Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1063/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17, art. 16 a ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1063/21

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi K.L. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy, Wójt Gminy [....] decyzją z [...] lutego 2021 r. nr [...] odmówił K.L. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką Z.T. Jako przyczynę odmowy wskazano na niespełnienie kryterium z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), tj. fakt, że niepełnosprawność podopiecznej nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku. Wywiedziono także, że nie jest spełniony warunek z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., gdyż skarżąca w związku z opieką nad matką ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponadto zakres sprawowanej opieki nie spełnia warunku określonego w art. 17 ust. 1 tej ustawy, tj. nie ma ona charakteru stałego, gdy tymczasem powinna być sprawowana w sposób ciągły, codziennie i przez całą dobę.

W odwołaniu reprezentujący wnioskodawczynię pełnomocnik (adwokat) podniósł, że decyzja organu I instancji nie uwzględnia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wskazał, że w kwestii zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w u.ś.r. skarżącej przysługuje prawo wyboru korzystniejszego świadczenia stosownie do treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. Przepis ten obowiązuje od 1 stycznia 2016 r., zatem w dacie złożenia wniosku skarżąca mogła dokonać wyboru. Obecnie skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, gdyż dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Podniósł także, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., wbrew twierdzeniom organu, nie uzależnia otrzymania przedmiotowego świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę, a podstawowym wymogiem jego uzyskania jest sprawowanie stałej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W przedmiotowej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad matką, co wiąże się z rezygnacją z zatrudnienia.

SKO - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.) - opisaną na wstępie decyzją z [...] kwietnia 2021 r., w pkt I uchyliło decyzję organu I instancji w całości, a w pkt II odmówiło K.L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z.T. ur. [...] grudnia 1941 r.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Rację ma odwołująca, że w przypadku pierwszego z tych przepisów kluczowy pozostaje wyrok TK z 21 października 2014 r. K 38/13, którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym słuszny okazał się zarzut odwołującej oparty na tym, że istotą rozstrzygnięcia Trybunału było uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób niż wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a więc także dorosłych niepełnosprawnych. Zatem niespełnianie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mogło być podstawą odmowy przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż decyzja organu I instancji nie mogła zostać oparta na przepisie uznanym za niezgodny z Konstytucją.

Drugą przesłanką w oparciu o którą organ I instancji odmówił skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia był wywodzony z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. zakaz pobierania dwu świadczeń jednocześnie. Skarżąca istotnie posiada prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, niemniej przepis ten powinien być wykładany w taki sposób, że wykluczając możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, nie uniemożliwia przy tym wyboru także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane decyzją wcześniejszą. Tym samym w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z tych świadczeń. Potwierdza to powszechnie akceptowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że nie zachodzi konieczność rezygnacji przez wnioskodawcę z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie mu przyznane. Kolegium podkreśliło, że aktach sprawy zalega pisemne oświadczenie wnioskodawczyni złożone [...] grudnia 2020 r. wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w którym wskazała, że rezygnuje z przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie Kolegium, nie budzi najmniejszych wątpliwości jego wykładnia językowa. Składając je, wnioskodawczyni miała wiedzę co do konieczności wyboru jednego z przysługujących alternatywnie świadczeń. Wyrażone przez nią w tym zakresie stanowisko jest zatem wiążące dla organów, tymczasem zostało bezpodstawnie pominięte przez organ I instancji. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie powinien być bowiem wykładany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy (zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną) oraz od treści art. 24 ust. 2 ustawy, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Z zalegających w aktach sprawy dokumentów wynika, że wnioskodawczyni ma [..] lata, jest wdową i legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności do [...] maja 2021 r. Z protokołu wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] grudnia 2020 r. przez pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [... wynika, że nie zamieszkuje ona z niepełnosprawną matką, lecz w oddalonej o 10 km [....]. Wnioskodawczyni opiekuje się matką i pobiera z tego tytułu specjalny zasiłek opiekuńczy. W tym czasie wykonuje wymagające wysiłku fizycznego prace domowe na rzecz niepełnosprawnej. To właśnie charakter sprawowanej opieki stoi w ocenie Kolegium na przeszkodzie ustaleniu dla niej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro ustalono, że opiekuje się ona matką wyłącznie od poniedziałku do piątku w godzinach 10-12, zgodzić się należy z poglądem organu I instancji, że tego rodzaju opiekę nie sposób uznać za stałą lub długoterminową. Przeciwnie, jeżeli sprawowana jest wyłącznie przez część doby, jest opieką sporadyczną, a taka z całą pewnością nie mieści się w dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tak sprawowana opieka nie wyklucza bowiem podjęcia przez wnioskodawczynię jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego. Nadto świadczenie pielęgnacyjne nie pełni roli dodatku dla opiekuna, a ma za cel wyrównać dochód utracony przez niego wskutek braku możliwości podjęcia jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2020 r. I OSK 1148/20 Kolegium wskazało, że u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści jej art. 17 ust. 1 wynika, że musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia te wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W ocenie organu odwoławczego, w świetle ustaleń poczynionych przez pracownika socjalnego i zawartych w protokole wywiadu środowiskowego, w sytuacji gdy opieka ogranicza się wyłącznie do dwóch godzin dziennie gdyż matka wnioskodawczyni większość czynności obsługowych i pielęgnacyjnych wykonuje samodzielnie, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Skoro jak ustalono, opieka wnioskodawczyni nad niepełnosprawną matką ma sporadyczny charakter, nie sposób przyjąć, że utrudnia jej to podjęcie pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium krótkie, codzienne wizyty tego nie wykluczają. Nie pozwala to na ustalenie dla odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Bez wpływu na powyższe pozostaje stanowisko organu I instancji, że do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymagane jest wspólne zamieszkiwanie przez skarżącą z niepełnosprawną matką. Tylko bowiem wtedy, gdy odległość pomiędzy miejscami zamieszkania opiekuna i wymagającego pomocy jest zbyt duża, wówczas rzeczywiście – w oparciu o materiał dowodowy obrazujący przede wszystkim stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i wynikające z niego wymagania - można przyjąć, że uniemożliwia to sprawowanie opieki o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Skargę na decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł pełnomocnik skarżącej (adwokat), zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynikającą z przyjęcia, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Przytaczając treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazał, że z dyspozycji tego przepisu wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem koniczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z normy tej wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki, natomiast nie musi to być opieka całodobowa. Skarżąca zaś sprawuje nad niepełnosprawną matką opiekę, która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

W ocenie Sądu, skarga jawi się jako nieuzasadniona, a argumenty w niej podniesione nie zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji jest odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał trzy przyczyny: 1) powstanie niepełnosprawności u osoby nad którą jest sprawowana opieka po 18 (25) roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.); 2) pozostawanie w obrocie prawnym decyzji przyznającej skarżącej w związku z opieką nad matką prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.); 3) zakres sprawowanej opieki nie spełnia warunku określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. nie ma ona charakteru stałego, gdy tymczasem powinna być sprawowana w sposób ciągły, codziennie i przez całą dobę.

1. Pierwszą przyczynę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, prawidłowo wywodząc w oparciu o wyrok TK z 21 października 2014 r. K 38/13 (wszedł on w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r.), że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia (zgodnie z jego literalnym brzmieniem, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia). TK we wskazanym wyroku stwierdził, że w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje wprost skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Powoduje jednak konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis ten – jako zgodny z Konstytucją – powinien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tej sytuacji Wójt Gminy [...] dokonał wadliwej interpretacji skutków tego wyroku dla stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., błędnie wywodząc, że skoro przepis ten mimo wyroku TK nie został usunięty z u.ś.r. i nadal obowiązuje w dotychczasowym brzmieniu, to stanowi przeszkodę dla przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z tym, iż nie da się ustalić od kiedy znaczna niepełnosprawność u jej matki istnieje.

2. Prawidłowo stwierdziło także SKO, iż przeszkody do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji nie mógł upatrywać w fakcie pozostawania w obrocie prawnym decyzji przyznającej skarżącej w związku z opieką nad matką specjalny zasiłek opiekuńczy.

Wg art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Mimo że z przepisu tego wynika zakaz jednoczesnego pobierania tych świadczeń, nie oznacza to, że wcześniejsze przyznanie i pobieranie przez osobę sprawującą opiekę specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi okoliczność wykluczającą skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Słusznie zatem wskazując na art. 27 ust. 5 u.ś.r. wywiodło SKO, że w przypadku zbiegu praw do tych świadczeń, osoba uprawniona ma możliwość dokonania w tym zakresie zmiany, co w praktyce sprowadza się do wyboru świadczenia korzystniejszego (zgodnie z treścią tego przepisu, w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami). W takiej sytuacji, aby zagwarantować stronie wybór, nie zachodzi jednak konieczność rezygnacji przez nią z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Trafnie w związku z tym uznało w okolicznościach sprawy Kolegium, iż organ I instancji bezpodstawnie pominął oświadczenie skarżącej dołączone do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (złożone na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r.), że z dniem przyznania prawa do tego świadczenia rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wadliwa jest taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uś.r., zgodnie z którą zbieg praw do tych świadczeń uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od momentu zaprzestania pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego; mogłoby to bowiem prowadzić do sytuacji, w której uchylona zostałaby decyzja o przyznaniu prawa do tego zasiłku przy braku gwarancji, że względem strony wnioskującej zostanie pozytywnie rozpatrzony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

3. Niezależnie od prawidłowej weryfikacji zaskarżoną decyzją stanowiska organu I instancji w kwestiach opisanych powyżej (w pkt 1 i 2), Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium (co do zasady zbieżne w tym zakresie ze stanowiskiem organu I instancji), że sposób i charakter sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie uzasadnia przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. skarżąca należy do kręgu osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży względem niej obowiązek alimentacyjny.

Art. 17 u.ś.r. normujący instytucję świadczenia pielęgnacyjnego nie zawiera definicji opieki ani nie określa sposobu jej sprawowania. Ust. 1 tego artykułu w sposób wyraźny i nie budzący wątpliwości wiąże jednak niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę wnioskującą o to świadczenie z celem sprawowania tej opieki, jakim jest konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W pełni należy zgodzić się zatem ze stanowiskiem SKO wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dla uznania opieki za spełniającą te kryteria istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, które to z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego).

W rozpoznawanej sprawie jako punkt odniesienia do oceny w tym zakresie należy wskazać na poczynione przez organ I instancji w wyniku wywiadu środowiskowego i niekwestionowane przez skarżącą ustalenia, że przyjeżdża do matki pięć razy w tygodniu (od poniedziałku do piątku) i przebywa u niej każdorazowo przez ok. 2 godziny (od 10 do 12), robiąc w tym czasie zakupy, sporządzając gorące posiłki, sprzątając, piorąc, przynosząc do domu opał i wodę ze studni (generalnie koreluje to z dołączoną do wniosku o przyznanie świadczenia listą czynności skarżącej związanych z wykonywaniem opieki nad matką, w której względem takich czynności jak wizyty lekarskie, opłacane rachunków, robienie zakupów i realizację recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia do kościoła i potrzeby religijne, wyjścia na spacery, przygotowywanie i przynoszenie opału oraz palenie w piecu, odśnieżanie, czytanie książek i pism urzędowych użyto określeń "w razie potrzeby" bądź "w razie możliwości", co do przygotowywania i podawania posiłków oraz sprzątania, prania i prasowania wskazano na ich codzienne wykonywanie, natomiast w odniesieniu do podawania leków wpisano "trzeba uszykować i rozdzielać").

W kontekście uregulowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stwierdzić, że wynikający z niego warunek stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy wskazuje, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Wykładnia tego przepisu nie wymaga ani wspólnego zamieszkiwania opiekuna z osobą potrzebującą opieki, ani nie wiąże się z obowiązkiem wykonywania czynności opiekuńczych "non stop", czyli "przez całą dobę", gdyż ich zakres każdorazowo wyznacza stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i jej potrzeby determinowane orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym znaczeniu konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że opieka ta lub pomoc musi być tyle absorbująca czasowo w sensie krótkoterminowym (dobowym) jak i długoterminowym (miesięcy, lat), że podejmowane w ich ramach czynności warunkują egzystowanie osoby wymagającej opieki w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jednocześnie ich wykonywanie bezwzględnie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez opiekuna pracy zarobkowej (bądź wymusza na nim rezygnację z takiej pracy).

W tej sytuacji trafnie zauważyło SKO – co Sąd w pełni akceptuje, że wymogom tym nie odpowiada ustalony w toku postępowania (opisany wyżej) zakres pomocy świadczonej przez skarżącą na rzecz matki, której charakter bardziej zbliżony jest do pomocy doraźnej (sporadycznej) niż stałej (długotrwałej) i nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wnioski takie uprawdopodobniają dodatkowo zapisy wywiadu środowiskowego poczynione zarówno na podstawie wypowiedzi samej skarżącej (że jej matka jest osobą chodzącą, samodzielnie wykonującą czynności związane z codzienną higieną i dawkowaniem leków), jak i okoliczności uwzględnionych przez organ z urzędu (iż matka skarżącej jest znana Ośrodkowi Pomocy Społecznej, samodzielnie porusza się w środowisku, często odwiedza córkę do której jeździ autobusem).

Uprawnione w tej sytuacji jest zawarte w uzasadnieniu decyzji SKO wskazanie, iż świadczenie pielęgnacyjne nie może być w takiej sytuacji traktowane przez skarżącą jako zastępcze źródło dochodu, gdyż stanowi ono rekompensatę za rezygnację z pracy zarobkowej (jej niepodejmowanie) z uwagi na konieczność stałej, permanentnej i regularnej opieki nad wymagającą tego osobą bliską, czego w sprawie nie stwierdzono.

W tym zakresie kwestią wtórną i nie mającą wpływu na prawidłowe załatwienie sprawy pozostaje dokonana przez SKO kwalifikacja wykonywanych przez skarżącą czynności jako prac fizycznych związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego jej matki, a nie z nią jako osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym; w pojęciu sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. mieszczą się zarówno czynności dotyczące bezpośrednio osoby niepełnosprawnej (jej karmienia, pielęgnacji, higieny itp.) jak też wynikające z prowadzenia jej gospodarstwa domowego, o ile osoba wymagająca opieki nie może sama ich wykonywać i są one związane z zabezpieczeniem podstaw jej niezbędnego funkcjonowania.

Nie można jednak w związku z tym nie zauważyć, że charakter wykonywanych przez skarżącą czynności ograniczonych do pięciu tygodniowo relatywnie krótkich wizyt – koncentrujących się w większości na pracach nie związanych z osobą jej matki (chociaż potrzebnych do zapewnienia jej godnych warunków egzystencji) – wskazuje na bardzo dużą elastyczność co do możliwości ich wykonywania w innym czasie niż wyłącznie od 10 do 12 od poniedziałku do piątku i niekoniecznie zawsze o tej samej porze, co w sposób oczywisty przekłada się na zwiększenie możliwości podjęcia i wykonywania pracy; żadnych okoliczności stojących temu na przeszkodzie oraz wymagających świadczenia opieki akurat od poniedziałku do piątku w godzinach od 10 do 12 skarżąca nie wykazała.

Ubocznie Sąd pragnie zwrócić uwagę skarżącej na wynikający dla niej wobec matki z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny, który zdaje się ona całkowicie pomijać.

Bez znaczenia dla oceny jej wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje także przyznane jej wcześniej w związku z opieką nad matką prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, mimo analogicznych warunkujących je przesłanek (zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji). Rozpatrując wniosek o świadczenie pielęgnacyjne organy nie są związane okolicznościami znajdującymi się u podstaw przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego (których spełnienie w realiach niniejszej sprawy budzi zastrzeżenia), dokonując oceny tego wniosku w granicach zakreślonych w art. 17 u.ś.r.

Z opisanych względów nie można uznać skuteczności zarzutu skargi naruszenia zaskarżoną decyzją art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.