Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1589/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 24 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Geremek Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Beata Sokołowska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi J G na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P z dnia [ ... ] r. nr [ ... ] , II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P decyzją z dnia [...] 2012r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) po rozpoznaniu wniosku J G, odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w tym

1. na ubezpieczenia własne z tytułu składek na:

- ubezpieczenie społeczne za okres 11/2001-06/2008 w łącznej kwocie 65.281,60 zł.

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2003 – 06/2008 w łącznej kwocie 16.878,67 zł

- Fundusz Pracy za okres 10/2001 -06/2005 w łącznej kwocie 16.878,67 zł

2. odsetek od nieopłaconych składek ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych na dzień 16 kwietnia 2012r., w tym z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11/2001-06/2005 z kwocie 3.097,00 zł

3. ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika w tym z tytułu składek na:

- ubezpieczenie społeczne za okres 11/2001 – 06/2005 w łącznej kwocie 5.798,99 zł

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2001 – 06/2005r. łącznej w kwocie 236,46 zł.

W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, że nie zachodzą wobec zobowiązanego przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 u.s.u.s. W sprawie nie zostały wyczerpane wszystkie środki egzekucyjne. Organ zabezpieczył hipoteką swoje wierzytelności na nieruchomości, która była współwłasnością J G, zanim jego udział w tej nieruchomości nie został przekazany w drodze umowy darowizny. Wyjaśniono, że Naczelnik U.S. w P prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne. Wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w P, jako osoba bezrobotna, pobierająca zasiłek w kwocie 717,50zł brutto. Po potrąceniach alimentacyjnych ( w kwocie 375,55zł ), wysokość zasiłku netto wynosi 250,37zł. J G jest rozwiedziony, Prowadzi sam gospodarstwo domowe. Jest zobowiązany do renty alimentacyjnej na czworo dzieci w łącznej kwocie 1600,00zł miesięcznie. Zadłużenie z tego tytułu wynosi około 94.500,00zł. i dochodzone jest w trybie egzekucji komorniczej. Wydatki z tytułu miesięcznych opłat wynoszą około 450,00zł, wydatki na leki 800,00zł.. Wnioskodawca ma też zaciągniętą pożyczkę w S.A. w kwocie 1.000,00zł. Powyższe zobowiązanie jest spłacane terminowo. Organ wskazał, że uzyskiwane przez stronę dochody nie pokrywają w całości wydatków. Wnioskodawca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności i może wykonywać lekką pracę siedzącą bez dźwigania. Według Zakładu z przedłożonych dokumentów wynikają okoliczności, które utrudniają J G podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, ale nie wykluczają takiej możliwości.

Po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P decyzją z dnia [...] 2012 r., , utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] 2012r.

Organ wskazał, że na mocy decyzji Starosty P z dnia 1 czerwca 2012r. J G został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych, z uwagi na uzyskanie prawa do zasiłku stałego z pomocy społecznej. Obecnie jedynym źródłem dochodu zobowiązanego jest zasiłek stały w kwocie 185,68zł. przyznany decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P z dnia 30 maja 2012 r. Dalej Zakład podał, że zobowiązany jest rozwiedziony i sam prowadzi gospodarstwo domowe. Ma zobowiązania alimentacyjne dotyczące czwórki dzieci w łącznej kwocie 1.600,00zł miesięcznie. Zadłużenie z tytułu alimentów wynosi około 94.500,00zł. I dochodzone jest w trybie egzekucji komorniczej. Wnioskodawca zaciągnął pożyczkę w S.A. ( 1.000,00zł.), która zgodnie z jego oświadczeniem jest spłacona. Wydatki strony z tytułu miesięcznych opłat wynoszą 450,00zł a wydatki na leki 800,00zł. Dochody wnioskodawcy nie pokrywają w całości jego wydatków. Organ uznał, że jako dysponent Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może przedkładać celowości spłaty zadłużenia wobec innych wierzycieli ponad obowiązek regulowania zaległości wobec Funduszu. Dokonując oceny możliwości podjęcia zatrudnienia przez zobowiązanego Zakład wskazał, na orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, który umożliwia podjęcie pracy lekkiej, siedzącej, bez dźwigania. Tak jak poprzednio uznał, że przedłożone dokumenty wskazują na wystąpienie okoliczności, które utrudniają podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, jednak nie wykluczają takiej możliwości.

Organ stwierdził też, że wobec zobowiązanego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia. W toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych, a ponadto Zakład zabezpieczył hipoteką swoje wierzytelności na nieruchomości, która była współwłasnością J G, zanim jego udział w tej nieruchomości nie został przekazany w drodze umowy darowizny synowi zobowiązanego. Zakład wskazał jednocześnie, że na powyższej nieruchomości oprócz zabezpieczenia dokonanego na rzecz ZUS, ciąży hipoteka ustanowiona na rzecz S.A. na kwotę 86.000,00zł z tytułu udzielonego kredytu oraz hipoteka ustanowiona na rzecz Gminy P z tytułu zaległości podatkowych na kwotę 49,30zl. Organ przyznał, że aktualnie egzekucja komornicza jest nieskuteczna, ponieważ jej przedmiotem nie może być zasiłek dla bezrobotnych ani świadczenie z pomocy społecznej. Nie można jednak przyjąć, że sytuacja taka będzie miała charakter trwały. Zdaniem Zakładu nadal brak jest podstaw do zakwalifikowania sytuacji wnioskodawcy, jako stanu wskazanego w art. 28 ust 3a u.s.u.s. oraz rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003r. Podkreślono, że umorzenie należności to instytucja wyjątkowa i obecnie nie zachodzi konieczność jej stosowania.

Po rozpoznaniu skargi J G Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 lutego 2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą z dnia 6 czerwca 2012r. ( sygn. akt III SA/Po 1009/12).

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał m. in., że ZUS Oddział w Pile uznał brak przesłanek całkowitej nieściągalności wskazanych w art. 28 ust. 3 u. s. u. s., albowiem w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych, a Zakład zabezpieczył hipoteką swoje wierzytelności na nieruchomości, będącej współwłasnością zobowiązanego, zanim jego udział w tej nieruchomości nie został przekazany synowi w drodze umowy darowizny. Na nieruchomości tej, oprócz zabezpieczenia dokonanego na rzecz ZUS, ciąży hipoteka ustanowiona na rzecz S.A. ( na kwotę 86.000,00zł ) oraz hipoteka ustanowiona na rzecz Gminy P ( z tytułu zaległości podatkowych na kwotę 49,30zł.), Zakład przyznał ponadto w decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy, że zarzuty nieskuteczności egzekucji komorniczej są uzasadnione, ponieważ jej przedmiotem nie może być zasiłek dla bezrobotnych ani świadczenie z pomocy społecznej, jednakże, jak uznał, nie można przyjąć, że sytuacja taka będzie miała charakter trwały.

Dokonując oceny przedstawionych wyżej ustaleń i wniosków organu, Sąd uznał, że nie czynią one zadość wymogom rzetelnego zbadania przesłanek określonych w art. 28 ust 3 u.s.u.s. Organ nie wyjaśnił, bowiem jakiego rodzaju środki egzekucyjne można skutecznie podjąć wobec skarżącego w okolicznościach przedmiotowej sprawy, skoro strona nie dysponuje majątkiem, z którego można egzekwować należności. Odnośnie zabezpieczenia w postaci hipoteki Zakład przyznał, że odpowiedzialność z tego tytułu ciąży na J G, jako dłużniku rzeczowym, na rzecz, którego skarżący dokonał darowizny udziału w nieruchomości, ale organ w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego nie została dotychczas wszczęta egzekucja z zabezpieczonej nieruchomości i czy istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, tak, aby wykluczyć nasuwające się wątpliwości, co do jej skuteczności.

Sąd wskazał przy tym, że żaden przepis analizowanej ustawy nie stanowi o tym, że istnienie hipoteki zabezpieczającej należności z tytułu składek przesądza, że "możliwości płatnicze wnioskodawcy" nie uzasadniają umorzenia tych należności. W ocenie Sądu należało również w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśnić kwestię skuteczności egzekucji prowadzonej przez komornika, na przykład poprzez zwrócenie się z zapytaniem o stan tego postępowania. Nie można bowiem uznać, że w sposób prawidłowy organ ustalił i ocenił określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s przesłanki przyznając jedynie, że uzasadnione są w chwili obecnej zarzuty odnośnie nieskuteczności egzekucji, ale nie można przyjąć, że sytuacja taka będzie miała charakter trwały.

Sąd podkreślił, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s jest wyczerpujące - stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których należy uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Literalna wykładnia tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że wymienione w tym przepisie okoliczności, jeżeli zaistnieją, samoistnie stanowią o całkowitej nieściągalności należności dłużnika. Okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność nie podlegają zatem dodatkowej ocenie organów właściwych do umorzenia należności z tytułu składek, lecz wiążą te organy w zakresie ustalenia całkowitej nieściągalności. Dopiero w dalszej kolejności, w ramach uznania administracyjnego, organ ocenia, czy wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s uzasadnia umorzenie powstałych zaległości. W świetle powyższego, Sąd wskazał, że nie można uznać, że Zakład w sposób niebudzący wątpliwości ustalił, że nie zachodzą wobec strony skarżącej przesłanki całkowitej nieściągalności, na co powołano się w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Dalej Sąd podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził również brak podstaw do zakwalifikowania sytuacji skarżącego, jako stanu wskazanego w art. 28 ust 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek powinny być jednak przeanalizowane i omówione również w sposób niebudzący żadnych wątpliwości. Przy tym konieczne jest także skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem Zakładu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia.

W opinii Sądu zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja z dnia 6 czerwca 2012 r. nie czyniły zadość wskazanym wymogom. Analiza uzasadnień obu decyzji doprowadziła bowiem do wniosku, że Zakład dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego, uznając, że aktualnie nie zachodzi konieczność umorzenia zaległości. Z ustaleń organu wynika w szczególności, że J G od 1 czerwca 2012r został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych, z uwagi na uzyskanie prawa do zasiłku stałego z pomocy społecznej. Jedynym źródłem dochodu zobowiązanego jest więc zasiek stały w kwocie 185,68 zł. Skarżący jest zobowiązany do alimentacji czwórki dzieci w łącznej kwocie 1.600,00zł miesięcznie, a zadłużenie z tego tytułu wynosi około 94.500,00zł. i jak wskazał organ, dochodzone jest w trybie egzekucji komorniczej, czemu z kolei zaprzeczył wnioskodawca, podnosząc, że nie dysponuje dochodem ani majątkiem, z którego egzekucja mogłaby być prowadzona. Sąd zwrócił uwagę, że okoliczności tej organ nie wyjaśnił dostatecznie w przedmiotowej sprawie. Podkreślono też w wyroku, że jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie ( oświadczenie o stanie majątkowym) skarżący informując o kosztach związanych z leczeniem podał, że nie stać go na leczenie, którego koszt miesięczny wynosi około 800 zł, nie zaś, jak ustalił organ, że ponosi wydatki na leki w tej kwocie.

W ocenie Sądu Zakład nie wyjaśnił również, w jakiej wysokości strona spłaca zadłużenie z tytułu zaciągniętej pożyczki. Już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podnosił natomiast, że wysokość miesięcznych wydatków zmusza go do zadłużania się, co organ w swojej decyzji całkowicie pominął. Sąd wskazał na brak rzetelnych ustaleń organu odnośnie sytuacji materialnej skarżącego, w tym ustaleń dotyczących faktycznych wydatków związanych z miesięcznym utrzymaniem strony. Zaznaczył także, że nie ulega przy tym wątpliwości, że samo stwierdzenie organu, że dochody skarżącego nie pokrywają w całości wydatków, nie stanowi wystarczającej oceny w świetle przesłanek przewidzianych w § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Jak również nie stanowi w przedmiotowej sprawie, okoliczności uzasadniającej odmowę umorzenia należności z tytułu składek. W sposób niedostateczny według Sądu, organ odniósł się też do faktu, że skarżący korzysta z pomocy finansowej państwa, co niewątpliwie świadczy o jego trudnej sytuacji finansowej i stanowi dodatkową okoliczność mogącą przemawiać za uwzględnieniem wniosku o umorzenie zadłużenia.

Sąd podniósł ponadto, że Zakład w ogóle nie rozważył zastosowania w sprawie zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Podkreślono, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej.

Reasumując Sąd stwierdził, że doszło do naruszenia art 7, art 8, art 77 § 1 kpa. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ miał uwzględnić zaś poczynione wyżej rozważania stanowiące jednocześnie wskazania do dalszego postępowania.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie, decyzją z dnia [...] 2013 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił J G umorzenia:

1. należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w łącznej kwocie 86.737,94 zł ( w tym na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 65,281,60 zł. na ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie 16.878,67 zł. i na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 4.577,67 zł.)

2. należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika w kwocie 6.035,45 zł

3. odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 3.097,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zobowiązany był właścicielem nieruchomości przekazanej w drodze umowy darowizny ( ustanowiono na niej hipotekę na rzecz ZUS ) oraz drugiej nieruchomości, sprzedanej w 2010 r. Istnieje wobec tego możliwość wyegzekwowania należności przez Zakład z nieruchomości zabezpieczonej hipoteką. Zobowiązany jest rozwiedziony, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Pobiera zasiłek z MOPS w P w kwocie 529,- zł brutto wraz z dodatkiem w kwocie 100 zł miesięcznie. W dniu 5 lutego 2013 r. orzeczono u niego umiarkowany stopień niepełnosprawności ze wskazaniem zatrudnienia w warunkach chronionych. Nie reguluje alimentów na dzieci w kwocie 1.600 zł miesięcznie. Posiada zadłużenie z tytułu podatków w kwocie 1.099,61zł. Ponosi wydatki na wynajem pokoju ( 450 zł miesięcznie). Zgodnie z oświadczeniem strona nie ma środków na leczenie.

Zdaniem organu sytuacja finansowa zobowiązanego ma charakter przejściowy. W chwili obecnej występują okoliczności, które utrudniają stronie podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, nie wykluczają jednak takiej możliwości w przyszłości.

Według Zakładu wiek wnioskodawcy wskazuje też na możliwość podjęcia działalności gospodarczej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J G zakwestionował hipotetyczne zabezpieczenie wierzytelności ZUS jako przedmiot potencjalnego postępowania egzekucyjnego. Wskazał na swoją niepełnosprawność w kontekście możliwości rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej dającej środki na utrzymanie, leczenie i uiszczanie alimentów na dzieci.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P decyzją z dnia [...] 2013 r. utrzymał w mocy decyzję wydaną dnia [...] 2013 r.

Organ ponownie rozpoznał zebrany w sprawie materiał dowodowy i tak jak we wcześniejszej decyzji wskazał, że nie stwierdzono przesłanek umożliwiających umorzenie przedmiotowego zadłużenia. Powołał się na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko aktualnemu właścicielowi nieruchomości zabezpieczonej hipotecznie na rzecz ZUS. Stwierdził, że sytuacja finansowa zobowiązanego jest trudna, jednak nie wyklucza ona całkowicie możliwości uiszczenia przedmiotowych należności, szczególnie po planowanym podjęciu działalności gospodarczej.

Zakład wskazał też na prawomocną decyzję z 8 sierpnia 2013r. wydaną na skutek wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność

( ustawa abolicyjna ).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J G ponownie powołał się na bardzo złą sytuację materialną. Podkreślił, że nieruchomość zabezpieczona hipotecznie jest zamieszkana przez samotną matkę i czwórkę dzieci pozostających na jej wyłącznym utrzymaniu. Zdaniem skarżącego decyzja ZUS została wydana z naruszeniem art. 7, art.8 i art. 77 kpa oraz wytycznych zawartych w wyroku WSA w Poznaniu, uchylającym poprzednie decyzje wydane w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona, albowiem, w opinii Sądu Zakład nie wykonał wskazań zawartych w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 14 lutego 2013 r. ( sygn. akt III SA/Po 1009/12 ) i naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( j. t. - Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy przy tym rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku.

W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie – zdaniem danego sądu – zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem ( zob. m. in. T. Woś i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473 ). Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999r., IV S.A. 1681/97, LEX nr 47848 ).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a).

Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślić w tym miejscu wyraźnie trzeba, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że może być ona dowolna. Sąd nie może jednocześnie nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 874/08, lex nr 483118).

Sąd bada, czy dokonana przez Zakład ocena stanu faktycznego sprawy jest właściwa, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

W rozpatrywanej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że organ nie działał prawidłowo, w szczególności nie wykonał wytycznych powołanego wyroku WSA w Poznaniu z dnia 14 lutego 2013 r. i nie dokonał niezbędnych ustaleń w zakresie istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia, sytuacji materialnej, dochodów i wydatków skarżącego oraz wnikliwej oceny możliwości spłaty zadłużenia z tytułu składek oraz organ nie uzasadnił swego stanowiska w sposób przekonujący – zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 11 kpa.

Zgodnie z art. 7 kpa organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa). Zasada prawdy obiektywnej to naczelna zasada postępowania administracyjnego. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania). Choć strona nie jest jednak całkowicie zwolniona z realizacji tego obowiązku, zwłaszcza gdy nieudowodnienie danej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych (zob. m. in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69). Organ musi mieć na względzie, czy strona działa samodzielnie, czy przez profesjonalnego pełnomocnika i kierując się wspomnianą zasadą prawdy obiektywnej dążyć do zebrania całego materiału dowodowego.

W wyroku z dnia 14 lutego 2013 r. Sąd wskazał m. in. na konieczność zbadania istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., w szczególności możliwości skutecznego przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości zabezpieczonej hipotecznie i przekazanej w drodze darowizny synowi zobowiązanego. W tym zakresie Zakład nie wykonał praktycznie w całości precyzyjnych wskazań Sądu, stwierdzając jedynie lakonicznie w uzasadnieniach decyzji, że zobowiązany miał udział we własności nieruchomości przekazanej w drodze umowy darowizny ( ustanowiono na niej hipotekę na rzecz ZUS ) oraz drugiej nieruchomości, sprzedanej w 2010 r. Istnieje wobec tego możliwość wyegzekwowania należności przez organ z nieruchomości zabezpieczonej hipoteką. Nie wyjaśniono dlaczego postępowanie egzekucyjne dotyczące przedmiotowej nieruchomości nie zostało do tej pory wszczęte i jakie są zamierzenia Zakładu w tej kwestii w najbliższym czasie. Nadal zatem nie można jednoznacznie uznać, że organ w sposób niebudzący wątpliwości ustalił, że nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki całkowitej nieściągalności.

W wytycznych zawartych w powyższym wyroku Sąd wskazał ponadto, że należy dokładnie zbadać aktualną sytuację osobistą, rodzinną, zdrowotną i majątkową zobowiązanego, a w szczególności kwestię jego dochodów i wydatków. Organ miał także szerzej odnieść się do faktu korzystania przez stronę z pomocy finansowej państwa świadczącego o trudnej sytuacji materialnej zobowiązanego i mogącego przemawiać za uwzględnieniem wniosku.

Również w tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P nie wykonał zaleceń Sądu. Organ nie dokonał wyczerpujących ustaleń faktycznych niezbędnych do podjęcia jednoznacznej oceny istnienia przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 powołanego powyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przede wszystkim dotyczących wykazania, że ze względu na sytuację materialną zobowiązany nie jest w stanie spłacić dochodzonych należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego – pozbawiałoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zakład wskazał jedynie, że zobowiązany jest rozwiedziony, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Pobiera zasiłek z MOPS w P w kwocie 529 zł brutto wraz z dodatkiem w kwocie 100 zł miesięcznie. W dniu 5 lutego 2013 r. orzeczono u wnioskodawcy umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem zatrudnienia w warunkach chronionych. Nie reguluje alimentów na dzieci (1.600 zł miesięcznie). Posiada zadłużenie z tytułu podatków w kwocie 1.099,61 zł. Ponosi wydatki na wynajem pokoju 450 zł, nie ponosi kosztów leczenia.

W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek organ ustalając sytuację majątkową dłużnika winien natomiast m. in. porównać stwierdzoną sytuację materialną osoby zobowiązanej z wysokością zaległej należności i wskazać jej dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które według organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, lex nr 399183). Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania strony (i ewentualnie rodziny) w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla własnego podstawowego utrzymania (zobacz m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2247/07, lex nr 484964). Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być przy tym rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy, która może wpływać bezpośrednio na realne zmniejszenie tych możliwości poprzez brak szans na znalezienie zatrudnienia czy podjęcie działalności gospodarczej.

Z zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji nie wynika, dlaczego Zakład uznał trudną sytuację skarżącego jedynie za przejściową. Organ nie wskazał szczegółowo, ile wynoszą wszystkie niezbędne wydatki strony (obejmujące też m. in. koszty utrzymania, w tym żywność, środki higieny i czystości, odzież) i czy pozostaje jakaś kwota pozwalająca na spłatę zadłużenia np. w postaci wpłaty dobrowolnych niewielkich kwot, bez narażenia na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie rozważył ponadto – pomimo wyraźnych wskazań Sądu – istotnej dla sprawy okoliczności dotyczącej korzystania przez skarżącego z pomocy finansowej państwa. Zdaniem Sądu okoliczność ta ( oraz fakt posiadania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ) może przesądzać o konieczności umorzenia choćby części zadłużenia z tytułu składek z powodu bardzo trudnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i osobistej strony.

Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy stwierdził więc, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P nie dokonał ostatecznie wszechstronnego i dokładnego zbadania sytuacji finansowej skarżącego oraz realnej możliwości podjęcia przez niego pracy zawodowej, bądź działalności gospodarczej.

Uzasadnienie faktyczne decyzji nie zawiera przekonującego przedstawienia stanowiska organu, również w zakresie potencjalnej możliwości uregulowania choćby w części zadłużenia z tytułu składek w przyszłości z uwzględnieniem utrudnionych szans skarżącego na uzyskanie źródła dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę

( lub z działalności gospodarczej ) z uwagi na stan zdrowia i wiek oraz uwarunkowania runku pracy.

Faktem jest, że obowiązkiem Zakładu jest szczególna staranność i ostrożność w dysponowaniu należnościami publiczno – prawnymi ze względu na interes społeczny. Aby nie narazić się jednak na zarzut dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić powyższe uwagi i rozważania. Zakład winien zaś przede wszystkim dokonać ustaleń faktycznych w zakresie wcześniej wskazanym, wyczerpująco wyjaśniając w pierwszej kolejności kwestię możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości zabezpieczonej hipoteką.

Organ winien wezwać zobowiązanego do złożenia dodatkowych wyjaśnień

( dokumentów) a nawet w razie konieczności przesłuchać J G w charakterze strony.

Dopiero rzetelne ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej i zdrowotnej strony i wnikliwa ocena materiału dowodowego, nie naruszająca zasady swobodnej oceny dowodów, umożliwi bowiem organowi podjęcie, odpowiadającej prawu, decyzji w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Swoje stanowisko w sprawie oraz argumentację uwzględniającą zasady logiki i doświadczenia życiowego organ przedstawi w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi ustawowe określone w art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 11 kpa.

Obowiązkiem Zakładu będzie przy tym odniesienie się, zgodnie z wytycznymi z wyroku z dnia 14 lutego 2013r., do faktu korzystania przez skarżącego z pomocy finansowej państwa oraz rozważenie zastosowania w sprawie zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela.

Wskazać należy ponadto, że decyzję z dnia [...] 2013 r. wydał – działający z upoważnienia Prezesa ZUS – Zastępca Dyrektora Oddziału ZUS J M. Została ona ponadto podpisana przez Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów H K i Starszego Inspektora K J. Natomiast zaskarżoną decyzję z dnia [...] 2013 r. wydał – działający z upoważnienia Prezesa ZUS – Dyrektor Oddziału ZUS J R. Została ona podpisana również przez Kierownika Referatu M B, Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów H K i Specjalistę M K.

Z art. 24 § 3 kpa wynika, że bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie, na żądnie strony lub z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności nie wymienionych w § 1 art. 24 kpa, mogących wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Nie jest przy tym konieczne uprawdopodobnienie, że pracownik będzie stronniczy w załatwieniu sprawy ze względu na daną okoliczność, lecz wystarczy, że okoliczność ta powoduje powstanie wątpliwości co do jego bezstronności.

Zgodnie z poglądami orzecznictwa i doktryny powodem wyłączenia pracownika mogą być również wątpliwości interpretacyjne dotyczące stosowania art. 24 § 1 kpa (zob. m. in. A. Wróbel, komentarz do art. 24 kpa, lex 26/2010; wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 431/11, baza orzeczeń NSA). Fakt wydania przez pracownika decyzji w I instancji może stanowić samodzielną podstawę z art. 24 § 3 kpa do jego wyłączenia w postępowaniu z art. 127 § 3 kpa, gdyż oznacza to, że wskutek wydania decyzji dotychczasowej jego bezstronność może być wątpliwa przy uczestniczeniu przy wydaniu decyzji na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przepis art. 24 § 3 kpa ma prowadzić do uniknięcia sytuacji, w której pracownik biorący udział w czynnościach postępowania administracyjnego i mający przez to wyrobiony pogląd (na stan faktyczny lub sposób rozstrzygnięcia sprawy) byłby zdeterminowany przez swoje wcześniejsze doświadczenie związane z udziałem w tym postępowaniu. Prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ jest generalnie wyjątkiem od klasycznego dwuinstancyjnego postępowania odwoławczego. Postępowanie takie jest zbliżone do postępowania odwoławczego (za wyjątkiem zasady dewolutywności), wobec czego należy również brać pod uwagę istnienie przesłanki wyłączenia pracownika wskazanej w art. 24 §1 pkt. 5 kpa (zob. uchwała NSA z 22 lutego 2007 r., II GPS 2/2206, ONSAiWSA 2007/5/202). Z tego względu bezpośredni przełożony pracownika wydającego decyzję w pierwszej instancji jest zobowiązany do wyłączenia go od udziału w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż okoliczność ta mogłaby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności.

W niniejszej sprawie w wydaniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji brał udział ten sam pracownik organu – Naczelnik Wydziału Realizacji Dochodów H K. Podpisy wyżej wymienionej widnieją pod obiema decyzjami, co oznacza że osoba ta brała udział w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie obu orzeczeń. Jest to jednocześnie wystarczającą podstawą do uznania, że Naczelnik Wydziału Realizacji Dochodów brała udział w wydaniu obu decyzji, mając realny wpływ na ich ostateczne rozstrzygnięcie i uzasadnienie.

W tym stanie rzeczy ze względu na naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 w zw. z art. 11 kpa) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz z uwagi na naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postepowania Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c) i b) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I wyroku.

O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd postanowił zaś w oparciu o art. 152 p.p.s.a. – punkt II orzeczenia.