Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 558/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2006-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Asesor Sądowy Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant Referent – stażysta Mariola Górska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

J. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], utrzymującą w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., działającego z upoważnienia Burmistrza Dobrodzienia, z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania J. C. zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na troje dzieci: D. C., D. C. i Ł. C. z powodu przekroczenia kwoty progowej o kwotę 90,82 zł.

Wydanie tych aktów administracyjnych, stanowiących rozstrzygnięcie wniosku poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

W dniu 6 września 2005 r. J. C. złożył w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w D. wypełniony urzędowy druk wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Do wniosku dołączył zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Oleśnie z dnia 1 sierpnia 2005 r., stwierdzające wysokość dochodu w roku 2004, zaświadczenie Skarbnika Miasta i Gminy Dobrodzień z dnia 6 września 2005 r., że M. C. w 2004 r. była płatnikiem podatku rolnego od gruntu rolnego o powierzchni 6,9696 ha fizycznych, co stanowi 6,2984 ha przeliczeniowych, umowę dzierżawy z dnia 28 grudnia 1992 r. z J. D., skrócone odpisy aktów urodzenia dzieci D. C., D. C. i Ł. C. oraz zaświadczenia szkolne w/w dzieci, a nadto orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Oleśnie z dnia 7 października 2005 r. o zaliczeniu D. C. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2008 r. Decyzją z dnia 6 października 2005 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dzieci D. C., D. C. i Ł. C., podając, że miesięczny dochód na osobę wynoszący 747,52 zł przekracza kwotę progową 583 zł, o 164,52 zł. W uzasadnieniu, powołując przepis art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazano, że dochodu z gospodarstwa nie potraktowano jako utraconego zgodnie z art. 3 ust. 23 lit. g tej ustawy. Decyzja powyższa została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia [...], nr [...], na skutek wniesionego przez J. C. odwołania, w którym zarzucił bezpodstawność doliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego i podał, że J. D. płacił podatek od dzierżawionych gruntów, czerpał z nich korzyści i otrzymał dotację unijną. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na konieczność wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, zauważając, że wprawdzie z umowy z J. D. wynika, iż została zawarta na okres dłuższy niż 10 lat, jednak nie wynika, by dzierżawa została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków w trybie art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W ocenie organu odwoławczego tej okoliczności nie badał organ pierwszej instancji, nie badał też czy umowa dzierżawy została zawarta w celach emerytalno-rentowych, czym naruszył przepis art. 7 K.p.a.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...],nr [...], organ pierwszej instancji odmówił przyznania J. C. zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dzieci D. C., D. C. i Ł. C., wskazując, że miesięczny dochód, wynoszący 673,82 zł, przekracza o 90,82 zł kwotę progową wynoszącą 583,00 zł. Organ podał, że w toku postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego wydanie tej decyzji, uzyskał informację Starostwa Powiatowego w Oleśnie z dnia 9 lutego 2005 r., że umowa dzierżawy z dnia 28 grudnia 1992 r., zawarta przez M. C. z J. D. wraz z aneksem do tej umowy z dnia 10 września 2005 r. została zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków w dniu 9 lutego 2006 r. W tym samym dniu została zarejestrowana umowa dzierżawy gruntów rolnych o powierzchni 6,7378 ha, zawarta w dniu 7 grudnia 2005 r. przez M. C. z M. Z. na okres 10 lat wobec rozwiązania w dniu 6 grudnia 2005 r. umowy z J. D. Organ wskazał, iż umowy te nie zostały zawarte w celach emerytalno-rentowych, w związku z czym ocenił, że dochód z gospodarstwa rolnego nie jest dochodem utraconym. Poza tym powołał się na treść zaświadczenia Urzędu Miasta i Gminy Dobrodzień z dnia 6 września 2005r., stwierdzającego, iż M. C. jest podatnikiem podatku rolnego od gruntu o powierzchni 6,2984 ha przeliczeniowych. Z tego względu, ustalając dochód rodziny w oparciu o art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, organ uwzględnił dochód małżonków za rok 2004, wynikający z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Oleśnie z dnia 1 sierpnia 2005 r., wynoszący 43851,63 zł, a po odliczeniach 30188,35 zł, a także dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,2984 ha przeliczeniowych w wysokości 10241,19 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. C. ponownie zarzucił, że niesłusznie został doliczony dochód w wysokości 10241,19 zł z gospodarstwa rolnego, gdyż rodzina nie uzyskała takiego dochodu. Podkreślił, iż we wniosku o zasiłki rodzinne złożył wraz z żoną oświadczenie, że poza dochodem wynikającym z zaświadczenia z Urzędu Skarbowego nie uzyskiwali innych dochodów. Podniósł, że został wprowadzony w błąd przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej co do konieczności notarialnego potwierdzenia umowy dzierżawy, w związku z czym poniósł dodatkowe koszty, a nadto, że wyjaśniał pracownikom Ośrodka, iż umowa dzierżawy, zawarta przez jego żonę z J. D. w dniu 28 grudnia 1992 r., była wtedy zarejestrowana w stosownych urzędach w L., zgodnie z ówczesnym podziałem terytorialnym. Poza tym stwierdził, że fakt podlegania obowiązkowi podatkowemu w podatku od gruntów rolnych nie świadczy o uzyskiwaniu dochodu z tych gruntów, argumentując, że przed wydzierżawieniem gruntów J. D. te same grunty objęte były umową dzierżawy z Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną [...] w D. i w tym czasie żona była również podatnikiem podatku rolnego, na co posiada nakaz płatniczy. Wskazał też, że do gruntów tych żona nie otrzymała żadnych dopłat, o czym świadczy przedłożone zaświadczenie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Oleśnie z dnia 41 stycznia 2006 r.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie oraz przytoczył treść przepisów art. 3 pkt 1 lit. a i c oraz ust. 2, art. 4, art. 5 ust. 8a i art. 23 ust. 1 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdzając, że ustalenia organu pierwszej instancji są prawidłowe i nie budzą wątpliwości zespołu orzekającego. Poza tym, powołując się na treść art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wskazał, iż przepis art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może mieć zastosowania, gdyż z treści umowy dzierżawy nie wynika, by została ona zawarta w celach emerytalno-rentowych i by w związku z jej zawarciem M. C. uzyskała prawo do renty lub emerytury. Ponadto stwierdził, iż wskazuje na to również treść pisma Burmistrza Miasta i Gminy Dobrodzień z dnia 6 lutego 2006 r., a z informacji Starosty Oleskiego z dnia 9 lutego 2006 r. wynika, że wnioski o zarejestrowanie umów dzierżawy z 28 grudnia 1992 r. wraz z aneksem i z dnia 7 grudnia 2005 r. zostały zawarte w celach otrzymania zasiłku rodzinnego. Z tego względu do powierzchni gospodarstwa rolnego należało wliczyć obszary rolne oddane w dzierżawę, gdyż wynikający z art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyjątek dotyczy tylko gruntów oddanych w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ zbadał przy tym, czy nie zachodzi sytuacja określona w art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, porównując ustalony dochód rodziny z kwotą uprawniającą do zasiłku rodzinnego, stwierdzając, że kwota przekroczenia jest wyższa od miesięcznej wysokości zasiłku rodzinnego. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że brak faktycznych dochodów z działalności rolniczej pozostaje bez wpływu na wysokość dochodu przyjmowanego dla celów świadczeń rodzinnych, który uwzględnia się w kwocie ryczałtowej, zależne od powierzchni gospodarstwa.

W obszernej skardze na powyższą decyzję J. C., nadal kwestionując uwzględnienie w dochodzie rodziny dochodów z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego, powtórzył wszystkie zarzuty podnoszone już wcześniej w kolejnych odwołaniach, m.in. fakt nieuzyskiwania dochodów z gospodarstwa, które to dochody, wraz z dopłatami unijnymi, przypadały w całości dzierżawcy, podając, że opłacanie przez żonę podatku nie podważa treści umów, jak również akcentując fakt zarejestrowania w odpowiednich urzędach umowy dzierżawy i dokonania notarialnego potwierdzenia umów, które to okoliczności nie zostały wzięte pod uwagę przez organy rozpatrujące sprawę. Dodatkowo przedstawił szczegółowo okoliczności, jakie skłoniły jego żonę do wydzierżawienia posiadanego gospodarstwa kolejnym osobom, podając też, że po wydzierżawieniu gospodarstwa żona podjęła pracę, a umowa z J. D. została rozwiązana w związku z jego przejściem na emeryturę rolniczą. Zarzucił też, że nie wzięto pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04 (Dz. U. Nr 95, poz. 806), stwierdzającego niezgodność z Konstytucją przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazując, że zarzuty skargi są w całości przytoczeniem zarzutów zawartych w odwołaniu. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu niezastosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Kolegium wskazało, że jest on niezrozumiały, gdyż wyrok ten orzekał o utracie mocy przepisów, które w sprawie nie miały zastosowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie, zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), podkreślić należy, iż ocena działalności organów administracji publicznej, dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny, sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia, będącego przedmiotem tej oceny, pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Dokonana w tak zakreślonych ramach kontrola zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem nakazuje uchylenie aktu organu odwoławczego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), w której ustawodawca przewidział uprawnienie do uzyskania zasiłków rodzinnych i dodatków do tych zasiłków przez osoby, których przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy nie przekracza ustalonego kryterium dochodowego. Z tego względu kwestią o podstawowym znaczeniu w postępowaniu wszczętym wnioskiem J. C. z dnia 6 września 2005 r. było prawidłowe ustalenie dochodu rodziny wnioskodawcy za rok 2004. W szczególności, wobec przedłożenia dokumentów świadczących o tym, że M. C. jest właścicielką gospodarstwa rolnego oraz podatniczką podatku rolnego z tego tytułu, a także, że obydwoje małżonkowie uzyskują dochód z tytułu zatrudnienia opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych, istotnym było wnikliwe rozważenie, czy do podlegającego uwzględnieniu dochodu za rok 2004 należy doliczyć dochód z tego gospodarstwa, jeśli zostało ono objęte umową dzierżawy z dnia 28 grudnia 1992 r., która rozwiązana została w dniu 6 grudnia 2005 r. Organ pierwszej instancji dokonaną w tym zakresie ocenę, zaakceptowaną przez organ odwoławczy, oparł o przepis art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiący, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. W tym miejscu należy wskazać, że powyższe uregulowanie, dodane od dnia 1 września 2005 r. przepisem art. 27 pkt 3 lit. c ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732), wprowadzone zostało w celu doprecyzowania sposobu ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego w sytuacji oddania gospodarstwa w dzierżawę. Analiza powyższego zapisu prowadzi do wniosku, że ustawodawca przewidział możliwość wyłączenia z dochodu rodziny obszaru gospodarstwa, który został wydzierżawiony, warunkując jednak sposób wydzierżawienia poprzez odesłanie w tym zakresie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wobec takiego uregulowania, w sytuacji przedłożenia umowy dzierżawy przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego, rzeczą organów jest dokonanie oceny tej umowy pod kątem spełniania wymaganych warunków. W tym celu niezbędne jest sięgnięcie do wskazanych przez ustawodawcę przepisów dotyczących rolniczego ubezpieczenia społecznego, zawartych w obowiązującej od 1 stycznia 1991 r. ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), zwanej dalej u.s.r. Ustawa ta przede wszystkim określa zasady podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu, będącego ubezpieczeniem obowiązkowym, jak również reguluje warunki nabywania prawa do świadczeń i ich wypłaty, w tym zawieszania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych. Odnośnie obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w ustawie tej –po pierwsze – ustanowione zostało domniemanie, że właściciel gruntów zaliczonych do użytków rolnych lub dzierżawca takich gruntów, jeżeli dzierżawa jest zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków, prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach (art. 38 pkt 1 u.s.r.). Po drugie – dla celów całkowitego lub częściowego zawieszenia już przyznanych świadczeń emerytalno-rentowych, związanego z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej, wprowadzony został zapis, iż uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej a) małżonkiem emeryta lub rencisty, b) jego zstępnym lub pasierbem, c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b) lub c) (art. 28 ust. 4 pkt 1 u.s.r.). Zauważyć należy, że w obu wskazanych wyżej przepisach mowa jest o umowie dzierżawy zarejestrowanej w ewidencji gruntów i budynków. Z tego względu, na gruncie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, tylko przedłożenie tak właśnie zarejestrowanej umowy uprawnia do korzystania przez wydzierżawiającego z domniemania, że nie prowadzi on już działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach, co skutkuje zwolnieniem z obowiązku ubezpieczenia oraz prawem do pobierania przysługującej renty albo emerytury, bez dodatkowego wykazywania, że faktycznie działalność rolnicza na tych gruntach nie była prowadzona, gdyż ten fakt uznaje sam ustawodawca. Zaznaczyć przy tym trzeba, że powyższe domniemanie, jak każde domniemanie prawne, można obalić przedstawiając dowody przeciwne. Niewątpliwym jest, że taką też umowę miał na względzie ustawodawca, wprowadzając w art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych zabieg legislacyjny polegający na odesłaniu do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W tym miejscu, odnosząc się do wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że z treści umowy nie wynika, by została zawarta celach emerytalno-rentowych, a nadto że brak jest dowodów, by w związku z zawarciem tej umowy M. C. uzyskała prawo do renty lub emerytury, zauważyć przyjdzie, że w świetle przedstawionych wyżej przepisów, na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zawarcie umowy dzierżawy nie skutkuje od razu ustaleniem prawa do emerytury lub renty, ma natomiast zupełnie inne, opisane wyżej skutki w zakresie istnienia obowiązku ubezpieczenia oraz zawieszalności świadczeń. Poza tym żadne przepisy prawa nie ustanawiają obowiązku zawarcia w umowie dzierżawy zastrzeżenia, że umowa została zawarta dla celów emerytalno-rentowych. Niezależnie od tego podnieść jeszcze trzeba, że zawarcie opisywanej umowy dzierżawy skutkuje również przeniesieniem z mocy prawa obowiązku podatkowego w podatku rolnym. Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz. U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, obowiązek ten obciąża właściciela gruntów, będącego osoba fizyczną. Natomiast w myśl art. 3 ust. 3 tej ustawy, jeżeli grunty gospodarstwa rolnego zostały w całości lub w części wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, podatnikiem podatku rolnego jest dzierżawca. W związku z wielokrotnymi zmianami powołanej ustawy o podatku rolnym dla porządku wskazać trzeba, że zapis ten, wprowadzony od dnia 1 stycznia 1991 r., był do dnia 1 stycznia 1997 r. zamieszczony w art. 3 ust. 7 tej ustawy. W świetle tego zapisu obowiązek podatkowy dzierżawcy nie może zostać wyłączony odmiennymi postanowieniami umowy dzierżawy, gdyż nie mieści się to w zakresie pozostawionym do swobodnego uznania stron umowy.

Dysponując umową z dnia 28 grudnia 1992 r., zawartą pomiędzy M. C. a J. D., organ odwoławczy, rozpatrując po raz pierwszy sprawę, uznał konieczność wyjaśnienia istotnej okoliczności faktycznej polegającej na ustaleniu, czy umowa ta była zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków. W ponownym postępowaniu zgromadzono wyłącznie dowody w postaci pism Burmistrza Miasta i Gminy Dobrodzień z dnia 6 lutego 2006 r. oraz Starosty Oleskiego z dnia 9 lutego 2006 r. Z pierwszego z tych pism wynika, iż M. C. jest płatnikiem podatku rolnego, a umowa została zawarta dla celów prywatnych, natomiast w drugim z nich wydający je organ wskazał, iż w dniu 9 lutego 2006 r. wpłynęły wnioski o zarejestrowanie umów dzierżawy z 28 grudnia 1992 r. wraz z aneksem, z dnia 6 grudnia 2005 r. i z dnia 7 grudnia 2005 r. Umowy te zostały zarejestrowane, przy czym z wniosków wynika, że umowy zostały zawarte w celach otrzymania zasiłku rodzinnego. Oceniając wszystkie zgromadzone dowody organ odwoławczy uznał, że są one wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy, co skutkowało doliczeniem dochodu z gospodarstwa do dochodu rodziny przy zastosowaniu przelicznika określonego w art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji odmową przyznania prawa do dochodzonych świadczeń.

W ocenie składu orzekającego, zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności wskazane wyżej pisma wyjaśniające, nie uzasadniały jeszcze podjętego rozstrzygnięcia. Z zapisów przedłożonej umowy z dnia 28 grudnia 1992 r. wynika, że umowa ta, nazwana umową dzierżawy, dotyczy wydzierżawienia gruntów o powierzchni 5,30 ha na czas nieokreślony (§1), przy czym strony ustaliły, że wydzierżawienie ma charakter nieodpłatny (§3), a wydzierżawiając będzie ponosić podatki i inne świadczenia z powyższej umowy (§4). Analiza treści umowy wskazuje, że dotyczy ona w istocie obciążenia gospodarstwa prawem do jego używania i do pobierania pożytków, a zatem nieodpłatnego użytkowania, zbliżonego raczej do umowy użyczenia; nie jest natomiast umową dzierżawy, określoną w art. 692 § 1 K.c., gdyż taka umowa jest umową ekwiwalentną, tj. rodzącą po stronie wydzierżawiającego prawo uzyskiwania czynszu dzierżawnego. W taki sam sposób – jak wynika z uwidocznionej na umowie adnotacji Urzędu Skarbowego w Lublińcu, dokonanej w dniu 29 grudnia 1992 r. - ocenił tę umowę organ podatkowy, nie będąc związany wskazaną przez strony nazwą dokonanej czynności cywilnoprawnej, zwalniając tę czynność od opłaty skarbowej w oparciu o § 63 ust. 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 1992 r. w sprawie opłaty skarbowej (Dz. U. Nr 53, poz. 253), podczas gdy opłat skarbowych od umowy dzierżawy dotyczył przepis § 65 ust. 1 tego rozporządzenia. W konsekwencji nie można przyjąć, że przedłożona umowa, nazwana umową dzierżawy, była w istocie umową tego rodzaju, ani tym bardziej, by umowa ta została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, skoro nie ustał obowiązek podatkowy właścicielki gospodarstwa – M. C. i w roku 2004 objęta była ona obowiązkiem podatkowym w podatku rolnym. Odnośnie natomiast podlegania przez M. C. obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników, dla ostatecznego rozstrzygnięcia ewentualnych wątpliwości w tej kwestii możliwym byłoby wyjaśnienie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego poprzez ustalenie, czy po stronie M. C. istniał od roku 1993 obowiązek opłacania składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne, a jeśli obowiązek ten ustał, to czy nastąpiło to na podstawie umowy dzierżawy z dnia 28 grudnia 1992 r. Dokonanie powyższych ustaleń mieści się w zakresie kompetencji organu odwoławczego wynikających z art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a. Pamiętać jednak należy, że obowiązek w ubezpieczeniu jest wyłączony w razie gdy rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu (art. 7 ust. 1 u.s.r.). Skoro w roku 2004 i w latach poprzednich M. C. pozostawała w zatrudnieniu, to od daty podjęcia zatrudnienia była ona objęta pracowniczym ubezpieczeniem społecznym, a nie ubezpieczeniem rolniczym.

Nawiązując do opisanego wyżej przebiegu postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, trzeba w pierwszym rzędzie przywołać oświadczenia skarżącego, składane tak w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowym. Podkreślić należy, że J. C. konsekwentnie w całym postępowaniu kwestionował te braki decyzji, które dotyczyły nieuwzględnienia faktu, iż z gospodarstwa rolnego rodzina nie uzyskiwała żadnych dochodów. W tym miejscu należy wskazać, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca w sposób specyficzny uregulował ustalanie dochodu dla celów przyznawania tych świadczeń, określając w art. 3 tej ustawy pojęcie dochodu, poprzez enumeratywne wymienienie źródeł jego uzyskania. Natomiast możliwość uwzględnienia w dochodzie rodziny dochodów z gospodarstwa rolnego uregulowana została w art. 5 ust. 8 omawianej ustawy, stanowiącym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji, że w przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (...). Z przepisem tym koresponduje zapis art. 5 ust. 9 tej ustawy, w myśl którego w przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje pozarolnicze dochody, dochody te sumuje się. Zauważyć trzeba, że w obydwu tych przepisach ustawodawca uzależnił uwzględnienie w dochodach rodziny kwoty wyliczonej w zależności od wielkości gospodarstwa od faktu utrzymywania się z tego gospodarstwa. Pojęcie to, nawiązujące do zaspokajania potrzeb życiowych, nie jest równoznaczne ani z posiadaniem gospodarstwa, ani z jego własnością, ani z zamieszkiwaniem na jego terenie. W ocenie Sądu, treść przyjętego przez ustawodawcę na gruncie tej ustawy pojęcia nie może być odmienna od jego zakresu przyjętego w języku potocznym, gdzie "utrzymywać się" oznacza "czerpać skądś środki do życia, wyżyć, żyć z czegoś, np. utrzymywać się z pracy rąk, z renty itp." (por. "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod red. St. Dubisza, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2003, t. IV, s. 3-5). Z tego względu podstawowym warunkiem przystąpienia przez organ do obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego jest ustalenie, że właśnie gospodarstwo to stanowi źródło utrzymania rodziny. W tym kontekście innego znaczenia, niż przyjęły to organy obydwu instancji, nabiera analizowany już wyżej zapis art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stanowi on dopełnienie i logiczną konsekwencję regulacji zawartej w art. 5 ust. 8 tej ustawy. W art. 5 ust. 8a in initio dookreślono przyjętą w art. 5 ust. 8 zasadę wyliczania dochodu uzyskanego z 1 ha przeliczeniowego gospodarstwa rolnego - po pierwsze - poprzez wskazanie, że wyliczenie to powinno być dokonane w oparciu o powierzchnię gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego i – po drugie - że uwzględniać należy również powierzchnię gruntów oddanych w dzierżawę, dopuszczając następnie w punktach 1-3 tego przepisu wyłączenia od tak ustalonej zasady, dotyczące obszaru gospodarstwa objętego umowami dzierżawy zawartymi we wskazany sposób. Oznacza to, że tylko w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 5 ust. 8a pkt 1-3, wydzierżawiony obszar nie podlega uwzględnieniu w areale przyjmowanym do ustalania dochodu uzyskiwanego przez rodzinę dla celów zasiłków rodzinnych. O tym, że przepisu art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można traktować samodzielnie, w oderwaniu od art. 5 ust. 8 tej ustawy, świadczy również jego usytuowanie w ustawie i nadana przez ustawodawcę numeracja. Zapis art. 5 ust. 8a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) nie zezwala na automatyczne obliczanie dochodu wszystkim osobom będącym właścicielami gospodarstwa rolnego. Prawo własności gospodarstwa i związane z nim istnienie obowiązku podatkowego w podatku rolnym nie oznacza, że właściciel utrzymuje się z tego gospodarstwa, albo - jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie – że obok dochodów z tytułu zatrudnienia, wykazanych w zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego, rodzina skarżącego utrzymywała się również z gospodarstwa rolnego, co uzasadniałoby zastosowanie przepisu art. 5 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym miejscu zwrócić należy jeszcze uwagę na odmienność uregulowania na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), która w art. 8 ust. 9 stanowi, iż przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 194 zł. Dla celów pomocy społecznej ustawodawca przyjął zasadę ustalania wartości dochodu z gospodarstwa nie uzależniając jego wysokości od żadnych innych czynników. Podobna, kategoryczna regulacja obowiązywała także na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. (art. 2a ust 2 tej ustawy).

Z przedstawionych wyżej względów nie można podzielić zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowiska organu odwoławczego, który, odnosząc się do odmiennych twierdzeń strony, wskazał, że brak faktycznych dochodów z działalności rolniczej pozostaje bez wpływu na wysokość dochodu z tego źródła przyjmowanego dla celów świadczeń rodzinnych, która uzależniona jest jedynie od powierzchni gospodarstwa wyrażonej w hektarach przeliczeniowych. Na gruncie rozpoznawanej sprawy należy uznać, że organ odwoławczy, ustalając dochód rodziny skarżącego za rok 2004, dokonał w ustalonym stanie faktycznym błędnej subsumpcji przepisu art. 5 ust. 8 oraz 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji nie rozpatrzył należycie zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem dyspozycji wynikającej z tego przepisu, co stanowi naruszenie przepisu art. 7 i 77 K.p.a., obligujących organ administracji do podjęcia ciągu czynności procesowych mających na celu zebranie pełnego materiału dowodowego istotnego dla sprawy oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest przy tym ściśle związany z wynikającą w art. 80 K.p.a., zasadą swobodnej oceny dowodów, w myśl której organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.

Mając powyższe na uwadze należało uznać, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, stąd na zasadzie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., uchylono zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie w punkcie 2 wyroku oparto na dyspozycji art. 152 P.p.s.a.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do dokonania przez organ oceny okoliczności sprawy odnośnie istnienia lub braku przesłanek do przyznania prawa do dochodzonych przez skarżącego świadczeń w aspektach wskazanych w niniejszym wyroku, a następnie wydania decyzji i prawidłowym jej uzasadnieniu z uwzględnieniem wymogów wynikających z art. 107 § 1 i 3 K.p.a.