Wyrok NSA oz. w Białymstoku, sygn. akt SA/Bk 1298/00
NSA oz. w Białymstoku
Data orzeczenia: 2001-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 19 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 11 poz. 50
law: Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
article: par. 54 ust. 3
journal: Dz.U. 1995 nr 154 poz. 797
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
Teza: Podatnik korzystający z przysługującego mu prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, /z którego może, ale nie musi korzystać/, ma obowiązek przedstawić w trakcie kontroli podatkowej lub skarbowej wszelkie dokumenty, które to prawo potwierdzają. Nie przedstawiając duplikatów skradzionych faktur musi pogodzić się z brakiem tego prawa. Obowiązek zebrania przez organ podatkowy w sposób wyczerpujący materiału dowodowego nie oznacza, że organ ten ma obowiązek zastąpić podatnika w udokumentowaniu jego działalności gospodarczej. Dowód z przesłuchania podatnika nie może zastąpić wymaganych przez prawo dokumentów w postaci faktur czy ich duplikatów niezbędnych do skorzystania z możliwości odliczenia podatku naliczonego od podatku należnego. Wystąpienia do kontrahentów o wydanie duplikatów faktur VAT dowodzą, że podatnik znał nazwy i adresy kontrahentów i jeżeli firmy te wystawiały mu faktury sprzedaży, to nic nie stało na przeszkodzie w uzyskaniu przez podatnika duplikatów tych faktur.

TEZY

Podatnik korzystający z przysługującego mu prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, /z którego może, ale nie musi korzystać/, ma obowiązek przedstawić w trakcie kontroli podatkowej lub skarbowej wszelkie dokumenty, które to prawo potwierdzają. Nie przedstawiając duplikatów skradzionych faktur musi pogodzić się z brakiem tego prawa. Obowiązek zebrania przez organ podatkowy w sposób wyczerpujący materiału dowodowego nie oznacza, że organ ten ma obowiązek zastąpić podatnika w udokumentowaniu jego działalności gospodarczej. Dowód z przesłuchania podatnika nie może zastąpić wymaganych przez prawo dokumentów w postaci faktur czy ich duplikatów niezbędnych do skorzystania z możliwości odliczenia podatku naliczonego od podatku należnego. Wystąpienia do kontrahentów o wydanie duplikatów faktur VAT dowodzą, że podatnik znał nazwy i adresy kontrahentów i jeżeli firmy te wystawiały mu faktury sprzedaży, to nic nie stało na przeszkodzie w uzyskaniu przez podatnika duplikatów tych faktur.


UZASADNIENIE

Podatnik prowadził jako osoba fizyczna firmę handlowo-usługową zajmującą się produkcją i sprzedażą mebli tapicerowanych, sprzedażą towarów i akcesoriów do produkcji mebli, zakupionych od innych wytwórców oraz sporadycznie artykułów przemysłowych z zakresu gospodarstwa domowego. Był także prezesem zarządu sp. z o.o. produkującej pianki służące do produkcji mebli tapicerskich. Nie posiadał jednak ewidencji podatkowej, ani żadnych dowodów źródłowych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej w latach 1997, 1998 i 1999. Nie posiadał również duplikatów faktur wystawionych przez dostawców towarów i usług. W trakcie kontroli prowadzonej przez Inspektora Kontroli Skarbowej nie okazał ich kontrolującemu. Oświadczył, że do siedziby firmy handlowo-usługowej dokonano trzech włamań, podczas których sprawcy zabrali dokumenty księgowe firmy. W toku kontroli oświadczył, że większość firm, z którymi współpracował, nie istnieje. Nie podał jednak nazw tych firm. Nie próbował także odtworzyć - nawet w części - żadnej dokumentacji. Według jego oświadczenia, zostały też skradzione dokumenty firmy prowadzonej w formie sp. z o.o., w której był prezesem zarządu.

Ponieważ podatnik nie posiadał faktur zakupu ani ich duplikatów, którymi mógłby udokumentować podatek naliczony od zakupu towarów i usług, stosownie do treści przepisów art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ i par. 54 ust. 3, rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, Inspektor uznał, iż podatnik nie ma prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony oraz do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad podatkiem należnym. Podatek należny za niektóre okresy podatkowe przyjęto w kwotach zadeklarowanych przez podatnika w deklaracjach VAT-7.

W odwołaniu od decyzji Inspektora podatnik zarzucił naruszenie art. 10 ust. 2, art. 19, art. 27 ust. 5 i 6 ustawy o VAT, a także par. 54 ust. 3, par. 55, par. 56 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 154 poz. 797 ze zm./ - poprzez błędne zastosowanie tych przepisów. Podniósł, że dokumenty w postaci oryginałów faktur zakupu towarów posiadał dokonując odliczeń podatku naliczonego VAT. Nie może być tak - podkreślił skarżący - że w wyniku przestępczego działania złodzieja wszystkimi konsekwencjami jego działania obciążony zostaje pokrzywdzony przestępstwem.

Izba Skarbowa po rozpatrzeniu odwołania utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję, podkreślając, że powołane przez stronę zarzuty są nieuzasadnione w świetle art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o VAT i par. 54 ust. 3 oraz par. 55 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. Skoro podatnik nie miał faktur ani ich duplikatów, to nie było podstawy do obniżenia podatku należnego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego podatnik zarzucił naruszenie art. 10 ust. 2, art. 18 ust. 4, art. 19, art. 27 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług, par. 54 ust. 3, par. 55, par. 56 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. oraz art. 187, art. 189 par. 1, art. 191, art. 199, art. 210 par. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skarżący zarzucił organom obu instancji popełnienie rażących błędów przy prowadzeniu postępowania dowodowego. Błędy te polegały jego zdaniem na nienależytym i nie wyczerpującym informowaniu o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi się organy kierowały w toku załatwiania sprawy, na naruszeniu art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej poprzez nie zebranie wszelkich dowodów w sprawie, co znajduje oparcie w stwierdzeniu Izby Skarbowej, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów na to, iż próbowała odtworzyć brakujące dokumenty. Organ nie wyznaczył podatnikowi żadnego terminu do przedstawienia dowodu, iż próbował odtworzyć brakujące dokumenty. Naruszył, więc art. 189 Ordynacji podatkowej. Podatnik jest w posiadaniu dowodów wystąpień do kontrahentów o wystawienie duplikatów faktur VAT.

Zdaniem skarżącego, jeżeli organy podatkowe uznały, że brak jest dowodów, to winne przesłuchać stronę w trybie, art. 199 Ordynacji podatkowej. Brak poprawnie zebranego materiału dowodowego, narusza w rażący sposób przepis art. 191 Ordynacji podatkowej.

Do skargi skarżący dołączył cztery wystąpienia do kontrahentów o wydanie duplikatów faktur VAT.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./, podatnik ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług. Oznacza to, że podatnik może, ale nie musi z tego prawa korzystać. Jeżeli jednak podatnik korzysta z przysługującego mu w myśl art. 19 ust. 1 ustawy prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, musi spełnić wszystkie formalne wymagania określone przepisami. Tymi przepisami - w zakresie przedmiotowej sprawy - są przepisy art. 19 ust. 2, 3 i 3a ustawy o VAT oraz par. 54 ust. 3, par. 55 ust. 1 i 2 i par. 56 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 154 poz. 797 ze zm./.

W świetle przytoczonych przepisów podstawę do obniżenia przez nabywcę kwoty podatku należnego oraz zwrotu podatku naliczonego stanowią oryginały faktur albo ich duplikaty. Duplikat wystawia sprzedawca w wypadku zniszczenia lub zaginięcia faktury, faktury korygującej, rachunku.

W sprawie jest bezsporne, że podatnik nie przedstawił w trakcie kontroli żadnych dokumentów za okres objęty kontrolą. Nie przedstawił też duplikatów zaginionych faktur, ani żadnych dowodów, że próbuje dowody te odtworzyć.

Dowodów takich podatnik nie przedstawił również organowi odwoławczemu. W tej sytuacji Sąd w całości podziela stanowisko organów podatkowych, że podatnik nie miał prawa do skorzystania z przepisu art. 19 ust. 1 ustawy o VAT.

Podniesione w skardze zarzuty są w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów całkowicie nieuzasadnione. Przede wszystkim należy podkreślić, że to na podatniku spoczywa ciężar udowodnienia prawa do skorzystania z możliwości odliczenia podatku należnego o kwoty podatku naliczonego. Chybiony jest zarzut naruszenia, art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej. Nałożony tym przepisem obowiązek zebrania przez organ podatkowy w sposób wyczerpujący materiału dowodowego nie oznacza - jak sugeruje skarżący - że organ podatkowy ma obowiązek zastąpić w udokumentowaniu działalności gospodarczej podatnika.

Przesłuchanie strony miało miejsce. Inspektor Kontroli Skarbowej przesłuchała podatnika. Zarzut naruszenia art. 199 Ordynacji podatkowej jest, więc również niezasadny. Nadmienić należy, że dowód z przesłuchania strony nie może zastąpić wymaganych przez prawo dokumentów w postaci faktur czy ich duplikatów niezbędnych do prawa skorzystania z możliwości odliczenia podatku naliczonego od podatku należnego w trybie art. 19 ustawy o VAT.

Dołączone do skargi cztery wystąpienia do kontrahentów o wydanie duplikatów faktur VAT nie podważają zgodności z prawem wydanych decyzji. Wystąpienia te dowodzą jedynie, że podatnik znał nazwy i adresy kontrahentów i jeżeli firmy te wystawiały mu faktury sprzedaży, to nic nie stało na przeszkodzie w uzyskaniu duplikatów tych faktur.

Z tych wszystkich powodów skarga jako niezasadna została przez Sąd oddalona na mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.