Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 309/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art.97§1 pkt 4 , art.134
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art.1148
journal: Dz.U. 2015 poz 1805
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.
article: art.145§1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 września 2022 r. sprawy ze skargi P.B. na postanowienie Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego P.B. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: k.p.a.) stwierdziło niedopuszczalność odwołania A.K. Pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. P.B. wniósł do Urzędu Stanu Cywilnego o wpisanie w akcie małżeństwa zawartego w dniu [...] lipca 2014 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego pomiędzy P.B. a P.K. wzmianki o rozwodzie. Strona do wniosku dołączyła poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie dokumentów, w tym akt zezwolenia na rozwód pomiędzy małżonkami wydany przez Wojewodę oraz jego tłumaczenie.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego (dalej również jako Kierownik USC) działając na podstawie art. 108 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1681, dalej jako: p.a.s.c.) oraz art. 1145-1146 i art. 1147 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1805, dalej jako: k.p.c.) w piśmie z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], odmówił wpisania wzmianki rozwodowej do aktu małżeństwa oraz poinformował, że strona ma prawo wystąpienia w trybie art. 1148 k.p.c. do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie, czy orzeczenie organu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu.

W uzasadnieniu powyższego pisma organ stwierdził, że przedłożone wraz z wnioskiem dokumenty stanowią kserokopię. Z rozmowy ze stroną wynika natomiast, że nie posiada ich w formie oryginału oraz nie posiada prawomocnego orzeczenia o rozwodzie. Zdaniem organu P.B. nie jest w stanie zgromadzić dokumentów wynikających z art. 1147 k.p.c. Powyższe budzi wątpliwość organu, czy pełnomocnik poświadczający te dokumenty za zgodność z oryginałem rzeczywiście zapoznał się z oryginalnymi dokumentami. Mając na uwadze powyższe, w ocenie organu, zasadne było zwrócenie tych dokumentów z pouczeniem o treści art. 1148 k.p.c.

P.B. wniósł od powyższego pisma Kierownika USC odwołanie, zarzucając obrazę przepisów postępowania, poprzez uchybienie treści art. 24 ust. 1 pkt 5 i 6 oraz art. 108 ust. 1, 2 i 4 p.a.s.c., polegające na odmowie wpisania wzmianki rozwodowej na podstawie przedłożonych przez stronę dokumentów w postaci ogłoszenia Wojewody z dnia [...] kwietnia 2021 r. i wniosku o rozwód z dnia [...] lutego 2021 r. oraz skierowanie strony na drogę postępowania sądowego w celu rozstrzygnięcia, czy orzeczenie organu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu, podczas gdy dokumenty nie stanowiły orzeczenia sądu państwa obcego ani organu państwa obcego i nie wymagały one uznania, a ponadto w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek określonych w art. 1146 k.p.c. sprzeciwiających się ewentualnemu uznaniu orzeczeń organów państw obcych. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez wpisanie wzmianki o rozwodzie w akcie małżeństwa nr [...] lub ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Kierownikowi USC, w celu ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2022 r., nr [...], Wojewoda stwierdził niedopuszczalność odwołania P.B.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym i podmiotowym. Wyjaśnił, iż niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawne możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Podał, że stosownie do treści art. 127 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej jako: k.p.a.) od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Z powyższego wynika, że odwołanie jest środkiem zaskarżenia, który przysługuje wyłącznie od decyzji administracyjnej. Odwołanie zatem jest niedopuszczalne, jeżeli decyzja nie weszła do obrotu prawnego, albo gdy czynność organu administracji publicznej nie jest decyzją administracyjną, a stanowi np. czynność materialno-techniczną, czynność cywilną. Nadto mając na uwadze treść art. 108 ust. 4 p.a.s.c. kierownik urzędu stanu cywilnego, który odmawia na podstawie art. 1146 k.p.c. dokonania czynności na podstawie orzeczenia organu państwa obcego, zawiadamia na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej wnioskodawcę o przyczynach odmowy, informując o prawie wystąpienia w trybie art. 1148 k.p.c. do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie, czy orzeczenie organu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu. Wobec powyższego Wojewoda uznał, iż zaskarżone przez stronę pismo Kierownika USC z dnia [...] stycznia 2022 r. nie miało charakteru decyzji, od której można wnieść odwołanie.

Pismem z dnia [...] maja 2022 r. P.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższe postanowienie, zarzucając obrazę przepisów postępowania, mogące istotnie wpływać na jego treść, polegające na uchybieniu art. 2 ust. 6 oraz art. 108 ust. 4 p.a.s.c. oraz art. 134 k.p.a., poprzez uznanie, iż odmowa wpisu wzmianki rozwodowej w akcie stanu cywilnego na podstawie odpisów zagranicznych dokumentów stanu cywilnego lub innych dokumentów pochodzących od organów obcego państwa, niewymagających uznania bądź innych dokumentów mających wpływ na ważność aktu lub też na podstawie orzeczenia sądu państwa obcego lub rozstrzygnięcie innego organu państwa obcego podlegającego uznaniu jest czynnością materialno-techniczną nie wymagającą decyzji, od której przysługiwałoby odwołanie. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W treści wywiedzionej skargi strona podniosła, że powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych nie ma wątpliwości, iż odmowa dołączenia do akt stanu cywilnego wzmianki dodatkowej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Podkreślił przy tym, że wbrew twierdzeniom organów w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 108 ust. 4 p.a.s.c. wykluczający wydanie decyzji i podał, że po pierwsze domagał się wpisu wzmianki rozwodowej nie w oparciu o orzeczenie sądowe lub inne podobne orzeczenie podlegające uznaniu, a w oparciu o odpisy zagranicznych dokumentów stanu cywilnego lub innych dokumentów pochodzących od organu państwa, niewymagających uznania. Zaznaczył, iż żaden z przepisów p.a.s.c. nie uzależnia dokonania wpisu wzmianki w akcie stanu cywilnego od wcześniejszego uzyskania postanowienia sądu cywilnego o uznaniu orzeczenia sądu zagranicznego. Skarżący wyjaśnił, że kierownik urzędu stanu cywilnego samodzielnie decyduje, czy przedstawione orzeczenie podlega, czy nie podlega uznaniu w trybie przepisów k.p.c. Po uznaniu, iż zachodzi jedna z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 1146 k.p.c. kierownik na podstawie art. 108 ust. 4 p.a.s.c. odmawia dokonania wpisu wzmianki, zawiadamiając o tym stronę na piśmie oraz kierując na drogę postępowania sądowego. Podkreślił przy tym, iż z doktryny oraz orzecznictwa wynika, że powyższe nie wyłącza obowiązku wydania decyzji, albowiem treść art. 1148 k.p.c. w żaden sposób nie wyklucza prawa strony do weryfikacji zgodności z prawem działań organu w administracyjnym toku sprawy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Nadto zdaniem organu przedmiotowa sprawa nie dotyczy wpisania wzmianki dodatkowej w akcie stanu cywilnego, bowiem polega na uznaniu rozstrzygnięcia organu państwa obcego za skuteczne. Wojewoda wskazał, że wpisanie wzmianki w akcie małżeństwa jest konsekwencją przeprowadzenia postępowania w oparciu o zapisy k.p.c. Wydanie decyzji w oparciu o przepisy k.p.a. spowodowałoby, że w sprawie, w której przewidziana jest droga sądowa orzekałby Wojewoda.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga zawiera usprawiedliwione podstawy. Przedmiotem skargi jest postanowienie Wojewody z dnia [...] marca 2022 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania wniesionego przez P.B., dotyczącego pisma Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] stycznia 2022 r. informującego o odmowie wpisania wzmianki rozwodowej do aktu małżeństwa nr [...].

Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Wskazać należy, że organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie nie był uprawniony do dokonywania merytorycznej oceny sprawy, to jest ustosunkowania się do kwestii dopuszczalności dokonania w akcie małżeństwa wzmianki o rozwodzie w świetle zaistniałego w sprawie stanu faktycznego i w świetle obowiązującego stanu prawnego. Podkreślić należy, że na obecnym etapie sprawy pozostaje to również poza obszarem kognicji Sądu orzekającego. Badając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd miał zatem wyłącznie za zadanie ustalenie tego, czy w sprawie zaistniały podstawy do wydania postanowienia mającego swe źródło w treści art. 134 k.p.a. W orzecznictwie wskazuje się, że niedopuszczalność odwołania, o której mowa w tym przepisie, zachodzić może z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez podmiot nie mający legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia albo też wniesienia odwołania przez stronę niemającą zdolności do czynności prawnych. Przyczyny podmiotowe pozostają zatem w bezpośrednim związku z przyznaniem jednostce statusu strony. Natomiast niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawne możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji (zob. wyrok NSA z dnia 21 września 2017 r., I OSK 3183/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Przez brak przedmiotu zaskarżenia należy zaś miedzy innymi rozumieć sytuację wniesienia odwołania pomimo, iż uprzednio wobec odwołującego się nie wydano decyzji administracyjnej odpowiadającej wymogom z art. 104 i 107 k.p.a. Zgodnie z art. 127 k.p.a. wniesienie odwołania przysługuje jedynie od wydanej wobec strony decyzji administracyjnej, a więc od wydanego przez organ administracji publicznej merytorycznego rozstrzygnięcia o indywidualnych prawach i obowiązkach danego podmiotu, dokonanego na podstawie i w wyniku zastosowania przez organ administracji publicznej określonych przepisów materialnego prawa administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie Wojewoda uznał, że art. 108 ust. 4 p.a.s.c. stanowi lex specialis w stosunku do ogólnej zasady określonej w art. 2 ust. 6 p.a.s.c. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że pismo Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] stycznia 2022 r. nie miało charakteru decyzji od której przysługuje stronie odwołanie. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela powyższego stanowiska.

Wskazać należy, że każda czynność prawna podejmowana przez organy administracji publicznej posiada właściwą sobie formę, którą można ustalić na postawie obowiązujących przepisów prawa materialnego i procesowego. Nie jest zatem dopuszczalne, aby ta sama czynność była różnie kwalifikowana tak przez stronę postępowania jak i prowadzące dane postępowanie organy. W doktrynie prawa zwraca się uwagę na to, że przepisy prawa materialnego przewidują decyzyjną formę załatwiania danej sprawy nie tylko w sposób bezpośredni, ale także pośrednio poprzez użyte w redakcji przepisu czasownikowego znamiona wskazującego na kompetencję organu do rozstrzygania sprawy (np. zezwala, przydziela, stwierdza, nakazuje, określa, przyznaje, odmawia, itp.). Przyjmuje się także, że gdy określony akt nie jest nazwany decyzją, to jest nią w istocie, jeżeli tylko zawiera niezbędne charakterystyczne elementy przewidziane do uznania określonego przejawu działania administracji za decyzję administracyjną, to jest gdy zawiera oznaczenie organu administracji publicznej wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji. Zwraca się również uwagę, że za przyjęciem decyzyjnej formy załatwienia sprawy administracyjnej wszędzie tam, gdzie przepisy upoważniają organ administracyjny do załatwienia takiej sprawy, lecz nie określają formy jej rozstrzygnięcia, przemawia zagwarantowanie jak najpełniejszej ochrony interesów strony, gdyż decyzja - jako akt administracyjny w formie procesowej - wydawana jest w prawnie unormowanym postępowaniu, z zespołem gwarancji procesowych i zagwarantowaniu drogi weryfikacji rozstrzygnięcia sprawy. Przyjęcie zatem domniemania załatwiania sprawy w formie decyzji zwiększa sferę ochrony prawnej przyznanej obywatelom (zob. w tej materii m.in.: Cz. Martysz [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II, Warszawa 2010, s. 17-21). Należy ponadto podkreślić, że zasada domniemania załatwiania spraw w formie decyzji administracyjnej była wielokrotnie przyjmowana w orzecznictwie sądowym, w którym podkreślano, że jednostka ma prawo do tego, by jej oparte na prawie materialnym roszczenia i wnioski były rozpatrywane w ramach przewidzianej procedury.

Nie jest zgodne z zasadami konstytucyjnymi takie postępowanie organów wykonujących administrację publiczną, w którym wnioski jednostki załatwiane są poza postępowaniem jurysdykcyjnym. Podkreśla się, że istotą zasady prawa do procesu jest przyznanie jednostce prawa do obrony interesu prawnego w unormowanym przepisami prawa procesowego postępowaniu. Zasada prawa do procesu ma podstawowe znaczenie przy interpretacji przepisów prawa materialnego w zakresie formy rozstrzygnięcia, w kierunku przyjęcia zasady załatwiania spraw jednostki w formie decyzji administracyjnej, gdy przepis administracyjnego prawa materialnego nie przyjmuje expressis verbis innej formy załatwienia sprawy. Na gruncie art. 1 pkt 1 k.p.a. wykładanego w świetle zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.; Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) każda sprawa, w której organ administracji publicznej dokonuje władczej konkretyzacji uprawnień lub obowiązków jednostki, jest rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej (zob. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2005 r.; OSK 1185/04, uzasadnienie uchwały NSA z dnia 24 maja 2012 r., II GPS 1/12, wyrok NSA z dnia 29 września 2017 r., II GSK 3696/15 –CBOSA, zob. również B. Adamiak, Zagadnienie domniemania decyzji administracyjnej [w:] Podmioty administracji i prawne formy ich działania. Studia i materiały z konferencji jubileuszowej Profesora Eugeniusza Ochendowskiego, Toruń 2005, s. 17-18). W wyroku z dnia 14 czerwca 2005 r. (P 18/03, OTK-A 2005/6/63) Trybunał Konstytucyjny stwierdził natomiast, że "jeżeli (...) istnieje wątpliwość co do formy załatwienia sprawy administracyjnej, należy przyjąć, że istnieje sprawa administracyjna i organ administracji publicznej jest właściwy do jej załatwienia. Nie może zaistnieć sytuacja, że w przepisach ustawy określono właściwość organu administracji publicznej do załatwiania określonej kategorii spraw administracyjnych, a sprawy te nie mogłyby być rozstrzygane tylko dlatego, że ustawodawca nie określił wprost formy rozstrzygnięcia".

Zważyć należy, że pismo Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] informujące o odmowie dokonania wzmianki rozwodowej wskazuje podstawę prawną rozstrzygnięcia, zawiera oznaczenie organu, oznaczenie adresata, uzasadnienie, podpis upoważnionego urzędnika. Niewątpliwie rozstrzyga ono zatem indywidualną sprawę administracyjną co do jej istoty (art. 1 pkt 1 k.p.a.). Wymaga podkreślenia, że organ pierwszej instancji w imperatywny sposób orzekł o odmowie wpisania wzmianki rozwodowej do aktu małżeństwa nr [...]. W świetle powyższych rozważań należy uznać, że pismo Kierownika USC z dnia [...] stycznia 2022 r. stanowi decyzję administracyjną. Okoliczność, że strony nie zostały poinformowane o prawie wniesienia środka odwoławczego w żaden sposób nie niweczy tego prawa. Odwołanie to jest zatem w pełni dopuszczalne i powinno zostać merytorycznie rozpoznane.

Zdaniem Sądu treść art. 108 ust. 4 p.a.s.c. w zw. z art. 1148 k.p.c. nie uzasadnia odmiennego stanowiska przedstawionego w zaskarżonym postanowieniu.

Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 2 ust. 6 p.a.s.c. odmowa dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego następuje w formie decyzji administracyjnej. Z kolei w myśl art. 108 ust. 4 p.a.s.c. kierownik urzędu stanu cywilnego, który odmawia na podstawie art. 1146 Kodeksu postępowania cywilnego dokonania czynności na podstawie orzeczenia organu państwa obcego, zawiadamia na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej wnioskodawcę o przyczynach odmowy, informując o prawie wystąpienia w trybie art. 1148 tego Kodeksu do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie, czy orzeczenie organu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu.

Należy podnieść, że w świetle art. 1145 k.p.c. zasadą jest, że orzeczenia sądów państw obcych wydawane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu w Polsce z mocy prawa (uznanie ex lege), chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146 k.p.c. Istota instytucji uznania zagranicznych orzeczeń sprowadza się do przeniesienia skutków prawnych orzeczenia wydanego w jednym państwie, na obszar innego państwa. System automatycznego uznania zagranicznego orzeczenia oznacza, że nie jest konieczne przeprowadzenie odrębnego postępowania i wydanie władczego aktu przez polski organ państwowy, aby zagraniczne orzeczenie wywoływało skutki prawne na terytorium Polski. Ocena, czy orzeczenie zagraniczne staje się skuteczne dokonywana jest ad hoc przez polski organ państwowy, przed którym toczy się postępowanie, dla którego wyniku znaczenie ma zagraniczne orzeczenie. Każdy organ państwowy samodzielnie ocenia, czy dane orzeczenie spełnia przesłanki uznania. Ocena ta nie wiąże jednak innych organów, które mogą w tym zakresie dojść do odmiennych wniosków, albowiem kwestia uznania jest rozpatrywana każdorazowo jako kwestia wstępna (por. T. Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Międzynarodowe postępowanie cywilne. Sąd polubowny (arbitrażowy), Warszawa 2012, s. 550.). Z uwagi na to, że kwestia ta może budzić wątpliwości i być oceniana w odmienny sposób przez poszczególne organy, w postępowaniu w którym powoływane jest zagraniczne orzeczenie, systemowi temu towarzyszy rozwiązanie pozwalające zainteresowanym podmiotom na przeprowadzenie odrębnego postępowania sądowego, którego celem jest wiążące dla tych podmiotów oraz sądów i innych organów ustalenie uznania danego orzeczenia.

Stosownie do art. 1148 § 1 k.p.c. każdy, kto ma w tym interes prawny, może wystąpić do sądu z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenia sądu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu. Wniosku takiego nie może złożyć organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne, nawet jeżeli ma wątpliwości co do uznania orzeczenia obcego sądu ex lege, albowiem nie ma on interesu prawnego w sprawie dotyczącej uznania tego orzeczenia. Przeprowadzenie postępowania, o którym mowa w art. 1148 § 1 K.p.c. nie stanowi formalnego warunku uznania lub odmowy uznania zagranicznego orzeczenia. Samo istnienie możliwości wszczęcia postępowania, na podstawie art. 1148 § 1 k.p.c., przed sądem powszechnym o ustalenie, czy orzeczenie zagraniczne podlega, czy też nie podlega uznaniu, nie pozbawia – w systemie uznania ex lege – organu administracji publicznej kompetencji do oceny we własnym zakresie zagadnienia uznania orzeczenia sądu państwa obcego (vide: wyrok NSA z dnia 6 maja 2015 r., III OSK 2372/13, CBOSA). Należy mieć nadto na uwadze, że gdy organ administracji publicznej rozpoznający sprawę o wpisanie wzmianki dodatkowej w oparciu o orzeczenie zagraniczne stwierdzi, że w jego ocenie orzeczenie to nie podlega uznaniu – z uwagi na treść art. 108 ust. 4 p.a.s.c. – nie ma podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Stosowanie tego przepisu uwarunkowane jest tym, że rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej będącej przedmiotem zawieszenia postępowania musi zależeć od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Z zakresu pojęcia "zagadnienie wstępne" wyłączyć należy sytuacje, gdy do rozstrzygnięcia kwestii wynikłej w toku postępowania właściwy jest organ, przed którym postępowanie jest w toku. Jako zagadnienie wstępne można kwalifikować jedynie takie zagadnienie, którego rozstrzygnięcie należy do kompetencji innego organu administracji publicznej lub sądu. Przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. opiera się tym samym na założeniu, że organ administracji nie jest uprawniony do rozstrzygania kwestii mającej stanowić zagadnienie wstępne. Tymczasem istotą systemu uznania automatycznego jest to, że każdy sąd i organ samodzielnie we własnym zakresie ocenia kwestię, czy orzeczenie zagraniczne podlega, czy też nie podlega uznaniu (wyrok NSA z dnia 6 maja 2015 r., III OSK 2372/13, CBOSA).

W orzecznictwie zasadnie stwierdzono, że wskazane w art. 1148 k.p.c. postępowanie cywilne nie może być traktowane w kategorii jedynej, prawnie dopuszczalnej formy weryfikacji zgodności z prawem podjętych przez Kierownika USC działań. Istotne znaczenie posiada fakt, że w ramach ewentualnie wszczętego postępowania cywilnego sąd powszechny nie będzie badał i odnosił się do zgodności z prawem podjętych wcześniej działań organu administracji publicznej w tej konkretnej sprawie. W związku z tym podmiot wnioskujący o dołączenie (wpisanie) wzmianki dodatkowej winien mieć zagwarantowane prawo do zakwestionowania wydanego aktu odmownego w administracyjnym toku instancji, to jest w drodze odwołania, a następnie skargi do sądu administracyjnego niezależnie od instytucji określonej w treści art. 1148 k.p.c. Za takim stanowiskiem przemawia również fakt, że akt administracyjny wydany w przedmiocie odmowy dokonania czynności może być również wadliwy formalnie (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 lipca 2019 r., III SA/Gd 338/19, CBOSA).

W tym kontekście zwrócić należy uwagę, że w niniejszej sprawie Kierownik USC, odmawiając wpisania wzmianki rozwodowej na podstawie rozstrzygnięcia organu państwa obcego (art. 1145 i art. 1146 k.p.c. w zw. z art. 11491 k.p.c.) nie odwołał się do przesłanek zawartych w art. 1146 § 1 k.p.c., lecz uczynił to w istocie z przyczyn formalnych (art. 1147 § 1 k.p.c.). W takiej sytuacji uznanie, że działanie organu nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej narusza w sposób niewątpliwy prawo jednostki do ochrony swoich praw (art. 2, art. 78 Konstytucji RP). Również w literaturze wyrażono stanowisko, że dodanie do systemu prawnego treści normatywnej wyrażonej w art. 108 ust. 4 p.a.s.c. nie miało na celu wyłączenia rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji administracyjnej, lecz zmierzało jedynie do "dookreślenia" sposobu jej wydania. Taka wykładnia art. 108 ust. 4 p.a.s.c. zapewnia wnioskodawcy prawo wyboru, czy odmowę wyłączenia wzmianki dodatkowej ma kwestionować w trybie administracyjnym, czy też ma zainicjować postępowanie przed sądem powszechnym. Wnioskodawca może też skorzystać z obu tych środków (J.Pawliczak, Forma prawna odmowy dołączenia wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego na podstawie nieuznania zagranicznego orzeczenia, ZNSA 2020 nr 4, s. 9-10, odmiennie: M.Wojewoda, Kolizyjne aspekty rejestracji stanu cywilnego, w: System prawa prywatnego, t. 20c, Prawo prywatne międzynarodowe, pod. red. M.Pazdana, Warszawa 2015, s. 564, T.Strumiłło, Wzmianki dodatkowe dołączane do aktu stanu cywilnego na podstawie rozstrzygnięć organów państw obcych, Metryka 2016, nr 1 s. 46).

W niniejszej sprawie Kierownik USC działając na podstawie art. 108 ust. 4 p.a.s.c. odmówił dokonania czynności na podstawie rozstrzygnięcia (akt zezwolenia na rozwód) organu państwa obcego a jego stanowisko - jak wyżej już wskazano - zostało wyrażone w decyzji administracyjnej z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...]. Należy zatem stwierdzić, że organ odwoławczy nie miał podstaw do uchylenia się od obowiązku merytorycznego rozpoznania odwołania, a wydając postanowienie stwierdzające jego niedopuszczalność w istotny sposób naruszył art. 134 k.p.a. Z przedstawionych względów Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda będzie zobowiązany do merytorycznego rozpoznania wniesionego przez skarżącego odwołania od decyzji Kierownika USC. z dnia [...] stycznia 2022 r. wydanej w przedmiocie odmowy dokonania wzmianki rozwodowej do aktu małżeństwa.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego, na które składa się, wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej będącego adwokatem w wysokości 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1800), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).

-----------------------

#

2