Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2407/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, art. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Protokolant st. asystent sędziego Anna Siwonia - Rybak po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 582/13 w sprawie ze skargi K. K. – M., E. K. – B. i M. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 582/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi K. K., E. K. i M. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty - uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. E. K., K. K. i M. K. wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącej majątek "G.", powiat k., byłe województwo [...], obecnie Ukraina.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. ww. nieruchomości. Zdaniem organu, wnioskodawcy nie udowodnili, że L. K. był właścicielem spornej nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawców, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 1, 2, 3 i 6 ustawy zabużańskiej, a także stosowne orzecznictwo sądowadministracyjne i podkreślił, że przedłożone przez stronę w toku postępowania oświadczenia świadków J. P. oraz N. S. nie mogą stanowić dowodów na pozostawienie przez L. K. nieruchomości stanowiących jego własność, tj. majątku "G.". Z akt sprawy wynika bowiem, że w chwili opuszczenia przez L. K. w 1939 r. spornej nieruchomości J. P. miała 13 lat, zaś N. S. 17 lat. Zdaniem organu odwoławczego, tak młode osoby nie są w stanie precyzyjnie określić powierzchni i struktury gruntów oraz podać szczegółowych danych dotyczących budynków znajdujących się na spornej nieruchomości, ich rodzaju, powierzchni i materiałów użytych do ich budowy. Minister zaznaczył, że zeznania ww. świadków zawierają istotne nieścisłości. Z oświadczeń J. P. z dnia 25 maja 2010 r. jak i N. S. z dnia 8 czerwca 2010 r. złożonych z podpisem notarialnie poświadczonym wynika, że dom K. był drewniany. Natomiast w oświadczeniu z dnia 7 lutego 2010 r. złożonym w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w L. N. S. stwierdził, że był to dworek z poddaszem mieszkalnym murowany. Ponadto w oświadczeniach złożonych z podpisem notarialnie poświadczonym zarówno J. P. i N. S. stwierdzili, że dwa budynki dla służby miały dwie kondygnacje. Z kolei w oświadczeniu złożonym w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w L. oboje podali, że były to budynki parterowe ze strychem. Powyższe, zdaniem Ministra, świadczy o niewiarygodności niniejszych zeznań. Ponadto Minister wskazał, że oświadczeń ww. świadków nie potwierdza również załączona do odwołania mapa opracowana przez Wojskowy Instytut Geograficzny. Z dowodu tego nie wynika bowiem w jakich granicach położony był majątek "G.". Nie jest więc możliwe na tej podstawie ustalenie powierzchni zajmowanej przez sporną nieruchomość. Niniejsza mapa nie wskazuje także na to, kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych w odwołaniu zarzutów dotyczących nieprzeprowadzenia przez organ pierwszej instancji dowodu z przesłuchania stron Minister wskazał, iż dowód ten ma jedynie charakter posiłkowy. W niniejszej sprawie został zebrany obszerny materiał dowodowy, w tym przeprowadzona została kwerenda zasobów archiwalnych, a skarżący byli aktywni w toku postępowania. Składali pisma i wyjaśnienia. Minister podkreślił także, iż strony nie zamieszkiwały na terenie nieruchomości pozostawionej przez L. K.. Jak bowiem wynika z przedłożonych do sprawy dowodów osobistych E. K., K. K. oraz M. K. urodzili się w K. po zakończeniu II wojny światowej. Tym samym zdaniem organu odwoławczego ich wiedza w zakresie dotyczącym powierzchni i struktury gruntów oraz budynków znajdujących się na spornej nieruchomości nie stanowi ich własnej wiedzy.

Minister podniósł, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów stron dotyczących niepodjęcia przez organ pierwszej instancji czynności mających na celu konwalidację wadliwych oświadczeń świadków. W aktach sprawy znajdują się bowiem oświadczenia J. P. z dnia 7 lutego 2010 r. i 10 stycznia 2012 r. oraz N. S. z dnia 7 lutego 2010 r. złożone w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w L., które spełniają wymogi formalne określone w art. 6 ust. 5 ustawy. Oświadczenia te zostały ocenione przez Wojewodę [...] w oparciu o kryteria, które stanowią o wiarygodności zeznań świadków, bądź braku tej wiarygodności. W tym miejscu Minister podkreślił, iż organ wojewódzki nie odrzucił definitywnie oświadczeń J. P. z dnia 25 maja 2010 r. oraz N. S. z dnia 8 czerwca 2010 r. złożonych z podpisem notarialnie poświadczonym. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ pierwszej instancji uznał niniejsze zeznania za pomocniczy materiał dowodowy przedłożony przez wnioskodawców na okoliczność potwierdzenia posiadania i opuszczenia przez L. K. nieruchomości stanowiącej majątek "G." oraz dokonał porównania treści tych oświadczeń z oświadczeniami spełniającymi wymogi formalne.

Z kolei odnosząc się do zawartego w odwołaniu wniosku skarżących o dopuszczenie dowodów, które zostaną przesłane do przedmiotowej sprawy, a których poszukiwanie trwa w Archiwum W. w L. i Państwowym Archiwum L. organ odwoławczy wyjaśnił, iż uzyskanie przez stronę istotnej wiedzy o nowych okolicznościach i dowodach, pomimo ostatecznego zakończenia postępowania - może stanowić podstawę do wystąpienia ze skutecznym podaniem o wznowienie postępowania.

Reasumując Minister stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz skarżących w związku z niespełnieniem przesłanki wskazanej w art. 2 ustawy, gdyż w niniejszej sprawie skarżący nie wykazali, że L. K. pozostawił poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, które stanowiły jego własność.

Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2013 r. K. K., E. K. i M. K wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucili organom naruszenie: 1) art. 138 § 1 pkt 1 Kpa przez bezzasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji; 2) art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 Kpa przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i nierozpoznanie istoty sprawy; 3) art. 75 § 1 Kpa przez przyjęcie, iż w toku postępowania za dowód mogą służyć jedynie środki dowodowe wskazane w ustawie; 4) art. 10 § 1 Kpa przez brak zapewnienia stronom czynnego udziału w sprawie na etapie postępowania odwoławczego; 5) art. 81 Kpa przez dokonanie ustaleń faktycznych w sytuacji, gdy strona nie miała możliwości odniesienia się do przedmiotowych okoliczności; 6) art. 89 § 2 Kpa w zw. z art. 86 Kpa przez brak wyznaczenia rozprawy administracyjnej i przesłuchanie stron celem ustalenia własności nieruchomości stanowiącej majątek "G."; 7) art. 75 § 1 i art. 77 Kpa poprzez niedokonanie kompleksowego zebrania i oceny materiału dowodowego, niedopuszczenia jako dowód wszystkiego co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładniejszego objaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało poczynieniem błędnych i niepełnych ustaleń skutkujących odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty; 8) art. 107 § 3 Kpa przez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżących w odwołaniu, przez pominięcie okoliczności podniesionych w oświadczeniach świadków N. S. i J. P.; 9) art. 80 Kpa przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i aprioryczne odmówienie wiarygodności zeznaniom świadków jedynie ze względu na ich wiek.

Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał prezentowane dotychczas stanowisko w sprawie.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę na podstawie podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.". Zdaniem Sądu, rację mają organy twierdząc, że w oświadczeniach świadków J. P. i N. S. złożonych w Konsulacie Generalnym w L. spełniających wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy oraz w oświadczeniach tychże osób złożonych przed notariuszem ukraińskim, niespełniających wymogów tego przepisu są pewne rozbieżności dotyczące rodzaju naniesień, jeżeli chodzi o majątek "G.". Sąd zauważył, że nawet oświadczenia świadków złożone przed polskim konsulem nie są identyczne, ponieważ trudno przyjąć, żeby dwie osoby odmiennej płci w różnym wieku miały takie same spostrzeżenia, co do rzeczywistości panującej w majątku "G.". Organy winny mieć na uwadze, że oświadczenia świadków składane w sprawach o przyznanie prawa do rekompensaty składane są wiele lat po dokonaniu spostrzeżeń przez osoby je składające. W tej sytuacji fakty podawane w tych oświadczeniach nie mają tak ścisłego związku z rzeczywistością, jak zeznania świadków składane co do bieżących faktów. W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy organ miał do dyspozycji oświadczenia w różny sposób opisujące majątek L. K. nie powinien odmawiać im wiarygodności i mocy dowodowej. Oświadczenia te opisują pewne fakty, które są wspólne, np. to że majątek zajmował obszar 5000 ha, w majątku były stawy rybne i jezioro o pow. około 10 ha, dworek z poddaszem o pow. 250 m2, dwa budynki parterowe dla służby po około 100 m2 każdy, drewniane stajnia i stodoła, hektarowy sad. Jeżeli natomiast chodzi o okoliczności, które nie pokrywają się (dotyczy to np. wielkości powierzchni jaką zajmował las w majątku "G.", rodzaju drzewostanu) organ winien przeprowadzić dowód z przesłuchania strony (art. 86 K.p.a) - spadkobierców L. K. celem wyjaśnienia tychże rozbieżności. Wbrew temu co twierdzi Minister Skarbu Państwa, to że strony nie zamieszkiwały na terenie nieruchomości L. K. nie dyskwalifikuje ich jako wiarygodnego źródła dowodowego. Strony mogą mieć bowiem wiedzę w tym zakresie pozyskaną od innych członków rodziny. Istotne jest natomiast to, czy strony mają jakąś wiedzę o majątku L. K. i jak się ona ma do tego co oświadczyli świadkowie. Wobec tego, że oświadczenia świadków i protokół z przesłuchania stron mogą być podstawą do sporządzenia operatu szacunkowego, organ przed wydaniem decyzji winien dać rzeczoznawcy majątkowemu możliwość samodzielnego określenia składników nieruchomości istotnych z punktu widzenia przedmiotu i celu wyceny, a następnie ocenić w tym zakresie sporządzony w sprawie operat szacunkowy.

Sąd nie podzielił stanowiska organów, że oświadczenia świadków z założenia nie są wiarygodne, z uwagi na wiek tych osób (13 i 17 lat). Wskazał, iż trzeba mieć na uwadze, że ówczesne dzieci wychowywały się w trudniejszych warunkach, niż dzieci dzisiejsze, szybciej osiągały dojrzałość społeczną i wchodziły w dorosłe życie. Z oświadczeń świadków wynika, że J. P. i N. S. nie byli małymi dziećmi, ale nastolatkami. Osoby te pracowały w majątku "G.". Świadkowie mieli więc pewne własne spostrzeżenia odnośnie składników majątku L. K., a zapewne także wiedzę w tym zakresie pozyskaną z innych źródeł (np. innych pracowników, w przypadku J. P. od cioci, która pracowała jako służąca w tym majątku). Wobec tego, skoro inne zgromadzone w sprawie dowody nie wskazują na to, że obaj świadkowie w 1939 r. byli osobami niezdolnymi do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń (np. ułomnymi ze względów psychofizycznych), to nie było podstaw do dyskwalifikowania dowodów z oświadczeń świadków, tylko z uwagi na ich młody wiek. Sąd nie podzielił również poglądu organów, że z założenia tak młode osoby jak świadkowie nie mogli precyzyjnie określić powierzchni i danych na temat składników majątku "G.". Spostrzeżenia świadków co do faktów z odległej przeszłości z założenia są subiektywne i nie są to opinie biegłych. Świadkowie opisując fakty z przeszłości dokonują ocen przez pryzmat wiedzy i doświadczenia jakie zdobyli w całym swoim późniejszym dorosłym życiu. Skoro organ nie miał żadnych innych dowodów, które zaprzeczałyby twierdzeniom świadków, to nie miał podstaw do negowania ich oświadczeń i uznania, że oświadczenia te nie mogą stanowić dowodów na okoliczność pozostawienia przez L. K. majątku "G.", czy rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że pominięcie przez organy obu instancji oświadczeń świadków, jako niewiarygodnych środków dowodowych na okoliczność bycia przez L. K. właścicielem majątku "G." w dniu 1 września 1939 r. i pozostawienia przez niego tego mienia, stanowiło naruszenie przepisów postępowania, tj. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 82 pkt 1 K.p.a., a niewyjaśnienie rozbieżności w oświadczeniach świadków złożonych przed polskim konsulem naruszenie art. 86 Kpa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli chodzi o Ministra Skarbu Państwa to Sąd uznał, że organ odwoławczy nie uwzględniając zawartego w odwołaniu wniosku strony o uzupełnienie postępowania dowodowego z powodu możliwości ubiegania się o wznowienie postępowania dodatkowo naruszył przepisy art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

WSA wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] przeprowadzi dowód z oświadczeń świadków złożonych przed polskim konsulem na okoliczność przysługiwania L. K. w dniu 1 września 1939 r. prawa własności do nieruchomości stanowiących majątek "G." oraz w chwili opuszczenia przez niego tego majątku. Istniejące pomiędzy oświadczeniami świadków rozbieżności dotyczące rodzaju naniesień na nieruchomości organ wyjaśni poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony – spadkobierców po L. K., przy czym organ rozważy, czy celowe będzie przeprowadzenie w tym zakresie rozprawy (art. 89 § 2 K.p.a). Jeżeli skarżący przedłożą organowi dodatkowe dokumenty świadczące o pozostawieniu przez L. K. nieruchomości wchodzących w skład majątku "G." organ rozpatrzy te dowody i na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego dokona oceny, czy skarżący przedłożyli dowody świadczące o pozostawieniu przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Minister Skarbu Państwa. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez bezzasadne przyjęcie naruszenia przez organ przepisów art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 82 K.p.a. oraz uznanie, iż organ bezpodstawnie pominął oświadczenia świadków, jako niewiarygodne środki dowodowe na okoliczność legitymowania się przez L. K. prawem własności do majątku "G.".

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, że oświadczenia J. P. i Nikifora Solomonczuka nie mogą stanowić dowodów na pozostawienie przez L. K. nieruchomości stanowiących jego własność, tj. majątku "G.", gdyż tak młode osoby nie są w stanie precyzyjnie określić powierzchni i struktury gruntów oraz podać szczegółowych danych dotyczących budynków znajdujących się na spornej nieruchomości, ich rodzaju, powierzchni i materiałów użytych do ich budowy. Organ podkreślił również, że zeznania ww. świadków, zawierają w tym zakresie istotne nieścisłości. Zdaniem Ministra, organ prowadzący postępowanie ma prawo dokonywać oceny wiarygodności zeznań świadków, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej w perspektywie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, co z pewnością zostało przeprowadzone w ramach postępowania toczącego się przed organem I i II instancji w zakresie wyznaczonym przez art. 80 K.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu sprowadza się do odmiennej oceny materiału dowodowego w sprawie. Skarżący kasacyjnie Minister Skarbu Państwa, podnosząc zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 82 K.p.a. nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że organy bezzasadnie pominęły oświadczenia świadków, uznając je za niewiarygodne dowody na okoliczność potwierdzenia faktu pozostawienia przez rodziców skarżących nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm., dalej ustawa zabużańska) oraz o rodzaju i powierzchni tej nieruchomości. Dodać należy, że Sąd I instancji, wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia, poza uznaniem, że nie można z założenia odmówić oświadczeniom świadków wiarygodności, wskazał także, że organ odwoławczy zaniechał przesłuchania stron oraz nie uwzględnił wniosku stron o uzupełnienie materiału dowodowego po uzyskaniu dokumentów z archiwów ukraińskich.

Podstawę prawną do wydania decyzji o potwierdzeniu prawa do wyżej wymienionej rekompensaty stanowią przepisy cytowanej ustawy. Przyznanie rekompensaty jest jednak uwarunkowane łącznym spełnieniem wszystkich przesłanek określonych w tej ustawie. Przytoczone zostaną te przepisy, które miały lub powinny mieć zastosowanie w sprawie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 omawianej ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzanie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Z art. 6 ustawy wynika, że do przedmiotowego wniosku należy dołączyć, m. in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości (art. 5 pkt 1). W świetle art. 6 ust. 4 ww. ustawy, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia; orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny oraz dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (pkt 1-3).

Stosownie do treści art. 6 ust. 5 powołanej ustawy, w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy:

1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;

2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Z akt sprawy wynika, że w postępowaniu administracyjnym wnioskodawcy nie przedłożyli żadnych dokumentów potwierdzających fakt, iż ich rodzice pozostawili poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej majątek "G." w miejscowości M., pow. K., woj. [...], oraz rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości. Dokumentów takich, pomimo pism wystosowanych do wielu archiwów i innych placówek, nie udało się również uzyskać organowi. W związku z tym, w tej sprawie jedynymi dowodami, na które powołali się skarżący (poza wskazaniem na oczekiwane dokumenty z archiwów ukraińskich, których część załączono do skargi), mającymi świadczyć o fakcie pozostawienia majątku "G.", są oświadczenia dwóch świadków.

Świadkami w sprawie są J. P. oraz N. S.. W aktach sprawy znajdują się oświadczenia obu świadków złożone z w dniu 7 lutego 2010 r. w Konsulacie Generalnym Rzeczpospolitej w L. (k. 33, k. 38) oraz oświadczenia obu świadków złożone na druku urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy z podpisem notarialnie poświadczonym, przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego 14 lipca 2010 r. (k. 39-48).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że znaczenie dowodowe mają tylko oświadczenia świadków spełniające wymogi określone w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej. Jak wynika z obu oświadczeń obu świadków, każdy ze świadków mieszkał w miejscowości znajdującej się w bliskim sąsiedztwie majątku wskazanego we wniosku o rekompensatę i żaden ze świadków nie był osobą bliską w stosunku do właściciela majątku i jego spadkobierców. Pozostaje ocena wiarygodności oświadczeń, tak co do osób je składających, jak i ich treści.

Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że

oświadczeniom J. P. oraz N. S. nie można odmówić mocy dowodowej wyłącznie z tego względu, że świadkowie ci w dacie opuszczenia przez właściciela majątku objętego wnioskiem o rekompensatę, tj. w 1939 r., byli niepełnoletni. Sąd słusznie zwrócił uwagę, że w tym czasie mieli oni odpowiednio: 13 i 17 lat, zatem, nie były to małe dzieci, tylko nastolatkowie. Trafnie też Sąd I instancji zauważył, że ówczesne dzieci wychowywały się w trudniejszych warunkach i szybciej osiągały dojrzałość społeczną. Co do zasady, dotyczy to zwłaszcza tych, którzy już w młodym wieku musieli zarabiać na życie, jak występujący w niniejszej sprawie świadkowie. Oboje pracowali w majątku "G.", mieli więc własną wiedzę o majątku, poza wiedzą pozyskiwana z innych źródeł, np. cioci J. P., która pracowała w majątku jako służąca. Sąd I instancji słusznie uznał, że skoro zgromadzone w sprawie dowody nie wskazują na to, że świadkowie w 1939 r. byli osobami niezdolnymi do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń, to nie było podstaw do dyskwalifikowania dowodów z oświadczeń świadków z uwagi na ich młody wiek. Nie można generalizować tego, że w wymienionych w skardze kasacyjnej wyrokach sądów wojewódzkich wskazuje się na młody wiek świadków jako okoliczność utrudniającą opis majątku, który znali wiele lat wcześniej. W każdej sprawie wiarygodność dowodów trzeba oceniać indywidualnie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd I instancji trafnie ocenił oświadczenia obu świadków, uwzględniając także ich treść.

Poza sporem jest to, że między wypowiedziami świadków w obu oświadczeniach, tj. złożonym w Konsulacie Generalnym RP i na urzędowym druku urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy, występują pewne nieścisłości. Zgodzić się jednak trzeba z opinią Sądu, że w obu oświadczeniach świadkowie opisują wspólne fakty i że przeważające informacje udzielane przez J. P. i N. S. pokrywają się. Dotyczy to m. in. wielkości majątku, a także, że w jego skład wchodziły: jezioro i stawy, domek z poddaszem i budynki parterowe dla służby, stajnia, stodoła i sad. Trafnie też Sąd I instancji zauważa, że dla wyjaśnienia występujących w oświadczeniach świadków rozbieżności, organ mógł przeprowadzić dowód z przesłuchania stron. Zgodzić się trzeba także z Sądem, który stwierdza, iż fakt, że strony nie zamieszkiwały na terenie majątku ich ojca - L. K., bo urodziły się po repatriacji rodziców, nie dyskwalifikuje ich jako wiarygodne źródło dowodowe. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można założyć, że rodzice przekazali dzieciom wiedzę o ogromnym - przeszło 5000 ha - majątku, pozostawionym w dawnych granicach RP. Rzeczą organu byłoby porównanie zeznań spadkobierców właściciela majątku "G." z informacjami zawartymi w oświadczeniach świadków. Dopiero wówczas można by stwierdzić, że organy oceniły wiarygodność zeznań świadków "w perspektywie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy", na którą to zasadę powołuje się skarżący kasacyjnie.

Sąd I instancji zasadnie również stwierdził, że nieuwzględnienie zawartego w odwołaniu wniosku o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów dotyczących majątku G., o które wnioskodawcy wystąpili do Archiwum Wołyńskiej O. w L. i do Państwowego Archiwum L., stanowiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stanowisko to jest tym bardziej uzasadnione, że przedmiotowe dokumenty strona uzyskała niespełna dwa miesiące po wniesieniu odwołania, a ich treść wskazuje, że mogłyby się one przyczynić do ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. W tej sytuacji, nie istniały przeszkody aby organ odwoławczy, kierując się zasadą prawdy obiektywnej, wyznaczył stronie dodatkowy termin na ich przedłożenie, realizując tym samym obowiązki wynikające z art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a.

Uwzględniając całokształt okoliczności sprawy należało uznać za nieuzasadnione i przedwczesne stanowisko organów odnośnie wiarygodności przedłożonych przez stronę środków dowodowych w postaci oświadczeń J. P. i N. S.. Nie miało ono bowiem dostatecznego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, który wymaga uzupełnienia we wskazanym wyżej zakresie. W tym stanie rzeczy, Sąd I instancji zasadnie uchylił zarówno zaskarżoną jak i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Z tego też względu, nie mógł odnieść zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a.

Z opisanych wyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.