Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 6593/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6145 Sprawy dyrektorów szkół
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Dyrektor Szkoły
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 910
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Zespołu Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 859/20 w sprawie ze skargi A. B. na zarządzenie Dyrektora Zespołu Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w K. z dnia 18 września 2020 r. nr KA/112/21/2020 w przedmiocie odwołania ze stanowiska wicedyrektora oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym wyrokiem z 14 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 859/20 uchylił zarządzenie Dyrektora Zespołu Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w K. z 18 września 2020 r., w przedmiocie odwołania A.B. ze stanowiska wicedyrektora szkoły.

W motywach orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że A.B. (wicedyrektor placówki) 31 sierpnia 2020 r. zwrócił się o udzielenie urlopu wypoczynkowego za rok 2020 r. w okresie od 1 do 11 września 2020 r. i urlop ten został jemu udzielony przez dotychczasowego dyrektora. Z dniem 1 września funkcję dyrektora szkoła zaczęła sprawować nowa dyrektor, która po uzyskaniu stosownych opinii zarządzeniem z dnia 18 września 2020 r. odwołała A.B. ze stanowiska wicedyrektora ds. wychowania i kształcenia zawodowego Zespołu Szkół z dniem 20 września 2020 r., bez wypowiedzenia.

W argumentacji prawnej Sąd I instancji wywiódł, że na podstawie art. 66 ust. 1 pkt. 2 Prawa oświatowego ( Dz. U. z 2020 r., poz. 910 z późn. zm. dalej: "P.o."), organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole w przypadkach szczególnie uzasadnionych, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Użyte przez ustawodawcę pojęcie "w przypadkach szczególnie uzasadnionych", wymaga przyjęcia wykładni zawężającej, ograniczać winno się do sytuacji, w których ze względu na stopień naruszenia obowiązków nie jest możliwe pełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczych i zachodzi konieczność natychmiastowego przerwania wykonywania funkcji dyrektora z uwagi na zagrożenie dla interesu publicznego i dalszego funkcjonowania szkoły. Opierając się na zaprezentowanej argumentacji Sąd I instancji podkreślił, że skorzystanie przez wicedyrektora, a zarazem pracownika szkoły, z przysługującego urlopu, nawet jeżeli nastąpiło w warunkach nagannych z punktu widzenia relacji przełożony-pracownik, nie może być kwalifikowane jako szczególnie uzasadniony przypadek. Nowa dyrektor od 1 września 2020 r. miała pełne prawa przełożonego w stosunkach służbowych i pracownika z urlopu mogła odwołać, czego nie uczyniła.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Dyrektor Zespołu Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w K. (dalej jako skarżąca kasacyjnie). Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wskazane w zaskarżonym zarządzeniu Dyrektora Zespołu Szkół Rolniczych CKP w K. z 18 września 2020 roku oraz w odpowiedzi na skargę przyczyny odwołania A.B. ze stanowiska wicedyrektora ds. wychowania i kształcenia zawodowego nie stanowiły na tyle istotnych naruszeń prawa, by można było je zakwalifikować jako "szczególnie uzasadnione przypadki" oraz na nieuprawnionym zawężeniu stosowania tego przepisu do sytuacji nagłych, z pominięciem innych ważnych przyczyn będących podstawą do odwołania.

2) art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. i przyjęcie, że przepis ten nie może stanowić podstawy do odwołania ze stanowiska ze skutkiem natychmiastowym, bez wypowiedzenia mając na uwadze okoliczności zawarte w zaskarżonym akcie (zarządzeniu) oraz przedstawione przez organ w odpowiedzi na skargę.

Ponadto na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego sprawy, poprzez błędne przyjęcie, że nie zaszły okoliczności uzasadniające odwołanie A.B. ze stanowiska wicedyrektora.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżąca kasacyjnie uznała za błędne stanowisko dotyczące zawężenia stosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. do sytuacji nagłych, z pominięciem innych ważnych przyczyn będących podstawą do odwołania.

Uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania polegający na nieustaleniu prawidłowego stanu faktycznego sprawy skarżąca kasacyjnie wskazała, że Sąd I instancji nie ustalił czy to nowa dyrektor świadomie nie podjęła się rozmów z wicedyrektorami szkoły podczas procedury zdawczo - odbiorczej placówki 31 sierpnia 2020 roku, czy też było przeciwnie. Podkreślono, że już Sąd I instancji zauważył, że "termin urlopu ustalono bezpośrednio przed jego rozpoczęciem i przejęciem Szkoły przez nową Dyrektor, co było niepożądane z przyczyn organizacyjnych". Skarżąca kasacyjnie sformułowała również pogląd, że w takiej sytuacji każdy rezolutny pracownik dokonałby korekty terminu urlopu, przesuwając jego rozpoczęcie o kilka dni roboczych. Skarżąca kasacyjnie wprost wskazała w podsumowaniu wywodu, że dzianie takie "stanowiłoby godny uwagi i zapamiętania gest dotychczasowego wicedyrektora w stosunku do nowej osoby przełożonej".

A.B. pismem z 30 czerwca 2021 r. wywiódł odpowiedź na skargę kasacyjną, którą uznał za pozbawioną podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, albo na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 1 p.p.s.a., co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca, to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza, że sąd nie jest upoważniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a jedynie uprawniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia w granicach przedstawionych w skardze kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została wywiedziona na obu podstawach kasacyjnych tj. określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Zasadą jest, że w pierwszej kolejności rozważeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Jednak w niniejszej sprawie, z uwagi na powiązanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania z naruszeniem przepisu prawa materialnego, do zarzutów tych należało się odnieść łącznie.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

Istota zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej sprowadza się do oceny czy w rozpoznawanej sprawie uzasadnione było stanowisko stwierdzające, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający dyrektor szkoły do odwołania wicedyrektora w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia tj. w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 64 ust. 1 P.o.

Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach niezmiennie i konsekwentnie podkreśla, że pojęcie " szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, powinno być rozumiane wąsko. Wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku oznacza zaistnienie takiej sytuacji, w której nie jest możliwe pełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczej i zachodzi konieczność natychmiastowego zaprzestania wykonywania funkcji dyrektora z uwagi na zagrożenie dla interesu publicznego i dalszego funkcjonowania szkoły. Zagrożenie to musi być na tyle istotne, że nie pozwala na dalsze wykonywanie bieżących zadań należących do dyrektora (wicedyrektora) szkoły. Przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego (poprzednio art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty) stanowi wyjątek od zasady, zatem jego wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2010 r., w sprawie I OSK 933/10, z dnia 1 lipca 2015 r., w sprawie I OSK 978/15 – dostępne w CBOSA).

Jednocześnie podkreślić należy również to, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominujący jest pogląd, że stwierdzone zaniedbania w zakresie gospodarki finansowej szkoły, czy organizacji jej pracy nie stanowią szczególnie uzasadnionych powodów do odwołania dyrektora (wicedyrektora) szkoły bez wypowiedzenia. Nie każde naruszenie prawa przez dyrektora (wicedyrektora) szkoły uzasadnia jego odwołanie w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2005 r., w sprawie I OSK 91/05, z dnia 9 września 2021 r. w sprawie III OSK 2403/21 – dostępnie w CBOSA). Negatywna ocena działalności dyrektora (wicedyrektora) szkoły przez organ prowadzący, zaniedbania dotyczące organizacji pracy szkoły, zwłaszcza odmienna koncepcja prowadzenia placówki oświatowej, czy też konflikt z organem prowadzącym szkołę, dyrektorem szkoły lub współpracownikami nie mieszczą się w pojęciu szczególnie uzasadnionych przypadków i nie uzasadniają odwołania osoby sprawującej funkcję kierowniczą w szkole szkoły w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2005 r., w sprawie I OSK 91/05, z dnia 25 lutego 2011 r., w sprawie I OSK 2018/10, z dnia 9 września 2021 r. w sprawie III OSK 2403/21 – dostępnie w CBOSA).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że nie zaistniał żaden szczególnie uzasadniony przypadek, który uzasadniałby odwołanie A.B. w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. W żadnym stopniu do zmiany tego poglądu nie przyczyniły się argumenty skargi kasacyjnej, które określić można jako ogólnikowe i pozbawione konkretów. Z wywodów skargi kasacyjnej nie sposób wyprowadzić wniosku, czy dyrektor szkoły dostrzega jakikolwiek inny powód odwołania wicedyrektora w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 P.o. poza tym, że przez pierwsze 11 dni września 2020 r. przebywał on na urlopie wypoczynkowym, wydaje się że nie.

Ze stanowczością stwierdzić należy, że pobyt A.B. na urlopie wypoczynkowym nie uprawniał dyrektor szkoły do odwołania go ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Argumentem wystarczającym do zajęcia takiego stanowiska jest to wicedyrektor zgodę na urlop uzyskał od urzędującego dyrektora szkoły i nie jest rzeczą dyskwalifikującą tę zgodę, że był to ostatni dzień pracy poprzedniego dyrektora szkoły. Zwrócić należy uwagę również na to, że skarżąca kasacyjnie nie musiała odwoływać wicedyrektora ze stanowiska, wystarczającym byłoby odwołanie go z urlopu, gdyby rzeczywiście szkole groziła destabilizacja lub konieczność rozwiązania nagłego i nieoczekiwanego problemu. Być może takie postępowanie było uzasadnione tym, że obecność tego wicedyrektora szkoły w miejscu pracy w pierwszych dniach roku szkolnego po prostu nie była niezbędna. Trafnie wskazał Sąd I instancji, że w czasie trwającego postępowania nie wskazano na czym polegała destabilizacja w funkcjonowaniu szkoły i jakich zadań w związku z tym nie można było wykonać. Z pewnością nie mogło się to wiązać z rozporządzaniem środkami finansowymi, bo ten wicedyrektor nie miał do tego stosownego upoważnienia, a pierwsze czynności mające na celu jego odwołanie podjęte zostały przez dyrektor szkoły już 2 września 2020 r., czyli w drugim dniu pracy nowego dyrektora szkoły.

Dla rozstrzygnięcia sprawy bez znaczenia pozostaje natomiast to dlaczego nie doszło do wcześniejszych uzgodnień na temat przyszłego funkcjonowania szkoły, pomiędzy nowo powołaną dyrektor, a wicedyrektorami pracującymi w szkole. Pewnym jest jednak to, że wicedyrektor szkoły nie musiał odwoływać zaplanowanego wcześniej urlopu tylko dlatego, że zmienił się dyrektor szkoły.

W tej sytuacji stwierdzić jedynie należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie naruszył ani przepisów postępowania, ani art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, gdyż w rozpoznawanej sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający dyrektor szkoły do odwołania wicedyrektora w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.

Podstawą rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 in fine p.p.s.a.