Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 508/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2011-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 24 par 1 pkt 5
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Dudra Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 września 2011 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

W złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek skarżący podniósł, że nie jest w stanie spłacić należności powstałych w związku z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą, albowiem do dnia [...] r. przebywa w Zakładzie Karnym odbywając karę pozbawienia wolności.

Rozpatrując wniosek, decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za okres od [...] r. do [...] r. na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że jedyny dochód jaki osiąga pochodzi z zatrudnienia w Zakładzie Karnym i wynosi [...] zł. Kwota ta przeznaczana jest na bieżące utrzymanie i kontakt ze światem zewnętrznym.

W związku z powyższym, zobowiązany stwierdził, że w jego sytuacji spełnione zostały przesłanki do umorzenia przedmiotowych należności.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ stwierdził, że w przypadku strony nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, albowiem aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne

w ramach zajęcia wynagrodzenia za pracę. Ponadto, zdaniem organu, skarżący nie wykazał, iż zachodzą przesłanki szczególnie uzasadniające umorzenie zaległości, pomimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Organ w tym zakresie podał, że nie neguje trudnej sytuacji, w której zobowiązany się znalazł, jednakże po przeanalizowaniu zebranych dowodów nie dopatrzył się istnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że skarżący nie udokumentował konieczności ponoszenia wszystkich wydatków. Nie przedstawił także dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia. Przeciwnie, pomimo szczególnej sytuacji w jakiej się znalazł, podjął działania polegające na podnoszeniu swoich kwalifikacji, dokształcając się, co w przyszłości może stanowić ważny element w podjęciu zatrudniania.

W złożonej skardze strona wskazała, że powstałe zaległości z tytułu składek dotyczą prowadzonej działalności gospodarczej w [...] r., która trwała niespełna rok. Skarżący podał, że od dnia [...] r. przebywa w Zakładzie Karnym, w którym od [...] r. jest zatrudniony. Otrzymywaną kwotę [...] zł wynagrodzenia przeznacza na zakup przyborów szkolnych, zeszytów, materiałów, odzieży i środków higieny osobistej. Ponadto doraźnie pomaga rodzinie i opłaca koszty związane z przepustkami. Skarżący wskazał, że nie ma żadnego majątku. Jego matka utrzymuje się wyłącznie z renty w wysokości [...] zł, co sprawia, że dodatkowo musi również jej pomagać. Mając na uwadze powyższe, strona wniosła o umorzenie należności z tytułu składek, lub chociażby odsetek od powstałych zaległości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie; kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg

m.in. na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, niezależnie od treści skargi, stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co obligowało go do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1

pkt 1 lit. b p.p.s.a.).

Stosownie do art. 83 ust. 1, 2, 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw i od tych decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu

w terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego.

Do decyzji Prezesa ZUS w sprawach umarzania należności z tytułu składek

na ubezpieczenie, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi,

że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek

o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, wykazuje jednak wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym

(por. wyrok NSA z 20 marca 2008r., II GSK 472/07). W demokratycznym państwie prawnym nie jest dopuszczalne różnicowanie gwarancji ochrony obiektywizmu

i bezstronności orzekania przez organy administracji publicznej. Zasada bezstronności stanowi europejski standard procedury administracyjnej. Zgodnie z Kartą Praw Podstawowych prawo do dobrej administracji wymaga, by sprawy indywidualne załatwiane były bezstronnie (art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej). Zasadę tę wymienia również Europejski Kodeks Dobrej Administracji. Także rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 20 lipca 2007 r. CM/Rec (2007) 7 - Prawo do dobrej administracji, zobowiązuje organy publiczne do bezstronności, rozumiejąc przez to działania obiektywne, uzasadnione tylko relewantnymi dla sprawy okolicznościami (Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne a prawo europejskie, Warszawa 2010, s. 64 i n.).

Zasadę bezstronności wyraża art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., który stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu

w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Także Trybunał Konstytucyjny wskazał w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07, że zawsze tam, gdzie dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 k.p.a.), trzeba oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika lub członka organu kolegialnego przewidzianej w art. 24 § 1

pkt 5 k.p.a. (por. też uchwałę siedmiu sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., IIGPS 2/06).

Treść art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazuje, iż ustawodawca uznał za niepożądaną sytuację, w której w drugiej instancji przy rozpatrywaniu sprawy merytorycznie, w jej całokształcie będzie zaangażowany pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w niższej (pierwszej) instancji. Pracownik taki nie tylko uczestniczyłby w dokonywaniu ponownej oceny materiału dowodowego, ale również musiałby się odnieść do zarzutów stawianych przez stronę w zaskarżeniu. Może istnieć obawa, że ze względu na bliskość pracownika wobec sprawy, nie będzie on obiektywny, gdyż ma już wypracowany pogląd na rozpatrywaną sprawę, a w świetle stawianych zarzutów będzie niejako sędzią we własnej sprawie. Skłaniałby się więc do utrzymywania w mocy decyzji wydanej

w pierwszej instancji. Pod znakiem zapytania stałaby więc rzetelność i prawidłowość takiego postępowania, a kontrola instancyjna byłaby iluzoryczna.

Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Wystarczy udział w wydaniu, niekoniecznie decyzja musi pochodzić od urzędnika, względnie przez niego być podpisaną. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania decyzji w znaczeniu teoretycznym wydaje się nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania administracyjnego, w którym

- w odróżnieniu od postępowania sądowego - poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różnych pracowników, którzy mogą mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r., I OSK 1164/10).

W piśmiennictwie przyjmuje się na przykład, że pracownik, który przygotowywał projekt rozstrzygnięcia dla piastuna funkcji organu administracji załatwiającego sprawę w pierwszej instancji, co najmniej na podstawie art. 24 § 3 k.p.a. powinien być wyłączony od udziału w tej sprawie, toczącej się z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. W. Chróścielewski, Glosa do uchwały NSA z dnia 22 lutego 2007 r.,

II GPS 2/06 Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2007/3/137).

Ustawodawca powiązał z sytuacją procesową - polegającą na tym, że pracownik administracji publicznej bierze udział w postępowaniu w sprawie, mimo iż brał w tej sprawie udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji - taki skutek, że stanowi to podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, na decyzji z dnia [...] r., oprócz podpisu Zastępcy Dyrektora Oddziału ZUS w T. – A. S., znajdują się także odciski pieczęci oraz podpisy pracowników organu: Zastępcy Kierownika Inspektoratu - M. W., Starszego Inspektora – M. K. i Kierownika Wydziału – E. K. Ponadto M. W. podpisała się pod opinią Komisji Opiniującej do Spraw Stosowania Ulg, proponując odmówić umorzenia należności składkowych (s. 114 akt administracyjnych). Z wniosku o umorzenie należności wynika, że ta propozycja została zaakceptowana przez Zastępca Dyrektora – A. S. (s. 114 akt administracyjnych). Nie budzi zatem wątpliwości, że zarówno A. S., jak i M. W. brały udział w wydaniu pierwszej decyzji.

Na skutek wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,

w dniu [...] r. wydana została decyzja utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...] r., która została podpisana przez Dyrektora Oddziału ZUS w T. – B. P. Obok tego podpisu na decyzji widnieją odciski pieczęci oraz podpisy Zastępcy Kierownika Inspektoratu – M. W., Starszego Inspektora - A. K. oraz A. S. Ponadto, na wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez skarżącego znajduje się odręczna adnotacja i podpis M. W., co świadczy o tym że osoba ta zajmowała się rozpatrzeniem tego wniosku. W aktach sprawy znajduje się też opinia Komisji Działającej Przy Jednostce Opracowującej Wniosek podpisana przez M. W., proponującej utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] r. O utrzymanie tej decyzji wnosiła też A. S. (s. 135 i 136 akt administracyjnych).

W związku z tym należy stwierdzić, że w postępowaniu wszczętym z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy brali udział pracownicy, którzy uczestniczyli w wydaniu pierwszej decyzji, tj. A. S. oraz M. W. Są to zatem pracownicy, którzy na mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. byli wyłączeni od udziału w postępowaniu wywołanym złożonym przez skarżącego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Sąd zauważa, że gdy dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 k.p.a.) należy bezwzględnie ocenić, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Celem takiej regulacji jest uniknięcie sytuacji, gdy treść zaskarżonej decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowana wcześniejszym stanowiskiem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału

w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył

w czynnościach procesowych ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy, co może nasuwać wątpliwości co do jego bezstronności oraz obiektywizmu (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1164/10). W związku z tym przy powtórnym rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy od udziału w postępowaniu należy wyłączyć wyżej wymienionych pracowników.

W tej sytuacji należy stwierdzić, że w sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.). Art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

Niniejsze rozstrzygnięcie jest kontynuacją orzecznictwa WSA w Bydgoszczy – por. wyrok z dnia 9 marca 2011 r., I SA/Bd 34/11, wyrok z dnia 5 kwietnia 2011 r.,

I SA/Bd 53/11, wyrok z dnia 17 maja 2011 r., I SA/Bd 160/11.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie

art. 145 §1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.

L. Kleczkowski D. Dudra E. Kruppik – Świetlicka