 grudnia 2021 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 08/2005-04/2006, 06/2006-09/2006, 11/2006-04/2009, 03/2012-07/2013, 09/2013-11/2013, 01/2014-12/2014, 03/2015, 05/2015-09/2016, 12/2016, 02/2017, 04/2017-09/2017, 12/2017-03/2018, 07/20018-08/2018 i kosztów upomnienia - 226,40 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 30 848,96 zł, z tytułu składek za okres 04/2009, 11/2010, 12/2011-06/2013, 10/2013-11/2013, 01/2014-09/2016, 12/2016, 02/2017, 06/2017, 08/2017-09/2017, 12/2017-08/2018 - 11 367,76 zł, oraz odsetek w kwocie 5 269 zł liczonych na 15 grudnia 2021 r. przypadających od ww. składek, a także odsetek w kwocie 14 015 zł liczonych na 15 grudnia 2021 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 04/2009, 11/2010, 12/2011-06/2013, 10/2013-11/2013, 01/2014-09/2016, 12/2016, 02/2017, 06/2017, 08/2017-09/2017, 12/2017-03/2018, 07/2018-08/2018, i kosztów upomnienia - 197,20 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 08/2016-09/2016, 12/2016, 06/2017, 08/2017-09/2017, 12/2017-08/2018 w łącznej kwocie 2 424,55 zł, z tytułu: - składek - 1832,75 zł, odsetek w kwocie 499 zł liczonych na 15 grudnia 2021 r. przypadających od w. składek i kosztów upomnienia - 92,80 zł.

Tą samą decyzją na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i 3b i art. 32 u.s.u.s. oraz w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", Zakład odmówił T.C. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 70 142,69 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 08/2005-04/2006, 06/2006-09/2006, 11/2006-04/2009, 03/2012-07/2013, 09/2013-11/2013, 01/2014-12/2014, 03/2015-09/2016, 12/2016, 02/2017, 04/2017-09/2017, 12/2017-08/2018 w łącznej kwocie 52 152,18 zł, z tytułu: składek - 31 909,78 zł, oraz odsetek w kwocie 20 016 zł liczonych na 15 grudnia 2021 r. przypadających od ww. składek i - kosztów upomnienia - 226,40 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2009, 11/2010, 12/2011-06/2013, 10/2013-11/2013, 01/2014-09/2016, 12/2016, 02/2017, 06/2017, 08/2017-09/2017, 12/2017-08/2018 w łącznej kwocie 16 833,96 zł, z tytułu: składek - 11 367,76 zł i odsetek w kwocie 5 269 zł liczonych na 15 grudnia 2021 r. przypadających od ww. składek oraz kosztów upomnienia -197,20 zł,

c) Fundusz Pracy za okres 08/2016-09/2016, 12/2016, 06/2017, 08/2017-09/2017, 12/2017-08/2018 w łącznej kwocie 1 156,55 zł, z tytułu: składek - 903,75 zł, odsetek w kwocie 160 zł liczonych na 15 grudnia 2021 r. przypadających od ww. składek i kosztów upomnienia - 92,80 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wniosła o uchylenie w całości decyzji organu I instancji zarzucając, że nie wzięto pod uwagę okoliczności skutkujących co najmniej częściowym umorzeniem należności, oraz faktu, że część należności przedawniła się po upływie pięciu lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że była małżonką rolnika i z tego tytułu opłacała składki na ubezpieczenia społeczne w KRUS. Odkąd zaczęła prowadzić działalność gospodarczą, wszelkie formalności załatwiała w urzędzie gminy, ponadto podczas dokonywania pierwszego wpisu do ewidencji, nie została poinformowana o tym, że powinna zgłosić ten fakt do KRUS. Strona oświadczyła, że prowadziła działalność gospodarczą od 2005 r. i odprowadzała składki na ubezpieczenia społeczne rolników do KRUS, a po dziecięciu latach organ zorientował się, że wadliwie uiszczała składki na jego rzecz, a organem właściwym jest ZUS. Dalej strona podniosła, iż problemy finansowe zbiegły się w czasie z jej poważną chorobą nowotworową. Nadto w ocenie strony organ wadliwie przyjął, że do zbadania sytuacji finansowej należy brać pod uwagę jej przychód, a nie dochód. Oświadczyła, że zarówno pandemia COVID - 19, jak i zwiększenie się konkurencji supermarketów w okolicy jej sklepów, drastycznie zmniejszyło rentowność jej firmy i prawdopodobnie zmusi ją do zamknięcia jednego z nich. Stwierdziła, że wadliwym jest uznanie, że pandemia COVID-19 nie stanowiła nadzwyczajnego zdarzenia, które negatywnie wpłynęło na jej stan majątkowy.

Przywołaną na wstępie decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 21 marca 2022 r. odmawiającą T.C. umorzenia należności z tytułu składek.

Organ wskazał, iż analiza sprawy w kontekście przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 743) potwierdziła, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.), a ewentualne umorzenie nie przekroczyłoby limitu 200.000,00 euro ustalonego dla pomocy de minimis.

W ocenie ZUS należności figurujące na koncie strony jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej strony, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do akt sprawy dokumentów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 15 grudnia 2021 r. strona poinformowała, że jest mikroprzedsiębiorcą, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2019-2021 uzyskała przychody w wysokości odpowiednio 2.015.628,50 zł, 2.200.904,04 zł i 734.860,24 zł oraz dochody w wysokości odpowiednio 68.662,59 zł, 0,00 zł i 34.520,99 zł. Wskazała, że otrzymuje opłaty nabywców mieszane z przewagą natychmiastowych -większość klientów realizuje płatności w terminie, firma ma wielu odbiorców, ale dostawy są realizowane przez kilku dostawców, strona nie uzyskuje wsparcia z zewnątrz, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, firma nie znajduje się w likwidacji, upadłości i postępowaniu restrukturyzacyjnym. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jest mężatką, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który dysponuje dochodem wynoszącym 2.500 zł netto oraz z synem, synową, która nie uzyskuje dochodów oraz dwójką wnuków w wieku 10 i 7 lat, nie posiada zobowiązań pieniężnych, nie posiada majątku nieruchomego, jest właścicielką samochodów marki Ford Transit Connect z 2004 r., Fiat Scudo z 2003 r. oraz Foton z 2009 r., ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat - 2.300,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 1.000,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 1.400,00 zł, nie posiada wierzytelności ani praw majątkowych.

Nadto na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że strona od 7 września 2002 r. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Firma Wielobranżowa I. T.C. w zakresie pozostałej sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach. Jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. T.C. jest właścicielką na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej: gruntów rolnych zabudowanych o pow. 0,0600 ha, położonych w miejscowości R., dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadzi księgę nr księgi wieczystej [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w wysokości 2.584,30 zł, nieruchomości rolnej (składającej się z 3 działek ewidencyjnych) o pow. 0,6650 ha, położonej w miejscowości L., dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadzi księgę wieczystą nr [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w wysokości 50.058,71 zł, gruntów ornych o pow. 1,8072 ha, położonych w miejscowości R., dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadzi księgę wieczystą nr [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w wysokości 17.529,48 zł, nieruchomości gruntowej wraz z budynkiem o pow. 0,1134 ha, położonej w miejscowości R., dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadzi księgę wieczystą nr [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w łącznej wysokości 130.069,95 zł, nieruchomości gruntowej (dwóch działek ewidencyjnych) o łącznej pow. 2,4000 ha, położonej w miejscowości R., dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadzi księgę wieczystą nr [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w wysokości 149.916,15 zł.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone wyczerpująco w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Organ dokonał ich szczegółowej analizy i ustalił, iż wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia należy stwierdzić, że powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. ZUS wyjaśnił, że decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej strona powinna być świadoma, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Osoba prowadząca działalność gospodarczą zawsze sama ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe sporządzanie dokumentacji, a także opłacanie składek. Ponadto strona jest zobowiązana do zachowania w tym zakresie należytej staranności. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej strona wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa.

Następnie ZUS wskazał, iż 20 marca 2020 r. na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. W ramach pomocy rekompensującej przedsiębiorcom negatywne ekonomiczne skutki COVID-19: 17 czerwca 2020 r. strona otrzymała bezzwrotną pożyczkę w wysokości 5.000,00 zł, a także została zwolniona z obowiązku opłacania składek za okres 3 miesięcy w kwocie 2.414,87 zł, 2.453,66 zł oraz 2.511,39 zł (łącznie 7.379,92 zł). Łączna wartość pomocy udzielonej stronie ze środków publicznych wyniosła 12.379,92 zł. Z danych Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że prowadzenie działalności w latach 2020-2021 nie było zawieszane. Aktualnie brak jest ograniczeń związanych z COVD-19 i strona ma możliwość swobodnego prowadzenia działalności i uzyskiwania dochodów, w tym także na spłatę nieopłaconych w terminie składek. Organ odwoławczy podkreślił, że zadłużenie z tytułu składek dotyczy okresu od 2005 do 2018 i strona spłaca je w układzie ratalnym od 2018 r.

Dalej ZUS wyjaśnił, iż wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Strona poinformowała, że jest po przebytej chorobie nowotworowej oraz oznajmiła, że przeszła chemioterapię, radioterapię, jest po usunięciu piersi wraz z węzłami chłonnymi. Oświadczyła, że leczenie ratujące życie trwało prawie rok, a do dziś leczy się zachowawczo, przyjmuje leki, uczęszcza na wizyty lekarskie, co pochłania znaczną część jej środków finansowych. Do akt sprawy przedstawiła dokumentację medyczną potwierdzającą przebytą hospitalizację oraz posiadane schorzenia. ZUS wskazał, iż w aktach sprawy brak jest dowodów na trwałe wykluczenie strony z rynku pracy ze względu na stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Wnioskodawczyni jest aktywna zawodowo - prowadzi działalność gospodarczą, dlatego w ocenie organu odwoławczego ta przesłanka nie zachodzi.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. ZUS podniósł, iż ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Strona jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w latach 2019-2020 uzyskała przychody w wysokości odpowiednio 2.015.628,50 zł i 2.200.904,04 zł oraz w 2019 r. dochód w wysokości 68.662,59 zł, a w roku 2020 r. nie uzyskała żadnego dochodu. W l-półroczu 2021 r. uzyskała przychód w wysokości 794.860,24 zł oraz nadwyżkę przychodów nad kosztami w wysokości 34.520,99 zł, natomiast z książki przychodów i rozchodów wynika, że za okres 1/2021-11/2021 r. wnioskodawczyni uzyskała przychód w wysokości 1.492.656,06 zł oraz nadwyżkę przychodów nad kosztami w wysokości 56.935,75 zł, tj. średnio 5.175,97 zł miesięcznie. Ponadto strona otrzymała wsparcie finansowe, rekompensujące negatywne skutki COVID-19 w różnych formach w łącznej wysokości 12.379,92 zł.

Strona zaznaczyła, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 4.700 zł miesięcznie, w tym z tytułu opłat - 2.300 zł, opłat eksploatacyjnych - 1.000 zł, kosztów związanych z leczeniem - 1.400 zł. W stałych miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp. Nie są to nadzwyczajne koszty, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Strona nie posiada zobowiązań pieniężnych. Zakład podkreślił. Że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje dochód w miesięcznej wysokości 2.500 zł netto oraz z synem, synową i dwoma wnukami w wieku 10 i 7 lat. Organ ustalił, że mąż strony nie posiada w ZUS żadnego tytułu do ubezpieczeń, jej syn od 1 września 2020 r. również nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS, z kolei synowa strony od 27 maja 2020 r. jest zgłoszona do ZUS jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, pod nazwą I. P.C., w zakresie sprzedaży hurtowej drewna, materiałów budowlanych i wyposażenia sanitarnego. ZUS podkreślił, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc są to również dochody męża, syna i synowej strony. Wnioskodawczyni nie określiła wysokości dochodów osiąganych przez synową z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w związku z tym ZUS nie jest w stanie ustalić faktycznej sytuacji finansowej rodziny i porównać do kwoty minimum socjalnego.

Nadto na sytuację finansową strony składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. T.C. jest właścicielką we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej pięciu nieruchomości, na których ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na należności z tytułu składek.

Organ zaznaczył ponadto, że udzielił stronie ulgi w postaci rozłożenia zaległości na raty i na numer rachunku składkowego wpływają comiesięczne raty w aktualnej wysokości 870 zł miesięcznie. Oznacza to, że strona posiada środki finansowe na ten cel, bez uszczerbku dla zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych i nie korzysta z żadnych form pomocy socjalnej skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku.

T.C. ma 57 lat i brak jest udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do kontynowania aktywności zarobkowej. Strona nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody i posiada majątek nieruchomy. W ocenie organu natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym i sprzecznym z interesem publicznym oraz konstytucyjną zasadą powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Organ nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zdaniem ZUS nie zaistniały też żadne przesłanki do umorzenia części zadłużenia.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T.C., zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, wyciągnięcie wniosków, które nie wynikają z zebranych dowodów, niewzięcie pod uwagę okoliczności skutkujących co najmniej częściowym umorzeniem należności i tym samym przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i niewskazanie w uzasadnieniu wszystkich okoliczności przemawiających za takim stanowiskiem organu oraz wydanie decyzji w warunkach dowolności, a nie swobodnego uznania.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 28 ust. 3a, 3b i 4 w zw. z art. 32 i art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez ich wadliwe zastosowanie i odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, pomimo braku spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, a zobowiązana wykazała, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy zaspokojenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonej i jej rodziny;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i niewzięcie pod uwagę okoliczności przedawnienia należności objętych umową ze skarżącą nr [...] z 27 listopada 2018 r. już w dacie jej zawierania i tym samym nieuprawnione egzekwowanie przez organ rentowy należności przedawnionych.

Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna i dlatego podlega oddaleniu.

Na wstępie wskazać należy, że sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz. U poz. 1842) zgodnie z którym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Stosowne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zostało wydane 8 września 2022 r. i doręczone stronom.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) – dalej "p.p.s.a" sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, wskazane zostały w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przedmiot tak rozumianej kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowiła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 21 marca 2022 r. odmawiającą T.C. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 227 799,93 zł oraz z tytuły składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 79 142,69 zł.

Stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). W orzecznictwie wskazuje się, że z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w u.s.u.s. ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16). Przepis art. 32 u.s.u.s. stanowi poza tym, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Ocenę prawidłowości kontrolowanego rozstrzygnięcia rozpocząć należy od rozważenia kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, jako że zarzut ten jest zarzutem najdalej idącym, a jego zasadność przesądzałaby o wadliwości kontrolowanej decyzji.

W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek strony o umorzenie zaległości nie rozstrzyga ani o istnieniu zaległości, ani o ich wysokości – organ powinien samodzielnie zweryfikować w toku postępowania w przedmiocie umorzenia, czy zaległości w należnych wpłatach w ogóle istnieją. Jeżeli w jakiejś części zaległości nie istnieją – zostały zapłacone, nie powstały lub uległy przedawnieniu – postępowanie w tej części jest bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki: NSA: z 6 marca 2008 r., II GSK 421/07, WSA w Gliwicach z 15 lipca 2009 r., III SA/Gl 442/09; WSA w Krakowie z 28 maja 2014 r., I SA/Kr 129/14; WSA w Gliwicach z 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14, NSA z 14 stycznia 2021 r. I GSK 1569/20; 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na www.orzeczenia.nsa.gov.pl– dalej "CBOSA") Zaakcentowania wymaga bezsporny pogląd, że organ z urzędu uwzględnia ewentualne przedawnienie. Jak to zostało wskazane powyżej przedawnienie należności z tytułu składek wyklucza ich dochodzenie, a tym samym co do składek przedawnionych, na stronie postępowania nie ciąży obowiązek ich uregulowania. Niedopuszczalnym wobec tego jest objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Zatem obowiązkiem organu w sprawie dotyczącej umorzenia należności składkowych było wykazanie, że niezapłacone przez stronę postępowania składki objęte decyzją nie uległy przedawnieniu. W ocenie sądu z obowiązku tego organ wywiązał się prawidłowo.

Zgodnie z art. 24 ust 4 u.s.u.s. obowiązującym w dacie powstania zaległości skarżącej należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r.

Z kolei stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawniania zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z informacji zawartych w aktach postępowania wynika, że wobec skarżącej wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne dotyczące wszystkich należności objętych przedmiotowym postępowaniem z wyjątkiem zaległości za sierpień 2018 roku, przy czym aktualnie postępowanie egzekucyjne uległo zawieszeniu z uwagi na zawarcie przez stronę układu ratalnego.

W myśl art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Z akt sprawy wynika, że zaległości za okres od stycznia 2015 do sierpnia 2018 roku zostały zabezpieczone wpisami hipotek na nieruchomościach stanowiących własność skarżącej, oraz zastawu na należącym do niej ciągniku rolniczym.

Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. Nr 1551) – dalej "ustawa abolicyjna", bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 tj. decyzji o umorzeniu bądź odmowie umorzenia należności. Z akt kontrolowanej sprawy w sposób bezsporny wynika, że skarżąca dwukrotnie zainicjowała postępowanie o którym mowa w cytowanych wyżej art. 1 ust.15 ustawy abolicyjnej wnioskami z 18 września 2013 r. i 4 lutego 2016 r., co spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia na okres od 18 września 2013 do 11 lipca 2015 r. oraz od 4 lutego 2016 r. do 28 października 2017 r.

Stosownie do art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a (o odroczenie płatności składek lub rozłożenie należności na raty), do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Strona dwukrotnie zawarła z organem umowę rozkładającą jej zaległości na raty. Pierwszy układ ratalny obowiązywał w okresie od 21 marca do 30 maja 2017 r, zaś kolejny trwa od 27 listopada 2018 roku do chwili obecnej.

Dodatkowo w odniesieniu do strony zastosowanie znajduje także art. 24 ust. 5f u.s.u.s. stanowiący, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Z akt sprawy wynika, że w stosunku do strony wydanych zostało 6 decyzji określających wysokość jej zadłużenia.

W odniesieniu o zaległości obejmujących sierpień 2018 roku wskazać należy, że mimo braku wszczęcia postepowania egzekucyjnego ich dotyczącego nie upłynął jeszcze 5 letni okres ich przedawnienia, nadto zostały one zabezpieczone hipoteką oraz zastawem i objęte obowiązującym układem ratalnym, a także toczyło się postępowanie zakończone wydaniem decyzji z 18 grudnia 2018 roku określającej wysokość zadłużenia strony z tego tytułu.

Wskazane powyżej okoliczności świadczą o tym, że nie mogło dojść do przedawnienia objętych kontrolowaną decyzją zaległości składkowych, a dokonane w tym zakresie ustalenia organu nie budzą uzasadnionych wątpliwości. Tym samym za prawidłowe uznać należy stanowisko organu o braku przedawnienia przedmiotowych należności.

Nie budzi wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie ich umorzenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione zostały zaś enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i stanowią je sytuacje, w których:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postepowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość umorzenia zobowiązań na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się wyłącznie do należności składkowych ubezpieczonych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., które zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wymaga podkreślenia, że decyzje wydawane przez Zakład na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. są decyzjami opartymi na konstrukcji uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte w nim sformułowanie "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4". Powyższe oznacza, że jeżeli wystąpią wymienione w tym przepisie okoliczności organ uprawniony może, ale nie musi umorzyć należności. W razie nie spełnienia w sytuacji wnioskującego podmiotu przesłanek umożliwiających umorzenie należności decyzja organy ma charakter związany i musi być decyzją odmawiającą umorzenia należności. W sytuacji zaistnienia po stronie wnioskodawcy przesłanek do umorzenia zaległości składkowych, w świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie, wypełniając normę z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ciąży na nim także obowiązek sporządzenia wnikliwe i logiczne, wyjaśniającego przesłanki którym się kierował uzasadnienia decyzji, do czego obliguje go art. 107 § 3 k.p.a.

Dokonując kontroli decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Wykazanie istnienia przesłanek spoczywa na zobowiązanym, co oznacza, że w tym zakresie nie może on przerzucić ciężaru dowodu na organ. ZUS ma natomiast swobodę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, co oznacza, że może odmówić umorzenia zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nawet wówczas, gdy strona wykaże istnienie podstawy do umorzenia zaległości lub też wykaże jej istnienie w stopniu niezadowalającym. Inaczej mówiąc, istnienie przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia, nie przesądza jeszcze o pozytywnym załatwieniu wniosku zobowiązanego.

Przeprowadzona przez sąd ocena zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona prawidłowa. W świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania w sprawie nie zachodziła żadna ze wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności, a skarżąca nie wykazała także, że jej zły stan zdrowia uniemożliwia jej uzyskiwanie dochodów umożliwiających opłacenie należności ani, że z uwagi na swoją trudną sytuację majątkową czy rodzinną nie ma możliwości spłaty zaległości, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny.

Zasadnie Zakład uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4b i 4c , gdyż okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły. Zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia (art. 28 ust. 3 pkt 4a). W tym miejscu podkreślić należy, że zadłużenie skarżącej wobec ZUS jest objęte postępowaniem egzekucyjnym, które w chwili obecnej jest zawieszone z uwagi na realizację przez stronę układu ratalnego zgodnie z aneksem z 27 stycznia 2022 r. do umowy ratalnej z 27 listopada 2018. Strona posiada znacznej wartości majątek nieruchomy jak i ruchomy oraz prowadzi przynoszącą dochody działalność gospodarczą wobec powyższego brak podstaw do stwierdzenia przez organ egzekucyjny braku ściągalności zaległości. Nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Tym samym, trafnie Zakład podniósł, iż w sprawie nie mamy do czynienia ze stanem całkowitej nieściągalności, co wykluczało umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust.3 u.s.u.s.

Sąd podziela także stanowisko organu, że zobowiązana nie wykazała, aby poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia mającego wpływ na możliwości płatnicze dłużnika i możliwości pozyskiwania dochodów, co wyklucza zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Wprawdzie strona w toku postępowania administracyjnego oraz w skardze mocno akcentowała problemy finansowe wynikające ze trwającej od 2020 r. pandemii COVID-19, ale jak trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji, że zaległości skarżącej sięgają 2005 r., co oznacza, że nie wywiązywała się on z obowiązku opłacania należności na długo przed wystąpieniem pandemii koronawirusa, a nadto pomimo wskazywanych problemów związanych z pandemią COVID-19 skarżąca cały czas czynnie prowadzi swoja działalność gospodarczą będącą jej źródłem utrzymania.

W sprawie brak podstaw do przyjęcia wystąpienia przesłanki dotyczącej przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności bowiem mimo ciężkiej choroby na którą cierpi strona oraz ogólnych problemów ze zdrowiem nie przedstawiła ona dowodów z których wynikałoby, że z powodu przebytej choroby strona posiada przeciwskazania do pracy, a nadto skarżąca cały czas prowadzi indywidualna działalność gospodarczą. Zgodzić zatem należy się z ZUS, że wnioskodawczyni nie wykazała istnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ponieważ nie udowodniła, że ze względu na swoją przewlekłą chorobę jest pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z uwagi na argumentację podnoszoną przez stronę (trudności finansowe, spadek rentowności prowadzonej działalności gospodarczej) organ prawidłowo przeprowadził szczegółową analizę sytuacji skarżącego pod kątem wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. oceny czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnić należy z tym miejscu, że w orzecznictwie na tle § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wskazuje się, że dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13.04.2022 r., sygn. akt II SA/Go 1082/21, dostępny w CBOSA).

W odniesieniu do omawianej przesłanki podnosi się również, że nie może budzić wątpliwości to, że tylko zobowiązany - osoba domagająca się umorzenia, posiada pełną wiedzę na temat swojego stanu majątkowego i sytuacji finansowej oraz rodzinnej, tak więc to ona winna przedstawić tego rodzaju informacje w formie, która umożliwi organowi poczynienie na tej podstawie odpowiednich ustaleń.

Sąd podziela stanowisko organu, że skarżąca nie przedstawiła w sposób rzetelny informacji dotyczących swojej sytuacji materialnej. Strona wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, synem, synową oraz dwojgiem wnuków. Jednak ujawniła wyłącznie dochody uzyskiwane przez męża wskazując, że syn i synowa ich nie uzyskują. Z ustaleń organów wynika jednak, że synowa strony prowadzi również indywidulana działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej drewna, materiałów budowlanych i wyposażenia sanitarnego. Brak wiarygodnego wskazania rzeczywistych dochodów pozostających w dyspozycji gospodarstwa domowego strony nie pozwala na prawidłową i pełna ocenę możliwości zaspokajania przez stronę swoich niezbędnych potrzeb życiowych, których wysokość także nie została przez stronę wykazana w sposób prawidłowy i rzetelny.

Sytuacja materialna gospodarstwa domowego strony jawi się przy tym na stabilną, bowiem na bieżąco regulowane są zobowiązania związane z jego utrzymaniem. Z akt sprawy nie wynika, aby strona posiadała zaległości z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu itp.

Nadto strona posiada także znacznej wartości majątek ruchomy i nieruchomy, który także podlega uwzględnieniu przy ocenie ogólnej kondycji majątkowej wnioskodawczyni.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać także należy, że prawidłowo dokonując oceny kondycji działalności gospodarczej prowadzonej przez stronę organ posługiwał się wartością uzyskiwanych z niej przez stronę w poszczególnych latach przychodów. Przychody bowiem obrazują rzeczywisty rozmiar prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, z której obroty rokrocznie oscylują w granicach 2.000.000 zł. Za Naczelnym Sądem Administracyjnym wskazać należy, że w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (postanowienie z 1 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 327/13 dostępne w CBOSA)

Reasumując wskazać należy, że w ocenie sądu zajęte w kontrolowanej sprawie przez organ stanowisko odpowiada prawu. Rezygnacja przez państwo z należnego mu dochodu prowadzi do osłabienia realizacji jego zobowiązań finansowanych, których źródłem są m.in. wpłaty ze składek społecznych. Dlatego też umorzenie zobowiązań publicznoprawnych jest instrumentem, z którego organy powinny korzystać wyjątkowo rozważnie, po wyważeniu interesu zobowiązanego z interesem społecznym.

W niniejszej sprawie wbrew zarzutom skarżącej organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną i zdrowotną strony wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zaleglości z tytułu nieopłaconych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez stronę w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym należy stwierdzić, że podnoszona przez skarżącą argumentacja odwołująca się do naruszeń procesowych, stanowi jedynie próbę przerzucenia na organ ciężaru wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie jej zaległości, co jednak należy do obowiązku wnioskodawczyni. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Organ nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności uzasadniających umorzenie należności, a jedynie dokonania oceny okoliczności wskazanych przez stronę. Skarżąca w toku postępowania nie podważyła prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez organ. Skarga sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji. Skarżąca przedstawiając niekompletną i nierzetelną dokumentację obrazującą jej sytuację majątkową i finansową, nie wykazała tym samym, że uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek doprowadzi do niemożności zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów dokonanej przez organ nie oznacza, że dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległości.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.

k.ż.