Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2180/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2020 r. sprawy ze skargi T.D. i M.M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji solidarnie na rzecz T.D. i M.M. kwotę 200 (dwieście złotych) tytułem zwrotu wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] maja 2019 roku Wojewoda [...] (Wojewoda) umorzył wobec T. D. i M. M. (Skarżące) jako bezprzedmiotowe postępowanie z wniosku A. M. z dnia [...] grudnia 1990 roku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...] przy ul. [...], pow. [...], woj. [...].

Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Skarżące, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister) utrzymał w mocy decyzję Wojewody.

Organy obu instancji wyjaśniły, ze A. M. w dniu składania wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty nie legitymował się statusem strony, gdyż nie należał on do grona spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości, tj. M. W.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji powołał art. 105 k.p.a. Organ drugiej instancji jako podstawę prawną swojej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 roku, poz. 2097, dalej "ustawa z 8 lipca 2005 roku").

Organy ustaliły, że zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] listopada 1963 roku, sygn. akt [...], spadek po M. W., ostatnio zamieszkałym w [...] dziedziczą z mocy ustawy: majątek osobisty spadkodawcy w 1/4 części jego żona J. W. z d. H., a po 3/8 części ich córki L. R. z d. W. i K. M. z d. W.; udział spadkodawcy w ustawowej wspólności małżeńskiej wyłącznie jego wyżej wymienione córki po połowie.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] maja 1964 roku, sygn. akt [...], spadek po zmarłej dnia [...] stycznia 1964 roku J. W. z d. H. przypada spadkobiercom ustawowym córkom L. R. z d. W. i K. M. [taka pisownia nazwiska w postanowieniu] z d. W. po połowie.

Stosownie do treści postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział I Cywilny z dnia [...] czerwca 2007 roku, sygn. akt [...], spadek po K. M., zmarłej w dniu [...] listopada 2006 roku w [...], nabyła na podstawie ustawy wnuczka M. M. w całości.

Zatem w ocenie organów, A. M. nie należał do grona spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości – M. W., a tym samym nie spełnia podstawowego warunku ubiegania się o prawo do rekompensaty, jakim jest dziedziczenie po właścicielu mienia pozostawionego.

Odnosząc się do znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń z [...] lipca 1989 roku z notarialnym poświadczeniem własnoręczności podpisu K. M. i L. R. o wyrażeniu zgody na wykorzystanie przez A. M. uprawnienia do zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego poza granicami kraju na poczet ceny nabycia nieruchomości od Państwa, w trybie art. 88 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm., dalej "ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości) organy wyjaśniły, że skoro A. M. nie należał do grona spadkobierców ustawowych M. W., nie mógł zostać skutecznie wskazany jako uprawniony do rekompensaty.

Organy ustaliły również, że Skarżące są spadkobierczyniami A. M. Wskazały, że z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział Cywilny z [...] maja 2011 roku, sygn. akt [...] wynika, że spadek po A. M. na podstawie ustawy nabyły: żona T. D. z d. D. oraz córka M. M. po 1/2 części spadku każda z nich.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżące wniosły do tutejszego sądu skargę, w której decyzji Ministra zarzuciły naruszenie

1) przepisów prawa materialnego to jest art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 roku poprzez jego zastosowanie do zdarzeń z 1990 roku polegającego na udzieleniu upoważnienia i złożenia wniosku o przyznanie rekompensaty

2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że A. M. nie posiadał uprawnienia do złożenia wniosku o rekompensatę za mienie pozostawione poza granicami kraju,

3) przepisów prawa procesowego, przez naruszenie art. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, i art. 107 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego,

Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W toku rozprawy w dniu [...] lutego 2020 roku sąd dopuścił dowód z przedstawionego przez Skarżące postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] kwietnia 2008 roku, [...] z którego wynika, że spadek po L. R., z domu W. córce M. i J., zmarłej [...] grudnia 2006 roku na podstawie testamentu notarialnego nabył w całości A. M.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja naruszają przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Sąd wyjaśnia na wstępie, że zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, uprawnienie do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przysługiwało właścicielowi mienia lub wskazanej przez niego jednej osobie uprawnionej do dziedziczenia ustawowego. Zgodnie natomiast z art. 88 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w razie śmierci właściciela mienia uprawnienia do zaliczenia jego wartości przysługiwały łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Innymi słowy, możliwe było wskazanie osoby uprawnionej do zaliczenia wartości mienia, jednak osoba wskazana musiała należeć do grona spadkobierców dawnego właściciela.

Ten sam mechanizm przewidziany został w obecnie obowiązującej ustawie z 8 lipca 2005 roku (art. 3 ust. 2 ustawy).

Z akt administracyjnych wynika, że właścicielem pozostawionego mienia był M. W., zmarły [...] maja 1963 roku. Jego spadkobiercami byli żona J. W. oraz córki, K. M. i L. R. J. W. zmarła [...] stycznia 1964 roku zaś spadek po nie nabyły córki K. M. i L. R.

Wniosek o przyznanie ekwiwalentu za mienie zabużańskie złożył A. M., syn K. M. [...] grudnia 1990 roku. W tej dacie żyły zarówno K. M. jak i L. R.

Organy miały zatem rację uznając, że w dacie składania wniosku o przyznanie ekwiwalentu za mienie zabużańskie do grona spadkobierców po M. W. należały wyłącznie K. M. i L. R. Wyłącznie te spadkobierczynie były osobą uprawnioną do zaliczenia wartości mienia pozostawionego przez M. W. poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej w świetle art. 88 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Po wejściu w życie ustawy z 8 lipca 2005 roku, uprawnienie do rekompensaty przysługiwało również wyłącznie K. M. i L. R.

K. M. i L. R. nie mogły wskazać jako osoby uprawnionej w trybie art. art. 88 ust. 4 ustawy z 29 kwietnia 1985 roku A. M., bowiem w dacie wskazania nie należał on do grona spadkobierców po M. W.

Sytuacja ta zmieniła się jednak w wyniku śmierci L. R. Jak wynika ze złożonego na rozprawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] kwietnia 2008 roku, [...] spadek po L. R., zmarłej [...] grudnia 2006 roku na podstawie testamentu notarialnego nabył w całości A. M.

Zgodnie z art. 925 k.c. spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy (art.- 924 k.c.).

Zatem od dnia [...] grudnia 2006 roku A. M. wstąpił we wszelkie prawa L. R., spadkobierczyni M. W. Oznacza to, że stał się również spadkobiercą M. W., a w konsekwencji jedną z osób uprawnionych do rekompensaty.

Powstaje zatem pytanie, czy nabycie przez A. M. przymiotu spadkobiercy po M. W. z dniem [...] grudnia 2006 roku może prowadzić do uznania, że wniosek złożony przez niego w 1990 roku jest wnioskiem złożonym przez osobę uprawnioną.

Odpowiadając na to pytanie wskazać należy, że w 1990 roku A. M. nie miał jeszcze przymiotu w postępowaniu o zaliczenie wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Tym niemniej, już od [...] grudnia 2006 roku był osobą uprawnioną do uzyskania prawa do rekompensaty w rozumieniu przepisów ustawy z 8 lipca 2005 roku.

Oznacza to, że A. M. nabył przymiot strony uprawnionej do występowania z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie otwartym dla złożenia wniosku, to jest przed 31 grudnia 2008 roku. A. M. nigdy nie cofnął wniosku z [...] grudnia 1990 roku. Zatem nabycie przez niego przymiotu spadkobiercy po M. W. przed dniem 31 grudnia 2008 roku oznacza, że wniosek z [...] grudnia 1990 roku musi być uznany za złożony przez osobę uprawnioną. Innymi słowy uznać należy, że doszło do konwalidacji wniosku z [...] grudnia 1990 roku, bowiem podmiot, który składał ten wniosek, w terminie otwartym do złożenia wniosku stał się spadkobiercą osoby, która pozostawiła mienie poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Sąd zwraca uwagę, że po złożeniu wniosku z [...] grudnia 1990 roku pierwszą czynnością organu było skierowanie do A. M. pisma z 6 kwietnia 1991 roku informującego o pracach nad nowymi rozwiązaniami prawnymi dotyczącymi mienia pozostawionego. Kolejną czynnością było postanowienie z [...] grudnia 2008 roku o przekazaniu wniosku według właściwości Wojewodzie [...]. Dalsze czynności organ podejmował w 2011 roku, a więc już po śmierci A. M. Tymczasem wcześniejsze podjęcie przez organy czynności w sprawie mogło doprowadzić do ustalenia zarówno faktu śmierci L. R., jak i następstwa prawnego po niej, a co za tym idzie, prawidłowego kręgu osób uprawnionych do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego przez M. W. W takiej sytuacji mogło dojść również do potwierdzenia wprost przez A. M. złożonego przez niego wcześniej wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Jednak organy już po wejściu w życie ustawy z 8 lipca 2005 roku przez sześć lat nie podejmowały żadnych czynności mających na celu rozpoznanie wniosku. Zaniechanie to nie może jednak wywoływać negatywnych skutków dla podmiotu uprawnionego, to jest dla A. M. a obecnie dla jego spadkobierczyń. Sąd przypomina, że od [...] listopada 2006 roku (to jest od chwili śmierci K. M.) spadkobierczynią M. W. była również M. M., jako spadkobierczyni K. M. Odpowiednio wczesne podjęcie przez organ czynności mogło doprowadzić do wyjaśnienia wprost wszystkich kwestii związanych ze złożeniem wniosku i kręgiem osób uprawnionych. Skoro jednak czynności te nie zostały przez organy podjęte należy przyjąć, że złożenie wniosku przez podmiot nieuprawniony, który w terminie otwartym dla jego złożenia nabył jednak przymiot strony oznacza konwalidowanie braków wniosku i konieczność jego rozpoznania.

Zaniechanie przeprowadzenia czynności mających na celu ustalenie pełnego kręgu spadkobierców M. W. uznać należy za naruszenie przepisów postępowania to jest art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy. Doprowadziło ono bowiem do uznania, że A. M. nie był osobą uprawnioną do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, a co za tym idzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

Minister prawidłowo powołał w uzasadnieniu swojej decyzji uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 roku, I OPS 3/17. Zgodnie z tezą tej uchwały złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 roku skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy.

W niniejszej sprawie uznać należy że w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 roku uprawniony A. M. złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Złożenie tego wniosku było skuteczne również wobec pozostałych uprawnionych. Ponownie rozpoznając sprawę, organy przeprowadzą postępowanie mające na celu ustalenie czy spełnione zostały przesłanki pozwalające na przyznanie prawa do rekompensaty spadkobiercom M. W. a następnie wydadzą stosowną decyzję.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.