Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 160/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Asesor WSA - Danuta Dopierała (spr.), Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 23 lipca 2006 r., wniesionej 2 sierpnia 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez K. J., jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego znak [...] z dnia [...] lipca 2006 r., utrzymująca w mocy decyzję własną znak [...] z [...] maja 2006 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1997 r. do lutego 2003 r. w kwocie 9 786,23 zł

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 28 lutego 2006 r. (wpływ do organu 3 marca 2006 r.) K. J. wystąpiła o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Uzasadniając wniosek wskazała: "(...) w dniu 29 maja 2003 r. zmarł mój mąż. Ciążące na nim zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne przeszło na mnie wraz ze spadkiem. Mimo tego, że w 2003 r. rozłożono mi to zadłużenie na raty, nie jestem w stanie go spłacać. Znalazłam się w bardzo trudnej sytuacji życiowej".

Wnioskodawczyni zaznaczyła ponadto, że utrzymuje się sama z renty w wysokości 381 zł miesięcznie, z czego na lekarstwa wydaje ponad 100 zł. W marcu 2006 będzie miała poważną operację. Nie jest w stanie utrzymywać się bez pomocy rodziny i znajomych.

Podkreśliła również, że do chwili obecnej spłaciła zaległości składkowe w kwocie 6 400 zł.

W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, decyzją z [...] maja 2006 r., znak [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powoływany dalej jako Prezes Kasy, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt. 10 oraz 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7 , poz. 25 ze zm.) powoływanej dalej jako "u.u.s.r.", odmówił K. J. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1997 r. do lutego 2003 r. w kwocie 9 786,23 zł.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ zauważył, iż w uzasadnieniu wniosku o umorzenie należności Kasy objętych układem ratalnym za ww. okres Strona wskazała na trudną sytuację finansową spowodowaną wydatkami związanymi z chorobą oraz okolicznością samotnego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Organ zauważył, iż prowadząc wraz z mężem do 2003 r. działalność rolniczą w gospodarstwie o powierzchni 8,32 ha fizycznych, co stanowi 4,39 ha przeliczeniowych i uzyskując z tego tytułu przychody, Strona nie wywiązywała się z obowiązku regulowania składek ubezpieczeniowych, pomimo że była systematycznie informowana o narastających zaległościach i możliwości ich spłaty w ratach miesięcznych.

Prezes Kasy podkreślił, iż w trakcie rozpatrywania wniosku na podstawie zebranych materiałów dowodowych uwzględniono problemy zdrowotne Strony, okoliczność samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wydatki ponoszone na zakup lekarstw.

Zaznaczył jednak, że zebrane w sprawie dowody nie dokumentują strat materialnych w gospodarstwie poniesionych w wyniku klęsk żywiołowych lub innych nadzwyczajnych zdarzeń losowych, które miałyby wpływ na znaczne pogorszenie się możliwości płatniczych Zainteresowanej od chwili zobowiązania się do uregulowania zaległości za okres od marca 1995 r. do lutego 2003 r. w ratach miesięcznych.

W ocenie organu, biorąc pod uwagę fakt, że należności Kasy są zabezpieczone na hipotece gospodarstwa, Wnioskodawczyni posiada świadczenie rentowe, które stanowi jej dodatkowe źródło dochodu oraz korzysta z ulgi, jaką jest spłata należności Kasy w ratach miesięcznych, a także uwzględniając stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, podjęte rozstrzygnięcie jest w pełni uzasadnione.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. J. podtrzymała prośbę o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Oświadczyła m.in.: "Jestem świadoma, że w zaistniałej sytuacji jest część mojej winy. Ale (...) po śmierci mojego męża, gdy sama musiałam prowadzić nasze sprawy rzetelnie, wpłacałam przypadające raty. (...) Mogłam wpłacać raty bo podjęłam pracę sprzątaczki, podupadłam jednak na zdrowiu i obecnie nie jestem w stanie spłacać kolejnych rat. Po prostu nie mam pieniędzy. Renta, którą otrzymuję w wysokości 412 zł (...) nie wystarcza na leki i życie. Jestem skazana na pomoc rodziny i sąsiadów. (...). Jestem w rozpaczliwej sytuacji i nie widzę z niej wyjścia".

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes Kasy, decyzją z [...] lipca 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1997 r. do lutego 2003 r. w kwocie 9 786,23 zł. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.

Organ zauważył, że w toku ponownie przeprowadzonego postępowania, na podstawie ustaleń dokonanych podczas wizytacji w gospodarstwie oraz zgromadzonych dowodów w sprawie nie stwierdzono zaistnienia nowych, istotnych okoliczności lub zdarzeń losowych, które w znaczący sposób wpłynęłyby na dalsze pogorszenie się możliwości płatniczych Strony i pozbawiłyby ją możliwości kontynuowania spłaty należności Kasy w ratach miesięcznych.

Podkreślił, iż przy podejmowaniu decyzji uwzględniono trudną sytuację Zainteresowanej, spowodowaną samodzielnym prowadzeniem gospodarstwa, jej problemy zdrowotne i związane z tym wydatki (brak potwierdzenia wysokości ponoszonych kosztów). Ustalono również, iż z uwagi a zły stan zdrowia Strona posiada przyznane świadczenie rentowe, które jest dodatkowym źródłem dochodu w gospodarstwie, korzysta z ulgi w spłacie należności, jaką jest zawarty układ ratalny, stanowiący najkorzystniejszą formę spłaty ciążącego zobowiązania finansowego wobec Kasy, jak również korzysta z dopłat bezpośrednich do produkcji rolnej z tytułu prowadzenia działalności rolniczej. Wzięto również pod uwagę fakt, iż należności Kasy są zabezpieczone poprzez wpis do hipoteki przymusowej w księdze wieczystej gospodarstwa.

W konkluzji Prezes Kasy zauważył, iż wobec braku nowych okoliczności w sprawie, powodujących zdecydowane osłabienie możliwości płatniczych Strony od chwili podjęcia decyzji o odmowie umorzenia należności z 30 maja 2006 r., nie występują przesłanki przemawiające za umorzeniem wnioskowanych należności i zmianą decyzji wydanej w I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Kasy z [...] lipca 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję własną z [...] maja 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1997 r. do lutego 2003 r. w kwocie 9 786,23 zł, K. J. wniosła o:

1) rozpatrzenie czy zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującym porządkiem prawnym,

2) uchylenie zaskarżonej decyzji i rozpoznanie czy w drodze wyjątku, z uwagi na trudną sytuację zdrowotną oraz materialno-bytową Skarżącej, przysługuje jej prawo do umorzenia nieopłaconych składek, zważywszy, że sytuacja Skarżącej nie pozwala jej na spłatę zobowiązań bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, a także ze względu na interes społeczny oraz interes Skarżącej w myśl zasad współżycia społecznego,

3) zapoznanie się z całokształtem dokumentacji złożonej przez Skarżącą i rozpatrzenie czy decyzje nie zostały podjęte z rażącym naruszeniem prawa oraz czy nie naruszały zasady równości wobec prawa i zasady sprawiedliwości społecznej w kontekście innych podobnych przypadków, które załatwiono pozytywnie,

4) ostateczne stwierdzenie czy na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przysługuje wnioskodawczyni prawo do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie,

5) ustalenie czy Skarżąca będąc płatnikiem ZUS-u i pobierając rentę chorobową zobowiązana jest do opłat w KRUS z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego.

Skarżąca podniosła, iż zamieszkuje w gospodarstwie rolnym, które do maja 2003 r. (do chwili śmierci) prowadził jej mąż - W. J. Posiadał on zadłużenie w KRUS z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych, o których Skarżąca wcześniej nie wiedziała, ponieważ żyła z mężem w nieformalnej separacji. Mąż znęcał się nad Skarżącą fizycznie i moralnie i nie pozwalał jej wtrącać się w sprawy gospodarstwa. Mąż nadużywał alkoholu, co powodowało częste interwencje policji. Po śmierci męża Skarżąca stała się spadkobierczynią gospodarstwa rolnego, które w chwili obecnej nie jest uprawiane, jak i zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

Wskazała nadto, że z uwagi na zły stan zdrowia wymagający systematycznego leczenia [...] uzyskała świadczenie rentowe ZUS w wysokości 411 zł netto. Przedstawiając swoją sytuację materialną wymieniła miesięczne, podstawowe koszty utrzymania, które w jej ocenie potwierdzają brak środków na zaspokojenie potrzeb życiowych. Skarżąca podkreśliła, że koszty związane z utrzymaniem i wyżywieniem ponoszą jej dzieci.

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Prezesa Kasy. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności.

Kierując się wskazanymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7 , poz. 25 ze zm.) dalej: "u.u.s.r.", Sąd doszedł do przekonania o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu, niezależnie od treści skargi, z powodu naruszenia przez Prezesa Kasy przepisów art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji również art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z brzmieniem którego, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności, zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r., ma formę decyzji Prezesa Kasy albo upoważnionego przez niego pracownika Kasy. Zauważyć przy tym należy, iż Prezes Kasy nie tylko zgodnie z art. 59 ust. 3 u.u.s.r. kieruje Kasą oraz wykonuje zadania przewidziane w ustawie i zadania wynikające z odrębnych przepisów, ale także w myśl art. 2 ust. 2 u.u.s.r. jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. Decyzja wydana przez organ o tak wskazanej pozycji ustrojowej jest decyzją administracyjną, a zgodnie z art. 1 pkt 1 k.p.a., w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie znajdą zastosowanie przepisy tej ustawy.

Przywołane w art. 41a ust. 1 u.u.s.r. kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ może uwzględnić wniosek umorzeniowy wskazuje, iż wydana decyzja będzie w znacznym stopniu opierała się na uznaniu organu w granicach tzw. uznania administracyjnego. W danej sprawie organ będzie mógł, a nie musiał umorzyć należności, oceniając istnienie lub brak istnienia tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybrać konsekwencje prawne swoich ustaleń.

Uznanie administracyjne to przyznana organom administracji możliwość wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonymi (Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271). Podkreślić należy, iż rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści, ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli."

Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności rozstrzygnięcia.

Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Obowiązkiem organu jest bowiem prawidłowe umotywowanie podjętego rozstrzygnięcia zgodne z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji, jako jeden z jej elementów, winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Uzasadnienie decyzji musi jasno wskazywać motywy nieuwzględnienia wniosku Strony. Winno więc zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, a także wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie, tak aby Strona nie miała wątpliwości co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia.

W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Uzasadnienie winno bowiem realizować wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Na tym tle warto przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 15 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94, LEX Nr 27106) doskonale obrazujący rolę uzasadnienia decyzji: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu.

Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych". Poza tym uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd ocenił, iż naruszenie przepisów procedury administracyjnej sprawia, że rozstrzygnięcie Prezesa Kasy nosi cechy dowolności, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie przystaje do wskazanych wymagań.

Sąd zauważa, iż po rozpatrzeniu wniosku strony z 7 czerwca 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Kasy wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję z [...] maja 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1997 r. do lutego 2003 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powtórzył lakoniczne stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wydanego w I instancji, dodatkowo wskazując, iż Strona nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności w sprawie powodujących osłabienie jej możliwości płatniczych. Dalej wskazał, iż przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało podjęte zarówno w wyniku uwzględnienia możliwości płatniczych wnioskodawcy, jak i stanu finansów emerytalno-rentowego i składkowego. Zarówno w uzasadnieniu decyzji wydanej w I jak i w II instancji organ nie odniósł się w sposób wyczerpujący do dowodów zgromadzonych w sprawie, nie przeprowadził też żadnej ich analizy, a podstawy faktyczne przedstawił nazbyt ogólnikowo. W tej sytuacji treść uzasadnienia podjętych decyzji nie pozwala - w ocenie Sądu - uznać, iż organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja z [...] maja 2006 r., ze względu na ogólnikowe uzasadnienia, zostały bezsprzecznie wydane z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. - i, w konsekwencji, z art. 11 k.p.a, a także z naruszeniem zasad rządzących postępowaniem dowodowym i przepisami regulującymi to postępowanie. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby organ w toku przedmiotowego postępowania w sposób wyczerpujący zgromadził i rozpatrzył cały materiał dowodowy.

Pomimo argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, z zaskarżonej decyzji nie wynika w szczególności, aby przy rozstrzyganiu została dokonana rzetelna analiza możliwości płatniczych Skarżącej przy uwzględnieniu jej sytuacji życiowej, zaistniałej w wyniku śmierci męża, i powstałymi - na jej skutek - konsekwencjami finansowymi dla Skarżącej. Pomimo wizytacji przeprowadzonej przez organ w gospodarstwie rolnym K. J., nie określono wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów i jej kosztów utrzymania. Wskazano co prawda, że rozchód roczny z gospodarstwa rolnego wynosi 4 521,70 zł, jednak nie podano źródła pochodzenia tej informacji. Kwestia ta ma istotne znaczenie zważywszy na fakt, że wizytacja przeprowadzona w toku postępowania odwoławczego została dokonana pod nieobecność Skarżącej (Protokół z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika w dniu 6 lipca 2006 r. - k. 290 akt. admin.), która w postępowaniu przed organem I instancji podała, że przedmiotowy dochód wynosi 3 000,00 zł (Protokół z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika w dniu 19 kwietnia 2006 r. - k. 268 akt. admin.). Niezależnie od braku weryfikacji i jednoznacznego określenia wysokości dochodów i kosztów utrzymania Skarżącej, kwestia ta nie znalazła w ogóle odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że K. J. posiada przyznane świadczenie rentowe oraz korzysta z dopłat bezpośrednich do produkcji rolnej. Trudno zatem zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż "przy podejmowaniu decyzji uwzględniono Pani trudną sytuację finansową, spowodowaną samotnym prowadzeniem gospodarstwa (...)". W ocenie Sądu, możliwości płatnicze Strony nie zostały w sposób wyczerpujący ocenione, tym samym nie określono ich znaczenia w sprawie i wpływu na wydane rozstrzygnięcie.

Z uzasadnienia decyzji nie wynika również, aby organ - pomimo stwierdzenia, iż podjęte rozstrzygnięcie uwzględnia problemy zdrowotne Skarżącej i związane z tym wydatki - dokonał ich oceny w kontekście art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Zarówno w uzasadnieniu decyzji I jak i II instancji organ nie odniósł się w żaden sposób do - podniesionej we wniosku o umorzenie należności - informacji o przewidzianej na marzec 2006 r. poważnej operacji Skarżącej, ani też do złożonego do akt sprawy zaświadczenia lekarskiego z 21 kwietnia 2006 r. (k. 269 akt admin.) oraz skierowania do szpitala z 26 lutego 2006 r. (k. 272 akt admin.). Jednocześnie organ zaakcentował kwestię braku potwierdzenia wysokości kosztów ponoszonych przez Skarżącą na leczenie, która w istocie złożyła do akt sprawy wyłącznie zaświadczenie o zakupie leków w Aptece [...] " w T., nie precyzując wielkości wydatków z tym związanych (k. 275 akt admin.) W ocenie Sądu, powyższe świadczy bezspornie o tym, iż ocena materiału dowodowego w sprawie została dokonana z istotnym naruszeniem art. 80 k.p.a., tj. z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Organ nie dokonał bowiem wszechstronnej oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego, pomijając te z nich, które mogły przemawiać w rozpatrywanej sprawie na korzyść Strony postępowania.

W uzasadnieniu kontrolowanego orzeczenia organ odwoławczy, powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji I instancji stwierdził, iż Skarżąca korzysta z ulgi w spłacie należności, jaką jest zawarty układ ratalny, stanowiący - zdaniem organu - najkorzystniejszą formę spłaty ciążącego na niej zobowiązania finansowego wobec Kasy. Z kontekstu tego stwierdzenia należałoby wnioskować, iż organ traktuje powyższą kwestię jako argument potwierdzający prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia z punktu widzenia możliwości płatniczych Skarżącej. Jak wynika jednak z akt sprawy, Placówka Terenowa KRUS w T. trzykrotnie, na prośbę Państwa K. i W. J., wyrażała zgodę na spłatę zadłużenia w formie układu ratalnego, jednak porozumienia te zostały zerwane z uwagi na niedotrzymanie warunków (pismo z 2 stycznia 2001 r. - k. 168 akt admin.). Niewyjaśniona pozostaje kwestia realizacji czwartego układu ratalnego zawartego przez Skarżącą, zwłaszcza w kontekście treści pisma KRUS Oddział Regionalny w K., Placówka Terenowa w T., z 1 czerwca 2006 r., informującego o zadłużeniu z tytułu zalegania z opłatą raty za marzec i kwiecień 2006 r. i zobowiązaniu do niezwłocznego uregulowania wskazanej należności (k. 287 akt admin.). Powyższe, w ocenie Sądu, daje podstawy do zakwestionowania stanowiska organu, odnośnie realizacji układu ratalnego przez Skarżącą w świetle jej możliwości płatniczych w rozpatrywanej sprawie.

Mając na względzie powyższe, Prezes Kasy, stosując zasady rzetelnej procedury administracyjnej, winien ponownie dokonać kompleksowej oceny sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej Skarżącej z punktu widzenia jej ważnego interesu biorąc pod uwagę stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, uwzględniając przy tym możliwości płatnicze Skarżącej. Dokładnego wyjaśnienia wymaga w szczególności wysokość uzyskiwanych dochodów i kosztów utrzymania Skarżącej oraz kwestia realizacji układu ratalnego, jak również stan zdrowia Zainteresowanej w kontekście udokumentowanego korzystania z opieki medycznej. Ocena ta, oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego oraz na przekonywujących podstawach, winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, iż w trakcie prowadzonego ponownie - na skutek wniesionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - postępowania administracyjnego uchybiono treści art. 10 § 1 k.p.a., wyrażającego ogólną zasadę postępowania administracyjnego, tj. czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania. Przepis ten stanowi, iż organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z § 2 tego artykułu wynika, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Natomiast jego § 3 wskazuje, iż organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1. Zaprezentowana norma z § 1 omawianego artykułu w sposób jednoznaczny nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom postępowania czynnego udziału w każdym stadium tego postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Zauważyć należy, iż w niniejszej sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek zawartych w § 2 ww. artykułu, pomimo to Prezes Kasy nie umożliwił stronie - po zakończeniu w sprawie postępowania wyjaśniającego a przed wydaniem decyzji - wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż stosownie do treści art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Przeprowadzenie dowodu dopiero wtedy czyni więc wiarygodną okoliczność faktyczną, gdy strona mogła się wypowiedzieć co do tego dowodu (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 1095/00, LEX nr 53441).

Zatem, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, czego w sprawie - jak wywiedziono - zabrakło, co tym samym uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek ustalony w art. 10 § 1 k.p.a..

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd - uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), a także jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c).

Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.