Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 543/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza D. z dnia [...] marca 2022 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] Burmistrz D. na podstawie art. 104 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz.U. z 2021 r., poz. 735), art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a), art. 20 ust. 1, ust. 2

i ust. 3, art. 27 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2022 r., poz. 615), odmówił E. Z. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką T. F..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z dołączonego do wniosku wypisu z orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w S. wynika, że T. F. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji "od nadal do lutego 2025 r.". Niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała w wieku 71 lat. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że E. Z. nie zamieszkuje z matką. T. F. jest wdową, zamieszkuje sama w miejscowości B., oddalonej 8 km od miejsca zamieszkania córki. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mamą przyjeżdżając do niej w poniedziałek, środę, piątek oraz w weekend. Opieka ta polega na wykonywaniu czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. robieniu zakupów, sprzątaniu, przynoszeniu opału i paleniu w piecu c.o., robieniu opłat. Obiady strona gotuje we własnym mieszkaniu i przywozi matce lub przygotowuje obiad na miejscu. Robi śniadania i kolacje, dawkuje leki, pomaga przy kąpieli. Kontaktuje się też z lekarzem rodzinnym, wykupuje stałe leki oraz załatwia sprawy urzędowe. Strona oświadczyła, że czynności związane z opieką nad matką zajmują jej 7 godzin dziennie.

Organ I instancji podkreślił, że z informacji uzyskanych od strony oraz z kart informacyjnych leczenia szpitalnego wynika, że T. F. przeszła w sierpniu 2016 r. alloplastykę stawu biodrowego prawego, choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, zaburzenia błędnikowe. Ma niedosłuch i niedowidzi na lewe oko. Jest pod kontrolą specjalistów (neurologa, psychiatry, okulisty i ortopedy). Na wizyty do specjalistów wnioskodawczyni jeździ z matką dwa razy w roku. T. F. samodzielnie przyjmuje posiłki, sama się ubiera, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne.

Organ I instancji wskazał nadto, że E. Z. pracowała zawodowo w Państwowym Ośrodku Maszynowym w D. w okresie od [...].02.1990 r. do [...].11.1992 r., w restauracji "[...]" od [...].04.1996 r. do [...].09.1996 r., pobierała zasiłek dla bezrobotnych w okresie od [...].01.1995 r. do [...].01.1996 r. i od [...].10.1996r. do [...].10.1997 r., prowadziła działalność gospodarczą "S. " w okresie od [...].09.1999 r. do [...].08.2001 r. Po zakończeniu działalności zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy i pobierała zasiłek dla bezrobotnych od [...].03.2002 r. do [...].02.2003 r. Z tego wynika, że ostatnie zatrudnienie było w 2001 r., po tym okresie wnioskodawczyni nie pracowała zawodowo, wykonywała prace dorywcze, sezonowe. Stałą opiekę nad matką sprawuje od lipca 2020 r.

Zdaniem organu I instancji w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zakres wykonywanych czynności w ramach sprawowanej opieki nie jest faktyczną przeszkodą, aby wnioskodawczyni nie mogła z tego powodu podjąć aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie wykraczają poza podstawowe prace domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie przez osoby pracujące. Ponadto, T. F. samodzielnie dba o higienę, nie jest pampersowana, nie wymaga codziennych zabiegów medycznych, nie ma też przeszkód, aby samodzielnie przygotowała sobie posiłki. Fakt sprawowania opieki nad matką z taką częstotliwością nie wskazuje, że E. Z. nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, choćby nawet w niepełnym wymiarze czasu.

Organ I instancji podał nadto, że w myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała, przed ukończeniem 18 roku życia, lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS w S. wynika, że niepełnosprawność podopiecznej w stopniu znacznym powstała w wieku 71 lat, a zatem nie jest spełniona przesłanka wymieniona w art.17 ust. 1b ww. ustawy.

E. Z. odwołała się od powyższej decyzji. W odwołaniu podniosła, że T. F. wymaga pomocy z jej strony, gdyż nie jest w stanie samodzielnie zajmować się obowiązkami domowymi. Odwołująca się oświadczyła, że pomaga mamie w przyjmowaniu leków stałych, uczęszcza z mamą do neurologa, ortopedy, okulisty, psychiatry i lekarza rodzinnego. Mama ma bowiem problemy

z porozumiewaniem się i przekazywaniem podstawowych informacji. Ponadto, strona podała, że codziennie pali w piecu, nosi opał, kąpie mamę, ponieważ mama jest po operacji biodra. Do odwołania strona dołączyła zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia T. F. z dnia [...] września 2021 r. oraz z dnia [...] października 2021r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] maja 2022r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 3, ust. 3a, ust. 5, art. 24 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, powołując się na ustalenia organu I instancji, opisał stan faktyczny sprawy, w tym stan zdrowia podopiecznej oraz przebieg pracy zawodowej strony. Kolegium przytoczyło także stanowisko organu I instancji oraz treść przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, tj. art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ II instancji podkreślił, że T. F. legitymuje się wypisem z treści orzeczenia o okresowej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym przez lekarza rzeczoznawcę Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w dniu [...] lutego 2022 r., co stanowi, zgodnie z treścią art. 3 pkt 21 lit. e) ustawy, podstawę do uznania jej za osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o której mowa w art. 17 ust. 1 ww. ustawy.

Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone przez organ I instancji, zgodnie z którym brak jest w niniejszej sprawie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad matką a rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem pracy.

Zdaniem organu II instancji zakres czynności wykonywanych przez wnioskodawczynię w ramach opieki nad matką nie jest na tyle czasochłonny, aby uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia. Przede wszystkim, jak wynika z oświadczenia strony, sprawowana opieka nie ma charakteru opieki codziennej. Wnioskodawczyni nie mieszka z matką, przyjeżdża do niej co drugi dzień (w poniedziałki, środy, piątki oraz w weekendy). Czynności związane z opieką zajmują stronie 7 godzin dziennie. Ponadto w sprawie ustalono, że matka wnioskodawczyni samodzielnie się porusza przy pomocy laski, samodzielnie spożywa posiłki, nie wymaga zaopatrzenia w pampersy. Sprawowana opieka polega na wykonywaniu czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni robi obiady, śniadania i kolacje, dawkuje leki, pomaga przy kąpieli. Nie są to więc czynności uniemożliwiające wnioskodawczyni podjęcie zatrudnienia lub choćby ograniczonej działalności zarobkowej. Czynności te wnioskodawczyni mogłaby wykonywać po godzinach pracy, tym bardziej, że wykonuje je co drugi dzień oraz w weekendy. Również odległość miejsca zamieszkania strony od miejsca zamieszkania matki jest stosunkowo niewielka, stąd podróże wykonywane do i z miejsca zamieszkania matki nie mogą być uznane za nadmiernie czasochłonne.

Organ odwoławczy zaznaczył, że wnioskodawczyni stałą opiekę nad matką sprawuje od lipca 2020 r., natomiast regularną działalność zawodową zakończyła w 2001 r. Później podejmowała się jedynie prac dorywczych. Nie istnieje zatem żaden związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z regularnego zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad matką.

Kolegium wyjaśniło, że przy wykładni art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uwzględnić treść i skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Skutkiem tego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji organ I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe), miał obowiązek zbadać czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych , jednakże z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b), która została uznana za niekonstytucyjną.

Od powyższej decyzji E. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, podnosząc, że stan zdrowia mamy pogarsza się i wymaga ona opieki. Dodała, że nie może zamieszkać z mamą, ponieważ mieszkanie nie jest jej własnością, a zabranie mamy do jej mieszkania pogorszyłoby stan zdrowia psychicznego matki. Ze względu na stan zdrowia matki opieka nad nią jest codzienna, dlatego strona nie może podjąć jakiejkolwiek pracy. Do skargi dołączyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] maja 2022 r. z którego wynika, że u T. F. występuje od wczesnego dzieciństwa upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym, pacjentka ma deficyty intelektualne, w ograniczonym zakresie pisze i czyta i przez wiele lat znajdowała się pod troskliwą opieką męża, który dbał o podstawowe obowiązki życia codziennego. Od śmierci męża pogłębiły się deficyty poznawcze, na które prawdopodobnie nakładają się objawy otępienia alzheimerowskiego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie

i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana zgodnie z wnioskiem organu, któremu nie sprzeciwiła się skarżąca, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 - "p.p.s.a.").

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę decyzji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. - dalej jako "ustawa").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b) pkt 1 i 2 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki T. F. legitymuje się orzeczeniem o okresowej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym przez lekarza rzeczoznawcę Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co stanowi, zgodnie z treścią art. 3 pkt 21 lit. e) ustawy, podstawę do uznania jej za osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Orzeczenie to wydane zostało na czas określony, do lutego 2025 r. Należy tu zaznaczyć, że z treści wskazanego orzeczenia w żaden sposób nie wynika data powstania niepełnosprawności u matki skarżącej - "począwszy od 71 roku życia", jak to wskazał organ I instancji w decyzji. Jednakże wadliwe ustalenie tej daty nie ma istotnego znaczenia dla oceny wystąpienia w sprawie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b) ustawy. Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP .

Prawidłowe jest zatem stanowisko Kolegium, że po ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na kryterium momentu powstania niepełnosprawności po 25 roku życia, jak błędnie orzekł organ I instancji w oparciu o niekonstytucyjną podstawę z art. 17 ust. 1b) ustawy.

Natomiast za przedwczesne, a więc i wadliwe Sąd uznał stanowisko organu odwoławczego, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala na jednoznaczną ocenę, iż nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) i ich niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad chorą matką.

Podkreślenia wymaga, że dla uznania opieki za spełniającą kryteria o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i stopnia niepełnosprawności osoby jej wymagającej. Organ winien więc w postępowaniu wyjaśniającym wnikliwie przeanalizować stan zdrowia podopiecznego w kontekście rzeczywistych potrzeb które wynikają z rodzaju schorzeń na które cierpi, a następnie ustalić, czy związany z sytuacją zdrowotną niepełnosprawnego członka rodziny konieczny zakres czynności opiekuńczych wymaga takiego zaangażowania ze strony opiekuna, który wyklucza podjęcie przez niego jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego (bądź zmusza go do rezygnacji z niego). Przy czym dla oceny charakteru sprawowanej opieki mogą mieć znaczenie także inne, poza podstawową kwestią zdrowotną, okoliczności sprawy związane z indywidualną sytuacją rodzinną i życiową wnioskodawcy i osoby wymagającej opieki, które również powinny podlegać ocenie organów. Niewątpliwie dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków w powyższym zakresie, będących podstawą decyzji w tym przedmiocie, konieczne jest zachowanie przez organ orzekający odpowiedniej staranności w zebraniu i kompleksowym rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego. Należy podkreślić, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego nałożony na organy administracji publicznej, stanowi gwarancję realizacji zasady prawdy obiektywnej (materialnej) statuowanej przepisem art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany do podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i do rozpatrzenia zgromadzonego materiału (art. 77 § 1 k.p.a.). Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a następnie organ winien dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a swoje stanowisko powinien przekonująco uzasadnić (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.).

W ocenie Sądu, przeprowadzone przez organy administracji w niniejszej sprawie postępowanie nie sprostało powyższym wymogom.

Przede wszystkim organy obu instancji nie rozważyły dostatecznie wnikliwie, w oparciu o całokształt zgromadzonej dokumentacji, stanu zdrowia T. F. jak również tego, jakie mogą być z nim związane rzeczywiste potrzeby opiekuńcze chorej. Organy orzekające wymieniły wprawdzie w decyzjach schorzenia skarżącej w zakresie niedosłuchu, niedowidzenia, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, zaburzeń błędnikowych, jednakże nie oceniły ich w kontekście możliwości samodzielnej egzystencji niepełnosprawnej i zadbania o siebie oraz koniecznych czynności opiekuńczych drugiej osoby przy tego rodzaju schorzeniach. Jak wynika z decyzji organy skupiły się wyłącznie na aspekcie samodzielności fizycznej matki skarżącej w zakresie poruszania się, spożywania posiłków, higieny osobistej i braku pampersowania. Tymczasem z zaświadczeń lekarskich z 2021 r. wystawionych przez lekarzy neurologa i psychiatrę wynika, że T. F. jest osobą z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym, życiowo nieporadną, niezdolną do załatwiania prostych spraw, z postępującymi zmianami somatycznymi i psychicznymi, związanymi także z wiekiem, wymaga stałego nadzoru i opieki.

Zdaniem Sądu, współistniejące u matki skarżącej jednostki chorobowe i opisane wyżej zaburzenia mogą mieć istotny wpływ na zakres i formę opieki nad chorą, co organy powinny były dokładnie zbadać w celu ustalenia faktycznego rozmiaru i charakteru obowiązków ciążących na skarżącej. Nie ulega wątpliwości, że przy tego rodzaju schorzeniach, zwłaszcza natury psychicznej kwestia "pampersowania" osoby niepełnosprawnej może stanowić drugorzędny problem w sprawowaniu należytej i stałej opieki. Z kolei istotne znaczenie w tej opiece może mieć stały nadzór nad funkcjonowaniem dotkniętej wspomnianymi schorzeniami osoby i pozostawanie w jej dyspozycji, zwłaszcza w sytuacji występowania epizodów nagłych zawrotów głowy i utraty przytomności, które - jak wynika ze szpitalnej karty informacyjnej - miały miejsce u matki skarżącej. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy (por. m.in. wyroki WSA w Olsztynie z dnia 3 marca 2022 r. II SA/Ol 128/22 i WSA w Gliwicach z dnia 16 czerwca 2021 r. II SA/Gl 497/21 - CBOIS).

Dlatego też, w ocenie Sądu, oparcie się organu I instancji jedynie na oświadczeniu skarżącej w sporządzonym ogólnikowo wywiadzie środowiskowym odnośnie zakresu i czasu sprawowanej opieki nad matką, bez poczynienia dalej idących, wnikliwych ustaleń, co do kwestii powyżej opisanych, nie było wystarczające i poprawne. Z całą też pewnością organ I instancji, bez dokładnych ustaleń i bez wyjaśnienia tego ze stroną skarżącą nie miał podstaw do stwierdzenia, że T. F. jest w stanie samodzielnie przygotowywać posiłki, a opieka córki sprowadza się tylko do pomocy w zwykłych czynnościach w gospodarstwie domowym. Wskazane stwierdzenie organu I instancji nie zostało w żaden sposób w decyzji uzasadnione z odniesieniem się do jakiegokolwiek dowodu na tą okoliczność, czy choćby z powołaniem się na oświadczenie którejkolwiek ze stron.

Należy zwrócić uwagę, że w odwołaniu skarżąca wspomniała o codziennych już wizytach u matki oraz podkreśliła, że jej mama nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i ma problemy z porozumiewaniem się i przekazywaniem informacji. Natomiast, jak wynika z zaskarżonej decyzji, Kolegium oparło się wyłącznie na niedokładnych ustaleniach poczynionych przez organ I instancji i bez własnej ponownej analizy i oceny dokumentów z akt powieliło stanowisko tego organu, nie odnosząc się do podanych przez skarżącą – nowych - informacji w tej sprawie. Przede wszystkim organ II instancji nie zweryfikował w żaden sposób rozbieżności w oświadczeniach strony co do czasu poświęcanego opiece nad niepełnosprawną matką (według wywiadu środowiskowego jest to co drugi dzień i weekendy, w odwołaniu zaś mowa o opiece codziennej). Tym samym organ odwoławczy uchylił się od obowiązku ponownego rozpoznania całokształtu sprawy i kompleksowej oceny materiału dowodowego (art. 15 k.p.a., 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a.), z uwzględnieniem treści odwołania, co przełożyło się na nieprawidłowe (przedwczesne) stanowisko organu co do braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, czy działalności zarobkowej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

Ponadto należy zauważyć, że żaden z organów nie zbadał dostatecznie kwestii podejmowania przez skarżącą pracy. W ocenie Sądu, skoro skarżąca wspomniała o podejmowanych przez nią pracach dorywczych, należało poczynić dodatkowe ustalenia co do tego kiedy wspomniane prace miały miejsce i z jakich ewentualnie przyczyn skarżąca z nich zrezygnowała jak również czy rezygnacja ta mogła mieć związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Przy czym - co istotne - pracą dorywczą może być podejmowane sporadycznie zajęcie trwające określony, krótki czas, nie wykluczający sprawowania pełnej opieki nad osobą niepełnosprawną, i takie zajęcie może być uzasadnione, a nawet konieczne w sytuacji braku środków utrzymania i pomocy ze strony władz publicznych.

Organ I instancji powinien wziąć także pod uwagę, że skarżąca podjęła się opieki nad matką w lipcu 2020 r., a więc dopiero po śmierci męża podopiecznej, który jak wynika z zaświadczenia lekarskiego dołączonego do skargi przez wiele lat otaczał opieką niepełnosprawną żonę i dbał o jej podstawowe potrzeby. Niewątpliwie z uwagi na przejęcie pełnej opieki nad matką sytuacja osobista strony w zakresie możliwości podjęcia jakiejkolwiek, choćby sezonowej aktywności zawodowej zmieniła się. Wprawdzie organy na dzień orzekania nie były w posiadaniu wskazanego zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] maja 2022 r., jednakże ponownie rozpoznając sprawę mogą sięgnąć do tego dokumentu jako dowodu uzupełniającego na okoliczność stanu zdrowia podopiecznej i wymaganej w związku z nim opieki oraz sytuacji rodzinnej i życiowej strony.

Nie sposób również zgodzić się z organem II instancji, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między zaniechaniem przez skarżącą aktywności zawodowej, a sprawowaną opieką nad matką - z uwagi na historię zatrudnienia skarżącej i ostatnie regularne zatrudnienie w 2001 r.

Zdaniem Sądu, nie można podważać prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego względu, że strona wnioskująca kilka lat wcześniej zaprzestała działalności zawodowej z innych przyczyn niż opieka. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być bowiem aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Przy czym brak spójności między datą podjęcia przez wnioskodawcę opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a ostatnim okresem pozostawania opiekuna w zatrudnieniu nie może stanowić przesądzającego argumentu o braku omawianego związku przyczynowego. Istotna przy ocenie tej przesłanki jest obiektywna zdolność opiekuna do podjęcia zatrudnienia czy innej działalności zawodowej i faktyczna rezygnacja z możliwości zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny, co organy obu instancji zupełnie pominęły w swoich ustaleniach. Należy też dodać, że początek sprawowania opieki może być uwarunkowany rożnymi okolicznościami, tak osobistymi, jak i rodzinnymi, dotyczącymi zarówno opiekuna, jak i osoby pozostającej pod opieką i nie zawsze będzie wiązał się ściśle z konkretną datą rezygnacji z pracy (por. wyrok WSA w Gdańsku z 24 marca 2022r., sygn. akt III SA/Gd 1192/21 - CBOIS).

W ocenie Sądu, zanegowanie w decyzjach istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad matką, bez dokładniejszych ustaleń w tej kwestii, tylko z uwagi na historię zatrudnienia skarżącej nie było uprawnione.

Z uwagi na wskazane powyżej wady i uchybienia w postępowaniu organów obu instancji Sąd uznał, że obie decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego, a sprawa powinna wrócić na etap postępowania wyjaśniającego w celu uzupełnienia materiału dowodowego i jego właściwej, kompleksowej oceny, z uwzględnieniem wskazań wynikających z niniejszego wyroku. Przede wszystkim w nowym postępowaniu niezbędna jest rzetelna ocena stanu zdrowia podopiecznej w kontekście rzeczywistych potrzeb opiekuńczych niepełnosprawnej i ponowne ustalenie dokładnego zakresu obowiązków skarżącej związanych z opieką, jak również ilości czasu, jaki skarżąca musi poświęcić na ich wykonanie, jak również na dojazd do miejsca sprawowania opieki, co może być istotne, jeśli strona musi korzystać z lokalnej komunikacji. Należy przy tym zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 ustawy nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18, Lex).

W ocenie Sądu, dopiero po przeprowadzeniu postępowania z zachowaniem reguł procesowych, o których mowa powyżej i z uwzględnieniem wskazań Sądu, w którym to strona będzie miała możliwość wypowiedzenia się i przedstawienia dowodów na potwierdzenie zasadności swego żądania, organ I instancji będzie mógł rozstrzygnąć zgodnie z prawem, czy zakres sprawowanej opieki i wykonywanych przez skarżącą czynności w związku z opieką nad niepełnosprawną matką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia czy pracy zarobkowej.

Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza D., o czym orzekł jak w sentencji wyroku.