Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 282/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność uchwały w całości
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2, art. 134 par. 1, art. 147 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 91 ust. 1, art. 91 ust. 4, art. 40 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1875
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - tekst jedn.
article: art. 19 ust. 1 i ust. 2, art. 2 pkt 3 i pkt 4, art. 5, art. 6, art. 7, art. 15, art. 22
journal: Dz.U. 2001 nr 72 poz 747
law: Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.
article: art. 87, art. 94
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 77, art. 481 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 459
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.),, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 maja 2018 r. sprawy ze skargi Prokuratora [...] na uchwałę Rady Miejskiej w Chojnie z dnia 9 marca 2006 r. nr XL/415/2006 w przedmiocie regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków stwierdza nieważność uchwały w całości.


UZASADNIENIE

Prokurator Rejonowy wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na uchwałę nr XL/415/2006 Rady Miejskiej

w Chojnie z dnia 9 marca 2006 r. w sprawie uchwalenia regulaminu dostarczania wody i odprowadzenia ścieków (Dz. Urz. Woj. Zach. z 2006 r., Nr 64, poz. 1156).

Zaskarżonej chwale Prokurator zarzucił naruszenie art. 7, art. 94 Konstytucji RP, art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2001 r., nr 72, poz. 747 ze zm.), poprzez ustanowienie:

- w § 5, 7 i 8 regulacji dotyczących nałożenia na odbiorców obowiązków związanych z realizacją umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, podczas gdy upoważnienie ustawowe zawarte w art. 19 ust. 2 przywołanej ustawy nie przewiduje nałożenia na odbiorców jakichkolwiek obowiązków.

- w § 6 uprawnienia Przedsiębiorstwa do prowadzenia bieżącej kontroli ilości

i jakości odprowadzanych ścieków bytowych i ścieków przemysłowych, kontroli przestrzegania umownych ustaleń dotyczących technicznych warunków przyłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej oraz wywiązywania się

z obowiązków określonych w § 5 zaskarżonej uchwały, podczas gdy upoważnienie ustawowe zawarte w art. 19 ust. 2 przywołanej ustawy nie przewiduje nałożenia na odbiorców jakichkolwiek obowiązków, a w konsekwencji udzielenia Przedsiębiorstwu kompetencji do kontrolowania ich realizacji,

- w § 9 ust. 2 regulacji dotyczących treści umowy zawieranej przez Przedsiębiorstwo z odbiorcami, podczas gdy upoważnienie ustawowe zawarte w art. 19 ust. 2 przywołanej ustawy nie przewiduje zawarcia w regulaminie regulacji dotyczących treści umowy,

- w § 10 ustęp 1 i 2 regulacji dotyczących zawierania umów na czas nieokreślony

i określony, a tym samym wskazania okoliczności dotyczących rozwiązania umowy, podczas gdy upoważnienie ustawowe zawarte w art. 19 ust. 2 przywołanej ustawy nie przewiduje unormowania w regulaminie warunków rozwiązania umowy,

- w § 11 ustęp 1 regulacji dotyczących sposobu zmiany umowy, podczas gdy upoważnienie ustawowe zawarte w art. 19 ust. 2 przywołanej ustawy nie przewiduje unormowania w regulaminie warunków zmiany umowy,

- w § 15 regulacji dotyczących sposobu rozwiązania umowy, podczas gdy upoważnienie ustawowe zawarte w art. 19 ust. 2 przywołanej ustawy nie przewiduje unormowania w regulaminie warunków rozwiązania umowy zawieranej przez przedsiębiorstwo z odbiorcami,

- w § 16 regulacji dotyczących okoliczności skutkujących wygaśnięciem umowy, podczas gdy upoważnienie ustawowe zawarte w art. 19 ust. 2 przywołanej ustawy nie przewiduje unormowania w regulaminie warunków wygaśnięcia umowy zawieranej przez przedsiębiorstwo z odbiorcami,

- w § 18 ustęp 4 poprzez przyznanie prawa Przedsiębiorstwu naliczenia odsetek ustawowych w przypadku opóźnienia w zapłacie należności, podczas gdy upoważnienie ustawowe zawarte w art. 19 ust. 2 przywołanej ustawy nie przewiduje uregulowań dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej za nieterminowe płatności,

- w § 18 ustęp 5 poprzez określenie sposobu postępowania przez Przedsiębiorstwo w przypadku otrzymania nadpłaty, podczas gdy upoważnienie ustawowe zawarte w art. 19 ust. 2 przywołanej ustawy nie przewiduje uregulowań dotyczących postępowania z nadpłatą otrzymaną przez Przedsiębiorcę,

- w § 40 poprzez odwołanie do nieokreślonych przepisów prawa obowiązujących

w zakresie nieuregulowanym zaskarżoną uchwałą, podczas gdy upoważnienie ustawowe zawarte w art. 19 ust. 2 przywołanej ustawy upoważnia Radę Gminy do uchwalenia regulaminu jedynie w zakresie określonym wskazanym przepisem.

Podnosząc powyższe zarzuty, Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części unormowań zawartych w § 5, § 6, § 7, § 8, § 9 ust. 2,

§ 10 ust. 1 i 2, § 11 ust. 1, § 15, § 16, § 18 ust. 4, § 18 ust. 5 i § 40.

W uzasadnieniu skargi Prokurator stwierdził, że normatywna podstawa do wydania regulaminu zawarta jest w art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Treść art. 19 ust. 2 tej ustawy w sposób jednoznaczny wskazuje przy tym, że wyliczenie to ma charakter zamknięty, a tym samym regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków nie może wykraczać poza materie przewidziane we wspomnianym przepisie. Stanowi on bowiem delegację ustawową dla wydania aktu prawa niższej rangi, ściśle określając zakres spraw, które mogą być przedmiotem unormowania uchwały rady gminy. Nie daje on prawa radzie gminy ani do stanowienia aktów prawa miejscowego regulujących zagadnienia inne niż wymienione w przywołanym przepisie, ani podejmowania regulacji w inny sposób niż wskazany przez ustawodawcę, gdyż oznaczałoby to wykroczenie poza zakres delegacji ustawowej.

Zdaniem Prokuratora, analiza treści zaskarżonej uchwały prowadzi do wniosku, że Rada Miejska w § 5, 7 i 8 nałożyła na odbiorcę szereg obowiązków związanych z wykonaniem umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, zaś w § 6 przyznała Przedsiębiorstwu uprawnienie do kontrolowania sposobu wykonywania przez odbiorcę umowy. Z upoważnienia ustawowego nie wynika jednak kompetencja Rady Gminy do nakładania na odbiorców jakichkolwiek obowiązków w związku z wykonywaniem ww. umów tym bardziej uprawnienia do kontrolowania prawidłowości ich realizowania, te zaś winny być uregulowane w umowach zawartych przez Przedsiębiorstwo z odbiorcami. Z kolei w § 9 ust. 2, Rada Miejska przekroczyła, w ocenie Prokuratora, upoważnienie ustawowe poprzez określenie treści umowy bowiem z art. 19 ust. 2 pkt 3 ustawy wynika, że odnośnie umowy o dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków Rada ma kompetencje jedynie do określenia warunków zawierania umów i trybu w jakim to zawarcie następuje, nie zaś poszczególnych postanowień umownych. Z kolei w § 40 Rada Miejska wykroczyła poza upoważnienie ustawowe odwołując się w sprawach nieobjętych regulaminem do niesprecyzowanych "przepisów prawa", w szczególności ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków wraz z przepisami wykonawczymi wydanymi na jej podstawie.

W odpowiedzi na skargę Rada Miejska wniosła o oddalenie skargi

w całości.

Organ podniósł, że obecnie materię spraw, jakie powinny zostać uregulowane

w Regulaminie określa art. 19 ust. 5 ustawy. Natomiast przywoływany przez Prokuratora art. 19 ust. 2 tej ustawy, obowiązuje dopiero od 12 grudnia 2017 r., a więc nie mógł zostać naruszony przez Radę Miejską przy podejmowaniu uchwały z dnia 9 marca 2006 r. Niezależnie od powyższego organ podniósł, że obowiązki nałożone na odbiorcę w § 5, 7 i 8 regulaminu w związku z realizacją umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków po pierwsze mieszczą się w materii warunków przyłączenia do sieci, o których mowa w art. 19 ust. 5 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, po drugie jak stanowi art. 19 ust. 5 tej ustawy, regulamin określa nie tylko prawa, ale

i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług, po trzecie wprowadzone obowiązki nie naruszają przepisów tej ustawy, ale zmierzają

do zapewnienia ich realizacji, a po czwarte obowiązki te można sprowadzić w zasadzie do nakazu zabezpieczenia, użytkowania czy utrzymania instalacji wodociągowej i kanalizacyjnej w stanie umożliwiającym jej funkcjonowanie, a także powiadamiania Przedsiębiorstwa o wszystkich awariach, uszkodzeniach urządzeń pomiarowych czy zmianach technicznych w instalacjach wewnętrznych.

Zdaniem organu, nie doszło także do naruszenia art. 19 ust. 5 pkt 4 ustawy poprzez nadanie w § 6 regulaminu - uprawnienia Przedsiębiorstwu do prowadzenia bieżącej kontroli ilości i jakości odprowadzanych ścieków bytowych i ścieków przemysłowych, kontroli przestrzegania umownych ustaleń dotyczących technicznych warunków przyłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej oraz wywiązania się z obowiązków określonych w § 5 regulaminu. Uprawnienia te mieszczą się, w jego ocenie, w materii warunków przyłączenia do sieci, o których mowa w art. 19 ust. 5 pkt 4 ustawy, przy czym zgodnie z art. 19 ust. 5 tej ustawy regulamin określa nie tylko prawa ale i obowiązki przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług.

Nie można także mówić o przekroczeniu upoważnienia ustawowego zawartego w art. 19 ust. 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków w § 9 ust. 2 regulaminu (regulacje dotyczące treści umów zawieranych z odbiorcami), § 10 ust. 1 i 2 (zawieranie umów z odbiorcami na czas nieokreślony i określony oraz okoliczności ich rozwiązania), § 11 ust. 1 (sposobu zmiany umów z odbiorcami), § 15 (warunki rozwiązania umowy z odbiorcami), § 16 (warunki wygaśnięcia umowy z odbiorcami), § 18 ust. 4 regulaminu (uprawnienie do naliczenia odsetek ustawowych w przypadku opóźnienia w zapłacie należności) oraz § 18 ust. 5 (zasady postępowania z nadpłatą otrzymaną przez Przedsiębiorstwo).

W ocenie organu, z uwagi na treść art. 19 ust. 5 pkt 2 i 3 oraz art. 6 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, brak jest podstaw do kwestionowania działania przez Radę Miejską w zakresie upoważnienia ustawowego przy uregulowaniu w regulaminie treści umów zawieranych z odbiorcami, czasu na jaki umowy te są zawierane, warunków zmian, rozwiązania i wygaśnięcia umów z odbiorcami, czy uprawnienia do naliczenia odsetek ustawowych w przypadku opóźnienia w zapłacie należności oraz zasad postępowania z nadpłatą otrzymaną przez przedsiębiorstwo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje, między innymi, orzekanie

w sprawach ze skarg na uchwały organów jednostek samorządu terytorialnego

i terenowych organów administracji rządowej, będące aktami prawa miejscowego

(art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności Sąd uznał, że choć nie wszystkie argumenty Prokuratora są trafne to jednak skarga winna być uwzględniona, bowiem podejmując zaskarżoną uchwałę organ w sposób istotny naruszył prawo.

Z art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

(Dz.U. z 2017 r. poz. 1875 ze zm.) wynika, że uchwały organu gminy sprzeczne

z prawem są nieważne. Podstawą stwierdzenia takiego faktu jest uznanie, że doszło do istotnego naruszenia prawa. Według bowiem art. 91 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały ograniczając się do wskazania, że uchwałę wydano

z naruszeniem prawa.

Do istotnych wad uchwały, skutkujących stwierdzeniem jej nieważności, między innymi, zalicza się naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję organów samorządu do podejmowania uchwał, naruszenie podstawy prawnej podjętej uchwały, naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, poprzez wadliwą ich interpretację oraz przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał.

Akty prawa miejscowego, w rozumieniu art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, są źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Powyższa zasada znajduje odzwierciedlenie w art. 40 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, który stanowi, że na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy.

Ustanawianie aktów prawa miejscowego należy do kompetencji organów samorządu terytorialnego, które czynią to wyłącznie na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. Materia uregulowana wydanym aktem normatywnym powinna wynikać z upoważnienia ustawowego i nie może przekraczać zakresu tego upoważnienia. Regulacje zawarte w akcie prawa miejscowego mają na celu jedynie "uzupełnienie" przepisów powszechnie obowiązujących rangi ustawowej, kształtujących prawa i obowiązki ich adresatów. Uwzględniając hierarchiczność źródeł prawa akty tego typu mają charakter zależny od źródeł prawa wyższego rzędu, czego konsekwencją jest stanowisko, że nie mogą normować materii uregulowanych aktami wyższego rzędu, a nadto nie mogą wykraczać poza zakres delegacji ustawowej.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowi art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia

22 kwietnia 2005 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2001 r. Nr 72,

poz. 747). Wbrew przekonaniu organu brak jest przy tym możliwości stosowania w tym przypadku przepisów wspomnianej ustawy w brzmieniu aktualnym, skoro uchwała Rady Gminy Miejskiej w Chojnie w sprawie regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków została podjęta w dniu 9 marca 2006 r. Z przyczyn oczywistych nie mogły wówczas zostać zastosowane uregulowania obowiązujące obecnie, natomiast stosowane były przepisy ustawy w brzmieniu aktualnym w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały. Nie sposób zatem kontrolować prawidłowości tej uchwały w oparciu o przepisy w brzmieniu innym niż wówczas obowiązujące.

Zgodnie z treścią art. 19 ust. 1 ustawy "rada gminy, po dokonaniu analizy projektów regulaminów dostarczania wody i odprowadzania ścieków opracowanych przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne, uchwala regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków (...). Regulamin jest aktem prawa miejscowego".

Ust. 2 tego artykułu określa elementy treści regulaminu, wskazując, że powinien on określać prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług, w tym:

1) minimalny poziom usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków;

2) szczegółowe warunki i tryb zawierania umów z odbiorcami usług;

3) sposób rozliczeń w oparciu o ceny i stawki opłat ustalone w taryfach;

4) warunki przyłączania do sieci;

5) techniczne warunki określające możliwości dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych;

6) sposób dokonywania odbioru przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne wykonanego przyłącza;

7) sposób postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków;

8) standardy obsługi odbiorców usług, a w szczególności sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń

w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków;

9) warunki dostarczania wody na cele przeciwpożarowe.

Art. 19 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków stanowi delegację ustawową do wydania aktu prawa miejscowego i ściśle określa zakres spraw, które mogą stać się przedmiotem unormowania uchwały rady gminy. Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków nie może wykraczać poza materię przewidzianą w art. 19 ust. 2 ustawy, gdyż regulacja ta ma charakter wyczerpujący. Wskazując zakres zagadnień, które mogą być objęte regulaminem, ustawodawca w skonstruowaniu delegacji ustawowej posłużył się sformułowaniem "regulamin powinien określać", co oznacza, że treść tego regulaminu musi bezwzględnie odpowiadać zakresowi delegacji ustawowej. Jednocześnie wszelkie odstępstwa od katalogu sformułowanego w tym przepisie przesądzają o naruszeniu przepisu upoważniającego, jak i konstytucyjnej zasady praworządności w zakresie legalności aktu prawa miejscowego, co stanowi istotne naruszenie prawa, którego skutkiem jest stwierdzenie jego nieważności w całości, bądź w części.

Taką samą wadą dotknięte są te z postanowień aktu prawa miejscowego, które wprawdzie odnoszą się do materii wskazanej w powołanym art. 19 ustawy, ale

w zakresie uregulowanym już wyczerpująco w ustawie, bądź w rozporządzeniu wykonawczym i albo stanowią powtórzenie rozwiązań ustawowych albo je modyfikują lub regulują te same kwestie w sposób odmienny.

O opisanych wyżej wadach można mówić nie tylko w wypadku uregulowań wskazanych przez Prokuratora (choć z innych przyczyn) – tj. § 5, 6, 7, 9 ust. 2, 10 ust. 1 i 2, 18 ale także w odniesieniu do § 1 ust. 2 pkt 3 i pkt 4, § 3, § 4, § 12, § 13, § 19, § 21, § 32 i § 39 regulaminu.

Wymienione paragrafy w niektórych przypadkach – o czym będzie mowa poniżej – wykraczają poza delegację ustawową, zaś w pozostałych wypadkach sprowadzają się w zasadzie do powtórzenia obowiązujących przepisów ustaw, tj. ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (art. 2 pkt 3 i 4, art. 5 ust. 1, 2 i 3, art. 6 ust. 1, 2, 3, 4, 5 6, art. 7 pkt 2, 6 i 4, art. 15 ust. 1 i 3, art. 22), Kodeksu cywilnego (art. 77 i 481 § 1), a także rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (§ 17 ust. 1 - 3). Dodać należy, że niektóre z nich zmieniają treść przepisów ustawy, bądź też cytują zapisy ustawowe w niepełnym zakresie, tym samym myląc odbiorców, czy uregulowanie ma charakter ustawowy, czy regulaminowy.

W rozdziale III "Szczegółowe warunki i tryb zawierania umów z odbiorcami usług" dodatkowo zawarte zostały przepisy dotyczące rozwiązywania umów, które uchwalono z przekroczeniem delegacji ustawowej.

Z § 2 art. 19 pkt 2 ustawy wynika, że regulamin określa szczegółowe warunki

i tryb zawierania umów z obiorcami usług. Jak stanowi art. 6 ust. 1 ustawy dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Umowa, o której mowa w ust. 1, zawiera w szczególności postanowienia dotyczące (art. 6 ust. 3 ustawy):

1) ilości i jakości świadczonych usług wodociągowych lub kanalizacyjnych oraz warunków ich świadczenia;

2) sposobu i terminów wzajemnych rozliczeń;

3) praw i obowiązków stron umowy;

3a) warunków usuwania awarii przyłączy wodociągowych lub przyłączy kanalizacyjnych będących w posiadaniu odbiorcy usług;

4) procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych;

5) ustaleń zawartych w zezwoleniu, o których mowa w art. 18;

6) okresu obowiązywania umowy oraz odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunków wypowiedzenia.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że wszystkie kwestie wymienione

w art. 6 ust. 3 ustawy należą tylko i wyłącznie do uregulowań umownych, a nie regulaminowych, przy czym zawartość umowy ustawodawca uregulował w sposób wyczerpujący.

Pod pojęciem "szczegółowe warunki i tryb zawierania umów" należy, w ocenie Sądu, rozumieć określenie warunków niezbędnych do zawarcia umowy, a więc takich, które muszą zostać spełnione, aby strony mogły skutecznie zawrzeć umowę.

Tym samym należało uznać, że zapisy odnoszące się do treści umowy wykraczają poza zakres delegacji ustawowej (§ 10 ust. 1 i 2). Takie same zastrzeżenia odnieść należy do § 15 oraz § 16 regulaminu, w zakresie dotyczącym w szczególności możliwości wypowiedzenia przez przedsiębiorstwo umowy oraz rozwiązania umowy zawartej z odbiorcą. Żaden przepis ustawy nie daje podstawy do zawarcia takich zapisów w treści regulaminu. Stwierdzić zatem należy, że wskazane przepisy uchwalone zostały z przekroczeniem delegacji ustawowej.

Zaznaczyć należy dodatkowo, że uregulowania zawarte w § 13 ust. 2 i 4 tego rozdziału odwołują się do ustępu 1 § 13, który należy uznać za wadliwy z uwagi na zastosowane w nim powtórzenia ustawowe (art. 6 ust. 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków) – o czym była już mowa powyżej.

Za wadliwe należy uznać także uregulowania zawarte w rozdziale II "Minimalny poziom świadczonych usług w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków oraz obowiązki odbiorców warunkujące jego utrzymanie".

W ocenie Sądu, skoro ustawodawca nałożył na radę gminy obowiązek określenia w regulaminie minimalnego poziomu usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków, to regulamin winien określać co najmniej minimalną ilość dostarczanej wody i ilość odprowadzanych ścieków, ciśnienie wody oraz jej jakość. Odesłanie w tym zakresie do postanowień umów zawieranych z odbiorcą usług oraz warunków technicznych przyłącza czy "ogólnie obowiązujących przepisów" nie spełnia wymogu zawartego w delegacji ustawowej. Ponadto powtórzenie w regulaminie treści art. 5, art. 15 ust. 1 i 3 ustawy również nie stanowi wykonania ustawowego obowiązku. Z wymienionych parametrów w regulaminie wskazano jedynie ciśnienie wody. Z tych względów należy stwierdzić, że treść § 3 - § 4 uchwały nie stanowi realizacji ciążących na radzie gminy obowiązków, o których mowa w art. 19 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Z kolei, w § 5 regulaminu znajdującym się także w rozdziale II zatytułowanym "Minimalny poziom usług świadczonych przez przedsiębiorstwo w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków oraz obowiązki odbiorców warunkujące jego utrzymanie" wskazano na obowiązki odbiorców usług związane z korzystaniem

z urządzeń w sposób niepowodujący pogarszania jakości usług świadczonych przez przedsiębiorstwo, co stanowi poniekąd powtórzenie treści art. 5 ust. 2 ustawy – jednakże uszczegółowione i rozszerzone. Z pewnością trudno jest § 5 uchwały zaliczyć do przepisów ustalających "minimalny poziom usług świadczonych przez przedsiębiorstwo". W przepisie tym niewątpliwie brakuje faktycznego określenia minimalnego poziomu usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków, takich jak minimalna ilość i jakość dostarczanej wody a także ilość odprowadzanych ścieków.

Dodatkowo należy zauważyć, że uregulowanie zawarte w § 7 tego rozdziału jest niejasne i nie daje możliwości jego realizacji. W przepisie tym wskazano, że jeżeli w trakcie eksploatacji przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego, będącego w posiadaniu odbiorcy, powstanie zagrożenie istotnego obniżenia poziomu usług świadczonych przez przedsiębiorstwo lub strat dla przedsiębiorstwa, odbiorca jest zobowiązany do niezwłocznego usunięcia przyczyn zagrożenia. W uchwale w żaden sposób nie określono jednak co należy rozumieć przez "zagrożenie istotnego obniżenia poziomu usług". Podobnie niejasne są uregulowania dotyczące obowiązku zawiadamiania Przedsiębiorstwa o wszelkich zmianach technicznych w instalacji wewnętrznej, które mogą mieć wpływ na działanie sieci – zawarte w § 8 tego rozdziału. Z jego zapisów nie wynika w żaden sposób o jakiego rodzaju wpływie na działanie sieci mowa w tym uregulowaniu.

Rozdział IV regulaminu został zatytułowany: "Sposób rozliczeń w oparciu o ceny i stawki opłat". Tytuł ten jest zbieżny z ustawową delegacją zawartą w art. 19 ust. 2 pkt 3 ustawy. W rozdziale tym:

- § 17 jest powtórzeniem art. 26 ust.1 ustawy,

- § 18 ust. 3 i 5 jest częściowym powtórzeniem § 17 ust. 1 i 3, obowiązującego

w dacie podejmowania uchwały, rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia

12 marca 2002 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz.U. z 2002 r. nr 26, poz. 257),

- § 18 ust. 4 zawiera zapisy, które winny znaleźć się w umowie, a wynikają z art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego,

- § 19 jest powtórzeniem § 18 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia

12 marca 2002 r.

W ocenie Sądu, samo powtórzenie zapisów ustawy nie stanowi istotnego naruszenia prawa. Zabiegi takie wprawdzie naruszają zasady legislacji prawodawczej, jednak o ile nie prowadzą do modyfikacji regulacji ustawowych, to samo tylko powtórzenie przepisów ustawowych nie uzasadnia stwierdzenia nieważności uchwały. W powyższych przepisach regulaminu nie mamy jednak do czynienia tylko z powtórzeniem zapisów ustawy, ale także ich modyfikacją (przykładowo - zgodnie z definicją odbiorcy usług zawartą w ustawie, za takiego odbiorcę należy uważać każdego kto korzysta z usług wodociągowo-kanalizacyjnych z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na podstawie pisemnej umowy z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym, tymczasem w regulaminie wprowadzono definicję odbiorcy, zgodnie z którą przez odbiorcę należy rozumieć podmiot będący stroną jednej z umów, o których mowa w pkt 2). Należało zatem uznać, że wyżej wskazane regulacje zaskarżonego regulaminu w sposób istotny naruszają prawo.

Kolejny rozdział V został zatytułowany: "Warunki przyłączenia do sieci".

§ 21 ust. 1 regulaminu jest w zasadzie odwzorowaniem zapisów art. 6 ust. 4 ustawy jednak modyfikuje je poprzez dodanie warunku nieobjętego zapisami tego przepisu (dotyczącego zawarcia umowy z osobą, która korzysta z nieruchomości

o nieuregulowanym stanie prawnym "w uzasadnionych przypadkach"). W § 21 ust. 3

pkt 1 regulaminu wskazano, że do wniosku o przyłączenie do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej osoba ubiegająca o przyłączenie winna załączyć "dokument stwierdzający tytuł prawny do nieruchomości". Zdaniem Sądu, nałożenie takiego obowiązku jest nieuprawnione. Skoro bowiem umowa o dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków może być zawarta z osobą, która posiada tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, do której ma być dostarczana woda lub z której mają być odprowadzane ścieki, albo z osobą, która korzysta z nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym (art. 6 ust. 4 ustawy) to również osoba ubiegającą się o przyłączenie nie musi legitymować się przedsiębiorstwu tytułem prawnym do nieruchomości. Dodać należy, że wystarczające jest w tym zakresie oświadczenie wnioskodawcy.

"Techniczne warunki określające możliwość dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych" - to tytuł rozdziału VI regulaminu, w którym został ujęty m.in. § 25

ust. 3, zawierający wyłącznie treści o charakterze informacyjnym, nie zaś o charakterze normatywnym.

W rozdziale VII "Sposób dokonywania odbioru przez przedsiębiorstwo wykonanego przyłącza" znalazł się zapis dotyczący konieczności wykonania operatu geodezyjnego przed zasypaniem przyłącza w co najmniej dwóch egzemplarzach, który w ocenie Sądu należy uznać za niezgodny z prawem. Kwestie związane

z wykonywaniem operatu geodezyjnego zostały uregulowane w przepisach szczególnych to jest ustawie z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne. Odpowiednie zapisy dotyczące obowiązku geodezyjnego wyznaczenia w terenie, a po wybudowaniu przyłączy geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej, obejmującej ich położenie w gruncie, zawierają również zapisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Oczywistym jest zatem, że w przypadku wykonania przyłącza wodociągowego musi ono spełniać wszystkie przewidziane przepisami odrębnymi warunki. Obowiązek ten wynika wprost z przepisów prawa, które szczegółowo określają również czynności, które obowiązkowo muszą zostać wykonane w trakcie robót związanych z jego wykonywaniem jak i po ich zakończeniu. Brak jest zatem podstaw do tego, aby organ gminy zamieszczał w uchwale zapisy odnoszące się do obowiązków określonych ustawowo, jak również aby obowiązki te określał nieprecyzyjnie, używając terminologii innej aniżeli przyjęta przez ustawodawcę.

W kolejnym rozdziale VIII – "Sposób postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków" – zawarty został § 32, który stanowi jedynie odesłanie do art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.

Warunki dostawy wody na cele przeciwpożarowe (rozdział X) zostały uregulowane w § 37- 38. W § 37 stwierdzono, że zapewnienie dostawy wody na cele przeciwpożarowe następuje na podstawie umowy zawartej z gminą, Przedsiębiorstwem i jednostką straży pożarnej. W ocenie Sądu, trudno sobie wyobrazić sens zawarcia takiej umowy, skoro straż pożarna może korzystać z hydrantów zainstalowanych na sieci wodociągowej (§ 37 ust. 3), ilość wody pobranej na cele przeciwpożarowe może być określona dopiero po fakcie ugaszenia pożaru (nie da się przewidzieć ani ilości pożarów, ani ilości zużytej wody), a ponadto zgodnie z art. 22 pkt 2 ustawy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne obciąża gminę na podstawie cen i stawek opłat ustalonych w taryfie za wodę zużytą na cele przeciwpożarowe.

Za wadliwe (choć z innych powodów niż wskazywane przez Prokuratora) należy też uznać zapisy 40 regulaminu. W przepisie tym zawarte zostało zastrzeżenie, że "w sprawach nie objętych regulaminem, obowiązują przepisy prawa,

a w szczególności ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. Nr 72, poz. 747 ze zm.) wraz z przepisami wykonawczymi wydanymi na jej podstawie". Należy uznać, że powyższy zapis uchwały narusza art. 87 Konstytucji. Uchwała zastrzega bowiem, że w pierwszym rzędzie zastosowanie znajduje regulamin, a dopiero w sprawach w nim nieuregulowanych - ustawa. Tym samym przyznano pierwszeństwo przepisom regulaminu przed ustawą. Tego typu zastrzeżenie dopuszczalne jest jedynie w ramach aktów prawnych tego samego rzędu. Niezgodne zatem z Konstytucją jest stawianie przepisów aktu prawa miejscowego nad przepisami ustawy. Stanowi to istotne naruszenie prawa i powoduje konieczność eliminacji z obrotu prawnego takich regulacji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 marca 2007 r., II SA/Wr 745/06).

Mając na uwadze opisane powyżej istotne naruszenia, w tym art. 19 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków polegające na wykroczeniu poza delegację ustawową lub niewypełnieniu tej delegacji, jak i innych przepisów tej ustawy oraz przepisów wykonawczych do niej, polegające na powtarzaniu treści zapisów ustawy lub rozporządzenia, w tym w brzmieniu niekompletnym, bądź zmienionym, czy też przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd uznał, że wielość istotnych naruszeń przepisów przemawia za stwierdzeniem nieważności zaskarżonej uchwały w całości.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że Prokurator co prawda nie objął swoją skargą niektórych naruszeń prawa, o których była mowa powyżej jednakże z uwagi na treść art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skarg oraz powołaną podstawą prawną, Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę także inne naruszenia prawa stwierdzone w niniejszej sprawie.

Jak zaznaczono na wstępnie niektóre z argumentów Prokuratora były też nietrafne jednak z uwagi na stwierdzenie innych niż wskazywane przez niego naruszeń prawa także w tych wypadkach należało uznać za wadliwe uregulowania zawarte w zaskarżonej uchwale. W szczególności, nie sposób zgodzić się z Prokuratorem, że regulamin nie może określać obowiązków odbiorców, skoro w art. 19 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, wprost wskazano, że regulamin powinien określać prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług. Jednakże pomimo to należało uznać uregulowania zawarte § 5 regulaminu za wadliwe bowiem stanowią one powtórzenie zapisów zawartych w art. 5 ust. 2 oraz art. 7 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 147 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.