Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 564/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 136 ust.3; art. 137 ust. 1 i 2; art. 140 ust.1; art. 142 ust.1; art. 229
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 7; art. 77 par. 1; art. 80; art. 107 par.3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Protokolant Referent stażysta Natalia Kopiś po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 maja 2019 r. sprawy ze skargi G. N. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania W. J., G. N., E. L. i M. B. od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r., znak: [...], odmawiającej zwrotu nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem P. W. R. N. w L. z dnia [...] r. nr [...], oznaczonej jako dawna działka nr [...], wchodzącej w obszar aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obr. [...]), położonej w L. przy ul. [...] oraz nieruchomości wywłaszczonej decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. znak: [...], stanowiącej dawną działkę nr [...], wchodzącej w obszar aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] (obr. [...]), położonej w L. przy ul. [...] i ul. [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przedstawił następujący stan sprawy:

Orzeczeniem P. W. R. N. w L. z dnia [...] r., nr [...], wywłaszczono na rzecz Państwa nieruchomość położoną w L., oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] m˛. W decyzji jako właścicieli/posiadaczy nieruchomości wskazano: W. L., spadkobierców W. G. tj. Z. G., J.-J. G., G. N., spadkobiercę P. B. tj. M. B. oraz Z. i E. małż. [...]. Wywłaszczenie nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18 z 1961 r. poz. 94), zgodnie z lokalizacją budowy rejonowej przychodni zdrowia.

Następnie decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. znak: [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w L. oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] m˛. W decyzji jako właścicieli/posiadaczy tej nieruchomości wskazano W. L., spadkobierców W. G. tj. Z. G., J. J. G., G. N., spadkobiercę P. B. tj. M. B. oraz Z. i E. małż. P.. Wywłaszczenie nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10, poz. 64), zgodnie z lokalizacją budowy I. S..

W dniu 30 sierpnia 1958 r. zmarł W. G., a spadek po nim stosownie do postanowienia Sądu Powiatowego w L. z dnia [...] sygn. akt II Ns [...] nabyli: J. G., G. N. i Z. G.. Z. G. zmarła w dniu 5 grudnia 1993 r., a spadek po niej, w myśl postanowienia Sądu Rejonowego w L. II Wydział Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt II Ns [...] nabyli: G. N. i J. G..

Następnie w dniu 27 grudnia 1964 r. zmarła P. B., po której zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Miasta W. III Wydział Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt III Ns [...], spadek nabyła w całości M. B..

W dniu 6 listopada 1977 r. zmarł W. L., a spadek po nim nabyli: G. N., M. B., D. Ż., W. Ż. i W. J.. Z kolei W. Ż. zmarła w dniu 7 sierpnia 1987 r., a spadek po niej nabyła E. L. (postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] r. sygn. akt II Ns [...]).

W dniu 2 stycznia 2017 r. do Urzędu Miasta L. W. G. Mieniem wpłynął wniosek R. G. o zwrot części nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działka nr [...].

W odpowiedzi na wezwanie Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. do usunięcia braków formalnych wnioskodawca w piśmie z dnia [...] r. wskazał, że wniosek o zwrot dotyczy dawnych działek nr [...] i [...], obecnie obejmujących część ewidencyjnej działki nr [...]. Ponadto, wyjaśnił, że żyjącymi byłymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości są: G. N. oraz [...] i E. P., a spadkobiercami nieżyjących byłych właścicieli nieruchomości są: R. G., M. B., W. J., E. L., G. N., H. K., J. K., A. C. oraz W. T..

Wnioskiem z dnia 6 lutego 2017 r. o zwrot ww. nieruchomości wystąpiła M. B., a następnie z takim wnioskiem z dnia 7 lutego 2017 r. wystąpiła G. N. oraz w dniu 8 lutego 2017 r. W. J..

W oparciu o dołączoną do wniosku mapę zasadniczą z zaznaczonymi granicami wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, organ ustalił, że żądanie dotyczy aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...], położonych przy ul. [...] i ul. [...].

Z aktualnej informacji z rejestru gruntów wynika, że działka nr [...] stanowi własność S. C. K. U. L. (obecnie U. L.). Wskazuje na to również odpis z księgi wieczystej KW Nr LU [...]

Z kolei, w oparciu o informację z rejestru gruntów oraz odpis księgi wieczystej KW Nr LU [...] ustalono, że właścicielem działki nr [...] jest "P. Z." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w J. K..

Pismem z dnia 22 marca 2017 r. Prezydent Miasta L. zawiadomił o wszczęciu, na wniosek R. G., M. B., G. N. i W. J., postępowania o zwrot nieruchomości oznaczonych uprzednio jako działki nr [...] i [...] wchodzących w obszar działek ewidencyjnych nr [...] i [...]. Jednocześnie organ wezwał spadkobierców W. L. oraz Z. i E. P. do wskazania, czy przyłączają się do przedmiotowego wniosku o zwrot. Wezwał również G. N. zamieszkałego w [...] do wskazania pełnomocnika do doręczeń w niniejszej sprawie.

Z zawartych w dokumentacji ustaleń geodety wynika, że nieruchomość wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] r., nr [...] została błędnie wpisana w tym orzeczeniu jako działka nr [...], zamiast nr [...], powierzchnia działki wywłaszczonej jest zgodna z rejestrem pomiarowym Nr [...]/[...]. Nieruchomość ta oznaczona w dokumentacji geodezyjno-prawnej jako rozliczeniowa działka nr [...] o pow. [...] ha wchodzi w obszar ewidencyjnej działki nr [...].

Z kolei wywłaszczona decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. znak: [...], oznaczona wówczas jako działka nr [...] o pow. [...] ha, obejmuje ewidencyjną działkę nr [...] o pow. [...] ha (w dokumentacji oznaczona jako rozliczeniowa działka nr [...]/1) oraz część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha (w dokumentacji nr [...]).

Na podstawie aktualnego odpisu z księgi wieczystej nr [...] organ ustalił, że w związku z zawarciem dniu 16 sierpnia 2017 r. umowy sprzedaży działki nr [...] nastąpiła zmiana właściciela. Właścicielami tej działki obecnie są: K. S., A. S.-S., A. S. i B. S.. W związku z powyższym pismem z dnia 15 września 2017 r. Prezydent Miasta L. zawiadomił nowych właściciel działki nr [...] o toczącym się postępowaniu o zwrot.

Następnie przy piśmie z dnia 2 października 2017 r. Wydział Architektury i Budownictwa U. L. przesłał kopie oryginalnych dokumentów, znajdujących się w zasobach akt budowlanych dotyczących wywłaszczonego terenu tj. decyzję Prezydium Miejskiej Rady N. w L. z dnia [...] r. znak: [...] o lokalizacji szczegółowej Nr [...], decyzję Prezydium Miejskiej Rady N. w L. z dnia [...] r. znak: [...] zatwierdzającą plan realizacyjny, decyzję P. M. R. N. w L. z dnia [...] r. znak: [...] o pozwoleniu na budowę, decyzję P. M. R. N. w L. z dnia [...] r. znak: [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego oraz mapę terenu zawnioskowanego do wywłaszczenia pod budowę Przychodni Rejonowej. Z ww. dokumentów wynika, że na dawnych działkach nr [...] i [...] zlokalizowano budowę Rejonowej Przychodni Zdrowia, którą następnie przeprojektowano na Instytut Stomatologii.

Wydział Planowania UM L. przy piśmie z dnia 27 października 2017 r. znak: PL- [...], przekazał dokumenty planistyczne obowiązujące dla przedmiotowych działek w datach ich wywłaszczenia. Ponadto poinformował, iż w tym okresie dla miasta L. obowiązywał Ogólny Plan Zagospodarowania Przestrzennego [...] zatwierdzony uchwałą Nr [...]/[...] P. W. R. N. w L. z dnia [...] r. W dacie [...] r. również obowiązywał Ogólny Plan Zagospodarowania Przestrzennego [...], zatwierdzony uchwałą Nr [...]/[...] P. W. R. N. w L. z dnia [...] r., ale już z późniejszymi zmianami, zatwierdzonymi uchwałą Nr [...]/[...] [...] w L. z dnia [...] r. Wskazano również, że działki objęte wnioskiem w ww. planie nie podlegały zmianom i w dacie wywłaszczenia nie były objęte planem szczegółowym. Zgodnie z ww. planem teren objęty wnioskiem o zwrot przeznaczony był pod tereny różnych usług w większości dla służby zdrowia (adaptacja i modernizacja dwóch szpitali i stacji pogotowia ratunkowego, budowa śródmiejskiej przychodni zdrowia) z ograniczeniem funkcji mieszkaniowych. W niewielkiej części teren był przewidziany pod projektowaną arterię odciążającą K. P..

Organ załączył do akt dokumenty pozyskane z Sądu Rejonowego L. - Z. w L.: umowę z dnia 25 maja 1990 r. Rep. A Nr [...] o oddaniu "P. Z." Spółce z o.o. z siedzibą w L. w użytkowanie wieczyste działki nr [...] o pow. [...] m˛, położonej w L. przy ul. [...] i Z.; zawiadomienie Sądu Rejonowego w L. X Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia [...] r. o wpisie z 25 maja 1990 r. do KW Nr [...] ww. prawa użytkowania wieczystego; decyzję Urzędu Miejskiego w L. z dnia 8 maja 1990 r. o oddaniu w użytkowanie wieczyste działki nr [...] Spółce z o.o. "P. Z.", umowę z dnia [...] r. Rep. A Nr [...] sprzedaży działki nr [...] "P. Z." Spółce z o.o. z siedzibą w J. K.; akt notarialny z dnia 30 stycznia 2007 r. Rep. A Nr [...] o przekazaniu nieodpłatnie własności nieruchomości w tym działki nr [...] o pow. [...], położonej przy ul. [...] nr [...] na rzecz Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej pod nazwą S. P. S. K. nr [...] w L. przy ul. [...]; akt notarialny z dnia 18 października 2007 r. Rep. A Nr [...] nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości położonej przy ul. K. 5. stanowiącej zabudowaną działkę nr [...] o pow. [...] m˛ na rzecz Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej pod nazwą Stomatologiczne Centrum Kliniczne A. M. w L., ul. [...].

Organ I instancji ustalił również, że w sprawie nieruchomości objętej niniejszym wnioskiem toczyło się postępowanie z wniosku Z. G., J. G., G. N., W. J. i E. L. przed Urzędem Rejonowym w L.. Decyzją z dnia 6. r. znak: [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w L. odmówił zwrotu dawnych działek nr [...] i [...], którą to decyzję Wojewoda utrzymał w mocy (decyzja z dnia [...] r. znak: [...]). Po dokonaniu analizy tych dokumentów uznano, że nie zachodzi tożsamość niniejszej sprawy ze sprawą zakończoną ww. decyzjami, bowiem w rozpatrywanej sprawie, pomimo tożsamości przedmiotu postępowania i częściowej tożsamości podmiotowej, nie zachodzi tożsamość stanu prawnego.

Analizując zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy, na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., organ uznał, że w sprawie, spośród wnioskodawców osobami uprawnionymi do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są: G. N., M. B., W. J. i E. L..

Następnie decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Prezydent Miasta L., odmówił zwrotu nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem P. W. R. N. w L. z dnia [...] r. nr [...], oznaczonej jako dawna działka nr [...], wchodzącej w obszar aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obr. [...]), położonej w L. przy ul. [...] oraz nieruchomości wywłaszczonej decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. znak: [...], stanowiącej dawną działkę nr [...], wchodzącej w obszar aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] (obr. [...]), położonej w L. przy ul. [...] i ul. [...].

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wnioskowana do zwrotu działka ewidencyjna nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz "P. Z." sp. z o.o., które to prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 25 maja 1990 r., a zatem przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. 1 stycznia 1998 r. Następnie nieruchomość ta została sprzedana osobom trzecim. Organ wskazał, że zaistniała tu negatywna przesłanka do zwrotu przedmiotowej działki, bowiem w okolicznościach niniejszej sprawy ma zastosowanie przepis art. 229 u.g.n.

Natomiast wnioskowana do zwrotu nieruchomość wchodząca w obszar działki ewidencyjnej [...] również nie może podlegać zwrotowi, bowiem działka ta, jak uwidoczniono w księdze wieczystej nr LU [...] stanowi własność Stomatologicznego Centrum Klinicznego U. L.. Oznacza to, że nie jest możliwy zwrot również tej działki, gdyż w dacie orzekania w niniejszej sprawie nie stanowi ona własności Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego.

Na marginesie organ stwierdził, że obie wywłaszczone działki zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia, gdyż został wybudowany na nich budynek Rejonowej Przychodni Zdrowia wraz z infrastrukturą towarzyszącą, który następnie został przekształcony w Instytut Stomatologii.

Odwołanie od powyższej decyzji z zachowaniem ustawowego terminu wniosły: G. N., W. J., E. L. i M. B..

W uzasadnieniu odwołań podniesiono, że wnioskowane do zwrotu działki nie zostały zabudowane, wobec czego nie zrealizowano na nich celu wywłaszczenia. Przekazanie w użytkowanie wieczyste w latach osiemdziesiątych przez Skarb Państwa, działki nr [...] Spółce z o.o. "P. Z.", stanowiło w ocenie odwołujących się naruszenia prawa, gdyż już wtedy przesądzało o zbędności tego terenu ówczesnemu Instytutowi Stomatologii. W uzupełnieniach do odwołań, podniesiono, że oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste nie może niweczyć prawa poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców do odzyskania nieruchomości zbędnie wywłaszczonej. W sytuacji istnienia możliwości zgłoszenia żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie powinno dojść do oddania jej w użytkowanie wieczyste na podstawie art. 208 ust. 1 u.g.n., ponieważ uwłaszczenie nie może dotyczyć nieruchomości obciążonej prawem poprzedniego właściciela do jej zwrotu. Umowa taka zdaniem odwołujących się jest nieważna. Ponadto nie zgadzają się z twierdzeniami organu, że cel wywłaszczenia na działce nr [...] został zrealizowany, bowiem budowa pawilonu handlowego na tej działce nie stanowi celu wywłaszczenia. Zdaniem odwołujących się, również działka nr [...] jest zbędna na cel wywłaszczenia, gdyż Uniwersytet Medyczny odstąpił od rozbudowy Klinicznego Centrum Stomatologii i ma zamiar sprzedać nieruchomość na cele komercyjne.

Po rozpatrzeniu odwołań, w uzasadnieniu decyzji organu II instancji stwierdzono, że dokonane ustalenia faktyczne i prawne, dotyczące wnioskowanej do zwrotu działki nr [...] oraz części dawnej działki nr [...] (rozliczeniowy nr [...]/2 o pow. [...] ha), pozwalają na stwierdzenie, że w stosunku do tej nieruchomości nie została spełniona żadna z przesłanek wymienionych w cyt. art. 136 ust. 3 u.g.n., bowiem cel wywłaszczenia na nieruchomości został zrealizowany, poprzez wybudowanie na niej Instytutu Stomatologii wraz z infrastrukturą. Dodatkowo organ wyjaśnił, że aktualny stan prawny nieruchomości nie pozwala na orzeczenie o jej zwrocie.

Natomiast w odniesieniu do działki ewidencyjnej nr [...], w obszar której weszła część wywłaszczonej działki nr [...] (w dokumentacji nr [...]/1), organ stwierdził, że skoro prawo użytkowania wieczystego na rzecz "P. Z." Sp. z o.o. zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu 25 maja 1990 r., a następnie nieruchomość ta została sprzedana tej spółce, zastosowanie będzie miał art. 229 u.g.n. Wobec powyższego, organ uznał, że zachodzą negatywne przesłanki, które uniemożliwiają zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła G. N.. W złożonym piśmie zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego polegającego na:

- niezastosowaniu przepisów art. 136 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, pomimo spełnienia wymaganych do zastosowania tych przepisów przesłanek, a następnie bezzasadną odmowę na tej podstawie zwrotu nieruchomości o nr ewide[...] wchodzącej w obszar aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] położonej w L. przy ul. [...], w części w jakiej nie została ona wykorzystana na cel wywłaszczeniowy;

- błędne zastosowanie art. 229 oraz niezastosowanie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez stwierdzenie, że przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich, a tym samym uznanie, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego:

- art. 7, art. 77, art. 80, art. 85 i art. 86 i 107 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, brak przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy, tj. braku przesłuchania stron czy też świadków oraz przeprowadzenia oględzin nieruchomości na okoliczność sprawdzenia czy cel wywłaszczeniowy na nieruchomościach został w całości zrealizowany, braku zbadania na jakiej podstawie i czy możliwe było oddanie w użytkowanie wieczyste aktualnej działki nr [...].

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia [...] r. w całości oraz decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca powieliła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Wskazała na błędne jej zdaniem zastosowanie art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wyjaśniając, że zakaz zawarty w tym przepisie nie obowiązuje, jeżeli poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy nie złożą wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Dopuszczalność wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości na inny cel, w istocie uzależniona jest, zdaniem skarżącej od zgody na takie działanie, poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców. Zgoda ta stanowi skutek zaniechania, polegającego na niezłożeniu wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Skarżąca podniosła także, że Instytut Stomatologii został wybudowany na nieruchomości oznaczonej nr [...] i na części działki [...], na której miała być zlokalizowana przychodnia zdrowia. Natomiast, jak podniosła skarżąca z dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy wynika, że dnia [...] r. wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury Urzędu Miejskiego wydał decyzje lokalizacyjną nr [...] na budowę pawilonu handlowego na powyższej nieruchomości, co w oczywisty sposób zmieniło cel wywłaszczenia, zaś przychodnia zdrowia nie została wybudowana, a właściciel nieruchomości nie został poinformowany o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości w tej części.

Ponadto, w ocenie skarżącej organ zaniechał wnikliwego zbadania, w jakiej części i na których działkach cel wywłaszczeniowy został zrealizowany, zwłaszcza w sytuacji, w której właściciel wywłaszczonych nieruchomości, a później jego następcy prawni już od 1991 r., zwracali się z wnioskiem o zwrot, twierdząc co jest aktualne po dzień dzisiejszy, że teren pod Instytut Stomatologii nie został w całości zagospodarowany na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu.

Nadto skarżąca wskazuje, że wnioskowane do zwrotu nieruchomości powinny być zwrócone następcom prawnym właścicieli w trybie art. 208 u.g.n., bowiem wniosek o zwrot nieruchomości został złożony przed 31 grudnia 2000 r., co uprawnia jej zdaniem do bezprzetargowego zwrotu nieruchomości.

Zdaniem skarżącej, biorąc pod uwagę powyższą argumentację, odpada negatywna przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wskazana w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem Gmina L. sprzedała prawo własności działki nr [...] spółce "P. Z." Sp. z o.o. dopiero w dniu 16 maja 2016 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalanie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie prawa nie narusza.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, ich zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżoną decyzją zostało naruszone prawo materialne albo przepisy postępowania w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia.

Zawnioskowaną do zwrotu nieruchomość, będącą przedmiotem sporu w niniejszej sprawie stanowią dwie działki: dawna działka nr [...] o pow. [...] m˛ (obecnie o nr ewid. [...]) wywłaszczona Orzeczeniem P. N. w L. z dnia [...] r., nr [...], pod budowę rejonowej przychodni zdrowia oraz działka nr [...] wywłaszczona decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. znak: [...] wywłaszczona pod budowę Instytutu Stomatologii.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy art. 136 ust.3, art. 137 ust. 1 i 2, art. 140 ust.1, art. 142 ust.1 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., (Dz.U. z 2018 r., poz. 2204 – dalej jako "u.g.n.").

Zgodnie z art. 136 ust. 1 u.g.n., nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, zgodnie z ust. 3 art. 136 ustawy, mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Nieruchomość, stosownie do art. 137 ust. 1 u.g.n., uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej (aktu notarialnego), ale również z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia, czy mu towarzyszących (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). Podstawowym źródłem pozostaje wprawdzie umowa zawarta w formie aktu notarialnego (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2827/14), jednak w postępowaniach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości podstawowe i najbardziej istotne są decyzje lokalizacyjne celu wywłaszczenia, plany realizacyjne wraz z załącznikami graficznymi przedstawiającymi sposób zagospodarowania celu wywłaszczenia. Dokumenty te pozwalają na ustalenie, jaki konkretnie obszar z zaznaczonymi granicami objęto wywłaszczeniem, a w ramach tego obszaru funkcje, jakie dla poszczególnych wywłaszczonych nieruchomości przewiduje plan ich zagospodarowania (por. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1842/15).

Jak wynika z akt administracyjnych spawy, w okresie wywłaszczenia działek dla miasta L. obowiązywał Ogólny Plan Zagospodarowania Przestrzennego P. , zatwierdzony uchwałą Nr [...]/[...] P. W. R. N. w L. z dnia [...] r. Zgodnie z ww. planem teren objęty wnioskiem o zwrot przeznaczony był pod tereny różnych usług w większości dla służby zdrowia (adaptacja i modernizacja dwóch szpitali i stacji pogotowia ratunkowego, budowa śródmiejskiej przychodni zdrowia) z ograniczeniem funkcji mieszkaniowych. W niewielkiej części teren był przewidziany pod projektowaną arterię odciążającą K. P..

Mając na uwadze powyższe, należy uznać, że wywłaszczona działka została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, bowiem został wybudowany częściowo na niej budynek Rejonowej Przychodni Zdrowia wraz z infrastrukturą towarzyszącą, który następnie przekształcono w Instytut Stomatologii. Niezasadne jest twierdzenie skarżącej, że Instytut Stomatologii wraz z towarzyszącą infrastrukturą nie stanowi realizacji celu wywłaszczenia, bowiem jak wynika z ww. Ogólnego Planu Zagospodarowania Przestrzennego z daty wywłaszczenia teren objęty wnioskiem o zwrot przeznaczony był w większości pod usługi służby zdrowia, a budowa Instytutu Stomatologii niewątpliwie należy do tego rodzaju działalności.

Na poparcie przedstawionego stanowiska, podnieść należy, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się decyzja M. N. z dnia [...] zatwierdzająca plan realizacyjny usytuowania obiektu – zmian architektonicznych w budynku Rejonowej Przychodni Zdrowia przy ul. [...] w L. (k.327), a także decyzja o pozwoleniu na budowę wymagającą zatwierdzenia projektu z [...] r. (k. 325), z której wynika, że na spornym terenie przy ul. [...] udzielono pozwolenia na budowę Przychodni Rejonowej w L.. Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] r., Urząd Miejski w L. Wydział Gospodarki Przestrzennej po sprawdzeniu zgodności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego wydał decyzję zatwierdzającą przeprojektowanie budynku Przychodni Rejonowej przy ul. [...] w L. na Instytut Stomatologii, co jednoznacznie i bez żadnych wątpliwości wskazuje, na realizację celu wywłaszczenia na nieruchomości oznaczonej jako dawna działka [...] (obecnie [...]). Zarzuty skarżącej są więc niezasadne ponieważ nie mają oparcia w niekwestionowanym przez nią ustalonym stanie faktycznym.

W konsekwencji przyjąć należy, że słusznie orzekające w sprawie organy uznały, że nie zaistniały przesłanki do zwrotu działki nr [...], a to z kolei czyni niezasadnym zarzut skargi wyartykułowany w punkcie pierwszym, dotyczący niezastosowania art. 136 ust.1, ust. 2 i ust. 3 u.g.n.

Mając na uwadze, że pomimo, że w aktach sprawy brak jest Szczegółowych Planów Realizacyjnych wywłaszczonych obszarów, to należy stwierdzić, że brak ten nie przesądza o tym, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, bowiem Sąd stoi na stanowisku, jak była o tym mowa wyżej, że celowość wywłaszczenia należy rozpatrywać w kontekście celu ogólnego jakim było przeznaczenie terenu pod usługi służby zdrowia. W ocenie Sądu, poprzez budowę Instytutu Stomatologii na wnioskowanych do zwrotu działkach, dokonano realizacji celu wywłaszczenia, a więc nie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 137 u.g.n.

Z kolei druga z wnioskowanych do zwrotu nieruchomości - działka nr [...], również nie podlega zwrotowi, z uwagi na fakt, że w okolicznościach niniejszej srawy zastosowanie będzie miał art. 229 u.g.n. Przechodząc jednak do uzasadnienia prawidłowości decyzji o odmowie jej zwrotu, w pierwszej kolejności należy dokonać wykładni art. 229 u.g.n., bowiem z zarzutów przedstawionych przez skarżącą wynika, że interpretacja wskazanego przepisu jest przez nią nieco odmienna.

Zaznaczyć należy, że Sąd podziela stanowisko prezentowane w judykaturze, które jednolicie przyjmuje, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie (np. w przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, połączonego z wpisem prawa w księdze wieczystej), roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje niezależnie od tego, czy spełnione zostały przesłanki zwrotu nieruchomości, wynikające z przepisów art. 136 i nast. u.g.n. (por. wyroki NSA z dnia 10 maja 2017 roku, sygn. I OSK 870/16; z dnia 19 lipca 2017 roku, sygn. I OSK 1674/15 , sygn. I OSK 2652/15 i sygn. akt I OSK 2674/15 ; z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. I OSK 386/06; z dnia 10 maja 2001 r., sygn. I SA 2572/99 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2015 r., sygn. IV SA/Wa 2111/15).

Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 229 u.g.n. sformułowaniem "roszczenie nie przysługuje" powoduje niemożliwość załatwienia sprawy zgodnie z wnioskiem strony domagającej się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli najpóźniej 31 grudnia 1997 roku, wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Oznacza to, że do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wystarcza ustalenie, że w danym wypadku zaistniały przesłanki negatywne zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 229 u.g.n.

Przepis art. 229 u.g.n. jest przepisem o charakterze intertemporalnym, z istoty którego wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów. Przepis ten ma zastosowanie, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. Dla ustalenia ziszczenia się przesłanek, o których mowa w tym przepisie nie mają znaczenia późniejsze zmiany w stanie prawnym nieruchomości albo jej części, bowiem skoro roszczenie to na dzień wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie istniało to nie mogło "odżyć" w późniejszym okresie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 878/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Należy zauważyć także, że art. 229 u.g.n. został zamieszczony w Dziale VII tej ustawy zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe", jest więc przepisem o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów. Z tego wynika, że art. 229 u.g.n. ma zastosowanie, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. I OSK 544/06). Innymi słowy omawiana konstrukcja normatywna odnosić się będzie do stanów, jakie istniały w dniu 1 stycznia 1998 r., tj. w dniu wejścia w życie u.g.n. Zatem z racji na intertemporalny charakter przepisu art. 229, odnosi się on do stanów, jakie istniały w dniu 1 stycznia 1998 r. To z kolei prowadzi do wniosku, że na podstawie tego przepisu, w sytuacji zaistnienia okoliczności zawartych w jego hipotezie, nie można uznać, że w tym dniu istniało po stronie byłych właścicieli roszczenie o zwrot nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w warunkach wywłaszczenia. W związku z tym, również z tego powodu, dla ustalenia ziszczenia się przesłanek, o których mowa w art. 229 u.g.n. nie mają znaczenia późniejsze zmiany w stanie prawnym nieruchomości albo jej części, bowiem skoro roszczenie to na dzień wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie istniało to nie mogło "odżyć" w późniejszym okresie.

Z aktualnego odpisu KW nr [...] wynika, że w związku z zawarciem w dniu 16 sierpnia 2016 r. umowy sprzedaży działki nr [...], właścicielami działki obecnie są: K. S., A. S.-S., A. S. i B. S.. Uprzednio właścicielem działki nr [...] była "P. Z." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w J. K..

W analizowanej sprawie z dokumentów pozyskanych z Sądu Rejonowego L. - Z. w L. tj. akt notarialny z dnia 25 maja 1990 r. Rep. A Nr [...] o oddaniu "P. Z." Spółce z o.o. z siedzibą w L. w użytkowanie wieczyste działki nr [...] o pow. [...] m˛, położonej w L. przy ul. [...] i Z. (k.229 akt adm.) zawiadomienie Sądu Rejonowego w L. X Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia 14 października 1999 r. o wpisie z 25 maja 1990 r. do KW Nr [...] ww. prawa użytkowania wieczystego (k.226 akt adm.) oraz decyzję Urzędu Miejskiego w L. z dnia 8 maja 1990 r. o oddaniu w użytkowanie wieczyste działki nr [...] Spółce z o.o. "P. Z." (k.231 akt adm.), jednoznacznie i bez żadnych wątpliwości wynika, że przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono nieruchomością w sposób w nich określony i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej. Błędne zatem jest twierdzenie skarżącej, że odpada negatywna przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, bowiem przedmiotowa działka została sprzedana osobom trzecim dopiero w dniu 16 maja 2016 r.

W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów twierdzenia te są pozbawione racji. Przepis art. 229 u.g.n. stanowi, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z powołanego przepisu jasno wynika, że jedną z negatywnych przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest ustanowienie na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją Urzędu Miejskiego w L. z dnia 8 maja 1990 r., ustanawiano prawo użytkowania wieczystego na działce nr [...] o pow. [...] m˛ na rzecz "P. Z." Sp. z o.o., a więc stwierdzić należy, że skarżąca nie ma racji negując zaistnienie negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości wynikającej z art. 229 u.g.n. Umowa sprzedaży spornej nieruchomości zawarta w dniu 16 maja 2016 r., na którą powołuje się skarżąca nie ma w okolicznościach niniejszej sprawy znaczenia, bowiem w dacie przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, działka ta została oddana w użytkowanie wieczyste osób trzecich, a więc już w tamtym czasie wygasło roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Podsumowując, zdaniem Sądu, jasny i jednoznaczny w swej treści przepis art. 229 u.g.n. wyklucza zwrot części wywłaszczonej nieruchomości działki o nr ewid. [...] położonej przy ul. [...] i ul. [...]. Art. 229 u.g.n. stanowi lex specialis w stosunku do unormowania art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 tejże ustawy. Oznacza to, że w sytuacji, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdy spełnione są warunki z art. 229 u.g.n., czyli ustanowienie aktem notarialnym użytkowania wieczystego na nieruchomości [...], co zostało ujawnione w księdze wieczystej (KW Lu nr [...]), roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje bez względu na to, czy w świetle dyspozycji art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 omawianej ustawy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zdarzenie to miało bowiem miejsce przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym przypadku zasadnie organ stwierdził, że nie bada się przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, zawartych w art. 137 u.g.n.

Zarówno organ I jak i II instancji rozpatrzyły sprawę z uwzględnieniem całego materiału dowodowego, jaki został zgromadzony w sprawie. Dokumentacja ta pozwoliła prawidłowo określić, jaki jest stan prawny wnioskowanych do zwrotu nieruchomości. Wskazać należy, że faktami relewantnymi w realiach niniejszej sprawy była: realizacja celu wywłaszczenia w stosunku do działki [...], a także nabycie użytkowania wieczystego wywłaszczonej nieruchomości przez osobę trzecią przed dniem 1 stycznia 1998 r. oraz ujawnienie tego faktu w księdze wieczystej, w odniesieniu do działki nr [...]. Spełniona została w ten sposób dyspozycja art. 229 u.g.n., a zatem roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługiwało. W ocenie Sądu, organy prawidłowo zinterpretowały przepisy prawne mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do argumentów podniesionych w skardze, akcentujących niezasadność odmowy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, Sąd stwierdza, że skarżąca niezasadnie opierając się na art. 208 ust. 1 u.g.n., próbuje zanegować istnienie negatywnej przesłanki zwrotu wynikającej z art. 229 u.g.n. Jak stanowi art. 208 ust.1 u.g.n. osobom fizycznym oraz prawnym, które do dnia 5 grudnia 1990 r. uzyskały ostateczne decyzje lokalizacyjne lub pozwolenia na budowę na nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, oddaje się te nieruchomości w użytkowanie wieczyste w trybie bezprzetargowym, jeżeli wnioski o oddanie tych nieruchomości zostały złożone przed dniem utraty ważności tych decyzji, jednak nie później niż do dnia 31 grudnia 2000 r.

Przepis art. 208 ust. 1 u.g.n. dotyczy nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa lub gminy, które mogły być oddane w użytkowanie wieczyste, to znaczy nieobciążonych prawami innych osób i na których mogła być realizowana inwestycja objęta decyzją lokalizacyjną lub pozwoleniem na budowę. Powyższy przepis nie ma zastosowania w realiach niniejszej sprawy, bowiem skarżąca nie wykazała, aby dysponowała dokumentami, które we wskazanym okresie uprawniały do oddanie jej nieruchomości w trybie bezprzetargowym.

W świetle powyższego, nie zasługują na uwzględnienie również pozostałe zarzuty skargi, gdyż organy obu instancji prawidłowo ustaliły wszystkie istotne okoliczności sprawy, dochowując w tym zakresie wymogów zawartych w art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 poz. 1257- dalej jako "k.p.a.".

Z tych względów, Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), oddalił skargę.

Ubocznie Sąd wyjaśnia, że w trakcie postępowania zarządzeniem z dnia 17 kwietnia 2019 r., zmieniono zarządzenie z dnia 27 czerwca 2018 r. ustalające uczestników postępowania w ten sposób, że z listy uczestników postępowania wyłączono G. N.. Sąd podzielił stanowisko organów o prawidłowości zastosowania w stanie faktycznym sprawy art. 49 k.p.a. w zw. z art. 8 u.g.n., poprzez kierowanie korespondencji do G. N., w formie publicznego obwieszczenia.

Następnie wobec treści adnotacji doręczyciela pocztowego o nieznanym adresie zamieszkania G. N. (k.79 akt sądowych) Sąd podjął czynności zmierzające do ustalenia adresu zamieszkania G. N., jednak w wyniku wyczerpania możliwości ustalenia adresu uczestnika postępowania, na podstawie art. 33 § 1a p.p.s.a., Sąd zadekretował zmianę zarządzenia z dnia 27 czerwca 2018 r. o ustaleniu uczestników postępowania w ten sposób, że z uczestników postępowania zarządził wyłączyć G. N..

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.