Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 204/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-06-17 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 7 stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w opłacie paliwowej za styczeń 2012 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi E. M. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 7 stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w opłacie paliwowej za styczeń 2012 r. Na tym etapie postępowania skarżący został zobowiązany – stosownie do przepisu § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Dalsze koszty w przedmiotowej sprawie mogą obejmować opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 13 kwietnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną, synem i synową i posiada majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 200 m². Jednocześnie skarżący wskazał, iż on sam, jego syn i synowa prowadzą oddzielnie działalność gospodarczą, z których uzyskiwane są dochody miesięcznie łącznie w wysokości 1.700 zł (skarżący – 1.200 zł, synowa – 500 zł).

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy.

W art. 245 p.p.s.a. ustawodawca określił zakres prawa pomocy, zaś w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki dające podstawę do zastosowania tej instytucji.

Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.

Zatem wniosek skarżącego dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do postanowień tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, iż zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin.

Tym samym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8).

Jednocześnie należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 17 kwietnia 2015 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania:

- szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych na bieżące utrzymanie w skali miesiąca przez niego i rodzinę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów,

- pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan,

- kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w latach 2013 i 2014 (PIT) przez niego i pozostałych członków rodziny wykazanych w formularzu PPF jako pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

- kserokopii deklaracji podatkowych składanych przez niego, syna i synową dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące październik, listopad, grudzień 2014 r. oraz styczeń, luty i marzec 2015 r.,

- kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych członków rodziny wykazanych w formularzu za ostatnie trzy miesiące.

W odpowiedzi skarżący przekazał pismo (sporządzone 5 maja 2015 r.), w którym oświadczył, że jego przychód w 2014 r. wyniósł 120.996,38 zł (co – jak wskazał - przy rentowności wynoszącej 10% oznacza dochód w skali roku w wysokości 12.996,38 zł), że syn D. za 2014 r. poniósł stratę w działalności gospodarczej w wysokości 855,25 zł, że synowa w 2014 r. osiągnęła dochód w wysokości 2.792,23 zł, że jego żona nie uzyskuje dochodów (prowadzi gospodarstwo domowe), że w dniu 15 kwietnia 2014 r. wypowiedziano mu rachunek bankowy i obecnie jedynym rachunkiem bankowym dla wszystkich członków rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym jest rachunek synowej prowadzony w A, oraz że deklaracje podatkowe VAT-7 zostaną nadesłane po powrocie z urlopu doradcy podatkowego. W piśmie tym skarżący zamieścił również zestawienie miesięcznych kosztów dotyczących zakupu żywności (stanowiących wielkość rzędu 3.900 zł), utrzymania domu mieszkalnego (opiewających na kwotę 1.035,17 zł, związanych z zakupem wody, węgla i drewna na opał, energii elektrycznej, usług telekomunikacyjnych, a także dotyczących podatku od nieruchomości, drobnych remontów domu, ubezpieczenia domu, opłaty komunalnej w zakresie odprowadzenia nieczystości) oraz zakupu lekarstw (w kwocie 200 zł).

W załączeniu do wymienionego pisma skarżący przekazał kserokopie następujących dokumentów:

-faktur dotyczących opłat za energię elektryczną, zużytą wodę, odprowadzenie ścieków,

-informacji z Urzędu Gminy [...] o opatach za gospodarowanie odpadami,

-pokwitowania dokonania opłat za usługi telekomunikacyjne,

-polisy ubezpieczenia domu skarżącego,

-decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2014,

-pisma o wypowiedzeniu skarżącemu umowy o prowadzeniu rachunku rozliczeniowego,

-zeznań o wysokości uzyskanego przez skarżącego przychodu za rok 2014 (PIT-28 i PIT-28A),

-zeznania o wysokości dochodów (PIT-36L) osiągniętych w 2014 r. przez synową skarżącego B. M.,

-zeznania o wysokości dochodów (PIT-36L) osiągniętych w 2014 r. przez syna skarżącego D. M.,

-wyciągów z rachunku bankowych synowej skarżącego.

Opisane wyżej kserokopie dokumentów znajdują się w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Op 177/15.

W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, nieuzasadnionym byłoby zastosowanie wobec skarżącego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy i to zarówno w niniejszej sprawie jak i w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem w tym samym okresie.

W pierwszym rzędzie należy wskazać, iż skarżący nie zastosował się w pełni do wezwania tut. Sądu, gdyż nie przedłożył m.in. kserokopii deklaracji podatkowych składanych przez niego, syna i synową dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące październik, listopad, grudzień 2014 r. oraz styczeń, luty i marzec 2015 r. Nadto nie sposób uznać za wiarygodne oświadczenie skarżącego, iż zarówno on jak i jego syn prowadząc działalność gospodarczą nie posiadają nie posiadają rachunków bankowych. Okoliczności te wskazują na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Wobec powyższego ocenę sytuacji skarżącego należało oprzeć na danych wynikających tylko z przekazanych przez niego dokumentów. Z danych tych jednakże wynika, iż potencjał finansowy jego gospodarstwa domowego umożliwia mu realizację obowiązku związanego z opłaceniem wymaganych kosztów sądowych.

Otóż jak ustalono na podstawie przekazanych kserokopii zeznań podatkowych PIT-28, PIT-28A PIT-36L, dokumentujących rozliczenie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r., w gospodarstwie domowym skarżącego istnieje znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych dokumentów, ustalono, że w 2014 r. skarżący, jego syn i synowa z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskali przychody łącznie w wysokości 687.382,92 zł.

Zatem porównując wielkość kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi wymaganych zarówno w przedmiotowej sprawie jak i w innych zawisłych przed tut. Sądem w tym samym czasie (jak wskazano na wstępie uzasadnienia kwota wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł, zaś w pozostałych, jak ustalono, stanowi łącznie kwotę 3.516 zł) ze skalą środków finansowych uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego (opiewających na kwotę 687.382,92 zł), nie sposób przyjąć, iż nie jest on w stanie dokonać zapłaty tych kosztów sądowych.

Poza tym należy podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.