Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 289/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2, art. 245 § 3, art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2, art. 156 § 1 i 2 w zw. z art. 166
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. "Z." Spółki z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 213/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. "Z." Spółki z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L.; 2. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 213/15 w ten sposób, że w wierszu 13 od góry w miejsce słów "z dnia [...] października 2014 r.", wpisać słowa "z dnia [...] listopada 2014 r.".


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L., postanowieniem objętym zażaleniem, odmówił P. "Z." spółce z o.o. w K. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] listopada 2014 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca spółka domagając się zwolnienia od kosztów podała, że na dzień złożenia skargi nie jest w stanie funkcjonować, albowiem wszystkie jej rachunki bankowe zostały skutecznie zablokowane, zaś znajdujące się na nich zasoby zostały przejęte przez organ egzekucyjny. Pozbawiona została wobec tego środków umożliwiających dalsze prowadzenie działalności gospodarczej i nie stać jej nawet na uiszczenie opłat sądowych – wpisów od 26 skarg wniesionych do WSA w L. w łącznej wysokości 24.433 złotych. Wskazała, że kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 66.660 zł; strata z działalności gospodarczej za 2013 r. 16.772 zł, a stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku jest ujemny i wynosi (-) 69,99 zł i 162,15 zł, co potwierdzają złożone wyciągi z tych rachunków. Wskazała ponadto, że zarówno nieruchomości, jak i samochód należące do spółki zostały zajęte w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Skarżąca spółka złożyła również kserokopie deklaracji na podatek dochodowy od osób prawnych za rok 2012 i 2013, kserokopie deklaracji na podatek od towarów i usług za okres lipiec – listopad 2014 r., raporty kasowe za okres wrzesień – listopad 2014 r., sprawozdanie finansowe spółki za 2013 r., zaświadczenie z banku o obciążeniu rachunku spółki tytułami egzekucyjnymi oraz kserokopię decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia [...] września 2004 r., którą udzielono skarżącej koncesji na obrót paliwami ciekłymi na okres od 20 września 2004 r. do 20 września 2014 r.

Sąd I instancji wskazując na treść art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), stwierdził na podstawie treści wniosku

i załączonych do niego dowodów, że nie można było przyjąć, iż skarżąca spółka nie posiada środków pozwalających na poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie.

Podkreślił, co wynikało z akt sprawy, że spółka od 1992 r. prowadzi działalność gospodarczą. W dniu [...] stycznia 2004 r. została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym i od tego roku przedmiotem jej działalności była sprzedaż paliw do pojazdów samochodowych prowadzona w oparciu o uzyskaną koncesję udzieloną na okres od dnia 20 września 2004 r. do 20 września 2014 r. Utrata uprawnienia do obrotu paliwami nie oznaczała, w ocenie Sądu, zaprzestania prowadzenia działalności spółki w ogóle, a jedynie w zakresie objętym wygasłą koncesją. Stan taki potwierdzają miesięczne deklaracje w podatku od towarów i usług za okres lipiec – listopad 2014 r., z których wynika, że po utracie koncesji spółka nadal wykazywała obrót. Na dzień 31 grudnia 2013 r. spółka posiadała kapitał zakładowy w kwocie 50.000 zł, co potwierdzał również KRS z dnia 13 listopada 2014 r. oraz aktywa trwałe o wartości 256.660,45 zł, w skład których wchodziły środki trwałe o wartości 50.560,14 zł oraz środki trwałe w budowie o wartości 16.100,31 zł. Spółka posiada również aktywa obrotowe w kwocie 284.148,91 zł w tym towary 64.549,79 oraz należności krótkoterminowe na kwotę 208.956,28 zł. Opodatkowany przychód spółki za 2013 r. wyniósł 3.559.863,74 zł. Z raportów kasowych, miesięcznych deklaracji podatku VAT wynikało natomiast, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą regularne przychody. Sąd zwrócił także uwagę, że ze sprawozdania finansowego za 2013 r. wynikało, że strata poniesiona za ten rok zostanie pokryta z kapitału zapasowego spółki i nie planuje się w latach następnych zaniechania prowadzenia jej działalności. Zauważył ponadto, że w stosunku do skarżącej, co obrazował przedłożony KRS, nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, układowe lub likwidacja.

P. "Z." spółka z o.o. w K. zażaleniem zaskarżyła w całości postanowienie Sądu I instancji zarzucając mu, że przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieprzyznanie skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez jej zwolnienie w całości z ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie pomimo tego, że skarżąca dostatecznie wykazała, że nie ma środków do ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie we wskazanej części oraz że legalnie nie jest w stanie ich zdobyć, ani nie była w stanie zaoszczędzić;

2. błędne przyjęcie, że skarżąca spółka mogła "swobodnie dysponować środkami jakie posiadała i zabezpieczyć je na poczet ewentualnych postępowań", w sytuacji, gdy rachunki bankowe skarżącej zostały zajęte wskutek działań organów administracji celnej i ewentualne "zabezpieczenie środków na poczet wpisu w niniejszej sprawie" oznaczałoby uchylenie mienia spod egzekucji (zajęcia) przez wyprowadzenie ich uprzednio z rachunków bankowych i przechowywanie poza lokalami spółki, co wypełnia znamiona czynów zabronionych stypizowanych w art. 300 § 1 i 2 k.k.

Podnosząc te zarzuty skarżąca spółka wniosła o zmianę postanowienia z dnia 19 marca 2015 r. i przyznanie jej, zgodnie z wnioskiem zawartym w uzupełnieniu skargi

w niniejszej sprawie, prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie

w całości z ponoszenia kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA w L. do ponownego rozpoznania oraz o dopuszczenie jako dowodów odpisów dokumentów wymienionych

w punktach od a) do u) – m.in. nakazów zapłaty, odpisów pozwów o zapłatę, odpisów tytułów wykonawczych, zawiadomień o zajęciach, wezwań do wykupu weksla i innych dokumentów obrazujących bardzo trudną sytuację skarżącej na okoliczności w nich wymienione.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu z przyczyn częściowo podniesionych w zażaleniu.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, a więc obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przywołana treść art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że to na stronie domagającej się przyznania jej prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych jako dających podstawy do uznania, że wnioskodawca nie jest w stanie partycypować

w ponoszeniu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w pełnej wysokości. Inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania podniesionych we wniosku okoliczności spoczywa przede wszystkim na stronie występującej z żądaniem udzielenia jej prawa pomocy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że w toku rozpoznawania wniosku skarżącej spółki przez Sąd I instancji, jego ocena była co do zasady prawidłowa. Zawarta we wniosku o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych argumentacja oraz przedstawione dowody mające tę argumentację poprzeć istotnie wskazywały, że spółka, pomimo negatywnej sytuacji wywołanej decyzjami podatkowymi, posiadała, bądź mogła posiadać, środki niezbędne do poniesienia kosztów związanych z zainicjowaniem kontroli rozstrzygnięć administracyjnych przez sąd administracyjny. Na taki stan, w zakresie możliwości finansowych i płatniczych skarżącej, wskazywały między innymi przeanalizowane przez Sąd I instancji kwestie posiadanych przez spółkę kapitału zakładowego, aktywów trwałych (środki trwałe

i środki trwałe w budowie), aktywów obrotowych, towarów, należności krótkoterminowych, czy wreszcie przychodów, jakie spółka osiągnęła w 2013 r. oraz okoliczność, że planowanym było pokrycie poniesionych strat z kapitału zapasowego spółki. Istotną była także informacja, że spółka nie planowała w latach następnych, a więc w kolejnych po 2013 roku, zaniechania prowadzenia działalności gospodarczej. Prawidłowo wobec tego Sąd I instancji ocenił możliwości płatnicze skarżącej spółki i jej zdolność partycypowania w kosztach wywołanego postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić przy tym raz jeszcze należy, że ocena ta wynikała z analizy przedłożonych przez spółkę we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeń i dowodów oraz w związku z wywiedzeniem sprzeciwu i załączonych do niego dowodów.

W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że nie podziela motywów przedstawionych przez Sąd I instancji, dotyczących obowiązku zabezpieczenia środków pieniężnych przez spółkę celem ponoszenia ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem działalności, a dotyczących również ponoszenia kosztów sądowych. Prowadzenie jakiejkolwiek działalności gospodarczej nie może się bowiem wiązać z koniecznością posiadania przez podmiot gospodarczy odrębnych rezerw finansowych przeznaczonych wyłącznie na ewentualną obronę lub dochodzenie swoich praw przed sądami, tak administracyjnymi, jak i powszechnymi. Z drugiej jednak strony, co NSA również dostrzega, prowadzenie działalności nie może prowadzić do dokonania stopniowania wagi zobowiązań powstałych lub mogących powstać

w związku z działalnością podmiotu, w tym również zobowiązań wynikłych

z konieczności poniesienia kosztów sądowych warunkujących prawidłowe zainicjowanie sprawy – postępowania przed sądem.

Przyczyną uchylenia zaskarżonego postanowienia jest okoliczność przedłożenia przez skarżącą spółkę, wraz z zażaleniem, istotnych dowodów w postaci dokumentów wskazujących na jej sytuację gospodarczą i mogących wpływać na ocenę jej rzeczywistych możliwości finansowych – a w konsekwencji – wpływających na jej zdolność do poniesienia kosztów sądowych. Skarżąca przedłożyła bowiem szereg dokumentów, na podstawie których możliwą stała się analiza jej sytuacji płatniczej

i zdolności finansowych w okresie drugiej połowy 2014 r. i w początkach 2015 roku. Dokumenty te to między innymi tytuły wykonawcze dotyczące rozstrzygnięć podatkowych z lipca i września 2014 r., zawiadomienia o zajęciach wierzytelności

z rachunków bankowych, wskazujące na toczące się postępowania upominawcze (nakazy zapłaty w postępowaniu upominawczym) oraz inicjowane przez kontrahentów postępowania sądowe przeciwko skarżącej spółce, również związane z zapłatą wierzytelności w toku postępowania upominawczego (dokumenty załączone między innymi do sprawy o sygnaturze I SA/Lu 1243/14). Zauważyć należy w tym zakresie, że skarżąca za pośrednictwem tych dokumentów starała się wykazać zajęcie posiadanych, lub mogących zostać zgromadzonych nadwyżek finansowych, co stanowiło także element argumentacji zawartej w sprzeciwie, a która została przez Sąd I instancji pominięta bez wskazania przyczyn nieuwzględnienia tej części okoliczności mających uzasadnić celowość ubiegania się o przyznanie prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, rzeczą Sądu I instancji będzie ponowne rozpoznanie wniosku skarżącej spółki, tak w zakresie uprzednio złożonych oświadczeń

i dokumentów, jak również w zakresie dołączonych do zażalenia dowodów rzutujących na przedstawienie pełnego i rzetelnego obrazu zdolności finansowych skarżącej oraz dokonanie oceny całokształtu wniosku wraz z pełnym materiałem dowodowym

w aspekcie wystąpienia bądź niewystąpienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w pkt.1 sentencji.

Zgodnie z art. 156 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a., Sąd może z urzędu sprostować w postanowieniu niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki.

W wyniku oczywistej omyłki pisarskiej w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 213/15 w wierszu 13 od góry błędnie wpisano datę zaskarżonej decyzji oznaczając ją na "[...] października 2014 r.", podczas gdy prawidłowo powinno być "[...] listopada 2014 r.".

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 156 § 1 i 2 w zw. z art. 166 p.p.s.a., postanowił jak w pkt. 2 sentencji.