Wyrok NSA, sygn. akt V SA 1705/95
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1997-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz. 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: poz. 395
journal: Dz.U. 1996 nr 8 poz. 7
Teza: Przepis art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./ nie stanowi tytułu prawnego do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie przez osobę, która jako małoletnie dziecko została odebrana rodzicom i wywieziona do przymusowej pracy na terenie III Rzeszy. Praca przymusowa natomiast może stanowić podstawę do ubiegania się o świadczenie pieniężne przewidziane w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395/, jeżeli zostaną spełnione przesłanki przewidziane w przepisach tej ustawy, niezbędne do przyznania świadczenia.

TEZY

Przepis art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./ nie stanowi tytułu prawnego do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie przez osobę, która jako małoletnie dziecko została odebrana rodzicom i wywieziona do przymusowej pracy na terenie III Rzeszy. Praca przymusowa natomiast może stanowić podstawę do ubiegania się o świadczenie pieniężne przewidziane w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395/, jeżeli zostaną spełnione przesłanki przewidziane w przepisach tej ustawy, niezbędne do przyznania świadczenia.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skargę Edwarda Ź. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 września 1995 r. w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 września 1995 r. nr 5049/K-208920/95 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./, pozbawił Edwarda Ź. uprawnień kombatanckich, które przyznano mu z mocy decyzji Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w W. z dnia 25 lipca 1977 r. z tytułu udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od kwietnia do sierpnia 1947 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia 26 września 1995 r. wyjaśniono, że uprawnienia kombatanckie Edward Ź. otrzymał na podstawie zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień (...) z dnia 14 czerwca 1976 r., stwierdzającego, iż jednostka wojskowa, w której służył, brała udział w walkach z reakcyjnym podziemiem od 19 kwietnia do 31 sierpnia 1947 r. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia, wystawionego przez Centralne Archiwum Wojskowe w dniu 11 września 1995 r., wynika, że jednostka Edwarda Ź., to jest 42 pp, w okresie od kwietnia do sierpnia 1947 r. wydzielała grupy żołnierzy na akcje zwalczania oddziałów UPA w ramach akcji "Wisła". Jednakże w zachowanych imiennych wykazach uczestników powyższej operacji nazwiska Edwarda Ź. nie odnaleziono. W tych okolicznościach orzeczono o pozbawieniu Edwarda Ź. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej na wstępie ustawy, przyjmując, że otrzymał je wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Edward Ź. zarzuca, że podjęto ją bez głębszej analizy faktu, iż jako 14-letni chłopiec został w 1941 r. wywieziony do przymusowej pracy na terenie III Rzeszy i okres niewolniczej pracy trwał 4 lata i 3 miesiące. Wyjaśnia ponadto, że był przydzielony do grupy zapasowej "tzw. odwód głównej grupy 42 pp zgrupowanego przy Sztabie 9 DP stacjonującej w Rz.", która miała być wprowadzona do walki w razie potrzeby. Przyznaje, że w wykazach imiennych umieszczano bezpośrednich uczestników walk, nie umieszczano natomiast grup działających w odwodzie. Jego grupa w dniu 19 kwietnia 1947 r. została przetransportowana do 9 dywizji piechoty i czekała w pełnej gotowości do działań. W końcu podnosi, że jednostki wojskowe, w których pełnił czynną i zawodową służbę wojskową, nigdy nie brały udziału w utrwalaniu władzy ludowej i fakt ten znajduje potwierdzenie w przekazanym wykazie o przebiegu jego służby.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 cytowanej ustawy za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach z UPA, a nie gotowość do uczestniczenia. Z tej przyczyny decyzja o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich, nabytych wyłącznie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej", jest zgodna z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W załączonej do akt sprawy deklaracji członkowskiej o przyjęcie do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację skarżący wskazał jako działalność powojenną służbę w Ludowym Wojsku Polskim w okresie od 19 kwietnia 1947 r. do 28 lipca 1975 r. i związany z tym udział w walkach zbrojnych z reakcyjnym podziemiem po wyzwoleniu Polski "od 19 kwietnia 1947 r. do 31 sierpnia 1947 r. pod dowództwem mjra S., 42 pułk piechoty, okolice S. woj. rz.". Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu Wojskowej Komendy Uzupełnień (...) z dnia 14 czerwca 1976 r. nr 21/76.

Na podstawie tych dowodów orzeczeniem Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD województwa (...) przyznano skarżącemu uprawnienia członka ZBoWiD, przyjmując jako tytuł uprawnień "walkę zbrojną o utrwalenie władzy ludowej w okresie od kwietnia do sierpnia 1947 r.".

We wszczętym z urzędu postępowaniu weryfikacyjnym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dokonał również ustaleń dotyczących uczestniczenia skarżącego w walkach z bandami UPA. Z nadesłanych na żądanie organu orzekającego informacji Centralnego Archiwum Wojskowego /pismo z dnia 11 września 1995 r. nr .../ wynika, że w ramach 42 pułku piechoty, w którym pełnił służbę skarżący, były wydzielane grupy żołnierzy do akcji w zwalczaniu oddziałów UPA w ramach grupy operacyjnej "Wisła" w okresie od kwietnia do sierpnia 1947 r. Jednocześnie jednak Archiwum wyjaśniło, że w zachowanych imiennych wykazach uczestników powyższych operacji nie odnaleziono nazwiska Edwarda Ź. Okoliczność ta została przyznana przez skarżącego w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Trafnie zatem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyjął, iż skarżący nie spełnia przesłanek przyznania mu uprawnień kombatanckich z tytułu określonego w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./. Użyte w tym przepisie pojęcie "uczestniczenia w walkach z oddziałami UPA" było już przedmiotem rozważań w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 17 maja 1996 r. V SA 1125/94 Sąd sformułował tezę, że przez słowo "uczestniczenie" należy rozumieć osobisty czynny udział w walkach, a nie pozostawanie w koszarach, nawet gdy część żołnierzy danej jednostki wojskowej wyjechała na akcję zwalczania UPA. Ten pogląd Sądu podziela skład orzekający w niniejszej sprawie.

Nie znajduje uzasadnienia prawnego również żądanie skarżącego przyznania mu uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 2 cytowanej ustawy z tytułu wywiezienia go do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy. Powołany przepis stanowi o stosowaniu przepisów ustawy także w stosunku do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Ustawodawca w sposób ścisły określił w tym przepisie cele, którym miały być poddane dzieci odebrane rodzicom, stanowiące tytuł do ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich. W orzecznictwie NSA na t1e tego przepisu był wyrażany pogląd, że z uprawnień w nim przewidzianych korzystać mogą osoby, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom, przy czym miało to na celu wynarodowienie przez germanizację, to jest odebranie dzieci rodzicom normalnie funkcjonującej rodziny w drodze przymusu, a zatem wbrew ich woli, z powziętym z góry zamiarem zerwania między nimi na zawsze wszelkich więzów emocjonalnych wynikających z więzów krwi i poddanie ich programom wychowania w duchu narodowości niemieckiej, ich germanizację i zniszczenie w nich poczucia przynależności do narodu polskiego, a także zespolenie ich z autentyczną rodziną niemiecką przez adopcję. Takiemu rozumieniu tych pojęć natomiast nie odpowiada sytuacja, w której dziecko zostało pozbawione rodziców i umieszczone w innej obcej mu rodzinie niemieckiej, co zostało podyktowane potrzebą zapewnienia mu niezbędnej egzystencji w zamian za świadczoną przez nie pracę /wyrok z dnia 1 lipca 1993 r. SA/Ka 321/93/. Powyższy pogląd Sądu ma odniesienie również do sytuacji skarżącego, który w wieku 14 lat został wywieziony z domu rodzinnego do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy, gdzie świadczył pracę jako robotnik rolny u pracodawcy (...) za wynagrodzeniem 32 marek, z wyżywieniem i zakwaterowaniem.

Należy zatem stwierdzić, że przepis art. 4 ust. 2 omawianej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. nie stanowi tytułu prawnego do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie przez osobę, która jako małoletnie dziecko została odebrana rodzicom i wywieziona do przymusowej pracy na terenie III Rzeszy. Praca przymusowa natomiast może stanowić podstawę do ubiegania się o świadczenie pieniężne przewidziane w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395/, jeżeli zostaną spełnione przesłanki przewidziane w przepisach tej ustawy, niezbędne do przyznania świadczenia.

Skoro jedynym tytułem uzyskania uprawnień kombatanckich przez skarżącego była działalność w latach 1944- 1956 polegająca na uczestniczeniu w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, przewidziana w przepisach obowiązujących przed wejściem w życie cytowanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., to zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 2 pkt 2 omawianej ustawy takie osoby pozbawia się uprawnień kombatanckich i pozbawienie to ma charakter obligatoryjny.

Z podanych wyżej powodów skarga, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.