Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 300/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23a, art. 30 ust. 2 pkt 3, art. 21 ust. 1, art. 7 pkt 6
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska (spr.) Sędzia NSA Jerzy Krupiński Protokolant St. sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2017 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Ostateczną decyzją Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Prudniku, działającego z upoważnienia Burmistrza Prudnika, z dnia 9 listopada 2010 r., nr [...], przyznano M. W. zasiłek rodzinny na dziecko:

1) w wieku 5-18 lat na K. W., w kwocie 91 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2010 r. do 30 listopada 2010 r.;

2) w wieku 18-24 lat na K. W., w kwocie 98 zł miesięcznie, na okres od 1 grudnia 2010 r. do 31 października 2011 r.;

3) w wieku 5-18 lat na B. W., w kwocie 91 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r.;

4) w wieku 5-18 lat na J. W., w kwocie 91 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r.;

5) w wieku 5-18 lat na J. W., w kwocie 91 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r.;

6) w wieku 5-18 lat na M. W., w kwocie 91 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r.

oraz dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu:

- kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, przyznany na J. W., w kwocie 80 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 grudnia 2010 r.;

- rozpoczęcia roku szkolnego, przyznany na K. W., B. W., J. W., J. W. oraz M. W. w kwocie 100 zł jednorazowo;

- wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, przyznany na J. W., J. W. oraz M. W. w kwocie 80 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r.

Poza tym decyzją Burmistrza Prudnika, z dnia 17 lutego 2011 r., nr [...], przyznano M. W. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na J. W., w kwocie 80 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 października 2011 r.

W dniu 28 czerwca 2013 r. M. W. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w Prudniku (dalej: OPS) wniosek o wstrzymanie od 1 lipca 2013 r. wypłaty przyznanych na dzieci świadczeń rodzinnych z powodu podjęcia przez męża J. W. pracy za granicą od czerwca 2013 r. Natomiast w dniu 29 lipca 2013 r. złożyła pisemne oświadczenie o wykonywaniu przez męża pracy w [...] w okresie od 9 września 2011 r. do 11 lutego 2013 r.

W związku z powyższym w dniu 1 sierpnia 2013 r. OPS wystąpił do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu, na podstawie z art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z pytaniem czy w związku z wykonywaniem przez J. W. pracy za granicą w sprawie przyznanych na pięcioro dzieci świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2010/2011 mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Opolu pismem z dnia 23 stycznia 2014 r., nr [...], poinformował organ, że J. W. w okresie od 9 września 2011 r. do 14 kwietnia 2013 r. był aktywny zawodowo w [...], co oznacza, że wyjazd za granicę przez członka rodziny nastąpił po wydaniu decyzji przyznającej stronie świadczenia rodzinne z dnia 9 listopada 2010 r.

Wobec tego, Burmistrz Prudnika decyzją z dnia 5 marca 2014 r., nr [...], w związku z art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, uchylił decyzję z dnia 9 listopada 2010 r., nr [...], w sprawie świadczeń przyznanych w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko: K. W., B. W., J. W., J. W. oraz M. W. Jednocześnie Burmistrz Prudnika, ostateczną decyzją z dnia 5 marca 2014 r., nr [...], uchylił decyzję z dnia 17 lutego 2011 r., nr [...], przyznającą M. W. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, przyznany na J. W., w kwocie 80 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 października 2011 r., od dnia 9 września 2011 r.

Następnie Główny Specjalista ds. Postępowania Administracyjnego w Referacie Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu, działając z upoważnienia Marszałka Województwa Opolskiego, decyzją z dnia 2 września 2015 r., nr [...], odmówił przyznania M. W. prawa do:

1) zasiłku rodzinnego na dzieci: K. W., B. W., J. W., J. W. oraz M. W. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r.;

2) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: J. W., J. W. oraz M. W.;

3) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko J. W. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r.

Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Opolu pismem z dnia 2 sierpnia 2016 r., nr [...], powiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3, art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczenia rodzinnych, w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych na podstawie decyzji Burmistrza Prudnika z dnia 9 listopada 2010 r., nr [...], oraz ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Następnie Marszałek Województwa Opolskiego, decyzją z dnia 9 września 2016 r., nr [...], opierając się na treści art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm., dalej: K.p.a.), art. 21, art. 23a ust. 9 oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, z późn. zm.), orzekł, iż świadczenia rodzinne wypłacone M. W. na podstawie decyzji Burmistrza Prudnika z dnia 9 listopada 2010 r. w okresie od 1 do 31 października 2011 r. w łącznej kwocie 702 zł są nienależnie pobranym świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że J. W. w okresie od 9 września 2011 r. do 11 lutego 2013 r. był zatrudniony jako pracownik najemny w [...], stąd stał się uprawnionym do świadczeń rodzinnych na członków swojej rodziny przewidzianych przez ustawodawstwo państwa wykonywania pracy. Organ przyjął, że przedmiotowa sprawa w zakresie pobieranych przez stronę w Polsce świadczeń rodzinnych podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjaśnił, że decyzją z dnia 5 marca 2014 r., nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych Burmistrz Prudnika uchylił od dnia 9 września 2011 r. decyzję własną przyznającą M. W. świadczenia rodzinne. Z kolei decyzją z dnia 2 września 2015 r., nr [...], Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Opolu odmówił przyznania M. W. prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci na okres od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r. Dalej wskazał, że ustalenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych następuje za okres, za który decyzją organu z dnia 2 września 2015 r. odmówiono M. W. prawa do świadczeń rodzinnych w Polsce w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, tj. od 1 października 2011 r. Przy czym organ podał, że z harmonogramu świadczeń rodzinnych wynika, iż na podstawie decyzji Burmistrza Prudnika z dnia 9 listopada 2010 r. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r. wypłacano miesięcznie zasiłek rodzinny łącznie w wysokości 462 zł na pięcioro dzieci oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dzieci w rodzime wielodzietnej w łącznej wysokości 240 zł na troje dzieci, co łącznie stanowi kwotę 702 zł. Przytaczając treść art. 30 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych Marszałek Województwa Opolskiego uznał, że powyższe świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 702 zł, wypłacone M. W. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r., w którym ojciec dzieci stał się uprawniony do świadczeń rodzinnych w [...] w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego są świadczeniami nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. Natomiast na podstawie art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził, że ww. świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi przez M. W. i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Kwotę odsetek liczonych na dzień wydania decyzji ustalił na kwotę 378,64zł, a łączną kwotę zobowiązania na dzień wydania decyzji w wysokości 1.080,64 zł.

W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu od powyższej decyzji M. W. zarzuciła zaskarżonej decyzji niezasadne przyjęcie, że przyznane jej świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi, gdyż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jak i nieprawidłowe orzeczenie w jednej decyzji, że środki są nienależnie pobrane oraz nakazanie ich zwrotu. Wskazała, że organ pomija fakt, iż w trakcie zatrudnienia w [...] mąż nie pobierał tam żadnych świadczeń na dzieci. W ocenie strony, organ powinien ustalić, czy pobierała świadczenia podwójnie. Dodała, że nie miała zamiaru wprowadzać w błąd OPS, żeby otrzymać wnioskowane świadczenia zwłaszcza, że mogła pobierać te świadczenia w [...]. Zauważyła, że przedmiotowa sprawa nie powinna być traktowana jako sprawa związana z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia, ale jako zwykła sprawa "wewnętrzna". Poza tym uznała za błędne objęcie jedną decyzją zarówno stwierdzenie, że świadczenia zostały pobrane nienależnie, jak i zobowiązanie tą samą decyzją do ich zwrotu. Zdaniem odwołującej, decyzja o zwrocie nie mogła zapaść, gdyż nie jest ostateczna decyzja co do tego, że rzekomo świadczenia przez nią pobrane są nienależne.

Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia 23 marca 2017, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. W. od powyższej decyzji Marszałka Województwa Opolskiego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy dostrzegł, że sytuacje, które powodują iż świadczenia rodzinne zostały pobrane nienależnie oraz zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1516 z późn. zm., dalej: ustawa). Następnie, po zrelacjonowaniu przebiegu postępowania i przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów, tj. art. 30 ust. 2 pkt 3, art. 23a ust. 2, ust. 5, ust. 6 i ust. 9, ustawy Kolegium stwierdziło, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie pobrane za okres, w którym znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z wyjazdem członka rodziny osoby uprawnionej do świadczenia poza granice Rzeczypospolitej Polskiej. Odnotowało, iż koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego została uregulowana przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.04.166.1, ze zm.) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.09.284.1). Podkreśliło, że potrzebę i obowiązek stosowania przepisów wspólnotowych ustawodawca przewidział również w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium dostrzegło, że bezspornie strona w dniu 27 października 2010 r. wystąpiła z wnioskiem do OPS o przyznanie świadczeń rodzinnych na dzieci: J., J., K., M. i B. W. na okres zasiłkowy 2010/2011, który następnie został przekazany do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu, a ten prawidłowo uznał, iż w przypadku M. W., mają zastosowanie nie tylko przepisy krajowe, tj. przepisy powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także przepisy wspólnotowe dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wskazało, że z akt sprawy wynika, iż ojciec dzieci J. W. pracował w [...] w okresach od 9 września 2011 r. do 11 lutego 2013 r. i od 10 czerwca 2013 r. do 30 listopada 2013 r. oraz pobierał zasiłek dla bezrobotnych w okresie od 8 lutego 2013 r. do 14 kwietnia 2013 r. (informacja od instytucji [...] z dnia 14 stycznia 2014 r.), a będąc pracownikiem najemnym w [...] podlegał pod zakres podmiotowy ww. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 i - zgodnie z art. 67 w zw. z art. 11 ust. 3a tego rozporządzenia - nabył prawo do świadczeń rodzinnych w tym państwie na dzieci mieszkające w Polsce. Organ odwoławczy podkreślił, że art. 11 ust. 3a rozporządzenia nr 883/2004 stanowi, iż osoba wykonująca w państwie członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego, a w świetle art. 67 powołanego rozporządzenia osoba ta jest uprawniona zgodnie z ustawodawstwem właściwego państwa członkowskiego do świadczeń rodzinnych na członków rodziny, którzy zamieszkują w innym państwie członkowskim, tak jakby mieszkali oni w pierwszym państwie. Natomiast w Polsce M. W. miała prawo ubiegać się o świadczenia rodzinne na dzieci, zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, stosownie do którego prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się.

Organ odwoławczy zauważył, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, iż wydanie decyzji ustalającej, że świadczenia rodzinne wypłacone w okresie, w którym miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego są świadczeniami nienależnie pobranymi uwarunkowane jest pozostawaniem w obrocie prawnym decyzji właściwego organu o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy. Wskazuje na to brzmienie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, w którym pojęcie nienależnie pobranego świadczenia zostało zdefiniowane wprost. W odniesieniu do tego Kolegium wskazało, że Marszałek Województwa Opolskiego, prawidłowo przyjął, że skoro J. W. był aktywny zawodowo w [...] w okresach od 9 września 2011 r. do 14 kwietnia 2013 r. i w tych okresach podlegał ubezpieczeniu społecznemu kraju zatrudnienia, to w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następstwem powyższych faktów było wydanie przez Burmistrza Prudnika, z uwzględnieniem dyspozycji art. 23a ust. 5 ustawy, decyzji z dnia 5 marca 2014 r., nr [...], uchylającej decyzję własną z dnia 9 listopada 2010 r., przyznającą M. W. świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2010/2011, od dnia 9 września 2011 r. Kolegium stwierdziło, że na mocy art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy samorząd województwa, realizując zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, zobowiązany jest do wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjaśniło, że w badanej sprawie miała miejsce sytuacja opisana w art. 23a ust. 5 ustawy, stąd stosownie do ust. 9 art. 23a ustawy, marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ odwoławczy argumentował, że w świetle przywołanych przepisów Marszałek Województwa Opolskiego zasadnie orzekł, że świadczenia rodzinne wypłacone M. W. na podstawie decyzji Burmistrza Prudnika z dnia 9 listopada 2010 r. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r. w łącznej kwocie 702 zł są nienależnie pobranym świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Zauważył, że Marszałek Województwa Opolskiego decyzją z dnia 2 września 2015 r., nr [...], odmówił M. W. m.in. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci: K. W., B. W., J. W., J. W. oraz M. W. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r.

Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji w prawidłowy sposób ustalił ww. okres za jaki nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi, gdyż J. W. od 9 września 2011 r. do 14 kwietnia 2013 r. był zatrudniony w [...] i opłacane były w tym okresie za niego składki na ubezpieczenie społeczne. Przedstawiając wyliczenie nienależnych świadczeń rodzinnych, organ odwoławczy wskazał, że od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r. - kiedy obowiązywały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - wypłacono M. W. kwotę 702 zł. Poza tym odnotował, że zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy, kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Kolegium uznało, że na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. 9 września 2016 r. wysokość odsetek wyniosła 378,64 zł. Powołując się na orzecznictwo, organ odwoławczy podkreślił, że decyzja o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron tego postępowania, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania. Omawiana decyzja jest następstwem wcześniej podjętych rozstrzygnięć. Sam fakt zaistnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli wypłacania świadczenia rodzinnego w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, stanowi podstawę uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane.

Odnosząc się do kwestii, że nie jest możliwe orzeczenie w jednej decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach rodzinnych i nakazanie ich zwrotu, Kolegium zaznaczyło, że przepis art. 30 ust. 5 ustawy zmieniony został przez art. 3 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302). Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r., więc od tej daty dopuszczalne jest w jednej decyzji ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz obowiązku jej zwrotu. Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji wydana została dnia 9 września 2016 r., zatem po wejściu w życie powołanej zmiany.

W skardze do Sądu na powyższą decyzję M. W. zarzuciła naruszenie: art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez uznanie, że spełniona została przesłanka zwrotu świadczeń zawarta w tym przepisie, podczas gdy organ w ogóle nie przeanalizował tego, czy świadczenie które ma zwrócić zostało wypłacone na skutek świadomego wprowadzenia w błąd oraz art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie prawidłowego postępowania dowodowego i niewłaściwe dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego. Wniosła o uchylenie obu decyzji, zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu kosztów postępowania oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. W uzasadnieniu skarżąca podała, że - jej zdaniem - pojęcie "nienależnie pobrane świadczenie" należy rozumieć w ten sposób, że jest ono pobrane sprzecznie z przepisami, ale z powodu świadomego wprowadzenia w błąd organu. Tymczasem Kolegium w ogóle nie zajęło się oceną powyższej okoliczności. Następnie wskazała, że organ nie wziął pod uwagę tego, że we wskazanym okresie pomimo zatrudnienia na terenie [...] jej mąż nie pobierał żadnych zasiłków na dzieci, choć mu teoretycznie przysługiwały. Świadczy to o tym, że ich celem nie było wykorzystywanie w nieuczciwy sposób systemów pomocy społecznej obu krajów. Nadto skarżąca podniosła, że sama zgłosiła fakt pobytu męża za granicą, gdy rozpoczęli starania o przyznanie świadczeń rodzinnych na terenie [...]. Podkreśliła, że do wniosku było składane oświadczenie o zarobkach za rok 2010, więc nie można jej zarzucać, że wprowadzała w błąd OPS w Prudniku w kwestii dochodów. Skarżąca stwierdziła, że dochody męża uzyskane w 2011 r. prawdopodobnie w niczym nie zmieniałyby ich sytuacji do uzyskania prawa do świadczeń rodzinnych. Dodała że, krzywdzące jest obecnie uznanie, że należy zwrócić przedmiotowe świadczenie jako nienależnie pobrane zwłaszcza, że Kolegium, wydając decyzję, pominęło te wszystkie okoliczności. W ten sposób dopuściło się naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., gdyż w ogóle nie badało okoliczności, które pozwalają ocenić j świadomość i "premedytację", skarżącej, zatem naruszyło art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych źle go stosując i dochodząc do błędnych wniosków, że spełnione zostały warunki żądania zwrotu wszystkich świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodało, że nie badało przesłanki świadomego wprowadzenia organu w błąd, gdyż przesłanka ta zawarta jest w art. 30 ust. 2 pkt 2 tej ustawy i nie stanowiła podstawy wydania decyzji przez organ pierwszej instancji.

Pełnomocnik skarżącej radca prawny B. D. w piśmie z dnia 14 września 2017 r. podtrzymał stanowisko M. W. wyrażone w skardze. Jednocześnie uzupełnił argumentację skargi zarzucając, że w sprawie przede wszystkim doszło do naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż organ administracji nie wziął pod uwagę kluczowej okoliczności w sprawie, a mianowicie tego, czy w rzeczywistości doszło do wypłaty świadczeń rodzinnych, do których skarżąca byłą uprawniona - zarówno w Polsce, jak i w [...] jako kraju zatrudnienia jej męża. Dopiero bowiem w takiej sytuacji dochodzi do ziszczenia się przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Organ drugiej instancji, w ślad za organem pierwszej instancji, całkowicie zaniechał zbadania tych okoliczności. Autor skargi, powołując się na doktrynę i orzecznictwo, stwierdził, że reguła przeciwdziałająca kumulacji świadczeń rodzinnych ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń rodzinnych już przyznanych w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny. Gdyby organy takie postępowanie i takie ustalenia przeprowadziły, zostałoby wykazane, że mąż skarżącej nie pobierał w okresie objętym zaskarżoną decyzją świadczeń rodzinnych na terenie [...]. Tym samym nie wystąpiła przesłanka uznania świadczeń wypłaconych w Polsce za nienależnie pobranych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm. - dalej: P.p.s.a.). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151 P.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji oraz ją poprzedzającej wykazała, że odpowiadają one kryterium legalności.

Na wstępie wskazać należy, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518, z późn. zm. - dalej: ustawa), które regulują zasady przyznawania, w tym zwrotu świadczeń rodzinnych oraz przepisy wspólnotowe, tj. jest przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.04.166.1, ze zm. - zwanego dalej rozporządzeniem nr 883/2004) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.09.284.1).

Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2 art. 23a ustawy). Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, bowiem ojciec małoletnich dzieci na rzecz, których przyznane zostały świadczenia rodzinne wraz z dodatkami podjął zatrudnienie w [...] w dniu 9 września 2011 r., czyli już po przyznaniu świadczenia rodzinnego na małoletnie dzieci od 1 listopada 2010 r.

Natomiast po myśli ust. 3 art. 23a ustawy, marszałek województwa zobligowany jest do podjęcia czynności zmierzających do ustalenia, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zaś organ właściwy, zgodnie z ust. 5 art. 23a ustawy, uchylić decyzje przyznające świadczenie rodzinne, gdy marszałek województwa ustali, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Przepis ten bowiem stanowi, że w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku, o którym mowa w ust. 5, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 6 art. 23a ustawy). Oznacza to, że marszałek województwa jest zobowiązany i właściwy do orzekania w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy unijne o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 4 w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 2 oraz art. 23a ust. 6 w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy) oraz do orzekania w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy unijne o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 9 ustawy). Zgodnie bowiem z ostatnio przywołanym przepisem marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, i w takiej sytuacji przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Wobec tego organ ten jest z urzędu zobligowany rozważyć czy i w jakim okresie zostały zrealizowane podstawy ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez dany podmiot za cały okres podlegania przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższe wskazuje, że marszałek województwa jest zobowiązany dokonać analizy ustalonego prawidłowo stanu faktycznego w świetle wszystkich podstaw z art. 30 ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 9 ustawy.

Zdaniem Sądu, przede wszystkim organ powinien ustalić, czy w sprawie nie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, która podlega rozważeniu zważywszy na odesłanie zawarte w art. 23a ust. 9 zd. 2 ustawy. Stosownie do treści art. 30 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 23a ust. 9 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Poza tym, eliminując możliwość kumulacji prawa do zasiłku rodzinnego, w sytuacji gdy członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, wprowadzono w art. 7 pkt 6 ustawy rozwiązanie mające zapobiegać takim sytuacjom. W świetle tego przepisu zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Ustawodawca postanowił więc, że zasiłek rodzinny co do zasady nie przysługuje, jeżeli przysługuje on poza granicami Polski. Rozwiązanie to nie jest jednakże bezwzględne, jeśli bowiem przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej, wówczas zaistnieje możliwość uzyskania świadczenia także na mocy przepisów krajowych, tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyjdzie zauważyć, że z orzecznictwa wynika, że dla ustalenia, czy spełniona jest powyższa przesłanka negatywna niezbędne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie, czy członkowi rodziny pracującemu za granicą na to dziecko przysługuje zasiłek rodzinny. Negatywna odpowiedź nakłada na organy prowadzące postępowanie obowiązek dokonania kolejnych ustaleń w zakresie czy dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym nie stanowią inaczej. Poza tym organy zobowiązane są do ustalenia charakteru świadczeń, o które ubiega się strona i w tym przedmiocie zbadania odpowiednich przepisów unijnych czy międzynarodowych, w kontekście czy ubiegającemu się o zasiłek przysługiwało prawo do świadczenia o analogicznym zakresie na terenie kraju, w którym był zatrudniony on lub członek rodziny. Odnotować trzeba, że słowo "przysługuje" oznacza abstrakcyjne określenie sytuacji prawnej członka rodziny w zakresie prawa do zasiłku rodzinnego przez ustawodawstwo innego niż Polska kraju, któremu podlega, jak też określa, że członek rodziny, podlegając ustawodawstwu innego państwa, może potencjalnie, w świetle reguł dotyczących koordynacji, uzyskać tam świadczenie. Taki wniosek wypływa z analizy norm kolizyjnych zawartych w aktach unijnych dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenie społecznego, mających za zadanie eliminowanie zbiegu uprawnień do świadczeń. Jeśli bowiem norma kolizyjna wskazuje na pierwszeństwo prawa obcego, wówczas brak jest podstaw do ubiegania się o przyznanie świadczenia na podstawie przepisów krajowych. Jedną z głównych zasad zawartych w rozporządzeniu (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego bowiem jest unowocześnienie i uproszczenie zasad koordynacji dla osiągnięcia celu, jakim jest swobodny przepływ osób. Poza tym ustanowione zasady mają na celu koordynację w zakresie zabezpieczenia społecznego i wpisują się w ramy swobodnego przepływu osób oraz powinny z tego tytułu przyczyniać się do podniesienia poziomu życia tych osób i warunków zatrudnienia (pkt 1 preambuły ww. rozporządzenia). W świetle pkt 15 preambuły niezbędne jest poddanie osób przemieszczających się we Wspólnocie systemem zabezpieczenia społecznego tylko jednego Państwa Członkowskiego w celu uniknięcia zbiegu mających tu zastosowanie przepisów ustawodawstw krajowych oraz komplikacji, które mogłyby z tego wynikać. Aby jak najbardziej skutecznie zagwarantować równość traktowania wszystkich osób pracujących na terytorium Państwa Członkowskiego, stosowne jest uznanie, jako ogólną zasadę, że ustawodawstwem mającym zastosowanie jest ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, w którym zainteresowana osoba wykonuje swą pracę jako pracownik najemny lub na własny rachunek (pkt 17 preambuły). Warto równocześnie wskazać na pkt 18a preambuły do rozporządzenia nr 883/2004, w którym stwierdza się, że zasada stosowania jednego ustawodawstwa ma wielkie znaczenie i powinna zostać wzmocniona.

W świetle przytoczonych przepisów należy stwierdzić, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie pobrane za okres, w którym znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z wyjazdem członka rodziny osoby uprawnionej do świadczenia poza granice Rzeczypospolitej Polskiej. W tym miejscu przyjdzie jeszcze raz wskazać, iż koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego została uregulowana przepisami rozporządzenia 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Artykuł 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 stanowi, iż osoba wykonująca w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego. Wobec tego w świetle powyższego uregulowania podstawowym łącznikiem wskazującym właściwe i wyłącznie stosowane prawo w zakresie ubezpieczeń społecznych jest miejsce wykonywania pracy. Po myśli art. 67 cyt. rozporządzenia "Osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Jednak emeryt lub rencista jest uprawniony do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem Państwa Członkowskiego właściwego ze względu na emeryturę lub rentę."

Przywołany przepis tworzy na korzyść pracownika podlegającego ustawodawstwu państwa członkowskiego innego niż to, na którego terytorium zamieszkują członkowie jego rodziny, uprawnienie do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo państwa zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek. Oznacza to, że na podstawie art. 67 rozporządzenia nr 883/2004 na państwie zatrudnienia spoczywa obowiązek wypłaty świadczeń rodzinnych, ponieważ wiąże uprawnienia pracownika najemnego do świadczeń rodzinnych z faktem zatrudnienia go w innym państwie członkowskim i jednocześnie nie stanowi podstawy do pozbawiania członków jego rodziny prawa do świadczeń rodzinnych w kraju ich zamieszkania. Wracając na grunt regulacji zawartej w art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy przyjdzie zauważyć, że sformułowanie "ustalenia podlegania ustawodawstwu", należy rozumieć jako wymóg wskazania na przepis, który wyraźnie predestynuje pracownika przybywającego z innego Państwa Członkowskiego jako świadczeniobiorcę, albo wskazania aktu (rozstrzygnięcia, czynności) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (por. wyrok z dnia 21 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 556/10 wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Do zadań tych należy: pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (pkt 1) oraz wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (pkt 2). Stosownie do treści art. 2 pkt 1 ustawy świadczeniem rodzinnym są zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego.

Warto powtórzyć, że pojęcie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego zdefiniowane zostało w art. 30 ust. 2 ustawy, natomiast osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 ustawy). W przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (art. 30 ust. 2 pkt 3). Powyższe przepisy korespondują z art. 7 pkt 6 ustawy, według którego zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zakaz kumulacji świadczeń formułuje również art. 10 rozporządzenia nr 883/2004 stanowiąc, że "O ile nie określono inaczej, niniejsze rozporządzenie nie przyznaje ani nie utrzymuje prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju za jeden i ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego". Zacytowany przepis ustanawia generalny zakaz kumulacji świadczeń. Podstawowym celem tej regulacji jest zapobieżenie sytuacji, w której pobierane będą świadczenia tego samego rodzaju z więcej aniżeli jednego państwa członkowskiego, za jeden i ten sam okres ubezpieczenia.

W świetle powołanych przepisów, w ocenie składu orzekającego, należy stwierdzić, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie pobrane za okres, w którym znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z wyjazdem członka rodziny osoby uprawnionej do świadczenia poza granice Rzeczypospolitej Polskiej. Z zasady przesłanką stwierdzenia obowiązku zwrotu jest, w tej sytuacji, wydanie ostatecznej decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenia z przyczyn nabycia prawa do świadczeń w innym państwie. Przy czym w orzecznictwie sądów administracyjnych, wyrażono pogląd, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne, jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 331/05).

Odnosząc powyższe rozważania natury ogólnej na grunt kontrolowanej sprawy wskazać trzeba, że ustalony przez organy stan faktyczny jest bezsporny i wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie ma sporu w podstawowej kwestii, iż po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2010/2011, mąż skarżącej wyjechał do [...] i tam podjął pracę począwszy od 9 września 2011 r. J. W. stał się uprawniony do świadczeń rodzinnych w [...] w całym okresie aktywności zawodowej w tym kraju, z mocy art. 67 w zw. z art. 11 ust. 3 lit a rozporządzenia nr 883/2004, gdyż od 9 września 2011 r. do 14 kwietnia 2013 r. opłacane były w tym okresie za niego składki na ubezpieczenie społeczne. Art. 67 cyt. rozporządzenia statuuje uprawnienia pracownika najemnego do świadczeń rodzinnych z faktem zatrudnienia go w innym państwie członkowskim i nie stanowi podstawy do pozbawiania członków jego rodziny prawa do świadczeń rodzinnych w kraju ich zamieszkania. Klasyfikacja zaś świadczeń dla celów przepisów zapobiegających w Państwie Członkowskim zbiegom świadczeń z zabezpieczenia społecznego wypłacanych w innym Państwie Członkowskich jest materią regulowaną przez właściwe prawo krajowe, uwzględniające przepisy kolizyjne, jako że reguły wspólnotowe nie mają tu zastosowania.

W niniejszej sprawie niewątpliwie skarżącej wypłacano świadczenia rodzinne w okresie, kiedy miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i odbywało się to na mocy decyzji organu niewłaściwego. Przy czym Marszałek Województwa Opolskiego, ostateczną decyzją z dnia 2 września 2015 r., nr [...], działając na podstawie art. 68 ust. 1 b (i) rozporządzenia nr 883/2004, art. 60 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 oraz Decyzji nr F1 z dnia 12 czerwca 2009 dotyczącej wykładni art. 68 rozporządzenia nr 883/2004 odnoszącego się do zasad pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych, odmówił M. W. przyznania prawa do świadczeń rodzinnych, tj. do zasiłku rodzinnego na dzieci: K. W., B. W., J. W., J. W. oraz M. W. w okresie od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: J. W., J. W. oraz M. W. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko: J. W. w okresie od 1 do 31 października 2011 r., z powodu braku możliwości ustalenia dochodu rodziny, tym samym rozstrzygnięcia czy rodzina spełniała w powyższym okresie kryterium dochodowe określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Dostrzec także należy, iż określona w art. 10 rozporządzenia nr 883/2004 reguła zakazująca kumulacji świadczeń rodzinnych ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń rodzinnych przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny. Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że Marszałek Województwa, po uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne na małoletnie dzieci i przekazaniu mu wniosku, stosując się do nakazu wynikającego z art. 23a ust. 6 ustawy, wydał decyzję w przedmiocie świadczenia rodzinnego objętego wnioskiem skarżącej z dnia 27 października 2010 r. Wbrew zarzutowi skargi organ miał na względzie okoliczność zbiegu praw do świadczeń rodzinnych, rozpoznając ww. wniosek, jednak podjęte działania z urzędu, jak i brak współdziałania skarżącej (wezwania z: 2013 r., 2014 r. i 2015 r.) nie pozwoliły na ustalenie spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, dlatego podjął decyzję odmowną.

W niniejszym przypadku skład orzekający utożsamia się z poglądem wyrażonym w orzecznictwie, że bez wpływu na zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest okoliczność pobierania, czy nie, świadczeń w innym Państwie Członkowskim (por. wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1710/09). Ponadto wskazuje się, że ustawodawca nie uzależnił oceny wypłaconego w Polsce świadczenia rodzinnego jako nienależnego, od kwestii złożenia stosownego wniosku realizującego uprawnienie do świadczenia rodzinnego, w innym państwie członkowskim, gdzie członek rodziny pracuje, lecz od samego faktu nabycia tego uprawnienia w innym państwie członkowskim (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 10 marca 2009 r., sygn. II SA/Ke 45/09). Zdaniem Sądu, w świetle przedstawionych konstatacji należy zaakceptować stanowisko organów, że samo uprawnienie do świadczeń rodzinnych ojca dzieci w ustawodawstwie kraju zatrudnienia przesądza o właściwości tego kraju, jako uprawnionego do wypłaty należnych świadczeń rodzinnych. Przesłanką stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w dalszej kolejności obowiązku ich zwrotu, jest w tej sytuacji wydanie ostatecznej decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenia z przyczyn nabycia uprawnienia do świadczeń rodzinnych na zasadzie pierwszeństwa w kraju zatrudnienia i taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Bez znaczenia dla stwierdzenia nienależności świadczenia jest faktyczny brak podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie tego świadczenia przez instytucje państwowe kraju, w którym podjął zatrudnienie członek rodziny strony, skoro przepis art. 7 pkt 6 i art. 23a ust. 5 ustawy uzależnia uchylenie decyzji przyznającej świadczenie od faktu przysługiwania/uzyskania uprawnień do świadczeń zagranicznych, to również od tego zdarzenia uzależnione jest wydanie decyzji uznającej świadczenia za nienależnie pobrane w trybie art. 30 ust. 2 pkt 3 tej ustawy. Nie ma zatem znaczenia, że organ nie wyjaśnił kwestii czy zostały rodzinie wypłacone świadczenia za wskazany okres w kraju zatrudnienia zwłaszcza, że gdy organ ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21.

Marszałek Województwa ma obowiązek w oparciu o art. 23a ust. 6 ustawy wydać decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych od dnia, w którym dana osoba zaczęła podlegać obcemu ustawodawstwu, ponownie jedynie w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem powoływanych przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia. Warto również zauważyć, że ustawodawca wprowadził przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie w celu wymierzenia sankcji za podjęcie pracy za granicą, lecz tylko w celu zharmonizowania wypłacania świadczeń w krajach członkowskich Unii Europejskiej. W konsekwencji uregulowanie to posiada charakter kompensacyjny, czemu odpowiada uchylanie decyzji przyznającej świadczenie tylko w tych okresach, gdy rzeczywiście zachodziła koordynacja wspomnianych systemów. Takie stanowisko znajduje odzwierciedlenie w pkt 1, 4, 5, 8 i 13 preambuły do rozporządzenia nr 883/2004. Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy można się bowiem domagać zwrotu tylko tych świadczeń, które zostały wypłacone z krajowych środków finansowych, mimo istnienia równolegle w tym samym czasie podstawy do uruchomienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. I taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie w stosunku do okresu, za który obecnie skarżąca ma oddać otrzymane wsparcie.

Jednocześnie należy stwierdzić, że organy prawidłowo uznały, iż świadczenia rodzinne wypłacone M. W. na rzecz dzieci: K. W., B. W., J. W., J. W. oraz M. W. od dnia 1 do dnia 31 października 2011 r. r. stanowiły świadczenia nienależne, gdyż wobec stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia, skarżąca nie była uprawniona do ich pobierania. Konsekwencją powyższego było więc rozstrzygnięcie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych do dnia całkowitej spłaty należności. Zaskarżone decyzje zawierają prawidłowe wyliczenie nienależnie pobranych świadczeń, które zostały wykazane w uzasadnieniu decyzji, które określa także wyliczenie odsetek zgodne z art. 30 ust. 8 ustawy.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że nie jest możliwe orzeczenie w jednej decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach rodzinnych oraz nakazanie ich zwrotu, przyjdzie powtórzyć, w ślad za organem, iż przepis art. 30 ust. 5 ustawy zmieniony został przez art. 3 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302), z dniem 18 września 2015 r. Decyzja organu pierwszej instancji wydana została 9 września 2016 r., a więc po wejściu w życie powołanej zmiany, stąd organ mógł w jednej decyzji ustalić kwotę nienależnie pobranego świadczenia oraz obowiązek jej zwrotu.

Z powyższych przyczyn skarga nie mogła, zatem odnieść zamierzonego skutku. Organy, w ocenie Sądu, przeprowadziły postępowanie nie tylko w zgodzie z przepisami postępowania, dokonując ustaleń istotnych okoliczności dla treści rozstrzygnięcia i kompleksowej oceny zebranego materiału dowodowego, w myśl art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., ale także w prawidłowy sposób ustaliły obowiązujące przepisy prawa materialnego, dokonując ich prawidłowej wykładni i zastosowania. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały przedstawione w uzasadnieniach kwestionowanych rozstrzygnięć w sposób, który nie uchybia postanowieniom art. 107 § 3 K.p.a. O toczącym się postępowaniu, poszczególnych czynnościach podejmowanych w ramach jego i zebraniu całości materiału dowodowego strony były informowane, co odpowiada zasadzie zawartej w art. 10 K.p.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.