Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 739/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Beata Machcińska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości A. T. - jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą A. T. (dalej: zobowiązany, skarżący) umorzenia należności z tytułu składek.

Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2018 r. żona skarżącego - występująca w charakterze jego pełnomocnika - zwróciła się do organu rentowego o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją materialną oraz złym stanem zdrowia zobowiązanego. Wyjaśniła, że zobowiązany jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jednak przebyty udar mózgu oraz trwające leczenie wyklucza podjęcie prze niego jakiejkolwiek pracy. Jego zobowiązania w postaci kredytów spłacane są z dochodów żony. Ona też pokrywa koszty utrzymania i leczenia swojego męża.

ZUS decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 53.202,56 zł w tym:

a) ubezpieczenia społeczne – za okres od 07/2014 do 02/2018 w łącznej kwocie 36.103,38 zł, w tym z tytułu: składek – 30.755,38 zł oraz odsetek liczonych na dzień 27 sierpnia 2018 r. – 5.348 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres od 09/2014 do 02/2018 w łącznej kwocie 14.140,93 zł, w tym z tytułu: składek – 12.080,93 zł oraz odsetek liczonych na dzień 27 sierpnia 2018 r. – 2.060 zł;

c) Fundusz Pracy – za okres od 08/2014 do 02/2018 w łącznej kwocie 2.958,25 zł, w tym z tytułu: składek – 2.561,25 zł oraz odsetek liczonych na dzień 27 sierpnia

2018 r. – 397 zł.

W dniu 5 listopada 2018 r. wpłynął do ZUS wniosek złożony przez pełnomocnika zobowiązanego - jego żonę, w którym zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległych składek wykazanych w decyzji ZUS nr [...] z [...] r. Pełnomocnik oświadczyła, że składając wniosek o umorzenie zadłużenia wykazała, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, natomiast posiada także inne zobowiązania (zaciągnięte kredyty bankowe). Podkreśliła, że jej małżonek zakończył prowadzenie działalności 26 lutego 2018 r. i nie uzyskuje dochodów z żadnych źródeł. Zobowiązany od 24 października 2018 r jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W lipcu 2018 r. przebył on [...] wraz [...] wywołanym przez [...] oraz choruje na [...], [...], [...] i [...]. Zobowiązany był rehabilitowany na Oddziale Wojewódzkiego Szpitala Rehabilitacyjnego w Z. i nadal pozostaje pod opieką lekarza. Ponadto wykonane w dniu 30 października 2018 r. badania [...] wykazały, że zobowiązany wymaga opieki osoby drugiej w pełnieniu ról społecznych, jego stan zdrowia nie uległ poprawie.

Decyzją z [...] r. ZUS odmówił zobowiązanemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, między innymi z powodu niezapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

Następnie ZUS decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Na tę decyzję pełnomocnik zobowiązanego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 19 września 2019 r., sygn. akt I SA/GI 779/19 uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu ZUS zaniechał przeprowadzenia jakiejkolwiek analizy przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Zdaniem Sądu to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Sąd polecił, aby w postępowaniu ponownym ZUS w kompleksowy sposób odniósł się do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365, dalej także: Rozporządzenie).

Ponownie rozpatrując sprawę ZUS ustalił, że zobowiązany jest żonaty, z żoną prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty ani emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł, pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 215,84 zł, nie korzysta z innych form pomocy, jego żona uzyskuje dochód w wysokości 3.733,00 zł netto miesięcznie. Natomiast zobowiązany ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem:

- z tytułu miesięcznych opłat: 1280,00 zł,

- z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 800,00 zł,

- z tytułu kosztów związanych z leczeniem w kwocie 600,00 zł.

Ponadto posiada on zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach na kwotę 27.662,99 zł, inne zobowiązania w kwocie 53.710,25 zł, pożyczkę bankową na kwotę 4.236,02 zł, kartę płatniczą w A zadłużoną na 6.716,72 zł oraz kredyt w B na kwotę 1.670,25 zł, zobowiązania nie są spłacane. Zobowiązany nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych. Zobowiązany prowadził działalność gospodarczą od 1 kwietnia 1998 r. do 26 lutego 2018 r.

Odnośnie stanu zdrowia ZUS ustalił, że zobowiązany przeszedł [...], cierpi na [...], [...] i [...], ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności oraz jest częściowo zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej. Ponadto Sąd Rejonowy K. w K. postanowieniem z dnia [...] r., sygn. [...] ogłosił upadłość zobowiązanego.

W sprawie nie został jeszcze sporządzony wykaz ani ustalony plan podziału majątku.

ZUS stwierdził, że nie wystąpiły w stosunku do zobowiązanego przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. I tak przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanka wymieniona w pkt 2 nie wystąpiła, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Przesłanka wymieniona w pkt 3 nie wystąpiła, wprawdzie zobowiązany zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, nie wystąpiła jednak przesłanka braku majątku, ponieważ toczy się postępowanie upadłościowe, nie został na obecną chwilę sporządzony wykaz ani plan podziału majątku, wobec czego stwierdzenie przez ZUS braku majątku byłoby przedwczesne. Jednocześnie zobowiązany posiada następcę prawnego – żonę. Przesłanka wymieniona w pkt 4 nie wystąpiła, ponieważ nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. Również przesłanka wymieniona w pkt 4a nie wystąpiła, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Także przesłanka wymieniona w pkt 4b nie wystąpiła, ponieważ nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; stwierdzenie czasowej bezskuteczności egzekucji nie jest równoznaczne z trwałym i stałym stwierdzeniem braku majątku. Ponadto toczy się postępowanie upadłościowe, nie został jeszcze sporządzony wykaz ani plan podziału majątku, wobec czego stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję byłoby przedwczesne. W związku z powyższym przesłanka wymieniona w pkt 6 nie wystąpiła, ponieważ nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ rentowy stwierdził także, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia. ZUS ustalił, że średnia kwota przypadająca na gospodarstwo domowe zobowiązanego tj. 3.948,84 zł jest wyższa od minimum socjalnego określonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego za III kwartał 2019 r. na kwotę 2.030,92 zł. Nawet jeśli przyjąć, że zobowiązany ponosi zwiększone koszty leczenia w kwocie 600,00 zł, to i tak kwota 3.348,84 zł jest wyższa od minimum socjalnego. Oznacza to, że konieczność spłaty zaległości nie spowoduje zagrożenia egzystencji zobowiązanego. Zobowiązany jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej. Tym samym obecna sytuacja zdrowotna zobowiązanego nie ma charakteru trwałego. Zobowiązany nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, a przewlekła choroba nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponadto zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

W ocenie ZUS zobowiązany mógłby podjąć się spłaty należności w postaci układu ratalnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu rentowego w całości oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej "w pierwszej instancji". Ponadto na podstawie art. 145a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.) skarżący wniósł o zobowiązanie ZUS do wydania w określonym terminie decyzji uwzgledniającej jego wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Skarżący w uzasadnieniu skargi wywodził, że wydana przez ZUS decyzja jest wadliwa, gdyż w jego przypadku spełnione zostały przesłanki umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W pierwszej kolejności skarżący wskazał, że z powodu swojego stanu zdrowia nie może podjąć pracy zarobkowej, leczy się [...], po [...]. Owszem legitymuje się on znacznym stopniem niepełnosprawności i mimo że orzeczono, że jest zdolny do pracy tylko w warunkach pracy chronionej, to i tak w obecnym stanie zdrowia z [...] i problemami z [...], z obiektywnych względów nikt nie chce go zatrudnić. Skarżący podkreślił, że nie pracuje od lutego 2018 r.

Skarżący podkreślił, że jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym przeciwko niemu żaden wierzyciel nie uzyskałby kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ jedyny dochód jaki posiada - zasiłek pielęgnacyjny w kwocie ok. 215 zł. jest wolny od zajęć egzekucyjnych. Nie posiada żadnego innego majątku ani dochodu i pozostaje na utrzymaniu żony. Nie jest więc zasadne twierdzenie ZUS, że brak postanowienia o bezskuteczności egzekucji nie pozwala na stwierdzenie, że spełniona jest powyższa przesłanka. Skoro nie ma on żadnego majątku, a jedynie zasiłek pielęgnacyjny wolny od egzekucji, to jest oczywistą kwestią, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko niemu byłoby bezskuteczne i nie pozwoliło wierzycielowi nawet na uzyskanie wydatków poniesionych w toku zainicjowanej egzekucji. Skarżący dodał, że gdyby miał jakikolwiek majątek, to ZUS powinien już dawno skierować do niego egzekucję, jednak organ ten wie, że takowego majątku nie posiada i stan ten utrzymuje się od lat.

Skarżący podkreślił także, że fakt, iż jego żona spłacała w przeszłości część jego zobowiązań kredytowych nie powoduje, że egzekucja wobec jego osoby może być uznana za potencjalnie skuteczną. ZUS powinien oceniać wyłącznie jego sytuację majątkową i nie może uznać, że jest on wypłacalny, bo osoba trzecia (żona) spłacała dobrowolnie niektóre jego długi.

Reasumując w ocenie skarżącego ZUS dopuścił się naruszenia prawa materialnego - art. 28 ust. 3 pkt 6 u.su.s. oraz dokonał błędnej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Na koniec skarżący wskazał, że w stosunku do jego osoby ogłoszono tzw. upadłość konsumencką. W toku tej sprawy syndyk nie ustalił, aby miał on jakikolwiek majątek możliwy do spieniężenia. Dlatego skarżący wniósł o wystąpienie do Sądu Rejonowego K. w K. – sprawa o sygn. akt [...] o informacje, które potwierdzą, że w stosunku do niego zachodzi przesłanka umorzenia zaległości z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie ma on żadnego majątku, z którego byłby w stanie spłacić tak olbrzymie zobowiązanie wobec ZUS.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Syndyk masy upadłości podtrzymał skargę wniesioną przez skarżącego osobiście.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie Sąd wskazuje, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. (28 ust. 3 u.s.u.s.)

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze i kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z powołanego przepisu wynika, że ZUS może umorzyć ubezpieczonemu, będącemu płatnikiem składek należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe rozporządzenie wskazuje przykładowo, że taka sytuacja ma miejsce, gdy:

1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przedmiotowa sprawa była już przedmiotem kontroli tut. Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 19 września 2019 r., sygn. akt I SA/GI 779/19 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] r. nr [...].

Na mocy art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Jak wskazano m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2018 r. o sygn. akt II FSK 723/16 (wszystkie powołane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), w przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia zapadłego w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażenia w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowo wydanego rozstrzygnięcia. W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych przez organ oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 398/16).

Tak więc Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji obowiązany jest zbadać, czy ZUS zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 19 września 2019 r., sygn. akt I SA/GI 779/19. Sąd rozpoznający sprawę o sygn. akt I SA/GI 779/19 uznał, że organ rentowy nie dokonał kompleksowej oceny przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Sąd poddał w wątpliwość twierdzenie organu o nie wystąpieniu całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Jak bowiem wynika z akt sprawy, skarżący nie posiada żadnych ruchomości, jak i nieruchomości. Jego jedynym dochodem jest zasiłek pielęgnacyjny. W tej sytuacji, aby uzasadnić nieistnienie tej okoliczności koniecznym jest wskazanie majątku (lub osób), z którego możliwa jest egzekucja należności składkowych, czego organ jednak nie uczynił.

Z kolei w zakresie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Sąd rozpoznający wówczas sprawę stwierdził, że z tego przepisu nie wynika, że stwierdzenie braku majątku miałoby nastąpić w toku egzekucji prowadzonej w stosunku do należności z tytułu składek, co implikuje po stronie organu obowiązek ustalenia, czy w toku prowadzonej egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego, bądź komornika stwierdzono lub nie brak majątku (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 2181/17). Oznacza to, że o całkowitej nieściągalności może świadczyć bezskuteczność każdego postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego do uiszczenia składek. Tymczasem organ mając w tym zakresie wiedzę nie potwierdził wystąpienia tej okoliczności. Otóż skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zawarł informację o tym, że pismem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. zawiadomił wierzyciela o zakończeniu egzekucji. Skarżący przytoczył również motywy zakończenia owej egzekucji, które sugerują, że nastąpiło to z uwagi na brak majątku. Ponadto ZUS zaniechał przeprowadzenia jakiejkolwiek analizy przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W ocenie Sądu nie można przyjąć, że organ wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że w sprawie nie zaistniała przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Natomiast Sąd uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzeniowe z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 Rozporządzenia.

W ocenie Sądu rozpoznającego aktualnie sprawę ZUS w postępowaniu ponownym nie wykonał wszystkich zaleceń Sądu zawartych w poprzednim wyroku. Zaleceniem Sądu było bowiem, aby organ rentowy w kompleksowy sposób odniósł się do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Natomiast ZUS rozpatrując wniosek skarżącego, ponownie stanął na stanowisku, że nie spełnia on żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Oceniając przesłankę art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. ZUS stwierdził, że skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, ale nie wystąpiła przesłanka braku majątku, ponieważ wobec skarżącego toczy się postępowanie upadłościowe i nie został jeszcze sporządzony wykaz ani plan podziału majątku, ponadto skarżący posiada następcę prawnego - żonę. Trzeba jednak podkreślić, że organ rentowy nie zwrócił się w ogóle do Sądu Rejonowego K. w K., czy w sprawie o sygn. akt [...] został w ogóle sporządzony wykaz i plan podziału majątku, a było to konieczne, aby kompleksowo wyjaśnić, czy w sprawie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., skoro skarżący konsekwentnie twierdzi, a organ temu nie zaprzecza, że nie posiada on żadnych nieruchomości, ruchomości, czy praw majątkowych. Co więcej nie wiadomo, czy ZUS w ogóle zgłosił swoją wierzytelność. Ta okoliczność powinna być wyjaśniona przez organ rentowy w postępowaniu ponownym. Organ rentowy negując istnienie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wskazuje, że skarżący ma następcę prawnego – żonę, ale na razie to skarżący odpowiada majątkowo za zaległe należności, a nie jego żona.

ZUS pomimo zaleceń Sądu nie dokonał także kompleksowej oceny przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Sąd orzekający poprzednio wskazał bowiem na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] r. zawiadamiające o zakończeniu egzekucji z uwagi na jej bezskuteczność. Natomiast organ rentowy nie w ogóle nie wziął tego pisma pod uwagę, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie.

Ponadto ZUS rozpoznając sprawę ponownie zaniechał przeprowadzenia jakiejkolwiek analizy przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Na co wskazywał Sąd wydający poprzednio wyrok, ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny.

Z tych też względów Sąd z uwagi na treść art. 153 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

ZUS ponownie rozpoznając sprawę powinien w kompleksowy sposób odnieść się do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. W tym względzie powinien mieć na uwadze ocenę prawną zawartą w wyroku tut. Sądu, tak aby ponownie nie naruszyć treści art. 153 P.p.s.a. Organ rentowy powinien więc zwrócić się do Sądu Rejonowego K. w K., o wskazanie, czy w sprawie o sygn. akt [...] został w ogóle sporządzony wykaz i plan podziału majątku. ZUS powinien wskazać także, czy w ogóle zgłosił swoją wierzytelność. Organ rentowy powinien zatem w sposób nie budzący wątpliwości ustalić, czy skarżący w ogóle posiada jakiś majątek, czy jest możliwa z niego egzekucja, czy w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Następnie ZUS powinien wyciągnąć prawidłowe wnioski, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Ponadto ZUS po uzyskaniu aktualnego oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej powinien rozważyć pozostałe przesłanki umorzenia należności wskazane w Rozporządzeniu. W aktach sprawy znajduje się bowiem informacja, że żona skarżącego w 2020 r. uzyskała uprawnienia emerytalne, co niewątpliwie będzie miało wpływ na sytuację majątkową skarżącego, jeżeli jego małżonka z tego uprawnienia skorzysta.

Natomiast Sąd wyjaśnia, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, może jedynie przeprowadzić dowody z dokumentów w warunkach określonych w art. 106 § 3 P.p.s.a., ale takie dokumenty powinna przedstawić strona postępowania. Dlatego też nie jest możliwe uwzględnienie wniosku skarżącego zawartego w skardze o zwrócenie się do Sądu Rejonowego K. w K. – sprawa o sygn. akt [...] o uzyskanie informacji odnośnie jego stanu majątkowego.

Sąd uchylił tylko zaskarżoną decyzję ZUS. Nie ma bowiem potrzeby uchylenia decyzji jej poprzedzającej, skoro organ rentowy może orzec merytorycznie.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Natomiast w rozpoznawanej sprawie art. 145a P.p.s.a. nie mógł mieć zastosowania. Przepis ten przyznaje sądom administracyjnym kompetencję, na zasadzie wyjątku od ogólnej zasady wydawania przez sądy administracyjne orzeczeń o charakterze kasacyjnym, do orzekania merytorycznego w danej sprawie. Należy jednak podkreślić, że zastosowanie art. 145a P.p.s.a. wymaga spełnienia szeregu przesłanek, zarówno o charakterze pozytywnym, jak i negatywnym, przewidzianych w tym przepisie. Po pierwsze sąd powinien uwzględnić skargę i uchylić zaskarżony akt z powodu naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy lub stwierdzić nieważność zaskarżonego aktu. Po drugie, w sprawie muszą występować okoliczności uzasadniające zobligowanie organu do określonego działania. I wreszcie po trzecie, merytoryczne rozstrzygnięcie w danej sprawie nie może być pozostawione uznaniu administracyjnemu. Uznaniowy charakter danego rozstrzygnięcia stanowi zatem bezwzględną przesłankę wyłączającą możliwość skorzystania przez sąd z instytucji przewidzianej w art. 145a p.p.s.a. (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, s. 603). W rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja została uchylona na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., a więc z powodu innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy a rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu (na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s.).