Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1436/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 2, art. 136, art. 7, art. 77,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2011 r. sprawy ze skarg W. G. i Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego W. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 530/08 po ponownym rozpoznaniu sprawy ze skargi W. G. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych, uchylił zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia z [...] sierpnia 2006 r., nr [...] oraz zasądził koszty postępowania.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt II GSK 354/07, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 75/07, którym oddalono skargę na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2006 r., nr [...] , utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia z [...] sierpnia 2006 r., nr [...], odmawiającą wpisania W. G., cyt. dalej jako skarżący, na listę radców prawnych i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 3 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zacytował uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który przypomniał, że z dniem 10 września 2005 r. wszedł w życie przepis art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361), zwanej dalej: ustawą zmieniającą. Powołany wyżej przepis prawa nadał nowe brzmienie art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 Nr 123, poz. 1059, z późn. zm.). Stosownie do nowego brzmienia art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i zdania egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny. Natomiast zgodnie z treścią art. 24 ust. 2b ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 2 pkt 5 lit. c ustawy zmieniającej, wpis na listę radców prawnych osób, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, następuje na wniosek na podstawie uchwały rady okręgowej izby radców prawnych. Z kolei, zgodnie z przepisem art. 24 ust. 2c, w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 2 pkt 5 lit. c ustawy zmieniającej, rada okręgowej izby radców prawnych może odmówić wpisu na listę radców prawnych tylko wtedy, gdy wpis naruszałby normę art. 24 ust. 1 pkt 1-6 ustawy o radcach prawnych. Powołany wyżej przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych stanowi, że na listę radców prawnych może być wpisana osoba, która jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie odmowa wpisu skarżącego na listę radców prawnych została dokonana właśnie w oparciu o ten przepis prawa, a jego naruszenie stanowi zarzut skargi kasacyjnej, dla prawidłowości dalszych rozważań NSA dokonał wykładni wskazanej normy prawnej.

W ocenie Sądu kasacyjnego, ustawodawca wprowadzając wymogi dotyczące charakteru osób mających wykonywać zawód radcy prawnego, czy też rękojmi jego wykonywania, podobnie jak w większości pozostałych ustaw normujących wykonywanie innych zawodów prawniczych (adwokata, notariusza) stworzył normatywne przesłanki dla zapewnienia odpowiedniej realizacji zadań przypisanych temu zawodowi. Sąd podkreślił również, że zawód radcy prawnego jest zawodem zaufania publicznego. W tym zakresie pozostaje w ścisłym powiązaniu z zawodem adwokata, jako również zawodem zaufania publicznego. "Zawód zaufania publicznego" to zawód polegający na obsłudze osobistych potrzeb ludzkich, wiążących się z przyjmowaniem informacji dotyczących także życia osobistego i zorganizowany w sposób uzasadniający przekonanie społeczne o właściwym dla interesantów jednostki wykorzystaniu tych informacji przez świadczących usługi. Wykonywanie zawodu zaufania publicznego określane jest dodatkowo normami etyki zawodowej, szczególną treścią ślubowania, tradycją korporacji zawodowej czy szczególnym charakterem wykształcenia wyższego i uzyskanej specjalizacji (aplikacji) (vide P. Sarnecki, Pojęcie zawodu zaufania publicznego na przykładzie adwokatury w: L. Garlicki (red.) Konstytucja-Wybory-Parlament. Studia ofiarowane Zdzisławowi Jaroszowi, Warszawa 2000, Liber s. 155 i nast.).

Poza sporem pozostaje, w ocenie NSA, okoliczność, że wskazany przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, jest normą prawną zawierającą kryteria ocenne, jest normą zawierającą zwroty niedookreślone, takie jak "nieskazitelny charakter", czy "rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu". Wskazując na normatywne, ocenne przesłanki, ustawodawca pozostawił pewien margines swobody organom samorządu radcowskiego w zakresie oceny stanu faktycznego i konkluzji wynikającej z tej oceny, ale nie może to w żadnej mierze oznaczać dowolności w zakresie takiej oceny. Pamiętać bowiem należy, że im bardziej niedookreślone są przesłanki podjęcia określonej decyzji, tym bardziej szczegółowe, przekonywujące i pełne musi być uzasadnienie powodów przyjęcia przez organ takiego rozumienia danego pojęcia. W orzecznictwie został utrwalony pogląd, że przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego - radcy prawnego, należy rozumieć taki zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby wykonującej ten zawód, które gwarantują właściwe wykonywanie zawodu radcy prawnego. Jednocześnie wskazuje się, że przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych nie daje podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę radców prawnych. NSA uznał ponadto, że stawianie zarzutu osobie ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych, iż w przeszłości (po zdanym egzaminie prokuratorskim) nie wykonywała zawodu prawniczego, nie podjęła pracy w zawodzie prokuratora jest niczym nie uzasadnione, zwłaszcza jeśli zważy się, że żaden z przepisów obowiązujących w omawianym stanie prawnym, nie nakładał na kandydata obowiązku uprawdopodobnienia, iż przed złożeniem wniosku zajmował się praktycznym wykorzystywaniem wiedzy prawniczej w ramach wykonywania zawodu prawniczego. W szczególności pominięcie przez ustawodawcę wymogu wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym przez osoby, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny, nie daje organom korporacyjnym uprawnień do sprawdzania poziomu umiejętności prawniczych w ramach ustalania przesłanki, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał za błędne stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazujące, iż w stosunku do osób, które zdały egzamin prokuratorski i złożyły wniosek o wpis na listę radców prawnych, organy korporacyjne są uprawnione do badania, w ramach oceny przesłanek z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, dotychczasowej praktyki zawodowej osoby wnioskującej o wpis. Z woli ustawodawcy osoba, która zdała egzamin prokuratorski miała być traktowana tak samo jak osoba po odbyciu aplikacji radcowskiej i zdaniu egzaminu radcowskiego. W stosunku do pierwszej z wymienionych wyżej osób bezpodstawne byłoby zatem przyjmowanie możliwości prowadzenia dodatkowego postępowania badającego profesjonalne przygotowanie do zawodu radcy prawnego oraz brak podstaw do przyjęcia, iż w stosunku do wskazanej osoby, dopuszczalne byłoby badanie jej dotychczasowej praktyki zawodowej. Konsekwencją przyjęcia odmiennego poglądu (przedstawionego przez Sąd I instancji) byłoby uznanie dopuszczalności badania przez organy rozstrzygające wniosek o wpis, praktycznego doświadczenia także doktorów habilitowanych i profesorów. Z takim poglądem nie można się zgodzić.

NSA podkreślił także, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie rozpatrywania wniosku o wpis, dla uzyskania pozytywnego rozstrzygnięcia nie jest wystarczające wykazanie, iż osoba ubiegająca się o wpis zdała egzamin prokuratorski. Takie stanowisko Sądu I instancji z wymienionych wyżej przyczyn nie jest prawidłowe. Dotychczasowe rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzą do wniosku, że dokonana przez Sąd I instancji wykładnia normy art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, jest błędna, co czyni zasadnym zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego. Konsekwencją błędnej wykładni było niewłaściwe zastosowanie wskazanej wyżej normy prawnej przez Sąd I instancji.

Ponownie rozpatrując sprawę ze skargi W. G., Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z komentowanym przepisem jest on związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, przy czym związanie tą wykładnią ma szeroki zasięg, ponieważ odnosi się również do stron postępowania.

WSA wskazał ponadto, że wojewódzki sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny.

Stwierdzając, że w rozpatrywanej sprawie obie przedstawione sytuacje nie miały miejsca, WSA stwierdził, iż przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy był bezwzględnie związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż z dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni art. 24 oraz 25 ustawy o radcach prawnych, a w szczególności art. 24 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy w brzmieniu nadanym przez ustawę zmieniającą jednoznacznie wynika, że osoby, które ukończyły aplikację prokuratorską powinny być – na złożony wniosek – wpisane przez właściwą okręgową izbę radców prawnych na listę radców prawnych bezwarunkowo, tzn. bez badania okresu i charakteru ich dotychczasowej praktyki zawodowej oraz posiadanych kwalifikacji – w formie jakiegokolwiek egzaminu. Naczelny Sąd Administracyjny przyznał, że co prawda wskazany wyżej przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, jest normą prawną zawierającą kryteria ocenne, takie jak "nieskazitelny charakter", czy "rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu", a tym samym pozostawił pewien margines swobody organom samorządu radcowskiego w zakresie oceny stanu faktycznego i konkluzji wynikającej z tej oceny, ale – po pierwsze - nie może to oznaczać dowolności w zakresie takiej oceny, po wtóre zaś - przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu należy w rozpatrywanym przypadku rozumieć zespół cech dotyczących osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby wykonującej ten zawód, które gwarantują właściwe wykonywanie zawodu radcy prawnego. Przepis ten nie daje w żadnym przypadku podstaw do sprawdzania przez organy zawodowego samorządu radcowskiego znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę radców prawnych czy też oceny kandydata z punktu widzenia wykonywania w przeszłości (po zdanym egzaminie prokuratorskim) zawodu prawniczego.

Reasumując, dopuszczone w powołanym wyżej przepisie kryteria ocenne, dotyczące zwłaszcza rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, odnoszą się w obowiązującym w czasie rozpatrywania przedmiotowej sprawy stanie prawnym – wyłącznie do cech charakteru i zachowań składających się na wizerunek kandydata. Przesłanka ocenna odnosząca się do rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, czy – szerzej – zawodu zaufania publicznego, nie daje natomiast podstaw do badania i oceny kwalifikacji i dotychczasowej praktyki zawodowej kandydata.

Powołane przepisy ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez ustawę zmieniającą stwierdzają, że wymienione w nich osoby, a więc m.in. te, które zdały egzamin prokuratorski, mogą być wpisane na listę radców prawnych bez odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego, o ile m.in. swym dotychczasowym zachowaniem dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Według powołanego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego organy wpisowe samorządu radcowskiego mają w takiej sytuacji ograniczoną swobodę oceny kandydata, sprowadzającą się do oceny cech charakteru i zachowań składających się na wizerunek kandydata; w takiej sytuacji ustawa wyłącza natomiast możliwość badania i oceny kwalifikacji i dotychczasowej praktyki zawodowej kandydata.

W konkluzji WSA stwierdził, że organy zawodowego samorządu radcowskiego: Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. oraz Krajowa Rada Radców Prawnych przekroczyły więc – podejmując ocenę kwalifikacji i praktyki zawodowej kandydata – upoważnienie zawarte w powołanych przepisach ustawy o radcach prawnych, naruszając w ten sposób przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy i uchylił zaskarżoną uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2006 r. oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia z [...] sierpnia 2006 r.

Powyższy wyrok WSA z dnia 3 czerwca 2008 r. stał się prawomocny z dniem 16 października 2008 r.

Ponownie sprawę wniosku W. G. o wpis na listę radców prawnych rozpatrywała Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O., która uchwałą z dnia [...] lutego 2010 r. odmówiła skarżącemu wpisu na listę radców prawnych prowadzoną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w K.

Skarżący złożył odwołanie od powyższej uchwały do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, które po jego rozpatrzeniu, uchwałą z dnia [...] kwietnia 2010 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę.

Po rozpatrzeniu złożonego przez skarżącego odwołania od powyższej uchwały Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] kwietnia 2010 r. oraz utrzymaną przez nią uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. z dnia [...] lutego 2010 r. o odmowie wpisu skarżącego na listę radców prawnych i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w O.

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. pismem z dnia 11 października 2010 r. zwróciła się do skarżącego z zapytaniem o przebieg praktyki zawodowej w okresie od dnia 9 lutego 2010 r.

W odpowiedzi skarżący przypomniał, iż organy samorządu radcowskiego są związane wskazaniami i poglądami wyrażonymi w wyroku z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 530/08. Do pisma załączył "Zaświadczenie" odnośnie praktyki zdobywanej w kancelarii radcy prawnego.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. odmówiła skarżącemu wpisu na listę radców prawnych.

W podstawie prawnej uchwały wskazano art. 24, art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a i b ustawy z dnia 6 lipca 1982 o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.). Organ I instancji stwierdził, iż ocena prawna i wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2008 r. przestały wiązać organ bowiem zmienił się stan prawny. Wskazał, iż z dniem 25 marca 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz. 286), która na nowo uregulowała zasady wpisu na listę radców prawnych. Ustawa nie zawiera przepisów przejściowych, co oznacza że do skarżącego mają zastosowanie przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji administracyjnej. Przytaczając treść przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a i b ustawy z dnia 6 lipca 1982 o radcach prawnych, po ww. zmianie, Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. stwierdziła, iż skarżący nie spełnia przesłanki odnośnie wymaganego okresu praktyki zawodowej. Jednocześnie wskazała, iż współpraca z kancelarią radcy prawnego, określona w przedłożonym zaświadczeniu, nie jest formą aktywności zawodowej, o której mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a i b ww. ustawy.

Jednocześnie Rada uznała, iż skarżący nie jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Z powyższą uchwałą nie zgodził się skarżący składając odwołanie, w którym wnosił o jej uchylenie zgodnie z oceną prawną i zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonymi w wyroku z dnia 3 czerwca 2008 r. Nie zgadzał, się z zarzutem o braku rękojmi.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, rozpatrzeniu odwołania W. G., uchwałą z dnia [...] lutego 2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę.

Minister Sprawiedliwości, po rozpatrzeniu złożonego przez skarżącego odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 2a ustawy z dnia 6 lipca 1982 o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] lutego 2011 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. z dnia [...] listopada 2010 r. o odmowie wpisu skarżącego na listę radców prawnych i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w O.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił poglądu organów samorządu radcowskiego, iż wobec braku przepisów intertemporalnych w ustawie z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie, należy stosować nowe regulacje. Uznał, iż do oceny sytuacji prawnej skarżącego należy stosować przepisy dotychczasowe jako korzystniejsze.

Nie podzielił również stanowiska organów, iż nie były związane wytycznymi oraz wskazaniami prawnymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt II GSK 354/07 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 530/08. Zgodnie z wytycznymi obu sądów administracyjnych, przy rozpoznawaniu wniosku organy wpisowe winny ustalić, czy wnioskodawca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego biorąc pod uwagę całość posiadanej przez niego praktyki. Ocena powinna uwzględniać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego celem ustalenia, czy skarżący legitymuje się odpowiednim stażem pracy i doświadczeniem zawodowym. Minister zarzucił organom naruszenie przepisów procesowych wskazując art. 7 i 77 § k.p.a. poprzez nienależyte rozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz nieprzeprowadzenie dodatkowych czynności w celu ustalenia zakresu świadczonej przez skarżącego pomocy prawnej.

Minister wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy wpisowe winny dokonać analizy i oceny zaświadczenia wystawionego przez radcę prawnego, a w przypadku istnienia dalszych wątpliwości co do oceny rękojmi wykonywania zawodu radcy prawnego należałoby rozważyć przeprowadzenie rozmowy kwalifikacyjnej na okoliczności związane z ustaleniem zakresu czynności wykonywanej przez skarżącego w ramach współpracy z kancelarią radcy prawnego oraz na okoliczność udzielania bezpłatnych porad prawnych.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości złożył W. G. Wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż istotny wpływ na wynik sprawy ma kwestia ustalenia stażu pracy i doświadczenia zawodowego skarżącego. Podniósł, iż Naczelny Sąd Administracyjny, a w ślad za nim Wojewódzki Sąd Administracyjny wyraziły w niniejszej sprawie wiążący pogląd prawny, iż "ustawa wyłącza (...) możliwość badania i oceny kwalifikacji i dotychczasowej praktyki zawodowej" skarżącego. Zarzucił ponadto, iż Minister Sprawiedliwości wydając decyzję kasacyjną zamiast reformatoryjną naruszył art. 138 § 2 k.p.a. podzielając jednocześnie argumentację dotyczącą kwestii intertemporalnych oraz oceny zachowań skarżącego w przedmiocie nieskazitelnego charakteru i gwarantowania należytego wykonywania zawodu.

Odrębną skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 kwietnia 2011 r. złożyło Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, która została zarejestrowana pod sygn. akt VI SA/Wa 1437/11. Wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuciło naruszenie prawa materialnego oraz prawa postępowania wskazując:

- art. 10 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie stanowi przepisu przejściowego regulującego kwestię intertemporalną co do zakresu stosowania ustawy o radcach prawnych, co skutkowało błędnym zastosowaniem przez Ministra Sprawiedliwości art. 25 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 25 marca 2009 r.,

- art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w ramach badania czy wnioskodawca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu, organ samorządu winien badać zakres czynności wykonywanych przez wnioskodawcę oraz okoliczności udzielania przez niego bezpłatnych porad prawnych,

- art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, kiedy organy samorządu wyczerpująco zgromadziły i rozpatrzyły materiał dowodowy, a Minister Sprawiedliwości tylko dokonał odmiennej jego oceny.

W odpowiedzi na skargi Minister Sprawiedliwości podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu decyzji i wniósł o oddalenie skarg.

Na rozprawie 20 września 2011 r. Sąd - w oparciu o art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270) dalej jako p.p.s.a., postanowił sprawy sygn. akt VI SA/Wa 1436/11 i VI SA/Wa 1437/11 połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalszego prowadzenia pod sygn. akt VI SA/Wa 1436/11.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2011 r., który uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] lutego 2011 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. z dnia [...] listopada 2010 r. o odmowie wpisu skarżącego na listę radców prawnych i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w O.

Zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu odwoławczym. Istota postępowania odwoławczego polega na tym, że organ odwoławczy rozpoznaje sprawę i wydaje rozstrzygnięcie, przy czym rodzaj rozstrzygnięcia określa art. 138 k.p.a. W doktrynie prezentowany jest pogląd, że wydanie decyzji przewidzianej w art. 138 § 2 k.p.a., tj. decyzji kasacyjnej ma charakter wyjątkowy, gdyż stanowi wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy i nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca.

W dotychczasowym brzmieniu art. 138 § 2 k.p.a. umożliwiał organowi wydanie decyzji kasacyjnej, gdy "rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części".

W dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 138 § 2 k.p.a. obowiązywał w brzmieniu po nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego dokonanej ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18).

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Rozstrzygnięcie kasacyjne przewidziane w art. 138 § 2 k.p.a. jak wskazano powyżej jest wyjątkiem od zasady merytorycznego orzekania przez organ odwoławczy. Decyzja kasacyjna, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., nie może być podjęta w sytuacjach innych niż określone w tym przepisie. Żadne inne wady postępowania ani wady decyzji podjętej przez organ I instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Należy mieć także na uwadze, iż organ odwoławczy ma możliwość uzupełnienia dowodów na podstawie art. 136 k.p.a.

W stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji przesłanki wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy określone zostały w sposób bardziej restrykcyjny; organ ten może wydać decyzję kasacyjną wyłącznie wtedy, gdy dotychczasowa decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Istnienia takich przesłanek Minister Sprawiedliwości nie wskazał. Nienależyte rozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz uznanie, iż organy nie przeprowadziły analizy i oceny zaświadczenia wystawionego przez radcę prawnego nie stanowią uzasadnienia do wydania decyzji kasacyjnej. Zaświadczenie jest potwierdzeniem pewnych zdarzeń, ocena tego dokumentu, jak i każdego innego, stanowiącego materiał dowodowy należy do obowiązków organu odwoławczego, który dokonuje merytorycznej i prawnej oceny zasadności zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, iż Minister Sprawiedliwości wydając decyzję kasacyjną w istocie uchylił się od obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy, co pozwala postawić organowi zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77, art. 138 § 2 k.p.a.) w stopniu mającym istotny wpływa na wynik rozstrzygnięcia.

Wobec stwierdzenia naruszenia przepisów procesowych uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji nie zachodzi potrzeba ustosunkowania się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, zaś o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a zasądzając na rzecz skarżącego W. G. kwotę 200 zł stanowiącej równowartość wpisu sądowego.