Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 810/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151,  art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2  ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Towarzystwa [...] w K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2017r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

5 grudnia 2005 r. T. w K. wystąpiło z wnioskami o stwierdzenie, że:

- nieruchomość położona w [...] objęta lwh [...] tab. (obecnie działka ewidencyjna nr [...] objęta KW nr [...]),

- nieruchomość położona w [...] składająca się z działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha

są wyłączone spod postanowień art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że nieruchomość ziemska położona w [...], gm. [...] (oznaczona aktualnie jako działka ewidencyjna nr [...]), objęta dawnym wykazem hipotecznym lwh tab. [...] gm. kat. [...], oraz nieruchomość ziemska położona w [...] (oznaczona aktualnie jako działka ewidencyjna nr [...]), objęta dawnym wykazem hipotecznym lwh tab. [...] gm. kat. [...] - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1296/08, uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...]. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 18 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 435/09, oddalił skargę kasacyjną U. w K. od wymienionego wyroku WSA w Warszawie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Wojewoda [...] umorzył postępowanie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] uchylił w całości powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Wyrokiem z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1595/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę U. w K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2014 r. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej U. w K. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1305/15 uchylił wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 listopada 2014 r. oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2014 r.

Rozpatrując niniejszą sprawę ponownie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że postępowanie wszczęte na wniosek T. w K. dotyczy stwierdzenia, że określone nieruchomości nie podpadają pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Tego typu postępowanie może być prowadzone wyłącznie na wniosek dawnego właściciela (tj. osoby, której przysługiwało prawo własności do nieruchomości w dniu przejęcia, tj. 13 września 1944 r.), bądź jego następcy prawnego. W związku z tym zbadać należy interes prawny wnioskodawcy do wystąpienia z żądaniem dotyczącym nieruchomości w [...] i [...]. Minister podniósł, że wydane w tej sprawie decyzje były przedmiotem oceny sądów administracyjnych, a zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Organ odwoławczy stwierdził, że na obecnym etapie sprawy do rozpatrzenia pozostaje odwołanie T. w K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., umarzającej postępowanie. Podstawą umorzenia postępowania był brak interesu prawnego wnioskodawcy do wystąpienia z żądaniem spowodowany:

- w stosunku do nieruchomości w [...] - faktem, że [...] w K. nie nabyło własności tej nieruchomości przed przejęciem jej na własność Państwa, a to ze względu na brak intabulacji tego prawa w wykazie hipotecznym, wymaganej treścią § 431 ABGB (austriackiego kodeksu cywilnego);

- w stosunku do nieruchomości w [...] - brakiem tożsamości wnioskodawcy, tj. [...] w K. (wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego - rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej pod numerem [...]) z T. w K. powstałym w 1893 r., będącym poprzednim właścicielem przejętej nieruchomości w [...].

Minister ustalił, że T. w K., założone w 1893 r., nabyło prawo własności majętności objętej lwh [...] księgi tabularnej c.k. Sądu Krajowego w K., na podstawie kontraktu kupna-sprzedaży z dnia [...] kwietnia 1918 r. Prawo własności T. zostało ujawnione w wykazie hipotecznym tabularnym [...]. Zachodzi więc konieczność ustalenia, czy wnioskodawca jest tożsamy z podmiotem, od którego nieruchomość została przejęta na własność Skarbu Państwa. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w K. w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I ACa 949/11 (przywołanym w wyroku NSA z dnia 13 kwietnia 2016 r.), o tym (...), czy wnioskujący jest podmiotem, tożsamym ze stowarzyszeniem podlegającym restytucji decyduje jego skład osobowy. (...) ciągłość korporacyjna podmiotu wymaga zachowania tożsamości osobowej jego członków, a co za tym idzie, za podmiot uprawniony można uznać tylko taki, którego skład osobowy sprowadza się do członków przedwojennego stowarzyszenia i to w liczbie, która - zgodnie z przepisami ustawowymi - pozwala na jego funkcjonowanie.

W dniu 16 listopada 1945 r. do rejestru stowarzyszeń Urzędu Wojewódzkiego [...] zostało pod numerem [...] wpisane T. w K. ("Monitor Polski" z dnia [...] stycznia 1946 r., nr [...], s. [...]). T. zostało w 1959 r. wykreślone z rejestru i wpisane do rejestru stowarzyszeń Prezydium Rady Narodowej m. [...] pod numerem [...]. Decyzją z dnia [...] lutego 1965 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w m. K. Urząd Spraw Wewnętrznych w pkt 1 zlikwidowało stowarzyszenie "T. w K." zapisane w rejestrze stowarzyszeń i związków pod pozycją nr [...] w dniu [...] listopada 1945 r.; w pkt 2) postanowiło o przeznaczeniu majątku likwidowanego T.; w pkt 3) wyznaczyło J. K. na likwidatora T. Decyzją z dnia [...] czerwca 1973 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. [...] Urząd Spraw Wewnętrznych wykreśliło z rejestru stowarzyszeń i związków stowarzyszenie pn. "T." z siedzibą w K., wpisane dnia 16 listopada 1945 r. pod pozycją [...]. Decyzją z dnia [...] października 2002 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku byłych członków T. w K., zarejestrowanego pod numerem [...], w pkt 1) stwierdził nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] lutego 1965 r. w części dotyczącej likwidacji stowarzyszenia pn. "T. w K." (nr rej. [...]), w pkt 2) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] lutego 1965 r. w części dotyczącej przeznaczenia majątku likwidowanego T.. W dniu 27 grudnia 2004 r. do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem [...] zostało wpisane T. w K. - na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K. XI Wydział Gospodarczy KRS z dnia [...] grudnia 2004 r. sygn. [...]. W rubryce "Dane o wcześniejszej rejestracji" wskazano, że stowarzyszenie zostało wcześniej zarejestrowane pod numerem [...] w rejestrze prowadzonym przez Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w m. K..

Z powyższego zdaniem Ministra wynika, że zachodzi tożsamość pomiędzy wnioskodawcą, tj. T. w K. wpisanym do KRS pod numerem [...] a T. w K. wpisanym do rejestru pod pozycją nr [...] (wcześniej [...]), istniejącym od 1945 r. Nie ma jednak dowodów, które pozwalałyby uznać, że T. powstałe w 1945 r. jest tożsame z T. powstałym w 1893 r., które było poprzednim właścicielem nieruchomości w [...]. Brak dokumentów wskazujących członków T. powstałego w 1893 r. nie pozwala na uznanie, że zachodzi ciągłość korporacyjna (osobowa) podmiotu. Takie stanowisko zajął Wojewoda [...] w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r.. a Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 kwietnia 2016 r. w pełni je zaaprobował (Trafnie Wojewoda uznał, że zgromadzone dowody nie pozwoliły na uznanie, że T. powstałe w 1945 r. było tożsame z T. powstałym w 1893 r. z uwagi na ciągłość korporacyjną (...) podmiot ten okazał się nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania wobec braku przymiotu strony).

W piśmie z dnia 25 sierpnia 2016 r. T. w K. wystąpiło o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów, które mają stanowić novum, nieznane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dniu wydania wyroku, tj. 13 kwietnia 2016 r. Jak wskazuje autor pisma, gdyby NSA znał te dowody, to ocena tożsamości obecnie istniejącego T. z T. założonym w 1893 r. byłaby diametralnie odmienna, "gdyż w istocie de facto i de iure chodzi o jedno i to samo Stowarzyszenie". Dowody, których dotyczy wniosek, obejmują: 1) akta sprawy administracyjnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] -stwierdzenie nieważności decyzji likwidującej T. w K. powstałe w 1893 r.; 2) wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 435/09 wraz z uzasadnieniem; 3) akta rejestrowe Sądu Rejonowego dla [...] w K., sygn. akt [...]Rej. [...]; 4) wydawane przez T. w K. czasopismo "[...] " za lata 1935, 1936 i 1938; 5) wywiad w Polskiej Akademii Umiejętności w K. na okoliczność, "czy zgodnie z § 22 statutu ktokolwiek i kiedykolwiek zwracał się do PAU odnośnie przejęcia majątku T. w przypadku jego rozwiązania. Statut bowiem przewidywał, że w takiej sytuacji cały majątek T. stałby się własnością PAU".

Minister podniósł, że dowody wymienione pod pkt 1 i 3 nie stanowią jednak żadnego novum. W aktach sprawy znajdują się kopie dokumentów złożonych do akt rejestrowych (ok. 170 kart), nadesłane na wniosek Wojewody [...] przez Sąd Rejonowy dla [...] przy piśmie z dnia 14 marca 2012 r. Zawierają one także akta pochodzące z postępowania prowadzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji likwidującej T. (wnioski, decyzje, protokół rozprawy, korespondencja z urzędami itp.). Wymienione akta były więc znane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wydającemu wyrok w dniu 13 kwietnia 2016 r. Podobnie zresztą jak wcześniejszy wyrok tego Sądu z dnia 18 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 435/09 (pkt 2), który został kilkakrotnie powołany w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 kwietnia 2016 r. NSA wyraźnie wskazał, że wyrok z dnia 18 stycznia 2010 r. nie pozwala na przyjęcie, że pomiędzy obecnym T. a T. z 1893 r. zachodziła tożsamość (skoro w uzasadnieniach wyroku IV SA/Wa 1296/08 ani I OSK 435/09, Sądy obu instancji nie zawarły w tej materii oceny prawnej, to Wojewoda, ponownie rozpoznając sprawę, miał prawo i obowiązek badać legitymację czynną T. w K. (art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i § 5 rozporządzenia), skoro uprzednio legitymacja ta nie została zbadana ani przez organy administracji publicznej, ani przez Sądy obu instancji, a stanowi ona materialnoprawną przesłankę żądania). Wbrew twierdzeniom T. w K., zagadnienie tożsamości T. nie zostało przesądzone we wcześniejszych wyrokach NSA i WSA.

Minister nie zgodził się ponadto ze stanowiskiem, jakoby uznanie braku tożsamości obecnego T. i T. z 1893 r. naruszało art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, a to z uwagi na związanie organów administracji (i sądów administracyjnych) prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w K. XI Wydział Gospodarczy KRS z dnia [...] grudnia 2004 r. (sygn. [...]) o wpisie T. do KRS pod numerem [...], gdzie znalazła się informacja o pierwszym statucie pochodzącym z 1893 r. (wpis w Dziale 1 w Rubryce 4). Tego typu sformułowanie zdaniem organu nie może być odczytywane jako przywrócenie czy potwierdzenie bytu prawnego tamtego T., lecz jako deklaracja ideowa nowo utworzonego stowarzyszenia. Tym samym nie da się podzielić stanowiska skarżącego, przydającego tamtemu stwierdzeniu sądu rejestrowego cechy konstytutywne i wyprowadzającemu stąd wniosek, że tą drogą doszło do prawnego reaktywowania T. (...) Wbrew przekonaniu skarżącego należy stwierdzić, że przewidziane w art. 365 k.p.c. związanie innych sądów prawomocnym orzeczeniem dotyczy tylko samej treści sentencji orzeczenia, a nie poglądów prawnych wyrażonych w jego uzasadnieniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2008 r., III CSK 284/07. Minister dodał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2016 r., poz. 687) domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe. W podobnej sprawie Sąd Najwyższy wskazał jednak, że domniemanie takie nie mogło stanowić podstawy do przyjęcia, że na skutek poczynionej w rejestrze wzmianki o zarejestrowaniu pozwanego T. w dniu [...] grudnia 1933 r., doszło do restytucji stowarzyszenia o tej samej nazwie, które figurowało pod poz. [...] w Rejestrze Stowarzyszeń i Związków Urzędu Wojewódzkiego, a w konsekwencji - do uznania tożsamości prawnej obu stowarzyszeń (...) wpisanie w dniu 8 sierpnia 1945 r. do rejestru stowarzyszeń Urzędu Wojewódzkiego pod poz. [...] T. Czytelni Ludowych doprowadziło do powstania nowej osoby prawnej. Bez znaczenia jest zarówno tożsamość nazwy tego stowarzyszenia z nazwą stowarzyszenia wpisanego do rejestru pod poz. [...], jak i poczyniona w Krajowym Rejestrze Sądowym pod poz. (...) wzmianka o zarejestrowaniu w dniu 19 grudnia 1933 r. Niezależnie bowiem od tego czy przedwojenne T. Czytelni Ludowych, które wpisane było do rejestru stowarzyszeń Urzędu Wojewódzkiego pod poz. [...], istnieje jeszcze jako osoba prawna, było ono lub pozostaje odrębną od pozwanego T. osobą prawną (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2012 r., II CSK 328/11).

Do pisma z dnia 25 sierpnia 2016 r. T. w K. dołączyło kopie fragmentów czasopisma "[...]" z 1938 r., gdzie opublikowano statut T., który stał się podstawą wznowienia działalności po zakończeniu II wojny światowej. Minister wskazał, że nie jest to jednak nowa okoliczność, która nie byłaby znana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wydającemu wyrok z dnia 13 kwietnia 2016 r. T. w K. zwracało uwagę na tę kwestię już w odwołaniu od decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2013 r., a w aktach sprawy od 2012 r. znajduje się kopia statutu z 1938 r. opatrzonego pieczęcią Urzędu Wojewódzkiego [...] informującą o wciągnięciu stowarzyszenia do rejestru z dniem [...] listopada 1945 r. pod nr [...]. Ponadto Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, uwzględniając wniosek dowodowy T., wystąpiło do Polskiej Akademii Umiejętności o udzielenie informacji, czy prowadziła jakiekolwiek czynności prowadzące do przejęcia majątku T. w K. (zgodnie z § 22 statutu w razie rozwiązania T. cały jego majątek miał przejść na własność PAU). Pismem z dnia 3 lutego 2017 r. Polska Akademia Umiejętności poinformowała, że nie zaoferowano jej nigdy majątku T., a w Archiwum Nauki PAN i PAU nie odnaleziono dokumentacji ani żadnej informacji, z której wynikałoby, że T. uległo rozwiązaniu, co skutkowałoby przekazaniem majątku T. Polskiej Akademii Umiejętności, zgodnie z § 22 statutu. Informacje te nie są w ocenie Ministra wystarczające, aby uznać, że obecne T. jest tożsame z T. z 1893 r.

Także przy piśmie z dnia 24 lutego 2017 r. T. w K. nadesłało dokumenty mające poświadczać tożsamość wnioskodawcy i przedwojennego T., w większości jednak są to materiały już znajdujące się w aktach sprawy. Pozostałe dokumenty nie mają zdaniem organu wpływu na ocenę interesu prawnego wnioskodawcy. Z pisma Sądu Okręgowego w K. z dnia 30 kwietnia 1934- r. wynika jedynie, że określone parcele w [...] zostały wydzielone z wykazu hipotecznego prowadzonego dla nieruchomości T. i urządzono dla nich nowe ciało hipoteczne. Wyrażony w 1945 r. przez walne zebranie T. zamiar reaktywowania T. rozwiązanego przez Niemców i odzyskania nieruchomości (m.in. w [...]) nie dowodzi ciągłości prawnej przed- i powojennego stowarzyszenia (protokół z dnia 15 lutego 1945 r.). Do pisma dołączono także informację prasową o rozwiązaniu stowarzyszeń w Generalnym Gubernatorstwie ("Goniec Krakowski" z dnia 8 sierpnia 1940 r.). Okoliczność ta była jednak uwzględniona przez NSA, który w wyroku z dnia 13 kwietnia 2016 r. wskazał, że stanowiska o braku tożsamości obu podmiotów nie podważa to, że władze okupacyjne Generalnego Gubernatorstwa z naruszeniem prawa międzynarodowego rozwiązały stowarzyszenia polskie (prócz Rady Głównej Opiekuńczej) z dniem 8 sierpnia 1940 r., bowiem powojenne władze wymagały ponownej rejestracji stowarzyszeń.

W związku z powyższym Minister stwierdził, że wnioskodawca - T. w K. (wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego - rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej pod numerem [...]) nie jest tożsame z T. w K. powstałym w 1893 r., będącym poprzednim właścicielem przejętej nieruchomości w [...]. W tym zakresie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany jest podporządkować się ocenie prawnej wyrażonej jednoznacznie przez NSA w wyroku z dnia 13 kwietnia 2016 r. Wnioskodawca nie posiada więc interesu prawnego, aby domagać się stwierdzenia, że nieruchomość ta nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Co się tyczy zaś nieruchomości w [...], to organ odwoławczy zauważył, że do 1 stycznia 1947 r. na terenie, na którym położona była przedmiotowa nieruchomość, problematykę własności nieruchomości regulowały przepisy Kodeksu cywilnego austriackiego (ABGB), w szczególności § 431, który stanowił: "Do przeniesienia własności nieruchomości potrzeba, aby tytuł nabycia wniesionym był do ksiąg publicznych na to przeznaczonych. Wniesienie to nazywa się wpisem hipotecznym (intabulacją)". T. w K. było wprawdzie stroną umowy sprzedaży przewidującej nabycie od K. na Z. prawa własności parcel pochodzących z dóbr [...], objętych wykazem hipotecznym liczba 3 gminy katastralnej [...] w powiecie [...] (akt notarialny z dnia [...] czerwca 1935 r.), nie dokonano jednak wpisu (intabulacji) prawa własności T. - jako ostatni właściciel figurował K. na Z.. Przedwojenne T. w K. nigdy więc nie nabyło prawa własności do tej nieruchomości. Stanowisko takie zajął NSA w wyroku z dnia 18 stycznia 2010 r., obszernie cytując poglądy przedstawicieli nauki prawa i orzecznictwo z okresu obowiązywania § 431 ABGB, a przedstawiona ocena prawna wiąże orzekające w sprawie organy. Niezależnie więc od oceny tożsamości przedwojennego i obecnego T. - wnioskodawca nie ma interesu prawnego, aby ubiegać się o stwierdzenie, że nieruchomość w [...] nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Ustalenie braku interesu prawnego po stronie wnioskodawcy powoduje, że postępowanie pozbawione jest elementu podmiotowego, a więc jednej z konstytutywnych cech sprawy administracyjnej, i nie może się dalej toczyć. W tym stanie rzeczy podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło T. w K. zarzucając jej:

I. naruszenie prawa procesowego, tj.:

1. art. 170 i art. 171 w zw. z art. 153 P.p.s.a. polegające na ich niezastosowaniu i zapoznaniu mocy wiążącej orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2008 roku (sygn. akt IV SA/Wa 1296/08) oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2010 roku (sygn. akt I OSK 435/09) przyznających istnienie interesu prawnego T. w K. w stwierdzeniu, że nieruchomości położone w [...] i [...] są wyłączone z postanowień dekretu o reformie rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13, ze zm.), w sytuacji gdy orzeczenia te wprost przesądzają, że T. w K. jest stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności przejęcia powyższych nieruchomości,

2. art. 28 K.p.a. polegające na oczywiście błędnej jego wykładni i przyjęciu, że T. w K. nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu, w sytuacji gdy domaga się restytucji mienia, a jego interes został stwierdzony i wykazany zarówno w tym, jak i innych postępowaniach, oraz przesądzony zarówno w postępowaniu przed MSWiA oraz w postępowaniu przed Sądem Rejonowym dla [...] w K. KRS, w którym T. zostało zarejestrowane jako następca prawny T. powstałego w 1893 r., który to wpis ma moc powszechnie obowiązującą i wiążącą wszystkie organy państwowe, w tym także organy i sądy administracyjne orzekające w tej i wszystkich innych sprawach, w konsekwencji są nimi związane,

3. art. 7 w zw. z art. 77 i 80 K.p.a., przez dokonanie ustaleń całkowicie dowolnych i "sprzecznych z treścią zaoferowanych w sprawie dowodów, które organ bądź pominął bądź błędnie ocenił, gdyż:

a) jest poza sporem to, że cały majątek T. nieruchomy jak i ruchomy objęty niniejszym postępowaniem stanowił własność T. zlikwidowanego decyzją Prezydium RN w K. z dnia [...] lutego 1965 r. nr [...], i nigdy własność ta nie była przez Skarb Państwa kwestionowana,

b) pominięto dowody zgłoszone przez T., a w szczególności:

- czasopismo "[...] ", lipiec - grudzień 1938 r., numer [...], oraz z 1935 i 1936 r.,

statut T. w K. z 1938 roku przedłożony w 1945 roku z pieczęcią UW w K., będący podstawą "ponownej rejestracji" w 1945 roku,

protokół z Walnego Zebrania T. w K. z dnia 15 lutego 1945 r.,

protokół Walnego Zebrania T. w K. z dnia 11 września 1946 roku,

list prezesa T. prof. dr S. Z. z dnia 10 czerwca 1948 r. skierowany do Urzędu Wojewódzkiego,

pismo Prezydium Rady Narodowej w K., Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1963 r., nr [...],

zarządzenie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] kwietnia 1934 r.,

akt notarialny z dnia [...] lutego 1965 r. zdziałany w Państwowym Biurze Notarialnym w K. przed notariuszem K. C., Nr Rep. [...],

pismo Prezydium Rady Narodowej w K., Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia 28 września 1964 r., nr. [...], w którym udzielono zgody kuratorowi T. O. w K. – J. K., na sprzedaż Wydziałowi Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej w K. części nieruchomości lwh [...] ks. grt. gm. kat. [...], będącej własnością T.,

orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1954 r" nr [...], stwierdzające wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K., gm. kat. [...], lwh [...], pgr. lkat. [...], stanowiącą własność T.,

akta MSWiA znak sprawy : [...],

akta rejestrowe Sądu Rejowego dla [...] w K., sygn. akt [...] Rej. [...], z których wynika, że przed likwidacją T. jego przymusowy kurator mgr J. K. dokonywał transakcji cywilno-prawnych zbywając majątek nieruchomy należący do T., co eo ipso dowodzi, że stanowił on jego własność, w sytuacji gdy cały majątek został nabyty przez T. przed 1 września 1939 r.,

- pisma [...] z dnia 3 lutego 2017 r., które w sposób dobitny dowodzi, że T. nigdy nie zostało zlikwidowane, gdyż w takim przypadku jego majątek zgodnie z § 22 statutu T. z 1938 r. przypadły na własność tej instytucji naukowej,

- pisma sądu rejestrowego z dnia 8 czerwca 2011 r., stwierdzającego ciągłość bytu prawnego T. od roku 1893.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2017r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013r. o umorzeniu postepowania w sprawie wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomości ziemskie położone w [...] i [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podstawą umorzenia postępowania był brak interesu prawnego wnioskodawcy do wszczęcia niniejszego postępowania co do nieruchomości w [...] z powodu braku tytułu własności, a co do nieruchomości w [...] z powodu braku tożsamości wnioskodawcy z T. w K. powstałym w 1893r., będącym poprzednim jej właścicielem.

Sprawa niniejsza była dwukrotnie przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i Naczelny Sąd Administracyjny.

W prawomocnym wyroku z dnia 19 listopada 2008r. sygn. akt IV SA/Wa 1296/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że na terenie miejscowości [...], do dnia 1 stycznia 1947 r. obowiązywał kodeks cywilny austriacki, w którego §431 stwierdzono, że do przeniesienia własności nieruchomości potrzeba, aby tytuł nabycia wniesionym był do ksiąg publicznych na to przeznaczonych.

Powołany przepis określał tzw. intabulację, czyli wpis do księgi wieczystej prawa własności nieruchomości nabytego w drodze umowy, od dokonania którego zależało skuteczne przeniesienie prawa własności nieruchomości na nabywcę. Jeżeli więc notarialny akt sprzedaży nieruchomości położonej w [...] z dnia [...] czerwca 1935 r. nie został ujawniony w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, to nie wywołał skutku rozporządzającego na rzecz T. w K..

Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2010r. sygn. akt I OSK 435/09 oddalając skargę kasacyjną od ww wyroku stwierdził, że nieruchomość w [...] nie stanowiła własności T. w W. na datę wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W takiej sytuacji zarówno Sąd jak i organy orzekające w niniejszej sprawie zgodnie z art. 153 i 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi są ww. wyrokami związane.

Zasadnie zatem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że przedwojenne T. w K. nigdy nie nabyło prawa własności nieruchomości w [...] z powodu braku intabulacji tego prawa do księgi wieczystej wymaganego przepisem § 431 Kodeksu cywilnego austriackiego, a więc nie posiada legitymacji do wszczęcia postepowania o stwierdzenie, że nieruchomość ta nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i to niezależnie od ustalenia tożsamości przedwojennego i obecnego T. Jak słusznie zauważył Minister z wnioskiem o wszczęcie tego rodzaju postępowania może wystąpić wyłącznie właściciel nieruchomości bądź jego następca prawny.

Jeśli zaś chodzi o legitymację T. do wszczęcia tego rodzaju postępowania w odniesieniu do nieruchomości położonej w [...], to kwestia ta została przesądzona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2016r. sygn. akt I OSK 1305/15.

W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wbrew zarzutom skargi stwierdził, że w postępowaniu przez Sądem I instancji w sprawie IV SA/Wa 1296/08 żadna ze stron nie podniosła zagadnienia legitymacji czynnej T. w W., a Wojewódzki Sąd nie badał tego zagadnienia z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny, wobec związania zarzutami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), w których skarżący kasacyjnie zagadnienia tego nie podniósł, nie mógł badać tego zagadnienia (nie mieściło się ono w przesłankach nieważności postępowania sądowoadministracyjnego; art. 183 § 2 ppsa). W tym stanie rzeczy, skoro w uzasadnieniach wyroku IV SA/Wa 1296/08 ani I OSK 435/09, Sądy obu instancji nie zawarły w tej materii oceny prawnej, to Wojewoda, ponownie rozpoznając sprawę, miał prawo i obowiązek badać legitymację czynną T. w K. (art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i § 5 rozporządzenia), skoro uprzednio legitymacja ta nie została zbadana ani przez organy administracji publicznej, ani przez Sądy obu instancji, a stanowi ona materialnoprawną przesłankę żądania.

Sąd podniósł, że w przypadku stowarzyszeń, nieodzowne było wykazanie, że wnioskodawca jest tym stowarzyszeniem, któremu przysługiwało prawo własności przedmiotowych nieruchomości w dniu 6 września 1944 r. Błędnie Sąd I instancji w wyroku I SA/WA 1595/14 aprobował pogląd Ministra Rolnictwa, że Wojewoda w części decyzji dotyczącej nieruchomości w [...], "wdał się w prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, naruszając przepis art. 153 ppsa". Trafnie w decyzji z [...] sierpnia 2013 r. Wojewoda, powołując wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z 14.12.2011 r., I ACa 949/11, wskazał że o tym, czy wnioskujący jest podmiotem tożsamym ze stowarzyszeniem podlegającym restytucji, decyduje skład osobowy. Ciągłość korporacyjna podmiotu wymaga zachowania tożsamości osobowej jego członków. Za podmiot uprawniony można uznać tylko taki podmiot, którego skład osobowy sprowadza się do członków przedwojennego stowarzyszenia w liczbie, która zgodnie z przepisami ustawowymi pozwala na jego funkcjonowanie.

W dawnym zaborze austriackim do dnia 31 grudnia 1932 r. obowiązywała ustawa o stowarzyszeniach z 15 listopada 1967 r. (Dz. u. p. a. nr 134), zmieniona nowelą polską z 3 kwietnia 1925 r. (Dz. U. nr, poz. 297). Do założenia stowarzyszenia nie potrzeba było zezwolenia władzy, ale władza miała prawo je zakazać (K.W. Kumaniecki w: K.W. Kumaniecki, B. Wasiutyński, J. Panejko, Polskie prawo administracyjne w zarysie, Kraków Księgarnia Powszechna, bdw, s. 422-423; J. Czerwiński w: red. Z. Cybichowski, Encyklopedia podręczna prawa publicznego, Warszawa bdw, t. 2, s. 996-997, pkt 4). Zgodnie z art. 19 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. nr 94, poz. 808 ze zm., dalej pst), "osoby w liczbie co najmniej 15, względnie stowarzyszenie zwykłe, liczące co najmniej 15 członków, pragnące założyć stowarzyszenie", mogły skutecznie założyć stowarzyszenie rejestrowe. Do stowarzyszeń istniejących w chwili wejścia w życie niniejszego prawa będą miały zastosowanie jego postanowienia. Minister Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z zainteresowanymi ministrami drogą rozporządzeń określa bliżej sposoby przystosowania tych stowarzyszeń do wymagań niniejszego prawa, jak również sposoby załatwienia spraw będących w toku postępowania w chwili wejścia w życie niniejszego prawa (art. 58 zd. 1 i 2 pst). Także art. 9 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm., dalej psz z 1989 r.) stanowił, że osoby w liczbie co najmniej piętnastu, pragnące założyć stowarzyszenie, uchwalają statut stowarzyszenia i wybierają komitet założycielski. W art. 52 ust. 1 psz z 1989 r. ustawodawca ustanowił, że działające w dniu wejścia ustawy w życie stowarzyszenia zarejestrowane i stowarzyszenia wyższej użyteczności stają się stowarzyszeniami w rozumieniu jej przepisów. Statuty tych stowarzyszeń, stanowiące podstawę ich działania, zachowują moc z zastrzeżeniem ust. 2. Trafnie Wojewoda uznał, że zgromadzone dowody nie pozwoliły na uznanie, że T. powstałe w 1945 r. było tożsame z T. powstałym w 1893 r. z uwagi na ciągłość korporacyjną. Oceny tej nie podważa to, że władze okupacyjne Generalnego Gubernatorstwa z naruszeniem prawa międzynarodowego rozwiązały stowarzyszenia polskie (prócz Rady Głównej Opiekuńczej) z dniem 8 sierpnia 1940 r., bowiem powojenne władze wymagały ponownej rejestracji stowarzyszeń.

Jak wskazano wyżej ocena prawna zawarta w wyroku Sądu zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże zarówno organy orzekające jak i sąd. A przedstawiona wyżej ocena prawna dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie legitymacji czynnej T. w K. do wszczęcia niniejszego postępowania nie budzi wątpliwości i jak zasadnie uznał Minister dowody zgłoszone przez skarżącego po wydaniu wyroku pozostają bez wpływu na tę ocenę, bowiem istotne dla sprawy dowody tj. dowody dotyczące postępowania prowadzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji likwidującej T. w K., postępowania rejestrowego, w tym postanowienia o wpisaniu T. w KRS były znane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z uwagi na to, że znajdowały się w aktach sprawy w dacie wydania wyroku. Sądowi znana była w związku z powyższym również wzmianka w postanowieniu Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] grudnia 2004r. o wpisie T. do KRS o pierwszym stautcie pochodzącym z 1893r. Tego rodzaju informacja jak zasadnie wywiódł Minister nie może stanowić podstawy do uznania tożsamości obu stowarzyszeń. W aktach administracyjnych znajduje się także od 2012r. statut T. z 1938r., a więc był on również znany Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Pozostałe dokumenty znajdują się w aktach sprawy albo dotyczą potwierdzenia własności przedmiotowej nieruchomości T. w K. zlikwidowanego decyzją z dnia [...] lutego 1969r. Kwestia ta jednak nie jest sporna w niniejszej sprawie. Bez wpływu na wynik niniejszej sprawy pozostają również dowody dotyczące transakcji cywilnoprawnych czy też wywłaszczenia majątku T.. Nie wskazują one bowiem wbrew twierdzeniom skargi na tożsamość przedwojennego stowarzyszenia i obecnego, co najwyżej na tożsamość obecnego stowarzyszenia ze stowarzyszeniem zarejestrowanym w 1945r. Także czasopismo "[...]" zawierające sprawozdanie z Walnego Zebrania członków stowarzyszenia nie może stanowić dowodu na tożsamość stowarzyszeń. Przede wszystkim nie posiada ono żadnej doniosłości prawnej. Przy czym nie wymienia członków stowarzyszenia w wymaganej liczbie 15 tożsamych z członkami stowarzyszenia założonego w 1893r.

W tej sytuacji zarzuty skargi należy uznać za bezzasadne. W ocenie Sądu Minister wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów wskazanych w skardze, stosując się całkowicie do zawartych w prawomocnych wyrokach ocen prawnych. Dokonał również prawidłowej oceny przedstawionych przez skarżącego dowodów.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.