Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 188/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 165, art. 185 § 2, art. 239 pkt 1 lit. a, art. 246 § 1 pkt 2, art. 255, art. 258 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1133/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 20 stycznia 2014 r., IV SA/Gl 1133/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że wcześniej w toku postępowania skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z uwagi na to, że skarżący nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił jego wniosek. Postanowieniem z 20 grudnia 2013 r., I OZ 1204/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to postanowienie.

Niezależnie od powyższego, 6 listopada 2013 r. skarżący przedłożył kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, w którym ponownie oświadczył, że gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani majątku, zamieszkuje w "spółdzielczej kawalerce o powierzchni 20,70 m2" zaś jedynym dochodem jest dla niego zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Podkreślił przy tym, że jest w niniejszej sprawie objęty ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych, co jego zdaniem obliguje Sąd do ustanowienia dla niego pełnomocnika, zwłaszcza, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym obowiązuje przymus adwokacki.

Opisane wyżej żądanie uznane zostało za nowy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy.

Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał w pierwszej kolejności, że decyzja stanowiąca przedmiot skargi została wydana w przedmiocie zasiłku celowego będącego jednym ze świadczeń z pomocy społecznej, a tym samym skarżący jest w niniejszej sprawie zwolniony od kosztów sądowych z mocy prawa, co wynika z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. W konsekwencji, jego wniosek o częściowe zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów, jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu.

Następnie, Sąd zaznaczył, że okoliczność, iż strona korzysta w danej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych w żadnym razie nie obliguje sądu do przyznania jej prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Złożony w tym zakresie przez nią wniosek podlega rozpoznaniu na zasadach przewidzianych w ustawie, a jego rozstrzygnięcie następuje w kontekście przesłanki wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskujący zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie. Wnioskodawca powinien więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania mu prawa pomocy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione.

W ocenie Sądu I instancji, okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania ponieważ strona składając swój - kolejny już - wniosek o przyznanie prawa pomocy, w dalszym ciągu nie złożyła oświadczeń o źródłach, z których czerpie środki na utrzymanie się, w żaden sposób nie odnosząc się do tego zagadnienia. M. D. był poinformowany o konieczności złożenia w powyższym zakresie odpowiednich oświadczeń, gdyż wzywano go o to już w toku postępowania zainicjowanego jego poprzednim wnioskiem. Tymczasem, w treści kolejnego wniosku jedynie powtórzył swoje dotychczasowe wywody i nie sprecyzował jakie dochody (poza zasiłkiem pielęgnacyjnym w kwocie zaledwie 153 zł) pozwalają na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb życiowych. Brak danych na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy stanowi przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie mu prawa pomocy. Nie sposób przyjąć, aby strona wykazała w sposób dostatecznie przekonujący brak możliwości uiszczenia pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.).

W zażaleniu, M. D. zaskarżył postanowienie Sądu I instancji w całości zarzucając jego nieważność i wskazując na naruszenie art. 185 § 2 w zw. z art. 258 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że po rozpoznaniu sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie ma obowiązku rozpoznać jej w innym składzie. W niniejszym postępowaniu ten sam sędzia wydał postanowienie 30 września 2013 r. oraz 20 stycznia 2014 r., kierując się jedynie przesłanką oddalenia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Ponadto, skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten można zastosować tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca nie może skorzystać z ustawowego zwolnienia w trybie art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., a skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia.

Na koniec, zarzucono naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ Sąd błędnie wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia, którą zdaniem skarżącego nie może być art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten nie stanowi o "odmowie" przyznania prawa pomocy, a więc w sentencji nie można było "odmówić" przyznania prawa pomocy.

Z uwagi na powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez ustanowienie adwokata ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie należało uchylić, jednak z innych przyczyn niż zostały wskazane w zażaleniu.

Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżącego podlegał ocenie stosownie do treści art. 165 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Stwierdzone różnice w powoływanych przez wnioskodawcę okolicznościach mogą zostać uznane za nieistotne, jeśli już z nich wynika, że nie wpływają one na stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jednakże, wskazane uchybienie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Ponieważ postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy jest prawomocne, jego zmiany nie może dokonać referendarz, ale sędzia. Z tego względu kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznał sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Analiza akt pozwala stwierdzić, że skarżący skutecznie wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia oświadczenia zawartego w złożonym wcześniej wniosku o przyznanie prawa pomocy, kierując do Sądu kolejny wniosek w tym przedmiocie nie wykazał dochodów, pozwalających zaspokajać jego niezbędne potrzeby życiowe. Na konieczność uzupełnienia wniosku w tym zakresie wskazał Sąd pierwszej instancji w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy z 30 września 2013 r. a stanowisko to podtrzymał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 grudnia 2013 r., I OZ 1204/13. Sądy uznały, że nadsyłając jedynie odpis decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Do kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy z 6 listopada 2013 r. skarżący dołączył ponownie jedynie odpis decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W konsekwencji, zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w dalszym ciągu strona nie wykazała w sposób dostatecznie przekonujący brak możliwości uiszczenia pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także potwierdzania podnoszonych okoliczności stosownymi dowodami.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia należy zaznaczyć, że zgodnie z treścią art. 185 § 2 p.p.s.a., w razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpoznaje ją w innym składzie. Jednak, wbrew poglądowi skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozpoznawał sprawy po uchyleniu wydanego wcześniej przez ten Sąd postanowienia z 30 września 2013 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny. NSA oddalił zażalenie skarżącego, a skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, który mógł więc być rozpoznany przez tego samego sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Ponadto, orzekając w przedmiocie prawa pomocy, sąd administracyjny bada zaistnienie okoliczności wskazanych w art. 246 § 1 lub 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie badano przesłanki dotyczące przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji stwierdzając brak spełnienia przez skarżącego warunków przyznania prawa pomocy w tym zakresie prawidłowo wskazał więc art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wskazany przepis może stanowić podstawę nie tylko do przyznania, ale i do odmowy przyznania prawa pomocy.

Na koniec należy podzielić prezentowane już przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a.) nie obejmuje obowiązku ustanowienia przez Sąd pełnomocnika z urzędu, a wynagrodzenie pełnomocnika nie stanowi kosztów sądowych, o których mowa w art. 211 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.