Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 251/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2009-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1a ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 1971 nr 149 poz 2 art. 2 ust. 1 w zw. z art. 1 (10)(15) lit f i i oraz art. 4 ust. 1 lit. H w zw. z art. 1(10)(15) lit. u i i
law: Rozporządzenie Rady nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie
Teza: Cele i zasady koordynacji, w szczególności cel zapisany w trzecim akapicie preambuły rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE L z dnia 5 lipca 1971 r. 71.149.2), który zakłada, że przepisy w celu koordynacji muszą gwarantować pracownikom przemieszczającym się we Wspólnocie, a także osobom pozostającym na ich utrzymaniu, utrzymanie nabytych lub będących w trakcie nabywania praw i korzyści, pozwala na konstatację, że każdy obywatel Państwa Członkowskiego przebywający na terytorium innego Państwa Członkowskiego winien korzystać z zabezpieczenia społecznego, jeżeli jest osobą (podmiotem) objętą zakresem podmiotowym tego rozporządzenia, a świadczenie jej przysługujące (lub to, o które się ubiega) zalicza się do działów zabezpieczenia społecznego, objętych jego przedmiotowym zakresem. Taką podstawową dyrektywę interpretacyjną przepisów w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego można wydedukować stosując wykładnię celowościową rozporządzenia 1408/71.

TEZY

Cele i zasady koordynacji, w szczególności cel zapisany w trzecim akapicie preambuły rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE L z dnia 5 lipca 1971 r. 71.149.2), który zakłada, że przepisy w celu koordynacji muszą gwarantować pracownikom przemieszczającym się we Wspólnocie, a także osobom pozostającym na ich utrzymaniu, utrzymanie nabytych lub będących w trakcie nabywania praw i korzyści, pozwala na konstatację, że każdy obywatel Państwa Członkowskiego przebywający na terytorium innego Państwa Członkowskiego winien korzystać z zabezpieczenia społecznego, jeżeli jest osobą (podmiotem) objętą zakresem podmiotowym tego rozporządzenia, a świadczenie jej przysługujące (lub to, o które się ubiega) zalicza się do działów zabezpieczenia społecznego, objętych jego przedmiotowym zakresem. Taką podstawową dyrektywę interpretacyjną przepisów w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego można wydedukować stosując wykładnię celowościową rozporządzenia 1408/71.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 01 października 2009 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...]; 2. decyzje, których nieważność stwierdzono w pkt 1 nie mogą być wykonane do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje adwokatowi R. M. od Skarbu Państwa (kasa WSA w Białymstoku) kwotę 309,80 (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 "a" ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 192, poz. 1378 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy W. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w dniu [...] grudnia 2008 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania K. F. świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:

Z wnioskiem o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz swojego syna – K. F., w dniu 14 sierpnia 2008 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., wystąpiła M. F. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że przebywa ona wraz z synem w Belgii (dowód: oświadczenie M. F. i zaświadczenie ze szkoły). W związku z powyższym organ zwrócił się do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w B. o wypowiedzenie się, czy w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia.

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego co do zasady przysługują obywatelom polskim (art. 1 "a" ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 1 "a" ust. 2 ustawy). Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. rozporządzenie Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. DE.L.71.149.2) mają zastosowanie do osób ubezpieczonych w ramach sytemu zabezpieczenia społecznego pracowników najemnych i osób prowadzących działalność na własny rachunek, które są obywatelami jednego z Państw Członkowskich i przemieszczających się we Wspólnocie.

W odpowiedzi Zastępca Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Białymstoku stwierdził, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (pismo z dnia 29 sierpnia 2008 r.). Organem właściwym do wydania decyzji o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest Wójt Gminy W. W załączeniu przekazano pismo wydane przez organ belgijski, w którym zawarto informacje, że M. F. od 3 lat zamieszkuje w Belgii i nie posiada stałego miejsca zamieszkania w tym kraju. Nie podlega belgijskim ubezpieczeniom społecznym i tym samym nie jest uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych w Belgii.

Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Wójt Gminy W. odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń z uwagi na to, że M. F. wraz z synem fizycznie nie zamieszkuje w Polsce.

Na skutek odwołania M. F., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] uchyliło decyzję I-instancyjną i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przyczyną uchylenia było to, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w oparciu o dokumenty sporządzone w języku obcym.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji powtórnie odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń i podtrzymał argumentację zawartą w pierwotnej decyzji (decyzja z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...]).

Od decyzji tej odwołanie wniosła M. F. Podniosła, że przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego jej nie dotyczą. Maja one zastosowanie do osób przebywających legalnie za granicą i pobierających świadczenia socjalne. Jej status prawny za granicą nie jest uregulowany prawnie. Zdaniem M. F. jej stały pobyt znajduje się w Polsce, w miejscowości S., gdzie znajduje się centrum jej życiowych interesów pod postacią prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 3,5782 ha przeliczeniowego i jest to główne źródło dochodu oraz alimenty na syna. Adres w Belgii jest adresem czasowego zatrzymania się i nie jest adresem zameldowania, ani adresem korespondencyjnym. Pobyt w Belgii nosi cechy tymczasowości, ponieważ przebywa ze względu na syna, który uczęszcza do szkoły francuskojęzycznej oraz do II-giej klasy szkoły podstawowej przy Ambasadzie RP (dowód: kserokopia świadectwa szkolnego klasy pierwszej roku szkolnego 2007/2008). Taką decyzję podjęła ze względu na dobro dziecka. Podaje przy tym, iż jej pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego w Belgii nie można oceniać jako pracy, ponieważ jest to okazjonalna pomoc wynikająca z jej dobrej woli, za którą nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia. W tych okolicznościach wniosła o pozytywne rozpatrzenie odwołania.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję (decyzja z dnia [...] marca 2009 r., nr [...]). W uzasadnieniu w pierwszej kolejności podano, że osoba uprawniona do świadczeń alimentacyjnych – K. F. – pomimo tego, że przemieszcza się we Wspólnocie, jest z mamą w Belgii. Z uwagi na to, że nie jest ani "pracownikiem najemnym", ani "osobą prowadzącą działalność na własny rachunek", podmiotowo nie podlega przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tej sytuacji organem właściwym do rozpoznania sprawy był Wójt Gminy W. W dalszej części uzasadnienia wywiedziono, że z okoliczności faktycznych sprawy wynika, iż K. F. nie zamieszkuje na terytorium Polski. Nie spełnia zatem ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Równolegle do powyższego postępowania toczyła się sprawa z wniosku M. F. z dnia 21 lipca 2008 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego z jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna K. F. Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy W., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano na stanowisko wyrażone przez Zastępcę Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w B. z dnia 29 sierpnia 2008 r. zgodnie z którym w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Na skutek odwołania złożonego przez M. F., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. przyjęło że stanowisko wydane przez Zastępcę Dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w B. z dnia 29 sierpnia 2008 r. jest postanowieniem wydanym w trybie art. 106 ust. 1 K.p.a. i stwierdziło jego nieważność. Ustalono bowiem, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wskazano, że M. F. mieszkająca od 1 października 2002 r. do chwili obecnej z synem w Belgii, podlega w Polsce ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno – rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim – jako rolnik (zaświadczenie z dnia 27 listopada 2008 r. Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Palcówki Terenowej w B. P.). Z uwagi na to prowadzi ona działalność na własny rachunek w RP, przemieszcza się we Wspólnocie ale nie jest objęta ubezpieczeniem w innym państwie podlega ustawodawstwu polskiemu i organem właściwym do załatwienia jej wniosku w przedmiotowej sprawie jest Marszałek Województwa P., a nie Wójt Gminy W. W następstwie powyższego decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] października 2008 r. i umorzyło postępowanie przez tym organem, jako organem niewłaściwym w sprawie.

Decyzję Kolegium z dnia [...] marca 2009 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy W. w sprawie odmowy przyznania K. F. świadczeń z funduszu alimentacyjnego zaskarżyła do sądu administracyjnego M. F. i zarzuciła:

- naruszenie art. 9 ust. 1 i art. 2 pkt 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez odmowę wypłaty świadczenia K. F. - uprawnionemu do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego;

- niewłaściwą interpretację art. 1 (10) (15) rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE.L.71.149.2), polegające na błędnym przyjęciu i zdefiniowaniu osoby uprawnionej z tego rozporządzenia - małoletniego K. F., będącego pod opieką matki M. F. (przemieszczającej się we Wspólnocie), który jest członkiem jej rodziny;

- błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż miejscem zamieszkania matki małoletniego jest Belgia, podczas gdy jedynie ona przemieszcza się we Wspólnocie, a faktycznym i prawnym jej miejscem zamieszkania są S. [...], gdzie prowadzi działalność rolniczą i tu ma zamiar i wolę stałego pobytu i tu koncentruje się jej ośrodek osobistych i majątkowych interesów, a w Belgii nie prowadzi działalności gospodarczej, nie płaci ubezpieczenia i nie rozlicza się finansowo;

- nierozstrzygnięcie kwestii właściwości organu odpowiedniego do wydania decyzji ustalającej prawo do "zasiłku alimentacyjnego" w związku z decyzją Kolegium z dnia [...] marca 2009 r., znak: [...];

- nierozstrzygnięcie kwestii o uprawnieniach K. F. do świadczeń rodzinnych.

Wskazując na powyższe naruszenia wniosła o zmianę kwestionowanej decyzji, jako naruszającej prawo i przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego synowi K. F., ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Powyższe uzasadniła tym, iż Kolegium niewłaściwie zinterpretowało przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wywodząc iż w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w sytuacji, gdy w sprawie orzeczonej decyzją Kolegium z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], przyjęto, iż organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy jest Marszałek Województwa P. Natomiast w odniesieniu do małoletniego K. F., Kolegium zaczęło interpretować przepisy względem jego osoby, a nie matki M. F., co zaskutkowało tym, iż odmówiono przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem skarżącej jest to stronniczość i próba uchylenia się od realizacji tytułu wykonawczego wydanego przez Sąd RP, który zgodnie ze stanowiskiem Komornika jest niemożliwy do wyegzekwowania w zwykłym trybie. Skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, że nie przebywa na terytorium RP, w sytuacji gdy w Polsce prowadzi produkcję rolną w posiadanym gospodarstwie rolnym, sprzedaje produkty rolne, płaci podatki i ubezpieczenie rolnicze, pobiera zasiłki, a jedynie czasowo przemieszcza się we Wspólnocie.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wywiódł, że przedmiotem decyzji było ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego małoletniemu K. F. a nie jego mamie, która nie jest osobą uprawnioną do tego świadczenia. Z materiału dowodowego sprawy wynika, iż K. F., jako osoba uprawniona do przedmiotowych świadczeń, jest z mamą w Belgii. Przebywanie to nosi cechy stałości pobytu w tym kraju, pomimo tego, że M. F. posiada na terenie Gminy W. gospodarstwo rolne i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Oceny tej nie zmienia także wskazany przez skarżącą fakt przyznanych jej dopłat unijnych z racji prowadzonego gospodarstwa rolnego, sprzedaż żywca wieprzowego, czy też podkreślany przez nią po raz kolejny fakt, że w Belgii nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie płaci ubezpieczenia i nie rozlicza się finansowo. Nie jest to okresowa zmiana miejsca przebywania rodziny, w sytuacji gdy K. F. już trzeci rok z kolei uczęszcza do szkoły podstawowej w Belgii. Centrum życiowe działalności tej rodziny jest w Belgii, a to z kolei oznacza, że osoba uprawniona nie ma miejsca zamieszkania w Polsce. K. F. podmiotowo nie podlega przy tym przepisom rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie. Podniesiono, że skarżąca nie jest osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jedynie jest przedstawicielem ustawowym małoletniego, więc nie należy badać czy w odniesieniu do niej mają zastosowanie przepisy wyżej wymienionego rozporządzenia EWG. W związku w tym w przedmiotowej sprawie właściwym organem do jej rozpoznania był Wójt Gminy W. Zdaniem Kolegium sprawy niniejszej nie należy jej utożsamiać ze sprawą przyznania M. F. świadczeń rodzinnych na dziecko, która jest sprawą o innym zakresie podmiotowym i przedmiotowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga została uwzględniona, albowiem zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną interpretację i niezastosowanie w sprawie przepisów rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. z dnia 05 lipca 1971 r., dalej powoływane jako rozporządzenie Rady nr 1408/71), które to naruszenie nie tylko miało wpływ na wynik sprawy, lecz spowodowało, iż decyzja w I instancji została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 K.p.a., co obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Jak powiedziano, u podstaw stwierdzonych wadliwości zaskarżonych decyzji leży stanowisko Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w B. (pismo z dnia 29 sierpnia 2008 r.), że do rozpoznania wniosków M. F. zarówno gdy chodzi o świadczenia rodzinne (zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, na syna K. F.), jak i ustalenie dla niego prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, właściwy jest Wójt Gminy W., albowiem w niniejszych sprawach nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Stanowisko to zostało skorygowane przez SKO w B. w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego z w/w dodatkiem. Odnośnie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego SKO w B. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] grudnia 2008 r. odmawiającą przyznania świadczenia (decyzja SKO z dnia [...] marca 2009 r.).

Zdaniem Kolegium przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie do osób ubezpieczonych w ramach systemu zabezpieczenia społecznego pracowników najemnych i osób prowadzących działalność na własny rachunek, które są obywatelami jednego z Państw Członkowskich i przemieszczających się we Wspólnocie. "W niniejszym przypadku osoba uprawniona do świadczeń alimentacyjnych – K. F. – przemieszcza się we Wspólnocie, jest z mamą w Belgii, jednak nie jest on ani "pracownikiem najemnym", ani "osobą prowadzącą działalność na własny rachunek" (art. 1 (10) (15) definiuje pkt "a" w/w rozporządzenia, a więc podmiotowo nie podlega przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tej sytuacji organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego K. F. jest wójt Gminy W."

Zacytowany fragment uzasadnienia decyzji organu odwoławczego świadczy o tym, iż mamy do czynienia z niezrozumieniem celów i zasad koordynacji ustawodawstw krajowych dotyczących zabezpieczenia społecznego.

Omówienie tych zasad w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy poprzedzić należy ustaleniem niespornego stanu faktycznego: Małoletni K. F., będący osobą uprawnioną do alimentów od ojca, na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w B. P. z dnia [...] lipca 2002 r., przebywa z matką czasowo w Belgii, gdzie uczęszcza do szkoły. Wobec faktu, iż egzekucja alimentów stała się bezskuteczna, matka wystąpiła do Wójta Gminy W. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia alimentacyjnego. Matka, w zakresie świadczeń rodzinnych, została uznana przez SKO w B. za "osobę prowadzącą działalność na własny rachunek" w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady nr 1408/71, co w zakresie określenia właściwości ustawodawstwa pozwalało organowi przyjąć – zgodnie z art. 13 (9) ust. 2 rozporządzenia Rady, że osoba prowadząca działalność na własny rachunek na terytorium jednego Państwa Członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego Państwa Członkowskiego.

Dla wyjaśnienia celów i zasad koordynacji ustawodastw dotyczących zabezpieczenia społecznego zwrócić należy uwagę na następujące zapisy preambuły do rozporządzenia Rady nr 1408/71:

- niezbędne jest poszanowanie szczególnych cech krajowych ustawodawstw dotyczących zabezpieczenia społecznego i opracowanie jedynie systemu koordynacji;

- niezbędne jest, w ramach tej koordynacji, zagwarantowanie we Wspólnocie równości, traktowania przez różne ustawodawstwa krajowe pracowników zamieszkujących w państwach Członkowskich oraz osobom pozostającym na ich utrzymaniu, jak również osobom pozostałym przy życiu po ich śmierci;

- przepisy w celu koordynacji muszą gwarantować pracownikom przemieszczających się we wspólnocie osobom pozostającym na ich utrzymaniu oraz osobom pozostałym przy życiu po ich śmierci utrzymanie nabytych lub będących w trakcie nabywania praw i korzyści;

- w celu określenia ustawodawstwa właściwego w zakresie świadczeń rodzinnych, kryterium zatrudnienia zapewnia równość traktowania wszystkich pracowników podlegających temu samemu ustawodawstwu.

Przytoczone cele i zasady koordynacji, w szczególności cel zapisany w trzecim akapicie, który zakłada, że przepisy w celu koordynacji muszą gwarantować pracownikom przemieszczającym się we Wspólnocie, a także osobom pozostającym na ich utrzymaniu, utrzymanie nabytych lub będących w trakcie nabywania praw i korzyści, pozwala na konstatację, że każdy obywatel Państwa Członkowskiego przebywający na terytorium innego Państwa Członkowskiego winien korzystać z zabezpieczenia społecznego, jeżeli jest osobą (podmiotem) objętą zakresem podmiotowym rozporządzenia Rady nr 1408/71, a świadczenie jej przysługujące (lub to, o które się ubiega) zalicza się do działów zabezpieczenia społecznego, objętych zakresem przedmiotowym tego rozporządzenia. Taka powinna być podstawowa dyrektywa interpretacyjna przepisów w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady, nr 1408/71 noszącym tytuł: Zakres podmiotowy, niniejsze rozporządzenie stosuje się: 1) do pracowników najemnych lub 2) do osób prowadzących działalność na własny rachunek, lub 3) do studentów, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich i są obywatelami jednego z Państw Członkowskich lub są bezpaństwowcami lub uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego Państw Członkowskich, jak i 4) do członków ich rodzin i 5) do osób pozostałych przy życiu. Nie ulega – zdaniem Sądu – wątpliwości, że członkowie rodzin: pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz studentów, stanowią samodzielną kategorię podmiotów, objętą regulacją rozporządzenia. Na mocy art. 1 (10) (15) lit. "f", "i" określenie "członek rodziny" oznacza każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego udzielane są świadczenia. Małoletni syn K. odpowiada wymogom określenia "członek rodziny" zarówno, gdy chodzi o kryterium pokrewieństwa, jak i wymóg członka gospodarstwa domowego, zamieszkuje bowiem wspólnie z matka, uznaną za "osobę prowadzącą działalność na własny rachunek". W świetle powyższego nie jest zrozumiałe stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, iż K. F. "podmiotowo nie podlega przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego".

Gdy chodzi o zakres przedmiotowy, to – zgodnie z art. 4 (10) rozporządzenia – niniejsze rozporządzenie stosuje się do wszystkich ustawodastw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą:

a) świadczeń w zakresie choroby i macierzyństwa;

b) świadczeń z tytułu inwalidztwa, łącznie ze świadczeniami służącymi zachowaniu albo zwiększaniu zdolności do zarobkowania;

c) emerytur,

d) świadczeń dla osób pozostałych przy życiu;

e) świadczeń z tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej;

f) świadczeń z tytułu śmierci,

g) zasiłku dla bezrobotnych;

h) świadczeń rodzinnych.

Świadczenie z funduszu alimentacyjnego może być zaliczane do kategorii świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 1 (10) (15) lit. "n", "i" rozporządzenia określenie "świadczenie rodzinne" oznacza bowiem wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, wyrównujące koszty utrzymania rodziny zgodnie z ustawodawstwem, określonym w art. 4 ust 1 lit "h", z wyłączeniem specjalnych zasiłków porodowych lub zasiłków z tytułu przysposobienia, określonych w załączniku II.

Z punktu widzenia oceny przynależności danego świadczenia do systemu świadczeń rodzinnych w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. "h" rozporządzenia rady nr 1408/71, istotne znaczenie ma również orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. W orzeczeniu z dnia 07 listopada 2002 r., wydanym w postępowaniu toczącym się przeciwko Eila Paivikki Maaheimo (C-333/00, ECR 2002/11A/1-10087) Trybunał stwierdził, że wyrażenie "wyrównywać koszty utrzymania rodziny", użyte w art. 1 lit. "u", "i" rozporządzenia nr 1408/71, definiującym pojęcie "świadczenia rodzinne" musi być interpretowane w ten sposób, że obejmuje ono również wypłatę ze środków publicznych do budżetu rodzinnego, przeznaczoną na zmniejszenie kosztów poniesionych w związku z utrzymywaniem dzieci. Podobnie wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 20 stycznia 2005 r. wydanym w sprawie Nils Laurina Effing (C-302/02, Baza Orzeczeń LEX nr 215785), w którym stwierdził, że wyrażenie "wyrównujące koszty utrzymania rodziny" znajdujące się w art. 1 lit. "u" pkt "i" rozporządzenia nr 1408/71 winno być interpretowane w taki sposób, że obejmuje ono także wkład publiczny do budżetu rodzinnego, mający na celu ulżenie kosztom związanym z utrzymaniem dzieci. Z tego wynika, iż świadczenie takie jak zaliczka na poczet świadczeń alimentacyjnych (przewidziane przez austriacką ustawę federalną w sprawie przyznania zaliczek na utrzymania dzieci) i przyznane z uwagi na fakt, że ojciec dziecka, zobowiązany do alimentacji, odbywa karę pozbawienia wolności, stanowi świadczenie rodzinne w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. "h" rozporządzenia nr 1408/71. Na temat, iż przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego dotyczą także świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń w postaci pobieranych zaliczek alimentacyjnych, wypowiadały się również polskie sądy administracyjne (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 września 2008 r., II SA/Go 358/08, LEX nr 446125, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 marca 2009 r. II SA/Bk 554/08 niepublikowany). Aktualnie, w ustawodawstwie krajowym, świadczenia w postaci zaliczek alimentacyjnych zastąpione zostały świadczeniami alimentacyjnymi (ustawa z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7). Wobec tożsamości funkcjonalnej obu świadczeń przyjąć należy, iż przyznawane obecnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy do kategorii świadczeń rodzinnych w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. "h" rozporządzenia Rady nr 1408/71.

Skoro zatem skarżący K. F. jest objęty zakresem podmiotowym rozporządzenia nr 1408/71, jako członek rodzinny osoby prowadzonej działalność na własny rachunek, a świadczenie, o które się ubiega jest objęte jako świadczenie rodzinne, zakresem przedmiotowym tego rozporządzenia, to fakt nie zamieszkiwania przez niego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia, w oparciu o przepis art. 1 "a" ust. 2 ustawy z 07 września 2007 r., albowiem sprawa winna być rozpoznana i rozstrzygnięta przy zastosowaniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 12 ust. 3 powołanej ustawy "samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej". Do zadań tych należy wydawanie decyzji w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczania społecznego; do wydania decyzji kompetentny jest marszałek województwa.

W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, iż decyzja I instancji została wydana przez organ niewłaściwy, co stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Natomiast organ odwoławczy nie dostrzegł tej wadliwości, co – zdaniem Sądu – stanowi rażące naruszenie prawa – podstawę stwierdzenia nieważności na mocy art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Okoliczności te obligowały Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez właściwy organ do rozstrzygnięcia sprawy należy zastosować ustawodawstwo właściwe, wynikające z reguł koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zawartych w rozporządzenia Rady nr 1408/71.

Nie jest kompetencją Sądu wskazywanie na konkretną regułę kolizyjną. Sąd zwraca wszakże uwagę na fakt, nie dostrzeżony przez organy administracji zajmujące się dotychczas sprawą, że zgodnie z art. 15 ust 1 ustawy z dnia 07 maja 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Oznacza to, iż uprawnionym do uzyskania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest nie tylko małoletni K. F., lecz także jego matka M. F., która we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń figuruje jako osoba ubiegająca się o świadczenia.

Sąd zwraca również uwagę, iż sam prawodawca unijny, zdając sobie sprawę z trudności w stosowaniu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zawarł w przepisie art. 84 "a" rozporządzenia nr 1408/71 dyrektywę, iż w przypadku trudności w interpretacji lub zastosowaniu niniejszego rozporządzenia, które mogą zagrozić prawom osób objętych przez niniejsze rozporządzenia, instytucja państwa właściwego lub państwa zamieszkania zainteresowanej osoby nawiązuje kontakt z instytucją zainteresowanego Państwa Członkowskiego. Jeżeli nie można znaleźć rozwiązania w odpowiednim czasie, zainteresowane władze mogą zachęcać do interwencji Komisję Administracyjną.-

Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie na podstawie art. 152 w/w ustawy, że decyzje których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22% stawki w kwocie 52,80 zł i opłatę skarbową w wysokości 17 zł.