Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 449/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2005-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędziowie: Sędzia WSA Tadeusz Piskozub Asesor WSA Wojciech Czajkowski (spr.) Protokolant: Paweł Guziur po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2005r. sprawy ze skargi Firmy Handlowo-Usługowej "A" J. i A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie określenia nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Skarżących kwotę 355 zł (trzysta pięćdziesiąt pięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 04 listopada 2004r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia Firmy Handlowo-Usługowej "A" J. i A. L. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 września 2004r., Nr "[...]" w przedmiocie określenia nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty w wysokości 76.374,44zl, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie to wydano po przeprowadzeniu na podstawie art.71a par. 1 i 8 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 110 poz. 968 z 2002r. z póżn. zm.) kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego.

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowo - Usługowego "B" Sp. z o.o. w L., Naczelnik Urzędu Skarbowego, zawiadomieniem z dnia 27 sierpnia 2003 roku dokonał bowiem zajęcia wierzytelności pieniężnej w Firmie Handlowo - Usługowej "A" z siedzibą w L., wzywając dłużnika, aby należnej od niego kwoty bez zgody organu nie uiszczał zobowiązanemu.

W związku z zajęciem, pismem z dnia 04 września 2003 roku dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ egzekucyjny, iż w chwili obecnej nie prowadzi żadnych transakcji z firmą PPHU "B" Sp. z o.o. i w najbliższym czasie nie zamierza korzystać z usług w/w przedsiębiorstwa.

W czasie kontroli zastosowanego środka egzekucyjnego, organ ustalił, iż dłużnik ten tj. Firma Handlowo - Usługowa "A", pomimo zajęcia dokonywała zakupu towarów u zobowiązanego po dniu 27.08.2003r., co potwierdzają, jak wskazał organ egzekucyjny, faktury wystawione w dniach 30.12.2003r., 9.02.2004r., 16.02.2004r. i l0.03.2004r. na łączną kwotę 76.374,44 zł., w których jako przedmiot transakcji strony wskazały "rozliczenia wzajemne".

W oparciu o poczynione ustalenia organy egzekucyjne uznały, iż przyjęty przez firmy sposób rozliczeń nie mógł mieć wpływu na skuteczność dokonanego zajęcia wierzytelności, bowiem stanowi on naruszenie zakazu rozporządzania wierzytelnością przez zobowiązanego. Rozliczając transakcje poprzez kompensaty i nie przekazując należności z ich tytułu organowi egzekucyjnemu Firma Handlowo-Usługowa "A" nie wypełniła tym samym obowiązku ciążącego na dłużniku zajętej wierzytelności.

Odnosząc się do zarzutów Strony sformułowanych w postępowaniu odwoławczym, w kwestii pominięcia przez organ okoliczności dotyczących potrącenia wzajemnych wierzytelności obu firm, w uzasadnieniu wydanego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż odpowiadając na dokonane zajęcie z dnia 27 sierpnia 2003 roku, dłużnik zajętej wierzytelności nie poinformował o należnościach z poprzednich okresów, które nie zostały rozliczone. Nie zostały one również, wskazane przez Stronę skarżącą na wezwanie organu egzekucyjnego. Jedynie w zażaleniu na postanowienie podano, że wierzytelności istniały, bez określenia jednak, jakiego dotyczyły okresu i w jakiej były wysokości. Tym samym, przeprowadzone kontrole, jak i zawarte w protokołach ustalenia dały, w ocenie organu odwoławczego, podstawę do stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Potwierdził powyższe, jak wskazano w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, również fakt, iż dłużnik zajętej wierzytelności nie wniósł uwag do sporządzonego protokołu kontroli.

Z treści dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy jednoznacznie wynika natomiast, iż po dniu dokonania zajęcia egzekucyjnego, pomiędzy firmami wystąpiły rozliczenia finansowe z pominięciem organu egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił zarzutów zażalenia w kwestii naruszenia przepisów procesowych dotyczących nie zapewnienia Stronie udziału w sprawie, wskazując, iż powołany przez firmę "A" art. 123 Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w którym stosuje się na podstawie art. 18 cyt. wyżej ustawy z dnia 17 czerwca 1966r., jedynie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

W złożonej skardze Pełnomocnik Firmy "A" wniósł o uchylenie postanowienia organu II instancji zarzucając mu rażące naruszenie art.71a § 9 oraz art. 89 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Pełnomocnik wskazał, iż Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił tego, że wzajemne potrącenie należności Spółki "B" i firmy "A" było możliwe, skoro wierzytelności skarżącego powstały jeszcze przed dokonaniem zajęcia. Organ nie ustosunkował się przy tym do podnoszonych w odwołaniu okoliczności dotyczących braku związku wierzytelności zobowiązanego z dostawą, robotami lub usługami, o których mowa w art.89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w sytuacji gdy tylko takich wierzytelności powstałych po dacie zajęcia dotyczyć może, w świetle powołanego przepisu, to zajęcie.

Jeśli więc, jak wskazał Pełnomocnik, umowy takie nie wystąpiły w okolicznościach niniejszej sprawy, to nie było też podstaw do ograniczania rozporządzania wierzytelnościami obu firm.

Strona skarżąca podniosła, iż potrącenie wzajemnych wierzytelności nie narusza zakazów wymienionych w art. 89 ustawy. Kompensata nie stanowi bowiem odebrania wierzytelności, które związane jest z fizyczną zapłatą ani także nie stanowi rozporządzenia wierzytelnością gdyż rozporządzenie dotyczyć może przekazania wierzytelności lub zabezpieczenia na rzecz osoby trzeciej. Prawnie nie jest dopuszczalne rozporządzenie na rzecz tych samych stron stosunku prawnego. W tej zaś sprawie nie można mówić o rozporządzeniu wierzytelności bo nie została ona sprzedana, darowana czy też przeniesioną pod jakimkolwiek tytułem na rzecz osoby trzeciej.

Pełnomocnik strony zarzucił również organowi nie uwzględnienie przepisu art. 499 k.c., w świetle którego potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie, zaś oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Potrącenie, w okolicznościach niniejszej sprawy wywołało, jak wskazano w skardze, skutek ex tunc, a więc z datą wsteczną, od chwili kiedy potrącenie stało się możliwe.

Podniósł jednocześnie, iż zobowiązania B przewyższały należności i powstały także przed zajęciem, a nie tylko po nim. Tak więc potrącenie było możliwe jeszcze przed zajęciem i dokonane pomiędzy wymienionymi firmami stało się skuteczne, co pominięto podczas przeprowadzonej kontroli.

Zwrócił ponadto uwagę iż organ nie uwzględnił zarzutu dotyczącego naruszenia przepisu art. 123 ustawy Ordynacja podatkowa ze względów jedynie formalnych, gdyż do niniejszego postępowania stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego i w sytuacji gdy w kodeksie postępowania administracyjnego również jest przepis, tj. art. 10, dotyczący czynnego udziału strony w postępowaniu.

Organ powinien był ten zarzut uwzględnić, skoro strona wskazała jedynie błędną podstawę prawną podając o jakie naruszenie jej chodzi.

W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za uzasadnioną, gdyż analiza materiałów sprawy nie daje, wobec uchybień organu egzekucyjnego przepisom prawa procesowego, wystarczających podstaw do przyjęcia, iż wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ ten właściwie zastosował prawo materialne.

Zgodnie z art. 71a. par. 1. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Stosownie do paragrafu 8 tego artykułu przepis ten stosuje się odpowiednio do zobowiązanego, zaś jego paragraf 9 stanowi, iż jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

Cytowane przepisy wskazując na uprawnienie organu egzekucyjnego do przeprowadzenia kontroli nie określają wprost zasad i reguł prowadzenia tego postępowania. Niewątpliwie zatem, co wynika z treści art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadząc kontrolę organ egzekucyjny obowiązany jest stosować mające odpowiednie zastosowanie w postępowaniu wykonawczym przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu, zgromadzone w sprawie dowody nie były wystarczające, biorąc pod uwagę konieczność respektowania zasad i przepisów procesowych wyrażonych w tym kodeksie, do ustalenia stanu faktycznego, a w konsekwencji wydania prawidłowego rozstrzygnięcia określającego nieprzekazaną przez dłużnika zajętą wierzytelność.

Badając akta sprawy Sąd stwierdził w szczególności, iż w toku przeprowadzonej kontroli zakończonej rozstrzygnięciem Naczelnika Urzędu Skarbowego, organ ten naruszył wynikającą z art. 10 i art.81 kpa zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu

Jak podkreślano już w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasada ta nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz obowiązek umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu, obejmuje prawo do podejmowania czynności procesowych mających wpływ na ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy administracyjnej. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest również pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia.

Zdaniem Sądu, nie może w okolicznościach niniejszej sprawy zasługiwać na uwzględnienie uzasadnienie stanowiska organu II instancji, wskazujące, iż nie wezwanie Strony do zapoznania ze zgromadzonym materiałem wynikało z tego, że nie prowadzone było przez organ postępowanie, w którym zgromadzono nowe dowody. Jak wynika bowiem z akt sprawy pomimo, iż w toku kontroli kierowano zapytania do zobowiązanej Spółki "B", brak jest dowodu zaznajomienia strony z odpowiedzią zobowiązanego.

Za słuszne należy uznać również zarzuty Pełnomocnika dotyczące nie zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu "w sytuacji gdy pomimo podnoszonych w postępowaniu odwoławczym okoliczności i zgłaszanych wniosków dotyczących zbadania kwestii wzajemnego potrącenia wierzytelności obu firm kwestia ta, mająca niewątpliwe znaczenie dla ustaleń faktycznych w sprawie i ich oceny materialnoprawnej została właściwie przez organ II instancji pominięta.

Obowiązkiem organu, w sytuacji gdy w postępowaniu odwoławczym strona zgłosiła potwierdzone materiałami sprawy zarzuty niezaznajomienia jej z aktami, było więc dokładne sprawdzenie i zweryfikowanie składanych przez podatnika wniosków, tym bardziej, że zgromadzone dowody wobec charakteru zgłoszonych przez stronę zarzutów podważających podjęte przez organ ustalenia, były niewystarczające.

Jak wynika z materiałów sprawy organy podatkowe uchybiły przedmiotowemu obowiązkowi naruszając tym samym zasady procesowe, wyrażone w art.8 (zasada prawdy materialnej) i art.80 kpa (zasada swobodnej oceny dowodów).

Dopiero zaś wyjaśnienie wyżej wymienionych wątpliwości poprzez dokładne ustalenie stanu faktycznego z uwzględnieniem wniosków Strony, oraz nie dostrzeżonego przez organ w dotychczasowym postępowaniu unormowania przyjętego w art.504 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta, pozwoli na dokonanie prawidłowej oceny materialnoprawnej poczynionych ustaleń w sprawie.

Stwierdzając zatem, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 ust.1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 tej ustawy.