Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 558/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 19 lipca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant Asystent sędziego Paulina Hućko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2005 roku sprawy ze skargi M. G., H. G., M. G., M. J., J. M., S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...]; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata T. G. – Kancelaria Adwokacka w Ł. Al. K. 80/82 kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. solidarnie na rzecz M. G., H. G., M. G., M. J., J. M. i S. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Syg. akt II SA/Łd 558/04

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...]odmawiającą M. G., H. G., M. G., M. J., J. M. i S. M. nabycia z mocy prawa własności gruntu położonego w Ł. przy ul. M. 5, oznaczonego jako działka nr [...], w obrębie [...], o powierzchni 546 m², stanowiącego własność Gminy Ł.

W uzasadnieniu powołało się na przepis art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabyciu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.), art. 15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592) oraz art. 232 Kodeksu cywilnego, wywodząc iż osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, jak również ich następcy prawni, nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja o nabyciu stała się ostateczna, jeśli nieruchomości te stanowią własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków. Zauważyło nadto, iż w sytuacji, gdy do nieruchomości ustanowione jest prawo użytkowania wieczystego gruntu w formie niepodzielnych udziałów, przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności może nastąpić jedynie przy jednoczesnym przekształceniu wszystkich istniejących udziałów w użytkowaniu wieczystym danej nieruchomości.

Organ odwoławczy podkreślił, iż wskazane w art. 1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości przesłanki odnoszące się do czasu trwania użytkowania wieczystego muszą być spełnione łącznie. Z uprawnienia przewidzianego tą ustawą mogą, według organu odwoławczego, skorzystać tylko osoby fizyczne będące użytkownikami wieczystymi najpóźniej w dniu 26 maja 1990r. i zachowujące status użytkownika wieczystego nadal w dniu 24 października 2001r. (data wejścia w życie ustawy), jak również następcy prawni osób kwalifikujących się w świetle art. 1 ust. 1 powołanej ustawy do nabycia prawa własności, jeśli nabyli oni prawo użytkowania wieczystego po dniu 24 października 2001r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wyjaśniło nadto, iż użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości pierwotnie byli M. G. i R. G. na prawach ustawowej wspólności, od 1987r. w drodze darowizny stali się także M. i H. małż. G., od dnia 22 lutego 1998r. w drodze spadku po R. G. M. J., S. M. i J. M., zaś w dniu 24 października 2001r. prawo użytkowania wieczystego przysługiwało, zgodnie z wypisem z KW nr [...], M. G. w wysokości 5/16, M. i H. małż. G. – ½, M. G. – 1/16, M. J. – 1/16, S. M. – 1/32 oraz J. M. – 1/32.

Zdaniem tego Kolegium, w dniu 26 maja 1990r. i 24 października 2001r. użytkownikami przedmiotowej nieruchomości byli tylko M. G., M. i H. małżon. G., ich udziały nie wyczerpywały jednakże prawa użytkowania wieczystego do całej nieruchomości, obejmowały one bowiem łącznie udział w wysokości 14/16. Pozostali współużytkownicy M. J., S. M. oraz J. M. nie spełnili natomiast powyższych kryteriów, nie byli oni bowiem współużytkownikami wieczystymi tej nieruchomości w dniu 26 maja 1990r, spadek po zmarłym współużytkowniku tej nieruchomości R. G. nabyli oni bowiem w dniu 22 lutego 1998r. Zauważyło nadto, iż M. J., S. M. oraz J. M. nie złożyli wniosku o nabycie prawa własności, a przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności dla jednego (bądź kilku) ze współużytkowników wieczystych jest niedopuszczalne w świetle art. 232 Kodeksu cywilnego, skutkowałoby to bowiem tym, że pozostali użytkownicy posiadaliby swoje prawo użytkowania wieczystego na prywatnej własności.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie M. G., H. G., M. G., M. J., J. M. i S. M. wnieśli o jego uchylenie i ponowne rozpoznanie sprawy. Oświadczyli, iż o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. M. 5 w prawo własności wystąpili na podstawie art. 15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego. Powołując się na akt notarialny z dnia [...] nr rep. [...], postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] oraz wypis z KW Nr [...], wyjaśnili, iż R. i M. G. na prawach wspólności ustawowej stali się użytkownikami wieczystymi gruntu i właścicielami wzniesionego na tej działce budynku mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość od dnia 12 lutego 1964r. do 12 lutego 2063r., a obecnie prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przysługuje M. G., H. G., M. G., M. J., J. M. i S. M. Podkreślili, iż M. G. była i nadal jest użytkownikiem wieczystym działki i spełnia wymagania zawarte w art. 15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o ukształtowaniu ustroju rolnego, a wszyscy uprawnieni zgodnie z dyspozycją art. 232 kodeksu cywilnego występują o nabycie prawa własności ww działki.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Ł. wniosło o oddalenie skargi, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu.

Instytucję przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności z mocy prawa reguluje ustawa z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych praw własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.). Stosownie do przepisu art. 1 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy, osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, a także osoby fizyczne będące następcami prawnymi użytkowników wieczystych lub współużytkowników wieczystych tych nieruchomości, nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja o nabyciu prawa własności nieruchomości, stała się ostateczna.

Wskazane w powyższych przepisach przesłanki nabycia przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości muszą być spełnione łącznie. Z uprawnienia tego mogą skorzystać wyłącznie osoby fizyczne będące użytkownikami wieczystymi nieruchomości lub współużytkownikami lub ich następcy prawni, gdy prawo użytkowania nieruchomości przysługiwało tym osobom w dniu 26 maja 1990r. i w dniu 24 października 2001r., a nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

W analizowanej sprawie, w ocenie Sądu, skarżący M. G., H. G., M. G., M. J., J. M. i S. M. spełnili wskazane przesłanki nabycia prawa własności nieruchomości położonej w Ł. przy ul. M. 5. Z załączonych do skargi akt administracyjnych wynika bowiem, iż nieruchomość ta stanowiła pierwotnie własność Skarbu Państwa, a obecnie stanowi własność Gminy Łódź, a prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości nabyli na mocy aktu notarialnego z dnia [...] nr rep. [...] R. G. i M. G. na zasadzie wspólności majątkowej, następnie udział w tej nieruchomości wynoszący ½ aktem notarialnym darowizny z dnia [...] nabyli syn M. G. i synowa H. G., w drodze dziedziczenia ustawowego należący do R. G. udział w przedmiotowej nieruchomości w dniu [...], stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...], zaś nabyli M. G., M. J. i M. G. po 1/4 oraz wnuki S. M. i J. M. po 1/8. Z powyższego wynika, iż w dniu 26 maja 1990r. współużytkownikami przedmiotowej nieruchomości byli wprawdzie M. G., R. G., M. i H. małż. G., w dniu 26 października 2001r. zaś oprócz dotychczasowych współużytkowników nieruchomości – M. G., M. i H. małż. G. także M. J., S. M. i J. M., niemniej jednak M. J., S. M. i J. M. nabyli udział w prawie użytkowania tej nieruchomości w drodze dziedziczenia po zmarłym R. G. Ma więc do nich zastosowanie przepis ust. 2 art. 1 powołanej ustawy. Z tego względu nie sposób zaakceptować wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądu, wedle którego jedynie M. G., M. i H. małż. G. spełniają kryteria nabycia prawa własności. Dokonana po dniu 26 maja 1990 r., a przed dniem 24 października 2001r. w drodze dziedziczenia ustawowego zmiana współużytkowników wieczystych nieruchomości skutkująca rozszerzeniem kręgu tych współużytkowników, jak również zmiana wielkości udziałów poszczególnych współużytkowników nie uzasadnia odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości, jeśli pozostałe przesłanki z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy zostały zachowane. W ocenie Sądu, nie można przyjąć takiej interpretacji art. 1 ust. 1, która dawałaby podstawę do stwierdzenia, że zamiarem ustawodawcy było wyłączenie z kręgu podmiotów uprawnionych do nabycia prawa własności takich osób, które między dniem 26 maja 1990r. a dniem 24 października 2001r. zmieniły wielkości swoich udziałów w prawie użytkowania wieczystego na skutek dziedziczenia, jak również osób, które stały się współużytkownikami nieruchomości w drodze dziedziczenia ustawowego przed dniem 24 października 2001r. Istotne jest natomiast to by następstwo prawne powstało po dniu 26 maja 1990r. Zawężenie kręgu osób uprawnionych do nabycia prawa własności w trybie określonym w ustawie z dnia 26 lipca 2001r. do osób fizycznych, które stały się następcami prawnymi po dniu 24 października 2001r. jest zbyt rygorystyczne. Taka interpretacja prowadziłaby do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej następców prawnych zmarłego użytkownika wieczystego nieruchomości. Następcy ci mogliby uzyskać prawo własności nieruchomości, tak jak to przyjęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., jeśli spadkodawca zmarł po dniu 24 października 2001r. Prawa tego zostaliby oni natomiast pozbawienie wówczas, gdy zgon nastąpiłby przed dniem 24 października 2001r. W konsekwencji także ci ze współużytkowników wieczystych, którzy byli nimi zarówno w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dniu 24 października 2001r. zostaliby pozbawieni uprawnienia do nabycia prawa własności użytkowanej nieruchomości, jako że nie byliby oni jedynymi współużytkownikami nieruchomości.

Nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym sprawy również stwierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., iż M. J., S. M. oraz J. M. nie złożyli wniosku o nabycie prawa własności. Wniosek ten datowany na dzień 10 grudnia 1999r. został bowiem podpisany przez wszystkich współużytkowników wieczystych, choć przyznać należy, iż nie wszystkie podpisy były czytelne. Okoliczności tej organ pierwszej instancji nie kwestionował, pismem z dnia 17 grudnia 1999r. wezwał jedynie do podania numerów PESEL, a na wniosku z dnia 10 grudnia 1999r. odnotował dane wszystkich współużytkowników wraz z przysługującymi im udziałami w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości. Negowane stanowisko organu zdaje się być konsekwencją tego, iż organ pierwszej instancji o dokonywanych w toku postępowania czynnościach zawiadamiał, na co wskazują liczne pisma, tj. np. pismo z dnia 15 grudnia 1999r., wezwanie z dnia 17 grudnia 1999r. czy z dnia 1 marca 2000r., pismo z dnia 7 sierpnia 2000r. czy pismo z dnia 28 września 2001r., w zasadzie M. G. oraz M. i H. małż. G. W aktach znajdują się jednak pisma, jak np. pismo z dnia 15 listopada 2001r. czy pisma z dnia 27 marca 2002r. z dnia 23 kwietnia 2002r., pismo z dnia 1 marca 2004r., kierowane także do pozostałych współużytkowników nieruchomości. Podkreślić nadto należy, iż w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] o zawieszeniu postępowania organ pierwszej instancji wymienił imiona i nazwiska wszystkich współużytkowników, którzy podpisali wniosek z dnia 10 grudnia 1999r., w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] zaś wymienił już tylko niektórych współużytkowników przedmiotowej nieruchomości, tj. M. G., M. i H. małż. G.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów art. 1 ustawy z dnia poprzez błędną jego wykładnię.

O kosztach postępowania między stronami orzeczono na podstawie art. 200 u.p.s.a. Stosownie bowiem do powołanego przepisu w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...] są niezgodne z prawem, co skutkowało ich uchyleniem, skarżącym należy się zwrot kosztów postępowania.

Problematykę zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa reguluje art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Stosownie do treści powołanego przepisu wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 20002r., Nr 163, poz. 1348) stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem nie jest należność pieniężna czy decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego 240zł. Ponieważ w sprawie ustanowiono dla M. G. pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata A. G., a koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały w całości lub części opłacone, należało zasądzić na rzecz adwokata A. G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu zastępstwa procesowego.

Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, uznać należało, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...] są niezgodne z prawem i podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.