Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1479/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj (spr.),, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi R.F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenie należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. W dniu 14 lipca 2014r. wpłynął do Z. U. S. w S. (dalej przywoływany jako: "Zakład") wniosek R. F. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca", " Wnioskodawczyni") o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek wraz z odsetkami, uzasadniony trudną sytuacją ekonomiczną, zdrowotną i rodzinną. Wnioskodawczyni oświadczyła, że opłacenie zaległych składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazała, że od wielu lata pozostaje w separacji z mężem R. F., a od 21 sierpnia 2008r., mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Zobowiązana ma trzech dorosłych synów, jednakże żaden z nich nie jest w stanie wspomóc jej finansowo. Ponadto, Wnioskodawczyni oświadczyła, że jest osobą schorowaną, niezdolną do pracy, podlegającą leczeniu i rehabilitacji utrzymującą się ze świadczenia rentowego.

2. W dniu[...] ., decyzją nr [...] , Zakład odmówił Wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

3. W dniu 30 września 2014r. wpłynął w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wniosek Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, uzasadniony trudną sytuacją ekonomiczną, zdrowotną i rodzinną. We wniosku Skarżąca podkreśliła, że jest osobą schorowaną, otrzymującą świadczenie rentowe, którego wysokość wynosi [...] zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł miesięcznie. Skarżąca wskazała, że wydaje na leki ponad [..] zł, na pozostałe środki utrzymania i wyżywienie ok. [...] zł, za telefon płaci ok. [...] zł, koszty dojazdów wynoszą ok. [..] zł, koszty zakupu środków higieny, odzieży, bielizny ok. [...] zł miesięcznie. Zobowiązana podkreśliła, iż samochód marki [..] został zakupiony przez jej syna w celu dowożenia Skarżącej na leczenie, rehabilitację i załatwianie bieżących spraw.

Wnioskodawczyni ponownie wskazała, iż pozostaje w separacji z małżonkiem od 21 sierpnia 2008r., ma trzech dorosłych synów, ale żaden nie jest w stanie wspomóc jej finansowo. Nadto, jest osobą schorowaną, korzystającą z pomocy innych osób przy załatwianiu spraw bieżących, pomimo podejmowanych środków stan zdrowia Wnioskodawczyni nie ulega poprawie.

4. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Organ ustalił, że Zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą od dnia 01 lipca 2005 r. do 29 września 2014 r. w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych. Na koncie dłużnika figurują zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne za okres 12/2009r., 01/2010r.- 03/2010r., 06/2010r., 11/2010r., 12/2010r., 02/2011 r.- 03/2011r., 09/201 1r.- 05/2012r., 10/2012r., 12/2012r.-07/2013r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2011 -05/2012r., 12/2012- 03/2013r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres za okres 02/2010r., 03/2010r., 06/2010r., 10/2011r.- 07/2013r.w łącznej kwocie [...] zł plus odsetki zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie. Ponadto, na koncie dłużnika figurują zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne za okres 12/2009r., 01/2010r.- 03/2010r, 06/2010r., 11/2010r., 12/2010r., 02/2011- 03/2011r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2010-03/2010r., 06/2010r., 02/2011 w łącznej kwocie [...] zł. plus odsetki zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie.

Na podstawie przedłożonych dokumentów Organ ustalił, iż Wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolna do pracy i pobiera świadczenie rentowe, którego wysokość wynosi od dnia 01 kwietnia 2014r. [...] zł brutto, ponadto ma przyznany dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, w okresie 08-10/2014r. osiągnęła średniomiesięczny dochód w wysokości [...] zł brutto tj. [..] zł netto.

W złożonych zeznaniach o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36 ustalono, że płatnik w roku podatkowym 2011r. z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej przy przychodzie w kwocie [...] zł brutto i kosztach uzyskania przychodów w wysokości [...] zł brutto wykazał stratę w kwocie [...] zł, brutto natomiast w 2012r. z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej przy przychodzie w kwocie [...] zł brutto i kosztach uzyskania przychodów w wysokości [...] zł brutto uzyskał dochód w kwocie [...] zł brutto. Ponadto, w 2013 r. z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej przy przychodzie w kwocie [...] zł brutto i kosztach uzyskania przychodów w wysokości [...] zł brutto uzyskał dochód w kwocie [...] zł brutto. Ponadto, w 2013 r. z emerytury- renty oraz innych krajowych świadczeń, Wnioskodawczyni osiągnęła łączny dochód w kwocie [...] zł brutto.

Nadto, Organ ustalił, że Zobowiązana jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w S. przy ul. [...] opisanej w KW nr[...].

5. W dniu 31 października 2014 r. Prezes Z. U. S. wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia[...] . o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Uzasadniając swoje stanowisko podjęte w sprawie, Organ nakreślił ramy prawne sprawy. Powołując treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013, poz. 1442) o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej przywoływana jako: "u.s.u.s."), wskazał kiedy należności z tytułu składek mogą być umorzone oraz co należy rozumieć przez pojęcie ważny interes strony zobowiązanej zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

Rozpatrując ponownie wniosek w przedmiocie umorzenia należności Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie w stosunku do Skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżąca pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...] zł, ma przyznany dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, w okresie 08-10/2014r.- osiągnęła średniomiesięczny dochód w wysokości [...] zł brutto tj. [...] zł netto. Ponadto jest współwłaścicielką nieruchomości gruntowej położonej w S. przy ul. [...] a także samochodu osobowego marki [...] rok produkcji [...] nabytego w dniu 30 sierpnia 2013r. W przedmiotowej sprawie istnieje zatem majątek który może stanowić przedmiot zabezpieczenia spłaty oraz postępowania egzekucyjnego. Jak wskazał Organ, na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi m.in. gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Zdaniem Organu, w niniejszej sprawie nie zachodzi również uzasadniony przypadek, który ze względu na szczególne okoliczności przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej, winien w oparciu o powołane przepisy i zawarte w nich przesłanki skutkować umorzeniem przedmiotowego zadłużenia i zwolnieniem z długu w okresie jego wymagalności. Organ zważył, iż Zobowiązana jest osobą schorowaną, osiągającą dochód ze świadczenia rentowego oraz dodatku pielęgnacyjnego. Dochody uzyskiwane w prowadzonym.

Zdaniem Organu, w niniejszej sprawie nie zachodzi również uzasadniony przypadek, który ze względu na szczególne okoliczności przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej, winien w oparciu o powołane przepisy i zawarte w nich przesłanki skutkować umorzeniem przedmiotowego zadłużenia i zwolnieniem z długu w okresie jego wymagalności. Brak bowiem podstaw do przyjęcia, iż nie istnieją możliwości do spłaty tych należności choćby w minimalnych kwotach czy ratach w okresie wymagalności zobowiązania, a także że spłata należności składkowej bądź ich dochodzenie w granicach przewidzianych prawem stanowić będzie zagrożenie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych Skarżącej w okresie wymagalności należności.

W ocenie Organu, Skarżąca nie wykazała uzasadnionego przypadku, który przy uwzględnieniu jej ważnego interesu stanowiłby przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej okoliczność dającą możliwość umorzenia przedmiotowych należności. Brak podstaw bowiem do umorzenia należności o charakterze publicznopoprawnym w sytuacji, gdy umorzenie dotyczy osoby uzyskującej dochody, mającej możliwości płatnicze.

Organ zaznaczył, że Strona nie wykazała, iż nie jest w pozostałym okresie wymagalności, w ogóle przystąpić do opłacenia dochodzonych należności. Uwzględnił, że Skarżąca formalnie pozostaje w związku małżeńskim z ustanowioną rozdzielnością majątkową, według oświadczenia pozostaje w formalnej separacji, nie mając innych osób na utrzymaniu.

Jak wskazał Organ, nie kwestionuje on stanu zdrowia zainteresowanej umorzeniem. Uwzględnił jednakże, dochody stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych Skarżącej oraz możliwość dochodzenia należności ponad kwotę wolną zgodnie z przepisami prawa. Nadto podniósł, iż Skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczyła jakie ponosi miesięcznie wydatki w prowadzonym gospodarstwie domowym, nie przedstawiając w tym zakresie dowodów na poparcie wydatków w wysokości przez siebie wskazanej.

Zdaniem Organu, w przedmiotowej sprawie zainteresowana umorzeniem nie wykazała, iż opłacenie należności stanowi zagrożenie dla zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych jak również istniejącej definitywnej przeszkody i możliwości przystąpienia do spłaty w okresie wymagalności przedmiotowych należności.

6. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy to jest:

- art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) (zwany dalej kpa) poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Z. U. S. Oddział w S. z dnia [...] nr sprawy [..] - art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo wystąpienia ustawowych przesłanek do jej uchylenia,

- art. 9 kpa poprzez nie zobowiązanie Skarżącej do uzupełnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek poprzez przedłożenie dowodów potwierdzających jej koszty utrzymania,

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez błędne przyjęcie, iż Skarżąca otrzymuje miesięczne dochody w kwocie [...] zł netto podczas, gdy Skarżąca otrzymuje wynagrodzenie w postaci renty oraz dodatku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie [...] zł netto,

- art. 107 § 3 kpa poprzez lakoniczne ustosunkowanie się do odwołania Skarżącej, nie wyjaśnienie w sposób jasny i szczegółowy podstaw wydanej decyzji, a także braki w uzasadnieniu prawnym,

- art. 10 § 1 kpa poprzez nie zapewnienie Stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji uniemożliwienie Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, nie poinformowanie Skarżącej przed wydaniem decyzji o możliwości zapoznanie się z aktami sprawy i zebranym w sprawie materiałem dowodowym, czym Organ nie zapewnił stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania,

- art. 6 kpa albowiem Organ zobowiązany jest do działania na podstawie przepisów prawa a w niniejszej sprawie Organ dopuścił się szeregu uchybień w prowadzonym postępowaniu,

- art. 8 i art. 11 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób niezgodny z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego nie wyjaśniając Stronie przesłanek, którymi się kieruje przed wydaniem decyzji błędnie pouczając Stronę, uniemożliwiając Stronie wzięcie czynnego udziału w toku postępowania oraz poprzez wadliwe stosowanie prawa materialnego, czym Organ nie wzbudził zaufania uczestnika postępowania do władzy publicznej,

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest:

- art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013r. poz. 1442 dalej przywoływana jako: "u.s.u.s.") poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji odmowę umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne Skarżącej pomimo wystąpienia w niniejszej sprawie uzasadnionego przypadku pozwalającego na umorzenie przedmiotowych składek,

- § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. nr 141, poz. 1365) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż w sprawie Skarżącej nie występuje ważny interes uzasadniający umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne podczas gdy przewlekła choroba skarżącej jest ważnym interesem i uniemożliwia jej opłacenie należności na rzecz ZUS.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, iż w dniu 24 grudnia 2012r. doznała udaru niedokrwiennego mózgu obu półkul, móżdżku i mostu. W wyniku czego nastąpił u Skarżącej niedowład połowiczny prawostronny oraz zespół móżdżkowy. W związku z udarem oraz powikłaniami, Skarżąca była hospitalizowana w okresie od 24 grudnia 2012 r. do 28 marca 2013 r. Do dnia dzisiejszego nie powróciła do pełnej sprawności fizycznej i intelektualnej, dodatkowo wystąpił u Skarżącej zespół depresyjny.

W związku ze stanem zdrowia Skarżąca zmuszona została do zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. Jedyne źródło utrzymania Skarżącej stanowi renta w wysokości [...] zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł co daje łącznie [...] zł netto miesięcznie, a nie jak wskazał organ [...] zł netto.

Przedmiotowa kwota ze względu na znaczne wydatki związane z leczeniem jest niewystarczająca dla pokrycia podstawowych potrzeb ubezpieczonej, nie mówiąc już o zapłacie zaległości na rzecz ZUS.

Skarżąca podniosła, iż wbrew stanowisku Organu nie posiada nieruchomości gruntowej, jedynie posiada udział w nieruchomości stanowiącej odrębną własność lokalu położoną w S. przy ul.[...]. Przedmiotowa nieruchomość jest lokalem mieszkalnym w którym zamieszkuje i poza nim Skarżąca nie ma możliwości zamieszkania w innym miejscu.

Zdaniem Skarżącej, jej sytuacja osobista i majątkowa kwalifikuje się do uznania, iż występuje u niej uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 28 ust. 3 a ww. ustawy oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozwalający na umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazała, iż jej sytuacja powstała w wyniku nieprzewidzianego zdarzenia jakim był udar niedokrwienny mózgu.

Zdaniem Skarżącej, jest ona w dużo gorszej sytuacji od innych płatników składek albowiem ze względu na nagłą i nieprzewidywalną chorobę została całkowicie pozbawiona możliwości wpływu na własne dochody. Jedynymi jej źródłami utrzymania jest i będzie tylko i wyłącznie świadczenie związane z jej chorobą. Dodatkowo koszty związane z leczeniem nie będą spadać, a wręcz przeciwnie nieunikniony jest ich wzrost. Stąd próba wyegzekwowania przez ZUS zaległych składek doprowadzi do sytuacji, że Skarżąca nie będzie w stanie wykupić niezbędnych leków, stawić się na niezbędne leczenie i rehabilitacje, będzie niedożywiona, co w konsekwencji doprowadzi do jeszcze szybszego upadku jej zdrowia.

W ocenie Skarżącej, Organ dokonał pobieżnego zbadania sprawy, błędnie ustalił dochody ubezpieczonej, a także jej majątek. Nadto nie poinformował Skarżącej o przesłankach, którymi się kierował przed wydaniem decyzji oraz nie zapewnił Stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji uniemożliwił Skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz głoszonych żądań.

7. W odpowiedzi na skargę, Prezes Z. U. S. reprezentowany przez Dyrektora Z. U. S. Oddziału w S. działającego w sprawie przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

8. W świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako "p.p.s.a.").

Kompetencja kontrolna sądu administracyjnego sprowadza się zatem do oceny legalności działania organu administracji na trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności działania z prawem materialnym, b) dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych (por. A. Kabat, Prawo do sądu jako gwarancja ochrony praw człowieka w sprawach administracyjnych [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, Warszawa 1997, s. 231).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

9. Na wstępie wywodu nakreślić należy ramy prawne sprawy.

Zgodnie z normą zawartą w art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem treści ust. 2-4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu. W przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy Z. U. S., nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.

I tak, przepis art. 28 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w ust. 3 wymienione są w siedmiu punktach sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy. Są to takie sytuacje, jak: śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5), oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne ( pkt 6).

Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Z. U. S. może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla Organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

10. O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podkreślić także należy, iż w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Przesłanki, którymi powinien się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którego § 3 ust. 1 przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 5 marca 2014 r. (sygn. akt II GSK 22/13), w stosunku do tej grupy osób (zobowiązanego i jego rodziny), konieczność uwzględnienia ich ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych jest konstrukcją podobną do przyjętej w art. 7 k.p.a., gdzie obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi w orzecznictwie i doktrynie podstawowy element uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 264/07, LEX 494281).

Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. (sygn. II GSK 1045/08, źródło internetowe: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) odnosząc się do powyższej kwestii wyjaśnił, że na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek – pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności – nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne. Natomiast wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

11. W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, że jego rolą w kontroli legalności decyzji administracyjnej mającej charakter uznaniowy, jest dokonanie analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd administracyjny nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej.

Zadaniem bowiem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09, LEX nr 746112).

Na gruncie regulacji z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego nie można stwierdzić, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże w ocenie Sądu należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum. W delimitacji znaczenia tego terminu należy bez wątpienia odnieść się do takich pojęć, jak "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji". W związku z tym należy zauważyć, że Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w publikowanych okresowo danych statystycznych uwzględnia informacje określające wielkość tzw. minimum egzystencji, jak i minimum socjalnego i te okoliczności Sąd winien mieć na względzie przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Tymczasem w treści zaskarżonej decyzji trudno dopatrzyć się analizy i odniesienia konkretnej sytuacji Skarżącej do tychże pojęć, co niewątpliwie stanowi błędną interpretację i w konsekwencji naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego. Organ jedynie lakonicznie wskazał, iż brak jest podstaw do przyjęcia (...) że spłata należności składkowej bądź ich dochodzenie w granicach przewidzianych prawem stanowić będzie zagrożenie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanej w okresie wymagalności należności.

W tym miejscu Sąd podkreśla, że za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze strony mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

12. Zaskarżona decyzja w ocenie Sądu narusza także dyspozycję art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Podkreślić należy, iż okoliczności wskazane w tej normie prawnej (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny) mogą stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności tylko wtedy, gdy pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Dla oceny czy przesłanka powyższa jest spełniona, wymagana jest zatem weryfikacja zaskarżonej decyzji w aspekcie, czy dokonana przez Organ analiza finansów Skarżącej pozwala na ustalenie, że w jej budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. II GSK 427/10; z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. II GSK 393/09).

Oczywiście, decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Nie zwalnia to jednak Organu przy wydaniu tego rodzaju decyzji z obowiązku rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

13. Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca doznała udaru niedokrwiennego mózgu obu półkul w wyniku czego nastąpił u Skarżącej niedowład połowiczny prawostronny oraz zespół móżdżkowy. Do dnia dzisiejszego Skarżąca nie powróciła do pełnej sprawności fizycznej i intelektualnej. Pomimo podejmowanych środków, stan zdrowia Skarżącej nie ulega poprawie.

Na podstawie przedłożonych dokumentów Organ ustalił, iż Skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy i pobiera świadczenie rentowe, którego wysokość wynosi od dnia 01 kwietnia 2014r. [...] zł brutto, ponadto ma przyznany dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł (łącznie: [..] zł).

Zgodnie z oświadczeniem Skarżącej, na leki miesięcznie wydaje średnio ponad [...] zł, na pozostałe środki utrzymania i wyżywienie ok. [...] zł, za telefon płaci ok. [...] zł, koszty dojazdów wynoszą ok. [..] zł, koszty zakupu środków higieny, odzieży, bielizny ok. [..] zł miesięcznie (łącznie ok[..] zł).

Skarżąca pozostaje w separacji z małżonkiem i od 21 sierpnia 2008r., ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Samochód marki [..] został zakupiony przez syna Skarżącej w celu dowożenia jej na leczenie i rehabilitację. Skarżąca również posiada udział w nieruchomości stanowiącej odrębną własność lokalu położoną w S. przy ul.[...]. Przedmiotowa nieruchomość jest lokalem mieszkalnym w którym zamieszkuje.

14. Biorąc pod uwagę powyższy wywód, a także konieczność odniesienia się do wskazywanych i możliwych do zweryfikowania poziomów minimum socjalnego i minimum egzystencji, Organ winien ustalić, czy kwota wynikająca z prostego zestawienia uzyskiwanego przez Skarżącą dochodu i ponoszonych wydatków tj: [...] zł, jest to kwota zapewniające owe minima i pozwalająca w konsekwencji na stwierdzenie, że Skarżąca jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

Należy bowiem podkreślić, że dążenie do zaspokojenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie może doprowadzić pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych (§ 3 pkt 1 rozporządzenia).

15. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zw. dalej: p.p.s.a.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak też poprzedzającą jej wydanie decyzję Organu I instancji.