Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1988/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 140 ust 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1112
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.
article: art. 59 par 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1988/14 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 kwietnia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędziowie: WSA Paweł Dąbek (spr.), WSA Waldemar Michaldo, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2015 r., sprawy ze skargi I. S.A. w upadłości układowej z/s w K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 30 października 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, , , I. uchyla zaskarżone postanowienie,, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej, koszty postępowania w kwocie 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem, złotych)., ,


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia 30 października 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 września 2014 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Oddział w K.) prowadził wobec IDM Spółki akcyjnej w upadłości układowej z siedzibą w K. (dalej: strony skarżącej) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od października do listopada 2013 r. oraz od kwietnia do maja 2014 r., jak również zaległości z tytułu składek na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia do maja 2014 r. Postępowania egzekucyjne zostały wszczęte – odpowiednio – w dniach 21 lipca i 22 lipca 2014 r. przez zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. W dniu 5 sierpnia 2014 r. doręczono stronie skarżącej odpisy ww. tytułów wykonawczych. Ponadto postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych od dnia 22 lipca 2014 r.

Pismem z dnia 27 sierpnia 2014 r. strona skarżąca wniosła o umorzenie ww. postępowań egzekucyjnych wskazując, że prowadzona egzekucja narusza art. 140 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2012, poz. 1112 ze zm.; dalej: p.u.n.), wobec jej wszczęcia po ogłoszeniu upadłości skarżącej spółki, które nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt [...].

Postanowieniem z dnia 1 września 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia ww. postępowania egzekucyjnego. Na uzasadnienie tego rozstrzygnięcia podano, że organ zgadza się ze stroną skarżącą, iż po dniu ogłoszenia upadłości, wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec upadłego w celu wyegzekwowania zaległości objętych z mocy prawa układem, powstałych przed ogłoszeniem upadłości należy uznać za niedopuszczalne. Organ wskazał jednak, że w świetle art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. ogłoszenie upadłości nastąpiło po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, tj. w dniu dokonania zajęcia jednego z rachunków bankowych i jednocześnie jeden dzień po zajęciu drugiego z rachunków bankowych strony skarżącej. W ocenie organu nie można stwierdzić, by postępowania egzekucyjne zostały wszczęte po ogłoszeniu upadłości spółki, zaś obecnie postępowania prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych są zawieszone.

W zażaleniu na powyższe postanowienie strona skarżąca zaskarżyła je w części obejmującej odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], zarzucając organowi naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w zw. z art. 140 ust. 1 oraz art. 51 ust. 2 i art. 52 p.u.n. W ocenie strony skarżącej, w świetle ww. przepisów p.u.n. nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania egzekucyjnego w tym samym dniu, w którym wydano postanowienie o ogłoszeniu upadłości zobowiązanego, gdyż postanowienie o ogłoszeniu upadłości odnosi swój skutek z początkiem dnia, w którym zostało wydane. Strona skarżąca zażądała umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i uchylenia zajęć dokonanych w tym postępowaniu.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 listopada 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy ww. postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tego postanowienia zauważono, że zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, zgodnie ze stanowiskiem znajdującym odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym ma charakter formalny, co oznacza, że organ egzekucyjny bada, czy dany rodzaj obowiązku podlega egzekucji w trybie procedury administracyjnej. Z niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej mamy do czynienia, gdy w sprawie wystąpiła okoliczność wykluczająca możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względów formalnych. W rzeczonym przypadku należnością są składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz składki na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, które podlegają egzekucji administracyjnej zgodnie z art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze organ przyjął, iż zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej jest bezzasadny.

Następnie organ zauważył, że zgodnie z art. 273 p.u.n., składki na Ubezpieczenie Zdrowotne i składki na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wchodzą w skład zawartego układu. W takim wypadku istnieje zakaz spłaty zobowiązań objętych układem (art. 87 p.u.n.). Postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu ze swej istoty ma na celu restrukturyzację zobowiązań upadłego w drodze układu. Dlatego też z chwilą wszczęcia tego postępowania ustanowiony jest zakaz spełniania świadczeń wynikających z zobowiązań objętych układem. Naruszenie zakazu ustanowionego w art. 87 p.u.n. oraz spłata zobowiązań objętych układem pociąga za sobą nieważność takiej czynności stosownie do art. 58 k.c. Jednocześnie wbrew twierdzeniom strony skarżącej, art. 140 § 1 p.u.n., nie uniemożliwia prowadzenia egzekucji z zajętej wierzytelności. Przepis ten stanowi bowiem, że postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu, a jeszcze niewydane, przelewa się do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. W rzeczonym przypadku powyższy przepis ma zastosowanie jedynie o tyle, że organ egzekucyjny był zobowiązany i dokonał zawieszenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Natomiast istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie będzie miała dyspozycja art. 87 w zw. z art. 295 p.u.n. Ten przepis stanowi, że z dniem uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ z mocy prawa ulegają umorzeniu postępowania zabezpieczające i egzekucyjne prowadzone przeciwko upadłemu w celu zaspokojenia należności objętych układem, a tytuły wykonawcze lub egzekucyjne, które stanowiły podstawę do prowadzenia takich postępowań, tracą z mocy prawa wykonalność. Sąd z urzędu wyda wówczas postanowienie stwierdzające umorzenie postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających oraz utratę wykonalności sądowych tytułów wykonawczych i egzekucyjnych. Należy zatem wnioskować z powyższego przepisu, iż dopiero uprawomocnienie się postanowienia zatwierdzającego układ powoduje umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko upadłemu.

Pismem z dnia 3 grudnia 2014 r. strona skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższe postanowienie, wnosząc o uchylenie jego i poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

1) art. 140 ust. 1 p.u.n. w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że przepis ten nie ma charakteru formalnego (procesowego), w wyniku czego organ odwoławczy błędnie przyjął, że sformułowany na jego podstawie zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej nie ma charakteru formalnego i nie może stanowić podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego;

2) art. 11 k.p.a. i art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do twierdzeń strony dotyczących oceny prawnej skutków wszczęcia postępowania egzekucyjnego w dniu ogłoszenia upadłości, pomimo, iż prawidłowa ocena tych skutków miała istotne znaczenie dla sposobu załatwienia sprawy, stanowiąc w istocie jedyny punkt sporny między stronami.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W replice z dnia 4 lutego 2015 r. strona skarżąca rozszerzyła uzasadnienie stawianych zarzutów. Z kolei w piśmie procesowym z dnia 14 kwietnia 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżone postanowienie naruszało prawo w sposób uzasadniający jego uchylenie.

W pierwszej kolejności należało zaznaczyć, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o art. 59 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Ponadto, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W realiach rozpoznawanej sprawy, strona skarżąca upatrywała podstawy umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., a zatem wskazując na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Strona skarżąca podniosła, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] jest niedopuszczalne, albowiem zostało wszczęte względem zobowiązanego pozostającego w upadłości.

Należy zatem zauważyć, że w myśl art. 140 ust. 1 p.u.n., postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Nie budzi zasadniczych wątpliwości fakt, że zakaz kontynuowania postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających, wyrażający się w ich zawieszeniu z mocy prawa, odnosi się również do wszczynania tych postępowań (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 10/14; LEX nr 1479869). Innymi słowy, skoro organy egzekucyjne nie mogą dalej prowadzić postępowania egzekucyjnego wszczętego przed ogłoszeniem upadłości, to również nie mogą wszczynać go już po jej ogłoszeniu (zob. wyrok NSA z dnia 10 listopada 1999 r., sygn. akt SA/Sz 1794/98; LEX nr 39021). Uwzględniając przytoczone wypowiedzi sądów administracyjnych należy zatem uznać, że art. 140 ust. 1 p.u.n. nakazuje zawieszenie postępowania egzekucyjnego wszczętego przed dniem ogłoszenia upadłości oraz wyklucza wszczęcie postępowania egzekucyjnego od dnia ogłoszenia upadłości zobowiązanego.

Należy zatem zauważyć, że w stanie faktycznym kontrolowanego postępowania, postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zostało wszczęte w dniu 22 lipca 2014 r. i okoliczność ta nie jest przedmiotem sporu między stroną skarżącą, a Dyrektorem Izby Skarbowej . W tym samym dniu, tj. 22 lipca 2014 r. postanowieniem Sądu Rejonowego w K. (syn. akt [...] ) ogłoszono upadłość strony skarżącej z możliwością zawarcia układu. Zdaniem Sądu, dla oceny skutków ogłoszenia upadłości dla postępowania egzekucyjnego wszczętego w tym samym dniu co wspomniane postanowienie, istotne znaczenie ma treść art. 51 ust. 2 p.u.n. Przepis ten stanowi, że postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To zaś oznacza, że "od początku" dnia 22 lipca 2014 r. strona skarżąca znajdowała się w upadłości z możliwością zawarcia układu. Nie ma przy tym w szczególności znaczenia godzina wydania wspomnianego postanowienia przez sąd upadłościowy.

Analiza stanu faktycznego kontrolowanej sprawy, przy uwzględnieniu przytoczonych wyżej przepisów p.u.n. i ich interpretacji dokonywanej przez sądy administracyjne, prowadzi do wniosku, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zostało istotnie wszczęte względem zobowiązanego znajdującego się w upadłości z możliwością zawarcia układu.

W tym miejscu wypada wskazać, że dopuszczalność egzekucji administracyjnej stanowi przesłankę, która warunkuje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a wszelkie okoliczności wpływające na możliwość prowadzenia egzekucji powinny być brane pod uwagę z urzędu przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II FSK 2545/10; LEX nr 1244245). Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej występuje zatem wtedy, gdy wystąpi jakakolwiek okoliczność uniemożliwiająca prowadzenie egzekucji administracyjnej. Sąd zgadza się w tym miejscu z Dyrektorem Izby Skarbowej, który stwierdził, że przesłanka niedopuszczalności z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. powinna mieć charakter formalny, a zatem odnoszący się do postępowania jako takiego, a nie ściśle do treści dochodzonego obowiązku. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę – inaczej niż organ – uważa jednak, że z art. 140 ust. 1 p.u.n. wynika właśnie przesłanka o charakterze formalnym. Nie dotyczy ona bowiem samej treści obowiązku dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym (istnienia lub wysokości obowiązku objętego egzekucją), ale wyłącznie czasowego wyłączenia możliwości wszczynania postępowania egzekucyjnego w stosunku do podmiotu pozostającego w upadłości układowej. W ocenie Sądu obowiązki organu wynikające z art. 140 ust. 1 p.u.n. – a zatem 1) nakaz zawieszenia postępowania egzekucyjnego wszczętego przed ogłoszeniem upadłości zobowiązanego z możliwością zawarcia układu oraz 2) zakaz wszczęcia postępowania egzekucyjnego względem upadłego układowo – mają charakter ściśle formalny (procesowy) i wprost stanowią o prawnej niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego z przyczyn podmiotowych, tj. odnoszących się do strony postępowania, a nie do treści dochodzonego obowiązku.

Wobec powyższego Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w zw. z art. 140 ust. 1 p.u.n., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznaje również za uzasadnione zarzuty skarżącego w zakresie naruszenia przez organ art. 11 k.p.a. i art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie odniósł się bowiem w wyczerpujący sposób do twierdzeń strony skarżącej wyrażonych w rozpoznawanym przez organ środku odwoławczym, które – jak wyżej wskazano – okazały się fundamentalne dla kierunku załatwienia tej sprawy.

Z tych przyczyn Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Rzeczą Dyrektora Izby Skarbowej będzie zatem ponowne rozpatrzenie sprawy na skutek zażalenia strony skarżącej. Organ dokona tego z uwzględnieniem stanowiska wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu, odnosząc się szczegółowo do wszystkich twierdzeń strony, przez co zrealizuje zasadę przekonywania wynikającą z art. 11 k.p.a. Organ weźmie również pod uwagę fakt, że strona skarżąca przedmiotem zażalenia uczyniła postanowienie w części dotyczącej jednego tytułu wykonawczego. Oznacza to tym samym, że Dyrektor Izby Skarbowej będzie zobowiązany do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającej ten fakt.

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę, ustaloną w myśl art. 205 § 2 p.p.s.a. złożyła się równowartość wpisu od skargi (100 zł), opłaty skarbowej za złożenie dokumentu pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej (240 zł) w wysokości wynikającej z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).

Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji.