Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 284/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 25 ust. 1 , ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Ewa Michna Sędziowie: S WSA Janusz Kasprzycki ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2021 r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, 2. zasądza na rzecz skarżącej E. O. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. zarządza na rzecz skarżącej E. O. od Skarbu Państwa z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwrot kwoty 334 (słownie: trzysta trzydzieści cztery) złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 listopada 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody z dnia [...] 2020 r., sygn. [...] ustającej wysokość i zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wypłaconych za okres od 1.04.2016 r. do 30.09.2017 r. w wysokości 8335,80 zł, przyznanych E. O. decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. oraz ustalającej zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 5 oraz ust. 8 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm., dalej: "u.p.p.w.d.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

We wniosku z dnia 31 maja 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego skarżąca wskazała, że wraz z synem M. O. tworzą rodzinę. Oświadczyła ponadto, że żaden członek rodziny nie przebywa poza granicami Polski. Skarżąca złożyła oświadczenie, że na dzień składania wniosku była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, jest po rozwodzie, nie pobiera żadnych alimentów od ojca dziecka, nie prowadzi z ojcem dziecka gospodarstwa domowego, a w Sądzie Rejonowym toczy się postępowanie w sprawie alimentów na rzecz M. O. (k.62).

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2016 r. Sąd Rejonowy (sygn. Akt [...]) zasądził od pozwanego S. T. tytułem alimentów na rzecz małoletniego M. O. kwotę po 1000 zł miesięcznie, płatne począwszy od 12 czerwca 2015 r. do 10-go dnia każdego po sobie następującego miesiąca z góry z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w zapłacie którejkolwiek z rat.

Decyzją z dnia [...] 2016 r. Prezydent Miasta przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko M. O. urodzonego [...] 2007 r. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

W roku 2016 skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego z wnioskiem o pozbawienie S. T. władzy rodzicielskiej nad małoletnim M. O. oraz ustalenie, że miejscem zamieszkania małoletniego jest każdorazowe miejsce zamieszkania skarżącej. W dniu 28 sierpnia 2017 r. przed Sądem Rejonowym III Wydział Rodzinny i Nieletnich została zawarta ugoda pomiędzy skarżącą a S. T., na mocy której ustalono, że miejscem zamieszkania M. O. jest każdorazowe miejsce zamieszkania matki E. O.

Postanowieniem z dnia 28 marca 2019 r. Wojewoda po wstępnej analizie wniosku skarżącej z dnia 31 maja 2016 r. stwierdził, że w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustawodawstwo Wielkiej Brytanii ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa, a wniosek strony zostanie przekazany do właściwej instytucji państwa członkowskiego, której ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa.

Decyzją z dnia [...] 2019 r. Prezydent Miasta orzekł o uchyleniu w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. decyzji z dnia [...] 2016 r. w sprawie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. O., urodzonego [...] 2007 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do treści art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. decyzję o przyznaniu świadczenia wychowawczego należało uchylić za okres koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. i przekazać dokumentację Wojewodzie celem prowadzenia dalszego postępowania.

Pismem z dnia 18 lutego 2020 r. Instytucja brytyjska poinformowała Wojewodę, że ojciec M. O. S. T. pobierał w okresie od 6.04.2015 do 8.07.2019 r. świadczenie na dziecko M. O. w kwocie 20,70 £ miesięcznie.

W dniu 14 kwietnia 2020 r. skarżąca została poinformowana przez Wojewodę, że w okresie od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustawodawstwo Wielkiej Brytanii ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa, wobec tego wniosek skarżącej zostanie przekazany do instytucji właściwej państwa członkowskiego, której ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa. Skarżąca została poinformowana o przyznaniu świadczenia w postaci dodatku dyferencyjnego na dziecko M. O. za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. od dnia 20 września 2017 r. w kwocie 36,90 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] 2020 r. Wojewoda ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych przyznanych decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. w kwocie 8335,80 zł za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. (punkt 1), ustalił zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wskazanych w punkcie 1: zwrotu należy dokonać poprzez wpłatę na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji (punkt 2).

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła:

- nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, polegające na błędnym przyjęciu, że w niniejszej sprawie doszło do nienależnego pobrania świadczenia przez skarżącą wobec braku zaistnienia przesłanek w tym zakresie, a w szczególności wobec braku zasadności przyznania świadczenia rodzinnego w Wielkiej Brytanii S. T., ojcu małoletniego M. O., a także brak wnikliwych ustaleń w zakresie zasadności przyznania świadczenia rodzinnego w Wielkiej Brytanii S. T.;

- naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące, niedokładne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie, niekompletne rozważenie przez organ wszystkich okoliczności sprawy i stanu faktycznego poprzez zaniechanie ustalenia zasadności przyznania świadczenia rodzinnego w Wielkiej Brytanii S. T.;

- naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na braku podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego- poprzez brak niezwłocznego przekazania skarżącej informacji instytucji zagranicznej o przyznaniu na terenie Wielkiej Brytanii świadczenia na rzecz S. T. oraz brak zwrócenia się do S. T. czy przekazywał uzyskane środki matce M. O.;

- naruszenie prawa materialnego:

- art. 11 ust. 1 i 2, art. 16 ust. 10 w zw. z art. 25 ust. 1 i ust. 2, 3 ust. 6, ust. 8, ust. 9 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. poprzez błędne zastosowanie i wydanie decyzji ustalającej wysokość nienależnego świadczenia i zasady zwrotu, wobec błędnego ustalenia stanu faktycznego i braku wnikliwego przeprowadzenia postępowania, a także uznanie, że pobrane kwoty są świadczeniami nienależnymi.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji względnie rozstrzygnięcie co do istoty sprawy przez organ II instancji, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania zainicjowanego przez E. O. w Wielkiej Brytanii oraz uzyskania odpowiedzi na jakiej podstawie S. T. otrzymał zasiłek.

Decyzją z dnia 30 listopada 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wojewody. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że na pojęcie nienależnie pobranego świadczenia, zgodnie z definicją określoną w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d., składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz element wyłącznie materialny (nie subiektywny), o którym jest mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. Kolegium podniosło, że nie bada się stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie. Przepis art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d. jako warunek uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymienia wyłącznie wypłacenie świadczenia w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:

- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

- art. 25 ust. 1 i ust. 2, 3 i ust. 5 oraz ust. 8 w zw. z art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. poprzez błędną wykładnię i interpretację, a w konsekwencji utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji i tym samym uznanie, że pobrane przez skarżącą kwoty są świadczeniami nienależnymi pomimo braku występowania przesłanek w tym zakresie, w szczególności wobec braku zasadności przyznania świadczenia rodzinnego w Wielkiej Brytanii S. T. ojcu małoletniego M. O. jako osobie uprawnionej, wobec ustalenia miejsca pobytu przy matce w Polsce,

- art. 25 ust. 1 i ust. 2, 3 i ust. 5 oraz ust. 8 w zw. z art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. poprzez błędne zastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji i tym samym uznanie, że pobrane przez E. O. kwoty są świadczeniami nienależnymi pomimo braku występowania przesłanek w tym zakresie, w szczególności wobec braku zasadności przyznania świadczenia rodzinnego w Wielkiej Brytanii S. T. ojcu małoletniego M. O. jako osobie uprawnionej, wobec ustalenia miejsca pobytu przy matce w Polsce,

- nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na błędnym przyjęciu, że w postępowaniu niniejszym mamy do czynienia z świadczeniem nienależnie pobranym przez skarżącą, w sytuacji braku zasadności przyznania świadczenia rodzinnego w Wielkiej Brytanii S. T., ojcu małoletniego M. O. jako osobie uprawnionej, wobec ustalenia miejsca pobytu przy matce w Polsce, a także brak dokonania pełnych i wnikliwych ustaleń w zakresie zasadności przyznania świadczenia rodzinnego w Wielkiej Brytanii S. T. ojcu małoletniego M. O., a tym samym skarżącej,

- naruszenie art. 138 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 1 i ust. 2, 3 i ust. 5 oraz ust. 8 w zw. z art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. oraz art. 7 i art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez organ II instancji zaskarżonej decyzji oraz nieprzeprowadzenia przez organ wnikliwej analizy stanu faktycznego.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy, jednakże w piśmie z dnia 23 lipca 2021 r. wskazała, że nie wyraża zgody na kierowanie korespondencji drogą ePUAP, a nadto, że pełnomocnik nie posiada ePUAP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W sprawie bezsporne jest, że M. O. nigdy nie mieszkał z ojcem oraz, że S. T. uzyskał świadczenie rodzinne w Wielkiej Brytanii. Bezsporne jest również, że w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. M. O. mieszkał z matką i pozostawał na jej utrzymaniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 25 u.p.p.w.d., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m. in.: "(...) 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze (...) (ust. 2)". Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego (ust. 3).

W ocenie Sądu organy przedwcześnie uznały, że świadczenia pobrane przez skarżącą na dziecko M. O. za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. stanowią nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze. Trzeba bowiem wskazać, że zgodnie z powołanym przepisem, aby mówić o nienależnie pobranym świadczeniu należy stwierdzić, że osoba, która je pobierała stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podkreślić także należy, że każda decyzja, która nakłada na obywatela (w niniejszej sprawie skarżącą - osobę samotnie wychowującą dziecko, niezamożną) obowiązek zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych, przyznanych i wypłaconych na podstawie legalnej decyzji organu państwa (decyzja Prezydenta Miasta z [...] 2016 r.) powinna wyjaśniać zarówno skarżącej, jak i kontrolującym organom i sądom powód takiego rozstrzygnięcia. Obowiązek taki wynikający z art. 107 § 3 k.p.a. skorelowany jest z naczelną zasadą postępowania administracyjnego określoną w art. 11 k.p.a. - zasadą przekonywania, która statuuje obowiązek organów administracji publicznej wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (tak słusznie wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 1177/19, CBOSA). Tymczasem, ani decyzja organu I instancji, ani decyzja organu II instancji, nie czynią zadość tym wymaganiom.

Podkreślić należy, że celem koordynacji systemów zabezpieczenia jest uniknięcie niesprawiedliwej kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie osoby uprawnionej prawa do świadczenia. Jest to szczególnie istotne w niniejszej sprawie, ponieważ bezsporną okolicznością jest, że M. O. mieszkał z matką i pozostawał na jej utrzymaniu w dniu wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz przez cały okres jego wypłacania, a zatem w świetle art. 4 u.p.p.w.d. spełnione były przesłanki wynikające z prawa krajowego warunkującego jego przyznanie. Zauważyć również należy, że rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. (Dz. U. UE L 2004.166.1, dalej: "rozporządzenie") znajduje zastosowanie do członków rodziny. Tymczasem ani organ I, ani II instancji nie odniósł się do podnoszonej w toku postępowania okoliczności, że skarżąca nie tworzy i nigdy nie tworzyła rodziny z S. T. Z przedstawionych w toku postępowania oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżąca i S. T. mieszkają osobno, M. O. mieszka z matką. S. T. zobowiązany jest do świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletniego syna orzeczonych wyrokiem sądu, posiada zaległości w uch regulowaniu. Co więcej, syn skarżącej nigdy nie mieszkał z ojcem, ani nie przebywał w czasie pobierania przez S. T. świadczenia na terytorium Wielkiej Brytanii. Skarżąca w toku postępowania podnosiła okoliczność, że najpewniej uzyskanie przez S. T. świadczenia wychowawczego nastąpiło w wyniku przestępstwa. Tymczasem organy w uzasadnieniu wydanych decyzji nie odniosły się do tej okoliczności, ani nie podjęły żadnych czynności mających na celu zweryfikowanie twierdzeń skarżącej. W ocenie Sądu możliwe było zwrócenie się do instytucji brytyjskiej z wnioskiem o udzielenie niezbędnych informacji i dokonanie niezbędnych w sprawie ustaleń zgodnie z art. 7 k.p.a. Zdaniem Sądu konieczne było ustalenie czy postępowanie w sprawie niezasadnego pobierania świadczenia rodzinnego przez S. T. zostało wszczęte przez właściwą instytucję w Wielkiej Brytanii, czy świadczenie nie zostało uchylone oraz czy nie został nałożony na S. T. obowiązek zwrotu świadczenia.

W niniejszej sprawie zostało wydane postanowienie Wojewody z dnia 28 marca 2018 r., w którym postanowiono, że w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a ustawodawstwo Wielkiej Brytanii ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa. W treści postanowienia skarżąca została pouczona, że nie przysługuje na nie zażalenie, a strona może je zaskarżyć w składając odwołanie od decyzji kończącej postępowanie. Następnie w dniu 14 kwietnia 2020 r. skarżąca została poinformowana o przyznaniu dodatku dyferencyjnego na dziecko M. O. w kwocie 36,90 zł miesięcznie.

Należy zwrócić uwagę, że to wojewoda samodzielnie ustala zgodnie z art. 16 ust. 4 u.p.p.w.d., czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia, a prawidłowość wydanego postanowienia może być kwestionowana dopiero w ramach postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu lub zwrocie nienależnie pobranych świadczeń (tak słusznie WSA w Opolu w wyroku z dnia 30 czerwca 2020 r., II SA/Ol 204/20, WSA w Gdańsku w wyroku z 6 lutego 2020 r., III SA/Gd 858/19, CBOSA).

Jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na organach spoczywa obowiązek dokonywania pełnych, wnikliwych ustaleń w zakresie znamion pojęcia "podleganie ustawodawstwu innego państwa", które decyduje o zastosowaniu przepisów o koordynacji. Samo ustalenie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest równoznaczne z tym, że osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń w innym państwie. Użyte w przepisach krajowych (art. 16) pojęcie "podlega ustawodawstwu innego państwa" należy rozumieć w taki sposób, że wojewoda w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, musi zbadać sam te okoliczności. W szczególności zaś powinien wyjaśnić, z jakich świadczeń dana osoba może skorzystać lub korzysta w państwie obcym. W praktyce zatem organ powinien wskazać przepis uprawniający obywatela polskiego pracującego na terenie państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji, do pobierania świadczenia rodzinnego w tym państwie, albo akt (rozstrzygnięcie, czynność) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie rodzinne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (por. wyroki NSA: 17 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 972/16, z 21 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 556/10, wyroki WSA w Bydgoszczy z 17 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 140/17, WSA w Gdańsku z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 701/19, WSA w Lublinie z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 645/19). W dalszej kolejności organ powinien zbadać, które unijne przepisy dotyczące ustawodawstwa mają zastosowanie. W okolicznościach niniejszej sprawy organ oceniając czy zostały spełnione przesłanki zastosowania przepisów koordynacji systemów zabezpieczenia powinien zweryfikować podnoszone przez skarżącą okoliczności, że S. T. w sposób nieuprawniony uzyskał świadczenie na syna w Wielkiej Brytanii.

Zważyć należy, że z art. 16 ust. 6 ustawy wynika, że ustawodawca uzależnił uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego nie tylko od stwierdzenia, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ale także od ustalenia, że osoba, której prawo to przysługuje w danym okresie czasu podlegała ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji. W ocenie Sądu ocena czy w danej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia powinna uwzględniać również przepisy rozporządzenia. Tymczasem, Wojewoda bez uzasadnienia wskazał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji, a ustawodawstwo Wielkiej Brytanii ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa. Zgodnie z art. 1 rozporządzenia określenie "członek rodziny" oznacza: 1. i) każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia (...); 2. jeżeli ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, które ma zastosowanie zgodnie z akapitem pierwszym, nie dokonuje rozróżnienia pomiędzy członkami rodziny a innymi osobami, do których się ono stosuje, to za członków rodziny uważa się małżonków, nieletnie dzieci i dzieci pozostające na utrzymaniu, które osiągnęły pełnoletniość. Zgodnie z art. 11 ust. 3 lit a rozporządzenia osoba wykonująca w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego; zgodnie z lit. e każda inna osoba, do której nie mają zastosowania przepisy lit. a) do d) podlega ustawodawstwu Państwa Członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, bez uszczerbku dla innych przepisów niniejszego rozporządzenia, gwarantujących jej świadczenia na podstawie ustawodawstwa jednego lub kilku innych Państw Członkowskich.

W rezultacie, w ocenie Sądu Wojewoda wydał postanowienie o koordynacji systemów zabezpieczenia bez uprzedniego i wnikliwego ustalenia, czy rzeczywiście w niniejszej sprawie i w odniesieniu do skarżącej, mamy do czynienia z sytuacją, o której mowa w art. 16 u.p.p.w.d.

Skarżąca w toku postępowania podnosiła, że nie otrzymała żadnych środków od skarżącego (mimo że syn M. pozostawał na jej utrzymaniu) z wypłaconego przez brytyjską instytucję świadczenia, organ powinien był zatem rozważyć zastosowanie art. 68 rozporządzenia i wystąpienie do instytucji właściwej z wnioskiem o jego przekazanie skarżącej.

Organy nie dokonały w zaskarżonych decyzjach wykładni art. 25 ust. 1 pkt 3 u.p.p.w.d. i nie wyjaśniły w oparciu o jakie przesłanki ustaliły, że świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej ma charakter świadczenia nienależnie pobranego. Organ I instancji ograniczył się do przytoczenia treści przepisów, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało jedynie, że na definicję nienależnie pobranego świadczenia (o którym mowa w punkcie 4, a nie 3 u.p.p.w.d.) składa się po pierwsze element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego mimo braku podstaw ustawowych do tego działania, po drugie element wyłącznie materialny, a nie subiektywny, o którym mowa w nieobowiązującym art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.

W ocenie Sądu wydając zaskarżone decyzje organy powinny szczególnie wnikliwie, w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stwierdzić że w realiach niniejszej sprawy doszło do nienależnego pobrania świadczenia. Trzeba bowiem wskazać, że stanowiący materialną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia przepis mówi o osobie, która stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie, a organy nie dokonały ustaleń w tym zakresie w świetle podnoszonych przez skarżącą okoliczności dotyczących w szczególności braku możliwości uznania S. T. za członka rodziny skarżącej, a nadto bezprawnego uzyskania świadczenia rodzinnego przez S. T. na terytorium Wielkiej Brytanii.

Organ II instancji wskazał jedynie lakonicznie, że w odniesieniu do przesłanki, o której mowa wart. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d. nie bada się już stanu świadomości. W żaden sposób nie wyjaśniając tego stwierdzenia. Wskazać tymczasem należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, od pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego" należy odróżnić pojęcie "świadczenia nienależnego", zaś w odniesieniu do art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie uznać trzeba świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (tak m. in. wyrok WSA w Opolu z dnia 27 maja 2021 r., II SA/Op 101/21, CBOSA). Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie, omawiane pojęcia nie są tożsame, a obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", lecz "świadczenia nienależnie pobranego". Przy czym "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem, pojęcie to nie nawiązuje do świadomości czy woli jakiejkolwiek osoby. Inaczej jest jednak w przypadku "świadczenia nienależnie pobranego". Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić trzeba, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, tj. w wyniku jej świadomego działania lub zaniechania, i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnie pobranego. Inaczej mówiąc, powinien organ zbadać, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy ustalą czy instytucja brytyjska wszczęła postępowanie w sprawie zasadności pobierania przez S. T. świadczenia wychowawczego, następnie zbadają czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia, a w dalszej kolejności czy doszło do nienależnego pobrania przez skarżącą świadczenia wychowawczego w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d.

Wobec podniesionych uchybień, należy zgodzić się ze skarżącą, że organy przeprowadziły postępowanie z naruszeniem omawianych przepisów k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "p.p.s.a.") w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1870).

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.