Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1521/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 4, 79, 80
journal: Dz.U. 2004 nr 29 poz 257
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym

SENTENCJA

Dnia 16 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2014 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu sprawy ze skargi x Spółki jawnej w U na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P z dnia [ ... ] roku nr [ ... ] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiąc czerwiec 2008 roku I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w P na rzecz skarżącej kwotę [ ... ] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Celnego w P decyzją z dnia [ ... ] 2013 r., na podstawie art. 207, art. 21 § 1 pkt 1 i § 3, art. 72 § 1 pkt 1, art. 73 § 1 pkt 1, art. 73 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r., poz. 749 z późn. zm.), w związku z art. 4 ust. 1 pkt 3, art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 18, art. 19, art. 79, art. 80 ust. 1 i art. 80 ust. 2 pkt 1, art. 80 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004r. o podatku akcyzowym (Dz.U. z 2004r., Nr 29, poz. 257 z późn. zm.), określił spółce" Spółka Jawna w U za miesiąc czerwiec 2008 r.

a) zobowiązanie w podatku akcyzowym z tytułu sprzedaży samochodów osobowych przed pierwszą rejestracją w kraju w kwocie [ ... ] zł

b) kwotę zwolnień i pomniejszeń w wysokości [ ... ] zł

c) kwotę akcyzy po uwzględnieniu zwolnień i pomniejszeń w wysokości [ ... ] zł

d) kwotę nadwyżki do rozliczenia z poprzedniego okresu w wysokości [ ... ] zł

e) podatek należny do zapłaty w wysokości [ ... ] zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że postępowanie w sprawie wszczęto po przeprowadzeniu u podatnika kontroli w zakresie obrotu samochodami za okres od dnia 1 stycznia 2007 do dnia 28 lutego 2009 r. Szczegółowym badaniem objęto faktury zakupu i sprzedaży samochodów osobowych za okres od 1 stycznia 2008 r. do 28 lutego 2009 r.

Stwierdzono m. in. zakup przez podatnika na terenie kraju od firmy Sp. z o. o. w W pojazdów marki T zarejestrowanych następnie w 2008 r. W ocenie organu I instancji rejestracja tych samochodów i późniejsze wystawienie faktury wewnętrznej z kwotą akcyzy naliczonej nie mogło zostać uznane za czynność podlegającą opodatkowaniu. Strona niezasadnie uwzględniła kwoty akcyzy zawarte w fakturach zakupu VAT tych pojazdów w deklaracji dla podatku akcyzowego za miesiąc czerwiec 2008 r.

W trakcie kontroli stwierdzono też nieprawidłowe wystawienie i rozliczenie faktur korygujących z powodu upustu rocznikowego ( 1 pojazd T– poz. 1 ), rezygnacji klienta ( 1 pojazd T – poz. 4 ) oraz błędu pracownika przy fakturowaniu sprzedaży głównej ( 7 pojazdów ).

Zdaniem organu sprzedażą opodatkowaną była tylko pierwsza sprzedaż pojazdu, dlatego jego kolejna sprzedaż nie skutkowała powstaniem zobowiązania podatkowego. Podatnik nie był uprawniony do korygowania zobowiązania podatkowego o kwotę udzielonego rabatu w sytuacji zmiany ceny rocznika. Organ podkreślił, że regulacje istniejące na bazie przepisów o podatku VAT nie mogą być stosowane analogicznie do kwestii naliczania podatku akcyzowego, bez wyraźnego umocowania ustawowego w tym zakresie.

Z kolei, gdy faktura korygująca dotyczy błędów popełnionych przy fakturowaniu sprzedaży, np. wskutek oczywistych omyłek, to wówczas, według organu, korekta winna odnosić się do miesiąca, w którym podatek zadeklarowano w nieprawidłowej wysokości ( miesiąc sprzedaży ).

W odwołaniu od powyższej decyzji Strona zarzuciła organowi błędy w ustaleniach dotyczących przyjętej podstawy opodatkowania, oraz błędy w uzasadnieniu prawnym decyzji. Przedstawiono sposób rozliczania podatku akcyzowego polegający na uwzględnianiu w momencie zakupu kwot podatku wskazanych w fakturach zakupu samochodów w zwolnieniach i pomniejszeniach. Podniesiono, że po dokonaniu rejestracji pojazdów wystawiano fakturę wewnętrzną z wyliczonym podatkiem akcyzowym, zwiększającym zobowiązanie za dany okres rozliczeniowy. Zapobiegało to konieczności dokonywania ciągłych korekt podatku akcyzowego. Strona zgodziła się z korektą podatku naliczonego i należnego dotyczącego pojazdów zakupionych w miesiącu czerwcu 2008r., jednak zwróciła uwagę na fakt, że organ nie uwzględnił w kwestii rozliczenia podatku akcyzowego związanego ze sprzedażą faktur korygujących VAT. Art. 10 ust. 1 pkt. 1 ustawy o podatku akcyzowym nie zawiera w ocenie strony zakazu możliwości korekty kwoty należnej z tytułu sprzedaży prowadzącej do obniżenia podstawy opodatkowania podatkiem akcyzowym.

Dyrektor Izby Celnej w P decyzją z dnia [ ... ] 2013 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem rozbieżności pomiędzy stanem deklarowanym przez podatnika, a ustaleniami organu podatkowego w niniejszej sprawie jest wykazanie przez Spółkę w miesiącu czerwcu 2008 r. podatku akcyzowego w wysokości [ ... ] zł, podczas gdy zgodnie z wyliczeniami podatek winien wynieść [ ... ] zł, czyli wykazano kwotę wyższą o [ ... ] zł.

Sporne są następujące kwestie : 1) zasadność wystawiania przez stronę tzw. faktur wewnętrznych w związku z zakupem i rejestracją pojazdów, 2) nieprawidłowe wystawianie i rozliczanie faktur korygujących.

Organ II instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie podatnik zakupił na terenie kraju od firmy Sp. z o. o. w W pojazdy marki T zarejestrowane następnie w czerwcu i lipcu 2008 r. Rejestracja pojazdu i późniejsze wystawnie faktury wewnętrznej z kwotą akcyzy naliczonej nie jest jednak czynnością podlegającą opodatkowaniu, wobec tego Strona niezasadnie uwzględniła kwoty akcyzy zawarte w fakturach zakupu VAT 3 pojazdów w deklaracji dla podatku akcyzowego za miesiąc czerwiec 2008 r. Żaden z tych pojazdów nie został sprzedany przez podatnika przed pierwszą rejestracją na terytorium kraju ( art. 80 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 u. p. a. ). Wystawienie faktur wewnętrznych nie jest czynnością podlegającą opodatkowaniu.

Sprzedawcą i tym samym podatnikiem podatku akcyzowego od dokonanych transakcji była firma Sp. z o.o. Strona nie miała zatem prawa uwzględniać kwot akcyzy wskazanych przez sprzedawcę, jako przysługujących jej zwolnień i pomniejszeń.

Odnosząc się do wyjaśnień, iż przyjęty przez podatnika sposób rozliczeń zapobiegał konieczności dokonywania uciążliwych korekt deklaracji podatkowych, organ wskazał, że w żadnym okresie rozliczeniowym strona nie dokonała czynności podlegającej opodatkowaniu związanej z obrotem spornymi pojazdami. Po dokonaniu bowiem przez Stronę rejestracji pojazdów, wyroby te przestały być w myśl art. 80 ust, 1 u.p.a. przedmiotem zainteresowania przepisów akcyzowych. Do katalogu czynności podlegających opodatkowaniu, wbrew metodologii zastosowanej przez Stronę nie można zaliczyć zakupu pojazdu. Sam zakup samochodu nie rodził uprawnienia do pomniejszenia należnego podatku akcyzowego o kwotę naliczonej z tego tytułu akcyzy.

W kwestii nieprawidłowego wystawiania i rozliczania faktur korygujących organ II instancji stwierdził, że dotyczy to korekty faktur z powodu upustu rocznikowego ( 1 pojazd ), rezygnacji klienta ( 1 pojazd ) oraz błędu pracownika przy fakturowaniu sprzedaży głównej ( 7 pojazdów ). Organ podkreślił, że ustawa o podatku akcyzowym nie przewiduje regulacji analogicznej do do art. 29 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług, w myśl której podstawę opodatkowania zmniejsza się m. in. o kwoty udokumentowanych, prawnie dopuszczalnych i obowiązkowych rabatów i o wartość zwróconych towarów. Niedopuszczalne jest uzupełnianie woli ustawodawcy w tym zakresie. Faktura świadczy o zawarciu umowy sprzedaży i rozstrzyga o wysokości kwoty należnej z tytułu sprzedaży oraz ma znaczenie dla ustalenia momentu powstania obowiązku podatkowego.

Ponieważ nie było podstaw do korygowania podatku akcyzowego uiszczonego z tytułu pierwotnej sprzedaży, to nie było podstaw prawnych, aby opodatkować kolejne sprzedaże samochodów w deklaracjach za kolejne miesiące 2008 r.

Z kolei w przypadku błędu pracownika przy fakturowaniu sprzedaży głównej organ wskazał, że podatnik nie został pozbawiony jakiejkolwiek możliwości korygowania ewentualnych pomyłek w fakturach. Dokonane przez Stronę korekty nie spełniały jednak przewidzianych w ustawie wymogów formalnych warunkujących skuteczność korekty.

Spółka Jawna w U wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia decyzji Dyrektora Izby Celnej w P i zarzucając jej błędy w ustaleniach dotyczących podstawy opodatkowania podatkiem akcyzowym oraz błędy w uzasadnieniu prawnym decyzji.

W ocenie Strony skarżącej doszło do naruszenia art. 210 § 1 pkt. 6 oraz § 4 Ordynacji podatkowej , a także art. 3 ust. 1 i art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004r. o podatku akcyzowym.

Na poparcie wniesionej skargi podatnik powtórzył argumentację przedstawioną na etapie postępowania odwoławczego.

W uzasadnieniu skargi wskazano przede wszystkim, że art. 10 ust. 1 pkt. 1 u. p. a. nie zawiera zakazu możliwości korekty kwoty należnej z tytułu sprzedaży jako podstawy opodatkowania podatkiem akcyzowym. Powołano się na wyrok NSA o sygn. akt I FSK 445/13.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2014 r. pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę i wyrokach wydanych przez WSA w Poznaniu ( m. in. w sprawie o sygn. III SA/Po 194/13 ). Wskazał też na wyrok NSA o sygn. akt I GSK 376/12.

Prokurator Prokuratury Apelacyjnej podzielił stanowisko organów co do zagadnienia związanego z wystawianiem faktur wewnętrznych i interpretacją art. 80 ust. 1 i art. 79 ustawy o podatku akcyzowym oraz klasyfikacją taryfową pojazdów zarejestrowanych jako pojazdy ciężarowe.

Wniósł o uchylenie decyzji w zakresie dokonania przez organy błędnej wykładni prawa materialnego dotyczącego obniżenia podstawy opodatkowania samochodów przed ich pierwszą rejestracją w kraju w związku z udzielanymi rabatami potransakcyjnymi, powołując się na wyroki NSA o sygn. I FSK 445/13 i I FSK 465/13 oraz wyroki WSA w Poznaniu o sygn. III SA/Po 268/13, III SA/Po 264/13 i III SA/Po 279/13. Prokurator nie podzielił stanowiska organu opierającego się na jednostkowym zdaniu odrębnym wyrażonym w sprawie o sygn. akt III SA/Po 272/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem część zarzutów była zasadna.

Spór między organami i stroną skarżącą w niniejszej sprawie wynika z rozbieżności pomiędzy podatkiem akcyzowym zadeklarowanym przez spółkę w deklaracji AKC-3 złożonej za czerwiec 2008 roku, a wysokością należnego podatku akcyzowego za ten okres ustalonego przez organ.

Z niekwestionowanych ustaleń organów podatkowych wynika, że skarżąca –Spółka Jawna w U prowadzi działalność gospodarczą w zakresie obrotu samochodami osobowymi i ciężarowymi na terytorium kraju.

Z przepisu art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.), dalej u. p. a., obowiązującej do dnia 28 lutego 2009 r., wynika, że opodatkowaniu akcyzą podlega m.in. sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju. Zgodnie z art. 80 ust. 1 u.p.a. akcyzie podlegają samochody osobowe niezarejestrowane na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym. W myśl ust. 2 cytowanego przepisu podatnikami akcyzy od samochodów są m.in. podmioty dokonujące każdej sprzedaży samochodu osobowego przed pierwszą jego rejestracją na terytorium kraju a obowiązek podatkowy w akcyzie od samochodów powstaje w przypadku sprzedaży - z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia wydania wyrobu ( art. 80 ust. 3 pkt 1) . Należy również wskazać, że na podstawie art. 18 ust. 1 u.p.a. podatnicy są obowiązani składać w urzędzie celnym deklaracje dla podatku akcyzowego, zwane dalej "deklaracjami podatkowymi", za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy a zgodnie z art. 19 ust. 1 u.p.a. podatnicy są obowiązani do obliczenia i zapłaty akcyzy za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, na rachunek właściwej izby celnej, chyba że z przepisów ustawy wynika inny termin płatności.

Z powyższych uregulowań wynika więc, że deklaracja dla podatku akcyzowego powinna odzwierciedlać stan faktyczny dotyczący dokonania przez podatnika czynności podlegających opodatkowaniu w okresach miesięcznych i każdy podatnik zobowiązany jest przestrzegać określonych przepisami zasad opodatkowania i rozliczania podatku akcyzowego.

W kwestii oceny istnienia uprawnienia podatnika do obniżenia podstawy opodatkowania o kwotę rabatów udzielonych po wystawieniu faktury Sąd zauważa, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się nowy pogląd. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 09 maja 2013 r., sygn. akt I FSK 445/13, który dotyczył wprawdzie interpretacji podatkowej, ale opartej na stanie faktycznym analogicznym w tym zakresie do rozpoznawanej sprawy stwierdził, że podstawa opodatkowania akcyzą w przypadku określonym w art. 10 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym nie powinna być wyższa od wynagrodzenia rzeczywiście zapłaconego przez konsumenta danego wyrobu akcyzowego. Podstawa opodatkowania nie może być wobec tego wyższa od kwoty ostatecznie otrzymanej przez podatnika z uwagi na zmniejszenie ceny, m. in. na skutek udzielonego rabatu. W stanie prawnym obowiązującym od 1 marca 2004 r. do końca lutego 2009 r., podstawą opodatkowania, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym była zatem kwota należna z tytułu sprzedaży wyrobu akcyzowego, odpowiadająca faktycznej cenie, za jaką sprzedawca sprzedał ten wyrób nabywcy (tzn. uwzględniająca potransakcyjne okoliczności zmniejszające i podwyższające cenę), pomniejszona o kwotę podatku od towarów i usług oraz kwotę akcyzy, należne od tego wyrobu.

NSA podkreślił, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 marca 2004 r. do końca lutego 2009 r., art. 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym, przy uwzględnieniu art. 2 w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP, rozumieć należy w ten sposób, że w przypadku zmniejszenia podstawy opodatkowania sprzedaży samochodu osobowego, podatnikowi przysługuje uprawnienie do korekty podatku akcyzowego wykazanego w fakturze sprzedaży tego samochodu, dokonanej w trybie określonym w art. 29 ust. 4 – 4c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.), co wymaga wykazania w wystawionej fakturze korygującej, skorygowanej kwoty podatku akcyzowego, adekwatnej do pomniejszonej podstawy opodatkowania.

Brak określenia warunków obniżenia podstawy opodatkowania w ustawie o podatku akcyzowym nie oznacza - zdaniem NSA – braku prawa podatnika do obniżenia podstawy opodatkowania akcyzy wykazanej na danej fakturze, gdyż twierdzenie o nieistnieniu takiego uprawnienia naruszałoby art. 2 w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP ( poprzez naruszenie gwarancji ochrony prawa do własności oraz innych praw majątkowych, czyli poprzez niezasadne obarczenie podatnika ekonomicznym ciężarem tej części podatku akcyzowego, która winna ulec zmniejszeniu proporcjonalnie do pomniejszonej podstawy opodatkowania, a który to ciężar powinien ponieść nabywca wyrobu akcyzowego ).

NSA wskazał, że w wystawionej fakturze korekcie należy również wskazać kwotę akcyzy w stosownie pomniejszonej kwocie, z uwagi na dokonaną korektę. Faktura korekta winna wobec tego zawierać właściwą kwotę podatku należnego VAT oraz stosowną do faktycznej podstawy opodatkowania kwotę podatku akcyzowego.

Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę podzielił w całości stanowisko wyrażone w cytowanym powyżej wyroku NSA i w wyroku NSA z 7 lutego 2014 r., sygn. akt I FSK 465/13 ( orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej : http://orzeczenia.nsa.gov.pl ) oraz stwierdził, że z tej przyczyny należało uchylić zaskarżoną decyzję. Organy niezasadnie odmówiły bowiem stronie uprawnień do dokonania korekty faktury z powodu zmiany ceny rocznika. ( T – poz. 1 ). W tym przypadku trzeba przyjąć, że podstawę opodatkowania podatkiem akcyzowym stanowiła kwota rzeczywiście i ostatecznie uiszczona za ten pojazd przez jego nabywcę.

Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził, że zasadnie organy podatkowe uznały, że złożona przez podatnika deklaracja za czerwiec 2008 r. i zastosowany w niej sposób rozliczenia podatku akcyzowego od sprzedaży samochodów osobowych były nieprawidłowe w zakresie, w jakim uwzględniały podatek akcyzowy od samochodów osobowych już zarejestrowanych (na wniosek podatnika) i ujmowały w pomniejszeniach i zwolnieniach akcyzę od takich samochodów, wynikającą z faktur zakupu VAT. W szczególności wskazać należy, że w przypadku sprzedaży samochodów osobowych opodatkowaniu podlega wyłącznie sprzedaż przed pierwszą rejestracją na terytorium kraju a tym samym nie podlega sprzedaż samochodu już zarejestrowanego. Trafnie zwróciły uwagę organy podatkowe na przepis art. 79 u.p.a., zgodnie z którym podatnik ma prawo do obniżenia kwoty akcyzy o kwotę akcyzy zapłaconą przy nabyciu wyrobów akcyzowych niezharmonizowanych, związaną ze sprzedażą opodatkowaną lub zapłaconą od importu, wskazując jednak, że choć prawo do obniżenia akcyzy przysługuje mu już w miesiącu zapłaty tej akcyzy, to jednak jest ono związane ze sprzedażą opodatkowaną. Zatem jeśli taka sprzedaż nie miała miejsca to niezgodna z przepisami była praktyka podatnika, polegająca na wystawieniu faktur wewnętrznych w odniesieniu do samochodów zarejestrowanych w celu skorzystania z możliwości odliczenia podatku akcyzowego wynikającego z faktur zakupu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor Izby Celnej winien uwzględnić powyższe uwagi, dokonać analizy materiału dowodowego i oceny prawnej sprawy z uwzględnieniem poglądu prawnego wyrażonego w powołanym wyroku NSA z 9 maja 2013 r. – I FSK 445/13, a w szczególności tego, że podatek akcyzowy, jako podatek konsumpcyjny powinien obciążać ekonomicznie ostatecznego konsumenta wyrobu akcyzowego. Podstawa opodatkowania akcyzą w przypadku określonym w art. 10 ust. 1 u. p. a. nie powinna być zatem wyższa od wynagrodzenia rzeczywiście zapłaconego przez konsumenta.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd, na podstawie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ), orzekł jak w punkcie I wyroku.

O kosztach sądowych i wykonalności decyzji Sąd postanowił natomiast w oparciu o art. 200 i art. 152 p. p. s. a. – punkt II i III orzeczenia.


ZDANIE ODRĘBNE

Zdanie odrębne

sędziego Mirelli Ławniczak

W mojej ocenie organy dokonały prawidłowej wykładni oraz prawidłowo zastosowały prawo materialne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego - stanu faktycznego niekwestionowanego przez Skarżącą.

Zgadzam się ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09 maja 2013 roku, sygn. akt I FSK 445/13, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 marca 2004 r. do końca lutego 2009 r., podstawą opodatkowania, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.) była kwota należna z tytułu sprzedaży wyrobu akcyzowego, odpowiadająca faktycznej cenie, za jaką sprzedawca sprzedał ten wyrób nabywcy, pomniejszona o kwotę podatku od towarów i usług oraz kwotę akcyzy, należne od tego wyrobu. Podzielam stanowisko o dopuszczalności analogicznego stosowania na gruncie rozpoznawanej sprawy przepisów art. 29 ust. 4 – 4c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.).

Uznaję jednocześnie, że definicje zawarte w jednych ustawach podatkowych nie mają automatycznego zastosowania do innych ustaw podatkowych (wyrok NSA z dnia 14 września 2009 roku, sygn. akt I GSK 1077/09). Stąd stosowanie art. 29 ust. 4 – 4c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług powinno być odpowiednie, czyli następować z poszanowaniem odrębności regulacji prawnej ustawy o podatku akcyzowym, a w szczególności z poszanowaniem dla odrębnie zdefiniowanego przedmiotu opodatkowania podatkiem akcyzowym, odrębnie określonej podstawy opodatkowania oraz odrębnego systemu rozliczania podatku akcyzowego, a w konsekwencji wynikającego z tej regulacji właściwego dla podatku akcyzowego prawa podatnika do przerzucania ciężaru tego podatku w cenie na ostatecznego konsumenta.

Odpowiednie stosowanie w kontrolowanej sprawie art. 29 ust. 4 – 4c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług musi uwzględniać, że zachodzą uzasadnione podstawy do selekcji podstaw do zmniejszenia kwoty należnej z tytułu sprzedaży na terytorium kraju wyrobów akcyzowych na takie, które z uwagi na odrębność przedmiotu opodatkowania podatkiem od towarów i usług od przedmiotu opodatkowania podatkiem akcyzowym, są prawnie dopuszczalne na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług, a jednocześnie pozostają bez związku z przedmiotem opodatkowania podatkiem akcyzowym, a dodatkowo mogą pozostawać w konflikcie z przyjętym w ustawie o podatku akcyzowym systemem rozliczania podatku akcyzowego i określonym tym systemem prawem podatnika do przerzucania ciężaru podatku akcyzowego w cenie na ostatecznego konsumenta.

Uznaję, że korekta podstawy opodatkowania podatkiem akcyzowym od sprzedaży samochodu osobowego będzie dopuszczalna, gdy kwota należna z tytułu ustalonej w umowie sprzedaży ceny samochodu osobowego (art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym) nie odpowiada przeciętnej cenie stosowanej w danej miejscowości lub na rynku krajowym w obrocie wyrobami akcyzowymi tego samego rodzaju w dniu powstania obowiązku podatkowego (art. 10 ust. 5 ustawy o podatku akcyzowym).

Nie ma podstaw do korekty podstawy opodatkowania dla podatku akcyzowego od sprzedaży samochodu osobowego, gdy cena z umowy sprzedaży była ceną faktycznie należną, a do tego faktycznie stosowaną w obrocie wyrobami akcyzowymi tego samego rodzaju w dniu powstania obowiązku podatkowego.

W przypadku zastosowania przez producenta potransakcyjnej obniżki ceny samochodu tzw. starego rocznika system obniżenia podatku akcyzowego przewidziany w art. 79 ustawy o podatku akcyzowym pozwala w pełni zrealizować zasadę przerzucania w cenie samochodu ciężaru podatku akcyzowego z producenta na dealera oraz z dealera na konsumenta.

Jeśli cena sprzedaży konsumentowi jest wyższa, to dealer obniża należny podatek o podatek zapłacony w cenie producentowi. Jeśli cena sprzedaży dealer-konsument jest niższa od ceny po jakiej samochód został zakupiony, to dealer nie ma obowiązku zapłaty podatku akcyzowego. Z kolei nadwyżka podatku akcyzowego zawarta w wyższej cenie zakupu samochodu przez dealera to element ryzyka gospodarczego. Takie samo ryzyko gospodarcze ponoszą podmioty niepowiązane umowami o współpracy gospodarczej.

Brak znalezienia nabywców na samochody w danym czasie, przy określonym układzie cen rynkowych, oraz ubytek wartości samochodu wskutek upływu czasu (zakupiono samochód nowy a sprzedano samochód z poprzedniego rocznika) nie stanowi uzasadnionej podstawy do obniżenia podatku akcyzowego od potwierdzonej fakturą VAT pierwszej umowy sprzedaży samochodu, umowy zawartej pomiędzy producentem a dealerem, gdyż przedmiotem tej umowy był nowy samochód.

Zasada przerzucania podatku w cenie dotyczy rezydualnego podatku akcyzowego, czyli pozostałości tego podatku w wartości samochodu określonej ceną jego sprzedaży, czyli ceną faktycznie należną, a do tego faktycznie stosowaną w obrocie wyrobami akcyzowymi tego samego rodzaju w dniu powstania obowiązku podatkowego. Dealer jest ostatecznym nabywcą w zakresie podatku akcyzowego, którego nie może przerzucić na konsumenta z powodu spadku ceny samochodu osobowego.

Dopuszczenie możliwości korekty podstawy opodatkowania z uwagi na wyprzedaż samochodów tzw. starego rocznika prowadzi natomiast do sytuacji, że podstawa opodatkowania w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym jest ustalana, z jednej strony w oparciu o treść postanowień umowy komisu, umowy agencyjnej, czy też innej umowy o współpracy pomiędzy przedsiębiorcami, także nienazwanej, a zbudowanej w oparciu o zasadę swobody umów, a z drugiej strony, ta dopuszczalna przez analogię potransakcyjna zmiana podstawy opodatkowania nieuchronnie wiąże się z jaskrawym naruszeniem przepisu art. 10 ust. 5 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym w zakresie, w jakim przepisy te wymagają, aby podstawą opodatkowania podatkiem akcyzowym była cena faktycznie należna, ale jednocześnie cena faktycznie stosowana w obrocie takimi wyrobami akcyzowymi w dniu powstania obowiązku podatkowego.

Uwzględnić przecież należy, że umowa komisu, która upoważnia komisanta do zawarcia umowy sprzedaży we własnym imieniu, lecz na rzecz komitenta, jeśli nawet jest powiązana z wydaniem samochodu osobowego, nie jest zdarzeniem, które powoduje powstanie obowiązku podatkowego w podatku akcyzowym (wyrok NSA z dnia 14 września 2009 roku, sygn. akt I GSK 1077/09).

W świetle regulacji art. 10 ust. 1 pkt 1 oraz 10 ust. 5 ustawy o podatku akcyzowym podstawą opodatkowania jest kwota należna z tytułu sprzedaży na terytorium kraju pomniejszona o kwotę podatku od towarów i usług oraz o kwotę akcyzy, należne od tych wyrobów, a jeżeli tej kwoty nie można ustalić, to podstawę opodatkowania ustala się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości lub na rynku krajowym w obrocie wyrobami akcyzowymi tego samego rodzaju w dniu powstania obowiązku podatkowego.

W przypadku sprzedaży samochodów osobowych obowiązek podatkowy powstaje w dniu wystawienia faktury, lecz nie później niż w terminie 7 dni, licząc od dnia wydania samochodu – art. 80 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym.

Z powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że podstawę opodatkowania dla sprzedaży producent-dealer stanowi cena należna z dnia powstania obowiązku podatkowego (cena za samochód nowy), chyba, że ceny stosowane w tym dniu w danej miejscowości lub na rynku krajowym w obrocie wyrobami akcyzowymi tego samego rodzaju są inne. Cena należna z kolejnej sprzedaży tego samego samochodu osobowego określa podstawę opodatkowania dla kolejnego obowiązku podatkowego, który powstaje w kolejnej fazie obrotu pojazdem przed jego pierwszą rejestracją, czyli dla obowiązku podatkowego od sprzedaży pomiędzy dealerem a konsumentem, lecz przedmiotem tej umowy jest nieużywany samochodu z poprzedniego rocznika.

Cena ustalona w umowie sprzedaży pomiędzy dealerem a konsumentem nie ma żadnego prawnopodatkowego związku z podstawą opodatkowania wcześniejszego zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym, które powstaje wskutek odrębnego i niezależnego zdarzenia prawnopodatkowego, jakim jest - zawarcie umowy sprzedaży producent-dealer oraz potwierdzenie dokonania tej konsensualnej czynności cywilnoprawnej wystawieniem faktury VAT lub wydaniem nowego samochodu osobowego.

Dopuszczenie korygowania podstawy opodatkowania dla obowiązku podatkowego od sprzedaży producent-dealer (sprzedaży samochodu nowego) o udzielony potransakcyjnie przez producenta rabat dla samochodu tzw. starego rocznika do poziomu ceny z umowy sprzedaży dealer-konsument (ceny sprzedaży nieużywanego samochodu z poprzedniego rocznika) prowadzi do naruszenia zasady sprawiedliwości podatkowej (równości i powszechności opodatkowania). Ciężar ekonomiczny podatku akcyzowego zawarty w wyrobie akcyzowym byłby bowiem zależny od kanału dystrybucji samochodu osobowego.

W przypadku kilku sprzedaży samochodu osobowego przed jego pierwszą rejestracją dokonanych pomiędzy podmiotami powiązanymi umowami o współpracy gospodarczej, ciężar ekonomiczny podatku akcyzowego zawarty w cenie wyrobu byłby liczony od najniższej kwoty należnej spośród dokonanych transakcji. Natomiast ciężar ekonomiczny podatku akcyzowego zawarty w cenie samochodu osobowego sprzedanego w kanale redystrybucji, gdzie nie stosuje się potransakcyjnych rabatów dla samochodu tzw. starego rocznika, byłby liczony od najwyższej kwoty należnej spośród dokonanych kolejnych sprzedaży samochodu osobowego. W konsekwencji zasada przerzucenia podatku akcyzowego w cenie samochodu w obrocie powiązanym umowami gospodarczymi dotyczyłaby całego ciężaru podatku akcyzowego naliczonego od samochodu nowego, a w obrocie, gdzie nie stosuje się umów o współpracy gospodarczej, zasada przerzucania podatku na ostatecznego nabywcę dotyczyłaby jedynie pozostałości podatku akcyzowego zawartej w niższej cenie samochodu.

Podkreślić przy tym należy, że obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym powstaje niezależnie od tego czy czynność cywilnoprawna (umowa sprzedaży w rozumieniu art. 535 Kodeku cywilnego) została wykonana z zachowaniem form oraz warunków określonych prawem cywilnym (art. 4 ust. 4 ustawy o podatku akcyzowym).

Obowiązek zapłaty akcyzy aktualizuje się, gdy podatnik wystawił fakturę, w której wykazał akcyzę do zapłaty i to nawet wówczas, gdy dana sprzedaż nie była objęta obowiązkiem podatkowym albo została zwolniona z podatku (art. 82 ust. 2 ustawy o podatku akcyzowym).

Jeśli natomiast dealer zakupiony od producenta samochód osobowy rejestruje i wykorzystuje w prowadzonej działalności gospodarczej, to dealer nie aktualizuje obowiązku zapłaty akcyzy przez to, że po upływie pewnego okresu od zakupu samochodu wystawi tzw. wewnętrzną fakturę VAT, w której wskazuję kwotę akcyzy do zapłaty. Wewnętrzna faktura VAT nie dokumentuje zdarzenia powodującego powstanie obowiązku podatkowego, czyli sprzedaży samochodu osobowego w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3, art. 4 ust. 2 oraz art. 82 ust. 2 ustawy o podatku akcyzowym.

Nie ma podstaw do zmiany podstawy opodatkowania, anulowania obowiązku zapłaty akcyzy, w sytuacji, gdy dealer zawarł umowę sprzedaży i potwierdził ją wystawieniem faktury VAT, a następnie wyraził zgodę na rozwiązanie umowy sprzedaży bez dochodzenia naprawienia szkody w postaci realizacji obowiązku uiszczenia przez kupującego równowartości podatku akcyzowego, co określane jest przez Skarżącego, jako rezygnacja klienta.

Także w opisanej powyżej sytuacji prawo do obniżenia akcyzy (art. 79 ustawy o podatku akcyzowym) w pełnym zakresie realizuje zasadę przerzucania podatku akcyzowego na ostatecznego nabywcę.

Przepis art. 79 ustawy o podatku akcyzowym określa prawo podatnika do obniżenia akcyzy.

Jeśli podatnik układa swoje stosunki cywilnoprawne w ten sposób, że nie korzysta z uprawnień przyznanych prawem podatkowym, bo dobrowolnie rezygnuje z pobrania równowartości podatku akcyzowego od klienta, który chce rozwiązać umowę sprzedaży (czy też dealer nie przestrzegał reguł prawa cywilnego dla zabezpieczenia skutecznej realizacji roszczenia o naprawienie szkody), to podatnik w ramach cywilnoprawnej zasady swobody umów sam decyduje o tym, że nie będzie przerzucał podatku akcyzowego na konsumenta, z którym zawarł umowę sprzedaży i potwierdził ten fakt wystawieniem faktury VAT.

Podkreślić przy tym należy, że wystawienie faktury potwierdzającej rezygnację klienta (potwierdzającej porozumienie o rozwiązaniu umowy sprzedaży) nie uzasadnia, ani korekty podstawy opodatkowania, ani obniżenia podatku akcyzowego, albowiem wystawienie faktury VAT w takiej sytuacji nie dokumentuje zdarzenia powodującego powstanie obowiązku podatkowego, czyli sprzedaży samochodu osobowego w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3, art. 4 ust. 2 oraz art. 82 ust. 2 ustawy o podatku akcyzowym.

To w jaki sposób podatnik korzysta z cywilnoprawnej zasady swobody umów nie jest okolicznością uzasadniającą korektę zobowiązania podatkowego, która w skutkach jest anulowaniem obowiązku zapłaty akcyzy. Zgodnie z art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy.

W mojej ocenie podstawą zastosowania art. 29 ust. 4 – 4c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług nie może być dążenie do wyrównania podatnikowi uszczerbku majątkowego, na który podatnik godził się w ramach zasady swobody umów prawa cywilnego, a tym samym przyjął na siebie konsekwencje prawnopodatkowe w postaci rezygnacji z gwarantowanej mu prawem podatkowym możliwości przerzucenia rezydualnego podatku akcyzowego na ostatecznego nabywcę.