Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 386/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Burmistrz Miasta~Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.4, art.11 ust.2, art. 37
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 3 par.2 pkt 4, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi D. B. na czynność Burmistrza B. w przedmiocie wstrzymania wypłaty zasiłku stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Pismem z dnia 24 marca 2022 r. D. B. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca" lub "Strona") wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na czynność Burmistrza B. (dalej "Organ") w przedmiocie wstrzymania wypłaty zasiłku stałego.

W uzasadnieniu wskazała, że OPS w B. decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. przyznał jej zasiłek stały od dnia 1 lutego 2019 r. bezterminowo w kwocie 645 zł miesięcznie. Pomimo ww. decyzji od dnia 1 stycznia 2022 r. nie otrzymuje tego świadczenia. Podkreśliła, że posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2015 r. o umiarkowanym stopniu niepełnoprawności, które nie zostało zmienione. Dlatego też prosi o interwencję Sądu z uwagi na bezprawne pozbawienie zasiłku, który był jedynym źródłem utrzymania.

Dodatkowo w pismach stanowiących uzupełnienie skargi skrytykowała pracę Ośrodka i jego pracowników.

2. W odpowiedzi na skargę Organ wyjaśnił, że w dniu 6 lutego 2019 r. Skarżąca złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w B. podanie o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku stałego. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 7 lutego 2019 r. oraz zebranych dokumentów, stwierdzono, że ww. kwalifikuje się do pomocy w formie zasiłku stałego ze względu na umiarkowany stopień niepełnosprawności (orzeczenie wydane na stałe). Ponadto ustalono, że Skarżąca nie otrzymuje żadnych świadczeń z ZUS i KRUS. Wobec powyższego decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. Zastępca Dyrektora OPS przyznał zasiłek stały od dnia 1 lutego 2019 r. w wysokości 645,00 zł - bezterminowo.

Przez okres 3 lat Strona sukcesywnie korzystała ze wsparcia finansowego z Ośrodka Pomocy Społecznej (zasiłek stały, zasiłek celowy, wsparcie rzeczowe, pomoc żywnościowa wydawana przez Polski Komitet Pomocy Społecznej działający przy Ośrodku) oświadczając, że pomimo wspólnego zamieszkiwania z synem L. B. prowadzi odrębne jednoosobowe gospodarstwo domowe.

W roku 2021 r. powstał "konflikt" pomiędzy Skarżącą a pracownikami Ośrodka, w związku z rozbieżnością oświadczeń składanych przez nią na okoliczność przyznawanych świadczeń z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego i dodatku energetycznego.

Skarżąca bowiem wnosząc o przyznanie dodatku mieszkaniowego (którego prawo ustalono na okres od dnia 1 września 2021 r. do 28 lutego 2022 r. w wysokości 166,41 zł) w oświadczeniu dotyczącym składu rodziny wskazała dwuosobowe gospodarstwo domowe.

W ocenie Organu, skoro Skarżąca na potrzeby dodatku mieszkaniowego deklaruje wspólne gospodarstwo domowe z synem stale z nią zamieszkującym, to taki sam skład rodziny winien być wskazany w rodzinnych wywiadach środowiskowych przeprowadzonych na potrzeby pomocy społecznej.

Dalej Organ wywiódł, że w dniu 22 października 2021 r. Strona złożyła do Ośrodka Pomocy Społecznej dwa podania o wsparcie finansowe: na zakup żywności na miesiąc listopad 2021 r. oraz odzieży zimowej - kurtki. Ubiegając się jednakże o wsparcie finansowe zarówno Skarżąca jak i Jej syn oświadczają, że prowadzą jednoosobowe gospodarstwa domowe, co pozwala Im skorzystać z korzystniejszego dla obu osób kryterium dochodowego.

Syn Skarżącej cyklicznie korzysta ze wsparcia finansowego tut. Ośrodka jako osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe i wykazująca brak własnego źródła utrzymania kwalifikuje się do przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego w pełnej wysokości. Matka, jako osoba z orzeczonym stopniem niepełnosprawności i wskazująca brak własnego, innego źródła dochodu korzysta ze wsparcia w formie zasiłku stałego na czas trwania orzeczenia o niepełnosprawności również w maksymalnej wysokości.

Natomiast przy ustaleniu prawa do dodatku mieszkaniowego rodzina oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, co w świetle zmian ustawy o dodatkach mieszkaniowych, tj. wykreślenia świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku stałego, z katalogu świadczeń branych pod uwagę do ustalenia dochodu rodziny oraz wskazaniu przez członków rodziny braku innych własnych dochodów spowodowało, że Państwo B. jako rodzina dwuosobowa otrzymała większą kwotę dofinansowania do czynszu w ramach przyznanego dodatku mieszkaniowego.

W związku z powziętą informacją, że zachodzi rozbieżność pomiędzy oświadczeniami złożonymi przez Skarżącą i Jej syna w zakresie składu rodziny, przy ustaleniu sytuacji bytowej na okoliczność złożonych dwóch kolejnych podań z dnia 22 października 2021 r. o wsparcie finansowe zasadne było ustalenie przez pracownika socjalnego z ilu osób składa się gospodarstwo domowe Skarżącej.

W dniu 3 stycznia 2022 r. pracownik socjalny pisemnie zawiadomił Stronę o potrzebie złożenia podania o kontynuację zasiłku stałego od 1 stycznia 2022 r. oraz weryfikacji ustalenia składu rodziny, co jest niezbędne przy wyliczeniu wysokości zasiłku. Skarżąca nie odebrała przedmiotowego pisma, jednakże w tym samym dniu złożyła pisemną informację o treści "nie życzę sobie, aby kierownik OPS-B. nagminnie przysyłał mi pisemka". W swoich rozmowach telefonicznych krzycząc i grożąc podtrzymywała, że nie życzy sobie kolejnych pism i nie będzie takowych odbierać. Taką samą informację przekazywała listonoszowi świadczącemu usługę na rzecz Ośrodka. W miesiącu styczniu 2022 r. pomimo kilkukrotnej próby nie udało się uzyskać od Strony oświadczenia o liczbie osób prowadzących z nią gospodarstwo domowe. Od 4 stycznia 2022 r. do 28 kwietnia 2022 r. Strona nie złożyła żadnego podania o wsparcie finansowe. Wskazywany zatem brak środków finansowych przez Skarżącą na zabezpieczenie podstawowych potrzeby bytowych nie jest winą Ośrodka a brakiem współpracy ww. z pracownikiem socjalnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

3. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Kontrola sądu, w myśl art. 3 § 2 p.p.s.a., obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia wskazane w pkt 1-3, ale także na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, ze zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 4). Kontrola powyższych aktów administracyjnych i czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana według kryterium legalności. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz jedynie ocenia zgodność aktu lub czynności z przepisami obowiązującego prawa.

4. Przedmiotem zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie jest czynność Burmistrza B. polegająca na wstrzymaniu Skarżącej wypłaty zasiłku stałego.

W ocenie Sądu nie budzi żadnych wątpliwości, że zaskarżona czynność podlega kognicji sądu administracyjnego, gdyż mieści się w zakresie art. 3 ust. 2 pkt 4 p.p.s.a. Nadto korzystając z możliwości przewidzianej w art. 53 § 2 p.p.s.a. Sąd - wobec uznania, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy Skarżącej - postanowił rozpoznać skargę merytorycznie.

5. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Stosownie do art. 36 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm. – dalej "u.p.s.") zasiłek stały jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej.

Według art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Natomiast w myśl art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest odmowa lub uniemożliwianie przeprowadzenia przez osobę zainteresowaną wywiadu środowiskowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2009 r. I OSK 551/09, dostępny w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W myśl art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (ust. 4) .

Z powyższego wynika, że wywiad środowiskowy (jak i jego aktualizacja) jest zasadniczym dowodem w sprawie dotyczącej osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej, który jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną. Pozwala on na zapoznanie się z aktualną i rzeczywistą sytuacją materialno-bytową beneficjenta pomocy. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a).

6. W sprawie bezsporne jest, że decyzją z dnia 7 lutego 2019 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza B. przyznano Skarżącej zasiłek stały od dnia 1 lutego 2019 r. bezterminowo w kwocie 645 zł miesięcznie, ze wskazaniem, że wypłata realizowana będzie gotówką w kasie Ośrodka Pomocy Społecznej w B. 1 dnia każdego miesiąca. Nie budzi także wątpliwości, że Skarżąca po raz ostatni otrzymała kwotę [...]zł w grudniu 2021 r. Natomiast spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w realiach niniejszej sprawy Organ zasadnie wstrzymał dalszą wypłatę tego świadczenia.

7. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasiłek stały został przyznany Skarżącej jako osobie samotnie gospodarującej. Tymczasem, jak wynika z ustaleń Organu, Skarżąca ubiegając się o kolejne świadczenia z pomocy społecznej jak i dodatek mieszkaniowy i energetyczny, w celu uzyskania jak największego wsparcia, składała odmienne oświadczenia co do składu rodziny (tj. wnioskując o dodatki wskazywała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem, zaś we wnioskach o pomoc społeczną podawała, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe).

Stąd powzięcie takiej informacji, uprawiało Organ do podjęcia stosownych czynności w celu zweryfikowania faktycznego składu gospodarstwa domowego Skarżącej, a w konsekwencji ustalenia aktualnego kryterium dochodowego i dochodu, które to okoliczności mają istotny wpływ na prawo do świadczenia i jego wysokość.

Z notatki urzędowej z dnia 7 grudnia 2021 r. sporządzonej przez pracownika socjalnego wynika, że w dniach 5, 15 i 18 listopada 2021 r. podjęto próby przeprowadzenia w miejscu zamieszkania Skarżącej wywiadu środowiskowego, jednakże okazały się one bezskuteczne, z uwagi bądź na Jej nieobecność bądź wyrażony przez Nią sprzeciw co do wizyty pracownika socjalnego. W notatce wskazano, że Skarżąca również podczas rozmowy osobistej czy też telefonicznej kategorycznie podnosiła brak swojej zgody na przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania jak i w biurze OPS. Wiarygodność powyższych twierdzeń pracownika nie budzi wątpliwości, skoro w aktach znajduje się pismo Skarżącej z dnia 5 listopada 2021 r., w którym jednoznacznie oświadczyła, że nie życzy sobie, aby "pracownicy OPS wraz z kierownikiem robili inspekcję jej mieszkania" i "nachodzili jej osobę". Poza tym również w odpowiedzi na wystosowaną pismem z dnia 3 stycznia 2022 r. prośbę o przybycie do Ośrodka, w celu złożenia podania o kontynuację wypłaty zasiłku stałego i weryfikacji kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej, Skarżąca wskazała, że "nie życzy sobie, aby Kierownik OPS w B. przysyłał jej pisemka (...)".

Powyższe świadczy o tym, że Skarżąca swoim zachowaniem uniemożliwia dokonanie przez Organ oceny Jej aktualnej sytuacji rodzinnej i dochodowej, w tym ewentualnych zmian mających wpływ na świadczenie i jego wysokość. Takie zachowanie musi być zatem zakwalifikowane jako wyraz braku współdziałania, o którym mowa w art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s.

8. Istotne jest przede wszystkim to, że Skarżąca zarówno w pismach kierowanych do Organu jak i w skardze, nie podała żadnych obiektywnych przyczyn takiego stanu rzeczy i nie wyraziła woli współpracy z pracownikami socjalnymi. Zamiast tego, w argumentacji kwestionującej prawidłowość wstrzymania wypłaty zasiłku stałego skrytykowała pracę Ośrodka Pomocy Społecznej i jego pracowników oraz akcentując bezprawność tego działania podniosła, że legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które nie zostało zmienione. Dodatkowo zaznaczyła, że zasiłek jest Jej jedynym źródłem utrzymania. Zdaniem Sądu, argumentacja ta nie mogła jednakże odnieść zamierzonego skutku.

Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 37 u.p.s. zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Natomiast na mocy ust. 2 zasiłek stały ustala się w wysokości: w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, zaś w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie.

Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, co umknęło Skarżącej, że ustawodawca normując prawo do otrzymywania zasiłku stałego wskazuje, obok przesłanki niezdolności do pracy, wprost na konieczność spełnienia dodatkowo kryterium dochodowego, zaś wysokość zasiłku uzależnia od dochodu beneficjenta pomocy bądź dochodu na osobę w rodzinie. Oznacza to zatem, że sam fakt, iż Skarżąca z uwagi na stopień stwierdzonej niepełnosprawności jest nadal osobą całkowicie niezdolną do pracy, jest niewystarczający, gdyż na Niej jako stronie objętej pomocą, spoczywał obowiązek umożliwienia Organowi zweryfikowania, czy nie doszło do zmian Jej sytuacji rodzinnej jak i dochodowej. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że to w interesie Skarżącej leży podejmowanie wszelkich czynności ułatwiających organowi ustalenie tej sytuacji. Jak już bowiem wyżej wskazano, celem pomocy społecznej jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej w przezwyciężeniu trudności. Organ nie może udzielić jednak takiego wsparcia, gdy Strona lekceważy podejmowane przez jego pracowników próby współpracy z Nią (por. wyrok WSA z dnia 23 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 1248/15, dostępny j.w.).

9. Podsumowując stwierdzić należy, że skoro Skarżąca nie wykazała woli współdziałania z Organem, to zaistniały podstawy do wstrzymania wypłaty przyznanego Jej decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. zasiłku stałego.

10. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na mocy art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.