Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 960/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 206
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: par 4 ust 3
journal: Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędziowie : WSA Mirosław Bator WSA Krystyna Daniel Protokolant : starszy referent sądowy Anna Bubula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi firma A Oddział [...] w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lipca 2019 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 26 marca 2018 r. Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna w Warszawie Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Krakowie zwróciła się do Prezydenta Miasta Krakowa o wydanie decyzji stwierdzającej nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r., w oparciu o art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, prawa użytkowania wieczystego działki nr 141 o pow. 0,0993 ha obr. 25 jedn. ewid. Kraków - Podgórze, jak również o nabycie na własność trwale z gruntem związanych obiektów zgodnie z wykazem środków trwałych, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r.

Decyzją z dnia z dnia 11 czerwca 2019 r. nr GS-03.6841.1.2018.MKM Prezydent Miasta Krakowa orzekł o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie, powstałą w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa-państwowego pod nazwą "Polskie Koleje Państwowe" w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z dnia 01.12.2000 r. Repertorium: "A" Nr 7781/2000, wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m. Warszawy XII Wydział Gospodarczy pod numerem KRS 0000019193 prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Gminy Miejskiej Kraków, położonej w Krakowie oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 141 o pow. 0,0993 ha obr. 25 jedn. ewid. Kraków – Podgórze objętej księgą wieczystą nr KR1P/00258908/3 prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla Krakowa - Podgórza na cele infrastruktury kolejowej, wraz z prawem własności obiektów trwale z gruntem związanych znajdujących się na działce ewidencyjnej nr 141 wymienionych w wykazie środków trwałych według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r.

W uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Gminy Miejskiej Kraków na podstawie decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 5 czerwca 2013 r. nr: WS.VII.7532.1.367.2013.SK, decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 30 października 2015 r., znak. KKU-117/13 oraz wyroku NSA I OSK 2067/16.

Organ podniósł, że wnioskodawca nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających prawo zarządu PKP S.A. lub poprzednika prawnego, a wywodzi tytuł do dysponowania nieruchomością z oświadczenia Naczelnika Wydziału oraz Zastępcy Dyrektora Oddziału, zgodnie z którym nie zachowały się dokumenty o których mowa w rozporządzeniu z 10 lutego 1998 r., lecz w przeszłości istniały. Oświadczono, iż w dniu 5 grudnia 1990 r. działka była w zarządzie PKP.

W związku z powyższym organ I instancji wystąpił do stosownych jednostek celem ustalenia czy w zasobach archiwalnych urzędów znajduje się dokumentacja, o której mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

Pismem z dnia 13 maja 2019 r. poinformowano wnioskodawcę o zebraniu materiału dowodowego pozwalającego na wydanie merytorycznej decyzji.

Organ I instancji podkreślił, że w trakcie prowadzonego postępowania wnioskodawca nie wykazał, iż nieruchomość objęta wnioskiem na dzień 5 grudnia 1990 r. pozostawała w jego zarządzie (użytkowaniu) bądź jego poprzednika prawnego. Na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego organ doszedł do przekonania, że dokumenty świadczące o ustanowieniu prawa zarządu nigdy nie istniały w obrocie prawnym. Z żadnego dokumentu przedstawionego przez spółkę istnienie takiego prawa nie wynika. Podkreślono, iż sprawowanie faktycznego zarządu nieruchomością nie jest wystarczające dla udowodnienia okoliczności istnienia prawa zarządu.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Krakowie wnosząc o jej zmianę i stwierdzenie nabycia wnioskowanego prawa ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Zakwestionowano stanowisko organu I instancji, iż przedstawione dokumenty oraz złożone oświadczenia nie wypełniają przesłanek uwłaszczenia. Wskazano, iż działka stanowi fragment linii kolejowej nr 100 relacji Kraków Mydlniki-Gaj i jest zabudowana infrastrukturą kolejową. Dalej wskazano na fakt złożenia oświadczenia przez spółkę zgodnie z art. 75 k.p.a. potwierdzającego przekazanie PKP przedmiotowego terenu w zarząd, które na mocy § 4 ust 3 rozporządzenia również stanowi wystarczający dowód potwierdzający istnienie prawa zarządu. Spółka powołała się na wyrok NSA sygn. akt I OSK 1401/09. Zarzucono dalej, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie prowadzące do wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 17 lipca 2019 r. nr: SKO.GN/4160/100/2019 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium w oparciu o art. 200 ustawy z dnia21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U z 2018 r., 2204 ze zm., dalej "u.g.n.") wyjaśniło, że warunkiem wymaganym do stwierdzenia z mocy prawa, prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali było posiadanie gruntów objętych wnioskiem w zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r. W konsekwencji konieczne było wykazanie, że na przedmiotowej nieruchomości ustanowione było prawo zarządu, które można stwierdzić na podstawie jednego z dokumentów określonych w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami w ich zarządzie lub użytkowaniu (dalej jako "rozporządzenie").

Nadto Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) umowa o nabyciu nieruchomości. Ponadto zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem Naczelnego Sadu Administracyjnego istnienia zarządu nie można domniemywać.

Z § 4 ust. 3 rozporządzenia wynika, iż stwierdzenie prawa zarządu (bądź użytkowania) na mocy zeznań świadków lub oświadczeń stron można dokonać jedynie w sytuacji, w której nie zachowały się dokumenty wymienione enumeratywnie § 4 ust. 1 rozporządzenia. Skoro więc rozporządzenie wykonawcze do przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami posługuje się w stosunku do dokumentów pozwalających ustalić występowanie prawo zarządu - zwrotem "nie zachowały się" - tym samym należy przyjąć, iż dokumentacja ta wcześniej musiała istnieć w obrocie prawnym, czego w niniejszej sprawie nie wykazano.

Kolegium stwierdziło, że w świetle materiału dowodowego - należy podzielić pogląd organu I instancji, że w rozpatrywanej sprawie dokumenty potwierdzające prawo zarządu nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 141 o pow. 0,0993 ha obr. 25 jedu. ewid. Kraków - Podgórze - nie istniały. Prawo zarządu w przedmiotowym przypadku wywodzone jest raczej z uwarunkowań historycznych, które jednak powinny być poparte jakimkolwiek z dokumentów wskazanych w ust. 1 § 4 rozporządzenia. Wskazywane przez stronę okoliczności wskazują na objęcie w posiadanie nieruchomości, co jest jednak niewystarczające w kontekście kwalifikacji normatywnej. W konsekwencji brak jest podstaw do wydania decyzji stwierdzającej nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. w trybie przewidzianym przez art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W ocenie Kolegium oświadczenie wnioskodawcy nie może przesądzać o istnieniu w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu albowiem w stanie faktycznym i prawnym nie mamy do czynienia z istnieniem zarządu, którego nie można potwierdzić z powodu braku zachowania odpowiednich dokumentów. Dokumenty te bowiem w ogóle nie istniały (nie wskazano np. daty czy sygnatury dokumentu). Nie zachodzi zatem okoliczność uzasadniająca przyjęcie przedmiotowego oświadczenia za podstawę prawną decyzji stwierdzającej powstanie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Co do zasady oświadczenie stron złożone zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzające przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym w zarząd mogłoby ewentualnie odnieść skutek tylko w przypadku, gdy dokumenty wymienione w ust. 1 § 4 istniały, choć się nie zachowały.

Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo prowadził postępowanie wyjaśniające celem ustalenia, czy zachowała się jakakolwiek decyzja czy inny dokument ustanawiająca prawo zarządu i zwracał się o to bezskutecznie do innych podmiotów. Tym samym nieuzasadnione jest czynienie zarzutów organowi co do niewłaściwych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, nieprzeprowadzenia dodatkowych dowodów itp., w sytuacji, gdy sam wnioskodawca, nie wskazał dodatkowych środków dowodowych, ani też sam nie przekazywał organom dowodów pozwalających ustalić pożądany przez niego stan faktyczny odmienny od tego, który stał się podstawą rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna w Warszawie Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Krakowie zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

1. błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne zastosowanie przepisu art. 200 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami polegające na błędnym przyjęciu, że nie doszło do nabycia przez skarżącą z mocy prawa użytkowania wieczystego działki położonej w Krakowie, oznaczonej nr 141, obr. 25 jedn. ewid. Kraków - Podgórze;

2. naruszenie § 4 ust. 1 pkt 6 oraz ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

10.02.1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu poprzez stwierdzenie, iż przedłożone przez skarżąca dowody nie spełniają wymogów zawartych w powołanym przepisie rozporządzenia.

Nadto zarzucono rażące naruszenie przepisów postępowania, a to: art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozpatrzenia całości zebranego w sprawie materiału dowodowego. Powyższe naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca spółka wniosła o uchylenie przedmiotowej decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Krakowa, jak i o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ dokonał błędnej oceny przedłożonego przez skarżącą materiału dowodowego. W sposób nieuprawniony, organ uznał za niewystarczający dla stwierdzenia istnienia zarządu dokument w postaci oświadczenia przedstawicieli PKP S.A. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.03.1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu w żadnym zakresie nie wprowadza cezury czasowej dla możliwości zastosowania powołanego dowodu ani nie wyklucza zastosowania § 4 ust. 3 rozporządzenia dla potwierdzenia przez prawa zarządu do nieruchomości, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. Nadto w ocenie skarżącej już z literalnego brzmienia powyżej wskazanego przepisu bezsprzecznie wynika, że każdy z dowodów wymienionych enumeratywnie w tym przepisie wystarczy dla potwierdzenia prawa zarządu przysługującego państwowej osobie prawnej na dzień 5 grudnia 1990 r.

Zdaniem skarżącej przywołane przez organ orzecznictwo ukształtowane zostało na gruncie art. 5 ust. 1. art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990 r. nr 32 poz. 191 ze zm.). W dacie wejścia w życie tej ustawy, tj. 10 maja 1990 r. nie obowiązywało rozporządzenie z dnia 10 lutego 1998 r. i dlatego też judykatura uznaje, że decyzja o opłatach nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność ustanowienia zarządu.

Skarżąca podniosła, iż zarząd nieruchomością, wbrew twierdzeniom organu nie musiał być potwierdzony decyzją administracyjną, co wynika z poglądu Naczelnego Sadu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1401/09.

Ponadto podniesiono, że nawet w przypadku komunalizacji, która następuje z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r., nie wyklucza się uwłaszczenia państwowej osoby prawnej, które nastąpić może z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. Natomiast podstawową przesłanką uwłaszczenia uwzględnioną w treści art. 200 ust. 1 u.s.g. jest legitymowanie się przez te osoby w dniu 5 grudnia 1990 r. prawem zarządu. Z uwagi na ówczesny brak regulacji w przedmiocie sposobu dokumentowania prawa zarządu, kwestia ta została sprecyzowana w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

Spółka podkreśliła, że bezspornie przedmiotowa nieruchomość zabudowana jest mieniem stanowiącym część infrastruktury kolejowej. W dacie 5 grudnia 1990 r. PP PKP było przedsiębiorstwem państwowym, utworzonym w celu zarządzania i eksploatacji państwowych kolei użytku publicznego (art. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", Dz. U.1989.26.138 ze zm.), które gospodarując wydzielonym mu nabytym mieniem, zapewniało jego ochronę (art. 50 powołanej ustawy). Dla przedsiębiorstwa państwowego PKP funkcję organu założycielskiego, zgodnie z art. 46 ust. 2 tej ustawy, wykonywał Minister Żeglugi i Łączności. Na podstawie art. 16 ust. 1 i 2 ustawy mienie PKP stanowiło wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, a w skład tego mienia wchodziły środki nabyte przez PKP w toku jego dalszej działalności, jego nieruchomości należały do przedsiębiorstwa państwowego, podległego naczelnemu organowi administracji, pozostawały w jego dyspozycji. W związku z powyższym w ocenie skarżącej, brak było podstaw do przekazania mienia PP PKP przez organy terenowe, skoro z mocy wyżej wymienionej ustawy mienie to należało do administracji centralnej. Natomiast PP PKP nabywało prawo do nieruchomości z mocy samego prawa.

Ponadto skarżąca zarzuciła również, iż organ nie przeprowadził żadnego dowodu z którego wynika, iż decyzja o ustanowieniu zarządu nie zaginęła ani nie uległa zniszczeniu. Ustalenie, że nie odnaleziono powołanego dokumentu w żadnym razie nie może prowadzić do ustaleń, iż taki dokument nigdy nie istniał. Organ nie dokonał jakichkolwiek wyjaśnień w tej materii, nie wskazał przyczyny, która w jego ocenie wpływałaby na to, iż złożone oświadczenie nie spełnia wymogów art. 75 k.p.a. Podtrzymując stanowisko organu I instancji Kolegium dokonało błędnej oceny przedstawionego dowodu. Z uwagi na powyższe, w ocenie skarżącej, organ dokonał błędnej oceny materiału dowodowego, a w rezultacie dokonał błędnych ustaleń faktycznych, czym naruszył także w rażący sposób przepisy postępowania, a to: art. 7, 77, 107 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Rozpoczynając, wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Z punktu widzenia powyższego stwierdzić należy, że skarga okazała się być całkowicie bezzasadna.

Na wstępie wymaga zaznaczenia, że bazowym dla rozstrzygnięcia problemów prawnych występujących w sprawie jest ocena prawidłowości ustaleń faktycznych. W tej kwestii skarga zarzuca naruszenie art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a., podnosząc, że organ nie przeprowadził żadnego dowodu, z którego wynika, że decyzja nie zaginęła ani nie ulegała zniszczeniu i dlatego błędne jest twierdzenie organu, jakoby nie istniały dokumenty świadczące o istnieniu prawa zarządu. Równocześnie sama skarżąca przyznaje, że nie odnaleziono żadnego dokumentu potwierdzającego fakt zarządu, tyle tylko, że jej zdaniem nie świadczy to o tym, że takiego dokumentu w ogóle nie było.

W ocenie Sądu zarzut pod adresem organów jest bezpodstawny. Organ I instancji poszukiwał usilnie decyzji dotyczącej zarządu. W tym celu zwracał się do Archiwum Narodowego w Krakowie /k.153 akt adm./, a nadto poszukiwał dokumentów w Wydziale Skarbu Miasta /k.169/, Wydziałe Organizacji i Nadzoru – referat archiwum /k.154/, Starostwie Powiatowym /k.68/, Archiwum Zakładowego Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego /k.65/, zwracał się także do PKP S.A. /k.145/. Trudno jest wskazać, co jeszcze mógłby zrobić organ w poszukiwaniu dokumentu, oraz śladów jego istnienia. Trzeba bowiem mieć na względzie, że żaden inny dokument nie potwierdził istnienia dokumentu o przekazaniu w zarząd; nigdzie i nigdy nie natrafiono na ślad tego, by taki dokument istniał. Trudno zatem z braku okoliczności wywodzić okoliczność korzystną dla skarżącej– że mianowicie dokument był ale zaginął. Nic bowiem nie wskazuje na to, że kiedykolwiek istniał.

Należy też zauważyć, że w decyzji Wojewody Małopolskiego z 5.06.2013r. WS-VII.7532.1.367.2013.SK dotyczącej uwłaszczenia działki nr 141 wskazano, że nie zostało ustanowione w formie prawem przewidzianej prawo zarządu przedmiotowej nieruchomości na rzecz PKP S.A. bądź jej poprzedników prawnych /k.107/. W decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 30.10.2015r. KKU-117/13 wskazano, że w tamtym postępowaniu także nie odnaleziono dokumentu, na podstawie którego działka została by oddana w zarząd, użytkowanie bądź użytkowanie wieczyste /k.113/.

Tak więc dwa prowadzone odrębnie postępowania, w tym jedno długoletnie, nie doprowadziły do wykrycia śladów takiego dokumentu. W ocenie Sądu wnioski wyciągnięte przez organy nie tylko o jego braku, lecz także o jego nieistnieniu, są prawidłowe, a zarzuty w tym względzie zupełnie bezzasadne.

Co się tyczy prawnej oceny powyższego stanu faktycznego, dokonanej przez organy, to jest ona prawidłowa, a interpretacja przepisów bezbłędna.

Zgodnie z § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. (Dz.U.1998.23.120, dalej "Rozporządzenie"):

§ 4.

1. Właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, o którym mowa w § 5, na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów:

1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd,

2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu,

4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa,

5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości,

6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością,

7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości,

9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

2. Jeżeli właściwy organ nie dysponuje dokumentami, o których mowa w ust. 1, może wezwać państwowe i komunalne osoby prawne do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie.

3. Jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym.

4. Dokumenty stanowiące podstawę stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu wskazuje się w uzasadnieniu decyzji, o której mowa w art. 200 ust. 1 pkt 2.

Ponieważ nie ma sporu, że brak jest dokumentów wymienionych w ust. 1 § 4, powstaje pytanie o interpretację § 4 ust. 3. W aktach sprawy znajduje się bowiem oświadczenie skarżącego złożone w trybie art. 75 k.p.a., że przedmiotowa nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990r. była w zarządzie PKP /k.8/. Zdaniem skarżącego, przepis ten ma zastosowanie w przypadku braku dokumentu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zgadza się ze skarżącą, że w świetle § 4 ust. 3 Rozporządzenia stwierdzenie dotychczasowego prawa zarządu nie musi opierać się tylko na dokumentach określonych w ust. 1 tego przepisu. Prawodawca ustalił bowiem, że może istnieć sytuacja, w której wymienione w tym przepisie dokumenty się nie zachowały. Wówczas stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym. "Koresponduje to z poglądem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 9 kwietnia 2001 r. (U 10/00), że "Norma art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie uchyla zasady swobodnej oceny dowodów i nie stanowi wskazówki dowodowej, ale zobowiązuje Radę Ministrów do wskazania rodzaju dokumentów, które zgodnie z regułami obowiązującymi w systemie zarządzania gospodarką narodową stanowią wiarygodne potwierdzenie pochodzenia środków wykorzystywanych na wybudowanie lub nabycie budynków lub urządzeń. Brak takich dokumentów nie wyklucza zastosowania ogólnych reguł dowodowych i wykazania faktu wydatkowania środków własnych na wybudowanie lub zakup budynków, na podstawie oświadczeń. Do organu prowadzącego postępowanie zależy zaś ocena, czy dana okoliczność została udowodniona." Skarżąca kasacyjnie nie zauważa jednak, że przepis § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia umożliwia na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron stwierdzenie - co należy zaakcentować - "dotychczasowego prawa zarządu", a zatem prawo to musiało być ustanowione w przeszłości, skoro "dotychczas" istnieje. Tym samym, zeznania świadków czy oświadczenia stron muszą określać, w jaki sposób prawo zarządu zostało ustanowione w przeszłości. Oświadczenia złożone w niniejszej sprawie nie dały odpowiedzi w tym zakresie w przedmiotowej kwestii" (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 435/14, oraz wyrok NSA z dnia 30 listopada 2016 r., I OSK 30/15 ).

Podobne stanowisko zajął WSA w Warszawie w wyroku z dnia 11 maja 2018 r. I SA/Wa 1833/17: "Jeżeli zaś chodzi o kwestię dokumentowania istnienia prawa zarządu na podstawie innych, niż dokumenty, środków dowodowych (oświadczenia strony lub zeznań świadków) to Sąd zauważa, że dowody te mogą potwierdzić istnienie prawa zarządu tylko wtedy, gdy nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia z 1998 r. Wobec tego, wnioskodawca uwłaszczenia winien wykazać, że miał w swej dyspozycji konkretne dokumenty potwierdzające określone prawo (zarząd użytkowanie), które później zaginęły, czy uległy zniszczeniu, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 207/09, opubl. CBOSA, podobnie wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 stycznia 2014 r., II SA/Ke 1019/13, LEX nr 1498052).

Warto także przytoczyć szerzej stanowisko NSA zajęte w wyroku z dnia 9 listopada 2018 r., I OSK 76/17: "Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organów, że dokumenty te w ogóle nie istniały, co nie jest tożsame ze stwierdzeniem, że dokumenty te "nie zachowały się". Strona skarżąca kasacyjnie twierdząc, że "niezachowanie się dokumentów w rozumieniu § 4 ust. 3 rozporządzenia należy rozumieć w ten sposób, że organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe nie odnalazł dokumentu (...), przy czym przyczyna niemożności odnalezienia takiego dokumentu jest nieistotna" nie odniosła się do zasadniczej kwestii, tj. okoliczności, że dokument, który nigdy nie istniał, nie może być traktowany jako dokument, który się "nie zachował", a tym samym nie podważyła wykładni § 4 ust. 3 cyt. rozporządzenia przedstawionej przez Sąd I instancji akceptujący w tym zakresie stanowisko organów. Na marginesie wskazać należy, że kwestia sposobu wykazywania istnienia zarządu jako m.in. przesłanki nabycia, z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w poszerzonych składach. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2017 r., I OPS 2/16 oraz z dnia 26 lutego 2018 r., I OPS 5/17, konsekwencją braku możliwości wykazania się dokumentami o przekazaniu gruntu w formie przewidzianej prawem jest odmowa stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w tych uchwałach, że zarząd nie może być dorozumiany, a prawna podstawa istnienia zarządu wykazana w postępowaniu w sposób pewny".

Zdaniem Sądu, w trybie § 4 ust. 3 Rozporządzenia można dowodzić istnienia prawa zarządu jedynie wtedy, gdy przesądzone zostanie uprzednio, że prawo to było ustanowione, lecz jedynie nie zachowały się dokumenty (wskazane w § 4 ust. 1 pkt 1-10 rozporządzenia) stwierdzające powyższą okoliczność. Zauważyć przy tym trzeba, że powołane wyżej oświadczenie P.k.p. S.A. złożone przez osoby działające w strukturach strony skarżącej - także nie wskazuje na żaden konkretnie zindywidualizowany dokument, który ustanawiałby na rzecz PKP S.A. (lub jej poprzednika prawnego) prawo zarządu przedmiotowymi działkami. Samo więc oświadczenie, że prawo zarządu przysługiwało spółce, bez jednoczesnego wskazania konkretnego tytułu nabycia tego prawa, nie mogło jeszcze stanowić samoistnej podstawy do potwierdzenia istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. omawianego prawa zarządu. Zasadne więc jest stanowisko orzekających w sprawie organów administracji publicznej, że prawo tego rodzaju, względem spornej działki, ustanowione nie było. Podkreślić przy tym należy, że istnienia prawa zarządu konkretnej nieruchomości nie można domniemywać. Nadto, o bycie tego prawa nie świadczy ani przeznaczenie gruntu ani też wykorzystywanie nieruchomości pod infrastrukturę kolejową, ani też samo faktyczne władanie przez PKP takim gruntem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 września 2018 r., sygn. II SA/Kr 754/18, publ. w bazie cbois).

W efekcie stwierdzić trzeba, że skoro nie wykazano istnienia w przeszłości dokumentu przekazującego w zarząd przedmiotową działkę nr 141, fakt istnienia zarządu nie może być wykazany w trybie § 4 iust. 3 Rozporządzenia poprzez oświadczenie strony.

Powyższe uwagi mają za postawę niekwestionowaną treść par. 4 ust. 3 Rozporządzenia. Jednak niezależnie od powyższego trzeba także dostrzec, że § 4 ust. 3 Rozporządzenia w swej treści wykracza poza zakres delegacji, której ramy zakreśla art. 206 u.g.n. Przepis ten stanowi, że Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i tryb stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, a także prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnie, związki spółdzielcze oraz inne osoby prawne, uznawania środków, o których mowa w art. 200 ust. 1, art. 201 ust. 2 i art. 204 ust. 3, za środki własne, określania wartości nieruchomości oraz wysokości kwot należnych za nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali, zabezpieczenia wierzytelności z tego tytułu, a także rodzaje dokumentów stanowiących niezbędne dowody w tych sprawach. Wobec stwierdzenia, że dowodami mają być dokumenty, zamieszczenie w ust. 3 par. 4 Rozporządzenia możliwości dowodzenia także za pomocą zeznań świadków czy oświadczeń stron, nie znajduje umocowania we cytowanym przepisie i jako takie, nie powinno być w ogóle brane pod uwagę przez sąd. W przeciwieństwie bowiem do organów, sąd ma możliwość, będąc związany tylko Konstytucją i ustawami zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, stwierdzić sprzeczność przepisu Rozporządzenia z ustawą i go nie stosować. Szersze uzasadnienie prawne tego stanowiska zawarte jest w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 marca 2017 r. II SA/Kr 1578/16 i Sąd w obecnym składzie w pełni go podziela, zważywszy, że zapadło w bardzo podobnym stanie faktycznym. Przytoczyć natomiast warto stanowisko NSA w wyroku z dnia 6 maja 2015 r. I OSK 1548/13: "W zakończonym wyroku Sąd przeprowadził w pełni prawidłową ocenę i mającą pełne oparcie w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ocenę niekonstytucyjności powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że niezawisły sąd może odmówić stosowania aktu normatywnego niekonstytucyjnego. O niekonstytucyjności aktu normatywnego wykonawczego przesądza przekroczenie granic delegacji ustawowej. Art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesądził, że delegacja ustawowa obejmuje zasady stwierdzenia, a nie formy nabycia prawa zarządu oraz rodzaje środków dowodowych, które mogą stanowić dowody w sprawie. Art. 206 wyznaczył granice "a także rodzaje dokumentów stanowiących niezbędne dowody w sprawie". § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia wykracza poza regulację delegacji ustawowej zawartej w art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołanie się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie nie miało znaczenia z powodu oczywistego przekroczenia delegacji ustawowej".

Wobec powyższego należy skonkludować, że nie doszło w sprawie do naruszenia prawa materialnego, a w szczególności przepisów Rozporządzenia. Przeciwnie, organy wydały właściwe decyzje, oparte o prawidłowo ustalony stan faktyczny i poprawnie zinterpretowane normy prawne. Z tych względów na zas. art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę.