Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 340/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 61a § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 52 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 277
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędzia WSA Jarosław Szaro Asesor WSA Jacek Boratyn / spr./ Protokolant sekr. sąd. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek i odsetek na ubezpieczenie społeczne rolników po zmarłej E. B. 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie radcy prawnemu M. S.-S. w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu oraz kwotę 7,80 (siedem i 80/100) tytułem zwrotu wydatków.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpatrzeniu wniosku D. B. – zwanej dalej skarżącą, o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia, z wniosku skarżącej, postępowania w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek i odsetek od tych należności zmarłej matki skarżącej – E. B.

W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy skarżąca, wnioskiem z dnia [...] grudnia 2016 r., zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jej zmarłej matki, a także odsetek od tych należności. W treści wniosku znalazło się stwierdzenie, że według wiedzy skarżącej, jej matka nie składała wniosku o umorzenie zaległości.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., odmówił wszczęcia postepowania w przedmiotowej sprawie stwierdzając, że zgodnie z art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, ze zm., zwanej dalej K.p.a.) odmawia się wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną. Skarżąca zaś nie posiada przymiotu strony w postępowaniu o umorzenie składek jej zmarłej matki, jako że nie dysponuje dokumentem potwierdzającym nabycie spadku po niej. Wniosek tego rodzaju będzie zaś mogła złożyć dopiero po przedłożeniu odpowiedniego orzeczenia sądowego lub notarialnego poświadczenia nabycia spadku.

W przedmiotowej decyzji zamieszczono pouczenie, że przysługuje od niej prawo do wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie, w terminie miesiąca od daty doręczenia decyzji, za pośrednictwem Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

W dniu [...] lutego 2017 r. skarżąca złożyła, za pośrednictwem Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, odwołanie do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, domagając się stwierdzenia, że jest ona stroną postępowania, w rozumieniu art. 28 K.p.a.

Pismem z dnia [...] marca 2017 r. organ poinformował skarżącą, że jej odwołanie nie zostanie przekazane do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie, gdyż zostanie rozpatrzone jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednocześnie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając z urzędu, postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], co zostało podkreślone w treści tego postanowienia, przywrócił jej czternastodniowy termin do wniesienia odwołania, z uwagi na błędne pouczenie zamieszczone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia [...] marca 2017 r. skarżąca poinformowała Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, że podtrzymuje swój wniosek o umorzenie zaległości składkowych, wraz z odsetkami, swojej zmarłej matki, przytaczając argumenty, mające w jej ocenie przemawiać za jego uwzględnieniem.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r., odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ wskazał, że skarżąca, na obecnym etapie postępowania, nie posiada przymiotu strony, gdyż nie dysponuje dokumentem potwierdzającym nabycie spadku po swojej matce.

Skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. wniosła skarżąca, domagając się stwierdzenia, że posiada ona przymiot strony, w rozumieniu art. 28 K.p.a. oraz umorzenia zaległości składkowych jej zmarłej matki, wraz z odsetkami, które drogą dziedziczenia przechodzą na spadkobierców.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

• sprzeczność ustaleń ze stanem faktycznym, przejawiającą się w stwierdzeniu, że przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania skarżąca winna była przeprowadzić postępowanie spadkowe, podczas gdy przedmiotową okoliczność mógł stwierdzić organ we własnym zakresie,

• naruszenie art. 28 K.p.a. poprzez błędne odmówienie przyznania jej statusu strony,

• art. 61 § 1 oraz § 2 K.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania, zainicjowanego przez skarżącą, która wykazała, że jest stroną w sprawie, a także zaniechanie wszczęcia postepowania z urzędu,

• naruszenie art. 510 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm., zwanej dalej K.p.c.), poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez organ postępowania spadkowego po matce skarżącej.

W uzasadnieniu skargi podkreślono ponadto, że zaległości składkowe matki skarżącej, wbrew stanowisku organu, już uległy przedawnieniu.

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2017 r. skarżąca dodała, że decyzja o odmowie wszczęcia postępowania jest przedwczesna, a ponadto sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, z uwagi na jej sytuację rodzinną i życiową.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że odpowiedzialność spadkobiercy za długi składkowe powstaje na podstawie decyzji skierowanej do spadkobiercy, a nie podlega dziedziczeniu na podstawie przepisów prawa cywilnego. Oprócz tego podtrzymał swoje stanowisko, że następstwo prawne musi być odpowiednio potwierdzone, którego to warunku skarżąca nie spełniła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta polega na rozstrzyganiu skarg na akty i czynności z zakresu administracji publicznej (art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.). Uwzględnienie skargi skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonego aktu administracyjnego w obrotu prawnego lub stwierdzenie bezskuteczności czynności (art. 145 i nast. P.p.s.a.). Sąd nie ma natomiast, co do zasady, kompetencji do zastępowania organów administracji, czy też wchodzenia w ich kompetencje, poprzez podejmowanie merytorycznych rozstrzygnięć. Z tego względu nie może uwzględnić wniosku skarżącej o umorzenie zaległości składkowych jej matki. Uprawnienie do podejmowania tego rodzaju czynności leży wyłącznie w zakresie uprawnień organu.

W związku z powyższym Sąd dokonał jedynie kontroli zaskarżonej decyzji, pod względem kryterium, jakim jest jej zgodności z prawem.

W tym zakresie, przed przystąpieniem do rozpatrywania kwestii ściśle związanych z zaskarżoną decyzją podkreślić należy, że należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczanie społeczne oraz ubezpieczenie społeczne rolników są ściśle związane z osobą ubezpieczonego i nie podlegają dziedziczeniu, na podstawie przepisów prawa cywilnego. Przepisy prawa cywilnego, w tym te z zakresu prawa spadkowego, nie dotyczą należności publicznoprawnych, do których zaliczają się należności z tytułu składek. Do nich zastosowanie znajdują regulacje Ordynacji podatkowej, stosowane w tym wypadku odpowiednio z mocy art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. (Dz. U. z 2016 r. poz. 277 ze zm.).

Mając na względzie treść art. 97 Ordynacji podatkowej podkreślić należy, że kwestie stwierdzenia spadku mogą mieć znaczenie dla spadkobierców osoby ubezpieczonej, może to jednak dotyczyć wyłącznie ich własnej odpowiedzialności za zaległości spadkodawcy, powstałej na mocy wydanej w tym przedmiocie decyzji (skierowanej do spadkobiercy). Brak jest zaś podstaw do przenoszenia na następców prawnych odpowiedzialności za zaległości składkowe, w związku z samym spadkobraniem.

Po śmierci ubezpieczonego rolnika postepowanie w kwestii jego zaległości nie może się toczyć, gdyż jego prawa i obowiązki nie przechodzą na następców. Brak jest więc przedmiotu postępowania.

W niniejszej sprawie organ odmawiając wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej dopuścił się szeregu uchybień proceduralnych. Po pierwsze, odmówił wszczęcia postępowania decyzją a nie postanowieniem, czym uchybił art. 61 § 1 K.p.a. Po drugie wprowadził skarżącą w błąd, pouczając ją niewłaściwie o prawie do wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie, co pociągnęło za sobą uchybienie przez nią terminu do wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Następnie, próbując naprawić swój błąd, przywrócił z urzędu skarżącej termin do wystąpienia z takim wnioskiem. Tymczasem art. 58 § 1 K.p.a. stanowi, że przywrócenia terminu można dokonać jedynie na prośbę zainteresowanego.

Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że pomimo wskazanych uchybień, które są oczywiste, brak jest podstaw do stwierdzenia, że mogły one mieć wpływ na wynik sprawy. Tymczasem tylko zaistnienie tego rodzaju zależności pomiędzy uchybieniami regulacjom proceduralnym, a rezultatem postępowania dawałoby Sądowi prawo do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.).

O braku zaistnienie tej przesłanki w niniejszym postępowaniu świadczy to, że ze względu na wskazane wyżej kwestie merytoryczne (między innymi charakter należności z tytułu składek i zasady obciążania nimi spadkobierców) po uchyleniu zaskarżonej decyzji musiałoby zapaść tego samego rodzaju rozstrzygnięcie, z uwagi na brak przedmiotu postępowania, chociaż w innej formie (postanowienia). Co do zasady więc odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie organ postąpił prawidłowo, chociaż uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia, jak również tryb jego wydania obarczone są licznymi wadami.

Wobec powyższego bezprzedmiotowe są też zarzuty dotyczące naruszenia zasad współżycia społecznego, w związku z wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak również nieustalenia z urzędu przez organ kręgu spadkobierców matki skarżącej w niniejszej sprawie. Podniesione kwestie, wywodzone z regulacji cywilnoprawnych, jak to już wyżej wskazano, nie mogą znaleźć zastosowania w postepowaniu administracyjnym.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.

Na podstawie art. 250 P.p.s.a. i § 2 pkt 1 oraz § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715, zwane dalej rozporządzeniem) Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej, w osobie radcy prawnego, wynagrodzenie za udzieloną z urzędu pomoc prawną, w wysokości 240 zł. Na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia, kwotę wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi powiększono o kwotę podatku od towarów i usług, liczonego według stawki podstawowej, w wysokości 55,20 zł.

Na podstawie § 2 pkt 2 rozporządzenia przyznano pełnomocnikowi skarżącej kwotę 7,80 zł, tytułem zwrotu udokumentowanych wydatków.