Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 145/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 25 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 7, art.. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maciej Kobak Protokolant referent Patrycja Bar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2020 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję A. z dnia [...] września 2019 r., znak [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO) z [...] listopada 2019 r., o nr [...], wydana w przedmiocie ustalenia, że świadczenia wychowawcze na dzieci: W.B., C.B. i O.B. za okres od 1 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r., w łącznej kwocie 2 423,07 zł, są nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązania wyżej wymienionej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami.

Kolegium w zaskarżonej do sądu decyzji przyjęło, że decyzją z dnia [...] września 2019 r., znak [...], Wojewoda [...] ustalił, że świadczenie wychowawcze, które pobrała skarżąca za okres od 1 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r. na dzieci W.B., C.B. i O.B. w łącznej kwocie 2423,07 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jednocześnie zobowiązano w/w skarżącą do zwrotu powyższej kwoty wraz odsetkami ustawowymi za powstałe opóźnienie. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na w/w dzieci za okres od 1 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r. W tym bowiem okresie krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń są Niemcy zaś w Polsce może być przyznany jedynie dodatek dyferencyjny, ten jednak nie przysługuje.

Od decyzji Wojewody z dnia [...] września 2019 r. B.B. wniosła odwołanie, podkreślając w nim, że w związku ze swoją pracą na terenie Niemiec nie otrzymała żadnego świadczenia na dzieci W., C. oraz O.B. To, że strona podlega ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu umowy o pracę nie oznacza jeszcze, że posiada prawo do tych świadczeń zgodnie z ustawodawstwem niemieckim. W sytuacji, gdzie jedno z państw odmówiło wypłaty świadczeń to obowiązek wypłacenia świadczenia ma Polska, a w związku z tym świadczenie pobrane przez nią został prawy płacone i nie powinna ich zwracać. Urząd wojewódzki nie zwrócił się do strony niemieckiej z zapytaniem czy w związku z pracą na terenie Niemiec odwołująca pobierała zasiłek rodzinny na dzieci z tego kraju.

SKO w swej decyzji z dnia [...] listopada 2019 r., numer [...], stwierdziło, że zaskarżona decyzja Wojewody jest prawnie prawidłowa. Rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej świadczenia wychowawczego należy oprzeć o przepisy obowiązujące w brzmieniu do 30 czerwca 2019 r. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zdaniem SKO wskazuje, iż w dniu [...] września 2018 r. skarżąca wystąpiła do Wojewody o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze i kolejne dzieci. Organ decyzją z dnia [...] października 2018 r., przyznał wnioskodawczyni prawo do świadczenia wychowawczego, przy czym zawieszono uprawnienie do kwoty przewidzianej w przez ustawodawstwo słowackie i określono wysokość dodatku dyferencyjnego dla sumy, która przekracza tę kwotę. Ustalono wówczas, że B.B. była zatrudniona na terytorium Słowacji zaś jej mąż Z.B. był osobą bezrobotną w Polsce. Dnia 10 grudnia 2018 r. do Wojewody wpłynęła informacja, że skarżąca od 1 września 2018 r. jest zatrudniona na terenie Niemiec. Natomiast mąż skarżącej Z. od 2016 roku prowadzi działalność gospodarczą, którą zawiesił od dnia 30 września 2017 roku. Stwierdzono, że w listopadzie 2018 r. zmianie uległo mającej zastosowanie ustawodawstwo z niemieckiego na polskie. Natomiast do 30 listopada 2018 r., to Niemcy są krajem właściwym do wypłaty świadczeń. Z powodu zmiany decyzji nadających uprawnienia do pobierania tych świadczeń, kolejną decyzją zaskarżoną w sprawie organ stwierdził, że świadczenie wychowawcze przyznane na dzieci strony w łącznej kwocie 2423 zł i 7 gr jest nienależnie pobrane i zobowiązał odwołującą do jej zwrotu Skoro jak ustalono B.B. od 1 września 2018 r zatrudniona była na terenie Niemiec, a od 27 listopada 2018 r., jej mąż podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników KRUS, to tym samym od początku okresu zasiłkowego tj. od 1 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r. Niemcy są krajem właściwym do wypłaty świadczeń.

B.B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Rzeszowie na powołaną na wstępie decyzję zawnioskowała o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie, co do istoty poprzez przyznanie prawa do świadczeń

w nich wskazanych, ewentualnie uchylenie spornych rozstrzygnięć i przekazanie sprawy Wojewodzie do ponownego rozpoznania. Zawnioskowała o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że zarówno jej jak i jej dzieci centrum życiowym pozostaje Polska. Nie podważa tego fakt, że była zatrudniona

w Niemczech, w szczególności gdy jednocześnie prowadziła działalność gospodarczą na terenie Polski. Z tytułu zatrudnienia w Niemczech nie przysługiwały jej żadne świadczenia rodzinne i o żadne się tam nie starała. Potwierdza to instytucja niemiecka w piśmie dołączonym do akt sprawy. Skarżąca podkreśliła, że

w postępowaniu przed Wójtem przedłożyła wymagane dokumenty. Żądanie kolejnych po upływie trzech lat jest nieuzasadnione. Zarzuciła nadto, że z uzasadnienia rozstrzygnięcia nie wynika jakich dokumentów od niej żądano i czy były one niezbędne do rozpoznania sprawy. Podkreśliła brak prawidłowego pouczenia o przesłankach braku prawa do pobierania świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna z przyczyn, które należało dostrzec i uwzględnić z urzędu.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 365). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Organy obu instancji swe rozstrzygnięcia oparły na normie prawa materialnego wyrażonej w art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407; zwana dalej u.p.p.w.d.). Zastosowane przepisy wiążą się z instytucją koordynacji świadczeń systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich Unii Europejskiej.

Istota przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie polega na stworzeniu unijnego, jednolitego, ponadpaństwowego systemu zabezpieczenia społecznego, który miałby zastąpić państwowe przepisy w tej kwestii, ale pozwala na harmonijne współistnienie różnych państwowych systemów, stanowiąc zespół zasad i norm, których zadanie polega na tym, by osoba zamieszkując i podejmując pracę w różnych państwach o odmiennych przepisach w zakresie zabezpieczenia społecznego, nie poniosła w związku z tym uszczerbku w swoich uprawnieniach, które nabyła podlegając różnym systemom zabezpieczenia społecznego (patrz. szerz. Małysa-Sulińska Katarzyna, Kawecka Anna i Sapeta Joanna. Art. 23(a). W: Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz. LEX, 2015.).

Przepisy u.p.p.w.d. w zakresie w jakim regulują kwestie zobowiązania świadczeniobiorcy do zwrotu świadczenia wychowawczego, jako nienależenie pobranego, odpowiadają w istocie rozwiązaniom przyjętym na gruncie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111; zwana dalej u.ś.r.). Zatem wypracowane w oparciu o przepisy u.ś.r. stanowisko judykatury, jest pomocne przy wykładni znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie unormowań o nienależnie pobranych świadczeniach wychowawczych w związku z koordynacją świadczeń z systemów zabezpieczenia społecznego.

W myśl skonkretyzowanego wobec strony art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Okoliczności w jakich ma miejsce nienależnie pobrane świadczenie określa zaś art. 25 ust. 2 który w pkt 3 stanowi: świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Przypadek o jakim mowa w art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d., to sytuacja, w której wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tym przypadku, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń wychowawczych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższe reguły wynikają z normy art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d., która to obliguje organ właściwy do przekazania wniosku o przyznanie świadczenia wraz z dokumentacją wojewodzie, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń wychowawczych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, czyli w państwie członkowskim Unii Europejskiej, EOG lub w Szwajcarii.

W obszarze powyższych przepisów SKO potwierdziło dokonaną przez Organ pierwszej instancji wykładnię art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d. stwierdzając w uzasadnieniu swej decyzji, że już samo podleganie koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego oraz możliwość ubiegania się w innymi państwie o świadczenia odpowiadające świadczeniu wychowawczemu w Polsce, jest wystarczające aby uznać świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane. Stwierdzono także, że nie ma konieczności badania czy strona nabyła prawo do świadczeń na rodzinę w innym państwie.

Sąd wyjaśnia, iż podstawowym celem przepisów normujący instytucje koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego jest eliminacja sytuacji, w której będą pobierane świadczenia tego samego rodzaju z dwóch różnych państw za ten sam okres czasu. Dlatego art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d. obliguje organ właściwy do rozpoznania wniosku o świadczenie wychowawcze do przekazania wniosku wojewodzie, jeżeli wnioskodawca lub członek jej rodziny przebywa w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W rozpoznawanym przypadku, do rozpoznania wniosku i wypłaty świadczeń doszło w trakcie wykonywania pracy przez skarżącą w kraju członkowskim Unii Europejskiej. Decyzje Organów dotyczą więc okresów przeszłych w jakich nastąpiło uzyskanie przez stronę korzyści, zaś ich rozstrzygnięcia tych korzyści stronę i jej rodzinę pozbawiają.

WSA nie podziela stanowiska SKO, wg którego świadczenie nienależnie pobrane będzie występować w sytuacji, gdy uprawniony może już tylko potencjalnie w świetle reguł dotyczących koordynacji uzyskać świadczenie w innym państwie. Ponieważ celem przepisów o koordynacji jest eliminowanie sytuacji kumulacji świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, to jeżeli do takiego zbiegu nie doszło, to również nie można mówić o konieczności realizacji celów tych regulacji i stwierdzać, że uprawniony pobrał świadczenia w sposób nienależny.

W świetle przyjętego za podstawę skontrolowanych decyzji art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d., czyli przepisu wyrażającego definicję świadczenia wychowawczego nienależnie pobranego, aby uznać świadczenia za nienależnie pobrane w przypadku ustalenia, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji, niezbędne jest wykazanie przez organ zaistnienia trzech kumulatywnych przesłanek. Wykazanie tych przesłanek w toku postępowania wyjaśniającego w istocie warunkuje wydanie decyzji obligującej do zwrotu wypłaconych korzyści. Do powyższych przesłanek należy :

1) wypłata stronie świadczenia wychowawczego;

2) podstawą tej wypłaty ma być decyzja, która następnie została przez organ właściwy uchylona w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

3) wypłacone świadczenia obejmują okres od dnia uzyskania uprawnienia do świadczeń wychowawczych w innym państwie do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenia w kraju.

Kluczowym dla sprawy zwrotu świadczeń wychowawczych nienależnie pobranych jest ustalenie przez organ podlegania osoby uprawnionej lub członka rodziny tej osoby ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - art. 16 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d. Niewątpliwie stawia to przed organami wymóg wskazania przepisu obowiązującego w państwie obcym, który wyraźnie uprawnia pracownika przybywającego z innego państwa członkowskiego jako świadczeniobiorcę oraz ustalenia aktu (rozstrzygnięcia bądź czynności) organu lub instytucji państwa obcego, o przyznaniu świadczenia "zagranicznego" wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu. Innymi słowy, konieczne jest wyjaśnienie czy nastąpiło rzeczywiste przysporzenie ze względu na kumulację świadczeń z obcych systemów zabezpieczenia społecznego. Natomiast samo wynikające z normy generalnej i abstrakcyjnej obowiązującej w państwie członkowskim UE uprawnienie do świadczeń, nie będzie automatycznie przesądzać o uznaniu wypłaconych w Polsce świadczeń wychowawczych za nienależnie pobranych i w konsekwencji zobowiązaniu do ich zwrotu.

Do powyższego wniosku prowadzą wyniki wykładni celowościowej i systemowej użytego przez ustawodawcę w art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d. zdania : stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie. Zdaniem WSA, w powyższym wyrażeniu zakodowana została sytuacja takiej osoby, która posługiwała się uprawnieniem skonkretyzowanym w akcie stosowania prawa, stanowiącym podstawę wypłaty przez instytucję obcą świadczeń analogicznych do świadczeń wychowawczych. Wyrażenie "stała się uprawniona" nie oznacza bynajmniej samej tylko potencjalności uzyskania świadczenia zagranicznego odpowiadającego świadczeniom w Polsce. Dlatego też w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d., za nienależnie pobrane świadczenia uznać można jedynie te świadczenia wychowawcze, które zostały wypłacone za te same okresy czasu w Polsce oraz w innym państwie członkowskim.

Sąd reprezentuje stanowisko, iż dopuszczenie takiej wykładni art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d., jaka wynika z działań Organów prowadziłoby do wniosków niedających się pogodzić z zasadami racjonalności prawodawcy oraz regułami wykładni systemowej przepisów dotyczących koordynacji świadczeń przyznawanych z systemów zabezpieczenia społecznego. Należy mieć na uwadze, że dopuszczenie możliwości żądania zwrotu świadczeń wychowawczych w zakresie, w jakim nie zostały one wypłacone na terenie innego państwa, wyraźnie szkodziłoby interesom osób korzystających z pomocy i zaprzeczałoby roli tych świadczeń jako formy pomocy państwa rodzinie w wychowaniu dzieci (por. wyrok z 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 582/10, LEX). Ponadto, nie tylko nie osiągnięto by w takiej sytuacji zaznaczonego wyżej celu przyświecającego przepisom o koordynacji (eliminowanie zbiegu świadczeń), ale pogarszając sytuację świadczeniobiorców, w sposób logicznie nieuzasadniony osłabiałoby zasadę ochrony korzyści słusznie nabytych. Dodać też należy, iż na gruncie przepisów normujących świadczenia rodzinne, tj. art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., nie akceptuje się w orzecznictwie stanowiska, że samo przebywanie matki dzieci w kraju członkowskim UE w związku z wykonywanym tam zatrudnieniem przesądza o właściwości tego kraju, jako uprawnionego do wypłaty należnych świadczeń rodzinnych oraz o pobraniu w Polsce świadczeń rodzinnych w sposób nienależny (por. wyrok WSA w Opolu z 13 lutego 2012 r. o sygn. II SA/Op 771/11, LEX).

Na gruncie rozpoznanej sprawy trzeba rozróżnić sytuację świadczeniobiorcy, który dopiero występuje o świadczenie oraz sytuację gdy do wypłaty świadczenia już doszło na mocy decyzji ostatecznej. W niniejszym przypadku, do rozpoznania wniosku i wypłaty świadczeń doszło w trakcie wykonywania pracy przez skarżącą w kraju członkowskim Unii Europejskiej. Decyzje Organów dotyczą więc okresów przeszłych w jakich nastąpiło uzyskanie przez stronę korzyści, zaś skontrolowane przez WSA rozstrzygnięcia tych korzyści stronę i jej rodzinę pozbawiają. Okoliczność przyznania korzyści mocą decyzji ostatecznej oraz ich wypłaty i w rezultacie także skonsumowania przez uprawnionego, nie może pozostać objęta dla wykładni przepisów o świadczeniach nienależnie pobranych. Mając to na uwadze, należało ustalić czy miała miejsce faktyczna kumulacja świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, której mają przeciwdziałać przepisy o koordynacji świadczeń.

Wymaga bowiem podkreślenia, że zgodnie z pkt 12 preambuły do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1; zwane dalej rozporządzeniem w sprawie koordynacji), w świetle zasady proporcjonalności należy zadbać o to, by zasada uwzględniania okoliczności lub wydarzeń nie prowadziła do obiektywnie nieuzasadnionych rezultatów ani do kumulacji świadczeń tego samego rodzaju za ten sam okres. Co więcej według pkt 13 preambuły do w/w rozporządzenia, zasady koordynacji zasad muszą gwarantować, że osoby przemieszczające się we Wspólnocie a także osoby pozostające na ich utrzymaniu i osoby pozostałe przy życiu zachowują prawa i korzyści już nabyte i te, które są w trakcie nabywania. Powyższe motywy znajdują odbicie w art. 10 rozporządzenia w sprawie koordynacji, który stanowi, że o ile nie określono inaczej, niniejsze rozporządzenie nie przyznaje ani nie utrzymuje prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju za jeden i ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego.

Zatem słusznie stwierdza WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 700/09, niepubl., w sprawie powstałej na gruncie stosowania art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., który odpowiada przecież treści art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.d. oraz rozporządzenia Radu (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (Dz. Urz. UE L. z 1972 r. Nr 74, poz. 1 ze zm.), w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, że reguły mające na celu zapobieganiu nakładaniu się świadczeń rodzinnych mają zastosowanie jedynie w zakresie, w jakim bezpodstawnie nie pozbawiają osób zainteresowanych świadczeń przyznanych im przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego. Sąd w przytoczonym wyroku zwrócił uwagę, że Europejski Trybunał Sprawiedliwości w swoich orzeczeniach na tle interpretowania przepisów rozporządzeń Rady nr 1408/71 i nr 574/72, podkreślał, iż zastosowanie ww. rozporządzeń w żadnym razie nie może prowadzić do wywoływania skutków negatywnych, w postaci pozbawienia pracownika migrującego lub członków jego rodziny prawa do świadczeń albo obniżenia świadczeń przysługujących im na mocy wyłącznie ustawodawstwa krajowego. Ten sam wniosek należy według składu orzekającego odnosić do aktualnie obowiązujących przepisów rozporządzenia w sprawie koordynacji świadczeń, bowiem zastąpiły one uprzednio obowiązujące art. 75, 76, 77 i 78 rozporządzenia (EWG) z dnia 14 czerwca 1971 r. nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. UE L. z 1972 r. Nr 74, poz. 1 ze zm.).

W rezultacie, reguła prawna mająca przeciwdziałać kumulacji świadczeń z systemów zabezpieczenia społecznego, poprzez zobligowanie strony do zwrotu świadczeń wypłaconych, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny (tak słusznie wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 października 2018 r., o sygn. II SA/Bd 948/18, CBOSA). Również WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 10 lutego 2010 r., o sygn. II SA/Rz 874/09, zasadnie konstatuje, iż uprzednio obowiązujący przepis art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 nie pozbawia członków rodziny pracownika uprawnień przysługujących im w miejscu zamieszkania. Powyższe poglądy jako przekonująco wyargumentowane i znajdujące oparcie w obowiązujących przepisach WSA w całości podziela i uznaje za własne.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie przytoczone powyżej regulacje materialnoprawne zostały naruszone z tej przyczyny, iż w odniesieniu do skarżącej nie wykazano poprzez zastosowanie przepisów o postępowaniu wyjaśniającym w K.p.a., normatywnych podstaw, aby kategorycznie stwierdzić, że wypłacone świadczenia wychowawcze zostały przez nią pobrane na dzieci w sposób nienależny. Dlatego też zobligowanie strony do zwrotu w myśl postanowień przytoczonego wyżej art. 25 ust. 1 i 2 pkt 3 u.p.p.w.d. okazało się co najmniej przedwczesne.

Orzekający w sprawie Wojewoda stwierdził zaistnienie przesłanek powstania nienależnie pobranego świadczenia o jakich mowa w art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d. mimo, że w jego ustaleniach brakuje jakichkolwiek informacji na temat przepisów obowiązujących w państwie obcym, a przewidujących w sposób wyraźny uprawnienie B.B., jako osoby pracującej w Niemczech do przyznawanych tam świadczeń. Ważniejszej jest jednak to, że w decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczeń wychowawczych brakuje ustaleń na temat wydania przez organy państwa członkowskiego aktu przyznającego świadczenie zagraniczne na skutek skonkretyzowania takiego przepisu. Dopiero bowiem taki akt wraz z dowodami przyjęcia wypłaty świadczeń niemieckich będących odpowiednikami polskich świadczeń wychowawczych, umożliwiałoby konkretyzację przepisów o świadczeniach wychowawczych nienależnie pobranych.

Nie budzi wątpliwości Sądu, iż Organ pierwszej instancji nie wystąpił do odpowiedniej instytucji niemieckiej z pytaniem pozwalającym wyjaśnić te istotne w sprawie okoliczności faktyczne i prawne. Tymczasem Skarżąca wyraźnie, a jednocześnie słusznie podkreślała w treści swego odwołania, że podleganie ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania umowy o pracę nie oznacza jeszcze posiadania przez nią prawa do odpowiadających świadczeniom wychowawczym świadczeń niemieckich. Strona informowała w odwołaniu, że nie spełnia trzech podstawowych warunków, aby uzyskać prawo do świadczeń zagranicznych, bowiem nie mieszka na terenie Niemiec, nie posiada obowiązku podatkowego na terenie Niemiec, zaś jej dzieci nie uczęszczają do niemieckich przedszkoli oraz szkół. Treść Jej oświadczeń wyrażonych w odwołaniu powinna ukierunkować Organ odwoławczy na rozważenie kwestii podstawowej, czyli wystąpienia sytuacji kumulacji świadczeń polskich i zagranicznych. SKO odnosząc się do tych twierdzeń przyjęło jednak taką interpretację przepisów, która pozwala na stosowanie przepisów u.p.p.w.d. o świadczeniach nienależnie pobranych, jeżeli członek rodzinny był tylko "potencjalnie" uprawniony do świadczeń w kraju członkowskim Unii Europejskiej. Już tylko "potencjalność" uprawnienia ma w świetle tej koncepcji otwierać organom drogę do zobowiązania świadczeniobiorcy do zwrotu wypłaconych świadczeń w Polsce, choćby świadczenia zagraniczne, nie przysługiwały, nigdy nie były przyznane i tym samym wypłacone, czyli także wówczas gdyż strona "nie stała się uprawniona do świadczeń". Powyższe stanowisko stoi jednak w wyraźnej opozycji do motywów jakimi kierował się prawodawca unijny stanowiąc przepisy rozporządzenia w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a w szczególności z gwarancjami, że osoby przemieszczające się we Wspólnocie, osoby pozostające na ich utrzymaniu, zachowują prawa i korzyści już nabyte.

Kolegium oraz Wojewoda przyjmując błędną wykładnie przepisów dotyczących koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego, nie zweryfikowały kwestii skonkretyzowania ewentualnych uprawnień skarżącej pracującej na terenie Niemiec, czym naruszyły przepisy o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., które wraz z przepisami prawa materialnego obligowały do poczynienia ustaleń na temat tego czy za okres od 1 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r. skarżąca strona otrzymała świadczenia wychowawcze od instytucji niemieckich. Zweryfikowanie faktu rzeczywistej, a nie potencjalnej kumulacji świadczeń, pozwalałoby na jednoznaczne stwierdzenie, że świadczenia w Polsce były świadczeniami nienależnie pobranymi.

Zatem decyzje Organów obu instancji wydano przedwcześnie bowiem bez zweryfikowania czy nastąpiło nienależne pobranie świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, uzasadniające zobowiązanie skarżącej do zwrotu pobranych w Polsce świadczeń wraz z odsetkami na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d.

Wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego wynikają z ustalonej przez Sąd wykładni przepisów prawa materialnego oraz związanych z tym, a wskazanych w treści uzasadnienia braków na temat sytuacji świadczeniowej strony skarżącej. Jednoznaczne ustalenie tego czy strona pobierała świadczenia w Niemczech w zaznaczonym w decyzjach okresie czasu, pozwoli na skonkretyzowanie norm prawa materialnego w oparciu o wyżej przytoczone regulacje prawne.

Powyższe motywy zadecydowały o konieczności uwzględnienia skargi na podstawie art. 134 § 1, art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.