Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 484/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6130 Pozwolenie na wprowadzenie do środowiska substancji lub energii
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Minister Środowiska
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 9 i 10, art. 3 pkt 6
journal: Dz.U. 2020 poz 797
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
article: art. 145§ 1 pkt 1 lit. 1 i  art.135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Sędzia WSA Monika Barszcz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do środowiska uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Klimatu i Środowiska z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], orzekającą o odmowie udzielenia pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji do spalania zwłok zwierząt, zlokalizowanej na terenie [...] w [...] 10/10a, [...].

Zaskarżona decyzja była wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej:

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2020 r. K. P. (dalej "wnioskodawczyni" lub "skarżąca"), prowadząca działalność pod nazwą [...] w [...] wystąpiła o udzielenie pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza w związku eksploatacją pieca [...] zlokalizowanego na terenie [...] w [...], [...]. Wnioskodawczy wyjaśniła, że w piecu będzie spalany drób padły z innych przyczyn niż ubój i zabijanie z przeznaczeniem do spożycia dla ludzi. W jej ocenie padłe zwłoki zwierząt stanowią produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego (materiał kategorii 2 i 3) zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1069/2009/WE z 21 października 2009 r., dlatego nie podlegają przepisom ustawy o odpadach.

W toku postępowania Marszałek Województwa [...] dokonał wstępnej oceny wniosku i stwierdził, że instalacja winna być traktowana jako instalacja do termicznego przekształcania odpadów, w związku z czym wnioskodawczyni powinna przedstawić dodatkowe informacje o rodzaju instalacji, stosowanych urządzeniach i technologiach oraz charakterystykę techniczną źródeł powstawania oraz miejsc emisji. W związku z powyższym wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku.

Pismem z [...] października 2020 r. wnioskodawczyni podtrzymała stanowisko, iż sporna instalacja nie stanowi instalacji do termicznego przekształcania odpadów, zatem nie jest zobligowana do uzupełnienia wniosku w żądanym zakresie.

Marszałek Województwa [...] (dalej "Marszałek"), na podstawie art. 186 ust. 1 pkt 1, art. 376 pkt 2 i art. 378 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r., poz. 1219 ze zm.) – dalej "Poś" oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r.. poz. 256 ze zm.) – dalej "kpa", decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] odmówił udzielenia pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji do spalania zwłok zwierząt, zlokalizowanej na terenie [...] w [...] [...], [...].

Zdaniem Marszałka do spalania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego w każdym przypadku znajdować będą zastosowanie reguły właściwe do spalania odpadów, zwłaszcza, że nie zostało ono wyłączone z zakresu spalania odpadów. W konsekwencji organ I instancji uznał, że instalacja do spalania zwłok zwierząt (indyków) zlokalizowana w [...] stanowi instalację do termicznego przekształcania odpadów, zatem winna spełniać warunki jak spalarnia/współspalarnia odpadów.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik wnioskodawczyni, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik zarzucił zaskarżonej decyzji, że nie ma umocowania prawnego zarówno w prawie krajowym, jak i europejskim podając, że:

1) zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. C dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz. Urz. UE L 312 z 2008, s.3) - wyłącza się spod stosowania niniejszej dyrektywy, w zakresie, w jakim zostały objęte innymi przepisami wspólnotowymi, zwłoki zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, w tym zwierząt uśmierconych w celu wyeliminowania chorób epizootycznych, i które są unieszkodliwiane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1774/2002.

2) ww. przepis został przeniesiony do prawa krajowego tj. art. 2 ust. 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2020 r. poz. 797 ze zm.),

3) zgodnie z rozdziałem IV przepisy szczególne, dotyczące spalarni odpadów i współspalarni odpadów art. 42 ust. 2 lit. a pkt III dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) ( Dz. Urz. UE L 334 z 17 grudnia 2010, str. 17 i Dz. Urz. UE L 158 z 19 czerwca 2012, str.25) niniejszy rozdział nie ma zastosowania do obiektów przetwarzających jedynie odpady, zwłoki zwierzęce, zgodnie z przepisami rozporządzenia (WE) nr 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 października 2002 r. ustanawiającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi;

4) powyższy przepis ten został przeniesiony do prawa krajowego tj. art. 18 ust 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 1 marca 2018 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów (Dz. U. z 2018 r. poz. 680);

5) rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 21 stycznia 2016 r. w sprawie wymagań dotyczących prowadzenia procesu termicznego przekształcania odpadów oraz sposobów postępowania z odpadami powstałymi w wyniku tego procesu (Dz. U. z 2016 r. poz. 108) jest wydane na podstawie art. 160 ustawy o odpadach, której nie stosuje się do zwłok zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, w tym zwierząt uśmierconych w celu wyeliminowania chorób epizootycznych, i które są unieszkodliwiane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009.

6) przepisy rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 w art. 12, 13 i 14 wskazują, że odpady kategorii I II i III mogą być usuwane jako odpady w drodze spalania.

Zdaniem pełnomocnika, z uwagi na to, że dyrektywa 2000/76/WE nie obejmuje zwierząt padłych i ubitych z konieczności, w związku z powyższym w sprawie mają zastosowanie przepisy weterynaryjne.

Minister Klimatu i Środowiska decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Zdaniem Ministra, w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie zarówno przepisy prawa krajowego jak i unijnego tj. przepisy rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 oraz ustawy o odpadach. Jak bowiem zauważył organ odwoławczy art. 13 rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 określa sposób usuwania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, tj. Materiału kategorii 2) lit. a) "jest usuwany jako odpady w drodze spalania", lit. b) brzmi "jest utylizowany lub usuwany w drodze współspalania, jeżeli materiał kategorii 2 jest odpadem", a w art. 14 rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 określa sposób usuwania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego tj. Materiału kategorii 3) lit. a) "w następstwie wcześniejszego przetworzenia lub bez przetworzenia, jest usuwany jako odpady w drodze spalania", lit. b) brzmi "jest utylizowany lub usuwany w drodze współspalania, w następstwie wcześniejszego przetworzenia lub bez przetworzenia, jeżeli materiał kategorii 3 jest odpadem". Powyższe oznacza to, że przepisy UE uznają w pewnych sytuacjach produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego za odpad i wskazują, że mogą być unieszkodliwione poprzez spalenie i współspalenie. Podobnie brzmienie ma wyłączenie ze stosowania przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2020 r. poz. 797 ze zm.; dalej "ustawa o odpadach"), o którym mowa w art. 2 pkt 10 oraz w art. 2 pkt 9 tej ustawy. W każdym przypadku ustawa odwołuje się do rozporządzenia (WE) nr 1069/2009. W ocenie Ministra, tym samym spalanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego (dalej "p.u.p.z.") należy traktować jako unieszkodliwianie odpadów. Dodatkowo podkreślił, że zgodnie z art. 13 lit. h) i art. 14 lit. i) rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 materiał kategorii 2 i 3 może być stosowany jako "paliwo do spalania po uprzednim przetworzeniu lub bez przetworzenia". a więc uznanie, że spalanie zwłok zwierzęcych jako p.u.p.z. jest możliwe wyłącznie jeśli mamy do czynienia z przesłanką, o której mowa w art. 13 lit. h) i art. 14 lit. i) rozporządzenia (WE) nr 1069/2009.

Z treści wniosku wynika, że "w trakcie spalania odpadów drobiowych, do atmosfery emitowane są spaliny zawierające zanieczyszczenia gazowe i pyłowe. Stosowanym paliwem w piecu będzie gaz LPG, którego parametry są przedstawione w Tabeli II.2.". Zdaniem organu II instancji w niniejszej sprawie przepis ten nie ma zastosowania. Wobec tego Marszałek dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego uznając, że w sprawie zastosowanie mają przepisy dotyczące termicznego przekształcania odpadów. Wyjaśnił przy tym, iż zgodnie z definicją odpadów, o której mowa w art. 3 pkt. 6 ustawy o odpadach przez odpady rozumie się "każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany". Skarżąca prowadząc działalność gospodarczą polegającą na hodowli indyków wytwarza odpady, które jest zobowiązana zagospodarować zgodnie z przepisami ustawy o odpadach. W trakcie hodowli indyków wytwarzane są zwłoki zwierząt padłe w wyniku zadeptania lub chorób, a więc odpady o kodzie 02 01 82 (zwierzęta padłe i ubite z konieczności) - zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2020 r. poz. 10).

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 29 ustawy o odpadach, spalanie zwłok zwierzęcych jest to proces termicznego przekształcania odpadów, przez który rozumie się:

a) spalanie odpadów przez ich utlenianie,

b) inne niż wskazane w lit. a procesy termicznego przetwarzania odpadów, w tym pirolizę, zgazowanie i proces plazmowy, o ile substancje powstające podczas tych procesów są następnie spalane.

Natomiast zgodnie z art. 155 ww. ustawy, termiczne przekształcanie odpadów prowadzi się wyłącznie w spalarniach odpadów lub we współspałarniach odpadów, z zastrzeżeniem art. 31, który dopuszcza spalanie odpadów poza instalacjami, w sytuacji jeśli spalanie w instalacjach lub urządzeniach przeznaczonych do tego celu jest niemożliwe ze względów bezpieczeństwa. Przypadek, o którym mowa w art. 31 ww. ustawy nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

W konsekwencji Minister uznał, że w świetle obowiązujących przepisów prawa wnioskodawczyni jako prowadząca proces termicznego przekształcania odpadów była zobowiązana do spełnienia wymagań ochrony środowiska jak dla spalarni odpadów. Powyższe oznacza to, że wiosek powinien spełniać wymagania określone w:

1) art. 155-163 ustawy o odpadach - dotyczący termicznego przekształcania odpadów;

2) art. 146 Poś - dotyczący spełniania standardów emisyjnych;

3) 184 ust. 2 pkt 10 Poś, określające wielkości emisji w zakresie gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza, wyrażonej w kg/h i w Mg/rok, a w przypadku instalacji, dla której są ustalone standardy emisyjne, także w jednostkach, w jakich wyrażone są te standardy (należy przedstawić wnioskowane wielkości emisyjne, zgodnie z wymaganiami dla instalacji spalania odpadów).

O powyższych okolicznościach organ I instancji poinformował skarżącą w wezwaniu z dnia [...] maja 2020 r. Biorąc pod uwagę fakt, że skarżąca nie uzupełniła wniosku zgodnie z żądaniem, Minister uznał, że nie spełnia on wymagań określonych w przepisach, które pozwoliłyby na wydanie decyzji zgodnie z żądaniem wnioskodawczyni.

W ocenie organu II instancji zostały spełnione przesłanki określone w art. 186 ust. 1 pkt 1 Poś zobowiązujące Marszałka do wydania decyzji odmawiającej udzielenia pozwolenia na wprowadzania gazów i pyłów do powietrza. Ponadto uznał, że postępowanie organu I instancji prowadzone było zgodnie z przepisami prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. P., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1) art. 2 pkt 10 ustawy o odpadach, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne uznanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, które miałyby zostać spalone w spalarni niskiej wydajności (z piecem [...]) za odpady, a ww. spalarnię za instalację do termicznego przekształcania odpadów;

2) § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Klimatu w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów, przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że w odniesieniu do ww. spalarni stosuje się standardy emisyjne właściwe dla spalania lub współspalania odpadów;

3) art. 8 § 2 kpa, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy jej pełnomocnik występujący w toku postępowania administracyjnego jest w posiadaniu szeregu prawomocnych decyzji, na mocy których udzielono pozwolenia emisyjnego w związku ze spalarnią o niskiej wydajności na bazie pieca [...]; decyzje te wydawano w analogicznym stanie faktycznym i prawnym; nie określano w nich standardów emisyjnych (zob. m.in. decyzję Marszałka Województwa [...] z [...] maja 2019 r., nr [...]).

Z uwagi na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zobowiązanie Ministra do uwzględnienia wniosku z dnia [...] lutego 2020 r. poprzez wydanie pozwolenia emisyjnego.

Wnioskodawczyni wskazała, że zamierza eksploatować urządzenie służące do spopielania drobiowych produktów ubocznych, której głównym komponentem jest piec [...]. Urządzenie to zalicza się do spalarni o niskiej wydajności w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 142/2011 z dnia 25 lutego 2011 r. Piec [...] posiada deklarację zgodności, wydaną 10 marca 2016 r., w której wprost wymienia się m.in. ww. rozporządzenie nr 142/2011. Przy użyciu tego pieca ze względów technologicznych nie jest natomiast możliwe "termiczne przekształcenie odpadów". W ocenie skarżącej spalarnie niskiej wydajności nie zaliczają się do instalacji przeznaczonych do termicznego przekształcania odpadów. Ponadto skarżąca dysponuje decyzją Powiatowego Lekarza Weterynarii w [...] z dnia [...] maja 2020 r. znak [...], na mocy której zatwierdzono ww. spalarnię niskiej wydajności. Decyzja wyraźnie wskazuje na zgodność eksploatacji spalarni z prawem UE, w tym ze wzmiankowanym rozporządzeniem nr 142/2011.

Skarżąca, biorąc pod uwagę, że eksploatacja pieca ma służyć wyłącznie w celu spopielenia zwłok indyków pochodzących z prowadzonych przez nią fermy stwierdziła, że w tej sytuacji zwłoki zwierzęce utylizowane w piecu [...] nie mogą być kwalifikowane jako odpad. Potwierdza to m.in. orzecznictwo sądowoadministracyjne (wyrok NSA z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 296/17, CBOSA). Eksploatacja spalarni niskiej wydajności, oparta na działaniu pieca [...], w pełni odpowiada przesłankom wskazanym w art. 2 pkt 10 ustawy o odpadach. Natomiast art. 2 pkt 10 ustawy o odpadach stanowi przepis szczególny wobec art. 10 pkt 9 tej ustawy.

W ocenie skarżącej, wzmiankowane wyżej utlenianie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego należy kwalifikować jako "spalanie jako paliwo" zgodnie z art. 13 lit. h rozporządzenia 1069/2009. Natomiast termiczne przekształcanie odpadów wiązać należy ze złożonymi, wysokospecjalistycznymi instalacjami o dużej mocy przerobowej, które to instalacje odpowiadają rygorystycznym wymogom środowiskowoprawnym. Natomiast piec [...]nie odpowiada takiej charakterystyce. Ponadto poza sporem pozostaje okoliczność, że produkt uboczny pochodzenia zwierzęcego co do zasady nie jest odpadem (por. wyrok NSA z 10 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 302/15).

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ppsa, który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Przepis ten umożliwia zatem sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów. Według zaś art. 135 ppsa, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 poz. 1842 ze zm.), sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W okolicznościach niniejszej sprawy należy potwierdzić wypełnienie się powyższych warunków, akcentując istotne zagrożenie zakażeniem wirusem SARS-CoV-2.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo w stopniu skutkującym ich uchyleniem.

Materialnoprawną podstawę kwestionowanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r., poz. 1219 ze zm.). Zgodnie z art. 181 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, organ ochrony środowiska może udzielić pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza. Z kolei art. 186 ust. 1 pkt 1 tej ustawy stanowi, że organ właściwy do wydania pozwolenia odmówi jego wydania, jeżeli nie są spełnione wymagania, o których mowa w art. 141 ust. 2, art. 143 i art. 204 ust. 1, a w przypadku pozwolenia na wytwarzanie odpadów, o którym mowa w art. 181 ust. 1 pkt 4, oraz pozwolenia zintegrowanego - także jeżeli zamierzony sposób gospodarowania odpadami jest niezgodny z planami gospodarki odpadami, o których mowa w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.

Skarżąca wystąpiła o udzielenie jej pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z instalacji spalania zwłok zwierząt zlokalizowanej na terenie fermy drobiu. Wyjaśniła, że spalaniu będzie podlegał drób padły z innych przyczyn niż ubój i zabijanie z przeznaczeniem dla spożycia dla ludzi. Zdaniem skarżącej w tej sytuacji zwłoki zwierząt stanowią produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego (materiał kategorii 2 i 3) zgodnie z przepisami rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 i w konsekwencji nie podlegają przepisom ustawy o odpadach.

Organy orzekające w sprawie uznały, że spalanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego podlega reżimowi mającemu zastosowanie przy unieszkodliwianiu odpadów. Wobec tego instalację do spalania zwłok zwierząt należało potraktować jako instalację do termicznego przekształcania odpadów, która winna spełniać warunki jak dla spalarnia/współspalarnia odpadów. Skarżąca zobowiązana jest zatem do zagospodarowania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego zgodnie z przepisami ustawy o odpadach.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia kwestii, czy zwłoki indyków należy uznać za odpad czy nie.

Przystępując do merytorycznego odniesienia się do kwestii spornej należy odwołać się do przepisów prawa krajowego i unijnego.

Stosownie do art. 1 ustawy o odpadach, określa ona środki służące ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegające i zmniejszające negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi wynikający z wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi oraz ograniczające ogólne skutki użytkowania zasobów i poprawiające efektywność takiego użytkowania. Zgodnie z definicją odpadów, zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 6 komentowanej ustawy, przez odpady należy rozumieć każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. W art. 2 ustawy o odpadach zawarto wyłączenia stosowania tej ustawy. Zgodnie z art. 2 pkt 9 ustawy o odpadach, przepisów ustawy nie stosuje się do produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, w tym produktów przetworzonych, objętych rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009, z wyjątkiem tych, które są odpadami przewidzianymi do składowania na składowisku odpadów albo do przekształcania termicznego lub do wykorzystania w zakładzie produkującym biogaz lub w kompostowni, zgodnie z tym rozporządzeniem. Stosownie zaś do art. 2 pkt 10 ww. ustawy, przepisów ustawy nie stosuje się do zwłok zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, w tym zwierząt uśmierconych w celu wyeliminowania chorób epizootycznych, i które są unieszkodliwiane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009.

Z powyższych regulacji wynika, że uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego nie są odpadami w rozumieniu art. 2 pkt 9-10 ustawy o odpadach i w konsekwencji – wbrew stanowisku organów – nie nadaje im się kodów odpadów według rozporządzenia Ministra Klimatu z 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2020 poz. 10), chyba że są przeznaczone do składowania na składowisku odpadów albo do przekształcania termicznego lub do wykorzystania w zakładzie produkującym biogaz lub w kompostowni, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009 r. określającym przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i produktów pochodnych, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylającym rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (rozporządzenie o produktach ubocznych pochodzenia zwierzęcego) (Dz.U. UE L z 2009 r. Nr 300, s. 1) - dalej "rozporządzenie (WE) nr 1069/2009".

Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 3 pkt 1 rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego oznaczają całe zwierzęta martwe lub ich części, produkty pochodzenia zwierzęcego lub inne produkty otrzymane ze zwierząt nieprzeznaczone do spożycia przez ludzi, w tym komórki jajowe, zarodki i nasienie. Klasyfikuje się je w trzech kategoriach odzwierciedlających poziom ryzyka, jakie stanowią dla ludzi i zwierząt (art. 7 ww. rozporządzenia).

Do kategorii 1 zalicza się zwierzęta zakażone lub podejrzane o zakażenie TSE, materiał szczególnego ryzyka (SRM), zwierzęta domowe, egzotyczne z cyrków i ogrodów zoologicznych, zwierzęta laboratoryjne, osady z oczyszczalni zakładów przetwarzających materiały SRM lub zakładów pozyskujących SRM, produkty zwierzęce zawierające substancje zabronione. Do kategorii 2 zalicza się treść przewodu pokarmowego ssaków, osad zakładów przetwarzających lub pozyskujących materiał kategorii 2 i 3, produkty zawierające niedopuszczalne pozostałości (hormony, leki, kokcydiostatyki), inne uboczne produkty zwierzęce nie wymienione w kategorii 1 i 3, w tym zwłoki zwierząt gospodarskich (art. 9 lit. f) tiret (i) rozporządzenia (WE) nr 1069/2009). Do kategorii 3 zalicza się uboczne produkty pochodzące od zwierząt uznanych za zdatne do spożycia, środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego nie zagrażające zdrowiu zwierząt i ludzi, wycofane środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego.

Reasumując stwierdzić należy, że podział ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego na kategorie (1-3) ma charakter podziału sanitarnego ze względu na zagrożenia, jakie produkty te mogą powodować. Kategorie te (1-3) odzwierciedlają "poziom zagrożenia dla zdrowia ludzi i zwierząt stwarzanego przez takie produkty", przy czym kategoria 1 odnosi się do tych uznanych za najbardziej niebezpieczne - szczególne ryzyko (art. 8 ww. rozporządzenia), kategoria 2 - wysokie ryzyko (art. 9 ww. rozporządzenia) i kategoria 3 - niskie ryzyko (art. 10 tego rozporządzenia).

W ustawie o odpadach wyraźnie rozróżniono uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego i zwłoki zwierząt, które poniosły śmierć w sposób inny niż ubój, dopuszczając, że w niektórych przypadkach uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego mogą podlegać regulacjom ustawy o odpadach jako odpady (termiczne przekształcenie, składowanie, kompostowanie, substraty do produkcji biogazu), natomiast procedury postępowania ze zwłokami zwierząt określa rozporządzenie (WE) nr 1069/2009 i ustawa o odpadach nie ma do nich zastosowania, nawet gdyby miały być spalane. Spalanie zwłok zwierząt uregulowano w art. 13 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 wskazując, że może to nastąpić bezpośrednio, bez uprzedniego przetwarzania; lub po przetworzeniu w drodze sterylizacji ciśnieniowej, jeśli właściwy organ tego wymaga, i trwałego oznaczenia materiału wynikowego. Natomiast współspalanie zwłok zwierząt zgodnie z art. 13 lit. b) ww. rozporządzenia następuje bezpośrednio, bez uprzedniego przetwarzania lub po przetworzeniu w drodze sterylizacji ciśnieniowej, jeśli właściwy organ tego wymaga, i trwałego oznaczenia materiału wynikowego (zob. P. Ćwiek, Uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego – klasyfikacja i zagospodarowanie, LEX/el. 2021).

Należy przy tym mieć na względzie, że to nie ustawa o odpadach decyduje o stosowanych procedurach, a rozporządzenie (WE) nr 1069/2009, gdyż produkty uboczne klasyfikowane jako odpady muszą być zutylizowane w sposób określony przez ten akt oraz rozporządzenie wykonawcze do tego rozporządzenia, tj. rozporządzenie Komisji (UE) nr 142/2011 z dnia 25 lutego 2011 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, oraz w sprawie wykonania dyrektywy Rady 97/78/WE w odniesieniu do niektórych próbek i przedmiotów zwolnionych z kontroli weterynaryjnych na granicach w myśl tej dyrektywy (Dz.U. UE L z 2011 r. Nr 54, s. 1)

Biorąc powyższe pod uwagę należy wyraźnie zaznaczyć, że wymogów omawianego rozporządzenia nie stosuje się do odpadów rozumianych zgodnie z polską ustawą o odpadach. Tym samym przepisów ustawy o odpadach nie stosuje się do produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, w tym produktów przetworzonych, objętych rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009, z wyjątkiem tych, które są odpadami przewidzianymi do składowania na składowisku odpadów albo do przekształcania (art. 2 pkt 9 ustawy o odpadach).

Z uwagi na powyższe, Sąd podzielił stanowisko skarżącej, że z treści wskazanych wyżej przepisów wynika, iż produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego podlegają reżimowi prawnemu ustawy o odpadach tylko w sytuacji, w której mogą zostać zakwalifikowane jako odpad, a więc wyłącznie, gdy są przewidziane do składowania na składowisku odpadów albo do przekształcania termicznego lub do wykorzystania w zakładzie produkującym biogaz lub w kompostowni. W takiej sytuacji prawnej można mówić o ich odzysku lub unieszkodliwianiu, a w konsekwencji tylko wówczas można mówić o instalacji do unieszkodliwiania lub odzysku padłych zwierząt. Na gruncie obowiązujących przepisów produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego podlegają gospodarowaniu jako odpady w ściśle określonych przypadkach, o których stanowi cytowany wyżej art. 2 pkt 9 ustawy o odpadach. Z tego rodzaju przypadkiem nie mamy do czynienia w tej sprawie. W niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 2 pkt 10 ustawy o odpadach, który wyłącza z zakresu działania tej ustawy zwłoki zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, w tym zwierząt uśmierconych w celu wyeliminowania chorób epizootycznych, i które są unieszkodliwiane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009. Tym samym należało stwierdzić, że organy dokonały błędnej kwalifikacji zwłok indyków, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, w tym uśmierconych w celu wyeliminowania chorób epizootycznych.

Z powyższych względów skargę należało uwzględnić. Organy dokonały bowiem błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, powyższe uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobowiązany uwzględnić ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.