Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 712/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 28 ust 3a w zw. z art 3 ust.1 pkt 1 i pkt 3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej H.K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją z dnia 7 kwietnia 2015 r. znak:[...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 za zm., zwana dalej: "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121; zwana dalej: "u.s.u.s."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 2 marca 2015 r. znak: [...] , którą odmówiono H. K. umorzenia zaległości z tytułu składek dotyczących jej ubezpieczenia własnego za okres od lutego 2002 r. do grudnia 2002 r., od lutego 2003 r. do grudnia 2003 r., od marca 2004 r. do grudnia 2004 r., od marca 2005 r. do lipca 2005 r., od września 2005 r. do grudnia 2005 r., za luty 2006 r., za okres od maja 2006 r. do lipca 2006 r., za wrzesień 2006 r., za grudzień 2006 r., za styczeń 2007 r., za okres od kwietnia 2007 r. do maja 2007 r., od lipca 2007 r. do sierpnia 2007 r., za październik 2007 r., za grudzień 2007 r., za okres od sierpnia 2008 r. do września 2008 r., za grudzień 2008 r., za kwiecień 2009 r., za czerwiec 2009 r. oraz za październik 2009 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym: z tytułu składek w kwocie [...] zł, z tytułu odsetek za zwłokę liczonych na dzień wpływu wniosku, tj. 30 grudnia 2011 r. w kwocie [...] zł.

Z zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że zapadła ona w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2011 r., uzupełnionym pismem z 8 lutego 2012 r., H.K. (zwana dalej: "Stroną" bądź "Skarżącą"), zwróciła się z prośbą do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "Zakładem" bądź "Organem") o umorzenie należności z tytułu składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Swoją prośbę Skarżąca umotywowała trudną sytuacją finansową, wskazując, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który również posiada zobowiązania wobec ZUS. Ponadto wskazała, że 9 stycznia 2012 r. mąż uległ nieszczęśliwemu wypadkowi, co spowodowało poniesienie nadzwyczajnych wydatków przez rodzinę oraz konieczność zapewnienia mężowi stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Poinformowała również, że pobiera najniższą emeryturę, a od 1999 r. wraz z mężem nie opłacają żadnego podatku dochodowego. Na własne utrzymanie małżonkowie mogą przeznaczyć kwotę [...] zł miesięcznie na dwie osoby. Nadmieniła także, że jest osobą ciężko chorą, zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Powyższe okoliczności powodują, że płacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W toku postępowania Strona przedstawiła dokumenty obrazujące sytuację finansową i zdrowotną jej oraz jej męża.

Decyzją z dnia 14 lutego 2012 r. znak:[...] , Zakład odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 28 marca 2012 r. znak:[...] , Zakład utrzymał w mocy decyzję własną z 14 lutego 2012 r.

Powyższą ostateczną decyzję Zakładu Strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 10 października 2012 r. (sygn. akt I SA/SZ 449/12) skargę oddalił. Wyrok ten, w związku z rozpoznaniem skargi kasacyjnej, został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r. (sygn. akt II GSK 22/13), a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, związany wykładnią, oceną i zaleceniami zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 23 października 2014 r. (sygn. akt I SA/Sz 1041/14), uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu z dnia 28 marca 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 14 lutego 2012 r.

W uzasadnieniu Sąd na wstępie nakreślił ramy prawne sprawy, poprzez przywołanie brzmienia i analizę przepisów art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365; zwane dalej "rozporządzeniem wykonawczym"), wydanego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Sąd wskazał, że (cyt.): "Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. (sygn. II GSK 1045/08, źródło internetowe: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) odnosząc się do powyższej kwestii wyjaśnił, że na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek – pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności – nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne.

Natomiast wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, że jego rolą w kontroli legalności decyzji administracyjnej mającej charakter uznaniowy, jest dokonanie analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd administracyjny nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem bowiem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09, LEX nr 746112).

10. Na gruncie regulacji z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego nie można stwierdzić, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże w ocenie Sądu należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum. W delimitacji znaczenia tego terminu należy bez wątpienia odnieść się do takich pojęć, jak "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji". W związku z tym należy zauważyć, że Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w publikowanych okresowo danych statystycznych uwzględnia informacje określające wielkość tzw. minimum egzystencji, jak i minimum socjalnego i te okoliczności Sąd instancji winien mieć na względzie przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Tymczasem w treści zaskarżonej decyzji trudno dopatrzyć się analizy i odniesienia konkretnej sytuacji Skarżącej do tychże pojęć, co niewątpliwie stanowi błędną interpretację i w konsekwencji naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.

W tym miejscu Sąd podkreśla, że za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

11. Zaskarżona decyzja w ocenie Sądu narusza także dyspozycję art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Podkreślić należy, iż okoliczności wskazane w tej normie prawnej (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny) mogą stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności tylko wtedy, gdy pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Dla oceny czy przesłanka powyższa jest spełniona, wymagana jest zatem weryfikacja zaskarżonej decyzji w aspekcie, czy dokonana przez organ analiza finansów zobowiązanego pozwala na ustalenie, że w jego budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. II GSK 427/10; z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. II GSK 393/09, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Oczywiście, decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Nie zwalnia to jednak Organu przy wydaniu tego rodzaju decyzji z obowiązku rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.".

Reasumując Sąd podniósł, że jak wynika z akt sprawy, na co Strona zwracała uwagę kilkukrotnie i czego Organ nie kwestionuje, na zaspokojenie potrzeb życiowych Stronie i jej mężowi pozostaje w budżecie domowym [...] zł miesięcznie. Sąd wskazał, że biorąc pod uwagę powyższy wywód, a także konieczność odniesienia się do wskazywanych i możliwych do zweryfikowania poziomów minimum socjalnego i minimum egzystencji, Organ ma ustalić, czy jest to kwota zapewniające owe minima i pozwalająca w konsekwencji na stwierdzenie, że Strona jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

Z uwagi na powyższe zalecenia Sądu, Zakład pismem z dnia 19 grudnia 2014 r. zobowiązał Stronę do przedłożenia informacji i dowodów odnoszących się do jej aktualnej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej.

W dniu 31 grudnia 2014 r. do Zakładu wpłynęło [...] sztuk dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji Strony (szczegółowo wymienionych w decyzji Zakładu z dnia 7 kwietnia 2015 r.) oraz pismo z dnia 29 grudnia 2014 r. W piśmie tym Strona sprecyzowała, że karta informacyjna SOR Szpitala Powiatowego [...], do którego mąż – W.K. zgłosił się 14 grudnia 2014 r. nie zawierała wszystkich, niezbędnych informacji, gdyż niektóre z nich zostały przekazane ustnie, a związane są z powikłaniami i komplikacjami po przebytej operacji w dniu 13 stycznia 2012 r. w szpitalu w S.. Strona wskazała także, że sytuacja finansowa i zdrowotna jej rodziny ulega drastycznemu pogorszeniu. Wysokość dochodu rodziny Strona oszacowała na kwotę [...] zł, wskazując, że po uregulowaniu bieżących opłat w wysokości [...] zł pozostaje małżonkom kwota [...] zł, która nie wystarcza na zakup żywności oraz opłacenie należności wobec Zakładu wynoszących po [...] zł.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 2 marca 2015 r. Zakład odmówił Stronie umorzenia zaległości z tytułu składek, uznając, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności należności a za umorzeniem nie przemawia także ważny interes osoby zobowiązanej.

Po rozpoznaniu wniosku Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 7 kwietnia 2015 r., Zakład utrzymał powyższą decyzję w mocy, uznając, że sytuacja finansowa Strony jest trudna, ale nie powoduje ubóstwa.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniając, na czym polega uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, Zakład stwierdził, że powołane przez Stronę okoliczności nie dają podstaw do zmiany decyzji. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów Zakład właściwie bowiem ocenił, że nie zaistniały okoliczności umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności, oraz że pozytywne rozpatrzenie wniosku Strony i umorzenie długu w oparciu o przepisy rozporządzenia wykonawczego, pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, byłoby nieuzasadnione.

Zakład wskazał, że Strona posiada stałe źródło dochodów wynoszące w 2014 r. [...] zł, a od 1 marca 2015 r. [...] zł netto. Wysokość świadczenia męża Strony w 2014 r. stanowiła kwotę [...] zł, a od dnia 1 marca 2015 r. wynosi [...] zł netto. Łączny dochód małżonków, pozostający co miesiąc do ich dyspozycji w 2014 r. kształtował się zatem na poziomie [...] zł, a od marca br. wynosi [...] zł. Ponadto corocznie małżonkowie uzyskują środki finansowe z tytułu zwrotu podatku dochodowego (za 2011 r. – [...] zł, za 2012 r. – [...] zł, za 2013 r. – [...] zł). Z uzyskiwanych środków ponoszone są koszty utrzymania i koszty leczenia, które według przedłożonego przez Stronę zestawienia z dnia 29 grudnia 2014 r. wynoszą [...] zł. Rzeczywista miesięczna wysokość ponoszonych opłat może być inna, gdyż przedłożone kserokopie faktur, np. za gaz i energię dotyczą dwóch miesięcy, zaś dowody wpłat z tytułu podatku od nieruchomości i składek na rzecz PZU - trzech miesięcy. Nie można zatem uznać, że przedstawiona przez Stronę wysokość miesięcznych wydatków została udokumentowana i uwiarygodniona.

Organ podniósł także, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona wskazała, że w kosztach wydatków miesięcznych nie ujęła wydatków związanych z usuwaniem awarii i utrzymaniem domu, który ze względu na wiek wymaga remontów, na co przeznaczane są pieniądze ze zwrotu podatku. Podkreślił przy tym, że według danych zawartych w księdze wieczystej, urządzonej dla nieruchomości, w której małżonkowie mieszkają i której są właścicielami, nieruchomość ta ma powierzchnię działki [...] m2, a z oględzin zewnętrznych wynika, że dom jest dwukondygnacyjny, z zagospodarowanym przyziemiem i poddaszem, częścią użytkową, o łącznej powierzchni rzędu ok. [...] m2. Z ustaleń Zakładu wynika, że w domu tym zamieszkuje również syn Strony - D. K., który z tego tytułu jest zobowiązany partycypować w kosztach utrzymania domu i w opłatach z tym związanych. Zdaniem Organu, okoliczności te wskazują, że wielkość domu znacznie przewyższa potrzeby mieszkaniowe małżonków, a jego posiadanie i ponoszenie kosztów z tym związanych zależy jedynie od ich suwerennych decyzji Strony. Natomiast wydatki z tytułu spłaty zaciągniętych kredytów i z tytułu ubezpieczenia małżonków w PZU są konsekwencją podjętych przez nich decyzji. Organ stwierdził, że z uwagi na fakt, że należności Zakładu mają charakter publicznoprawny, Zakład nie może zaakceptować sytuacji, w której kosztem należności Zakładu spłacane są inne zobowiązania.

Odnosząc się do podniesionego przez Stronę argumentu głodu panującego w jej rodzinie, Zakład wyjaśnił, że dla osób w stanie ubóstwa funkcjonują różne formy pomocy państwa przyznawane według jednolitych, ogólnie obowiązujących kryteriów, odnoszących się m.in. do poziomu minimum egzystencji oraz minimum socjalnego. Stosowne wsparcie jest udzielane za pośrednictwem ośrodków pomocy społecznej.

Zakład stwierdził, że w świetle powyższych okoliczności, porównując dochody małżonków ([...] zł netto miesięcznie w 2014 r.) z kwotą minimum socjalnego dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego, która w 2013 r. wynosiła [...] zł (we wrześniu 2014 r. kwota ta wynosiła [...], a w grudniu 2014 r. [...] zł; na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie opublikowano jeszcze danych średniorocznych za cały 2014 r.) nie można uznać, iż Strona znajduje się w sytuacji, w której ratalna spłata zadłużenia na rzecz Zakładu pozbawiłaby małżonków środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Za takie nie mogą być bowiem uznane w szczególności koszty utrzymania stosunkowo dużego domu, dobrowolnego ubezpieczenia, czy też spłaty zaciągniętych kredytów. Ponadto znaczna część długu męża Strony została objęta postępowaniem abolicyjnym, w wyniku którego zostanie umorzona - po spłacie długu objętego układem ratalnym do listopada 2016 r. Wówczas obciążenia miesięczne ulegną kolejnemu zmniejszeniu (po spłacie kredytów w marcu i lipcu 2016 r.) o kwotę raty, tj. o ok [...] zł. Tym samym w nieodległym terminie, bo w ciągu 2016 r. zostaną uwolnione środki w łącznej wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Strona spłaca swoje zobowiązania od ponad 2 lat w układzie ratalnym udzielonym przez Zakład zgodnie z wnioskiem Strony na okres 8 lat (na podstawie umowy zawartej w czerwcu 2012 r.). Organ nadmienił przy tym, że spłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne w danym roku kalendarzowym oboje małżonkowie mogą uwzględnić w rocznym rozliczeniu z tytułu podatku dochodowego. Oznacza to, że faktyczne obciążenie spłatą rat jest niższe niż nominalna wysokość rat układów ratalnych, które małżonkowie spłacają na rzecz Zakładu, bowiem zobowiązania dotyczą wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W ocenie Zakładu, analiza finansów małżonków, uzyskiwanych dochodów, udokumentowanych i uwiarygodnionych wydatków oraz fakt, że ok. 1/3 wydatków nie ma charakteru trwałego, bowiem raty kredytów i układu męża z Zakładem zostaną spłacone w 2016 r., wskazują na możliwość spłaty przez Stronę zobowiązań wobec Zakładu w ramach udzielonej ulgi - układu ratalnego, bez zagrożenia egzystencji i podstawowych potrzeb życiowych. Odniesienie zaś do kryterium minimum socjalnego, a także minimum egzystencji, które jest ok. dwukrotnie niższe, jest nie tylko dopuszczalne, ale też stanowi realizację wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego a następnie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 października 2014 r.

W skardze do tutejszego Sądu Strona, zaskarżyła w całości decyzję Zakładu z dnia 7 kwietnia 2015 r., domagając się uchylenia tej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia 2 marca 2015 r. oraz zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

– art. 40 § 2 i art. 50 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie doręczania wezwań, zawiadomień oraz decyzji pełnomocnikowi Skarżącej, co skutkowało wydaniem negatywnej decyzji dla Skarżącej;

– art. 15 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przedawnienia zobowiązania Skarżącej w chwili wydania decyzji i zaniechanie umorzenia postępowania w tym zakresie;

– art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w konsekwencji wydanie decyzji na podstawie niewyjaśnionego stanu faktycznego i nieudowodnionych okoliczności.

2) przepisów prawa materialnego, mianowicie:

– art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. poprzez zaniechanie zbadania sprawy pod kątem istnienia przesłanek, czy zobowiązany wykazał, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny w sytuacji uprzedniego stwierdzenia, braku całkowitej nieściągalności,

– § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego poprzez nieprawidłową wykładnię trwałości zagrożenia dalszej egzystencji.

W uzasadnieniu Skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie stawianych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wskazując na bezzasadność podniesionych zarzutów, a w szczególności zarzutu dotyczącego przedawnienia należności z tytułu składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej: "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w tak zakreślonych ramach badanie sprawy wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie ze wszystkich przyczyn w niej wskazanych.

W ocenie Sądu w sprawie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a.

Jak stanowi wskazany przepis ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie, należy rozumieć wyrażony przez sąd pogląd co do wartości prawnej sprawy w jej warstwie materialnej i procesowej. Pogląd ten wyrażony zatem na gruncie prawa materialnego lub procesowego dotyczyć będzie wykładni przepisów prawa materialnego lub procesowego, prawidłowości ustalenia przez organ stanu faktycznego oraz prawidłowości zastosowania przepisów mających w sprawie zastosowanie. Ocena prawna może także dotyczyć poprawności skorzystania przez organ administracji z uznania administracyjnego (vide: T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis, 2005; wyrok NSA-OZ w Poznaniu z dnia 16 października 1997 r. o sygn. akt I SA/Po 263/97, LEX nr 30884).

Dla organu administracji ponownie rozpatrującego sprawę, jak też każdego innego organu orzekającego w danej sprawie, zawarty w orzeczeniu kasacyjnym pogląd dotyczący wyłożonych i zastosowanych przepisów, jak również ocena co do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych jest wiążąca. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego. Jak podkreślał niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, konsekwencją związania oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku jest to, że stanowisko sądu pierwszej instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownego orzeczenia organu administracyjnego, powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej wyrażonej w poprzednim orzeczeniu, a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wcześniejszym poglądem (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OSK 886/07, LEX nr 541851).

W sprawie z wniosku Skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek, pierwotnie wydane przez Zakład rozstrzygnięcie zostało uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 października 2014 r. o sygn. akt I SA/Sz 1041/14. Sąd ten uznał bowiem, że Organ naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia wykonawczego, które to przepisy stanowią, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), oraz że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego), przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego).

W powyższym wyroku Sąd wskazał na konieczność ponownego przeanalizowania sytuacji Skarżącej w świetle powołanych powyżej przesłanek, w tym w szczególności poprzez porównanie stwierdzonej sytuacji materialnej Skarżącej z wysokością zaległej należności, zestawienie wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych i bez niedostatku.

Po przeanalizowaniu treści zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, ze decyzja ta nie zawiera zestawienia, o którym mowa powyżej. Na podstawie przedłożonych przez Skarżącą dokumentów organ ustalił jedynie kwoty miesięcznych dochodów osiąganych przez Skarżącą i jej męża, i wskazał na ponoszone przez nich wydatki, które jednakże uznał za niewiarygodne, podnosząc, że rzeczywista miesięczna wysokość ponoszonych opłat może być inna, gdyż przedłożone kserokopie faktur, np. za gaz i energię dotyczą dwóch miesięcy, zaś dowody wpłat z tytułu podatku od nieruchomości i składek na rzecz PZU - trzech miesięcy, co jednakże, w ocenie Sądu, nieuniemożliwiało organowi wyliczenia miesięcznych kwot wydatków Skarżącej z ww. tytułów. Zakład nie udzielił jednak odpowiedzi na stawiane przez Skarżącą oraz Sąd w wyroku z dnia 23 października 2014 r. pytanie – czy pozostająca w budżecie domowym Skarżącej i jej męża miesięcznie kwota, którą Zakład zgodnie z ww. wyrokiem winien był ustalić na podstawie dokumentów dostarczonych przez Skarżącą (dokumenty takie Skarżąca dostarczyła do Zakładu) stanowi kwotę, która zapewnia małżonkom "minimum socjalne" i "minimum egzystencji", i faktycznie umożliwia im dokonywanie spłaty zadłużenia bez niedostatku.

Zaznaczyć przy tym należy, że za nieuprawnione należy uznać kwestionowanie przez Organ kwoty miesięcznych wydatków z tej tylko racji, że przedłożone rachunki, czy faktury odnoszą się do okresów, dwu czy trzymiesięcznych, skoro taki system regulowania należności z tytułu opłat za gaz, energię elektryczną, podatki lokalne czy składki nie zależy od woli Skarżącej.

Sąd stwierdził również, że dokonując analizy sytuacji Skarżącej w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, Zakład w niedostateczny sposób rozpoznał sytuację zdrowotną Skarżącej i jej męża, która niewątpliwie przekłada się na ich możliwości płatnicze, choć zgodzić należy się z Organem, że nie ma ona wpływu na wysokość dochodów osiąganych prze Skarżącą i jej męża. Wskazując na fakt, że w niedługim czasie (w 2016 r.) mąż Skarżącej spłaci swoje zadłużenie wobec Zakładu, a tym samym zwiększą się środki pieniężne w budżecie domowym, Zakład zupełnie pominął okoliczność złego stanu zdrowia męża Skarżącej. Tymczasem, jak wskazuje Skarżąca, stan ten sukcesywnie pogarsza się i pociąga za sobą konieczność zwiększania nakładów finansowych na leczenie i sprzęt specjalistyczny, Skarżącej zaś na to nie stać.

Jak już wskazano w ww. wyroku z dnia 23 października 2014 r., decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec Zakładu ma charakter uznaniowy a to oznacza, że nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności (vide: m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1876/07, LEX nr 484969; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 874/08, LEX nr 483118). Uznaniowa ocena istnienia lub nieistnienia przesłanek skutkujących umorzeniem należności winna być przy tym odzwierciedlona odpowiednio w uzasadnieniu decyzji – zgodnie z rygorami wskazanymi w art. 107 § 3 k.p.a. (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2994/06, LEX nr 306945; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1421/08, LEX nr 484073).

W rozpoznawanej sprawie, dokonując takiej kontroli legalności decyzji, Sąd stwierdził, że Organ nie zadziałał prawidłowo. Postępowanie Zakładu nie odpowiadało wymogom płynącym z art. 153 p.p.s.a., a w konsekwencji skutkowało naruszeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego, i koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, kierując się wskazówkami zawartymi w wiążących Sąd i strony orzeczeniach (ww. wyroku z dnia 23 października 2014 r. oraz wyroku wydanym przez Sąd w niniejszym składzie), Organ winien zatem dokonać ponownej analizy sytuacji Skarżącej i - po zestawieniu wysokości dochodu uzyskiwanego przez Skarżącą i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych - ustalić, czy jest ona w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku i wydać rozstrzygnięcie adekwatne do poczynionych ustaleń. W swoim rozstrzygnięciu Organ odniesie się także do kwestii przedawnienia zobowiązań Skarżącej.

Bezzasadny jest natomiast zarzut skargi odnośnie naruszenia przez Organ art. 40 § 2 i art. 50 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie doręczania wezwań, zawiadomień oraz decyzji pełnomocnikowi Skarżącej, co skutkowało wydaniem negatywnej decyzji dla Skarżącej. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby w toku postępowania administracyjnego Skarżąca umocowała adwokata P.S. do reprezentowania jej przez Zakładem. Wskazany pełnomocnik został jedynie ustanowiony i wyznaczony do reprezentowania Skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie zakończonej ww. prawomocnym wyrokiem z dnia 23 października 2014 r. o sygn. akt I SA/Sz 1041/14.

W tym stanie sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Wobec uwzględnienia skargi, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., Sąd zasądził od Zakładu na rzecz Skarżącej kwotę [...] zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składają się koszty zastępstwa procesowego ustalone na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.).