Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1150/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną po kilkakrotnym rozpatrywaniu wniosków D.G. z dnia 4 kwietnia 2008 r. i 2 maja 2008 r., Prezydent Miasta C. na podstawie art. 106 ust. 1 oraz art. 39 i art. 3 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania D.G. świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup odzieży, żywności, środków czystości i pokrycie kosztów żywienia jej syna O.G. w Ośrodku [...] w K.

W uzasadnieniu decyzji organ omówił przepisy regulujące zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Następnie wskazał, że w toku postępowania ustalono, że D.G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci. Dochód rodziny strony z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli marca 2008 r. wyniósł 1.166 zł, a z kwietnia 2008r. wyniósł 903,40 zł i był niższy niż kryterium dochodowe dla rodziny, a jednocześnie występowała przesłanka w postaci niepełnosprawności i przewlekłej choroby. Natomiast w toku dalszego postępowania nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego wynoszącego 1755 zł, gdyż dochód rodziny w okresie od października do grudnia 2010 r. wynosił kolejno 5.376,07 zł, 4.886,07 zł oraz 5.866,07 zł. W dalszej kolejności organ przywołał treść art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i podkreślił, że wszystkie wnioskowane potrzeby zostały przez stronę zaspokojone. Wskazał, że D.G. przedłożyła rachunki potwierdzające dokonywanie miesięcznych wpłat na wyżywienie dziecka w Ośrodku. Okoliczność, iż należność za wyżywienie została uregulowana znajduje także potwierdzenie w piśmie Ośrodka [...] z dnia [...]r. Ponadto organ stwierdził, że wnioskowana potrzeba w postaci zakupu odzieży, żywności i środków czystości została przez stronę zabezpieczona we własnym zakresie, co wynika z jej oświadczenia z dnia 3 listopada 2009 r. Reasumując organ stwierdził, że zasiłek celowy może być przyznany na określony cel, natomiast strona cel ten zrealizowała ze środków własnych, co stanowiło podstawę do odmowy przyznania pomocy.

W odwołaniu, które dotyczyło kilkunastu decyzji, strona nie zakwestionowała wyraźnie ustaleń organu pierwszej instancji w niniejszej sprawie. Zarzuciła natomiast generalnie organowi popełnienie błędów proceduralnych oraz błędną ocenę materiału dowodowego. Nadto zarzuciła, że należy brać pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili złożenia wniosku.

Decyzją z dnia [...]r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przywołał regulację art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zaznaczając, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Dodał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Wskazał również, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł oraz osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Organ przytoczył także treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Następnie stwierdził, że wymogi formalne wymagane do otrzymania świadczenia pieniężnego zostały spełnione, gdyż dochód rodziny nie przekroczył kryterium dochodowego przewidzianego dla pięcioosobowej rodziny wynoszącego 1.755 zł oraz występuje dysfunkcja w postaci przewlekłej choroby i niepełnosprawności. Zaznaczył jednak, że zgłoszone przez stronę potrzeby zostały przez nią zaspokojone przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Znajdujące się w aktach rachunki oraz pismo Ośrodka [...] w K. z dnia 7 grudnia 2009 r. potwierdzają, że należność za wyżywienie dziecka została uregulowana. Potrzeba odnośnie odzieży została zabezpieczona przez zbiórkę odzieży przez rodzinę, a pozostałe potrzeby kosztem opłat za energię, gaz, wodę (oświadczenie strony z dnia 3 listopada 2009 r.). Zdaniem Kolegium organ I instancji wyczerpująco wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, a zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ stwierdził, że strona miała zapewniony czynny udział w postępowaniu. Zaznaczył również, że strona mogła wnieść zażalenie w trybie art. 37 § 1 k.p.a. w przypadku uznania, że sprawy nie zostały rozpatrzone w ustawowym terminie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D.G. zakwestionowała kilkanaście decyzji wydanych przez organ odwoławczy, w tym wydaną w niniejszej sprawie. Stwierdziła, że decyzje te dotyczą spraw podobnych, natomiast sposób ich rozpatrywania świadczy o celowym przedłużaniu postępowania przez organy. Podkreśliła, że spowodowało to konieczność zaspokojenia potrzeb życiowych, których dotyczyły wnioski kosztem innych jej wierzytelności, a okoliczność zaspokojenia tych potrzeb organy orzekające uznały za rozstrzygającą. Zdaniem skarżącej takie działanie podważa zaufanie obywatela do organów państwa, a pomoc społeczna staje się iluzoryczna. Podniosła także, że wymienione w skardze decyzje przeczą uprzednio wydanym przez Kolegium decyzjom. Wobec tego skarżąca wniosła o rozpatrzenie jej wniosków zgodnie ze stanem istniejącym w chwili ich składania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy stwierdził, że uchylał wcześniejsze decyzje ze względu na nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji, co nie oznaczało, że w tych decyzjach Kolegium orzekło o prawie strony do świadczeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania D.G. zasiłku celowego na zakup odzieży, żywności, środków czystości i pokrycie kosztów żywienia jej syna O.G. w Ośrodku [...]w K.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity z 2009 r. Dz.U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może ale nie musi zostać przyznane, nawet w przypadku spełnienia przez wnoszącego o taki zasiłek przesłanek do jego przyznania. Ponadto spełnienie przez wnioskodawcę warunków ustawowych, zarówno co do kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jak i w zakresie wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 1-15 tej ustawy, nie jest równoznaczne z obowiązkiem przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Orzekając w przedmiocie przyznania zasiłku celowego organ ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej. Przyznanie bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest zatem dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei w myśl art. 3 ust. 4 cyt. ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Przechodząc zatem do rozstrzygnięcia w kwestii przyznania zasiłku celowego istotne znaczenie miało ustalenie, że potrzeby których dotyczyły wnioski z dnia 4 kwietnia 2008 r. oraz 2 maja 2008 r. zostały przez skarżącą zaspokojona we własnym zakresie. Znajdujące się w aktach rachunki oraz pismo Ośrodka [...] w K. z dnia 7 grudnia 2009 r. potwierdzają, że należność za wyżywienie dziecka została uregulowana, nadto pozostałe potrzeby, zgodnie z oświadczeniem strony z dnia 3 listopada 2009 r. zostały przez nią zaspokojone we własnym zakresie. Wobec tego prawidłowa była ocena organów obydwu instancji, że zgłoszone potrzeby zostały przez stronę zaspokojone przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i nie stanowią już niezbędnej potrzeby życiowej. Natomiast pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych już wydatków. Wymaga bowiem podkreślenia, że środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby niezrealizowane. Skoro potrzeba została już zaspokojona to oznacza, że strona we własnym zakresie, własnym staraniem mogła to uczynić.

Z tych też powodów za bezpodstawną należy uznać argumentację skargi, wedle której sprawę należy oceniać według stanu istniejącego w momencie złożenia wniosku. Prowadziłoby to bowiem niejednokrotnie do przyznawania świadczeń ze środków publicznych mimo, iż dana potrzeba już nie występuje, gdyż została przez osobę lub rodzinę zrealizowana, albo gdy na skutek zmiany okoliczności potrzebę tą dana osoba lub rodzina może zaspokoić wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Takie potrzeby nie odpowiadają celom pomocy społecznej, a co za tym idzie – stosownie do treści art. 3 ust. 4 wskazanej ustawy - nie powinny zostać uwzględnione. Pomoc społeczna przysługuje bowiem w przypadku wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia, co znajduje wyraz w podstawowej zasadzie systemu pomocy społecznej jaką jest zasada pomocniczości wyrażona w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Stwierdzić należy, że organy wyjaśniły sytuację rodziny skarżącej i wskazały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. Ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Ponadto Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie zasługiwały na uwzględnienie podnoszone w skardze zastrzeżenia dotyczące długotrwałości postępowań administracyjnych. Należy wskazać, że do czasu wydania ostatecznych decyzji w ramach tych postępowań skarżącej przysługiwały środki prawne do zaskarżenia bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, określone w art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a po ich bezskutecznym wyczerpaniu skarga do sądu administracyjnego.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.