Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 820/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art.23 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 101 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) Sędzia NSA del. Tomasz Zbrojewski Protokolant: sekretarz sądowy Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych oraz B.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2009r. sygn. akt II SA/Wa 1408/08 w sprawie ze skargi Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1408/08, po rozpoznaniu skargi Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu, uchylił zaskarżoną decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] sierpnia 2008 r., oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku B.S. w podjęcie działań w celu ochrony jej danych osobowych.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z [...] lutego 2008 r., odmówił uwzględnienia wniosku B.S., zawierającego prośbę o sprawdzenie czy ujawnienie danych osobowych jej i jej męża A.S. przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu, pozyskanych z bazy systemu POLTAX dla potrzeb prowadzonego wobec niej postępowania dyscyplinarnego, odbyło się zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż Rzecznik Dyscyplinarny Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu dnia 31 maja 2006 r. wszczął, na polecenie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu postępowanie wyjaśniające w sprawie zarzutów stawianych wobec B.S., byłego wicedyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu, w zakresie naruszenia przepisów ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz.U. z 2006 r. Nr 216, poz. 1584 ze zm.) oraz ówcześnie obowiązującej ustawy z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483 ze zm.), a także Kodeksu Etyki Służby Cywilnej (M.P. z 2002 r. Nr 46, poz. 683). Z wyjaśnień Dyrektora UKS wynika, że z własnej inicjatywy pozyskał on dane osobowe ww. z bazy danych POLTAX w zakresie: imienia i nazwiska, nr NIP, PESEL, adresu do korespondencji, nr telefonu, a także informacje dotyczące ilości dokumentów wymiarowych w latach 1998–2005 oraz jako podmiot związany w latach 1998–2004, oraz informacje w zakresie kodu podatku PIT za 2004 i 2005, kwoty przypisu – odpisu za 2004 i 2005 r., dane dotyczące zeznań za 2004 i 2005 r., informacje dotyczące wyboru sposobu opodatkowania, celu złożenia formularza, przychodu podatnika, kosztów uzyskania przychodu i dochodu podatnika z działalności wykonywanej osobiście, informacje o załączniku PIT-11 i PIT-R oraz PIT B za 2004 r., pobranych zaliczek oraz składek na ubezpieczenia zdrowotne. Ich wydruk, po zamazaniu większości danych, został dołączony do akt postępowania dyscyplinarnego, które zakończyło się orzeczeniem Komisji Dyscyplinarnej z dnia [...] października 2006 r., następnie zaskarżonym przez B.S. oraz przez Rzecznika Dyscyplinarnego i całość akt przekazano do Wyższej Komisji Dyscyplinarnej. Według informacji na dzień 26 listopada 2007 r., sprawa nie została ostatecznie rozstrzygnięta.

Od decyzji GIODO wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu, w którym wniósł o zmianę uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zarzucając braki w zakresie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz niezgodną ze stanem prawnym interpretację przepisów prawa i uprawnień organu kontroli skarbowej w zakresie przetwarzania danych osobowych. W szczególności zarzucił, że nie jest prawdziwe, iż pozyskał on dane z systemu RemDat wyłącznie na potrzeby prowadzonego przez Rzecznika Dyscyplinarnego postępowania wyjaśniającego, bowiem pobranie danych z bazy POLTAX podyktowane było przede wszystkim realizacją ustawowych zadań kontroli skarbowej wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 17 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 14 oraz art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 65 ze zm.). Stwierdził, że niezależnie podjęte działania oraz ustalenia Rzecznika dały podstawę do podejrzeń, iż poza odpowiedzialnością dyscyplinarną członka korpusu służby cywilnej, zaistniała groźba popełnienia przez B.S. przestępstw określonych w art. 228–231 Kodeksu karnego, tj. złożenia niezgodnych ze stanem rzeczywistym oświadczeń majątkowych, a także popełnienia przestępstw podatkowych. Pozyskując dane i realizując ustawowe zadania Dyrektor skierował kilkakrotnie pisma w sprawie B.S. do Ministerstwa Finansów, a następnie udostępnił je Rzecznikowi Dyscyplinarnemu w związku z wykonywaniem zadań określonych w ustawie o służbie cywilnej, co wypełnia przesłankę z art. 23 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych. Zatem nie można przyjąć, by przetwarzanie danych osobowych B.S. odbyło się z naruszeniem tegoż przepisu. W ocenie Dyrektora, kwestionowanie uprawnienia do przetwarzania danych osobowych, także tych uzyskiwanych z bazy POLTAX, podważałoby legalność pozyskiwania jakiegokolwiek materiału dowodowego przez Rzecznika Dyscyplinarnego. Generalny Inspektor swoje wątpliwości w zakresie uprawnień Rzecznika i legalności pozyskiwania danych osobowych wyraził wprost w swej decyzji, stwierdzając, iż legalność dowodów zostanie oceniona przez Wyższą Komisję Dyscyplinarną i sąd powszechny w postępowaniu dyscyplinarnym, a to stoi w sprzeczności z sentencją zaskarżonej ww. decyzji oraz stwierdzeniem popełnienia przestępstwa określonego w art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych przez skarżącego. Odnośnie pozyskania danych A.S. Dyrektor wskazał, iż wynikało ono ze wspólnego rozliczenia podatkowego małżonków S. i nie było możliwe rozdzielenie tych danych.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję jak również stanowisko, iż udostępnienie danych osobowych B.S. i jej męża na potrzeby prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, nastąpiło z naruszeniem art. 23 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 26 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o ochronie danych osobowych. Zdaniem organu, bez znaczenia pozostają okoliczności: czy pobranie danych B.S. z bazy RemDat podyktowane było realizacją ustawowych zadań kontroli skarbowej i czy dane te były faktycznie w tym celu wykorzystywane, bowiem badana była legalność udostępnienia przez Dyrektora UKS-u tych danych Rzecznikowi Dyscyplinarnemu w celu wykorzystania w postępowaniu dyscyplinarnym. W tym zakresie organ wskazał, iż Dyrektorowi – poza uprawnieniami do zainicjowania postępowania wyjaśniającego oraz prawem do pozyskiwania informacji o dokonanych w jego toku przez Rzecznika ustaleniach wynikającymi z art. 117 ust. 2 ówcześnie obowiązującej ustawy o służbie cywilnej, jak i późniejszym obowiązkiem wykonania kary dyscyplinarnej (art. 120 ust. 2 ww. ustawy) – nie przysługują uprawnienia strony ani w szczególności uprawnienie do składania wniosków dowodowych w tym postępowaniu. Jednocześnie Dyrektor jest co prawda uprawniony do pozyskania danych skarbowych z racji pełnienia funkcji organu kontroli skarbowej, niemniej jednak nie jest uprawniony do wykorzystania tych danych w innym celu niż na potrzeby realizacji zadań, wynikających z ustawy o kontroli skarbowej. Dyrektor w niniejszej sprawie działał nie jako organ kontroli skarbowej, lecz jako pracodawca, który zainicjował postępowanie wyjaśniające przed Rzecznikiem Dyscyplinarnym, które toczyło się na podstawie odrębnych przepisów. Dlatego też uznano, że pozyskanie tych danych nie było realizacją ustawowych celów.

Odnosząc się do odmowy uwzględnienia wniosku B.S. organ podał, że w sytuacji, gdy dojdzie do udostępnienia danych osobowych osobie nieupoważnionej, Generalny Inspektor może nakazać usunięcie uchybień. Niemniej jednak, w niniejszej sprawie udostępnione przez Dyrektora dane osobowe wchodzą w skład akt postępowania, które toczy się przed Wyższą Komisją Dyscyplinarną, od której, stosownie do przepisu art. 93 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy o służbie cywilnej, służy odwołanie do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego sądu apelacyjnego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Dlatego legalność zgromadzonych w toku postępowania dowodów zostanie oceniona przez Wyższą Komisję i sąd powszechny.

Decyzja GIODO z dnia [...] sierpnia 2008 r. stała się przedmiotem skargi Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uzupełnionej pismem z 8 grudnia 2008 r., w której wniesiono o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej, ewentualnie o umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: przepisów prawa materialnego, w tym art. 23 ust. 1 pkt 2 i 4 w związku z art. 26 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych oraz przepisów procedury administracyjnej, w tym art. 7, art. 77, art. 80, art. 32 i 40 § 2 k.p.a. poprzez pominięcie pełnomocnika strony w doręczeniu istotnego pisma w toku prowadzonego postępowania.

Uzasadniając skargę, Dyrektor Urzędu Skarbowego podał, iż w sprawie występuje w podwójnej roli, tj. organu kontroli skarbowej oraz kierującego pracą Urzędu. Jego zdaniem, brak jest podstaw do stosowania Ordynacji podatkowej w zakresie dotyczącym tajemnicy skarbowej, gdyż sprawa nie dotyczy postępowania kontrolnego, a ponadto w rozpoznawanej sprawie, nie ma mowy o ujawnieniu tajemnicy skarbowej, bowiem przedmiotowe dane należały, bądź do danych jawnych, bądź były w posiadaniu skarżącego niezależnie od bazy danych POLTAX, zwłaszcza, że miał on prawo i obowiązek podjęcia stosownych działań służbowych w ramach realizacji zadań nałożonych na niego przepisami ustawy o kontroli skarbowej. Powołując się na art. 39 ust. 2b ustawy o kontroli skarbowej skarżący wskazał, iż B.S. jako inspektor kontroli skarbowej oraz wicedyrektor, corocznie składała oświadczenia majątkowe wraz z kserokopią zeznania o wysokości osiągniętego dochodu własnego bądź wspólnego z małżonkiem. W związku z tym najpóźniej do 15 maja 2006 r. organ kontroli skarbowej był w posiadaniu wiedzy obejmującej wszystkie dane zawarte w zeznaniach rocznych za lata od 1999 do 2005 r. włącznie, które następnie znalazły się na wydruku RemDat (z bazy POLTAX), który został pobrany 5 lipca 2006 r. Dlatego skarżący stwierdza, że nie jest prawdą, iż dokonanie wydruku z bazy POLTAX i przekazanie go w formie wyciągu (bowiem większość danych została zamazana) Rzecznikowi Dyscyplinarnemu spowodowało naruszenie tajemnicy skarbowej. Ponadto powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 marca 2006 r. o sygn. akt K 17/05 (OTK-A 2006, nr 3, poz. 30) oraz wyrok Sądu Najwyższego z 12 września 2001 r. sygn. akt V CKN 440/00 (OSNC 2002, nr 5, poz. 68) wskazał, że B.S. sprawowała funkcję wicedyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu, będąc zarazem inspektorem kontroli skarbowej, co oznacza, iż pełniła ona funkcję publiczną co skutkowało ograniczeniem jej prawa do prywatności, w tym jej stanu majątkowego jako urzędnika państwowego. Ponadto Dyrektor podkreślił, że wykorzystując dane B.S. uczynił to wyłącznie na użytek służbowy, wykonując obligatoryjne zadania wynikające z pełnionej funkcji dyrektora urzędu, a informacje te nie wykroczyły poza niezbędność określoną potrzebami. Dane objęte skargą małżonków S., przekazane Rzecznikowi Dyscyplinarnemu dotyczyły dokumentacji pracowniczej B.S., zawartej w aktach osobowych, finansowo-płacowych i oświadczeniach majątkowych zaś sprawa dyscyplinarna jest sprawą pracowniczą, stąd podlega rozstrzygnięciu w oparciu o dostępne dane o charakterze pracowniczym. Dane małżonka B.S. wynikają z faktu prowadzenia działalności gospodarczej w miejscu zamieszkania w latach 1998-2002.

Zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego sprawdza się do pominięcia pełnomocnika strony w czynności, która nie wymagała jego osobistego działania poprzez niedoręczenie pełnomocnikowi pisma z 24 kwietnia 2008 r., skierowanego do niego w związku z rozpatrywanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy, rozstrzygniętej decyzją Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 26 lutego 2008 r., odmawiającą rozstrzygnięcia wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zaskarżonej decyzji, zaś w kwestii pominięcia pełnomocnika skarżącego organ podał, że Dyrektor składając samodzielnie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy bez udziału pełnomocnika chwilowo wyeliminował go z tej czynności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę wskazał, iż zaskarżone orzeczenie narusza prawo.

Sąd stwierdził, iż problem w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu, korzystając z danych osobowych objętych systemem RemDat z systemu POLTAX naruszył wskazane przez organ przepisy ustawy o ochronie danych osobowych, w świetle twierdzeń Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, który uznał, iż udostępnienie danych osobowych B.S. i jej męża na potrzeby prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, nastąpiło z naruszeniem art. 23 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.).

Analizując przepis art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych Wojewódzki Sąd wskazał, iż w przypadku przetwarzania danych osobowych przez administratora danych, bez zgody osoby, której te dane dotyczą, w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie i rozważenie, czy spełniona jest ustawowa przesłanka szczegółowa uzasadniająca taki rodzaj przetwarzania danych a następnie, jeżeli jest spełniona, ustalenie i rozważenie wszystkich okoliczności koniecznych do wyważenia niezbędnej ochrony interesów osoby, której dane dotyczą oraz interesów administratora danych. Rozpoznanie podniesionych w skardze zarzutów wymaga także, zdaniem WSA, odniesienia się do dyrektyw Unii Europejskiej, a w szczególności dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 95/46/WE z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.Urz. WE L 281 z dnia 23 listopada 1995 r., załącznik A), która w art. 7 lit. f dopuszcza przetwarzanie danych osobowych przez administratora, gdy jest to konieczne z punktu widzenia potrzeb wynikających z uzasadnionych interesów związanych z podstawowymi prawami i wolnościami osoby, której dane dotyczą. Oznacza to, że dyrektywa nakazuje ważyć interesy obu stron w konkretnym przypadku i co do zasady – dopuszcza przetwarzanie danych, które jest konieczne do realizacji prawnie usprawiedliwionych celów administratora, chyba że po dokonaniu porównania interesów obu stron okaże się, że podstawowe prawa i wolności jednostki mają większą wagę niż konkretny interes administratora.

Wojewódzki Sąd podkreślił, że realizowanie celu prawnie usprawiedliwionego nie może przesądzić o dopuszczalności przetwarzania danych osobowych (udostępnienia tych danych innemu podmiotowi) bez zgody osoby, której dane dotyczą. Konieczne jest dokonanie oceny, czy jest to niezbędne dla realizacji tego celu, a co najważniejsze, dokonanie wyważenia interesów administratora danych i osoby, której dane dotyczą, przy uwzględnieniu celu ustawy o ochronie danych osobowych, którym jest ochrona prywatności w rozumieniu art. 47 Konstytucji RP. Realizacja prawnie usprawiedliwionego celu przez administratora danych w żadnym razie nie może naruszać praw i wolności osoby, której dane dotyczą

Udzielając odpowiedzi na istotę problemu Sąd wskazał, iż stanowisko GIODO byłoby jak najbardziej uzasadnione gdyby nie fakt, że Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowego występuje w podwójnej roli, tj. organu kontroli skarbowej oraz kierującego pracą Urzędu, który realizuje zadania kontroli skarbowej wymienione w art. 2 i 3 ustawy o kontroli skarbowej a ponadto jako kierownik urzędu realizuje inne zadania wynikające także z ustawy o służbie cywilnej, z Kodeksu postępowania administracyjnego czy też Kodeksu pracy. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 pkt 1 ustawy o kontroli skarbowej, dyrektor organizuje pracę urzędu i jest przełożonym zatrudnionych w nim inspektorów i pracowników, będących członkami korpusu służby cywilnej.

W rozpoznawanej sprawie podstawowe znaczenie ma wskazanie, że B.S., której wniosek zainicjował niniejszą sprawę była nie tylko wicedyrektorem Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu ale również inspektorem kontroli skarbowej i członkiem korpusu służby cywilnej, zatem stosownie do art. 39 ust. 2b ustawy o kontroli skarbowej miała obowiązek corocznie do 15 maja składać oświadczenia majątkowe wraz z załącznikiem – kserokopią zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym i jego korekt.

W związku z powyższym najpóźniej do 15 maja 2006 r. organ kontroli skarbowej był w posiadaniu wiedzy obejmującej wszystkie dane zawarte w zeznaniach rocznych za lata od 1999 do 2005 r. włącznie, które następnie znalazły się na wydruku RemDat (z bazy POLTAX). Sąd zgodził się ze stanowiskiem strony skarżącej, iż niewątpliwie złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia majątkowego lub zeznania podatkowego, ale także ukrywanie dochodów i ich źródeł, składanie deklaracji podatkowych niezgodnych ze stanem faktycznym podlega, na podstawie art. 67 ust. 1 pkt 1 i 7 ustawy o służbie cywilnej, odpowiedzialności dyscyplinarnej członka korpusu służby cywilnej, a tym bardziej pracownika Urzędu stojącego na straży ochrony interesów i praw majątkowych Skarbu Państwa, zapewniającego skuteczność wykonywania zobowiązań podatkowych i innych należności stanowiących dochód budżetu państwa.

Jednakże w praktyce, prawo do ochrony danych osobowych ulega ograniczeniu z uwagi na interes publiczny, czyli nie jest to prawo o charakterze absolutnym, jak większość praw chronionych konstytucyjnie. Nie można, zdaniem WSA, tak rozumieć przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, że udostępnienie danych osobowych członka korpusu służby cywilnej w celu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego narusza dobro tej osoby, gdyż byłoby to niczym nieuzasadnione jej uprzywilejowanie. Tak więc, wprost z przepisów prawa dopuszczalne jest przetwarzanie danych osobowych, w tym objętych tajemnicą skarbową, w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego, tym bardziej, iż dane te są z mocy prawa w posiadaniu instytucji prowadzącej dane postępowanie i w ramach tejże instytucji są prawnie chronione.

Według Sądu I instancji, nie można podzielić poglądu organu, że należy abstrahować od celu dla jakich dane zostały pobrane, bowiem przepisy wyraźnie wskazują, że w stosunku do członka korpusu służby cywilnej stawiane są znacznie wyższe standardy niż w stosunku do wszystkich innych pracowników, o czym świadczy obowiązek przedstawienia kopii swojego zeznania podatkowego oprócz zeznania majątkowego. A zatem, skoro ustawodawca przewidział odpowiedzialność dyscyplinarną członka korpusu służby cywilnej za m.in. złożenie niezgodnego ze stanem rzeczywistym oświadczenia majątkowego, w świetle art. 39 ust. 2e ustawy o kontroli skarbowej w związku z art. 13 ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, to w ten sposób zostały spełnione przesłanki z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy i nie doszło do naruszenia wskazanego przez organ przepisu. Niezrozumiałe bowiem byłoby i niczym nieuzasadnione stanowisko, które z jednej strony zobowiązywałoby dyrektora jednostki do realizowania nałożonych na niego obowiązków względem podległych mu funkcjonariuszy służby cywilnej, a z drugiej strony nie mógłby on tych obowiązków realizować z uwagi na zasłanianie się przez funkcjonariusza ochroną jego danych osobowych.

Wojewódzki Sąd stwierdził, iż kwestionowanie uprawnienia do przetwarzania danych osobowych, także tych uzyskiwanych z bazy POLTAX, przeczyłoby legalność pozyskiwania jakiegokolwiek materiału dowodowego przez Rzecznika Dyscyplinarnego. Przyjmując argumentację, iż Rzecznik nie miał uprawnień do pozyskania danych z bazy POLTAX, gdyż brak jest wprost takiego zapisu w ustawie o służbie cywilnej, w innych normach i uregulowaniach prawnych, powodowałoby, iż również pozostałe działania dowodowe Rzecznika byłyby pozbawione podstaw prawnych, w tym przesłuchanie świadków, stron, powołanie biegłego, pozyskiwanie dowodów ze źródeł zewnętrznych, z akt osobowych pracowników urzędu. W takim przypadku również dyrektor generalny urzędu nie mógłby np. przekazać nawet dowodów świadczących o niewinności strony objętej postępowaniem, świadczących o bezprzedmiotowości postępowania, a w ostateczności zmuszony zostałby do przekazania takich dowodów w formie anonimowej, co byłoby absurdem.

Dlatego też, zdaniem Sądu, nie doszło do naruszenia art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych a przetwarzanie danych osobowych wnioskodawczyni było niezbędne dla osiągnięcia celu, którym było prowadzone w stosunku do niej postępowanie dyscyplinarne. Ponadto w świetle powyższych argumentów nie ma znaczenia dla sprawy fakt, że dane te zostały przekazane Rzecznikowi Dyscyplinarnemu prowadzącemu postępowanie. Pozyskane z bazy POLTAX dane osobowe zostały uzyskane zgodnie z uprawnieniami organu i w związku z realizacją ustawowych obowiązków z ustawy o służbie cywilnej.

Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej, dotyczącego naruszenia art. 32 w związku z art. 40 k.p.a. to Sąd zarzut ten podzielił, bowiem zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a., jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi, zatem argumentacja organu dotycząca chwilowego odwołania pełnomocnictwa nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych zarzucając:

– naruszenie przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące niezasadnym uchyleniem zaskarżonej decyzji GIODO z dnia [...] sierpnia 2008 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 26 lutego 2008 r., wobec błędnego przyjęcia, iż skarżący organ wydając ww. decyzje naruszył art. 23 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.),

– naruszenie prawa materialnego – a konkretnie art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 293 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż dopuszczalne było przetwarzanie danych objętych tajemnicą skarbową w ramach postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego.

Wskazując na powyższe wniesiono, na podstawie art. 176 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż skarżący kasacyjnie nie zgadza się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu, który niezasadnie uchylił zaskarżone decyzje. Jego zdaniem dane podatników zawarte w bazie POLTAX objęte są tajemnicą skarbową, gdyż dotyczą rocznych zeznań podatkowych, czego jednak Sąd nie wziął pod uwagę, jak również faktu, iż istnieje zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do pozyskiwania danych objętych tajemnicą skarbową przewidzianych przepisami Ordynacji podatkowej (art. 297–299). Kluczowe znaczenie ma okoliczność ujawnienia takich danych Rzecznikowi Dyscyplinarnemu w celu ich wykorzystania do toczącego się postępowania dyscyplinarnego, które jest postępowaniem odrębnym, prowadzonym na mocy przepisów ustawy o służbie cywilnej, a nie postępowaniem prowadzonym czy też nadzorowanym przez Dyrektora. Bez znaczenia jest to, iż Dyrektor występuje w podwójnej roli, tj. organu kontroli skarbowej i pracodawcy, bowiem dane, stanowiące tajemnicę skarbową, zostały wykorzystane przez Dyrektora do postępowania prowadzonego nie przez niego – w celu kontroli skarbowej (art. 7 ust. 2 ustawy o kontroli skarbowej) a przez Rzecznika Dyscyplinarnego, który nie jest podmiotem uprawnionym do pozyskiwania takich danych. Skoro dane są w posiadaniu Dyrektora i są prawnie chronione to tym samym nie mogą być przez niego wykorzystane, nawet jeśli pełni podwójną funkcję organu kontroli skarbowej jak również pracodawcy. Dlatego też, wbrew wywodom Sądu, doszło do naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła również B.S., w której zarzuciła:

1) na mocy art. 174 pkt 1p.p.s.a. – naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

– art. 23 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) przez jego niezastosowanie, pomimo iż Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu pozyskał dane osobowe w związku z wykonywaniem czynności pracodawcy, a nie organu kontroli skarbowej, a zatem nie był uprawniony do ich uzyskania,

– art. 7 lit. f/ dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 95/46 WE z 24 października 1995 r. (Dz.Urz. WE L 281 z 23 listopada 1995 r., załącznik A) przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż interes administratora danych nie był dostatecznie zabezpieczony innymi przepisami prawa, co uzasadniało pozyskanie danych przez DUKS występującego w roli pracodawcy, a nie organu kontroli skarbowej,

– art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, przez jego niezastosowanie, pomimo niedopuszczalnej ingerencji przez DUKS w życie prywatne skarżącej,

– art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), przez niezastosowanie, a w związku z tym uznanie przez WSA, że pozycja skarżącej wobec prawa jest gorsza niż innych pracowników służby cywilnej, zatrudnionych poza administracją skarbową,

– art. 39 ust. 2c, ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 65 ze zm.) przez niezastosowanie, pomimo iż miał on zastosowanie do skarżącej,

– art. 39 ust. 2b ww. ustawy o kontroli skarbowej przez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji gdy nie dotyczył on skarżącej,

– art. 7 ust. 2 ustawy o kontroli skarbowej przez niezastosowanie, pomimo iż określał on granice uprawnień DUKS,

2) na mocy art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.:

– art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy poza jej granicami,

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7 ust. 2 ustawy o kontroli skarbowej poprzez uwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez DUKS prawa materialnego poprzez wykorzystanie informacji zgromadzonych w systemie POLTAX przez osobę nieuprawnioną, tj. DUKS, co skutkować powinno oddaleniem skargi,

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 23 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) poprzez uwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez DUKS ww. przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, co powinno skutkować oddaleniem skargi,

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 117 ust. 2 i 3 oraz art. 122 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483 ze zm.) poprzez uwzględnienie przez WSA skargi DUKS w sytuacji gdy realizował on uprawnienia zastrzeżone dla komisji dyscyplinarnej, godząc tym w dobra prawnie chronione Skarżącej i jej męża.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa prawnego świadczonego przez radcę prawnego według norm przepisanych.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie, uznanie przez Sąd, że DUKS występując w roli pracodawcy mógł pozyskać dane z systemu POLTAX oraz przekazać je Rzecznikowi dyscyplinarnemu nie znajduje uzasadnienia zarówno w stanie faktycznym, jak i prawnym.

Zarzut naruszenia przez WSA art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy poza jej granicami, przejawia się w tym, iż Sąd dokonał nieuprawnionego rozstrzygnięcia w zakresie winy i odpowiedzialności dyscyplinarnej skarżącej, bowiem przypisał jej czyny i odpowiedzialność za nie pomimo, iż uprawnienie to jest przypisane jedynie komisji dyscyplinarnej bądź też sądowi karnemu. Natomiast postępowanie dyscyplinarne wobec skarżącej w II instancji nie zostało zakończone, a postępowanie prowadzone przez prokuraturę zostało umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. z uwagi na to, iż czyn nie zawierał znamion czynu zabronionego.

Wojewódzki Sąd niewłaściwie zastosował art. 39 ust. 2b ustawy o kontroli skarbowej, uznając, że skarżąca będąc wicedyrektorem Urzędu Kontroli Skarbowej była jednocześnie inspektorem kontroli skarbowej, w związku z czym, na podstawie ww. przepisu zobowiązana była do złożenia oświadczenia majątkowego wraz z załącznikiem – kserokopią zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym kierownikowi jednostki, tj. dyrektorowi UKS w Opolu, gdy jako wicedyrektor urzędu kontroli skarbowej zobowiązana była do złożenia oświadczenia majątkowego ministrowi właściwemu ds. finansów publicznych (ministrowi finansów). Wbrew twierdzeniu Sądu DUKS nie miał żadnej wiedzy o danych zawartych w zeznaniach podatkowych skarżącej i jej męża, jak również żadnych uprawnień do analizowania złożonych przez pracowników oświadczeń majątkowych. Brak takich możliwości potwierdził sam DUKS w piśmie z 5 maja 2008 r., w którym stwierdził, że nie dysponował kopiami zeznań, ponieważ były w posiadaniu Ministerstwa Finansów i dlatego "pomocniczo" dokonał wydruku z bazy POLTAX. Z materiału dowodowego wynika, iż DUKS w Opolu występował do Ministerstwa Finansów o kontrolę oświadczenia majątkowego skarżącej, jednak nie zostało to uwzględnione i kontrola nigdy nie została przeprowadzona, co oznacza, iż Minister Finansów nie miał wątpliwości co do rzetelności złożonych oświadczeń majątkowych. Zatem nie mając dostępu do zeznań podatkowych skarżącej, DUKS pozyskał dane z systemu POLTAX, z naruszeniem art. 7 ust. 2 ustawy o kontroli skarbowej, występując w charakterze pracodawcy, a nie organu kontroli skarbowej, bowiem postępowanie wyjaśniające czy też dyscyplinarne nie zostało wymienione w żadnym przepisie ustawy o kontroli skarbowej jako zadanie organu kontroli skarbowej. DUKS w Opolu przekroczył zatem uprawnienia określone w ww. art. 7 ust. 2, a WSA w Warszawie stan ten zaakceptował, naruszając tym samym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. W sytuacji stwierdzenia naruszenia prawa materialnego przez DUKS w Opolu, co prawidłowo ustalił Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, obowiązkiem Sądu było nieuwzględnienie skargi i jej oddalenie na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Uwzględniając skargę DUKS naruszył też zdaniem skarżącej art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 117 ust 2 i 3 oraz art. 122 ustawy z 18 grudnia 1998 r. (Dz.U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483 ze zm.), bowiem nie jest prawdą, tak jak to uznał WSA, że DUKS nie mógłby realizować obowiązków z uwagi na zasłanianie się przez funkcjonariusza ochroną jego danych osobowych. WSA nie miał prawa rozstrzygać kwestii dyscyplinarnych, a to właśnie uczynił uznając, że skarżąca zasłaniała się ochroną danych osobowych. Ponadto Sąd pominął pismo skarżącej z 30 lipca 2007 r., w którym zaznaczyła, że ujawnione dane pozostawały bez związku z postępowaniem dyscyplinarnym, bowiem podstawą wszczęcia postępowania wyjaśniającego było wykonywanie przez skarżącą czynności asystenta biegłego rewidenta, których nigdy nie ukrywała, a dochody osiągnięte z tego tytułu były wykazywane w zeznaniach podatkowych, które następnie wraz z oświadczeniami majątkowymi składane były Ministrowi Finansów. Oświadczenia te nigdy nie były kwestionowane, aż do objęcia stanowiska dyrektora UKS w Opolu w maju 2006 r., który uznał, że czynności asystenta biegłego rewidenta naruszają przepisy ustawy o służbie cywilnej oraz Kodeksu karnego, czego nie podzielił ani prokurator, ani też organy podatkowe.

Ponadto uznanie przez WSA, że dane osobowe skarżącej i jej męża podlegają węższej ochronie niż pozostałych pracowników administracji, oznacza naruszenie art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uznaniem tym WSA w Warszawie naruszył też powołane przez siebie przepisy art. 7 lit. f/ dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 95/46 WE z 24 października 1995 r. oraz art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W odpowiedzi na skargi kasacyjne Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu wniósł o ich oddalenie, w całości podtrzymując argumentację przedstawioną w skardze do Wojewódzkiego Sądu uzupełnionej w piśmie z dnia 8 grudnia 2008 r.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie zawierają usprawiedliwionych podstaw. Bezsporny w sprawie jest fakt, że dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu miał prawo, zgodnie z obowiązującymi przepisami i wynikającymi z nich kompetencjami organów kontroli skarbowej, uzyskać dokumenty dotyczące B.S. z bazy danych POLTAX dotyczące opodatkowania jej oraz prowadzonej przez nią działalności gospodarczej za okres, gdy była ona zastępcą dyrektora UKS w Opolu. Sporne jest natomiast to, czy mógł on następnie, legalnie przekazać tak uzyskane dane osobowe Rzecznikowi Dyscyplinarnemu Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu, w celu wykorzystania ich w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przeciwko B.S. w związku z ujawnieniem niedopuszczalnego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na rzecz podmiotów podlegających kontroli skarbowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że taka forma przetwarzania danych osobowych była zgodna z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) i stanowisko to należy uznać za przekonywujące. Ustawa o ochronie danych osobowych nie chroni bowiem tych danych w sposób bezwzględny i w pewnych sytuacjach daje podstawy do ich przetwarzania również bez zgody osoby, której te dane dotyczą.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 2 wymienionej ustawy przetwarzanie danych jest dopuszczalne, jeżeli jest to niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Przetwarzanie takie jest możliwe także wówczas (art. 23 ust. 1 pkt 5), gdy jest to niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie wskazał, że dyrektor UKS-u w Opolu występował w podwójnej roli: jako organ kontroli skarbowej i jednocześnie jako służbowy przełożony B.S. Jednocześnie B.S. była pracownikiem o szczególnych kwalifikacjach. Była ona bowiem inspektorem kontroli skarbowej piastującym funkcje wicedyrektora UKS-u w Opolu i pracownikiem służby cywilnej. Z tytułu posiadanego statusu miała szereg dodatkowych obowiązków, w tym obowiązek składania swojemu pracodawcy dowodów wykazujących stan jej majątku, źródła i wysokość dochodów. Nie jest przy tym istotne, że ze względu na stanowisko kierownicze w Urzędzie Kontroli Skarbowej składała ona te dokumenty nie dyrektorowi tej jednostki, lecz Ministrowi Finansów, skoro Minister upoważnił dyrektora UKS-u do wykorzystania ich w prowadzonym postępowaniu dyscyplinarnym.

Jednocześnie dyrektor Urzędu w Opolu miał szereg obowiązków związanych z tym postępowaniem. Jako przełożony zatrudnionych w nim inspektorów i innych pracowników (art. 11 ust. 2 pkt 1 ustawy z 28 września 1991 r. o Kontroli Skarbowej – Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 65 ze zm.) miał obowiązek nadzorowania przestrzegania przez nich obowiązków pracowniczych a także inicjowania odpowiednich postępowań dyscyplinarnych i dążenia, aby postępowania te przebiegały prawidłowo oraz zakończyły się trafnym i wydanym zgodnie z prawem orzeczeniem. Nie do przyjęcia jest przy tym, aby w postępowaniu dyscyplinarnym dotyczącym podległego mu pracownika dyrektor UKS-u nie mógł posłużyć się legalnie uzyskanymi dowodami mającymi istotny wpływ na wynik tego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie też zauważył, że dane osobowe, których dotyczy niniejsze postępowanie, były przedstawione Ministrowi Finansów przez B.S. również w celu ewentualnego wykorzystania ich dla prawidłowości wykonywania przez nią obowiązków służbowych. Przyjęcie więc przez Sąd I instancji, iż przetworzenie tych danych było niezbędne dla zrealizowania uprawnienia i spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa nie może więc budzić uzasadnionych zastrzeżeń. B.S. podejmując się wykonywania funkcji wicedyrektora UKS-u i składając przełożonym dokumenty obrazujące jej stan materialny, poziom dochodów i prowadzoną działalność godziła się jednocześnie, że dokumenty te mogą być wykorzystane w postępowaniach związanych z jej stosunkiem służbowym.

Podniesione w skargach kasacyjnych zarzuty naruszenia przepisów art. 23 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych oraz art. 293 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa należy więc uznać za nieuzasadnione.

Dotyczy to także pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego podniesionych w skardze kasacyjnej B.S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przekonywująco wykazał, że działanie dyrektora UKS w Opolu nie stanowiło niedopuszczalnej ingerencji w życie prywatne skarżącej i stanowiło realizację jego ustawowych uprawnień i obowiązków związanych z wykonywaną funkcją. W tej sytuacji nieuzasadnione są też zarzuty naruszenia art. 145 § 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. przez uchylenie zaskarżonych decyzji.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.