Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 755/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Protokolant Referent stażysta Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2011r. sprawy ze skargi P. M. – wspólnika spółki cywilnej [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie płatności bezpośrednich 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącego P. M. – wspólnika spółki cywilnej [...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Skarżący P. M. - wspólnik spółki cywilnej "[...]" z siedzibą w F. w dniu [...] czerwca 2010 r. wniósł skargę na decyzję nr [...] Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: Dyrektor ARiMR lub organ drugiej instancji) z [...] maja 2010 r. utrzymującą w mocy po rozpatrzeniu odwołania decyzję nr [...] Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej Kierownik ARiMR lub organ pierwszej instancji) z [...] grudnia 2009 r. w sprawie umorzenia postępowania w sprawie płatności bezpośredniej i płatności uzupełniającej na rok 2009.

2. Organ pierwszej instancji wydał przedmiotową decyzję na skutek wniosku złożonego przez podmiot o nazwie "[...]" Spółka Cywilna zarejestrowany w ewidencji producentów rolnych pod numerem [...]. Organ ustalił, że ta spółka cywilna została zawiązana przez wspólników – P. M., D. G. oraz "[...]" sp. z o.o. z siedzibą w B. Powołując się na wyrok tutejszego Sądu w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 oraz na orzecznictwo Sądu Najwyższego organ wskazał, że spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, zdolności wekslowej, upadłościowej, układowej. Powołując się na brak osobowości prawnej i treść art. 29 i 30 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zmianami, dalej: KPA) uznał, że spółka cywilna nie może też być stroną postępowania administracyjnego, ani adresatem decyzji administracyjnych.

Przyjmując powyższe ustalenie, Kierownik ARiMR stwierdził, że skoro wspólnicy spółki cywilnej "[...]" są zarejestrowani w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni (każdy z osobna), to nie można przyznać płatności rolnej, o którą wnosi spółka cywilna, na rzecz jej wspólników, a wniosku złożonego w imieniu spółki nie można traktować jako wniosku wniesionego przez jej wspólników i nie ma możliwości wydania w przedmiotowej sytuacji orzeczenia administracyjnego.

W konkluzji organ uznał, że wniosek został złożony przez "organ nie uprawniony", to jest nie posiadający zdolności prawnej i dlatego wywołane takim wnioskiem postępowanie należało umorzyć.

Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 104 i art. 105 § 1 KPA oraz art. 5 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170 poz. 1051 ze zmianami). Decyzja została skierowana do wspólników spółki cywilnej "[...]".

3. Odwołanie od decyzji Kierownika ARiMR wniósł W. K. działający jako pełnomocnik spółki cywilnej "[...]". W odwołaniu wskazał, że w myśl prawa europejskiego rolnikiem jest m.in. grupa osób fizycznych lub prawnych bez względu na jej status w świetle prawa krajowego. Pismem z dnia [...] stycznia 2010 r. P. M. uzupełnił odwołanie zarzucając decyzji pierwszoinstancyjnej naruszenie przepisów:

a) art. 105 § 1 KPA przez umorzenie postępowania, które nie było i nie stało się bezprzedmiotowe, więc winno zakończyć się merytorycznym rozstrzygnięciem przez wydanie decyzji przyznającej płatność. Stronami postępowania od daty jego wszczęcia powinni być wspólnicy spółki cywilnej, gdyż wniosek został wniesiony przez wspólnika – osobę uprawnioną w imieniu wspólników spółki. Za błędne uznał użycie w decyzji określenia: "organ" oraz zarzucił błędne odczytanie powoływanych wyroków sądów;

b) art. 107 § 1 i § 3 KPA poprzez brak właściwego uzasadnienia faktycznego

i prawnego decyzji, polegający na braku wskazania przepisów, na których organ oparł istotne dla sprawy ustalenia;

c) art. 2 pkt 7 i 10 oraz art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z którym płatności przysługują rolnikom

w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady WE nr 1782/2003, to jest: osobie fizycznej, osobie prawnej lub grupie osób fizycznych lub prawnych bez względu

na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, a spółka cywilna jest właśnie taką grupą. Status grupy osób i jej członków w świetle prawa krajowego wymaga, aby stronami postępowania była nie spółka, a jej wspólnicy;

d) art. 12 ust. 3 i 5 ustawy z 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów rolnych, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków

o przyznanie płatności (Dz. U. Nr 10 z 2004 r. poz. 76 ze zmianami – dalej: ustawa

o ewidencji producentów rolnych), gdyż w myśl art. 12 ust. 5 tej ustawy w przypadku grupy osób działających w formie spółki cywilnej nadaje się numer identyfikacyjny temu wspólnikowi, na którego wyrażą zgodę pozostali wspólnicy, w sprawie nadano numer ewidencyjny spółce cywilnej inny niż numery ewidencyjne jej wspólników;

e) art. 8 KPA poprzez naruszenie zasady zaufania do państwa prawa, polegające

na zarejestrowaniu spółki cywilnej jako odrębnego producenta rolnego, wydawanie dla spółki (lub jej wspólników) decyzji merytorycznych za rok poprzedni w postępowaniach dotyczących ONW i OB oraz przesłanie spersonalizowanych wniosków;

f) art. 9 KPA poprzez naruszenie bezwzględnego zakazu przerzucania skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli;

g) art. 28 KPA poprzez nie traktowanie jako strony postępowania wspólników spółki cywilnej;

h) art. 64 § 2 KPA poprzez brak wezwania do wyjaśnienia charakteru wniosku

o płatność i skuteczności wszczęcia przez ten wniosek postępowania w sprawie, gdy w przypadku takiego wezwania strona mogła wyjaśnić organowi właściwe stosowanie przepisów prawa.

4.1. Dyrektor ARiMR po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że postępowanie zostało wszczęte błędnie przez organ pierwszej instancji, gdyż od początku było dotknięte wadą bezprzedmiotowości. Skoro spółka cywilna nie jest podmiotem prawa i nie ma zdolności prawnej, nie może zostać beneficjentem płatności. Zdaniem organu, nie można przyznać płatności, o którą wnosi spółka cywilna na rzecz jej wspólników, a wniosku złożonego w imieniu spółki nie można traktować jako wniosku wniesionego faktycznie przez jej wspólników, gdyż jako wnioskodawcę wskazano spółkę cywilną.

4.2. Organ drugiej instancji przyznał, że podczas nadawania numeru identyfikacji

w krajowym rejestrze producentów błędnie został nadany numer identyfikacyjny dla spółki cywilnej, co w konsekwencji wpłynęło na bezprzedmiotowość postępowania

w zakresie przyznania płatności.

4.3 . Wszystkie inne zarzuty odwołania uznano za bezzasadne. Przepisu art. 105 § 1 KPA zdaniem Dyrektora ARiMR nie naruszono, gdyż właśnie ten przepis był podstawą prawną wydanej decyzji o umorzeniu postępowania, a organ pierwszej instancji wskazał, dlaczego spółka cywilna nie może być stroną postępowania. Decyzja pierwszoinstancyjna zawiera właściwe uzasadnienie faktyczne i prawne wymagane zgodnie z art. 107 § 1 KPA. Uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji stanowi to, że spółka cywilna nie ma zdolności do bycia stroną postępowania.

4.4 Zarzut naruszenia art. 12 ust. 3 i 5 ustawy o ewidencji producentów rolnych, a także zarzut naruszenia art. 2 pkt 7 i 10 oraz art. 7 ustawy z 26 stycznia 2007 r.

o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w związku z definicją rolnika zawartą w art. 2 lit a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 uznano

za chybiony ze względu na to, że spółka cywilna nie może być podmiotem uprawnionym, a jak przyznał sam skarżący, wspólnicy spółki cywilnej są podmiotami odrębnymi w stosunku do tej spółki. Niedopuszczalne jest więc, by wniosek składała spółka cywilna, a płatność otrzymywali wspólnicy.

4.5. Za nieuzasadniony uznano zarzut naruszenia art. 28 KPA poprzez nietraktowanie jako strony postępowania wspólników spółki cywilnej, gdyż skarżący tego zarzutu nie uzasadnił, a wnioskodawcą była spółka, co wynika ze stosownego wpisu we wniosku o przyznanie płatności.

4.6. Organ nie zgodził się też z zarzutem naruszenia art. 8 KPA wywodząc,

że z przepisu tego nie wynika nakaz rozstrzygania sprawy na korzyść obywatela

w przypadku wątpliwości. Okoliczność ustalenia braku zdolności po stronie spółki cywilnej wynika bowiem z przytoczonego orzecznictwa sądów administracyjnych,

a nie z samodzielnej i nieuzasadnionej decyzji organu. Organ zgodził się w tym zakresie ze stanowiskiem Sądu zawartym w wyroku w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 i uznał za błędne swoje wcześniejsze stanowisko co do uznania spółki cywilnej za stronę.

4.7. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 9 KPA organ wskazał, że w 2007 r. nastąpiła zmiana co do postępowań w zakresie takich instrumentów finansowych, jak płatności bezpośrednie przez przepisy ustawy z 26 stycznia 2007 r.

o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. Nr 35 poz. 317). Zasada udzielania informacji zawarta w art. 9 KPA została wyraźnie ograniczona. Organ prowadzący postępowanie udziela stronom, na ich żądanie, informacji oraz niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego) i organy nie mają obowiązku udzielania informacji z urzędu.

4.8. Również zarzut naruszenia art. 64 § 2 KPA uznano za nietrafny. Złożenie bowiem wniosku o przyznanie płatności przez spółkę cywilną nie może zostać potraktowane jako błąd formalny, który uniemożliwia wszczęcie postępowania.

5.1. W skardze na decyzję Dyrektora ARiMR P. M. zarzucił naruszenie art. 28 i 29 KPA w związku z materialnoprawnymi przepisami szczególnymi i wniósł o uchylenie decyzji obu instancji w całości.

W skardze powołał się na poglądy, zgodnie z którymi posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego nie jest konieczne dla możliwości bycia stroną,

a w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że również spółka cywilna może być stroną postępowania administracyjnego. Podniósł,

że skoro zgodnie z art. 10 ustawy z 7 marca 2007 pomoc przyznawana jest również jednostkom organizacyjnym nie posiadającym osobowości prawnej, to i spółka cywilna może być uznana za taki podmiot. Powołał się na definicję z art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003. Podniósł, że przepisy ustawy o ewidencji producentów rolnych nie stanowią prawa materialnego w sferze przyznawania płatności rolniczych. Reasumując wywody skargi stwierdził, że spółka może być stroną postępowania, bezpodstawnie więc umorzono postępowanie naruszając przepisy art. 138 § 1 pkt 2 KPA oraz art. 105 § 1 KPA.

5.2. Pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. skarżący zmodyfikował zarzuty

i uzasadnienie skargi. W pierwszej kolejności podniósł, że Agencja przesyła beneficjentom uczestniczącym w systemie płatności tzw. wniosek "spersonalizowany", co następuje przed wszczęciem postępowania w sprawie przyznania płatności za dany rok, determinuje jednak treść i formę wniosku, którego złożenie wszczyna samo postępowanie. Taki wniosek został spersonalizowany, to jest wypełniony przez Agencję w zakresie danych identyfikacyjnych rolnika. Agencja wpisała jako dane rolnika dane spółki cywilnej. Zdaniem skarżącego stanowiło to ze strony Agencji ofertę sposobu wypełnienia zaciągniętych zobowiązań, które beneficjent płatności przyjmuje składając wniosek za kolejny rok. W sytuacji, gdy nie zmienia się stan prawny, a zmienia się jedynie ocena tego stanu przez organ administracji, to organy naruszyły zasady państwa prawa, w tym zasadę zaufania do organów wyrażoną w art. 8 KPA.

Skarżący zaprezentował pogląd, że osobną kategorię podmiotów będących beneficjentami dopłat rolniczych stanowią grupy osób fizycznych lub prawnych tworzących konkretny węzeł obligacyjny, choćby te osoby fizyczne lub prawne występowały niezależnie, na własny rachunek, jako beneficjenci dopłat rolniczych. Jego zdaniem decyzje w sferze płatności rolniczych dla spółek cywilnych były wydawane dla wszystkich wspólników, ze wskazaniem firmy spółki, a doręczane były wspólnikowi uprawnionemu. Powołuje się na przyznawanie spółce cywilnej podmiotowości w niektórych dziedzinach prawa (podatek VAT, podatek akcyzowy, prawo pracy). Skarżący powołał się także na orzeczenia kasacyjne Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt II GSK: 454/09, 458/09, 460/09, 456/09, 455/09, 449/09, 450/09, 414/09, 451/09, 459/09) w których Sąd ten uznał, iż P. M. reprezentował w istocie nie spółki cywilne, lecz ich wspólników. Zarzucił Dyrektorowi ARiMR wyciągnięcie błędnych wniosków z wyroku WSA w Warszawie w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 564/08. Podniósł, że w istocie wniosek w przedmiotowej sprawie został złożony w imieniu wspólników spółki cywilnej, przez jednego ze wspólników, na którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę we wniosku EP.

6. W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie. Powtórzył argumentację dotychczasową. Podniósł, że skoro spółce cywilnej nie można nadać numeru identyfikacyjnego producenta rolnego, to tym samym nie można jej przyznać płatności. Ogólne sformułowania dotyczące definicji rolnika użyte w art. 2 lit a) Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 i art. 2 lit. a) Rozporządzenia Rady(WE) 73/2009 nie przesądzają o podmiotowości spółki cywilnej. Jednym z warunków przyznania płatności jest posiadanie numeru identyfikacyjnego nadanego w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, a spółce cywilnej taki numer nadany być nie może.

Organ przed rozprawą nie ustosunkował się do pisma skarżącego z [...] grudnia 2010 r. stanowiącego uzupełnienie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest uzasadniona, choć nie ze wszystkich przyczyn w niej wskazanych.

7.1. Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę w pełni podziela przywoływany zarówno przez organy jak i skarżącego pogląd wyrażony wcześniej w przywołanym wyroku o sygn. akt VIII SA/Wa 564/08, że spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, zdolności sądowej, wekslowej, upadłościowej, układowej. Zdolność takową posiadają wspólnicy spółki. Jednak pogląd taki przeniesiony na grunt sprawy niniejszej nie przesądza o prawidłowości zaskarżonych decyzji.

Skoro spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, to tym bardziej nie może być pełnomocnikiem osób prawnych czy fizycznych (swoich wspólników), czy też działać w ich imieniu. Organ pierwszej instancji zdawał się dostrzegać to, że spółka cywilna nie ma osobowości prawnej i zdolności do reprezentowania wspólników, skoro wezwanie do złożenia wyjaśnień i samą decyzję kierował do wspólników tej spółki, a nie do samej spółki.

Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o ewidencji producentów rolnych wnioskodawcy podlegającemu wpisowi do ewidencji producentów na podstawie kilku tytułów nadaje się jeden numer identyfikacyjny, zaś zgodnie z art. 12 ust. 5 tej ustawy, w przypadku producentów rolnych działających w formie spółki cywilnej nadaje się jeden numer ewidencyjny, to jest numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę. Jest poza sporem, że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Agencja lub ARiMR) wbrew tym przepisom nadała spółce cywilnej odrębny numer identyfikacyjny producenta rolnego. Konsekwentnie używała tego wadliwego numeru tak określając wnioskodawcę w "spersonalizowanym" wniosku przesłanym zainteresowanym, to jest z wpisanymi przez Agencję w formularzu wniosku danymi spółki cywilnej, w tym

z wadliwie nadanym jej numerem identyfikacyjnym. Działanie takie wprowadzało

w błąd zainteresowanych wspólników spółki cywilnej, utwierdzając ich w przekonaniu co do tego, że spółka cywilna jest podmiotem traktowanym jako producent rolny, uprawnionym do otrzymywania stosownej pomocy finansowej. Nie można przy tym czynić zainteresowanym wspólnikom skutecznego zarzutu, że niejako dali się wprowadzić w błąd, i że mimo to w myśl zasady ignorantia iuris nocet powinni mieć świadomość, że spółka cywilna nie może być podmiotem w sprawie. Same organy przyznają, że również tkwiły w takim błędnym przekonaniu o podmiotowości spółki cywilnej i dopiero pod wpływem orzeczeń sądowych wydanych w toku postępowań

w innych sprawach, doszły do przekonania, że spółka cywilna nie jest jednak producentem rolnym. Również praktyka stosowania prawa i praktyka życia gospodarczego od końca lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku, a nawet ustawodawstwo, traktujące niekiedy spółkę cywilną jako odrębny podmiot praw

i obowiązków, wbrew jej cywilistycznej konstrukcji stosunku obligacyjnego wynikającej z przepisów kodeksu cywilnego, poparta wcześniejszą praktyką Agencji w podmiotowym traktowaniu spółek cywilnych, usprawiedliwiała błąd zainteresowanych wspólników w zgłoszeniu spółki cywilnej jako producenta rolnego występującego o środki pomocowe. W tej sytuacji wykorzystanie takiego błędu, usprawiedliwionego i nawet wywołanego przez samą Agencję, w celu wydania niekorzystnego dla wnioskodawców rozstrzygnięcia pozbawiającego ich nawet możliwości merytorycznego rozpatrzenia wniosku, stanowiło naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa wynikającej z art. 8 KPA. Zasada ta, tak jak szereg innych zasad i przepisów szczegółowych Kodeksu postępowania administracyjnego, ma na celu wyrównanie z natury nierównych pozycji obywatela

i organu w postępowaniu władczym, jakim jest postępowanie administracyjne.

Zdaniem Sądu, stoi ona na przeszkodzie temu, by organ wykorzystywał wywołany przez siebie (nawet nieświadomie) u strony błąd w rozumieniu prawa na niekorzyść obywatela. Organ zasłaniając się przepisami ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r.

o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. Nr 35 poz. 217), które ograniczają zasadę udzielania informacji wynikającą z art. 9 KPA, nie może usprawiedliwiać wprowadzania przezeń obywateli (stron) w błąd. Gdyby

do naruszenia zasady zaufania nie doszło i gdyby organ dostrzegając swój błąd we wcześniejszym potraktowaniu spółki cywilnej jako podmiotu uprawnionego poinformował o tym wspólników, to mogłoby to pozwolić wspólnikom

na skorygowanie błędnego oznaczenia spółki jako wnioskodawcy. Tak więc wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej na podstawie art. 145 1 ust. 1 lit c) Ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270

ze zmianami; dalej: p.p.s.a.) i art. 135 p.p.s.a. (w odniesieniu do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji).

Należy przy tym zauważyć, że podmiotem uprawnionym do otrzymania przedmiotowej pomocy finansowej dla producentów rolnych (rolnikiem) może być nie tylko pojedyncza osoba fizyczna lub prawna, ale również grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Takie określenie kręgu podmiotów uprawnionych zawarte jest w art. 2 lit. a Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 (Dz. U. UE L z 21 października 2003 r.) i przepisy prawa krajowego dotyczące dopłat odsyłają właśnie do tej definicji. Przenosząc te definicje na grunt prawa krajowego należy stwierdzić, że za tak rozumianego "rolnika" uprawnionego do otrzymania pomocy należy uznać będących osobami fizycznymi i/lub prawnych wspólników spółki cywilnej prowadzących na podstawie węzła obligacyjnego wynikającego z zawiązanej przez nich umowy spółki działalność rolniczą w ich gospodarstwie na terenie Wspólnoty.

7.2 Organy uznając, że spółka cywilna nie może być stroną w sprawie przyznania dopłat rolniczych, wydając decyzje o umorzeniu postępowania, dopuściły się naruszenia przepisów art. 64 § 2 w związku z art. 63 § 2, art. 29 i art. 30 KPA, nie stosując procedury wezwania do usunięcia braków określonej w art. 64 § 2 KPA. Jednym z wymogów formalnych podania (w przedmiotowej sprawie – wniosku), zgodnie z art. 63 § 2 KPA jest wskazanie, od kogo ono pochodzi, a więc wskazanie strony. Skoro spółka cywilna w myśl art. 29 i 30 KPA i zgodnie z powstałym u organu w toku postępowania przekonaniem, stroną nie jest, to organ powinien dojść

do przekonania, że wniosek nie wskazując strony nie czyni zadość wymogom formalnym określonym w art. 63 § 2 KPA i powinien na podstawie art. 64 § 2 KPA wezwać wnoszących do usunięcia braków przez wskazanie, kto jest wnioskodawcą. Gdyby takie naruszenie przepisów prawa nie miało miejsca i stosowne wezwanie do usunięcia braków nastąpiło, to wnoszący wniosek mieliby możliwość wskazania właściwego podmiotu, który mógłby być stroną postępowania. A więc i to naruszenie przepisów postępowania popełnione przez organ pierwszej instancji i nie dostrzeżone przez organ drugiej instancji w ramach kontroli instancyjnej, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie obu decyzji także z tej przyczyny na podstawie art. 145 1 ust. 1 lit c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Konsekwencją wskazanych wyżej naruszeń przepisów art. 64 § 2 w związku z art. 63 § 2, art. 29 i art. 30 KPA było wadliwe zastosowanie art. 105 § 1 KPA przez organ pierwszej instancji, który to błąd nie został zauważony i naprawiony przez organ drugiej instancji. Zgodnie z art. 105 § 1 KPA postępowanie umarza się, gdy z jakichkolwiek przyczyn stało się ono bezprzedmiotowe. Użycie słowa "stało się" na gruncie wykładni językowej nie może być pozbawione znaczenia. Sugeruje to zaistnienie pewnego zdarzenia, czy wyjście na jaw takiego zdarzenia, powodującego bezprzedmiotowość postępowania w toku samego postępowania, po jego wszczęciu. Zdarzeniem powodującym "stanie się bezprzedmiotowym" postępowania było według organów obu instancji dojście w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego przez organ pierwszej instancji do wniosku, że wskazana jako wnioskodawca spółka cywilna nie jest stroną postępowania. Nie zaszło więc żadne obiektywne zdarzenie prawne, żadna czynność prawna, która wpływałaby na stan faktyczny i prawny sprawy, jej uczestników, a zaszła jedynie zmiana "stanu świadomości" organów wywołana refleksją na tle orzeczeń sądowych w innych sprawach, których wynik nie miał prawnego wpływu i związku ze sprawą niniejszą. Taka zmiana "stanu świadomości" nie czyniła więc postępowania sama przez się bezprzedmiotowym, powinna w pierwszej kolejności prowadzić do próby usunięcia stwierdzonych braków wniosku przez wezwanie zainteresowanych w trybie art. 64 § 2 KPA do właściwego wskazania strony lub choćby na podstawie art. 50 KPA do złożenia wyjaśnień, a dopiero po takim wezwaniu przy wskazaniu jako podmiotu uprawnionego takiego, który beneficjentem pomocy dla rolników być nie może, organ mógłby rozważyć bądź to umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 KPA, bądź wydanie decyzji merytorycznej, w tym również odmownej, jeśli nie wystąpiłyby przesłanki (podmiotowe lub przedmiotowe) udzielenia pomocy.

7.3. Wobec wskazanych wyżej naruszeń przepisów postępowania, drugorzędne znaczenie ma naruszenie przez organy przepisów art. 28 KPA. Wspólnicy spółki cywilnej byli osobami, których interesu prawnego dotyczy postępowanie. Wobec braku podmiotowości spółki cywilnej, postępowanie które dotyczy (w sferze pewnej zewnętrznej nomenklatury) spółki cywilnej, w istocie dotyczy praw i obowiązków jej wspólników. Organy to niekiedy faktycznie dostrzegały, kierując niektóre pisma

w sprawie nie do spółki, lecz do jej wspólników, jednak wspólników tych w sposób formalny i konsekwentny nie traktowały jako uczestników postępowania. Również

i to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

7. 4. Za nietrafne sąd uznał zarzuty skargi, w których skarżący zarzuca, że organy niesłusznie nie uznały podmiotowości prawnoadministracyjnej spółki cywilnej

w przedmiotowej sprawie. Jak wskazano w pkt 7.1 uzasadnienia wyroku co do zasady spółka cywilna nie ma osobowości prawnej. Zgodnie z art. 29 KPA nie ma też ogólnej zdolności administracyjnej, to jest ogólnej zdolności bycia podmiotem (stroną) postępowania administracyjnego. Jednak art. 30 § 1 KPA wprowadza ograniczoną możliwość bycia podmiotem postępowania administracyjnego przez podmioty nie mające osobowości prawnej według przepisów prawa cywilnego, ale tylko wtedy, gdy taka zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych wynika z przepisów szczególnych. W dziedzinie stosunków administracyjnoprawnych takimi szczególnymi przepisami nadającymi w pewnych zakresach uregulowanych tymi przepisami podmiotowość prawną (zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w tych zakresach) są na przykład przepisy o podatku od towarów i usług,

o podatku akcyzowym. Nie sposób doszukać się jednak takich przepisów nadających podmiotowość administracyjnoprawną spółce cywilnej w przepisach dotyczących pomocy dla rolników opartej na przepisach Unii Europejskiej. Jak wyżej wspomniano taką zdolność mają nie spółki cywilne, a grupy osób fizycznych i/lub prawnych prowadzące (wspólnie) działalność rolniczą, w tym związane węzłem obligacyjnym w postaci umowy spółki cywilnej. Jednak sama taka spółka cywilna nie może być traktowana jako podmiot uprawniony do dopłat, odrębny od swoich wspólników traktowanych z osobna czy też traktowanych jako grupa osób.

8. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku. W pkt II wyroku orzeczono

na podstawie art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a w związku z § 18 ust. 1 pkt. 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U Nr 163, poz. 1348 ze zm.), gdyż skarżący był reprezentowany przed Sądem przez adwokata.