Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2383/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Anna Falkiewicz – Kluj WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...], odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] (powiat [...], województwo [...]).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] odmówił [...] potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] (powiat [...], województwo [...]). W uzasadnieniu decyzji organ l instancji stwierdził m.in., że ze względu na okoliczność niewykazania przez wnioskodawców, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r., należy przyjąć, że dzień 31 grudnia 2008 r. był ostatecznym terminem do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z ww. tytułu i dlatego wniosek złożony po jego upływie nie mógł zostać rozpatrzony merytorycznie. Ponadto organ I instancji stwierdził, że niezłożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty do dnia 31 grudnia 2008 r. spowodowało, że postępowanie nie mogło zostać rozszerzone na pozostałych spadkobierców współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] wnieśli odwołanie. Po jego rozpatrzeniu Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione.

W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy opisał dokładnie znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, m.in. oświadczenia, arkusz posiadłości gruntowej w gminie [...][...], tłumaczenie przysięgłe opisu mienia pozostawionego wystawionego na "[...] wsi (miasta) [...]", odpowiednie postanowienia nabycia spadku oraz akt poświadczenia dziedziczenia. na mocy których wnioskodawcy udowodnili swój interes prawny w niniejszym postępowaniu.

Organ odwoławczy stwierdził, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097). Przywołując treść art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Minister wyjaśnił, że wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa złożony musiał być nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawcy złożyli na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w [...], powiat [...], województwo [...]. Ustawa ta weszła w życie w dniu 27 lutego 2014 r. Na podstawie art. 1 tej ustawy dokonano zmiany przepisu art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, precyzującej sposób rozumienia terminu "miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy osoby, które nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do dnia 31 grudnia 2008 r., mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r.

Następnie, odwołując się do wskazanych w znowelizowanym przepisie, przedwojennych regulacji prawnych, Minister wyjaśnił znaczenie pojęcia "miejsca zamieszkania" oraz pojęcia "czasowego pobytu", o którym mowa w przywołanych przepisach. Uznał, że przed II wojną światową możliwa była sytuacja, w której dana osoba posiadała więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Tym samym fakt, że właściciel nieruchomości pozostawionej zamieszkiwał przed wybuchem II wojny światowej na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie wyklucza, że właściciel taki posiadał "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zwrócił jednak uwagę, że niezależnie od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z omówionych przedwojennych przepisów, czyli być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał z zamiarem stałego pobytu (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego), lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. o meldunkach i księgach ludności).

Zdaniem organu odwoławczego, by móc skorzystać z treści art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., osoby, które nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r., mogły wystąpić do dnia 27 sierpnia 2014 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykazały, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. Niespełnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym artykule powoduje, że organ orzekający nie może wniosku złożonego na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. rozpatrzeć pozytywnie.

Przenosząc te ustalenia na grunt rozpatrywanej sprawy, Minister uznał, że strony postępowania nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r. Złożyły go dopiero na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W analizowanej sprawie spełnione zostały zatem dwie pierwsze przesłanki określone w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. warunkujące potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Badając spełnienie trzeciej z przesłanek, zgodnie z którą wnioskodawca musi wykazać, że na ocenę spełnienia przez niego wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r., czyli zmiany dotyczące zakresu rozumienia przesłanki zamieszkiwania, należy wskazać, że wraz ze tą zmianą zmieniła się sytuacja prawna wnioskodawcy, np. że na kresach wschodnich miał "dodatkowe" miejsce zamieszkania w rozumieniu właściwych przepisów (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1138/15, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 778/16) Nie chodzi tu wobec tego o badanie przyczyn niezłożenia w pierwotnym terminie wniosku zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o rekompensacie (w aspekcie ewentualnej motywacji zainteresowanego, czyli czynnika subiektywnego), a o stwierdzenie, czy wraz ze zmianą powołanej ustawy zmieniła się sytuacja prawna wnioskodawcy. Celem ustawy nowelizującej z dnia 12 grudnia 2013 r. nie było bowiem ponowne otwarcie możliwości składania wniosków dla wszystkich podmiotów uprawnionych, które nie zachowały terminu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (31 grudnia 2008 r.), lecz jedynie dostosowanie regulacji ustawowej do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/121).

W ocenie Ministra z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dziadkowie wnioskodawców - przedwojenni właściciele nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Państwa, przed wybuchem II wojny światowej, a także w dniu 1 września 1939 r. mieli stałe (główne) miejsce zamieszkania w [...], gdzie prowadzili gospodarstwo rolne i tam też lokalizowali swoje centrum życiowe. Wyjazd bezpośrednio przed wybuchem II wojny światowej do Krakowa i zamieszkanie tam podyktowane było obawą o życie rodziny. Kraków nie stanowił zatem głównego miejsca zamieszkania, z którym [...] byliby związani, np. zawodowo. O tym, że [...] były głównym miejscem zamieszkania [...] świadczy również fakt, że po czasowym pobycie w [...] w trakcie wojny powrócili oni do [...]. Fakt ten potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego o stwierdzeniu nabycia spadku po [...], oświadczenie skarżącej z dnia [...] maja 2015 r. oraz wystawiony na [...] opis mienia pozostawionego w [...].

W ocenie organu II instancji z akt sprawy wynika, że przesłanka zamieszkiwania określona w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 lutego 2014 r. była spełniona względem [...]. Wobec powyższego w przedmiotowej sprawie na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. nie miały wpływu. W świetle przedstawionych okoliczności nie istniały formalne przeszkody, aby wnioskodawcy złożyli wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r.

Reasumując, Minister uznał, że podstawą nieuwzględnienia wniosku z dnia [...] sierpnia 2014 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, złożonego po wejściu w życie ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. jest niewykazanie przez wnioskodawców, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i niezłożenie przez nich wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. miały wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r.

Dodatkowo, odnosząc się do zawartego w odwołaniu zarzutu, Minister wyjaśnił, że ze względu na fakt, iż wnioskodawcy nie wykazali, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r., należy przyjąć, że w niniejszej sprawie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17 złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jednakże wniosek złożony po terminie nie wywołał skutków prawnych w postaci wszczęcia postępowania w stosunku do pozostałych spadkobierców współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli [...].

W uzasadnieniu skargi zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów:

I - prawa materialnego w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy,czyli:

- art. 2 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195), w zw. z art. 1 ust. 2, w zw. z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię i błędne zastosowanie, poprzez odmowę przyznania skarżącym prawa do rekompensaty zabużańskiej, podczas gdy z brzmienia i celu tej regulacji wprost wynika, że wystarczającym uzasadnieniem do skutecznego złożenia wniosku w nowo otwartym terminie była okoliczność, że właściciel nieruchomości zabużańskiej dokładnie w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwał na Kresach, a ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wprost wynika, że [...] mieli obywatelstwo polskie oraz zamieszkiwali przed wybuchem II wojny światowej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które opuścili tylko ze względu na wybuch wojny, a zatem spełnione zostały wszystkie materialne przesłanki do przyznania prawa do rekompensaty oraz z uwagi na fakt zamieszkiwania dokładnie w dniu 1 września 1939 r. na terenie [...] także została spełniona przesłanka formalna wynikająca z ustawy nowelizującej z 12 grudnia 2013 r.,

- art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez bezzasadne przyjęcie, że zmiana ustawy zabużańskiej dokonana ww. nowelizacją nie miała żadnego wpływu na ocenę spełniania kryterium zamieszkania dokładnie w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez [...], podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wprost wynika, że gdyby sprawa toczyła się wg przepisów sprzed nowelizacji ustawy zabużańskiej z 2013 r., to wniosek skarżących o przyznanie im prawa do rekompensaty zostałby oddalony z uwagi, iż w oznaczonym dokładnie dniu kalendarzowym, tj. 1 września 1939 r. ich poprzednicy prawni przebywali w [...], a nie na terenach Kresów Wschodnich w [...] k. [...],

- art. 2 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w zw. z art. 5 ust. 1 "ustawy zabużańskiej" poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie mieli prawa złożyć wniosku w nowo otwartym sześciomiesięcznym terminie, czyli do dnia 27 sierpnia 2014 r. i obowiązani byli dokonać tej czynności najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r., podczas gdy w sposób właściwy (stosownymi oświadczeniami) wyjaśnili, że z uwagi na brzmienie ustawy zabużańskiej sprzed nowelizacji dotyczącej zakresu czasowego przesłanki domicylu nie mogli liczyć na skuteczne uwzględnienie ich wniosku, albowiem w dniu 1 września 1939 r. [...] mieszkali w [...], a nie w [...], a zatem błędne jest nieuwzględnienie faktu złożenia wniosku w dniu [...] sierpnia 2014 r., a więc w otwartym dla nich terminie, czyli przed 27 sierpnia 2014 r.,

- art. 2 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w zw. z art. 5 ust. 1 "ustawy zabużańskiej" poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty, z uwagi na rzekome niespełnienie przesłanki formalnej i złożenie wniosku po terminie z uwagi na niewykazanie przez skarżących, że nowelizacja ustawy zabużańskiej z 2013 r. miała wpływ na ocenę spełniania kryterium zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terenie Rzeczypospolitej Polskiej przez [...],

- art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 roku Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) poprzez pozbawienie skarżących zaskarżoną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji możliwości efektywnego zaspokojenia roszczenia o potwierdzenie nabycia prawa do rekompensaty zabużańskiej, a więc prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania "odszkodowania za wywłaszczenie z nieruchomości" (uzasadnienie decyzji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 27 stycznia 2000 r., nr 33752/96, LEX nr 41130, orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 listopada 2000 r. w sprawie nr 25701/94 Case of the Former King of Greece and Others vs. Greece - dostępne na stronie internetowej Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasbourgu - www.echr.coe.int., orzeczenie Trybunału w Strasbourgu z lutego 2001 r. w sprawie Dan Brumarescu vs. Rumunia),

II - postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, czyli:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa poprzez wydanie rozstrzygnięcia na skutek dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji błędne uznanie, że skarżący nie wykazali, by na ocenę spełniania przesłanki domicylu miała wpływ nowelizacja ustawy zabużańskiej z 2013 r., podczas gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego, w tym zwłaszcza konsekwentnych, obszernych i wzajemnie się uzupełniających oświadczeń skarżących (z [...] czerwca 2014 r., [...] października 2014 r., [...] maja 2015 r. i [...] czerwca 2018 r.) powinna prowadzić do niebudzącego żadnej wątpliwości uznania, iż w/w przesłanka z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej z dnia 12 grudnia 2013 r. została spełniona,

- art. 28 kpa w zw. z art. 5 ust. 1, w zw. z art. 3 ustawy zabużańskiej poprzez zaniechanie wszczęcia postępowania wobec pozostałych spadkobierców [...], co stoi w oczywistej sprzeczności z uchwałą powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, która wiąże organy w przedmiotowej sprawie, albowiem jak wskazano powyżej, organy I i II instancji błędnie uznały, że wniosek został złożony po terminie.

W uzasadnieniu złożonej skargi skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji a także zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu przed WSA według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195). Zgodnie z jego treścią w terminie określonym w ust. 1 (czyli do dnia 27 sierpnia 2014 r.) osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 (czyli do dnia 31 grudnia 2008 r.), mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że powołana ustawa o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12), stwierdzającego niezgodność art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej jako: ustawa o rekompensacie) z Konstytucją. Zmiana ta sprowadza się do tego, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. wprowadzona została uściślona przesłanka miejsca zamieszkania na wymienionych terenach, której spełnienie jest oceniane z uwzględnieniem przepisów obowiązujących we wskazanej wyżej dacie, tj. przedwojennych przepisów dopuszczających posiadanie kilku miejsc zamieszkania: art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności, a ponadto art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego z 1932 r. W następstwie nowelizacji zakresem podmiotowym ustawy o rekompensacie został objęte także te osoby, które na kresach wschodnich miały jedno z kilku miejsc zamieszkania.

Aby można było skorzystać z treści powołanej regulacji, muszą zostać łącznie spełnione następujące warunki:

1 - wnioskodawca nie złożył wniosku o rekompensatę w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, czyli do dnia 31 grudnia 2008 r.,

2 - wnioskodawca złożył na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o rekompensatę do dnia 27 sierpnia 2014 r.,

3 - wnioskodawca wykazał, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r., czyli zmiany w zakresie rozumienia przesłanki domicylu.

Niespełnienie któregokolwiek z podanych wyżej warunków powoduje, że organ orzekający nie może wniosku złożonego na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej rozpatrzeć pozytywnie.

Brzmienie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zakłada, że osoby występujące z wnioskiem na tej podstawie są obowiązane wykazać (ciężar dowodu spoczywa zatem z woli ustawodawcy na wnioskodawcy), że na ocenę uprawnień do otrzymania rekompensaty ma wpływ zmiana w zakresie przesłanki domicylu. Nie chodzi tu wobec tego o badanie przyczyn niezłożenia wniosku zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o rekompensacie (w aspekcie ewentualnej motywacji zainteresowanego, czyli czynnika subiektywnego), a o stwierdzenie, czy wraz ze zmianą ustawy zmieniła się sytuacja prawna wnioskodawcy, np. czy na kresach wschodnich miał "dodatkowe" miejsce zamieszkania w rozumieniu właściwych przepisów.

Przyczyną odmowy przyznania skarżącym prawa do rekompensaty za pozostawione przez ich poprzedników prawnych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej był fakt złożenia w tym przedmiocie wniosku po upływie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i niezaistnienia wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, umożliwiających skuteczne złożenie wniosku o rekompensatę w dodatkowym terminie do 27 sierpnia 2014 r. Z analizy akt wynika bowiem, że w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały pierwsze dwa warunki (skarżący nie złożyli wniosku o rekompensatę w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r. oraz złożyli wniosek o rekompensatę na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. do dnia 27 sierpnia 2014 r.). Nie został natomiast spełniony trzeci warunek, czyli skarżący nie wykazali, że na ocenę uprawnień do otrzymania rekompensaty miała wpływ zmiana w zakresie przesłanki domicylu.

Jak bowiem wynika z akt sprawy, poprzednicy prawni skarżących [...] do sierpnia 1939 r. stale zamieszkiwali w miejscowości [...] (powiat [...], województwo [...]), czyli poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tuż przed wybuchem II wojny światowej, pod koniec sierpnia 1939 r., w obawie o swoje bezpieczeństwo, m.in. z uwagi na fakt, że ich syn był oficerem Wojska Polskiego, zdecydowali się wyjechać wraz z synową i wnukiem do rodziny synowej do [...], gdzie przebywali w dniu 1 września 1939 r., z zamiarem czasowego pobytu do końca wojny. W piśmie z dnia [...] października 2014 r. skarżąca również oświadczyła, że pierwotnym i głównym miejscem zamieszkania dziadka był [...]. We [...] znajdowało się bowiem jego centrum interesów życiowych. Wyjazd i pobyt w Krakowie związany był jedynie z wybuchem wojny. W oświadczeniu z dnia [...] października 2014 r. skarżąca ponownie wyjaśniła, że w dniu 1 września 1939 r. dziadek przebywał z zamiarem czasowego (do końca wojny) pobytu w [...]. Głównym miejscem zamieszkania dziadka aż do dnia śmierci był [...]. Opuszczenie "głównego" miejsca zamieszkania we [...] spowodowane było wyłącznie wybuchem II wojny światowej. Tak samo skarżący twierdzili w oświadczeniach z dnia [...] maja 2015 r. oraz dnia [...] maja 2015 r., z dnia [...] czerwca 2018 r. i z dnia [...] września 2018 r.

Z akt sprawy wynika przy tym niesporny fakt, że jeszcze przed zakończeniem działań wojennych dziadkowie wnioskodawczyni powrócili na swoje gospodarstwo rolne w [...]. Dziadek skarżącej został zamordowany w [...], prawdopodobnie w maju 1944 r. Ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po [...] wynika, że zmarł on w [...] koło [...], gdzie ostatnio stale zamieszkiwał. Babcia skarżącej ostatecznie opuściła [...] w ramach repatriacji po II wojnie światowej, co potwierdza opis pozostawionego przez nią mienia.

We wniosku złożonym dnia [...] sierpnia 2014 r. skarżąca wyjaśniła, że wniosek nie został złożony przed końcem 2008 r. z uwagi na fakt, że skarżąca nie posiadała wystarczających informacji dotyczących miejsca zamieszkania dziadków we wrześniu 1939 r. i dopiero obecnie udało się jej ustalić, że przed II wojną światową dziadkowie zamieszkiwali we [...] (wniosek z dnia [...] sierpnia 2014 r. w aktach sprawy).

W tej sytuacji uznać należy, że organy orzekające zasadnie przyjęły, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty świadczą o tym, że [...] na stałe zamieszkiwali w [...] (domicyl), czyli na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie skoncentrowane było ich życie rodzinne i zawodowe oraz majątek, natomiast w dniu 1 września 1939 r. jedynie czasowo przebywali w [...] u starszego brata synowej, gdzie nigdy nie przenieśli swojego centrum życiowego. Za uzasadnione uznać również należy stanowisko organów, że wnioskodawcy nie wykazali, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania przez [...] w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wpływ mają zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. Skarżący nie wykazali bowiem, że osoba pozostawiająca nieruchomość na byłym terytorium Polski miała kilka miejsc zamieszkania, w których koncentrowała swoje życie rodzinne, zawodowe lub posiadała majątek (corpus i animus) oraz że co najmniej jedno z nich znajdowało się na kresach wschodnich.

W ocenie Sądu, po ustaleniu, że skarżący nie spełnili jednej z przesłanek art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. organ zobowiązany był do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanej rekompensaty. Jak to prawidłowo wyjaśnił w uzasadnieniu wydanej decyzji Minister, inne działanie organu może bowiem być potraktowane jako merytoryczne rozpatrzenie wniosku o rekompensatę po terminie o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (czyli po dniu 31 grudnia 2008 r.). Dlatego też ustalenia organu, takie jak poczynione w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu kończą zakres postępowania i uniemożliwiają organowi dalsze merytoryczne rozpatrywanie złożonego wniosku. Jedynie bowiem w sytuacji, w której organ uznałby, że spełnione zostały wszystkie trzy omówione wyżej przesłanki z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., byłby on uprawniony do dalszego merytorycznego rozpatrywania sprawy na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2014 r. Dz. U. poz. 1090). Taka sytuacja nie wystąpiła jednak w rozpatrywanej sprawie, dlatego też dalsze merytoryczne wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie mają znaczenia dla sposobu rozpatrzenia sprawy. Dlatego też brak było podstaw do powiadamiania innych następców prawnych właścicieli pozostawionego mienia o niniejszym postępowaniu.

Z akt sprawy wynika, że przyczyną odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty było złożenie przez skarżących wniosku po zawartym w ustawie terminie, a więc w sytuacji, gdy ich ewentualne uprawnienia wygasły. Skarżący nie udowodnili przy tym, że w sprawie zaistaniały obiektywne okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że dotyczył ich dodatkowy termin na złożenie wniosku.

W tym stanie faktycznym i prawnym nie znajduje potwierdzenia postawiony w skardze zarzut naruszenia przez organy w niniejszej sprawie art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r.

Podsumowując, Sąd uznał, że zawarte w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego i procesowego są niezasadne. Wydane w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnięcia oparte zostały o prawidłowo zinterpretowane przepisy prawa, postępowanie wyjaśniające przeprowadzono w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego oraz dokonano właściwej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa), co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji wydanych przez organy orzekające (art. 107 § 3 kpa).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) orzekł jak w sentencji.