Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 691/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 4 ust. 1 i ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 573
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.
article: art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3; art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 23 marca 2022 r. nr SKO.4111/1155/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 5 listopada 2021 r. nr GOPS.5221-1.1.2021.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi E.K. (dalej: "Skarżąca") jest, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. – dalej: "u.ś.r."), decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 23 marca 2022 r. nr SKO.4111/1155/2021 o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wnioskiem z dnia 6 października 2021 r. E.K. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką S.H., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Po rozpoznaniu wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 5 listopada

2021 r. nr GOPS.5221-1.1.2021 odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z opieką nad matką S.H., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres od 2021-10-04.

Organ podał, że podstawą odmowy przyznania świadczenia jest fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 66-go roku życia.

Odwołanie od tej decyzji złożyła E.K. domagając się jej uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że przepis ten na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.102014 r., sygn. akt K 38/13, został uznany za niekonstytucyjny.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 23 marca 2022 r. SKO w Rzeszowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powołując się na wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Na tej podstawie nie można było odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało natomiast, że w okolicznościach sprawy zaistniała inna negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia, a mianowicie S.H. (osoba wymagająca opieki) pozostaje w związku małżeńskim ze S.H.1, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zachodzi zatem przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. Kolegium wywiodło, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjaśniło, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją E.K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędne uznanie, że Skarżącej należy odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką S.H. z uwagi na fakt, że matka Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim ze S.H.1, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji gdy rzetelna i należyta ocena materiału dowodowego i przepisów prawa oraz rzetelne rozpoznanie sprawy powinno skutkować stwierdzeniem, że mimo braku stwierdzonego orzeczenia o niepełnosprawności S.H.1 z uwagi na swój wiek oraz zły stan zdrowia i liczne schorzenia nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną żoną. Organ nie jest uprawniony, aby narzucać obowiązki opiekuńcze innym osobom niż ta, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 i nast. k.p.a w zw. z art. 10 k.p.a, co w stopniu oczywistym miało wpływ na wydanie błędnej, sprzecznej z przepisami prawa decyzji oraz wydanie nieprawidłowego rozstrzygnięcia poprzez dokonanie przez organ nierzetelnej oceny materiału dowodowego, bez uwzględnienia stanowiska Skarżącej, która od samego początku wnosiła o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem musiała przejąć bezpośrednią opiekę nad chorą matką oraz z uwagi na niemożność sprawowania takiej opieki nad żoną przez S.H.1 oraz nieuwzględnienie faktu, że Skarżąca jest jedynaczką, nie ma rodzeństwa i cały trud związany z opieką nad rodzicami spoczywa na niej.

Wobec powyższych zarzutów zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zawnioskowała także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dołączonych do skargi dokumentów na okoliczność złego stanu zdrowia S.H.1.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r. poz. 329 z późn. zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd uznał, że skarga okazała się zasadna.

W niniejszej sprawie organ II instancji uznał, że prawną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej jest okoliczność pozostawania przez ojca Skarżącej w związku małżeńskim z matką S.H., która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu odwoławczego w sprawie zaistniała więc negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Tytułem wyjaśnienia wskazać natomiast należy, że Kolegium prawidłowo dokonało korekty stanowiska organu I instancji w zakresie dotyczącym braku możliwości zastosowania wobec strony skarżącej przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Jednakże Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16, powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia ta w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości i powinna zostać uwzględniona zarówno przez organ odwoławczy, jak i organ I instancji.

Sąd nie zaaprobował natomiast przedstawionego w zaskarżonej decyzji stanowiska co do zaistnienia negatywnej przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy w niniejszej sprawie uznały, że nie jest możliwe przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, iż małżonka osoby wymagającej opieki legitymuje się jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Sąd uznał natomiast, że w okolicznościach niniejszej sprawy w ramach wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. konieczne jest sięgnięcie do wyników wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu.

Sąd rozpoznający sprawę przychyla się do wyrażonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i sądów administracyjnych stanowiska – odnośnie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć (tak NSA w wyroku z 25 stycznia 2021r., I OSK 2103/20). Na konieczność uwzględnienia w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. zasady praworządności i zasady równości - art. 2 i art. 32 Konstytucji - wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny również w wyrokach z 11 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1113/15; z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 i sygn. akt I OSK 723/09; z dnia 18 listopada 2015r. sygn. akt I OSK 1200/14.

Należy również zwrócić uwagę na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie P 38/09 wskazał, że "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich" (OTK-A 2010/5/53). Z powyższego wynika, że sygnalizując władzy ustawodawczej potrzebę wprowadzenia zmian w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny wskazywał, aby w wyniku nowelizacji z kręgu osób uprawnionych do świadczenia nie były wykluczone osoby ubiegające się o oświadczenie na niepełnosprawnego małżonka, jeśli jego współmałżonek faktycznie nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

Uwzględniając zatem rezultaty wykładni systemowej i funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy podkreślić, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej w sytuacji gdy żyje jego małżonek jest możliwe po wykazaniu przez stronę ubiegającą się o takie świadczenie, że małżonek z przyczyn obiektywnych nie może sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Dla rozpoznania niniejszej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że małżonek osoby niepełnosprawnej na dzień wydania zaskarżonej decyzji miał ukończone 79 lat (data urodzenia 1 stycznia 1943 r.), podczas gdy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w istocie zrównują osoby, które ukończyły 75 lat z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Ustawodawca przewidział w art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która ukończyła 75 lat. Ten rodzaj świadczenia rodzinnego został przewidziany dla osób niezdolnych do samodzielnego życia, jako forma rekompensaty wydatków ponoszonych na opłacenie usług opiekuńczych. Zasiłek pielęgnacyjny w myśl art. 16 ust. 1 u.ś.r. przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością uprawnionego do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest w świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573), jedną z cech kwalifikujących osobę do znacznego stopnia niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. umożliwia zaś przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż małżonek niepełnosprawnego. Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza w myśl art. 4 ust. 4 ww. ustawy, naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest jednocześnie cechą charakteryzującą osoby wymagające opieki od swych najbliższych w rozumieniu art. 17 ust. 1 ww. ustawy.

Zatem ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. Ustawodawca ma świadomość, że przekroczenie określonego pułapu wiekowego, może wiązać się z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, bez konieczności stwierdzenia tego stosownym orzeczeniem instytucji publicznej. Powyższy wniosek potwierdza także to, że osobami uprawnionymi do zasiłku pielęgnacyjnego na równi z osobami w wieku 75 lat i więcej, są w myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. niepełnosprawni w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przytoczone przepisy zrównują w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, zaś cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej z racji niepełnosprawności bądź wieku.

Wiek jako cecha osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji występuje także w regulacjach dotyczących dodatku pielęgnacyjnego. Podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny, dodatek o jakim mowa opiera się na domniemaniu braku zdolności do samodzielnej egzystencji osób, które ukończyły 75 rok życia. W świetle art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia (...).

Powyższe unormowania świadczą o istnieniu w systemie zabezpieczenia społecznego przepisów zakładających domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia wieku 75 lat. Brak zdolności do samodzielnego życia z przyczyn wiekowych, będzie zaś świadczyć o braku zdolności do sprawowania opieki nad członkiem rodziny, podobnie jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ustawowe założenie zrównania osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z osobami, które ukończyły 75 lat życia powoduje, iż w sprawach o przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych powstaje konieczność dokładnego wyjaśnienia czy małżonek osoby wymagającej opieki z uwagi na osiągnięty wiek powyżej 75 lat, a także stan zdrowia, jest rzeczywiście zdolny do sprawowania opieki. Stwierdzenie braku takiej zdolności będzie znosić negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. na równi z orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności (tak wyrok WSA w Rzeszowie z 12 października 2021 r., II SA/Rz 837/21, LEX nr 3269222, por również wyrok NSA z dnia 10 listopada 2015 r., o sygn. I OSK 910/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolny jest sprawować jej małżonek a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie skarżąca w toku postępowania wykazywała, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, jej matka – S.H. cierpi na [...] i [....]. Jest po amputacji kończyny dolnej [...], po [....], ma [...]. Opieka sprawowana przez nią na rzecz chorej mamy, polega na porannej toalecie w łóżku, zmianie pampersów, zmianie bielizny osobistej, smarowaniu ciała kremem przeciwodparzeniowym i zmiana opatrunku na owrzodzonej kończynie dolnej, pomiarze cukru i ciśnienia, podawaniu insuliny oraz leków. Ponadto przygotowuje jej posiłki i karmi ją gdyż ona nie jest sama w stanie tej czynności wykonać. Codziennie sprząta pokój, w razie potrzeb ustala wizyty lekarskie, wykonuje masarz ciała czy też oklepywanie. S.H. ma problemy z wysławianiem się czy też zapomina się. Ponadto skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem S.H.1, który co prawda nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności jednakże leczy się na [...] oraz [...] Opieka skarżącej nad nim polega na podawaniu leków, pomiarze ciśnienia, przygotowywaniu posiłków, umawianiu wizyt lekarskich. Skarżąca jest jedynaczką. Nikt inny poza nią nie może zająć się rodzicami. Przy czynnościach polegających na usadzaniu mamy na łóżku (podnoszenie jej), bądź karmieniu czasami pomaga jej mąż L.K. Wszystkie obowiązki dnia codziennego spoczywają na Skarżącej. S.H.1 nie byłby w stanie sprawować bezpośredniej opieki nad chorą i niepełnosprawną żoną, bowiem on sam ze względu na zaawansowany wiek tj. 79 lat (ur. [...] 1943 r.) wymaga on opieki ze strony osoby odpowiedzialnej i sprawnej zarówno umysłowo jak i fizycznie.

Nie kwestionując ustaleń orzekających w sprawie organów zarówno pierwszej jak i drugiej instancji co do braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności po stronie S.H.1, liczącego 79 lat, nie można wobec powyższych uwag pominąć, że już z treści przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że analogicznie jak jego żona, wymaga ze względu na stan zdrowia pomocy innych osób (co zapewnia mu córka) oraz że z tego względu nie jest w stanie sprawować ciągłej opieki nad żoną. Zły stan jego zdrowia potwierdza załączone do skargi zaświadczenie lekarskie z [...].05.2022 r. (wystawione przez lekarza internistę, specjalistę medycyny rodzinnej) oraz historia wizyt, wg których pozostaje pod stałą opieką lekarską z powodu chorób przewlekłych i wymaga pomocy osób drugich (jako rozpoznanie zaświadczenie to wskazuje m.in. na [...]).

W związku z powyższym w ocenie Sądu rozstrzygnięcie niniejszej sprawy należało uzależnić od zweryfikowania, czy przedmiotową opiekę obiektywnie zdolny jest sprawować małżonek osoby niepełnosprawnej, mając na uwadze przytoczone powyżej okoliczności. W tym kontekście należy wziąć pod uwagę nie tylko stan zdrowia i podeszły wiek obojga małżonków, ale również zakres czynności pielęgnacyjnych, jakich wymaga matka skarżącej.

Możliwość badania tej kwestii odrzuca Kolegium. Jednakże wykładnia systemowa przytoczonych wyżej przepisów u.ś.r. pozwalała organom zwrócić uwagę na podeszły wiek małżonka, a także na związany z tym stan zdrowotny w celu ustalenia zdolności do sprawowania opieki nad matką skarżącej. Możliwość wykonywania opieki przez męża jest funkcją także stanu zdrowia żony, determinując zakres koniecznych czynności opiekuńczych. Nie ulega wątpliwości, że w stanie faktycznym sprawy opieka może być sprawowana jedynie przez silną fizycznie i psychicznie , sprawną osobę zdolną do pracy przez wiele godzin. Tymczasem poprzestano na wynikach wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., pomijając przepisy nakazujące domniemywać brak wystarczających możliwości do samodzielnej egzystencji osoby, która ukończyła 75 rok życia i nie jest w pełni sił zdrowotnych.

Uznając, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3 u.ś.r., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a.