Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3252/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 446/19 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 29 kwietnia 2019 r. nr 406.284/E-22/III/19 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 25 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 446/19 oddalił R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 29 kwietnia 2019 r. nr 406.284/E-22/III/19 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł R. S. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dowolną jego ocenę i przyjęcie, że znaczne pogorszenie się stanu zdrowia skarżącego, spowodowane chorobą [...], niemożność podjęcia pracy fizycznej, a także wcześniejsza [...] oraz brak odpowiedniego wykształcenia do podjęcia pracy umysłowej, nie stanowią okoliczności szczególnych, uzasadniających przyznanie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 670), powoływanej dalej jako "u.p.o".

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o przyznanie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd I instancji przekroczył zasadę swobodnej oceny dowodów dowolnie uznając, że nie zachodzą okoliczności szczególne, uzasadniające przyznanie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o. Powtórzono opis sytuacji zdrowotnej wnoszącego skargę kasacyjną przedstawiony Sądowi I instancji w piśmie z 24 lipca 2019 r. Jak wskazano, stan zdrowia wnoszącego skargę kasacyjną uniemożliwia mu podjęcie pracy fizycznej. Ponadto, nie posiada on odpowiedniego wykształcenia do podjęcia pracy umysłowej. Ponieważ jest osobą [...], nie może podjąć niektórych prac (np. jako dozorca, czy pracownik ochrony). Zatem, jako zupełnie dowolne należy ocenić uznanie przez Sąd I instancji, że postępująca choroba [...] oraz szereg innych schorzeń, potwierdzonych obszerną dokumentacją medyczną, a także brak wykształcenia i [...], mające wpływ na możliwość podjęcia pracy, nie stanowią wyjątkowej i szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie ulgi.

W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, aby można było zastosować art. 30 ust. 2 u.p.o., nie musi zaistnieć przesłanka całkowitej niezdolności do pracy, czy też samodzielnej egzystencji. Jego sytuacja jest na tyle trudna, że faktycznie jest pozbawiony możliwości podjęcia zatrudnienia, nawet jeżeli teoretycznie ma możliwość podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej i nie został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Z kolei prace sezonowe, na które wskazuje Sąd I instancji, są zazwyczaj pracami fizycznymi, na których podjęcie nie pozwala wnoszącemu skargę kasacyjną stan zdrowia.

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej zarządzeniem z 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 3252/19 poinformował strony, że Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. Wobec powyższego, strony zostały wezwane do zajęcia stanowiska w przedmiocie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Wnoszący skargę kasacyjną wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej zarządzeniem z 3 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 3252/19 skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).

W piśmie z 8 sierpnia 2022 r. wnoszący skargę kasacyjną podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej. Podkreślił, że utrzymuje się wyłącznie z zasiłku stałego, który wynosi 718 zł, w 2020 r. był ponownie hospitalizowany. Wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dołączonej dokumentacji medycznej z 2020 r. na okoliczność stale pogarszającego się stanu zdrowia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.

Jak wynikało z ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, Burmistrz X. decyzją z 12 marca 2019 r. znak 533.63.18.2017 odmówił umorzenia R. S. zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z odsetkami. Organ I instancji przyznał, że wnioskodawca jest osobą przewlekle chorą, jednakże uznał, że jego sytuacja zdrowotna jest stabilna. Stwierdził, że samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych. Posiadane przez stronę orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie dyskwalifikuje jej z rynku pracy, zaś umorzenie tak dużego zadłużenia spowodowałoby niemożność egzekucji, gdyby sytuacja materialna uległa poprawie. Zdaniem organu, istnieje szansa na poprawę sytuacji materialnej dłużnika, bowiem mieszkanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 29 kwietnia 2019 r. nr 406.284/E-22/III/19, po rozpatrzeniu odwołania R. S., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podkreśliło, że umorzenie należności powinno wynikać z okoliczności obiektywnych, czyli takich, na które zobowiązany nie miał wpływu. Zdaniem SKO, w przedmiotowej sprawie dłużnik miał wpływ na wysokość zadłużenia, bowiem jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zestawienia, zobowiązania w podanej kwocie powstały w latach 2008 – 2017.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi R. S. uznał, że nie jest ona zasadna. Sąd uznał, że nie sposób zarzucić organom przekroczenia granic uznania administracyjnego, choć rację ma skarżący co do tego, że analiza jego sytuacji zdrowotnej mogłaby szerzej odnosić się do dokumentacji medycznej. Nie ma to jednak wpływu na wynik sprawy. Sąd I instancji stwierdził, że brak jest podstaw do eliminacji zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego z powodu naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. i naruszenia zasad oceny materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.). Choć skarżący znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji (której ani organy, ani Sąd nie podważają), to jednak nie jest to sytuacja na tyle szczególna, że uzasadnia przyznanie ulgi.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. i zarzuca Sądowi I instancji naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Wobec tak sformułowanego zarzutu kasacyjnego w pierwszej kolejności należy wskazać, że autorka skargi kasacyjnej ani nie wykazała aby uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku ani też nie powiązała naruszenia tych przepisów z naruszeniem przez Sąd I instancji odpowiednich przepisów P.p.s.a.

W doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest, podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, pogląd, zgodnie z którym istotą postępowania zainicjowanego skargą kasacyjną w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. H. Knysiak-Molczyk Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 238 - 240; np. wyrok NSA z 15 lipca 2005 r. sygn. akt FSK 2706/04, czy wyrok NSA z 13 lutego 2007 r. sygn. akt II FSK 329/06, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).). Samodzielną podstawę zarzutów kasacyjnych w przypadku kontroli kasacyjnej postępowania, które doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego stanowić będą więc jedynie te przepisy, które w przypadku postępowania sądowoadministracyjnego regulują jego przebieg. Wojewódzki sąd administracyjny prowadzi postępowanie bowiem na podstawie przepisów P.p.s.a. a nie przepisów K.p.a. Zatem sąd ten nie może naruszyć samodzielnie przepisów K.p.a. a jedynie wadliwie ocenić ich ewentualne naruszenie przez organ administracji publicznej przy nieodpowiednim zastosowania, w efekcie tej kontroli, przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne (por. wyrok NSA z 8 lutego 2007 r. sygn. akt II FSK 216/06). Modelowo zatem zarzut naruszenia przepisów postępowania stosowanych przez organy administracji może być zatem na gruncie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzutem skutecznym jedynie wówczas, gdy zostanie jednocześnie powiązany z naruszeniem odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne (por. wyrok NSA z 19 października 2005 r. sygn. akt I FSK 109/05). Jednocześnie, pozostając na gruncie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym składzie z 26 października 2009 r. (I OPS 10/09) należy uznać, że brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez sąd I instancji przepisów K.p.a. z naruszeniem stosowanych przez ten sąd przepisów P.p.s.a. nie dyskwalifikuje samej skargi kasacyjnej i nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego jej zarzutów (por. ONSAiWSA 2010/1/1, s. 33 i n., szczeg. s. 38-39). W przedmiotowej sprawie zarzut naruszenia przepisów regulujących postępowanie administracyjne, mimo że nie został powiązany z zarzutem naruszenia odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne, powinien być zatem w świetle powyższego potraktowany jako zarzut braku właściwej kontroli zastosowania wskazanych przepisów K.p.a. przez Sąd I instancji.

Oparcie skargi kasacyjnej wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania oznacza, że nie została zakwestionowana wykładnia przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji, tj. art. 30 ust. 2 u.p.o. Oznacza to także, że jako konsekwencja przyjętego przez Sąd I instancji rozumienia prawa materialnego wytyczony został kierunek i zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z odsetkami.

Przypomnienia zatem wymaga, że Sąd I instancji dokonując wykładni art. 30 ust. 2 u.p.o. odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych i uznał, że umorzenie zaległości alimentacyjnych może nastąpić w sytuacji wyjątkowej, jak np. takiej, gdy nie ma jakichkolwiek szans na poprawę sytuacji, ta zaś jest szczególnie trudna, uniemożliwiająca jakąkolwiek pracę i widoki na zmianę. Ponadto, przyczyna tej szczególnie trudnej sytuacji powinna wynikać z okoliczności obiektywnych. Niemożność ta powinna wystąpić w dacie orzekania oraz być wysoce prawdopodobna w przyszłości.

Dodać w tej kwestii można, że powyższy przepis wskazuje kryteria brane pod uwagę przez organ (sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy), ale uwzględnienie wniosku pozostawia do uznania organu, zobowiązanego do uwzględnienia zarówno słusznego interesu strony, jak i interesu społecznego. Z treści powołanego przepisu wynika również, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, co do zasady, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą normę prawną statuującą obowiązek zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń.

Wobec tego, sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Należy też podkreślić, że przy rozpoznawaniu tego typu spraw trzeba również mieć na względzie, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny. Wobec tego art. 30 ust. 2 u.p.o. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Należy bowiem podkreślić, że zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dziecka alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Za taką wyjątkową, nadzwyczajną sytuację nie może być natomiast uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji.

Wskazać także należy, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku świadczeń alimentacyjnych względem dziecka powinny uwzględniać, że obowiązek alimentacyjny ciąży na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka przez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowywanie i kształcenie. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych.

Podkreślić należy, za Sądem I instancji, że wydawana w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.o. decyzja posiada charakter uznaniowy. Dokonując zaś wykładni w/w przepisu i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie na rynku lokalnym. Zatem ocena, czy przy podejmowaniu decyzji doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem jednostki.

W ocenie skarżącego kasacyjnie naruszenie przepisów postępowania polega na błędnym zaaprobowaniu przez Sąd I instancji oceny organów administracyjnych, że materiał dowodowy zebrany w sprawie został rozpatrzony wyczerpująco oraz że został prawidłowo oceniony, co doprowadziło Sąd I instancji do przyjęcia za prawidłowe stanowiska organów administracyjnych, że znaczne pogorszenie się stanu zdrowia skarżącego spowodowane chorobą [...], niemożność podjęcia pracy fizycznej, wcześniejsza [...] oraz brak odpowiedniego wykształcenia do podjęcia pracy umysłowej, nie stanowią okoliczności szczególnych, uzasadniających przyznanie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.

Ze względu na uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 30 ust. 2 ww. ustawy, kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc – w ujęciu procesowym – kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jej zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Ponadto, tak zakreślona formuła decyzji wymaga dokładnego odniesienia się w jej uzasadnieniu do zgromadzonego materiału dowodowego oraz przekonującego wyjaśnienia przyczyn rozstrzygnięcia, co wynika z art. 107 § 3 K.p.a.

W sprawie jest bezsporne, że skarżący posiada stały dochód w postaci zasiłku stałego w wysokości 664 zł (aktualnie, jak wynika z pisma strony - 718 zł), posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, datowane na 2012 r. Orzeczenie to wskazuje na możliwość podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej. Zasadnie zatem Sąd I instancji podzielił ocenę organów administracyjnych, że ta okoliczność ma kluczowy wpływ na treść decyzji odmownej, przeważającą pozostałe argumenty, w tym dotyczące powstałej po 2012 r. sytuacji zdrowotnej, której ani Sąd, ani organy nie podważyły. W aktach administracyjnych znajdują się karty informacyjne leczenia szpitalnego z lat 2016-2018, co do których trafnie Sąd I instancji podkreślił, że są to okoliczności z okresu po orzeczonym stopniu niepełnosprawności. I w tym przypadku nie można odmówić racji Sądowi I instancji, że karty informacyjne zawierają opis diagnozy, jednakże nie stanowią o braku możliwości zarobkowania. Kluczowym dowodem na tę okoliczność byłoby orzeczenie właściwego organu (lekarz orzecznik ZUS, zespół ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności), natomiast organy administracyjne rozstrzygające sprawy na podstawie u.p.o. nie są uprawnione do stawiania diagnozy i oceny zdolności do pracy, dlatego zasadnie wyprowadziły wnioski na podstawie orzeczenia wystawionego w 2012 r.

Oceny powyższej nie może podważyć załączone do pisma z 8 sierpnia 2022 r. kserokopie dokumentacji medycznej wskazującej na problemy zdrowotne skarżącego, co do której zgłoszono wniosek o dopuszczenie dowodu w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a. Postępowanie dowodowe, o którym mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a. jest postępowaniem uzupełniającym. Znajduje ono zastosowanie, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nie stosuje się tego postępowania w przypadku, gdy zachodzi potrzeba dokonania przez organ ponownej oceny materiału dowodowego oraz poszerzenia przez ten organ tego materiału. Regułą obowiązującą w postępowaniu sądowym jest, że sąd rozpoznaje i rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy przedstawionych przez organ administracji publicznej. Ponadto sąd administracyjny, kontrolując zgodność z prawem postępowania administracyjnego i wydanej w jego wyniku ostatecznej decyzji administracyjnej, nie ma w świetle obowiązujących przepisów ani obowiązku, ani nawet uprawnienia, aby odnosić się do zdarzeń późniejszych i uwzględniać dokumenty powstałe po wydaniu zaskarżonej decyzji (zob. wyrok NSA z 26 lipca 2017 r. sygn. II OSK 2100/16).

Słusznie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że skarżący mimo znacznego pogorszenia stanu zdrowia, nie występował i nie starał się o zmianę orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Tymczasem, w przypadku uzyskania takiego orzeczenia istniałaby okoliczność obiektywnie dowodząca, że jego stan zdrowia wyklucza go z rynku pracy. W chwili orzekania przez organy takiej okoliczności nie ustalono.

Zgodzić się trzeba w końcu z Sądem I instancji, że podnoszona przez skarżącego okoliczność braku możliwości zatrudnienia z uwagi na [...] nie może być rozpatrywana jako okoliczność szczególna uzasadniająca przyznanie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o. Nie jest sporne, że skarżący ostatnio był [...] w 2014 r., a zadłużenie narastało w latach 2008 – 2017. Ponadto orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie wykluczyło skarżącego z rynku pracy. Brak zaś zatrudnienia po odbyciu kursów czy niezaproponowanie kolejnych kursów przez organ nie może zwalniać skarżącego z podejmowania prób zatrudnienia, choćby sezonowego lub dorywczego. W tej sytuacji uprawniony jest wniosek Sądu I instancji, że trudności ze znalezieniem pracy wynikają z przyczyn zależnych od skarżącego.

Nie można więc skutecznie zarzucić Sądowi I instancji błędnej oceny, że organy prawidłowo ustaliły w niniejszej sprawie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do wyprowadzenia wniosku o wystąpieniu trwałej niemożności spłaty.

Mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, słuszne jest stanowisko organów administracyjnych i Sądu I instancji, że brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie kwestionując trudnego położenia skarżącego, wskazać trzeba, że ocena legalności zaskarżonych decyzji dokonana przez Sąd I instancji, jest prawidłowa. W sprawie zgromadzono pełny materiał dowodowy pozwalający na poczynienie ustaleń co do sytuacji życiowej skarżącego, w tym sytuacji finansowej i zdrowotnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ten materiał dowodowy był wystarczający dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i został on przez organy prawidłowo oceniony. Brak jest więc podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania dowodowego i prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę wydanych w sprawie decyzji odmawiających umorzenia przedmiotowych należności.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.