Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 182/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67 a
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Gocki Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2017 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 15 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez U. S. (dalej określaną jako: strona, skarżąca), jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 15 lutego 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 15 listopada 2016 r., którą odmówiono stronie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego seria [...] z dnia 14 lutego 2016 r. w wysokości 500 zł.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

U. S. zwróciła się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu o umorzenie w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, uzasadniając wniosek trudną sytuacją materialną i życiową. Wskazała, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Korzysta z pomocy finansowej opieki społecznej otrzymując zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 317 zł oraz zasiłek celowy na żywność w wysokości 100 zł. Wskazała, że zmaga się z nieuleczalną chorobą, która powoduje spowolnienie reakcji, a która przyczyniła się do otrzymania mandatu. Strona zakwestionowała ponadto zasadność nałożenia na nią mandatu karnego, którego wysokość nie odzwierciedla przyczyny jego nałożenia. Do wniosku strona załączyła:

- decyzje Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] z dnia 6 kwietnia 2016 r. nr [...] i nr [...] o przyznaniu w okresie od 1 kwietnia do 31 maja 2016 r. zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w wysokości 317 zł miesięcznie i na zakup żywności w wysokości 100 zł miesięcznie;

- oświadczenie o stanie majątkowym z dnia 4 maja 2016 r.;

- dowód przelewu opłaty skarbowej w wysokości 10 zł.

Rozpatrując wniosek skarżącej Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu nie stwierdził przesłanek do uwzględnienia żądania strony i decyzją z dnia 15 listopada 2016 r., wydaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 3, art. 64 ust. 1, art. 67 w zw. z art. 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, obecnie Dz. U. z 2016 r. poz. 1870) dalej w skrócie: "u.f.p." oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) dalej w skrócie: "K.p.a." odmówił umorzenia wnioskowanej należności.

Organ ustalił, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a łączny dochód osiągany z tytułu przyznanych zasiłków wynosi ok. 417 zł. Wśród wydatków, według oświadczenia strona ponosi miesięczne koszty, tj: czynsz – 400 zł, energia elektryczna 95 zł, gaz 50 zł. Dodatkowo z raportu przesłanego przez Urząd Skarbowy w [...] wynika, że za 2015 r. strona nie złożyła zeznania podatkowego, a także do ww. urzędu nie wpłynęły żadne informacje o wysokości uzyskanego za ten rok dochodu.

Rozpatrując wniosek organ stwierdził, że w przypadku skarżącej zastosowanie ulgi w postaci całkowitego umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Oceniając sytuację materialną strony Naczelnik ze zrozumieniem odniósł się do wskazanych przez stronę problemów i trudności finansowych. Jednocześnie wskazał, że strona nie przedłożyła dokumentów świadczących o tym, że ze względów zdrowotnych jest całkowicie niezdolna do pracy. Zdaniem Naczelnika definitywna rezygnacja z należności przysługujących budżetowi państwa nie może być uznana za uzasadnioną, gdyż istnieje możliwość ubiegania się przez stronę o zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym istnieje prawdopodobieństwo zaspokojenia w przyszłości nawet części należności. Ponadto udzielenie ulgi stanowiłoby w tym przypadku nieuzasadnione wyróżnienie na tle innych obywateli.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji, skarżąca w odwołaniu wniosła o umorzenie mandatu powołując się na trudną sytuację finansową.

Przedstawiając przebieg całego zajścia, wskazała na niesłuszne ukaranie jej mandatem w kwocie 500 zł. za kradzież kawy o wartości 16,99 zł. Wyjaśniła, że przez okres 9 lat opiekowała się chorą mamą nie podejmując zatrudnienia, natomiast od czasu śmierci mamy (tj. od stycznia 2015 r.) korzysta z zasiłku z MOPR w [...]. Skarżąca wskazała również na problemy zdrowotne oraz brak środków na podjęcie leczenia w tym zakresie.

Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wskazaną na wstępie decyzją z dnia 15 lutego 2017 r. utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu I instancji, podzielając w całości stanowisko o braku przesłanek całkowitego umorzenia.

W uzasadnieniu wskazał, że w myśl art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać ulg w spłacie, w tym umarzać w całości lub w części należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy, w tym należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia (art. 60 pkt 6a u.f.p.). Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowanie prawne podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że ustawodawca pozostawił organowi wybór czy należność zostanie umorzona czy nie. Ponadto, z uwagi na zawarte w art. 67 u.f.p. odesłanie do przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.) dalej w skrócie: "O.p.", przesłanek pozwalających organowi administracyjnemu na zastosowanie ulg w spłacie należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego należy poszukiwać w uregulowaniach art. 67a O.p., zgodnie z którym jest to możliwe w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Dyrektor Izby wyjaśnił przy tym, że wskazane w art. 67a § 1 O.p. przesłanki udzielenia ulgi są pojęciami nieostrymi, wymagają zatem każdorazowo dogłębnej analizy w kontekście argumentów podnoszonych przez stronę, okoliczności stanu faktycznego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy.

Odwołując się do wyrażanych w orzecznictwie poglądów, określających sposób rozumienia użytych w art. 67 a § 1 O.p. pojęć, organ wskazał, że przesłankę "ważnego interesu zobowiązanego" ocenia się, mając na uwadze kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny oraz zagrożenie egzystencji. Ważnego interesu nie można natomiast utożsamiać z subiektywnym przekonaniem strony o potrzebie umorzenia należności. Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. Z reguły interes publiczny przemawia za tym, aby ulg w spłacie należnych budżetowi państwa kwot nie udzielać, ponieważ stanowi to odstępstwo od obowiązku poniesienia ciężaru finansowego będącego skutkiem naruszenia przepisu prawa.

Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji skarżącej organ odwoławczy nie dopatrzył się istnienia przesłanki interesu publicznego. Podkreślił, że nałożenie na stronę grzywny było konsekwencją określonego jej zachowania, traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako podlegające karze wykroczenie. Wystawienie mandatu ma natomiast z reguły cel dyscyplinujący, tak by poprzez obciążenie finansowe osoba dopuszczająca się wykroczenia odczuła dolegliwość straty materialnej, co wynika też z określonej w art. 42 Konstytucji RP zasady nieuchronności odpowiedzialności karnej. Zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu mandatu prowadzi więc do sytuacji przeczącej założeniom, istocie kary grzywny. Mając zatem na uwadze konieczność respektowania przypisanych interesowi społecznemu wartości, takich jak porządek publiczny, ochrona moralności publicznej, zaufanie do organów władzy – bezzasadne, zdaniem Dyrektora Izby, byłoby udzielenie stronie wsparcia ze środków należnych budżetowi państwa, albowiem w tym przypadku umorzenie grzywny stanowiłoby akceptację dla uniknięcia kary przez ukaranego.

Podkreślono, że zarówno podstawa i zasadność ukarania, jak również wysokość zastosowanej kary nie jest kwestią podlegającą ocenie organów rozstrzygających wniosek o udzielenie ulgi. Wyjaśniono, że ukaranie grzywną w drodze mandatu karnego wymaga zgody samego ukaranego na taką właśnie formę ukarania, wysokość kary i termin jej zapłaty. Organ wskazał, że sprawca wykroczenia nie ma obowiązku przyjęcia mandatu, jeżeli jednak do tego dojdzie ukarany zobowiązuje się tym samym do zapłaty określonej nim kwoty. W razie odmowy przyjęcia mandatu karnego - do czego ukarany ma prawo i o prawie tym jest informowany przez funkcjonariusza w momencie wystawiania mandatu, co zresztą potwierdza czytelnym podpisem na jego blankiecie – sprawa jest kierowana do sądu, który dokonuje oceny stanu faktycznego pod kątem zasadności odpowiedzialności karnej, a także ma możliwość zastosowania innych rodzajów kary, w tym nie wiążących się z wydatkami finansowymi. Stąd strona - oceniając swoje zachowanie jako nieuzasadniające ukarania, lub zdając sobie sprawę, że z uwagi na ciężką sytuację materialną nie będzie mogła zapłacić grzywny - nie powinna była przyjmować zobowiązania finansowego poprzez przyjęcie mandatu, lecz dążyć do rozpatrzenia sprawy w postępowaniu sądowym. Skarżąca natomiast mandat przyjęła, stąd obecne wystąpienie o ulgę można ocenić jako próbę uchylenia się od konsekwencji prawnych popełnionego wykroczenia.

Organ odwoławczy zaakceptował równocześnie wnioski organu I instancji o braku podstaw do udzielenia ulgi w oparciu o ważny interes zobowiązanej. Przyznając, że sytuacja życiowa skarżącej jest trudna i nie pozwala na jednorazową spłatę należności, organ zaznaczył, że udzielenie ulgi jest rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić naprawdę incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach.

Zdaniem organu okoliczność posiadania niskich dochodów nie może być sama w sobie przesłanką do zastosowania ulgi. Jak podkreślono trudnej sytuacji finansowej czy materialnej nie można utożsamiać z ważnym interesem dłużnika, gdyż takie rozumienie tej przesłanki oznaczałoby, że każdy zobowiązany z tytułu mandatu znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej spełniałby warunki do udzielenia ulgi.

W ocenie Dyrektora Izby, to od inicjatywy strony w zakresie poszukiwania pracy zależy poprawa jej obecnej sytuacji finansowej, natomiast definitywna rezygnacja z przysługującej budżetowi państwa należności, gdy nie można uznać, że zostały wyczerpane wszystkie możliwości spłaty zadłużenia, byłaby przedwczesna, nieuzasadniona i sprzeczna z interesem publicznym.

Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że decyzją z dnia 26 września 2016 r. (nr [...]) Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu rozłożył na 20 rat, płatnych w okresie od dnia 21 października 2016 r. do dnia 31 maja 2018 r., w wysokości 25 zł każda, zapłatę należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego, seria [...] z dnia 14 lutego 2016 r. w wysokości 500 zł, o umorzenie której ubiega się skarżąca.

Według organu udzielenie ulgi w formie rozłożenia zapłaty należności na dogodne raty, która z jednej strony nie unicestwia istoty ukarania, z drugiej pozwala na uregulowanie obciążenia na zasadach odpowiadających stronie świadczy, że nie zachodzi, ani przesłanka ważnego interesu dłużnika, ani interesu publicznego.

Odnosząc się natomiast do wskazywanych przez stronę problemów zdrowotnych, organ odwoławczy podkreślił, że skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów potwierdzających, że problemy zdrowotne rzeczywiście mają miejsce.

W konkluzji organ stwierdził, że orzekając wyłącznie na podstawie powoływanych okoliczności dotyczących problemów zdrowotnych, bez potwierdzenia ich odpowiednimi dowodami, organy administracyjne w sposób nieuzasadniony zwalniałyby z zapłaty grzywny, czym naruszałyby art. 67a § 1 O.p., który wymaga stwierdzenia (wykazania) ważnego interesu dłużnika.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której skarżąca domagała się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi strona ponowienie wskazała na swoją trudną sytuację finansową i życiową oraz ponowiła argumentację dotyczącą niesłuszności ukarania jej spornym mandatem. Skarżąca podkreśliła, że jej przykład jest incydentalny i przemawia za zastosowaniem nadzwyczajnego rozwiązania poprzez odstąpienia od zapłaty. Dodała przy tym, że rzekomo skradziony przedmiot znalazł się przy niej przez roztargnienie albowiem nie miała zamiaru niczego ukraść.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wskazał, że oceniając ważność interesu dłużnika, wbrew twierdzeniu skarżącej wziął pod uwagę przede wszystkim aktualną sytuację finansowo-majątkową, zdrowotną i życiową strony. Poddając natomiast ocenie podnoszone przez stronę argumenty i okoliczności, w kontekście powołanych przesłanek wynikających z art. 67a § 1 O.p. miał prawo, w ramach zagwarantowanego przez ustawodawcę uznania administracyjnego, na podstawie własnej oceny i przyjętych kryteriów, odmówić przyznania wnioskowanej ulgi.

Dodatkowo, w piśmie procesowym z dnia 10 lipca 2017 r. stanowiącym uzupełnienie skargi reprezentujący skarżącą pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 67a § 1 pkt 3 O.p. w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 67 u.f.p. poprzez błąd w subsumcji, wskutek wadliwego uznania, że ustalony stan faktyczny nie spełnia hipotezy ważnego interesu zobowiązanej, uprawniającej do umorzenia zaległości.

Zdaniem pełnomocnika zaskarżone decyzje wydane zostały z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, tj. ze względu na naruszenie dyrektywy wyboru sformułowanej w art. 67a § 1 O.p. Do pisma pełnomocnik przedłożył odpis skierowania skarżącej do poradni specjalistycznej Szpitala Klinicznego w [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2016, poz.1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017, poz.1369 ze zm.) dalej w skrócie: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na decyzje administracyjne.

Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

W granicach tak określonej kognicji sądu administracyjnego, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa mogącego być podstawą do jej uchylenia.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że rozpoznawana sprawa zainicjowana została wnioskiem skarżącej z dnia 27 lutego 2016 r. o umorzenie należności z tytułu grzywny, nałożonej w drodze mandatu karnego seria [...] z dnia 14 lutego 2016 r. w wysokości 500 zł.

Jak wielokrotnie wskazywały sądy administracyjne, grzywna nałożona mandatem karnym kredytowanym na podstawie ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 966 ze zm.), wystawionym przez funkcjonariusza Policji, stanowi dochód budżetu państwa, o czym stanowi art. 100 tej ustawy. Zgodnie natomiast z art. 60 u.f.p., środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są m.in. należności zaliczane do dochodów pobieranych przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw.

Przedmiotowa sprawa dotyczy zatem niepodatkowej należności publicznoprawnej wymienionej w art. 60 pkt 7 u.f.p. W kwestii tego rodzaju należności art. 64 ust. 1 u.f.p. stanowi, że właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 u.f.p. ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Przepisy ustawy o finansach publicznych nie zawierają jednak przesłanek, które warunkują dopuszczalność stosowania ulg w odniesieniu do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym. Z art. 67 u.f.p. wynika natomiast, że do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się k.p.a. i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.).

Postępowanie w przedmiocie ulg płatniczych wszczynane jest na wniosek podatnika, a decyzje wydawane na podstawie art. 64 ust. 1 u.f.p. mają charakter uznaniowy, tj. oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoprawnymi rozstrzygnięciami i odstąpił od określenia przesłanek, których zaistnienie obligowałoby organ do uwzględnienia wniosku podatnika. Powyższe oznacza, że nawet w przypadku zaistnienia przesłanek umorzenia należności organ może, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie przesłanek umorzeniowych, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak należy, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę. Organ administracji publicznej działając w ramach uznania administracyjnego ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, którego podjęcie poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 335/13 "Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron – interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Przystępując do oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia istnienia przesłanek umorzenia, zawartych zarówno w ustawie o finansach publicznych, jak i Ordynacji podatkowej (odesłanie zawarte w art. 67 u.f.p.), w pierwszej kolejności należy dokonać wykładni nieostrych i nie zdefiniowanych pojęć, tj.: "ważnego interesu podatnika" (strony) i "interesu publicznego". Wyrażenia niedookreślone, tak jak powyższe, pozbawione są z góry określonej treści, a ich skonkretyzowania należy dokonywać każdorazowo na podstawie znajdującego zastosowanie przepisu prawa materialnego i ustalonych okoliczności faktycznych, co oznacza, że ocena zastosowania przepisu w konkretnej sprawie musi być zindywidualizowana. Z tych powodów w identyfikowaniu powyższych pojęć szczególnego znaczenia nabiera orzecznictwo sądów administracyjnych. W orzecznictwie tym, jak również w piśmiennictwie przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Natomiast interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie budżetu Państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (por. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2014 r. sygn. akt II GSK 794/13).

W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że nie zaistniała przesłanka ważnego interesu strony, pomimo że dochód skarżącej jest niewielki, a warunki bytowe i zdrowotne są trudne. Organ odwoławczy nie dopatrzył się także interesu publicznego, który uzasadniałby w niniejszej sprawie umorzenie należności wynikającej z mandatu karnego.

Odnosząc poczynione w sprawie ustalenia faktyczne, dotyczące sytuacji materialnej skarżącej do ewentualnego istnienia ważnego interesu przemawiającego za udzieleniem jej ulgi w płatności ciążącej na niej należności, wskazać należy, że Dyrektor Izby przy wydawaniu decyzji zasadnie przyjął, iż niewystarczające w omawianym zakresie jest powoływanie się na ogólne trudności finansowe, gdyż obowiązek zapłaty należności publicznoprawnych zawsze wiąże się z uciążliwością natury finansowej. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynikało, że U. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo. Źródłem jej dochodów jest otrzymywany z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 317 zł oraz zasiłek celowy na żywność w kwocie 100 zł. Skarżąca jest właścicielką lokalu mieszkalnego położonego w [...], przy ulicy [...], o powierzchni 28,6 m2. Stałe miesięczne wydatki zadeklarowane przez stronę wynoszą 545 zł i składają się na nie: opłata za lokal mieszkalny w wysokości 400 zł, energię elektryczną – 95 zł, gaz – 50 zł. Dodatkowo, w oświadczeniu o stanie majątkowym, złożonym na potrzeby postępowania wpadkowego dotyczącego przyznania jej prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że ponosi miesięczne opłaty za telefon z internetem w wysokości 90 zł, a w sytuacji kryzysowej korzysta z pomocy znajomych. Jednocześnie strona w kierowanej korespondencji posługuje się adresem, tj. [...], ul. [...]. Skarżąca deklarowała również problemy zdrowotne. Z przedłożonego skierowania do poradni specjalistycznej wynikało, że skarżąca zmaga się ze schorzeniem [...].

Nie kwestionując trudnej sytuacji bytowo – finansowej i zdrowotnej strony, zgodzić się należy z organem odwoławczym, że brak środków na jednorazową spłatę należności oraz aktualne trudności w jej spłacie nie mogą przesądzić o konieczności umorzenia należności, która jest najdalej idącą formą ulgi, skutkującą uchyleniem w całości ukarania grzywną. Podkreślić w tym miejscu należy, że umorzenie w całości należności, czego domagała się strona nie jest jedyną, przewidzianą prawem formą udzielenia pomocy w jej spłacie. Możliwe są bowiem inne rodzaje ulg, których udzielenie nie unicestwia istoty ukarania i zarazem zmniejsza obciążenia finansowe. Dostrzegła to również sama skarżąca we wniosku z dnia 27 lutego 2016 r., domagając się pierwotnie udzielenia jej ulgi w formie rozłożenia na raty płatności ww. należności i wniosek ten został uwzględniony. Decyzją Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 26 września 2016 r. (nr [...]) doszło do rozłożenia skarżącej należności z tytułu grzywny nałożonej ww. mandatem karnym na 20 miesięcznych rat, począwszy od dnia 21 października 2016 r. do dnia 31 maja 2018 r., w kwotach po 25 zł każda. Udzielona stronie forma ulgi w postaci rozłożenia zapłaty należności na dogodne raty ma bez wątpienia wpływ na realne możliwości wywiązywania się z ciążącego na niej obowiązku zapłaty grzywny.

Dodatkowo zauważyć trzeba, że dochody pochodzące z pomocy społecznej są chronione przed egzekucją. Nie jest uzasadnione, aby stwierdzić ważny interes dłużnika w umorzeniu należności, ponieważ istnienie zobowiązań po stronie skarżącej nie zagraża pogorszeniu jej sytuacji bytowej. Dług wprawdzie istnieje, ale jego przymusowa spłata pozostaje wstrzymana. Zapłata możliwa jest jedynie w drodze dobrowolnych wpłat, gdyż rodzaj otrzymywanych przez skarżącą dochodów uniemożliwia egzekucję, a zatem nie istnieje ryzyko przymusowego wykonania zobowiązań.

Dyrektor Izby, wskazując na deklarowaną trudną sytuację finansową oraz problemy zdrowotne zobowiązanej słusznie stwierdził, że choć niewątpliwie wpływają one na wielkość wydatków i ilość środków pozostających do dyspozycji na zapłatę należności, nie przesądzają jednak o konieczności zastosowania ulgi w postaci umorzenia całości wymaganych należności. Wskazał, że deklarowane przez stronę kłopoty zdrowotne nie zostały przez nią w żaden sposób udokumentowane. Skarżąca nie dysponuje jakimkolwiek orzeczeniem lekarskim stwierdzającym niezdolność do podjęcia pracy zarobkowej. W tej sytuacji nie negując kłopotów zdrowotnych strony oraz ich wpływu na komfort życia zgodzić się należy z organem, że brak udokumentowania (tj. wykazania) w sposób jednoznaczny, że stan zdrowia skarżącej uniemożliwia jej lub w znaczny sposób ogranicza podjęcie pracy zarobkowej nie może być utożsamiany z ważnym interesem dłużnika. W tej konkretnej sprawie prawidłowo organ odwoławczy wskazał, że umorzenie należności nie może doprowadzić do powstania błędnego przekonania, że niskie dochody oraz kłopoty zdrowotne każdorazowo mogą być utożsamiane z ważnym interesem dłużnika, usprawiedliwiając tym samym zwolnienie z konieczności wywiązywania się ze zobowiązania powstałego w wyniku popełnienia wykroczenia przez sprawcę. Jak słusznie stwierdził organ odwoławczy definitywna rezygnacja z przysługującej budżetowi państwa należności, w sytuacji braku wyczerpania wszystkich możliwości spłaty zadłużenia byłaby przedwczesna i sprzeczna z interesem publicznym.

Jedynie uzupełniająco, nie wkraczając w zasadność ponoszenia przez skarżącą wydatków na telefon i internet w wysokości 90 zł miesięcznie, Sąd zauważa, że ograniczenie związanych z nimi kosztów, stanowiących aktualnie ¼ dochodu strony niewątpliwie w jej sytuacji finansowej także będzie miało wpływ na możliwość ratalnego regulowania przedmiotowych należności. Zobowiązania dobrowolne (tj. umowy cywilnoprawne) nie mogą uchylać obowiązku zapłaty należności publicznoprawnej, a zamierzenia życiowe powinny uwzględniać posiadane możliwości, które bywają determinowane przez zobowiązania publicznoprawne.

Czyniąc określone ustalenia Dyrektor Izby przeprowadził również analizę sprawy pod kątem interesu publicznego, który uzasadniałby w niniejszej sprawie umorzenie należności. Trafnie organ odwoławczy przypisał przesłance "interesu publicznego" znaczenie dyrektywy postępowania nakazującej ważyć wartości z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak: bezpieczeństwo prawne, porządek publiczny, czy ochrona moralności publicznej. Wbrew stanowisku skarżącej, organ nie zanegował możliwości umarzania należności z uwagi na wyjątkowe okoliczności, które zdaniem strony w rozpoznawanej sprawie przemawiają za udzieleniem ulgi. Biorąc jednak pod uwagę to, że przyczyną powstania należności było niezgodne z prawem działanie skarżącej, traktowane w myśl przepisów karnych, jako podlegające karze za wykroczenie organ uznał, że okoliczności zastosowania ulgi muszą odnosić się do sytuacji wyjątkowych i szczególnych. Takie stanowisko Sąd w pełni aprobuje.

Przyczyną powstania należności w niniejszej sprawie, nie było bowiem wydarzenie losowe i nadzwyczajne lecz niezgodne z prawem działanie skarżącej, skutkujące popełnieniem czynu zabronionego, za który została skarżącej wymierzona kara grzywny w wysokości i terminie płatności przez nią zaakceptowanym. Wskazana zatem dolegliwość w postaci wyegzekwowania ww. należności nie uzasadnia ważnego interesu strony albowiem jest ona elementem kary, na którą skarżąca wyraziła zgodę przyjmując mandat karny.

Odnosząc się natomiast do argumentacji strony, dotyczącej zasadności ukarania jej mandatem karnym oraz wysokości nałożonej grzywny wyjaśnić należy, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była ocena prawidłowości decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu, w przedmiocie odmowy umorzenia należności, wydanej na podstawie powołanych przepisów ustawy o finansach publicznych oraz Ordynacji podatkowej. W ramach tej kontroli Sąd nie jest władny do oceny prawidłowości postępowania mandatowego przeprowadzonego względem strony, którego zasadniczym celem jest szybka reakcja na popełnienie czynu o stosunkowo niewielkim stopniu szkodliwości społecznej. Ukaranie grzywną w drodze mandatu karnego wymaga zgody ukaranego na taką karę - tak co do formy, jak i wysokości grzywny i terminu zapłaty. Sprawca wykroczenia, który przyjmuje karę, zobowiązuje się zatem do zapłaty określonej kwoty.

Skarżąca oceniając swoją sytuację majątkową jako uniemożliwiającą zapłatę grzywny, nie godząc się z rodzajem kary nie powinna przyjmować zobowiązania finansowego, lecz dążyć do rozpatrzenia sprawy przez sąd, który ma możliwość zastosowania również innych rodzajów kar, w tym takich, które nie wiążą się z wydatkami. Podzielić w tym miejscu należy stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 1022/14, w którym wskazano, że zobowiązany do uiszczenia należności wynikającej z mandatu karnego kredytowanego ma możliwość zakwestionowania samego faktu wymierzenia kary grzywny oraz jej wysokości na etapie wymierzania tej kary. Postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie wymierzonej mandatem karnym grzywny różni się od postępowania w sprawie jej wymierzenia. Każde z tych postępowań realizuje odmienne cele, gwarantując jednocześnie sprawcy wykroczenia odmienne uprawnienia procesowe. I tak w sytuacji, gdy sprawca został prawomocnie ukarany mandatem karnym, ściąganie grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na tym etapie również powstaje po stronie sprawcy wykroczenia uprawnienie do złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. W tego typu sprawach, organ ustala czy i w jakiej wysokości wymierzono karę oraz czy wobec strony zachodzi któraś z przesłanek uzasadniających udzielenie wnioskowanej ulgi.

W kontekście powyższego Sąd uznał, że postępowanie w rozpatrywanej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo, a zaskarżone rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności. Wydana na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, właściwego dla tego rodzaju rozstrzygnięć, natomiast dokonana przez organ ocena całokształtu okoliczności faktycznych związanych z sytuacją materialną i zdrowotną skarżącej, pod kątem jej ważnego interesu nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów. Z powyższych względów skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że odmowa uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu grzywny jest zgodna z prawem, przy czym zakres i treść dokonanych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych nie budzi zastrzeżeń.

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.