Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1536/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i ust. 3 a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik Sędziowie: Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.) Sędzia WSA Marek Kraus Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 12 września 2018 r. A. R. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazała, że zadłużenie dotyczy umowy ratalnej z 22 lutego 2010 r. dodając, że ostatnią ratę wpłaciła 27 lutego 2015 r. Wnioskodawczyni podała również, że o powstaniu zadłużenia z tytułu naliczonych odsetek dowiedział się po upływie 3,5 roku. A. R. wskazała ponadto, że jest osobą niepełnosprawną, ma problemy zdrowotne (cukrzyca, nowotwór płuc - chłoniak, choroba oczu) w związku z czym nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia.

Decyzją z dnia 22 listopada 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] odmówił A. R. umorzenia odsetek od nieopłaconych składek.

Wnioskiem z 10 grudnia 2018 r. A. R. zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie umorzenia wskazując, że nie zgadza się z decyzją odmowną umorzenia należności powstałej z nieterminowej spłaty układu ratalnego.

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 10 czerwca 2019 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 22 listopada 2018 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały podstawy do umorzenia zaległości z uwagi na niewystąpienie żadnej z przesłanek całkowitej nieściągalności, o jakich mowa w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.) – dalej w skrócie zwanej u.s.u.s.

Zdaniem ZUS w sprawie nie zaistniały również przesłanki umorzenia istniejących zaległości na podstawie i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r.; Nr 141, poz. 1365) – zwanego dalej w skrócie Rozporządzeniem. W ocenie organu zgromadzone dowody nie wskazują, aby istniejące zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast jest wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie rat umowy układu ratalnego zawartej 22 lutego 2010 r. Organ stwierdził, że A. R. nie wywiązała się z warunków podpisanej umowy i opłacała składki nieterminowo.

Dalej ZUS stwierdził, że nie kwestionuje negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z odsetkami na sytuację bytową wnioskodawczyni. Zdaniem organu ponoszone przez stronę koszty i wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie A. R. jest zobowiązana uiszczać. Jednocześnie mając na uwadze wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię i jej męża ZUS doszedł do wniosku, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, a sytuacja życiowa nie nosi znamion ubóstwa.

Organ podkreślił również, że argument o ograniczonych możliwościach płatniczych nie może być uznany za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

ZUS wskazał, że nie neguje istnienia problemów zdrowotnych i podchodzi do nich ze zrozumieniem, jednakże stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności. Jednocześnie w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła konieczność sprawowania przez A. R. opieki nad chorym członkiem rodziny, która pozbawiałyby ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Końcowo organ stwierdził, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na wnioskodawczynię żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na A. R. do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na wydanie decyzji o umorzeniu należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wskazała, że ZUS powinien poinformować ją o wysokości odsetek do zapłaty. W ocenie wnoszącej skargę nie ponosi ona winy za to, że odsetki rosły przez okres 3,5 roku. Dodała przy tym, że jest osobą niepełnosprawną, mającą problemy ze zdrowiem i nie jest w stanie spłacić istniejącego zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz.2325) - dalej jako "p.p.s.a.".

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu administracyjnego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia. Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już Rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2.1 tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności.

Jak wskazano w treści zaskarżonej decyzji, w sprawie nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym oraz, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Organ stwierdził również, że wprawdzie 20 grudnia 2009 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, niemniej jednak nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji. Wnioskodawczym jest bowiem właścicielem nieruchomości oraz uzyskuje dochód z tytułu pobieranej renty. Jak wskazał ZUS, w sprawie nie stwierdzono również braku majątku, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Na chwilę obecną nie można także jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, albowiem wobec zobowiązanej nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie zadłużenia z tytułu składek. Organ podał także, iż wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Biorąc pod uwagę uznaniowy charakter umorzenia zaległości, wynikający z unormowania art. 28 ust. 1 u.s.u.s., który wyraźnie przewiduje, że należności z tytułu składek mogą być umorzone, nawet zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności nie zobowiązuje ZUS do zastosowania tej ulgi. Działając więc w ramach przyznanego ustawowo uznania administracyjnego organ przedstawił powody, dla których uznał umorzenie tych należności za nieuzasadnione.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje: możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis Rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń.

Istotnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległych składek jest także wyjaśnienie sytuacji majątkowej, jak i rodzinnej (w zależności od podmiotu wnioskującego) strony wnoszącej o przyznanie jej ulgi. Przy czym przyjmuje się, że to strona żądająca umorzenia zaległości, w treści wniesionego wniosku oraz w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych toku postępowania, powinien natomiast ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywistym jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, gdyż to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia. Natomiast ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 k.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przedłożonego przez skarżącą. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej strony wnioskującej, czym wypełnił obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a. polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Z ustaleń organu, opartych na przedłożonym przez stronę oświadczeniu wynika, że skarżąca ponosi wydatki w wysokości 745,00 zł, na co składają się koszty z tytułu opłat eksploatacyjnych (600,00 zł) i koszty związane z leczeniem (145,00 zł). Strona nie przedstawiła przy tym jak kształtuje się wysokość wydatków ponoszonych w gospodarstwie rodzinnym na zakup artykułów pierwszej potrzeby tj. żywności, artykułów higienicznych czy ubrań. Jednocześnie ustalone zostało, że A. R. uzyskuje dochód netto w wysokości 888,66 zł (z tytułu pobieranej renty) oraz otrzymuje zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 153,00 zł. Na przychody prowadzonego przez stronę gospodarstwa domowego składa się również dochód małżonka w wysokości 2.700 zł netto.

Na gruncie § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia przesłanką uzasadniającą umorzenie należności jest ustalenie, że opłacenie należności z tytułu tych składek pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W powołanym przepisie chodzi o potrzeby, których zaspokojenie jest konieczne lub których niezaspokojenie negatywnie wpłynie na byt zobowiązanego i jego rodziny. Analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, że brak umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek przyczyni się do takiego pogorszenia sytuacji życiowej strony, że uniemożliwi to zaspokojenie koniecznych, podstawowych potrzeb zarówno samej zobowiązanej jak i jej małżonka.

Niewątpliwe sytuacja zobowiązująca A. R. do spłaty zaległości będzie miała wpływ na stan finansów prowadzonego gospodarstwa rodzinnego i w pewnym stopniu będzie ograniczać możliwości swobodnego dysponowania posiadanymi środkami pieniężnymi. Niemniej jednak, jak wynika to z wniosków zawartych w zaskarżonej decyzji, analiza stanu dochodów potwierdza, że skarżąca nadal dysponuje możliwościami spłaty istniejących zaległości.

Sąd wskazuje również, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważył wpływ sytuacji zdrowotnej skarżącej na możliwość umorzenia istniejących zaległości. Nie negując faktu choroby strony organ stwierdził, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności. W rozpatrywanej sprawie, jak stwierdził organ, nie wystąpiła konieczność sprawowania przez A. R. opieki nad chorym członkiem rodziny, która pozbawiałyby ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a stan zdrowia wnioskodawczyni nie ma wpływu na wysokość pobieranej przez nią renty.

W tym zakresie podnieść należy, że przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania i opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Zgodzić należy się z organem, że sytuacja taka nie zaistniała w przedmiotowej sprawie albowiem stan zdrowia skarżącej nie ma wpływu na pobieraną przez A. R. rentę, a jednocześnie nie zachodzi konieczność sprawowania przez stronę opieki nad chorym członkiem rodziny.

Sąd przychyla się przy tym do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Jak wynika natomiast z ustaleń organu, przyczyną powstania zaległości było niewywiązanie się przez wnioskodawczynię z przestrzegania warunków zawartego ratalnego układu spłat istniejącego zadłużenia.

Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jej sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności.

Należy mieć na uwadze, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami tj. w sytuacjach gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin.

Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości tj. zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny - w sytuacji faktycznej skarżącej trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Należy przy tym pamiętać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż wybór sposobu załatwienia wniosku w ramach tego uznania nie podlega ocenie Sądu. Dokonywana przez sąd kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających wskazywać na wystąpienie przesłanek mogących uzasadniać umorzenie istniejących zaległości oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to, czy swobodne uznanie organu nie przekształciło się w uznanie dowolne. Tym samym, nawet stwierdzenie, że sytuacja ekonomiczna i osobista wnioskodawcy jest trudna, nie rodzi obowiązku przyznania ulgi w spłacie zaległości.

Podsumowując, zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia. Sytuacja finansowa skarżącej w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego skarżącej oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Niezależnie od powyższego, przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować ojej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Reasumując, Sąd uznał, że skarga jako nieuzasadniona, na podstawie art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu.