Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 22/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 10 października 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 449/12 w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 449/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy.

Wnioskiem z dnia [...].12.2011 r., uzupełnionym pismem z dnia [...].02.2012 r. H. K. zwróciła się z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Swoją prośbę skarżąca umotywowała trudną sytuacją finansową, wskazując, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który również posiada zobowiązania wobec ZUS. Ponadto wskazała, że mąż dnia [...].01.2012 r. uległ nieszczęśliwemu wypadkowi, co spowodowało poniesienie nadzwyczajnych wydatków przez rodzinę oraz konieczność zapewnienia mężowi stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Poinformowała również, że pobiera najniższą emeryturę, a od 1999 r. wraz z mężem nie opłacają żadnego podatku dochodowego. Na własne utrzymanie małżonkowie mogą przeznaczyć kwotę 300,00 zł miesięcznie na dwie osoby. Nadmieniła także, że jest osobą ciężko chorą, zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Powyższe okoliczności powodują, iż płacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W toku postępowania H. K. przedstawiła dokumenty obrazujące sytuację finansową i zdrowotną jej i jej męża.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia [...] lutego 2012 r. uznał, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności należności, za umorzeniem nie przemawia także ważny interes osoby zobowiązanej. Wskazał, że w odniesieniu do zobowiązań skarżącej nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jednym z warunków stwierdzenia całkowitej nieściągalności jest m.in. ustalenie przez organ egzekucyjny w ramach postępowania egzekucyjnego, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bądź że oczywistym jest, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto, w stosunku do skarżącej ewentualne postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne, gdyż posiada zarówno źródło dochodu (świadczenie emerytalne), jak i majątek (nieruchomość) podlegający egzekucji.

Z przedłożonych do sprawy dokumentów oraz ustaleń własnych Zakładu wynikało, że prowadzona przez H. K. działalność gospodarcza została z dniem [...].11.2009 r. wykreślona z ewidencji. Obecnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 863,50 zł brutto miesięcznie, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który pobiera emeryturę w wysokości 2.391,42 zł brutto miesięcznie. Wydatki związane z utrzymaniem rodziny z tytułu miesięcznych opłat skarżąca oszacowała na łączną kwotę 1.464,57 zł, natomiast koszty związane z leczeniem i rehabilitacją na kwotę 300-400 zł miesięcznie. Ponadto wraz z mężem poniosła koszty związane z opłatą za pobyt w sanatorium w łącznej kwocie 823,20 zł. Mąż skarżącej posiada zobowiązania wobec ZUS, które spłaca w ratach po 314,50 zł miesięcznie oraz z tytułu zaciągniętego kredytu, które spłaca w ratach po 400,00 zł miesięcznie. Ponadto jest współwłaścicielką nieruchomości, na której ustanowiona jest hipoteka na zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek występujących na koncie współmałżonka. Z przedłożonej dokumentacji lekarskiej wynikało, że skarżąca choruje przewlekle i wymaga stałego leczenia. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. P. z dnia [...].12.2011 r., wydanym na stałe, została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z uzasadnieniem, że ma ona naruszoną sprawność organizmu i że nie wymaga stałej opieki innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast mąż skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. P. z dnia [...].01.2012r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności z uzasadnieniem, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zdaniem Zakładu ze zgromadzonych dokumentów nie wynikało, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zarówno skarżąca, jak i jej mąż posiada stałe źródła dochodu w postaci świadczeń emerytalnych. Natomiast osiąganie zbyt niskich dochodów uniemożliwiających pokrycie wszelkich wydatków także tych, które nie są bezwzględnie konieczne dla utrzymania, jak np. kosztów pobytu w sanatorium, nie może być uznane za sytuację szczególną. Powołana okoliczność może świadczyć o możliwości przeznaczenia części środków finansowych na spłatę zobowiązań wobec ZUS bez uszczerbku w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb rodziny. Również choroba najbliższego członka rodziny nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodu - posiada bowiem stałe, niezależne od możliwości zarobkowania źródło dochodów (emerytura). Natomiast powoływana okoliczność w postaci nieszczęśliwego wypadku jakiemu uległ mąż nie może być uznana za nadzwyczajne zdarzenie, którego wystąpienie dawałoby podstawę do umorzenia zobowiązań.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zaskarżoną decyzją podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, uznając, że sytuacja finansowa skarżącej jest trudna, ale niepowodująca ubóstwa.

Co do wystąpienia w sprawie nadzwyczajnego zdarzenia losowego jakim był wypadek męża, skutkujący ciężkim uszkodzeniem ciała, organ stwierdził, że zdarzenie to nie mogło stanowić przesłanki uzasadniającej umorzenie zobowiązań wobec ZUS, bowiem nieszczęśliwy wypadek męża miał miejsce 09.01.2012 r., natomiast skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej dużo wcześniej tj. 01.11.2009 r., zatem powyższe zdarzenie nie mogło mieć wpływu na możliwość prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Choroba męża nie pozbawia możliwości uzyskiwania przez nią dochodu, ponieważ posiada stałe, niezależne od możliwości zarobkowania źródło dochodów.

H. K. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., który zaskarżonym wyrokiem skargę oddalił na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a. Sąd przywołał art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. – dalej u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie wykonawcze). Sąd stwierdził, że w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i następnie poprawnie ocenił oraz uzasadnił istnienie przesłanek umorzenia zaległości, uznając, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na brak trwałej i całkowitej ich nieściągalności oraz że wprawdzie skarżąca ma obecnie problemy z regulowaniem bieżących i zaległych zobowiązań, jednak wobec tego, że oboje otrzymują świadczenia emerytalne w łącznej wysokości ponad 3.000 zł brutto, to istnieje szansa na uregulowanie chociażby części zaległości przed terminem ich przedawnienia. Wprawdzie skarżąca i małżonek ponoszą także wysokie koszty utrzymania, które wynikają z opłacania na bieżąco rachunków oraz spłaty kredytu bankowego, to jednak - co podkreślił organ - pozostaje im kwota umożliwiająca zaspokojenie podstawowych potrzeb. Ponadto, skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej domem, w którym zamieszkuje z mężem.

Słusznie także organ ten podniósł, że konieczność sprawowania opieki nad mężem, który uległ wypadkowi nie wypełnia przesłanki rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r. z uwagi na to, że opieka ta nie pozbawia jej możliwości zarobkowania, albowiem swoją działalność gospodarczą zakończyła z dniem [...].11.2009 r., a co najistotniejsze, posiada stałe źródło dochodów, tj. świadczenie emerytalne. Skarżąca nie przedstawiła również jakichkolwiek dokumentów potwierdzających poniesienie lub konieczność poniesienia nadzwyczajnych wydatków związanych z wypadkiem, któremu uległ jej mąż, czy że jej trudna sytuacja wynika z poniesienia, w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, straty materialnej.

Według Sądu, ocena jaką przedstawił organ w zaskarżonej decyzji mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej. Skoro bowiem organ przeanalizował ustawowe przesłanki umorzenia i prawidłowo uznał, że nie zachodzi trwała i całkowita ich nieściągalność, a nadto przesłanki określone w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia wykonawczego, i uznał, że nie zaistniały w sprawie, to zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a skarżąca ma możliwość, z uwagi na ewentualne przejściowe i chwilowe problemy finansowe, zwrócić się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na przykład o rozłożenie na raty zaległości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła H. K., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

a) art. 28 ust 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

b) § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd I instancji, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe, wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji;

2) a) uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 10 października 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 449/12 i przekazanie do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S., ewentualnie:

2) b) uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 10 października 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 449/12 i orzeczenie reformatoryjnie w trybie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.);

3) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik H. K. podkreślił, że punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącej zagraża jej egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Wskazał, że ZUS nie kwestionował stanu zdrowia skarżącej i jej męża, wprost stwierdzając, że okoliczności związane z sygnalizowanymi schorzeniami są bezsporne. ZUS miał bowiem pełną dokumentację, opisującą sytuację zdrowotną i warunki życia skarżącej oraz jej rodziny, z której wynikało, że skarżąca sama będąc osobą przewlekle chorą musi również sprawować opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny - swoim mężem, który ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Ponadto, zarówno Sąd, jak i organ błędnie zinterpretowali fakt wcześniejszego zakończenia działalności jako przesądzający, że opieka nad małżonkiem nie stanowi o pozbawieniu możliwości zarobkowania. Dodał, że z przedstawionych dokumentów wynika, że skarżącej i jej mężowi po opłaceniu wszelkich opłat i kosztów pozostaje do dyspozycji kwota 300 zł, którą muszą przeznaczyć na żywność, leki, ewentualne ubrania i środki chemiczne czy też nieprzewidziane wydatki na 2 osoby na miesiąc. Taka kwota oznacza egzystencję poniżej progu ubóstwa, która nie pozwala zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb. W konsekwencji tak przedstawionej argumentacji zarzucono, że wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego dokonana przez Sąd jest błędna, gdyż kontrola legalności decyzji administracyjnej mającej charakter uznaniowy wymaga analizy sytuacji materialnej strony uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb. Punktem odniesienia przy ocenie czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił nadto w jej uzasadnieniu, że Sąd I instancji nie zauważył, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 8 i art. 11 k.p.a., albowiem przesłanki, którymi kierował się organ wydając rozstrzygnięcie, nie są jasne ani przekonujące.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Analiza podstaw skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienia prowadzi do wniosku, że został w niej sformułowany m.in. zarzut błędnej wykładni art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego, który uzasadnia wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wobec powyższych zarzutów należy zwrócić uwagę, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki. Obejmują one – jako przykładowe – 3 sytuacje, a w śród nich jak w pkt 1, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W stosunku do tej grupy osób konieczność uwzględnienia ich ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych jest konstrukcją podobną do przyjętej w art. 7 k.p.a., gdzie obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi w orzecznictwie i doktrynie podstawowy element uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 264/07, lex 494281).

Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. (sygn. II GSK 1045/08, baza orzeczeń nsa.gov.pl) odnosząc się do powyższej kwestii wyjaśnił, że na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek – pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności – nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne.

Natomiast wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Kontrola legalności decyzji administracyjnej majacej charakter uznaniowy wymaga przeprowadzenia przez sąd administacyjny analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd administracyjny nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji ( por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09, lex nr 746112).

Sąd I instancji przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie uwzględnił w pełni powyżej przedstawionego rozumienia zakwestionowanych przepisów prawa materialnego. Ponadto Sąd na gruncie regulacji z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego stwierdził, że "Przepisy nie wyjaśniają, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum". Jednocześnie Sąd nie wyjaśnił już w jaki sposób należy rozumieć zwrot "niezbędne minimum". W motywach zaskarżonego wyroku Sąd nie odwołał się do takich pojęć, jak "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji". W związku z tym należy zauważyć, że Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w publikowanych okresowo danych statystycznych uwzględnia informacje określające wielkość tzw. minimum egzystencji, jak i minimum socjalnego i te okoliczności Sąd I instancji winien mieć na względzie przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

Natomiast w świetle treści § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego okoliczności wskazane w tej normie prawnej (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny) mogą stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności tylko wtedy, gdy pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Dla oceny czy przesłanka powyższa jest spełniona, wymagana jest weryfikacja zaskarżonej decyzji w aspekcie, czy dokonana przez organ analiza finansów zobowiązanego pozwala na ustalenie, że w jego budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. II GSK 427/10; z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. II GSK 393/09, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Oczywiście, decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Jednakże organ przy wydaniu tego rodzaju decyzji obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Sąd administracyjny kontrolując decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zobowiązany jest w pierwszej kolejności do skonstruowania podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności do oceny, czy organ administracji uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy podlegające rozpatrzeniu.

Ponieważ Sąd I instancji kontrolując zaskarżoną decyzję w istocie rzeczy nie oceniał działań organu z uwzględnieniem powyższego rozumienia zakwestionowanych przepisów prawa materialnego, dlatego sprawa wymaga ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uwzględni dokonaną wykładnię prawa i dokona oceny zaskarżonej decyzji pod kątem rozważenia przez organ okoliczności, o których mowa w ww. przepisach prawa materialnego.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. NSA nie orzekł o kosztach zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze kasacyjnej, gdyż z mocy art. 258 § 1 pkt 8 p.p.s.a. w tym zakresie rozstrzygnie referendarz sądowy.