Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 313/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Anna Moskała (sprawozdawca), Asesor WSA Tomasz Świetlikowski, Marta Pająkiewicz – Kremis, Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] czerwca 2018 r. (data wpływu do ZUS) D. K. (dalej strona; wnioskodawca; skarżąca) wystąpiła o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od 03.2004 r. do 06.2006 r. wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu wniosku, strona skarżąca powołując się na art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778) (dalej: u.s.u.s.) wskazała, że należności będące przedmiotem niniejszego postępowania uległy przedawnieniu.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] (znak sprawy: [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. (ZUS) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03.2004 r. do 06.2006 r., w łącznej kwocie [...] zł w tym: z tytułu odsetek za zwłokę w kwocie [...]zł oraz z tytułu upomnienia w kwocie [...]zł.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez błędną jego wykładnie, polegającą na przyjęciu, iż złożenie wniosku o wpis hipoteki przymusowej na udziale nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawczyni, prowadzi do skutku zawieszenia biegu terminu przedawnienia, podczas gdy prawidłowa, systemowa, prokonstytucyjna wykładnia normy prawnej z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., prowadzi do wniosku, iż w przypadku upływu terminu przedawnienia składek ulegają one przedawnieniu na zasadach ogólnych, 2) art. 28 ust. 1 i 3 a u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji odmawiającej umorzenia składek za okres od 2004 do 2006 r. oraz naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 i 77 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie należytego postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie, w szczególności w zakresie przyczyn dla których organ odmówił uwzględnienia zarzutu przedawnienia, 2) art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., z uwagi na fakt nieprzeprowadzenia wszelkich mogących przyczynić się do wyjaśnienia dowodów w sprawie, w tym : zaniechanie w zakresie weryfikacji akt ubezpieczonego w ZUS pod kątem istnienia okresu przedawnienia wpływającego na decyzję, a poprzez to niewyjaśnienie stanu faktycznego bez uwzględnienia okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o umorzenie przedmiotowych należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. B. decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] sierpnia 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2004-06/206 w całości i na podstawie: 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 287 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w tym: a) ubezpieczenia społeczne – za okres 03-08/2004, 01-05/2005 w łącznej kwocie 1.627,06 z (z tytułu składek – 403,06 zł, z tytułu odsetek liczonych na dzień [...] czerwca 2018 r. – 1.224,00 zł) b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres 07-08/2004 w łącznej kwocie 42,00 zł ( z tytułu składek – 0,00 zł, z tytułu odsetek liczonych na dzień [...] czerwca 2018 r. – 42,00 zł) 2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3 i 3a oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odmawia umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na a) ubezpieczenie społeczne – za okres 03/2004-05/2005, 07/2005-06/2006 w łącznej kwocie 31.702,47 zł (z tytułu składek – 12.719,87 zł, z tytułu odsetek liczonych na dzień [...] czerwca 2018 r. – 18.065,00 zł, z tytułu dodatkowej opłaty - 680,00 zł, z tytułu kosztów upomnienia - 237, 60 zł; b) ubezpieczenie społeczne – za okres 03/2004 - 06/2006 w łącznej kwocie 10.840,75 zł ( z tytułu składek – 4.396,95 zł, z tytułu odsetek liczonych na dzień [...] czerwca 2018 r. – 6.235,00 zł, z tytułu kosztów upomnienia – 8,80 zł).

W uzasadnieniu decyzji, organ administracji publicznej wskazał, że w okresie od [...] kwietnia 2003 r. do [...] czerwca 2006 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, z której powstało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. Organ wskazał, że skarżąca posiada prawo użytkowania wieczystego w 1/6 części udziału do nieruchomości będącej działką gruntu przeznaczoną pod budowę domu mieszkalnego o powierzchni 3,67 ara. Na powyższej nieruchomości Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Od [...] listopada 2018 r. skarżąca nie jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych.

W dalszej części uzasadnienia decyzji, organ dokonując subsumcji art. 28, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek ( Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365) stwierdził, że skarżąca w piśmie o ponowne rozpoznanie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oraz w załączonych dokumentach przedstawiających stan faktyczny nie wykazała, że opłacenie przedmiotowych należności może pozbawić skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ponadto skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej, a także nie wykazała choroby lub konieczności opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Następnie organ odniósł się do zarzutu przedawnienia. Wyjaśnił, że należności za cały okres zadłużenia zostały zabezpieczone hipoteką [...] grudnia 2008 r. Zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy systemowej, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką. Jednakże po upływie terminu przedawnienia, należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości składek i odsetek liczonych od dnia przedawnienia. W kontekście powyższego przepisu należy odnieść się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego uznającego niekonstytucyjność art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowej (Dz.U, z 2018 r. , poz. 800 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od [...] stycznia 1998 r. do [...] grudnia 2002 r. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stosowanie wykładni przywołanego wyroku w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest nieuzasadnione i nie znajduje racjonalnych podstaw, gdyż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera przepis art. 31 wskazujący konkretne przepisy Ordynacji podatkowej, które należy stosować do należności z tytułu składek odpowiednio, czyli z uwzględnieniem specyfiki ustawy systemowej. Organ podkreślił, że w art. 31 u.s.u.s. nie było odniesienia do treści art. 70 § 6 ani do aktualnego brzmienia art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Niezgodność z konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od [...] stycznia 1998 r. do [...] grudnia 2002 r. pozostaje bez znaczenia dla należności z tytułu składek, o których mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Końcowo organ wyjaśnił, że decyzje dotyczące umorzenia zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, są one odstępstwem od zasady powszechności opłacania składek i powinny mieć charakter wyjątkowy. W ocenie organu, zgromadzona dokumentacja w sprawie nie wskazuje, że w przedmiotowym przypadku zachodzi całkowita nieściągalność oraz że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla skarżącej i jej rodziny. Biorąc pod uwagę sytuację skarżącej, w ocenie organu spłata należności jest możliwa np. w układzie ratalnym.

W skardze na powyższą decyzję, strona skarżąca wniosła o jej uchylenie, przytaczając zarzuty przedstawione we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz z ostrożności procesowej o jej oddalenie w całości. W uzasadnieniu pisma organ powielił argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego skontrolowanego rozstrzygnięcia, ale tylko w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Na wstępie odnosząc się do wniosku organu administracji publicznej o odrzucenie skargi, Sąd wyjaśnia, że jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzja z dnia [...] maja 2019 r. została doręczona pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu [...] maja 2019 r. (karta [...] akt administracyjnych). Zatem termin do wniesienia skargi upłynął z dniem [...] czerwca 2019 r. (czwartek – Boże Ciało), a więc na dzień ustawowo wolny od pracy. Zgodnie z art. 83 § 2 p.p.s.a. jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. W analizowanej sprawie za ostatni dzień terminu należy uznać [...] czerwca 2019 r. W tym dniu skarga została nadana w polskiej placówce pocztowej, co zgodnie z art. 83 § 3 p.p.s.a. jest równoznaczne z wniesieniem jej do sądu. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że przedmiotowa skarga została wniesiona w terminie.

Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2 ).

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z kolei, w myśl art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji winno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu, jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że w sprawie nie ustalono, jaka jest faktycznie wysokość ciążącego na stronie skarżącej zadłużenia. Należy podkreślić, że ustalenie wysokości kwot zaległości, które stanowią przedmiot umorzenia jest niezbędne do stwierdzenia czy skarżąca ma możliwość ich spłaty oraz do ustalenia ewentualnego przedawnienia części z nich. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ przedstawił szczegółowy wykaz tytułów wykonawczych i dat ich doręczenia, który spowodował zdaniem organu zawieszenie terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Organ nie wskazał jednak konkretnych dat, w których dokonano zajęcia, ani wysokości. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438; zm.) tytuł wykonawczy zawiera treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ani nie zawarł powyższych informacji ani nie dołączył do akt administracyjnych sporządzonych w sprawie skarżącej tytułów wykonawczych. Organ nie wskazał również jakie czynności egzekucyjne podjął w sprawie oraz jaką kwotę należności uzyskał w wyniku ich przeprowadzenia.

Jakkolwiek organ II instancji uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i dokonał rozbicia należności na składki nieuiszczone za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek ( w tym na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i odsetki) oraz nieuiszczone składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą ( w tym ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, odsetki i koszty upomnienia oraz opłaty dodatkowej), to kwota zaległości wskazana w decyzji organu I instancji i kwota opisana w decyzji organu II instancji są znacząco różne.

Ponadto w aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajduje się postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia [...] listopada 2016 r., który umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...],[...] – [...]-[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], od [...] do [...]. Z treści tego postanowienia wynika, że do umorzenia postępowania w zakresie opisanym w tym ostanowieniu doszło na wniosek wierzyciela. W postanowieniu wskazano także, że umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Należy podkreślić, że wymienione w powyższym postanowieniu numery tytułów wykonawczych stanowią znaczną część wszystkich wystawionych na rzecz skarżącej tytułów wykonawczych. Organ administracji publicznej na etapie postępowania administracyjnego nie odniósł się do kwestii umorzonego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie powyższych tytułów wykonawczych i ewentualnych skutków jakie ono za sobą pociąga. Podkreślenia wymaga również fakt, że należności objęte postanowieniem z [...] listopada 2016 r. (umorzenie postępowania egzekucyjnego) zostały przez organ ponownie rozpoznający sprawę uznane za istniejące zadłużenie. Tak więc kwestia wysokości istniejącego zadłużenia nie poddaje się kontroli Sądu.

Kwestią, którą powinien również rozważyć organ jest ewentualne przedawnienie należności, których dotyczył wniosek o umorzenie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik podatkowy powołał się na tę okoliczność - przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu (art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, traktującym o wygaśnięciu zobowiązań na skutek ich przedawnienia). Tym samym zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie udzielenia ulgi w spłacie tych zobowiązań, polegającej na ich umorzeniu. W razie stwierdzenia zatem przez organ, że doszło do przedawnienia należności, co do których strona wnosi o ich umorzenie, postępowanie zainicjowane wnioskiem w tym zakresie jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). W przypadku wniosku, który obejmuje zarówno należności przedawnione, jak i nieprzedawnione, konieczne jest z kolei ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy, bowiem zastosowanie przesłanek umorzenia zawartych w u.s.u.s oraz rozporządzeniu (szczególnie tych odwołujących się do okoliczności takich jak sytuacja majątkowa wnioskodawcy i jego zdolność do poniesienia ciężaru spłaty zobowiązań bez zagrożenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny czy kwestia zestawienia ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego z wysokością dochodzonych składek), wymaga ich odniesienia każdorazowo do skonkretyzowanej wysokości zaległości objętych obowiązkiem spłaty. Innymi słowy, podstawy umorzenia odnoszące się do nieściągalności lub sytuacji majątkowej dłużnika i jego zdolności do zapłaty zaległości muszą być analizowane z uwzględnieniem kwoty rzeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań.

Kolejnym uchybieniem dostrzeżonym przez Sąd w zaskarżonej decyzji było niedostateczne wyjaśnienie kwestii przedawnienia należności składkowych objętych wnioskiem skarżącej o umorzenie. Brak bowiem w skarżonym rozstrzygnięciu jednoznacznych ustaleń organu, dotyczących upływu terminu przedawnienia. Dotyczy to kwestii takich jak daty wszystkich zdarzeń mających wpływ na bieg terminu przedawnienia (przerwanie, zawieszenie biegu terminu przedawnienia czy umorzenie) i oceny ich znaczenia dla wyliczenia daty upływu terminu przedawnienia, a świetle regulacji obowiązujących w okresie od powstania zaległości objętych wnioskiem do daty orzekania przez organ, jak również przedstawienia dowodów na poparcie zawartych w decyzji twierdzeń dotyczących zdarzeń i czynności, na które powołuje się organ.

W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że w skarżonej decyzji, uzasadniając stanowisko o braku przedawnienia należności składkowych skarżącej, organ powołuje się na okoliczność zabezpieczenia tych należności hipoteką ustanowioną na nieruchomości należącej do skarżącej, podnosząc, że nie ulegają one przedawnieniu w świetle art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Sąd orzekający w niniejszej sprawie wskazuje, że wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powinna zostać dokonana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12 (Dz.U. z 2013r., poz. 1313) zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002r., odpowiadającym brzmieniu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od dnia [...] stycznia 1998r. do dnia [...] grudnia 2002r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od dna [...] stycznia 1998r. do dnia [...] grudnia 2002r., stanowił: "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki". Obecnie (tj. po zmianach dokonanych przez art. 1 pkt 58 ustawy z dnia 12 września 2002r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie innych ustaw (Dz.U. nr 169, poz. 1387, ze zm.), odpowiednikiem tego przepisu jest art. 70 § 8 O.p. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym na dzień ustanowienia hipoteki. Można więc w tej sytuacji mówić o oczywistej niezgodności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP także art. 70 § 8 O.p. w zakresie, o którym mowa w omawianym orzeczeniu Trybunału. Oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią zaś wystarczające przesłanki do odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawy.

Powoływany przez organ w zaskarżonej decyzji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. objęty jest takimi samymi zastrzeżeniami, co do jego konstytucyjności jak uregulowanie zawarte w art. 70 § 8 O.p., który brzmi analogicznie, jak obowiązujący do dnia [...] grudnia 2002r. art. 70 § 6 O.p. Mając zatem na uwadze stanowisko przedstawione w cyt. powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy stwierdzić, że sam fakt zabezpieczenia zaległości skarżącej wobec ZUS hipoteką na nieruchomości nie przesądza, że nie doszło do ich przedawnienia - co z kolei oznacza, że termin przedawnienia zaległości z tytułu składek ZUS biegnie na zasadach ogólnych, które zostały zawarte w art. 24 ust. 4, ust. 5a i dalszych u.s.u.s.

Jak wynika z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednak do [...] grudnia 2011 r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Przewidziany obecnie 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r., poz. 1378). Zarazem w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (a więc jak w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). W przypadku należności objętych wnioskiem skarżącej o umorzenia wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy więc od tego, który z nich upłynie wcześniej. Ustawodawca przyjął w tym względzie nakaz posługiwania się regułą kolizyjną lex benignior, zgodnie z którą należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne do zapłaty których zobowiązany jest określony podmiot (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., II FSK 3031/12, Lex nr 1769575, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy tym dla oceny upływu terminu przedawnienia - a w konsekwencji także więc wyboru znajdujących zastosowanie regulacji prawnych - istotne jest ustalenie, czy i kiedy miały miejsce zdarzenia skutkujące przerwami lub zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. W zaskarżonej decyzji brak jest natomiast wyczerpującej analizy w tym zakresie.

Reasumując, treść zaskarżonej decyzji oraz zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia, w jakiej wysokości należności objęte wnioskiem skarżącej istniały na dzień wydania zaskarżonej decyzji, skoro brak jest w jej uzasadnieniu rzetelnej analizy dotyczącej wysokości zadłużenia i tytułów w oparciu o które ono powstało, odniesienia się do postanowienia z [...] listopada 2016 r. oraz okresu przedawnienia. W konsekwencji nie można przyjąć, że zakres przedmiotowy zaskarżonego rozstrzygnięcia został ustalony prawidłowo. Brak zaś popartych dowodami prawidłowych ustaleń co do wysokości zaległości ciążącej na skarżącej w dniu orzekania w przedmiocie umorzenia należności składkowych, jak już wyjaśniono na wstępie niniejszych rozważań, podważa także wartość dokonanej w decyzji analizy zdolności skarżącej do spłaty zaległości i wyprowadzonych z niej wniosków.

Rozpoznając ponownie sprawę organ zobowiązany jest uwzględnić przedstawioną w niniejszym wyroku wykładnię prawa. Organ będzie zatem obowiązany ocenić, czy w sprawie doszło i ewentualnie w jakim zakresie do przedawnienia należności, przy czym konieczne będzie ustalenie okresów zawieszenia, czy przerw biegu przedawnienia na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa i z uwzględnieniem ich zmian oraz poparcie tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację. Rozstrzygając o wniosku organ musi w konsekwencji ocenić ponownie spełnienie przez stronę przesłanek umorzenia, odnosząc wynikające z przepisów wymogi oraz ustalenia w zakresie sytuacji finansowej i życiowej skarżącej do ostatecznej wartości zadłużenia, po uwzględnieniu ewentualnych przedawnień.

Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa procesowego, Sąd - uwzględniając regulację art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję w całości.