Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 612/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 362/21 w sprawie ze skargi Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 9 grudnia 2020 r. nr 138/05/2020/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 11 października 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 362/21, po rozpoznaniu skargi Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie (dalej: skarżący, płatnik) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) z 9 grudnia 2020 r. nr 138/05/2020/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uchylił zaskarżoną decyzję, umorzył postępowanie administracyjne oraz orzekł o kosztach postępowania na rzecz skarżącego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Pismem z 16 października 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie zwrócił się do Prezesa NFZ, w imieniu którego działa Dyrektor Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ, o wydanie decyzji w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym T.G. (dalej: uczestnik postępowania) z tytułu zrealizowanych od 15 grudnia 2015 r. do 17 lutego 2016 r. i 13 kwietnia 2016 r. na rzecz skarżącego umów cywilnoprawnych nazwanych "umowami o dzieło", w istocie będącymi umowami o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740; dalej jako: k.c.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Zaskarżoną decyzją Prezes NFZ, działając m.in. na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1398 ze zm.; dalej jako: ustawa o świadczeniach, u.ś.o.z.) stwierdził, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 15 grudnia 2015 r. do 17 lutego 2016 r. i 13 kwietnia 2016 r. z tytułu zawartych umów o świadczenie usług, których przedmiotem były ocena dorobku naukowego oraz rozprawy habilitacyjnej dra M.H. oraz udział w charakterze recenzenta w komisji habilitacyjnej, powołanej w celu przeprowadzenia postępowania habilitacyjnego (za sporządzenie opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego dr. M.H.).

Oceniając charakter spornych umów Prezes NFZ stwierdził, że pomimo nazwania ich "umowami o dzieło" nie sprecyzowano w sposób zindywidualizowany konkretnego rezultatu (dzieła), określono jedynie czynności do wykonania, które w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego w sposób stanowiący o jego indywidualnym charakterze, samoistnego dzieła. Zdaniem organu przedmiotem umów było staranne wykonywanie czynności (będących częścią procesu edukacyjnego i typowych dla usług dydaktycznych na rzecz podmiotu zajmującego się kształceniem), a nie ich rezultat tj. dzieła w myśl art. 627 k.c.), co przesądza o ich kwalifikacji jako umów starannego działania – umów o świadczenie usług uregulowanych w art. 750 k.c.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Opisanym na wstępie wyrokiem sąd pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję i zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie.

W ocenie WSA zasadny okazał się zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia. WSA wskazał, że podstawę prawną rozstrzygnięcia organu stanowił m.in. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z., a uznanie, że sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło (art. 627 i nast. k.c.), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznacza, że skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczenia i pobrania składki z dochodu ubezpieczonego (uczestnika postępowania) oraz jej odprowadzenia – na podstawie art. 85 ust. 4 u.ś.o.z.

Sąd pierwszej instancji uznał, że Prezes NFZ wadliwie zakwalifikował sporne umowy. Zdaniem WSA opinia habilitacyjna posiada wszelkie istotne elementy dzieła, gdyż stanowi efekt badań nad dorobkiem habilitanta, jej sporządzenie wymaga nie tylko niezbędnej wiedzy i umiejętności, ale przede wszystkim znacznej samodzielności i poważnego ze strony recenzenta wkładu intelektualnego, co przesądza o jej oryginalnym i niepowtarzalnym charakterze. Przedmiotowa opinia, z chwilą jej powstania, istnieje ponadto w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić ją od innych opinii lub przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu, który jest konkretny i widoczny, bo publikowany w toku procedury habilitacyjnej. Sporządzenie opinii habilitacyjnej polega przy tym na wykonaniu konkretnej i jednorazowej pracy, nie ma charakteru pracy ciągłej ani nie jest usługą edukacyjną. W ocenie WSA sporządzanie opinii w przewodach habilitacyjnych należy niewątpliwie zaliczyć do twórczości naukowej. Z tych przyczyn WSA uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że wadliwe zakwalifikowanie spornej umowy skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z. W ocenie sądu pierwszej instancji, ponieważ materiały zostały zgromadzone w sprawie w sposób należyty, a wadliwość rozstrzygnięć wynika z ich odmiennej oceny z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, WSA jednocześnie umorzył to postępowanie.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Prezes NFZ domagał się jego uchylenia w całości i oddalenia skargi, ewentualnie uchylenia go w całości i przekazania sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie organ zrzekł się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a, art. 145 § 3 p.p.s.a w związku z art. 353 (1), art. 355 § 1, art. 627 i art. 750 k.c. w związku z art. 734 k.c. oraz art. 18a ust. 8-9, ust. 11 w związku z art. 18a ust. 5 oraz art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz.U. z 2017 r. poz. 1789 ze zm.; dalej jako: u.s.n.) oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzenia czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. z 2015 r. poz. 1842; dalej jako: rozporządzenie z 30 października 2015 r.), art. 16 ust. 1-3 i ust. 4, art. 18a ust. 5 i 7 oraz art. 30 ust. 1-2 u.s.n. oraz § 1-§ 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego (Dz. U. Nr 196, poz. 1165; dalej jako: rozporządzenie z 1 września 2011 r.), art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; dalej jako: u.s.u.s.), art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.)

- poprzez uwzględnienie skargi z uwagi na stwierdzenie naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy skutkującego uchyleniem skarżonej decyzji i umorzeniem postępowania administracyjnego, a w konsekwencji zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz skarżącego, chociaż postępowanie administracyjne prowadzone przez organ nie było dotknięte wadą polegającą na naruszeniu art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: k.p.a.) co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ prawidłowo ustalił, że w okolicznościach sprawy strony łączyły umowy o świadczenie usług skutkujące objęciem wykonawcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, a nie umowa o dzieło;

II. naruszeniu prawa materialnego:

1) art.750 k.c. w związku z art. 734 k.c. w związku z art. 353 (1), art. 355 § 1 oraz art. 65 § 2 k.c. w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, a także w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 u.s.u.s., a nadto w związku z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 18a ust. 8-9, ust. 11 w związku z art. 18a ust. 5 oraz art. 30 ust. 1 u.s.n. oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia z 30 października 2015 r. poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niezastosowanie w sytuacji, gdy czynności mające być wykonane z tytułu zawartej umowy nr [...] polegające na sporządzeniu opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego dr. M.H. przez wykonawcę, będącego członkiem w ww. postępowaniu (recenzent) jako wyraz stanowiska przyjętego przez organ kolegialny, jakim jest Komisja Habilitacyjna, stanowią czynności charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług (skutkującej objęciem wykonawcy obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym) , a nie umowy o dzieło;

2) art. 627 k.c. w związku z art. 353 (1), art. 355 § 1 oraz art. 65 § 2 k.c., a także art. 750 k.c. w związku z art. 734 k.c., w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie w związku z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 18a ust. 8-9, ust. 11 w związku z art. 18a ust. 5 , art. 30 ust. 1 u.s.n. oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia z 30 października 2015 r. poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a także błędne przyjęcie, iż umowa nr [...] polegająca na sporządzeniu opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego dr. M.H. przez wykonawcę, będącego członkiem w ww. postępowaniu (recenzent), zawiera essentialia negotii umowy o dzieło, w sytuacji gdy zarówno charakter ww. czynności stanowiący wyraz stanowiska przyjętego przez ten organ kolegialny (komisja habilitacyjna), jak i charakter działalności prowadzonej przez Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie wskazują, że zawarta umowa nie tylko, że nie zawiera istotnych postanowień właściwych dla umowy o dzieło, a przeciwnie zawiera postanowienia właściwe dla umowy o świadczenie usług;

III. naruszeniu prawa materialnego:

1) art. 750 k.c. w związku z art. 734 k.c. w związku z art. 353 (1), art. 355 § 1 oraz art. 65 § 2 k.c. w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu Uniwersytetu Warmińsko- Mazurskiego w Olsztynie, a także w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 u.s.u.s., a nadto w związku z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 16 ust. 1-3 i ust. 4 , art. 18a ust. 5 i 7 oraz art. 30 ust. 1-2 u.s.n. oraz § 1-§ 5 rozporządzenia z 1 września 2011 r. poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niezastosowanie w sytuacji, gdy czynności mające być wykonane z tytułu zawartej umowy nr [...] polegające na ocenie dorobku naukowego oraz rozprawy habilitacyjnej dr. M.H., w oparciu o ustawowo określone kryteria oceny, stanowią czynności charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług (skutkującej objęciem wykonawcy obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym), a nie umowy o dzieło.

2) art. 627 k.c. w związku z art. 353 (1), art. 355 § 1 oraz art. 65 § 2 k.c., a także art. 750 k.c. w związku z art. 734 k.c., w uwzględnieniu § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie w zw. z przepisami obowiązującymi w okresie badanego stanu faktycznego: art. 16 ust. 1-3 i ust. 4, art. 18a ust. 5 i 7 oraz art. 30 ust. 1-2 u.s.n. oraz § 1-§ 5 rozporządzenia z 1 września 2011 r. poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a także błędne przyjęcie, iż umowa nr [...] polegająca na ocenie dorobku naukowego oraz rozprawy habilitacyjnej dr. M.H., zawiera essentialia negotii umowy o dzieło, w sytuacji gdy w szczególności zarówno określenie przedmiotu umowy, w uwzględnieniu ustawowo zdefiniowanych czynności recenzenta w zakresie oceny osiągnięć naukowych habilitanta, jak i charakter działalności prowadzonej przez skarżącego wskazują, że zawarta umowa nie tylko, że nie zawiera istotnych postanowień właściwych dla umowy o dzieło, a przeciwnie zawiera postanowienia właściwe dla umowy o świadczenie usług.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uczestnik postępowania nie zajął stanowiska w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd drugiej instancji) rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie, wnoszący skargę kasacyjną Prezes NFZ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a skarżący w terminie 14 dni od otrzymania odpisu skargi kasacyjnej nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Wobec tego NSA rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna Prezesa NFZ oparta została na obu podstawach z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W takiej sytuacji sąd drugiej instancji w pierwszej kolejności odnosi się do podniesionych w skardze zarzutów procesowych, a dopiero w dalszej do zarzutów materialnych. Konieczność dochowania takiej reguły oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego może być dokonana wtedy, gdy zostało przesądzone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.

Skarga kasacyjna Prezesa NFZ nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia kontrolowanego wyroku.

Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 145 § 3 p.p.s.a. w związku z przywołanymi w pkt I petitum skargi kasacyjnej przepisami prawa materialnego odnosi się do przepisów prawa materialnego, a nie przepisów postępowania. A zatem przede wszystkim jest wadliwy formalnie. Należy podkreślić, że stawianie sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., który jest przepisem postępowania sądowoadministracyjnego jest dopuszczalne, kiedy kasator powiąże ten przepis postępowania z odpowiednimi przepisami prawa materialnego, a także wskaże postać (formę) naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 10 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 156/20; publ. w CBOSA). Zarówno treść omawianego zarzutu, jak i uzasadnienie skargi kasacyjnej, nie dawały podstaw do dokonania rekonstrukcji zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Wskazany w tym zarzucie art. 145 § 3 p.p.s.a. stanowi, że w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 (sąd uchyla decyzję lub postanowienie na podstawie przesłanek w nim określonych) i pkt 2 (sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Zatem sąd może umorzyć postępowanie administracyjne, jeżeli stwierdzi istnienie takiej przesłanki, ale wiąże się to z równoczesną koniecznością uchylenia decyzji (postanowienia) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 albo stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia), w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jednocześnie wymaga wyjaśnienia, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 145 § 3 p.p.s.a. stanowią tzw. przepisy wynikowe i warunkiem ich zastosowania jest spełnienie hipotezy w postaci odpowiednio stwierdzenia, czy niestwierdzenia przez sąd administracyjny naruszeń prawa przez organ administracji publicznej oraz podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że naruszenie tych przepisów prawa jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom (por. wyroki NSA z: 19 października 2021 r., sygn. akt II GSK 1224/21; 13 stycznia 2022 r. sygn. akt II GSK 2223/21, publ. w CBOSA).

Skarżący kasacyjnie organ zarzucając w pkt I petitum skargi kasacyjnej, że sąd pierwszej instancji dokonał błędnych ustaleń co do tego, że strony zawarły umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c., przyjmując, że przedmiot umowy został zindywidualizowany w sposób właściwy dla dzieła, a to zdecydowało o uchyleniu rozstrzygnięcia organu oraz umorzeniu postępowania administracyjnego, mimo że organ w sposób prawidłowy dokonał zebrania i oceny materiału dowodowego wydając decyzję administracyjną spełniającą wymogi ustawowe tj. postępowanie nie naruszało art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. nie dostrzegł, że WSA nie zarzucił organowi naruszenia wskazanych powyżej przepisów k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz umorzył postępowanie administracyjne. Sąd wyjaśnił, że wadliwe zakwalifikowanie przez Prezesa NFZ spornych umów jako umów zlecenia skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z. WSA nie miał natomiast zastrzeżeń do zawartości materiału dowodowego i jego kompletności. W istocie zarówno sąd pierwszej instancji, jak i skarżący kasacyjnie organ przyjmują, że zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do dokonania prawidłowych ustaleń i rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o ten wyczerpujący materiał dowodowy. Inną kwestią jest, że w oparciu o zgromadzony materiał WSA wyprowadził jednak odmienne niż organ wnioski co do formy i charakteru sporządzonej opinii (recenzji).

Z tych przyczyn zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się nieuzasadnione, podobnie jak oparte na wyliczeniu tych samych przepisów: art. 353(1), art. 355 § 1, art. 627 i art. 750 k.c. w związku z art. 734 k.c., art. 16 ust. 1-3 i ust. 4 , art. 18a ust. 5 i 7, art. 18a ust. 8-9, ust. 11 w związku z art. 18a ust. 5, art. 26 ust. 1, ust. 3-4 oraz art. 30 ust. 1 i 2 u.s.n. oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia z 30 października 2015 r. oraz § 1-§ 5 rozporządzenia z 1 września 2011 r. w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 u.s.u.s. – zarzuty naruszenia prawa materialnego sformułowane w II - IV petitum skargi kasacyjnej w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.

W zakresie naruszenia prawa materialnego skarżący kasacyjnie organ podnosi przede wszystkim naruszenie art. 627 i art. 750 k.c. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z. polegające na błędnym zastosowaniu art. 627 k.c. skutkujące uznaniem przez WSA, że umowy łączące uczestnika ze skarżącym, których przedmiotem było wykonanie opinii habilitacyjnej oceniającej dorobek naukowy kandydata w postępowaniu habilitacyjnym oraz udział w Komisji Habilitacyjnej w charakterze recenzenta, były umowami o dzieło i uchylenie na tej podstawie decyzji Prezesa NFZ, podczas gdy sporne umowy nie stanowiły umów o dzieło, a umowy o świadczenie usług. Wadliwe przyjęcie przez WSA , że opinia habilitacyjna jest dziełem doprowadziło do niezastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z. A zatem spór w tej sprawie dotyczy kwalifikacji prawnej umowy o sporządzenie przez członka komisji habilitacyjnej recenzji oraz opinii w postępowaniu habilitacyjnym. Problem objęty zarzutami postawionymi w tej skardze kasacyjnej, dotyczący podobnego stanu faktycznego i prawnego, był już przedmiotem rozważań NSA m.in. w wyrokach z: 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2233/21, 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2686/21, 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2685/21; 22 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 146/22; 12 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 1068/22 (publ. w CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze motywy uzasadnień tych wyroków, uznając że są one trafne również w okolicznościach tej sprawy.

Zdaniem NSA zarzuty kasacyjne naruszenia prawa materialnego są nietrafne, a to oznacza, że sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów art. 627 k.c. w związku z art. 66 ust. 1 u.ś.o.z. Przyjąć należy za trafny pogląd WSA w Warszawie, że sporządzenie recenzji dorobku naukowego na potrzeby postępowań w sprawie nadania stopni i tytułu naukowego jest dziełem w rozumieniu przepisów u.ś.o.z. Zatem osoba sporządzająca takie dzieło nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w ramach umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy o zleceniu.

NSA nie podziela stanowiska skargi kasacyjnej, które kwestionuje samodzielność, twórczy charakter i brak rezultatu (dzieła) w przypadku sporządzenia opinii (recenzji) o dorobku naukowym. Na rzecz takiego poglądu sąd drugiej instancji przedstawia następujące argumenty.

Wymóg oznaczenia dzieła został przewidziany przez ustawodawcę w art. 627 k.c. Mianowicie w zdefiniowanej w tym przepisie umowie o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem.

Wymóg zindywidualizowania dzieła w umowie o dzieło jest podkreślany w orzecznictwie. Jak stwierdził Sąd Najwyższy (SN) przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi (zob. postanowienia SN: z 7 października 2020 r. sygn. akt II UK 329/19; z 29 września 2020 r. sygn. akt II UK 257/19, Legalis). Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 września 2020 r. sygn. akt III AUa 149/20, Legalis).

Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy. Dlatego też jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r. sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001 nr 4, poz. 63; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 września 2017 r. sygn. akt III AUa 88/17; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt III AUa 103/17, Legalis).

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła/rezultatu stanowi element charakterystyczny (określany niekiedy także jako konstytutywny) umowy o dzieło, pozwalający odróżnić tę umowę od innych umów zaliczanych w ramach typologii kodeksowej do kategorii świadczenia usług. Dzieło musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt III AUa 879/17, Legalis). Dzieło ma być określone precyzyjnie, a rezultat, na który umówiły się strony, ma być określony z góry, obiektywnie osiągalny i pewny. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła.

W orzecznictwie przyjmuje się, że dziełem są również rezultaty niematerialne, stanowiące utwory w rozumieniu prawa autorskiego, które mogą, lecz nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym, byle zostały utrwalone w postaci poddającej się ocenie ze względu na istnienie wad lub gdy można uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. postanowienie SN z 9 października 2012 r. sygn. akt II UK 125/12; wyrok SN z 3 listopada 1999 r. sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 63). Przedmiotem prawa autorskiego, czyli utworem, jest wyłącznie skonkretyzowany sposób wyrażenia, podlegający poznaniu (percepcji) osób trzecich, któremu została nadana określona treść (E. Laskowska-Litak, Przedmiot prawa autorskiego w: Ustawy autorskie. Komentarze, 1.1, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, s. 64).

W rozpoznawanej sprawie recenzja dorobku naukowego habilitanta spełnia wszystkie wskazane wcześniej cechy, zatem jest dziełem w rozumieniu art. 627 k.c., a nie rezultatem osiągniętym w ramach starannego działania. Takiej oceny umowy zawartej o sporządzenie opinii nie obalają argumenty podnoszone przez Prezesa NFZ odnoszące się do sposobu wynagrodzenia za sporządzenie takiej recenzji, czy trybu wyłonienia podmiotu do jej sporządzenia. Te elementy nie rzutują na istotę działania, które jest osiągane w ramach tej umowy, a bez wątpienia jest nim twórcze i samodzielne opracowanie oceny cudzego dorobku naukowego przez osobę, która wykazuje określone umiejętności.

Na ocenę, czy objęta spornymi umowami opinia była sporządzona samodzielne czy też jako element uchwały komisji habilitacyjnej, nie mają też wpływu powołane w petitum skargi kasacyjnej przepisy k.c., ustawy o świadczeniach, u.s.u.s. Miały one bowiem zastosowanie dopiero po przesądzeniu formy opinii objętej umową.

Zdaniem NSA również przepis § 23 ust. 3 pkt 9 Statutu Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie nie stanowił podstawy do podważenia stanowiska sądu pierwszej instancji, zwłaszcza że kwestię nadawania tytułów naukowych regulowała ustawa o stopniach naukowych wraz z rozporządzeniami wykonawczymi do niej i przewidywała możliwość odmowy przeprowadzenia postępowania habilitacyjnego przez wskazaną przez wnioskodawcę jednostkę (art. 18a ust. 2 i 3). Z kolei § 5 ust. 2 rozporządzenia z 1 września 2011 r. przewidywał, że obowiązek wypłaty wynagrodzenia promotora, za sporządzenie recenzji i opinii może przejąć jednostka zatrudniająca osobę ubiegającą się o nadanie stopnia doktora habilitowanego lub bezpośrednio ta osoba, na zasadach określonych w umowie zawartej z jednostką przeprowadzającą postępowanie habilitacyjne.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. NSA orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od Prezesa NFZ na rzecz płatnika 240 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i prowadził sprawę w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.