Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 845/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 187 par. 1, art. 190, art. 210 par. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 22 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2332
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi S. P. "P. K." F. s.c. J.F., A. F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz S.P. "P.K." F.s.c. J. F., A.F. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości [...] zł,

z tytułu naruszenia przez przewoźnika art. 5 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (dalej: "s.m.d.t.").

W wyniku wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] października 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podniósł, że w dniu [...] lutego 2021 r. funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej z [...] Urzędu Celno-Skarbowego przeprowadzili kontrolę samochodu ciężarowego marki [...] o nr rej. [...]. Z ustaleń kontroli wynikało, że spółka działając w charakterze przewoźnika, transportowała produkty paliwowe: olej napędowy i benzynę silnikową, klasyfikowane do kodu CN 2710. Przewóz towaru został zgłoszony do rejestru SENT przez wysyłającego - [...] i otrzymał numer referencyjny [...]. W wyniku kontroli dokumentów towarzyszących ww. transportowi oraz zgłoszenia przewozu dotyczącego ww. towaru stwierdzono, że strona nie uzupełniła zgłoszenia SENT w zakresie danych dotyczących przewoźnika (nazwa, NIP) oraz o środku transportu (numer rejestracyjny, numer zezwolenia, numer lokalizatora drogowego). Powyższe dane zostały uzupełnione w systemie dopiero w trakcie trwania czynności kontrolnych. Stwierdzone naruszenie przepisów opisane zostało w protokole kontroli drogowej z dnia [...] lutego 2021 r., podpisanym przez kontrolujących i kierowcę strony - A. F., który nie wniósł do niego żadnych zastrzeżeń.

Organ wskazał, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu olejami opałowymi. Zgodnie z art. 3 ust. 1 s.m.d.t. system monitorowania drogowego obejmuje gromadzenie i przetwarzanie danych o przewozie towarów, w szczególności z zastosowaniem środków technicznych służących do tego monitorowania, oraz kontrolę realizacji obowiązków wynikających z ustawy. Art. 3 ust. 2 pkt 1 lit. c) s.m.d.t. stanowi natomiast, że systemowi monitorowania drogowego podlega przewóz towarów objętych pozycją CN 2710, jeżeli masa brutto przesyłki towarów objętych tą pozycją przekracza 500 kg lub jej objętość przekracza 500 litrów.

Organ podkreślił, że w świetle tych przepisów realizowany przez skarżącą przewóz oleju napędowego i benzyny silnikowej, klasyfikowanych do kodu CN 2710, podlegał zasadom monitorowania drogowego przewozu towarów. Skarżąca będąc zatem przewoźnikiem towaru wrażliwego podlegającego regulacjom s.m.d.t. zobowiązana była zadbać o to, aby przed rozpoczęciem przewozu uzupełnić w rejestrze SENT zgłoszenie wysyłki towaru wrażliwego, w zakresie dotyczącym przewoźnika. Skarżąca natomiast przed rozpoczęciem przewozu w ogóle nie wypełniła zgłoszenia SENT stanowiącego przedmiot niniejszej sprawy w zakresie przewidzianym dla przewoźnika towaru wrażliwego, co skutkowało nałożeniem na nią kary.

Analizując sytuację strony pod kątem wystąpienia przesłanki ważnego interesu przewoźnika lub interesu publicznego i ewentualnego odstąpienia od nałożenia kary, organ stwierdził, że brak było podstaw do rozważania przesłanki ważnego interesu przewoźnika w kontekście, np. sytuacji finansowej skarżącego, albowiem w tym zakresie nie zostały przedstawione żadne informacji mogące świadczyć o ewentualnym braku środków, uniemożliwiających uregulowanie przedmiotowej należności, natomiast jak ustalono, sytuacja finansowa strony była na tyle dobra, że nie posiadała ona zaległości w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, bądź zaległości podatkowych. Organ nie stwierdził również, aby interes publiczny przemawiałyby za odstąpieniem od nałożenia kary. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że brak danych w zgłoszeniu uniemożliwiał prawidłowe monitorowanie przewozu towaru "wrażliwego", co pozostawało w sprzeczności z celem powyższej ustawy.

Organ podkreślił także, że nie ma znaczenia prawnego fakt, czy naruszenie ustawy było skutkiem błędu, omyłki czy działania przyczyn zewnętrznych. Nałożenie kary jest obligatoryjne, a kara przewidziana w art. 22 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 4 pkt 1 s.m.d.t. dotyczy uchybień formalnych, przy czym ich niewypełnienie, powoduje konieczność nałożenia kary pieniężnej w wysokości [...] zł. Ponadto organ stwierdził, że usunięcie nieprawidłowości po ich ujawnieniu w trakcie kontroli nie zwalnia przewoźnika z odpowiedzialności za naruszenia przepisów s.m.d.t. Przyjęcie innej tezy oznaczałoby, że każdorazowo podmiot podlegający systemowi monitorowania przyłapany podczas kontroli na naruszeniu obowiązków określonych ustawą mógłby uwolnić się od odpowiedzialności administracyjnej poprzez skorygowanie zgłoszenia w toku kontroli.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją strona złożyła skargę do tut. Sądu. Zaskarżonej decyzji zarzuciła

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść tej decyzji, tj.:

- art. 120, art. 121 § 1 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej: "O.p.") i wyrażonych w tych przepisach zasady legalizmu, zasady zaufania do organu podatkowego oraz zasady oficjalności postępowania dowodowego przy dokonywaniu interpretacji pojęcia "interesu publicznego", którym to pojęciem posługuje się art. 22 ust. 3 s.m.d.t., wskazując go jako podstawę odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej,

- przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 121 § 1 O.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w sytuacji, gdy prawidłowe rozstrzygnięcie powinno doprowadzić do wydania decyzji uchylającej rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i umorzenia postępowania w sprawie na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a O.p.,

- przepisów prawa procesowego, tj. art. 122 w zw. z art. 187 O.p. poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy w postępowaniu, w szczególności nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego z uwagi na przekonanie organu, iż wykonanie prawa przysługującego skarżącej i tak nie zmieni decyzji organu rozpatrującego postępowanie,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- pogwałcenia przepisów art. 6, art. 7, art. 8 k.p.a., naruszenie art. 122, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 210 § 4 O.p., co w konsekwencji doprowadziło do pogwałcenia art. 22 ust. 2 i 3 w związku z art. 5 ust. 4 oraz art. 24 w związku z art. 30 ust. 4 i 5 s.m.d.t. oraz art. 31 i 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez stosowanie przepisów w sposób naruszający zasadę proporcjonalności i równości wobec prawa,

- przepisów art. 22 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 s.m.d.t. polegające na niezastosowaniu tych przepisów i nieodstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, podczas gdy w sprawie wystąpiła przesłanka ważnego interesu publicznego względem skarżącej,

- przepisów art. 8 ust. 1 s.m.d.t. polegające na niezastosowaniu tego przepisu, podczas gdy zastosowanie tego przepisu przez organ musiałoby doprowadzić do wniosku, że dane zawarte w zgłoszeniu zostały zaktualizowane w sposób niezwłoczny.

Mając na względzie powyższe zarzutu strona wniosła o uchylenie decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego i uchylenie decyzji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w sprawie nałożonej kary pieniężnej oraz o umorzenie postępowania w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując badania legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które skutkowały koniecznością jej uchylenia.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił stronie wypowiedzenie się w sprawie.

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] lutego 2021 r. funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej z [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. przeprowadzili kontrolę pojazdu ciężarowego marki [...] przewożącego olej napędowy i benzynę silnikową klasyfikowane do pozycji CN 2710, podlegające monitorowaniu drogowemu. Przewoźnikiem towaru była Stacja Paliw [...]. W wyniku kontroli zgłoszenia SENT oraz dokumentów towarzyszących transportowi stwierdzono, że w zgłoszeniu SENT brak było informacji o przewoźniku towarów (nazwa, NIP) oraz o środku transportu (numer rejestracyjny, numer zezwolenia, numer lokalizatora drogowego). Powyższe udokumentowane zostało w protokole z kontroli z dnia [...] lutego 2021 r.

W konsekwencji, decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. nałożył na spółkę - na podstawie art. 22 ust. 2 s.m.d.t. – karę pieniężną w wysokości [...] zł, z powodu braku uzupełnienia zgłoszenia o dane, o których mowa w art. 5 ust. 4 pkt 1 s.m.d.t. Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest zasadność wymierzenia spółce kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 4 pkt 1 s.m.d.t. w przypadku przewozu towaru, o którym mowa w ust. 1, przewoźnik jest obowiązany przed rozpoczęciem przewozu towaru po drodze publicznej uzupełnić zgłoszenie o dane wskazane w tym przepisie, w punktach od a) do i). Z kolei art. 22 ust. 2 s.m.d.t. stanowi, że w sytuacji, gdy przewoźnik nie uzupełni zgłoszenia o dane, o których mowa w art. 5 ust. 4 i art. 6 ust. 3, na przewoźnika nakłada się karę pieniężna w wysokości [...] zł. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że istnieją przesłanki do wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 22 ust. 1 pkt 2 s.m.d.t. (str. 5 zaskarżonej decyzji). W myśl tego przepisu w przypadku stwierdzenia, że towar nie odpowiada co do rodzaju, ilości, masy lub objętości towarowi wskazanemu przez przewoźnika w zgłoszeniu – na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości [...] zł. Treść art. 22 ust. 1 pkt 2 s.m.d.t. wskazuje, że kara jest wymierzana za podanie przez przewoźnika danych niezgodnych ze stanem faktycznym, tj. danych innych niż odpowiadających rzeczywistemu stanowi rzeczy. Zakres zatem normowania wynikający z art. 22 ust. 2 s.m.d.t. i art. 22 ust. 1 pkt 2 s.m.d.t. jest różny: pierwszy ze wskazanych przepisów dotyczy sytuacji, gdy przewoźnik przed rozpoczęciem przewozu towaru nie uzupełnił zgłoszenie o określone dane, drugi – gdy dane podane przez przewoźnika są niezgodne z rzeczywistością.

Z kolei zgodnie z art. 22 ust. 3 s.m.d.t. w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-2a, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3. Ten ostatni przepis stanowi, że organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, jeżeli to odstąpienie: 1) nie stanowi pomocy publicznej albo 2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, udzieloną z uwzględnieniem warunków dopuszczalności tej pomocy, określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej, albo 3) stanowi pomoc publiczną spełniającą warunki określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 4.

Strona uważa, że stwierdzone podczas kontroli uchybienia są wynikiem omyłki. Podnosi, że w trakcie tej kontroli uzupełniono zgłoszenie o brakujące dane, oraz że nie został uszczuplony podatek. Uważa, że wymierzona kara jest nieproporcjonalna do przewinienia. Wnosi o odstąpienie od nałożenia kary, mając na względzie interes publiczny. Zdaniem natomiast organu istniały podstawy do wymierzenia spółce kary pieniężnej. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że brak wskazanych danych w zgłoszeniu uniemożliwiał prawidłowe monitorowanie przewozu towaru "wrażliwego". Jednocześnie w sprawie nie wystąpiły określone w art. 22 ust. 3 s.m.d.t. przesłanki uzasadniające odstąpienie od wymierzenia kary. W zakresie wykładni pojęć interesu strony i interesu publicznego zawartych w tym przepisie, organ uznał za zasadne odwołanie się do poglądów wypracowanych na gruncie art. 67a § 1 O.p.

Z uzasadnienia projektu ustawy o systemie monitorowania wynika, że ma ona za zadanie chronić legalny handel towarami uznanymi w wyniku przeprowadzonych analiz przez krajowego prawodawcę za "wrażliwe", ułatwić walkę z "szarą strefą" oraz ograniczyć poziom uszczupleń w kluczowych dla budżetu państwa podatkach, tj. podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, a także zwiększyć skuteczność kontroli w obszarach obarczonych istotnym ryzykiem naruszenia obowiązujących przepisów. Ma stanowić narzędzie do walki z nieuczciwymi podmiotami dokonującymi nielegalnego obrotu paliwami płynnymi, alkoholem całkowicie skażonym oraz suszem tytoniowym, bez odprowadzania do budżetu państwa należnych podatków, dokonujących wyłudzeń niezapłaconych podatków (Sejm VIII kadencji, druk nr 1244).

Podkreślenia wymaga, że z przywołanej wyżej regulacji prawnej – art. 22 ust. 3 s.m.d.t., ustawodawca posłużył się pojęciami niedookreślonymi "ważnym interesem przewoźnika" lub "interesem publicznym", jako materialnoprawnymi przesłankami, będącymi podstawą do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Użyty w tym przepisie łącznik "lub" wskazuje, że do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej wystarczy zaistnienie jednej z wyżej przywołanych dwóch dyrektyw wyboru ("ważnego interesu przewoźnika" lub "interesu publicznego"), przy czym w każdej sprawie zawsze powinny zostać rozważone przez organ obie przesłanki.

O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują obiektywne kryteria i nie można go utożsamiać z subiektywnym odczuciem przewoźnika, że jego sytuacja uzasadnia zastosowanie "ulgi". W zasadzie zawsze odstąpienie od wymierzenia kary leży w interesie zobowiązanego. Nie każdy jednak interes przewoźnika uzasadnia odstąpienie od wymierzenia kary, lecz tylko taki, który można ocenić jako "ważny". Wymaga to oszacowania stopnia wagi, intensywności wystąpienia tego stanu rzeczy. Zdaniem Sądu waga interesu przewoźnika musi być na tyle istotna, aby jego pominięcie powodowało dla niego wyraźnie dostrzegalne, negatywne skutki, np. w postaci nadmiernych utrudnień w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa, zachwianiu płynności finansowej firmy. Zauważyć należy, że w toku postępowania strona nie wskazała jaki ważny i obiektywny interes przemawiałby za zastosowaniem wobec niej "ulgi". Organ ustalił, że spółka nie posiada zaległości podatkowych, jak i nie zalega z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W rezultacie organ trafnie stwierdził, że w sprawie nie zachodzi ważny interes przewoźnika uzasadniający odstąpienie od nałożenia kary.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy dokonał jednak błędnej wykładni pojęcia "interes publiczny" jako przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, na mocy art. 22 ust. 3 s.m.d.t. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej odwołał się w tym względzie do orzecznictwa sądowego wydanego na tle art. 67a § 1 O.p. i stwierdził, że pod pojęciem interesu publicznego należy rozumieć dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itp.

Prawidłowe rozumienie tego pojęcia zostało wskazane m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2020 r., sygn. akt II GSK 1385/19), z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 1075/19, z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt II GSK 96/20, z dnia 21 maja 2020 r., sygn. akt II GSK 307/20, z dnia 30 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 100/21, z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt II GSK 737/21. Sąd w składzie orzekającym poglądy wyrażone w tych wyrokach podziela. W orzeczeniach tych przyjęto, że nie jest prawidłowe wykładanie pojęcia "interes publiczny" z powołaniem się na poglądy wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle art. 67a i art. 67b O.p. Ustawa o systemie monitorowania reguluje bowiem kwestię odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w sposób pełny, zaś art. 26 ust. 5 s.m.d.t. zawiera odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów Ordynacji podatkowej, ale tylko w zakresie nieuregulowanym w ustawie o systemie monitorowania. W związku z tym odpowiednie stosowanie art. 67a O.p. może mieć miejsce na przykład wówczas, gdy ukarany złoży wniosek o umorzenie należności z tytułu kary lub rozłożenie jej na raty, natomiast nie ma podstaw do stosowania tego przepisu i wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych na jego kanwie poglądów, zwłaszcza odnoszących się do rozumienia pojęcia "interes publiczny". Z uwagi na charakter i cel ustanowienia podatków i kar pieniężnych interpretacja analizowanego pojęcia, którym posłużył się ustawodawca w Ordynacji podatkowej i ustawie o systemie monitorowania, nie powinna być taka sama. Cechami podatków, tak jak innych danin publicznych, są przede wszystkim: przymusowość, bezzwrotność, oparcie obowiązku ich ponoszenia o przepisy ustawowe. Istnieje ścisły związek między ustanowieniem podatków a dążeniem do uzyskiwania wpływów budżetowych, które są konieczne dla prawidłowego funkcjonowania państwa. Podstawową funkcją realizowaną przez podatki jest więc funkcja fiskalna, gdyż ich celem jest dostarczanie państwu środków niezbędnych do realizacji zadań publicznych. Z kolei istotą sankcji pieniężnej jest pogorszenie sytuacji prawnej adresata przez nałożenie obowiązku zapłaty określonej kwoty. Sankcje pieniężne są wymierzane jako dolegliwość za działania bez wymaganego prawem zezwolenia organu administracji publicznej, za naruszenie zakazu lub nakazu określonego przepisami prawa, a także za spowodowanie stanu bezprawia administracyjnego trwającego w określonym przedziale czasu. Sankcje pieniężne (kary pieniężne) pełnią funkcje: prewencyjną, restytucyjną, kompensacyjną, a także represyjną. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt P 9/08 stwierdził, że administracyjne kary pieniężne stanowią środki mające na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wykonywania obowiązków na rzecz państwa. Kary te, stosowane automatycznie z mocy ustawy, mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne. Zapowiedź negatywnych konsekwencji, jakie nastąpią w wypadku naruszenia obowiązków określonych w ustawie albo w decyzji administracyjnej, motywuje adresatów do wykonywania ustawowych obowiązków.

W art. 22 ust. 3 s.m.d.t. ustawodawca wprost przewidział możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym, a to oznacza, że przewidział sytuacje, w których odstąpienie od dochodzenia należności będzie zbieżne z tym interesem. Należy ponadto zauważyć, że w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że pojęcie interesu publicznego, określonego w art. 22 ust. 3 s.m.d.t. obejmuje takie okoliczności jak: stosunek kar nałożonych za przewozy dokonywane w tym samym czasie tym samym transportem do dochodu przewoźnika z tych przewozów, ustalenie czy stwierdzone uchybienia stwarzają realne zagrożenia uszczuplenia przez dany podmiot dochodów podatkowych budżetu państwa, czy są dokonywane w ramach oszustwa, czy też innych przestępstw, czy nieprawidłowości te zdarzyły się jednokrotnie (sporadycznie) czy też występują na tyle często u tego przewoźnika, że świadczą o co najmniej niedbałości, nienależytej staranności w prowadzeniu swoich interesów, czy nałożenie kary pieniężnej na przewoźnika ma charakter prewencyjny czy też dyscyplinujący w odniesieniu do kolejnych przewozów (np. wyrok NSA z dnia 18 maja 2020 r., sygn. akt II GSK 220/20). Przy analizie przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej nie można pominąć też okoliczności, w jakich nastąpiło naruszenie, przyczyn powstałego naruszenia, okoliczności towarzyszących, postawy przewoźnika w trakcie i po przeprowadzeniu kontroli, tego, czy naruszenie wiązało się z realnym zagrożeniem interesów Państwa, a także czy nałożenie na przewoźnika kary pieniężnej w okolicznościach sprawy realizuje cel ustawy o systemie monitorowania. Chodzi również o ustalenie, czy wymierzona kara pieniężna nie narusza zasady proporcjonalności (np. wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt II GSK 737/21). Zasada ta wywodzona jest z art. 31 ust. 3 Konstytucji i nakazuje organom państwowym użycie jedynie takich środków, które są niezbędne dla osiągnięcia konkretnego celu. Niezbędność to również skorzystanie ze środków jak najmniej uciążliwych dla podmiotów, których prawa podlegają ograniczeniu. Ingerencja w sferę statusu jednostki musi zawsze pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów, których ochrona uzasadnia dokonane ograniczenie (por. J. Oniszczuk, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Zakamycze 2000, str. 256). Jeżeli zatem sankcja, która miałaby być zastosowana jest nadmierna (dolegliwa w większym stopniu niż to jest niezbędne dla osiągnięcia założonego celu), to przesłanka interesu publicznego nakazuje odstąpienie od nałożenia kary. Wskazana wykładnia art. 22 ust. 3 s.m.d.t. wyznacza zakres ustaleń faktycznych, jakich należało dokonać w rozpatrywanej sprawie, aby prawidłowo ocenić, czy wystąpiły podstawy do nałożenia kary pieniężnej bądź odstąpienie do jej nałożenia.

W zaskarżonej decyzji organ dokonał zbyt wąskiej oceny przesłanki interesu publicznego. Praktycznie organ odwoławczy ograniczył się do stwierdzenia, że w sprawie nie zachodzi interes publiczny, bowiem brak wskazanych danych w zgłoszeniu uniemożliwiał prawidłowe monitorowanie przewozu towaru "wrażliwego", co pozostawało w sprzeczności z celem ustawy o systemie monitorowania. Organ wziął zatem pod uwagę jedynie cel ustawy, natomiast pominął inne wskazane wyżej okoliczności mające wpływ na ocenę, czy w sprawie wystąpiła przesłanka interesu publicznego.

W konsekwencji organ odwoławczy nie rozważył wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Naruszył przez to art. 187 § 1 i art. 190 O.p., gdyż nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, jak i przekroczył granice swobodnej oceny dowodów.

Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy, uwzględni przedstawioną wyżej wykładnię art. 22 ust. 3 s.m.d.t. i wnikliwie rozważy wszystkie okoliczności mające znaczenie dla oceny wystąpienia w sprawie interesu publicznego. Przy tej analizie nie można pominąć okoliczności w jakich nastąpiło stwierdzone naruszenie, przyczyn tego naruszenia, postawy przewoźnika w trakcie i po przeprowadzeniu kontroli. Konieczne jest także ustalenia, czy stwierdzone uchybienie stwarzało realne zagrożenia uszczuplenia przez dany podmiot dochodów podatkowych budżetu państwa, czy istnieją okoliczności wskazujące, że naruszenie to wynikało z oszustwa bądź innych przestępstw, czy naruszenia takie występują na tyle często u tego przewoźnika, że świadczą co najmniej o niedbałości i nienależytej staranności w prowadzeniu swoich interesów. Istotna jest także ocena, czy nałożona kara pieniężna jest zgodna z zasadą proporcjonalności. Wprawdzie w zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że zasada ta nie została naruszona, jednakże nie przedstawił w tym względzie żadnych argumentów. Dopiero odniesienie się do wskazanych okoliczności, ewentualnie po uzupełnieniu poczynionych ustaleń faktycznych, pozwoli organowi odwoławczemu właściwie ocenić, czy nałożenie na przewoźnika kary pieniężnej leży bądź nie w interesie publicznym.

Nadto organ wskaże jakie konkretnie przepisy art. 5 ust. 4 pkt 1 s.m.d.t. zostały przez spółkę naruszone, gdyż zawiera on wiele jednostek redakcyjnych (punkty od a do i), zaś w zaskarżonej decyzji wskazano na uchybienie całego tego przepisu. Organ wyjaśni też - w związku z przytoczeniem w zaskarżonej decyzji zarówno art. 22 ust. 2 s.m.d.t. jak i art. 22 ust. 1 pkt 2 s.m.d.t. – czy przepisy te mają zastosowanie w sprawie jednocześnie, czy też jednak, z uwagi na to, że zakres ich normowania jest różny zastosowanie znajduje tylko jeden z nich. W tym zakresie zaskarżona decyzja narusza także art. 210 § 4 O.p., gdyż nie wyjaśnił w dostateczny sposób podstawy prawnej wydanej decyzji.

Organ odwoławczy nie naruszył natomiast art. 200 § 1 w zw. z art. 123 § 1 O.p., gdyż postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. (doręczonym w dniu [...] września 2021 r.) wyznaczył stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Termin ten upływał w dniu [...] września 2021 r. W piśmie z dnia [...] września 2021 r. (nadanym na poczcie w tym samym dniu) skarżąca wypowiedziała się w sprawie, podkreślając, że za odstąpieniem od nałożenia kary przemawia interes publiczny. Wbrew też twierdzeniom zawartym w skardze zaskarżona decyzja nie została wydana w dniu [...] września 2021 r. gdyż postanowieniem z dnia [...] października 2021 r. dokonano sprostowania tej daty, wskazując jako dzień wydania decyzji [...] października 2021 r.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach sądowych postanowiono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a. Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi w kwocie [...]zł.