Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 887/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 i 3, art. 23a ust. 2,5 i 6 i art. 30 ust. 2 pkt. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Joalnta Dargas, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2021 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do tut. Sądu decyzją [...] z [...] lutego 2021 r. Minister Rodziny i Polityki (dalej jako minister/organ) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...], znak: [...] w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W podstawie prawnej minister wskazał na art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej jako kpa) w związku z art. 1 ust. 2 i 3, art. 23a i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 8 i ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej jako ustawa).

Z akt wynika, że decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. (utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2019 r., dalej jako decyzja SKO) Wojewoda [...] odmówił skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci za okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r., w tym z dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko P. F.. Odmowę uzasadniono wiążącymi przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z uwagi na prowadzenie w ww. okresie przez ojca dzieci (przez 10 lat) działalności gospodarczej na terytorium Republiki Federalnej Niemiec (dalej: Niemcy). Uprzednio, osobną decyzją opisane wyżej świadczenia rodzinne zostały wypłacone stronie skarżącej na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r., uchylonej następnie decyzją Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia [...] września 2015 r. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji, minister za Wojewodą [...] uznał, że świadczenia rodzinne w kwocie 4 180 zł, wypłacone za okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązał stronę skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty.

W skardze na decyzję ministra M. F. (dalej jako skarżąca) zarzuciła mu naruszenie:

1) art. 104 kpa, art. 1, art. 2 ust 1, art. 3 ust 1 lit. j, art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67, art. 68 ust. 1 lit. b (i) i ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ( Dz. U. UE L 04.166.1 późn. zm.), art. 60 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L 09.284.1) i Decyzji Nr FI z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 odnoszącego się do zasad pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych ( 2010/C 106/04), art. 1 ust. 2, art. 2 pkt 1, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 8-15 oraz art. 21, art. 23, art. 23a ust. 4, art. 24 ust. 1 i 2, art. 25, art. 27, art. 30, art. 32 ust.1d ustawy z dnia 06 listopada 2018 r. o świadczeniach rodzinnych, rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne ( Dz. U z 2013 r. poz. 3) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących postawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r. nr 129poz. 1058),

2) art. 7, art. 77 oraz art. 80 kpa;

3) art. 30 ustawy poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że pobranie przez

skarżącą świadczenia nastąpiło w złej wierze.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości podnosząc, że składając wnioski o świadczenia rodzinne była w dobrej wierze, gdyż nie była świadoma, że mąż T. F. pracując w 2008 i 2009 r. na terenie Niemiec założył działalność gospodarczą i wracając w 2009 r. do Polski nie "zamknął" tejże działalności, oraz że w 2013r. nie zgłosiła faktu wyjazdu męża i jego dochodów gdyż nie posiadała w tym zakresie oficjalnych dokumentów, a ponadto, że w kolejnych latach dochody z działalności męża prowadzonej na terenie Niemiec "pozwalały jedynie przeżyć". Skarżąca zarzuciła także, że nie z jej winy upłynął tak długi okres do wydania decyzji Wojewody [...] i niezasadne jest żądanie urzędników dotyczące zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W kilku poszczególnych sprawach Sąd rozpoznawał skargi na decyzje dotyczące zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez rodzinę F.. We wszystkich tych sprawach stan faktyczny i stan prawny były niemalże tożsame, różnice zachodziły jedynie w okresach pobieranych świadczeń rodzinnych w latach 2011-2015.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił jednoznaczny przepis zawarty w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy. Stosownie do przepisów art. 1 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W myśl art. 23a ust. 2, 5 i 6 ustawy, przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Polski w innym państwie, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W kontrolowanej sprawie wiążącą ostateczną decyzją administracyjną zostało ustalone, że w przypadku rodziny strony skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ostateczną decyzją doszło do uchylenia decyzji Wójta Gminy [...] z 2013 r. przyznającej świadczenia rodzinne za ww. okres, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Na etapie orzekania o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia organ orzekający w tym zakresie nie bada czy strona skarżąca faktycznie korzystała ze świadczeń, jakie przysługiwały jej w innym państwie i czy one jej przysługiwały (w tym zakresie wiążąca pozostaje decyzja Wojewody [...] r. z [...] czerwca 2019 r. utrzymana w mocy przez SKO decyzją z [...] września 2019 r.) lecz kieruje się jednoznaczną treścią art. 23a ust. 9 ustawy i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2b i ust. 8 ustawy. Przepisy te stanowią, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in.: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5 ww. ustawy za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Przywołane wyżej przepisy w tym zakresie są jednoznaczne i nie dają organowi prawa uznania administracyjnego.

Argumenty podniesione w skardze nie mają znaczenia dla wyniku sprawy. Zarówno organy orzekające w sprawie jak i strona skarżąca zwracają uwagę na treść wniosku o prawo do świadczeń rodzinnych. Zarzuty organu co do świadomego pominięcia w tym wniosku okoliczności przebywania członka rodziny i świadczenia pracy na terytorium Niemiec, jak i wszystkie zarzuty skargi wskazujące na brak winy i brak uchybień w informowaniu organów o sytuacji rodziny – pozostają w tej sprawie irrelewantne z uwagi na jednoznaczną treść art. 30 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy i treść wiążącej decyzji SKO i Wójta Gminy [...] z 2015 r. Wobec powyższego bez wpływu na wynik sprawy pozostaje, czy strona skarżąca wykazała we wniosku cały, istotny dla sprawy stan faktyczny bądź czy zaniechała realizacji ciążącego na niej obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia. Na tym etapie sprawy, wobec ostateczności decyzji SKO z 2019r. i decyzji Wójta Gminy [...] z 2015 r. (zapadłej na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy), nie jest też uprawnione badanie okoliczności faktycznych sprawy tj. badanie czy rzeczywiście członek rodziny prowadził w tym spornym okresie działalność gospodarczą na terenie objętym przez przepisy o systemie koordynacji zabezpieczenia świadczeń rodzinnych, ani jakie przepisy powinny mieć tu zastosowanie, gdyż w tym zakresie zapadły już wiążące decyzje administracyjne. W konsekwencji nie można mówić o naruszeniu żadnego przepisu z wielu wymienionych w pkt. 1 zarzutów skargi, gdyż w tej sprawie żaden z tych przepisów nie był przez organ stosowany. Przepisy te były podstawą niekwestionowanej w trybie sądowoadministracyjnym decyzji SKO z 2019r., którą na obecnym etapie i minister i Sąd - są związani. Strona skarżąca raz zresztą twierdzi, że ww. działalność nie była w Niemczech prowadzona a jedynie nie została skutecznie wyrejestrowana, a raz twierdzi, że środki z niej uzyskiwane pozwalały jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Z kolei w innych sprawach mąż skarżącej w swojej skardze wywodzi, że nie znał przepisów i opierał się na innych osobach, które podsunęły mu do podpisania stosowane dokumenty. Żaden ze skarżących nie zanegował jednak ustaleń organu co do tego, że T.F. w spornym okresie czasu przez 10 lat prowadził działalność gospodarczą na terenie Niemiec.

Wobec wiążącej decyzji SKO i Wójta Gminy [...] zapadłej na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy, również kwestia skuteczności ewentualnych pouczeń (które w sprawie nie budzą wątpliwości) nie ma wpływu na wynik sprawy. Określona w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy przesłanka uznania świadczeń za nienależnie pobrane pozostaje niezależna od pozostałych przesłanek określonych w całym art. 30 ust. 2. Przepis ten stanowi, że nienależnie pobranym świadczeniem jest "świadczenie rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne".

Skoro po decyzji Wójta Gminy [...] uchylającej jego decyzję z 2013 r., po ponownej weryfikacji prawa do świadczeń rodzinnych, organ rozpatrujący sprawę z wniosku z 2013 r. (tj. wojewoda w decyzji z 2019 r. a następnie SKO), odmówił prawa do tych świadczeń, a wskazane świadczenia zostały w międzyczasie wypłacone, wojewoda jest zobowiązany do dochodzenia powstałej w ten sposób należności, z odsetkami, których wysokość regulują przywołane wyżej przepisy. Kwestia długiego okresu procedowania organu w sprawie zastosowania przepisów dot. Koordynacji systemów zabezpieczeń społecznych – jako że nie dotyczy kontrolowanej sprawy – nie może być uwzględniona, ewentualnie może być wzięta pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o rozłożenie na raty bądź umorzenie odsetek. O treści art. 30 ust. 9 ustawy strona została poinformowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała na czym w realiach tej sprawy miałoby polegać naruszenie przez organ art. 7, art. 77 oraz art. 80 kpa, a w dalszej kolejności art. 30 ustawy. Należy ponownie podkreślić, że podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 pkt. 3 ustawy a nie inne podstawy określone w innej jednostce redakcyjnej art. 30. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy jest w treści jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w takich okolicznościach ma charakter związany. Ta regulacja jest odmienną od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt. 1 czy 2), a więc w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia.

W świetle zawartej w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy definicji świadczenia nienależnie pobranego, dla zaistnienia podstaw do obowiązku jego zwrotu konieczne jest kumulatywne spełnienie trzech przesłanek z tego przepisu: po pierwsze - wypłacenia stronie świadczenia rodzinnego (co jest bezsporne); po drugie – uchylenie decyzji, która była pierwotnie podstawą tej wypłaty przy czym uchylenie ma pozostawać w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ostateczna przywołana wyżej decyzja Wójta Gminy [...] z 2015 r.); po trzecie - wypłacone świadczenia dotyczyły okresu od dnia uzyskania uprawnienia do świadczeń rodzinnych w innym państwie do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenia w kraju (w tym zakresie zapadła decyzja SKO z [...] września 2019 r.). Jeśli jednak przyjąć, że przepisy z art. 30 ust. 2 muszą być spełnione łącznie, to minister punkt po punkcie wskazał, że skarżąca strona była poinformowana o obowiązku informacyjnym oraz że składając kolejne wnioski o świadczenia rodzinne pominęła okoliczności znane jej jako członkowi rodziny osoby zatrudnionej w innym państwie; w 2013 r. nie poinformowała w szczególności, że mąż przebywa i pracuje na terenie Niemiec. Okoliczności przywołane w skardze, a zwłaszcza kwestia niskich dochodów uzyskiwanych w tym czasie na terenie Niemiec, nie ekskulpują strony skarżącej w kontrolowanej sprawie. Istotne jest pod jakie przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych podlegała rodzina skarżącej, a to zostało już "przesądzone" w osobnej decyzji administracyjnej SKO z 2019 r.

W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 ppsa)