Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 389/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2 i ust. 2a i art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Anna Wesołowska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Referent stażysta Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania M.G., decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2018 r. nr [...] orzekającą o przyznaniu M.G., w pkt 1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na K.R. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r.; w pkt 2. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na K.R. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2019 r. do 30 czerwca 2019 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 29 października 2018 r. M.G. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką K.R., ur. [...] grudnia 2009 r.

Decyzją z [...] listopada 2018 r. Wójt Gminy [...] orzekł o przyznaniu M.G.: w pkt 1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na K.R. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r.; w pkt 2. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na K.R. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2019 r. do 30 czerwca 2019 r. Organ orzekł również, że w związku z przyznanym świadczeniem pielęgnacyjnym organ właściwy będzie odprowadzał za M.G. składki na ubezpieczenia emerytalno-rentowe.

Od tej decyzji M.G. złożyła odwołanie. Odwołująca wyjaśniła, że [...] maja 2018 r. złożyła dokumenty do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. [...] czerwca 2018 r. otrzymała orzeczenie o niepełnosprawności, którym zaliczono córkę K.R. do osób niepełnosprawnych. We wskazaniu dotyczącym pkt 7 uznano, że córka nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z powyższym odwołująca się nie zgodziła i [...] sierpnia 2018 r. odwołała się do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...].[...] października 2018 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności uchylił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej ustaleń zawartych w pkt 7 i orzekł, że K.R. wymaga koniczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z tym odwołująca domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od czerwca 2018 r., ponieważ od tego miesiąca ubiegała się o przyznanie świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2018 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą" świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce lub ojcu, 2. opiekunowi faktycznemu dziecka, 3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, 4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 i 4 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (...). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a ustawy).

Kolegium zauważyło, że w przedmiotowej sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką K.R., ur. [...] grudnia 2009 r. wystąpiła wnioskiem z [...] października 2018 r. M.G. Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] czerwca 2018 r. zaliczono K.R. do osób niepełnosprawnych do 8 czerwca 2019 r. bez wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji. W wyniku rozpatrzenia odwołania orzeczeniem o niepełnosprawności z [...] października 2018 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzekł, że K.R. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Kolegium zauważyło, że odwołująca się spełnia przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy do przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestia sporną jest od jakiej daty stronie przysługuje świadczenie, tj. począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czy też począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności dziecka.

W niniejszej sprawie orzeczenie o niepełnosprawności zaliczające K.R. do osób niepełnosprawnych zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...][...] czerwca 2018 r. a zatem, aby uzyskać prawo do przedmiotowego świadczenia, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności dziecka M.G. składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musiałaby dochować terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a ustawy, który upływał z dniem 9 września 2018 r.

Tymczasem wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką odwołująca złożyła [...] października 2018 r. Tym samym wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami wpłynął do organu [...] października 2018 r., co skutkowało ustaleniem daty początkowej okresu, na który przyznano świadczenie jako 1 października 2018 r. Wskazany trzymiesięczny termin, o jakim mowa w art. 24 ust. 2a ustawy powinien być liczony od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, które to sformułowanie rozumieć należy jako dzień wydania przez właściwy organ lub sąd orzeczenia o niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie orzeczenie zaliczające K.R. do osób niepełnosprawnych zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] [...] czerwca 2018 r., natomiast orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] października 2018 r. dokonano jedynie częściowej zmiany tego orzeczenia. Orzeczenie z [...] października 2018 r. nie rozstrzyga zatem o zaliczeniu K.R. do osób niepełnosprawnych, a jedynie dokonuje częściowej modyfikacji zawartych w nim wskazań. Brak było zatem podstaw, aby uznać, że trzymiesięczny termin z art. 24 ust. 2a ustawy powinien być liczony od daty wydania przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczenia modyﬁkującego, w części treść orzeczenia o niepełnosprawności, która w istocie została orzeczona już [...] czerwca 2018 r. Takie stanowisko zawarte jest w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Bk 102/18.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2019 r. M.G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2, 2a i 4 ustawy na skutek dokonania jego nieprawidłowej wykładni poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od maja 2018 r. do 31 grudnia 2019 r. w sytuacji kiedy decyzja stała się ostateczna w październiku 2018 r. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania SKO w [...]. W uzasadnieniu podniosła, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony do Wójta Gminy [...] [...] października 2018 r. Zostało to uczynione 12 dni od momentu wydania przez Wojewódzki Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności decyzji o zmianie decyzji z [...] czerwca 2018 r. Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Orzeczenie to zostało wydane na skutek odwołania M.G. Złożenie odwołania powoduje niejako przesunięcie w czasie momentu w którym można mówić o ostateczności decyzji. Wniesienie odwołania skutkuje bowiem przekazaniem sprawy do rozpatrzenia w całości organowi II instancji.

Zgodne z art. 24 ust. 2a ustawy, jeżeli w okresie trzech miesięcy, Iicząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Wniosek o ustalenie niepełnosprawności został złożony w maju 2018 r. i od tego miesiąca powinno być przyznane świadczenie. Nie ma przy tym znaczenia to, że decyzja o niepełnosprawności została wydana w czerwcu 2019 r. Orzeczenie to nie stało się ostateczne. Ostateczność nastąpiła dopiero z [...] października 2018 r. Byłoby wysoce niesłuszne dopuszczanie możliwości odwołania od decyzji o niepełnosprawności i jednocześnie wymaganie od skarżącego, aby składał wnioski o wydanie decyzji w innym postępowaniu. Jest to o tyle istotne, że łamałoby to konstytucyjną zasadę zaufania obywateli do państwa. Ważne jest również to, że ani w uzasadnieniu, ani pouczeniu decyzji Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności, jak również w działaniu Wójta Gminy [...] nie można znaleźć żadnej informacji, że istotna w kontekście prawa do świadczenia rodzinnego jest data wydana orzeczenia o niepełnosprawności.

Złamana została zatem również zasada wyrażona w art. 9 kpa, który stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Uznanie za słuszną decyzji SKO wiodłoby do krzywdzącej interpretacji prawa w tak delikatnej i istotnej sprawie, jaką jest świadczenie związane z wychowaniem niepełnosprawnego dziecka. Z tych przyczyn WSA powinien uchylić, na podstawie art. 145 § 1 pkl t lit. a w zw. z art. 135 ppsa decyzje organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (zasada ogólna dotycząca świadczeń rodzinnych).

Według zaś art. 24 ust. 2a ustawy jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie miało ustalenie jak należy rozumieć użyty w art. 24 ust. 2a ustawy zwrot: "ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności".

Zacząć należało od tego, że ustawa w niektórych przypadkach uzależnia przyznanie prawa do określonych świadczeń rodzinnych od legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem ustalającym określony stopień niepełnosprawności. Nie wymaga, aby orzeczenia te zawierały dodatkowe wskazania (np. art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 3, art. 10 ust. 1 pkt 3, art. 13 ust. 1, art. 15 ust. 1 pkt 1, art. 16 ust. 2 pkt 2 i ust. 3).

Jeżeli zaś chodzi o specjalny zasiłek opiekuńczy i świadczenie pielęgnacyjne ustawa stawia wnioskodawcom wyższe wymogi. Uzależnia bowiem przyznanie prawa do tychże świadczeń od legitymowania się kwalifikowanym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo kwalifikowanym albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Aby uzyskać wskazane wyżej świadczenia oba te orzeczenia muszą dodatkowo zawierać wskazania dotyczące: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zatem z punktu widzenia wnioskodawcy ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne obojętne jest to, że osoba ta uzyska orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, które nie zawierają wskazań wymaganych przez art. 17 ust. 1 ustawy. W takim przypadku wnioskodawca nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego.

Uszło uwadze SKO w [...], że dla wnioskodawcy ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne liczy się fakt wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zawierają wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wobec tego art. 24 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dotyczy on osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, należy rozumieć tak: "jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności."

Skoro zatem w niniejszej sprawie orzeczenie o niepełnosprawności ze wskazaniami z art. 17 ust. 1 ustawy zostało wydane dopiero przez organ odwoławczy – Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] [...] października 2018 r., a wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę K.R. został złożony w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] [...] października 2018 r., to termin trzech miesięcy, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy został zachowany.

Wobec tego Wójt Gminy [...] miał obowiązek ustalić M.G. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką K.R., począwszy od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Z treści orzeczenia o niepełnosprawności z [...] czerwca 2018 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wynika, że wniosek o ustalenie niepełnosprawności został złożony w maju 2018 r. Zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie organ I instancji winien ustalić od 1 maja 2018 r., czego organ ten nie uczynił, a tego uchybienia nie dostrzegł organ odwoławczy.

W tej sytuacji Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], utrzymując w mocy w całości decyzję Wójta Gminy [...], w sytuacji, gdy decyzja organu I instancji z [...] listopada 2018 r. orzeka w pkt 1 o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od 1 października 2018 r., a nie od 1 maja 2018 r., wydało swą decyzję z naruszeniem prawa materialnego – art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 24 ust. 2a i art. 17 ust. 1 ustawy poprzez ich błędną wykładnię. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpozna odwołanie M.G. mając na uwadze zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Organ odwoławczy weźmie pod uwagę to, że skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką K.R. od 1 maja 2018 r.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.