Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 7/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2007-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 22, art. 141, art. 23
journal: Dz.U. 1990 nr 65 poz 385
law: Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków /spraw./, Protokolant Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 lutego 2007r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Prorektora do Spraw Nauczania Uniwersytetu W. z dnia [ ... ] r. nr [ ... ] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku wniesienia opłaty za I semestr studiów zaocznych I. uchyla decyzję I i II instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; III. zasądza od Rektora Uniwersytetu W. na rzecz skarżącego kwotę 10 /dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [ ... ] r. W. G. złożył do Rektora Uniwersytetu W. wniosek o zwolnienie z opłaty w wysokości [ ... zł ] za I semestr studiów w trybie zaocznym na Wydziale Prawa i Administracji kierunek Prawo z uwagi na trudną sytuację materialną.

Decyzją z dnia [ ... ] r. Prorektor d/s Nauczania Uniwersytetu W. powołując się na uchwałę Senatu Uniwersytetu W. z dnia 29.11.2000r. w sprawie określenia zasad przyjmowania oraz warunków egzaminu wstępnego na I rok studiów w Uniwersytecie W. w roku akademickim 2000/2001 oraz na przepis § 6 Zarządzenia nr 34/2001 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 2.07.2001r. odmówił zwolnienia W. G. z obowiązku wniesienia opłaty za I semestr zaocznych studiów prawa. Stwierdził, że § 13 powołanej uchwały stanowi, iż wniesienie opłaty jest jednym z warunków przyjęcia na studia.

Po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa W. G. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję. Podniósł, że jest ona sprzeczna przede wszystkim z art. 70 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 3 lipca 2002r,. sygn. akt II SA/Wr 2264/2001 wskazując jako podstawę prawną art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 o NSA /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./ uchylił powyższą decyzję. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że Prorektor d/s Nauczania Uniwersytetu W. odmawiając zwolnienia W. G. z opłaty powołał się na uchwałę Senatu Uniwersytetu W. z dnia 29 sierpnia 2000r. – szczególnie § 13 tej uchwały – w sprawie określenia zasad przyjmowania oraz warunków egzaminu wstępnego na I rok studiów w Uniwersytecie W. w roku akademickim 2001/2002 zgodnie z którą przyjęcie na studia prawa ma się odbywać po złożeniu określonych dokumentów, w tym opłaty za I semestr studiów.

Według Sądu z treści § 13 powołanej uchwały nie wynika by kandydat na studia zaoczne zobowiązany był do uiszczenia opłaty za I semestr studiów. W podstawie prawnej decyzji Sąd powołał również Zarządzenie Rektora Uniwersytetu W. nr 34/2001 z dnia 2 lipca 2001r. Załącznik Nr 3 tegoż zarządzenia, regulował wysokość opłat za zajęcia dydaktyczne na studiach zaocznych i wieczorowych. Stanowił też, że student zobowiązany jest do uiszczenia opłaty przed rozpoczęciem każdego semestru a także przewidywał obniżenie lub rozłożenie na raty opłaty za studia wskazując zasady i tryb działania w tych sprawach.

Według Sądu wniosek W. G. z [ ... ] r. należało rozpatrzeć w oparciu o wszystkie obowiązujące Uniwersytet W. przepisy, a podjęta w tym zakresie decyzja powinna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 kpa.

Zaskarżona decyzja nie odpowiada warunkom przewidzianym w art. 107 § 3 kpa. Z lakonicznego uzasadnienia nie wynika na podstawie jakich przepisów organ uznał, że W. G. nie jest studentem Uniwersytetu W. , czy skarżący ubiegał się o przyjęcie na I semestr studiów, czy w terminie złożył wymagane dokumenty i czy został przyjęty na I rok studiów.

Prorektor d/s Nauczania Uniwersytetu W. decyzją z dnia [ ... ] r. nr [ ... ] ponownie odmówił zwolnienia W. G. z obowiązku uiszczenia opłaty za I semestr zaocznych studiów na kierunku prawo. W uzasadnieniu wskazał, że Senat Uniwersytetu W. uwzględnił wniosek Rady Wydziału Prawa i Administracji, aby przyjęcie na studia zaoczne uzależnione było od przedstawienia przez kandydata dowodu opłaty za I semestr. Warunek ten został opublikowany w części szczegółowej informatora dla kandydatów na I rok studiów w Uniwersytecie W. w roku Akademickim 2001/2002 pod hasłem "Studia zaoczne Wydział Prawa i Administracji". Część szczegółowa informatora stanowi część powołanej uchwały Senatu z dnia 29 listopada 2000r. nr 102/2000. W. G. nie mógł uzyskać zwolnienia z opłaty za I semestr bowiem obowiązujące zasady rekrutacji takiej możliwości nie przewidywały. Stanowią one bowiem, że w razie nieuiszczenia opłaty za studia, niedotrzymania terminu złożenia dokumentów podania o przyjęcie na studia nie są rozpoznawane. Zarządzenie zaś Nr 34/2001 jest następnym aktem normatywnym określającym zasady opłat za zajęcia dydaktyczne i ewentualnych zwolnień od obowiązku ich uiszczenia odnosi się do studentów.

Prawo do pobrania opłat za zajęcia dydaktyczne przed rozpoczęciem zajęć wynika z art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansami uczelni /Dz.U. Nr 84 poz. 380/.

Termin wniesienia opłaty ustala uczelnia albowiem powołane przepisy nie regulują tej kwestii. Zatem uczelnia była upoważniona do pobrania opłaty za I semestr z chwilą złożenia dokumentów warunkujących przyjęcie na studia.

Po rozpoznaniu wniosku W. G. z dnia [ ... ] r. o sprostowanie zamieszczonego w decyzji pouczenia i wezwania do usunięcia naruszenia prawa Prorektor do Spraw Nauczania Uniwersytetu W. dnia [ ... ] r. podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [ ... ] r.

Skargę na powyższe decyzje z zarzutem naruszenia art. 141 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym, poprzez wydanie rozstrzygnięcia jedynie na podstawie wniosku Rady Wydziału Prawa i Administracji oraz na podstawie informatora dla kandydatów na studia, naruszenia art. 106 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego /t.jednolity Dz.U. z 2000 Nr 98 poz. 104 ze zm. poprzez podjęcie decyzji bez wymaganej opinii samorządu studenckiego i art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74 poz. 368/ poprzez niewykonanie wytycznych zawartych w wyroku NSA z dnia 3 lipca 2002r. z wnioskiem o ich uchylenie wniósł W. G.

Twierdził ponadto, że decyzja z dnia [ ... ] r. zawiera błędne pouczenie co do przysługujących środków zaskarżenia oraz, że pobierane przez uczelnię opłaty wobec braku planu kosztów zajęć dydaktycznych ustalane są z naruszeniem art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz art. 70 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w uzasadnieniu przywołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Dodał też, że organ samorządu studenckiego opiniuje wnioski studentów, a nie kandydatów na studia a ponadto, iż określenie zasad i trybu przyjęć na studia należy do uprawnień stanowiących senatu szkoły wyższej.

Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził nieważność obu zaskarżonych decyzji. W uzasadnieniu stwierdził, że organ nie zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku NSA sygn. akt 2264/2001 w szczególności do stwierdzenia, że § 13 uchwały senatu z 29 listopada 2001r. nie uzależnia przyjęcia na studia od uiszczenia opłaty za I semestr. Zawarte w motywach zaskarżonej decyzji twierdzenia, iż obowiązek przedstawienia przez kandydata na studia zaoczne prawa dowodu opłaty za I semestr studiów wynika z części szczegółowej tej uchwały stanowi niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem z dnia 3 lipca 2002r. Niezastosowanie się przez organ do oceny wyrażonej w wyroku NSA stanowi rażące naruszenie prawa obligujące Sąd I instancji do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./.

Stwierdził też, że decyzja z [ ... ] r. zawiera błędne pouczenie co do środków odwoławczych ponieważ zgodnie z art. 34 ust. 3 ustawy o NSA skarga mogła być wniesiona po upływie 30 dni od dnia doręczenia właściwemu organowi wezwania do usunięcia naruszenia prawa, jeżeli ustawa nie przewidywała środków odwoławczych w sprawie będącej przedmiotem skargi. Sąd podkreślił, że z akt sprawy nie wynika na jakiej podstawie prawnej zaskarżone decyzje wydane zostały przez Prorektora d/s Nauczania, skoro ustawa o szkolnictwie wyższym stanowi, iż organami uczelni są jej rektor i dziekan.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Rektor Uniwersytetu W. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez stwierdzenie, że zaskarżone decyzje nie są dotknięte wadą nieważności – ewentualnie o przekazanie sprawy do Wojewody Sądu Administracyjnego we W. do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie : art. 145 § 1 pkt 1 lit. c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w tym art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm./ poprzez błędne przyjęcie, że NSA w wyroku z dnia 3 lipca 2002r. sygn. akt II SA/Wr 2264/2001 dokonał oceny prawnej co do norm prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie objętej zaskarżoną decyzją – w sposób wiążący organ oraz naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w konsekwencji naruszenie prawa materialnego, poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie miała zastosowanie tylko część ogólna uchwały senatu.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że WSA we Wrocławiu zarzucił zaskarżonym decyzjom rażące naruszenie prawa polegające na niezastosowaniu się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku z dnia 3 lipca 2002r., w którym NSA zdaniem Sądu I instancji dokonał wykładni uchwały Senatu tak w części ogólnej jak i w części szczegółowej.

Tymczasem NSA w powołanym orzeczeniu uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdził, że lakoniczne, niespełniające wymogów przedstawionych w art. 107 § 3, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala na przeprowadzenie jej prawidłowej kontroli pod względem obowiązujących w tym zakresie przepisów. Uwzględniając skargę NSA powołał art. 2 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA a nie art. 22 ust. 2 pkt 1 tej ustawy dotyczący naruszenia prawa materialnego. Oznacza to, że podstawą uchylenia decyzji były uchybienia procesowe.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ kierował się wytycznymi NSA, nie mógł pominąć obowiązujących na Wydziale Prawa i Administracji rygorów dotyczących kompletu wymaganych dokumentów jak też innych przepisów wewnętrznych. Takie rozpoznanie sprawy nie stanowi niedozwolonej polemiki z oceną prawną NSA skoro Sąd ten uchylił decyzję ze względu na naruszenie przepisów procesowych i nakazał ponowne rozpoznanie sprawy a ponowna decyzja o odmowie zwolnienia W. G. z obowiązku uiszczenia opłaty zawiera wszystkie postanowienia wskazane przez NSA.

Wyrokiem z dnia 28 września 2006r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.

W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że trafnie Sąd I instancji zauważył, że po myśli art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ Wojewódzki Sąd Administracyjny jest związany oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu NSA wydanym przed 1 stycznia 2004 r.

W związku z powyższym należy w tym postępowaniu rozstrzygnąć jaki zakres ma moc wiążąca prawomocnego wyroku NSA z dnia 3 lipca 2002r. oraz czy organ zastosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu tego orzeczenia.

Moc wiążącą ma ocena prawna NSA odnosząca się do wykładni i zastosowania przepisów regulujących wyłącznie kwestię opłat, bo wyrok Sądu I instancji dotyczył decyzji o odmowie zwolnienia W. G. z opłaty za I semestr studiów zaocznych prawa, taki przedmiot uchylonego rozstrzygnięcia wyznaczył granice rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej.

Podniósł również, że w pisemnych motywach wyroku NSA Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu stwierdził, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 kpa – powyższe uchybienie co wynika z powołanej podstawy prawnej – art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o NSA było podstawą do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Z uzasadnienia Sądu nie wynika aby miał on ponownie zastrzeżenia do decyzji na tle art. 107 § 3 kpa – tym samym nie wyartykułował zarzutu, iż organy w tym zakresie nie uwzględniły wytycznych.

Według NSA stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem z dnia 3 lipca 2002r. stanowi stwierdzenie organu, że obowiązek przedstawienia przez kandydata na I rok studiów opłaty wynikał z części szczegółowej uchwały Senatu, wymagało zapoznania się z uchwałą Senatu Uniwersytetu W. z dnia 29 listopada 2000r. nr 102/2001. Dołączony do akt sprawy informator mógł odzwierciedlać treść uchwały Senatu, ale nie stanowił aktu będącego podstawą prawną kontrolowanych decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny – konkludując stwierdził, że uzasadnienie kolejnej odmowy zwolnienia W. G. z opłaty przez odniesienie się do części szczegółowej uchwały, bez kwestionowania w uzasadnieniu decyzji dokonanej w wyroku II SA/Wa 2264/01 wykładni § 13 uchwały wymagało merytorycznej oceny Sądu I instancji.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 3 lipca 2002r. Sąd zobowiązał organ do rozpoznania sprawy w oparciu o obowiązujące w przedmiotowym zakresie w Uniwersytecie W. przepisy prawa. Tym samym organ rozpoznał sprawę z powołaniem na inne regulacje, które według jego oceny mają zastosowanie w sprawie.

Uznał również, że nie mogło też stanowić o stwierdzeniu nieważności decyzji błędne pouczenie strony o przysługujących jej środkach zaskarżenia oraz niedołączenie do akt dowodów wskazujących na upoważnienie Prorektora d/s Nauczania Uniwersytetu W. do wydawania przedmiotowych decyzji. Do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji mogło upoważnić tylko jednoznaczne stwierdzenie, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych decyzji.

Ponownie przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności jest decyzja Prorektora d/s Nauczania Uniwersytetu W. z dnia [ ... ] r. o numerze [ ... ] oraz z dnia [ ... ] r. Nr [ ... ] , którymi to odmówiono zwolnienia W. G. z obowiązku wniesienia opłaty za I semestr zaocznych studiów prawa.

Podstawę prawną decyzji, na którą powołał się organ rozpoznający sprawę jest uchwała Senatu Uniwersytetu W. nr 102/2000 z dnia 29 listopada 2000r. określająca zasady rekrutacji na I rok studiów w Uniwersytecie W. w roku 2001/2002. Została ona wydana na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 141 ust. 1 ustawy z dnia 12.09.1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65 poz. 365 ze zm./. W swojej treści odwołuje się zresztą do powyższego przepisu.

Według twierdzeń organu zawartych w uzasadnieniu Prorektora d/s Nauczania Uniwersytetu W. z dnia 19.08.2000r. cytowana uchwała zawiera warunek wskazany przez Radę Wydziału Prawa i Administracji, a mianowicie obowiązek przedstawienia przez kandydata na studia dowodu opłaty za I semestr.

Warunek ten został opublikowany w Informatorze dla Kandydatów na I rok studiów w Uniwersytecie W. w roku akademickim 2001/2002 – odrębnie pod hasłem studia zaoczne, Wydział Prawa i Administracji.

Rozważając powyższe twierdzenia należy przede wszystkim stwierdzić, że uchwała Senatu Uniwersytetu W. Nr 102/2001 z dnia 29.11.2001r. opublikowana w części wstępnej informatora nie zawiera wspomnianych treści, zawartych w części studia zaoczne.

Żaden z paragrafów tej uchwały nie stanowi o tym aby opłata za I semestr studiów była dokumentem warunkującym przyjęcie na studia.

Opisany wyżej informator w części studia zaoczne, Wydział Prawa i Administracji na str. 28 stanowi "Przyjęcie na studia : odbywa się na podstawie złożonych dokumentów, podania, oryginału świadectwa dojrzałości, orzeczenia lekarskiego, 3 fotografii, dowodu wniesienia opłaty za postępowanie rekrutacyjne oraz dowodu opłaty za I semestr.

Termin składania dokumentów 4.06.2001r. do 14.09.2001r. Uchybienie terminu powoduje bezskuteczność złożonego podania."

W treści omawianej uchwały jak stwierdzono wyżej, brak jest cytowanego wyżej fragmentu. Uchwała stanowi zwartą całość o czym świadczą kolejno wymienione paragrafy; brak jest również znaków interpunkcyjnych i wskazujących, że cytowany paragraf jest "wyjęty" z uchwały.

Tym samym w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw do uznania, że cytowany z informatora fragment, na który powołuje się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest uchwałą lub częścią uchwały wiążącą organ.

Należałoby uznać, że jest to informacja, która nie wynika z treści uchwały Senatu Uniwersytetu W. Nr 102/2001 z dnia 29 listopada 2001r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał oceny uchwały Senatu z 29.11.2001r. mając na uwadze treść art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ oraz interpretację § 13 tej uchwały dokonaną w sposób wiążący przez NSA Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu w wyroku z dnia 3 lipca 2002r. a także wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 września 2006r. dotyczące związania Sądu Wojewódzkiego, wynikające z wyroku NSA z dnia 3 lipca 2002r.

W wyroku z dnia 28 września 2006r. NSA stwierdził również, że nie mogło stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności błędne pouczenie strony o przysługujących jej środkach zaskarżenia oraz niedołączenie do akt dokumentów wskazujących na upoważnienie Prorektora d/s Nauczania Uniwersytetu W. do wydania zaskarżonych decyzji.

Zatem zarzuty skargi dotyczące tych kwestii nie mogą być uznane za słuszne. Jednakże za trafne należy uznać zarzuty, iż rozstrzygana decyzja nie została oparta na przepisach prawa.

Nie może być jak wcześniej stwierdzono takowym informacja zawarta w informatorze dotycząca opłat za studia zaoczne na Wydziale Prawa i Administracji.

Tym samym skoro postanowienia, na których oparto decyzję nie stanowią źródła prawa – zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić.

Wniosek skarżącego winien zatem być ponownie rozpoznany w oparciu o obowiązujące przepisy.

H.B. 23.03.2007r.