Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1063/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.66 ust.1 pkt 5 lit.a
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art.45 ust.1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art.3 § 1, art.145 § 1 pkt 1 lit.a, art.145 § 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art.1 § 1, art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kuba Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 lutego 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 2358/11 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz A. S. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 23 lutego 2012 r. po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2011 r. (nr [...]) w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził jej niewykonalność i zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygniecia przyjął następujące ustalenia:

W dniu [...] sierpnia 2011 r. A. S. złożyła wniosek o wpis na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w K. Jako podstawę wniosku skarżąca wskazała art. 66 ust. 1 pkt 5a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009, poz. 1188 ze zm.).

Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2011 r. (nr [...]) Okręgowa Rada Adwokacka w K. wpisała A. S. na listę adwokatów tej Izby wskazując, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki określone w art. 65 pkt 3 i art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze.

Decyzją z dnia [...] października 2011 r. (nr [...]) Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 kpa w związku z art. 69a ust. 1 związku z art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze sprzeciwił się wpisowi A. S. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w K.

W uzasadnieniu sprzeciwu Minister Sprawiedliwości wskazał, że Okręgowa Rada Adwokacka w K. dokonując wpisu A. S. na listę adwokatów błędnie przyjęła, iż wnioskodawczyni spełnia warunki uzyskania wpisu na listę adwokatów, określone w art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze.

Minister Sprawiedliwości zaznaczył, że A. S. ukończyła w dniu [...] czerwca 2002r. studia magisterskie na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] uzyskując tytuł magistra prawa. Uchwałą Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. uzyskała stopień naukowy – doktora nauk prawnych w zakresie prawa europejskiego. Począwszy od [...] maja 2004 r. do chwili obecnej wnioskodawczyni jest zatrudniona na czas nieokreślony w Trybunale Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w Luksemburgu jako urzędnik tymczasowy, początkowo na stanowisku referendarza w gabinecie Sędziego J. M., a następnie od dnia [...] października 2009 r. na stanowisku referendarza w gabinecie Rzecznika Generalnego N. J.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości wykładnia art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze prowadzi do wniosku, że przepis ten zawiera katalog zamknięty stanowisk, których zajmowanie przez okres minimum 3 lat uprawnia do ubiegania się o wpis na listę adwokatów. Przepis ten nie przewiduje możliwości wydania decyzji w oparciu o kryterium uznaniowości, jak w przypadku katalogu otwartego. Organ wskazał, że w przepisie art. 66 Prawa o adwokaturze nie użyto sformułowań takich jak "w szczególności" lub "stosuje się odpowiednio do innych stanowisk", co umożliwiałoby rozszerzenie wskazanego w przepisie katalogu. W ocenie organu nie można również stosować wykładni rozszerzającej opierającej się na analogii, odwołującej się do podobieństw obowiązków na różnych stanowiskach.

Minister podkreślił, że zasada wynikająca z art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze stanowi wyjątek od reguły określającej, iż kandydat do zawodu adwokata powinien legitymować się odbytą aplikacją i złożonym z wynikiem pozytywnym egzaminem adwokackim i w związku z tym przepis niniejszy powinien być tłumaczony w sposób ścisły. Ponadto organ zaznaczył, że przedmiotem badania, czy kandydat spełnia określone prawem wymogi jest fakt zajmowania określonego stanowiska wskazanego w ustawie, a nie dowolnego stanowiska z jednoczesną możliwością wykonywania tożsamych lub podobnych obowiązków.

Organ wskazał, że w znowelizowanym art. 66 Prawa o adwokaturze (wprowadzonym ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie, Dz. U. z 2009 r., nr 37, poz. 286) określone zostały niezbędne okresy praktyki zawodowej, uprawniającej do uzyskania wpisu na listę adwokatów bez odbycia aplikacji sądowej i złożenia egzaminu adwokackiego. Zgodnie ze wskazaną nowelizacją może to być wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w sytuacjach, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt b Prawa o adwokaturze, bądź zajmowanie stanowisk w wymiarze sprawiedliwości związanych z praktyką stosowania prawa materialnego i procesowego, a wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 5a. Organ podkreślił, że w art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze ustawodawca nie posłużył się kryterium zakresu czynności wykonywanych przez kandydata, lecz kierował się nazwą danego stanowiska.

W świetle powyższego, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, stanowiska wymienione w art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze są tożsame jedynie z tymi, o których mowa w: ustawie z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. nr 98, poz. 1070 ze zm.), ustawie z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), ustawie z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. nr 7, poz. 39 ze zm.) i ustawie z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. nr 240, poz. 2052 ze zm.).

Minister Sprawiedliwości wskazał, że A. S. posiada stopień naukowy doktora nauk prawnych, jednak nie spełnia wymogów art. 66 Prawa o adwokaturze, gdyż nie zajmowała żadnego ze wskazanych w tym przepisie stanowisk. Mimo że w czasie zatrudnienia na stanowisku referendarza w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu skarżąca wykonywała czynności tożsame z czynnościami asystenta sędziego w sądzie powszechnym i w sądzie administracyjnym, a także w Sądzie Najwyższym, Minister Sprawiedliwości wskazał, że w świetle wymagań określonych w art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze badać należało wyłącznie nazwę zajmowanego stanowiska oraz organ, w którym było ono zajmowane.

Mając powyższe na uwadze Minister Sprawiedliwości stwierdził, że A. S. nie spełnia kryteriów określonych w art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze, niezbędnych do uzyskania wpisu na listę adwokatów bez odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego. Zatrudnienie w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie stanowi bowiem, w ocenie organu, o zajmowaniu stanowiska wymienionego w art. 66 ust. 1 pkt 5a ustawy, a zatem brak było podstaw do wpisania wnioskodawczyni na listę adwokatów.

A. S. wniosła skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości, domagając się jej uchylenia, a na wypadek uznania, że podniesione uchybienia prawne wskazują na wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 23 lutego 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził jej niewykonalność i zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Sąd nie podzielił zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości art. 3 ust. 2, art. 69 ust. 2 i art. 69a ust. 1 i 2 ustawy Prawo o adwokaturze, polegającego na przekroczeniu przez organ kompetencji nadzorczych nad działalnością samorządu, w konsekwencji czego doszło do doręczenia skarżącej sprzeciwu po upływie materialnoprawnego terminu – 30 dni - od dnia otrzymania przez organ uchwały wraz z aktami.

Za trafny Sąd uznał natomiast zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 5 lit.a Prawa o adwokaturze polegający na jego błędnej wykładni przez przyjęcie, że w świetle wymagań określonych tym przepisem jego dyspozycja nie obejmuje stanowiska referendarza w Trybunale Sprawiedliwości, albowiem nie jest ono tożsame ze stanowiskami: "referendarza sądowego" czy też "asystenta sędziego" przewidzianymi w przywołanym przepisie.

Sąd nie zgodził się z oceną organu, że w świetle wymagań określonych w art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze badać należało nazwę zajmowanego stanowiska oraz organ, w którym było ono zajmowane, a przepisy prawa nie pozwalają na badanie zakresu czynności wykonywanych przez kandydata.

Sąd zaznaczył, że przepis art. 66 ust 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze zwalnia od wymogu odbycia aplikacji i złożenia egzaminu adwokackiego osoby, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej trzech lat zajmowały stanowisko asesora sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo-prokuratorskiego, asystenta sędziego lub asystenta prokuratora.

Sąd zwrócił uwagę, że zasadniczym problemem w niniejszej sprawie jest kwestia, czy zakres podmiotowy spornego przepisu, wyrażony przez wyliczenie stanowisk ma charakter wyczerpujący, czy wystarcza sama nazwa stanowiska określona przedmiotowym przepisem, czy przepis ten zakłada dopuszczalność oparcia wpisu na listę adwokatów na porównywalności merytorycznej oceny o rzeczywistym doświadczeniu osoby w poszczególnych prawniczych sprawnościach zdobywanych w polskim wymiarze sprawiedliwości, czy także w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu.

Sąd wskazał, że A. S. w czasie zatrudnienia na stanowisku referendarza w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu wykonywała i wykonuje czynności tożsame z czynnościami asystenta sędziego w sądzie powszechnym i w sądzie administracyjnym, a także Sądzie Najwyższym.

Sąd wskazał, że wynikająca z art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze możliwość wpisu na listę adwokatów przewidziana została dla osób, które spełniając przygotowawcze funkcje orzecznicze nabywają wiedzę, umiejętności i doświadczenia w rzemiośle prawniczym. Dlatego potrzebna jest realna ocena organu decydującego o wpisie, czy osoby zajmujące określone przepisem stanowiska nabierały doświadczenia w poszczególnych prawniczych specjalnościach i nie jest wystarczająca ocena nazwy zajmowanego stanowiska. Sąd podkreślił, że przy określaniu zawodów, których przepis dotyczy funkcjonuje różnorodność nazewnictwa, dlatego niezbędna jest merytoryczna ocena pełnionych funkcji.

Zdaniem Sądu, mimo braku synomiczności nomenklatury stanowisk A. S., zajmująca stanowisko referendarza w Trybunale Sprawiedliwości w Luksemburgu może powoływać się na równoważność obowiązków ze stanowiskiem asystenta sędziego jako podstawę wpisu na listę adwokatów. Sąd wskazał, że przepis art. 66a ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze wymienia stanowisko referendarza określając je jako stanowisko referendarza sądowego. W związku z powyższym w ocenie Sądu należało zbadać zakres pełnionych przez A. S. obowiązków i wykonywanych czynności dla ustalenia czy przepis art. 66 Prawa o adwokaturze obejmuje stanowisko referendarza sądowego i że stanowisko referendarza "wyraża się" konkretnymi obowiązkami osoby je zajmującej. Brak określenia sądowy w nazwie stanowiska referendarza nie pozbawia go charakteru tego stanowiska, jeżeli osoba je pełniąca wykonuje obowiązki przypisane temu stanowisku (w praktyce sprowadza się ono do czynności asystenta sędziego).

Sąd podkreślił, że należało również dokonać oceny klasyfikacji Trybunału Sprawiedliwości, jako miejsca zatrudnienia skarżącej.

Sąd zgodził się z oceną skarżącej, że Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił faktu, wynikającego z rozważań, że Trybunał Sprawiedliwości jest organem sądowym należącym do obowiązującego w Polsce porządku prawnego, a nawet ten porządek kształtującym. Od dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej prawo unijne jest częścią obowiązującego porządku prawnego. Elementem tego systemu jest przypisanie Trybunałowi Sprawiedliwości kompetencji do interpretacji prawa unijnego w trosce o jego jednolitość. W świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest organem sądowym w kontekście konstytucyjnego prawa do sądu przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd I instancji wskazał, że w ocenie Trybunału procedurę prejudycjalną należy ocenić analogicznie do procedur występowania polskich sądów z pytaniami prawnymi do Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego. W konsekwencji stanowiska zajmowane w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej winny być, w ocenie Sądu, traktowane analogicznie jak w innych organach sądowych obowiązującego w Polsce porządku prawnego.

Sąd wskazał ponadto, że działanie Ministra Sprawiedliwości należy ocenić także jako sprzeczne z prawem europejskim stanowiącym przeszkodę w prawie krajowym (art. 45 i art. 46 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskie - Dz. U. U. E. C z 30 marca 2010 r.). Prawo unijne zakłada dopuszczalność porównywalności merytorycznej i wymaga aby regulacje krajowe nie stwarzały przeszkód w korzystaniu ze swobodnego przepływu pracowników. Decyzja Ministra narusza, zdaniem Sądu, art. 45 i art.49 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez niedopuszczalne ograniczenie przepływu pracowników wewnątrz Unii Europejskiej w postaci nieuznawania zatrudnienia na stanowisku referendarza sędziego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ze względu na fakt, że działalność ta jest wykonywana w innym państwie członkowskim, a przez to, w ocenie Sądu, prowadzi do pozbawienia prawa do skorzystania ze swobody podejmowania działalności zawodowej na podstawie art. 49 Traktatu oraz art. 56 Traktatu poprzez niedopuszczalne ograniczenie swobody przedsiębiorczości i świadczenia usług wewnątrz Unii Europejskiej w postaci niedajacego się pogodzić z zasadą niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową oraz miejsce wykonywanej działalności ograniczenia w dostępie do działalności zawodowej.

Sąd wskazał, że w związku z powyższym wykładnia art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze nie wyklucza możliwości uznania, że stanowisko referendarza w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest tożsame ze stanowiskiem referendarza sądowego czy też asystenta sędziego, przewidzianymi w tym przepisie. Odnosząc się do interpretacji celowościowo-systemowej Sąd wskazał, że wykonywanie konkretnych zadań i obowiązków kreuje stanowisko, przy czym winno ono być równoważne ze wskazanymi przepisem art. 66 ust. 1 pkt 5a Prawa o adwokaturze także w zakresie jego czynności. Sąd podkreślił, że zajmowanego stanowiska nie można oderwać od obowiązków z nim związanych. W sprawie o wpis na listę adwokatów jest to tym bardziej konieczne, że wymaga ustalenia, czy osoba ubiegająca się o wpis zdobyła doświadczenie w poszczególnych prawniczych sprawnościach.

W oparciu o wyroki Trybunału Konstytucyjnego K 6/06 i K 30/06, Sąd wskazał, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata dają kandydaci z odpowiednią praktyką w stosowaniu prawa i mimo że ustawodawca, w wykonaniu wytycznych Trybunału posłużył się nazwą stanowiska, to dla jego prawidłowego stosowania niezbędna jest interpretacja tego przepisu w sposób wyżej wskazany.

Zdaniem Sądu doświadczenie zdobyte przez A. S. na stanowisku referendarza w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest równoważne z wiedzą i umiejętnościami nabytymi w prawniczym rzemiośle na stanowisku referendarza sądowego czy też asystenta sędziego w polskim wymiarze sprawiedliwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zalecił by Minister Sprawiedliwości rozpoznając ponownie sprawę uwzględnił powyższe uwagi Sądu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik Ministra Sprawiedliwości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

I. na zasadzie art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie prawa materialnego przez:

- błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 z późn. zm.) polegającą na przyjęciu, że jego dyspozycja obejmuje stanowisko zajmowane w Trybunale Sprawiedliwości przez Panią A. S., gdyż jest tożsame ze stanowiskiem referendarza sądowego, czy też asystenta sędziego przewidzianym w tym przepisie, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia wymienionego przepisu prowadzi do wniosku, że zawiera on w swej treści zamknięte, enumeratywne wyliczenie stanowisk, których zajmowanie przez okres minimum 3 lat uprawnia do ubiegania się o wpis na listę adwokatów;

- niewłaściwe zastosowanie art. 45 i art. 46 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.UE z dnia 30 marca 2010 r. C 83) i niezasadne przyjęcie, że swoboda przepływu pracowników wewnątrz Unii Europejskiej wymaga uznania zatrudnienia posiadanego przez panią A. S. w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej za równoważne zatrudnieniu na stanowisku referendarza sądowego lub asystenta sędziego w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a Prawa o adwokaturze, podczas gdy w rzeczywistości przepływ osób świadczących usługi prawnicze między krajami Unii Europejskiej a Rzeczpospolitą Polską regulują: Dyrektywa Rady z dnia 22 marca 1977 r., 77/249/EWG w sprawie ułatwienia skutecznego korzystania przez prawników ze swobody świadczenia usług, Dyrektywa Rady i Parlamentu Europejskiego z dnia 16 lutego 1998 r., 98/5/WE, w sprawie ułatwienia prowadzenia stałej praktyki prawniczej w innym Państwie Członkowskim niż to, W którym uzyskano kwalifikacje, a także Dyrektywa z dnia 21 grudnia 1988 r., 89/48/EWG, w sprawie powszechnego systemu uznawania

dyplomów szkolnictwa wyższego uzyskiwanych w rezultacie ukończenia kształcenia i szkolenia zawodowego trwającego przynajmniej trzy lata, implementowane w ustawie z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 126, poz. 1069 z późn. zm.), a przyjęte tam rozwiązania wykluczają możliwość uzyskania w stanie faktycznym przedstawionym w niniejszej sprawie wpisu na listę adwokatów w Rzeczpospolitej Polskiej;

II. na zasadzie art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 3 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędne ustalenie, że Pani A. S. w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajmowała stanowisko referendarza, w sytuacji gdy z przedłożonych do wniosku o wpis dokumentów wynika, iż zostaje ona zatrudniona jako personel tymczasowy, a jedynie powierzone zostały jej obowiązki "[...]".

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik Ministra Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 ustawy- p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art.174 pkt.1 i pkt.2 p.p.s.a.

W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych rozpatrzenia w pierwszej kolejności wymagają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania.

Przechodząc do oceny zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art.174 pkt.2 p.p.s.a. należy stwierdzić, iż strona skarżąca zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art.3 § 1 p.p.s.a. w związku z art.1 § 1 i § 2 p.u.s.a. i w związku z art.145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie co do okoliczności dotyczącej stanowiska zajmowanego przez A. S. w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

W związku z powyższym podkreślić należy, że przepis art.1 § 1 i § 2 p.u.s.a. zawiera normę o charakterze ustrojowym, która określa funkcje sądów administracyjnych wyjaśniając, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która dokonywana jest pod względem zgodności z prawem. Zarzut naruszenia powołanego przepisu prawa mógłby stanowić podstawę skargi kasacyjnej, gdyby sąd administracyjny rozpoznał skargę z uwzględnieniem innych kryteriów niż zgodność z prawem. Natomiast taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. Ponadto wskazać należy, że przepis ten nie stanowi podstawy do czynienia zarzutu niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Z kolei przepis art.3 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Naruszenie art.3 § 1 p.p.s.a. ma miejsce wówczas, gdy sąd rozpoznający sprawę uchyli się od obowiązku wykonania kontroli zaskarżonej decyzji, natomiast okoliczność, że skarżący kasacyjnie nie zgadza się z wynikiem tej kontroli nie stanowi naruszenia tego przepisu prawa. W tym miejscu należy także przypomnieć, że przepis art.145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. stanowi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Poza sporem winna pozostawać okoliczność, że kwestie dotyczące ustalenia stanu faktycznego można podważać za pomocą zarzutu naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego, natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego, zgłoszony w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art.174 pkt 1 p.p.s.a., winien znajdować swoje oparcie w treści powołanego wyżej art.145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami prawa materialnego. Oznacza to, że brak jest podstaw do uznania, aby Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. w sposób opisany w petitum skargi kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że Sąd I instancji trafnie przyjął, iż A. S. po ukończeniu studiów i uzyskaniu tytułu magistra prawa, uchwałą Rady Wydziału Prawa i Administracji [...] z dnia [...] stycznia 2011 roku uzyskała stopień naukowy doktora nauk prawnych. Poza sporem pozostaje również okoliczność, iż od dnia [...] maja 2004 roku do chwili obecnej A. S. jest zatrudniona na czas nieokreślony w Trybunale Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w Luksemburgu jako urzędnik tymczasowy, początkowo na stanowisku referendarza w gabinecie Sędziego J. M., a następnie od dnia [...] października 2009 roku w gabinecie Rzecznika Generalnego [...] również na stanowisku referendarza. Za bezsporne uznać należy ustalenia co do zakresu obowiązków A. S. na stanowisku referendarza, które polegały na wykonywaniu czynności tożsamych z czynnościami asystenta sędziego w sądzie powszechnym i w sądzie administracyjnym, a także Sądzie Najwyższym.

Przechodząc do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art.174 pkt 1 p.p.s.a. stwierdzić należy, że są one całkowicie bezzasadne. W szczególności brak jest podstaw do przyjęcia, iż Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art.66 ust.1 pkt 5 lit.a ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię. Zasadnie wskazuje Sąd I instancji, że przepis art.66 ust.1 pkt 5 lit.a Prawa o adwokaturze stanowi wyjątek od zasady stanowiącej, że kandydat do zawodu adwokata powinien legitymować się odbytą aplikacją i złożonym z wynikiem pozytywnym egzaminem adwokackim. Oczywiście powołany wyżej przepis prawa wprowadzając wyjątek od opisanej wyżej zasady, zwalnia od tych obowiązków (odbycia aplikacji i złożenia egzaminu) osoby, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko asesora sądowego, referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo-prokuratorskiego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie należy podzielić stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji, a wskazujące na to, że przy wykładni w/w przepisu prawa nie sposób poprzestać na mechanicznym porównaniu nazw zajmowanych stanowisk, a koniecznym jest także w indywidualnej sprawie odniesienie się do zakresu powierzonych obowiązków i oceny faktycznie wykonywanych czynności. Przy czym nie chodzi tutaj o wprowadzenie kryterium, którego nie przewiduje ustawa ale o ustalenie czy zajmowane stanowisko jest związane z możliwością uzyskania przez kandydata wiedzy, doświadczenia i umiejętności niezbędnych w zawodzie adwokata. Trafnie zauważa Sąd I instancji, że przy różnorodności nazewnictwa konieczna jest merytoryczna ocena odnosząca się do pełnionych funkcji. Oczywistym powinno być, że samo zajmowanie określonego stanowiska bez faktycznego wykonywania czynności związanych z zajmowaniem tego stanowiska nie powinno dawać podstaw do zastosowania regulacji zawartych w tym przepisie prawa. Nie bez znaczenia jest także, podnoszona przez Sąd I instancji okoliczność zajmowania stanowiska i wykonywania określonych czynności przez A. S. w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu. Sąd I instancji szczegółowo określając charakter Trybunału Sprawiedliwości oraz zakres jego kompetencji wyraźnie wskazał, że Trybunał Sprawiedliwości jest organem sądowym należącym do obowiązującego w Polsce porządku prawnego i jest organem sądowym w kontekście konstytucyjnego prawa do sądu przewidzianego w art.45 ust.1 Konstytucji RP.

W związku z powyższym zasadnie Sąd I instancji stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do uznania , iż treść oraz ratio legis przepisu art.66 ust.1 pkt 5 lit.a Prawa o adwokaturze uzasadnia przyjęcie, że zajmowanie stanowiska referendarza w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej przy jednoczesnym ustaleniu charakteru wykonywanych czynności, zezwala na ustalenie, iż w istocie mamy do czynienia ze stanowiskiem i związanym z tym zakresem obowiązków właściwym dla referendarza sądowego bądź asystenta sędziego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. oraz art.204 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.