Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt IV SAB/Wa 198/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-07 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1, art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie przedłużenia prawa do świadczenia rehabilitacyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2012 r. (doręczonym skarżącej w dniu 12 grudnia 2012 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę K. B. w niniejszej sprawie.

W dniu 12 grudnia 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest osobą bezrobotną i nie jest w stanie pokryć kosztów adwokata. Pozostałe rubryki (6-11) formularza PPF zostały przez skarżącą zakreślone. Do wniosku dołączyła zaświadczenie z właściwego urzędu pracy, z którego wynika, że jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia 4 lipca 2012 r. i nie posiada prawa do zasiłku.

W piśmie Sądu z dnia 3 stycznia 2013 r. skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia wniosku poprzez:

1) złożenie oświadczenia o źródłach utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności wyjaśnienie:

– skąd czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na zakup żywności i ubrań,

– czy korzysta z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny lub znajomych, a jeżeli tak to z jakiej i ewentualnie w jakiej wysokości,

– czy otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, a jeżeli tak to jakie i ewentualnie w jakiej wysokości;

2) złożenie oświadczenia jaki ma tytuł prawny do lokalu, w którym mieszka (tj. czy jest właścicielką, współwłaścicielką, najemcą),

3) złożenie oświadczenia w sprawie wysokości kosztów utrzymania mieszkania/lokalu, w którym przebywa,

4) złożenie wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków i kont bankowych.

Ponadto skarżąca została pouczona o treści art. 252 § 1 oraz art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a."

W piśmie z dnia 15 stycznia 2013 r. skarżąca oświadczyła, że wszystkie potrzeby, takie jak żywność i ubrania, zapewnia jej mąż, nie otrzymuje żadnych świadczeń z pomocy społecznej podała, że nie ma żadnego tytułu prawnego do lokalu, w którym zamieszkuje, podnosząc, że "prawdopodobnie" właścicielem lokalu jest mąż skarżącej, który pokrywa koszty utrzymania tego mieszkania. Nadesłała także wyciągi z konta bankowego podnosząc, że jej zobowiązania kredytowe pokrywa mąż.

W związku z wątpliwościami i rozbieżnościami między informacjami podanymi na urzędowym formularzu PPF i w piśmie z dnia 15 stycznia 2013 r., skarżąca została ponownie wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

1) nadesłanie dokumentu wskazującego wysokość dochodu uzyskiwanego przez jej męża,

2) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez jej męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,

3) udokumentowanie zobowiązań kredytowych, o jakich mowa w piśmie z dnia 15 stycznia 2013 r. (np. nadesłanie kopii umów kredytowych),

4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2011 r. swoich oraz męża.

Przy piśmie z dnia 1 lutego 2013 r. skarżąca nadesłała umowę kredytu inwestycyjnego z dnia [...] maja 2010 r. (na kwotę 60.000,00 zł) oraz zeznanie PIT-36 za rok 2011 r., z którego wynika, że w 2011 r. skarżąca uzyskała z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z działów specjalnych produkcji rolnej dochód w wysokości 40 141,38 zł. W piśmie tym skarżąca oświadczyła, że nie ma dostępu do dokumentów wskazujących dochód męża, wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych oraz odpisu zeznania podatkowego za rok 2011.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek, zważono co następuje.

Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).

Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie.

Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na występującym z wnioskiem spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie że spełnia się przesłanki uprawniające do zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie został przez skarżącą spełniony. Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobowiązana jest do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty, aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa.

Wezwania z dnia 3 stycznia 2013 r. a także z dnia 24 stycznia 2013 r. obejmowały dokumenty i oświadczenia pozwalające zweryfikować wiarygodność informacji zawartych w oświadczeniu na formularzu PPF oraz ustalić okoliczności istotne dla rozpoznania wniosku, a niewyjaśnione dostatecznie przez wnioskodawczynię.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że z informacji podanych na urzędowym formularzu PPF wynikało, jakoby skarżąca prowadziła samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiadała żadnego majątku, nie uzyskiwała żadnego dochodu. Jednakże z wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 15 stycznia 2013 r. wynika, że skarżąca ma męża, który ją utrzymuje, spłaca zaciągnięty przez nią kredyt (miesięczna rata kredytu to 1333,33 zł) i "prawdopodobnie" jest właścicielem lokalu, w którym skarżąca zamieszkuje.

Powyższe informacje pozostają więc w sprzeczności z informacjami zawartymi we wniosku z dnia 12 grudnia 2012 r., w szczególności nie potwierdzają, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W tej sytuacji uzasadnione było wyjaśnienie jaka jest sytuacja majątkowa męża skarżącej. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) małżonkowie są zobowiązani m. in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, mąż ma obowiązek udzielenia pomocy żonie w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Skarżąca jednak, mimo wezwania, nie nadesłała dokumentów dotyczących stanu majątkowego jej męża, jak również nie podała jakichkolwiek informacji dotyczących np. dochodów uzyskiwanych przez męża.

Skoro skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, to powinna wyjaśnić wszystkie wątpliwości i rozbieżności dotyczące sytuacji majątkowej jej oraz jej męża. W ocenie referendarza sądowego wykazane przez skarżącą selektywne i niepełne okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Należy podkreślić, że rzetelne zbadanie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni jest obowiązkiem referendarza sądowego. Żądanie od wnioskodawczyni przedstawienia dokładnych danych o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ma umocowanie ustawowe (m. in. art. 255 P.p.s.a.). Skoro wnioskodawczyni, pomimo wezwania, nie dostarczyła żądanych dokumentów i nie udzieliła pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia jej wniosku.

Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.