Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 329/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 4, art. 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 105, art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 19 lipca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi J.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] lutego 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 roku, nr [...].


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], odmawiającą J.W., zwanemu dalej skarżącym, umorzenia należności z tytułu składek za okres 06/1999 -12/2003 w łącznej kwocie [...] zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] stycznia 2016 r. skarżący J.W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia oraz odsetek za zwłokę za okres od maja 1999 r. do grudnia 2003 r.. We wniosku skarżący podniósł, że [...].10.2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] umorzył postępowanie egzekucyjne ze względu na nieskuteczność egzekucji, w związku z czym wystąpiła przesłanka nieściągalności. Skarżący ma trudną sytuację, a ze względu na zadłużenie w ZUS nikt nie chce go zatrudnić, a nadto nie jest on w stanie utrzymać rodziny, w tym dzieci. Pracuje w gospodarstwie rolnym matki i podejmuje się prac dorywczych, co jednak nie wystarcza na dokonywanie jakichkolwiek spłat.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...].04.2016 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 121, ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s.), odmówił u umorzenia należności w związku z niespełnieniem przesłanek wymienionych w powyższych przepisach. W decyzji Zakład podniósł, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności oraz ważny interes osoby zobowiązanej.

W uzasadnieniu organ podniósł, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od [...].01.1999 r. do [...].02.2004 r. w zakresie handlu i usług. Obecnie pracuje w gospodarstwie rolnym matki oraz podejmuje się wykonywania prac dorywczych. Z tytułu wykonywania prac dorywczych uzyskuje dochód w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł netto miesięcznie i posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Skarżący ma dwoje małoletnich dzieci. Nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem, bowiem wszystkie stałe wydatki związane z utrzymaniem ponosi matka. Oprócz zadłużenia składkowego posiada dobrowolne zobowiązanie wobec dzieci w kwocie 500,00 zł miesięcznie, które spłaca w miarę uzyskiwania dochodów. Zgodnie z informacją uzyskaną z CEPIK-u jest właścicielem pojazdu [...] rok prod. 1987 r. oraz [...] rok prod. 1975. Nie jest właścicielem nieruchomości. Z dołączonych do sprawy zaświadczeń o dochodach opodatkowanych na zasadach ogólnych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w dniu [...].01.2016r. wynika, iż nie złożył zeznań rocznych za rok 2012, 2013 i 2014, jak również nie zostały zaewidencjonowane żadne informacje płatników za rok 2012, 2013 i 2014. Z przedmiotowych zaświadczeń wynika, iż osiągnął przychody z PIT 28 dotyczące zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych. Brak informacji o wysokości osiągniętych przychodów. W dniu [...].03.2016r. ustalono, iż od dnia [...].01.2006 r. podlega ubezpieczeniu w KRUS. W okresie od dnia [...].04.2009r. do dnia [...].11.2012r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu jednocześnie podlegając w KRUS. Od dnia [...].12.2012 r. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej. Z dniem [...].02.2014 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, zaś z dniem [...].02.2014 r. wykreślił wpis z rejestru. Od dnia [...].12.2012 r. podlega w KRUS jako domownik. W dniu [...].10.2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienie o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego.

W ocenie organu skarżący nie udowodnił m.in., że jego sytuacja jest wyjątkowa i nosi znamiona ważnego interesu osoby zobowiązanej, aby był chory lub miał obowiązek sprawowania opieki nad chorymi członkami rodziny, czy też by spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu pozbawiła go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W dniu [...] kwietnia 2016 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że wnosił on o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 05/1999 do 12/2003, a w decyzji będącej przedmiotem odwołania jest okres od 06/1999 do 12/2003. Skarżący wskazując na swoją sytuację rodzinną i majątkową stwierdził, że posiada przyczepkę samochodową [...] z 1987 r. o wartości ok. [...] zł oraz samochód osobowy marki [...] z 1975 r. o wartości złomowej ok. [...] zł. Samochód jest technicznie niesprawny, ale chciałby go w przyszłości wyremontować i cieszyć się z jego użytkowania. W 2012 r. przychód wyniósł [...] zł i został opłacony [...]% zryczałtowany podatek dochodowy, a w latach 2013-2014 przychód wyniósł zero. Przy zakończeniu działalności gospodarczej w latach 2004 i 2014 nie pozostał żaden majątek. W kwestii prowadzenia gospodarstwa domowego z M.B., stwierdził, iż częste wizyty przy jednoczesnym braku wspólnego gospodarstwa domowego nie oznaczają związku nieformalnego i nie można przyjmować hipotezy bez sprawdzenia stanu faktycznego. Prowadzona działalność gospodarcza i uzyskiwane dochody przez M.B. nie zwalniają go z obowiązku moralnego i prawnego przekazywania środków pieniężnych na wspólne dzieci. Wskazał, iż stan faktyczny przedstawiony w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym jest w pełni zgodny ze stanem faktycznym. Nadto podniósł, iż Zakład nie ma prawa wkraczania w sferę podejmowanych przez niego decyzji w zakresie poszerzenia rodziny i finansowania dzieci. Podaje, iż nie wszystko dzieje się poprzez podejmowanie decyzji, czasami rzeczy dzieją się przez nieuwagę czy przypadek. Nie patrzy na dzieci przez pryzmat pieniędzy. Nie opłacenie składek spowodowane było brakiem dostatecznej wiedzy w zakresie obowiązujących przepisów prawa. W trakcie prowadzenia działalności pozostawał także w zatrudnieniu i myślał, że nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Działanie to nie było celowe, w związku z czym nie uszczuplił dochodów Państwa i budżetu. Nie mógł skorzystać z postanowień ustawy abolicyjnej, z uwagi, iż nie obejmuje ona płatników, którzy posiadają tylko zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Próbował wyjść z problemu istniejącego zadłużenia, ale się nie udawało. Pracodawcy dowiadując się o posiadanym zadłużeniu nie chcą go zatrudniać, aby nie mieć problemów. Jedyna możliwość wyjścia z kryzysu to umorzenie należności składkowych. Dochód uzyskiwany przez skarżącego i matkę jest poniżej minimum socjalnego. Skarżący nie korzysta ze środków pomocy społecznej, ponieważ nie chce wykorzystywać swojej sytuacji finansowej aby wyciągnąć pieniądze z budżetu Państwa. Według skarżącego w postępowaniu zachodzą przesłanki do umorzenia należności składkowych, tj. z art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s., art. 28 ust. 3a ustawy i przepisy rozporządzenia, ważny interes osoby zobowiązanej.

Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., wskazaną we wstępie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł w szczególności, że od umorzenia postępowania egzekucyjnego, które miało miejsce w 2015 r., sytuacja skarżącego mogła ulec poprawie. Trudna sytuacja skarżącego wynika z braku podjęcia odpowiednich kroków uzdrawiających codzienne życie. W ocenie Zakładu skarżący może podjąć pracę zarobkową na co pozwala obecny rynek pracy. Wskazane w decyzji organu I instancji okresy zaległości, odnoszą się do zadłużenia, które jest jedynym, jakie skarżący posiada. Brak jest również możliwości stwierdzenia, iż w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Według Zakładu Skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby wpłynąć na decyzję w przedmiocie umorzenia należności.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący J.W. wniósł o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 pkt 5 u.s.u.s. poprzez dowolne uznanie, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności składek, ponieważ brak jest możliwości stwierdzenia, iż w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, pomimo, że prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne, a organ w żaden sposób nie ustalił, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego od tego czasu uległa zmianie. Ponadto zarzucił naruszenie art. 7, 77 k.p.a. i 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez dowolne uznanie, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja narusza wymogi określone w treści art. 107 § 1 i 3 k.p.a. wobec braku odniesienia do wszystkich okoliczności wskazanych w odwołaniu.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że [...] października 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] umorzył postępowanie egzekucyjne toczące się wobec skarżącego z uwagi na jego bezskuteczność. Jeśli organ nabrał wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącego to winien je wyjaśnić, a nie rozważać jaka część należności to część główna a jaka odsetki i że skarżący mógł wcześniej zwrócić się o umorzenie należności. Nie można stwierdzić na jakiej podstawie organ oparł swoje wyliczenia co do lat prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. Ponadto skarżący domaga się umorzenia należności właśnie w tym celu, by uniknąć ukrywania i uzyskiwania dochodu w ciemnej strefie. wprawdzie nie ponosi on stałych kosztów utrzymania, jednak ma zobowiązanie wobec dzieci wynikające z k.r.o. Skarżący wskazał, że dochód na osobę w jego gospodarstwie domowym wynosi ok. [...] zł, zatem poniżej minimum socjalnego, a spłacanie zadłużenia wobec ZUS pozbawiłoby go i jego matkę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący wykazał ustawową przesłankę dla umorzenia należności, natomiast odmowna decyzja organu cechowała się całkowitą dowolnością.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, lecz z przyczyn innych niż w niej wskazano.

Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] lutego 2017 r., jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja tego organu z dnia [...] kwietnia 2016 r., podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) uzasadnia ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowią regulacje ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze, zm., dalej: "u.s.u.s."). Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Należności z tytułu składek, o czym stanowi już art. 28 w ust. 2, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z ust. 3 tego artykułu, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy, w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej: Rozporządzeniem), przedmiotem tego postępowania nie jest kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżący składek nie opłacał. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13).

Podkreślenia jednak wymaga, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Kwestia ta ściśle jest więc związana z prawidłowym, wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, dotyczy zatem przestrzegania przez organ przepisów postępowania. Dopiero wyjaśnienie tej wstępnej kwestii pozwala organowi na dokonanie oceny, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, czy opłacenie należności będących przedmiotem postępowania rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności czy pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 433/16)

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Dlatego, jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazałby składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: "k.p.a."). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład winien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r.(data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, Lex nr 396253, oraz z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08, Lex nr 396249; ponadto zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08, Lex nr 552737).

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (tak: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., II GSK 72/09, Lex nr 597062 oraz SN w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt. II UK 313/10 – publ. OSNP 2012/9-10/126).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Dodano także do art. 24 ust. 5a-5d.

Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264). Na podstawie tej samej nowelizacji po ust. 5d do art. 24 dodano także ust. 5e.

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (zob. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poczynił w zaskarżonej decyzji, jak również w decyzji ją poprzedzającej, żadnej analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek. Na gruncie kontrolowanej sprawy organ rentowy mimo, że odpowiednio dnia [...] kwietnia 2016 r. - w pierwszej instancji oraz dnia [...] lutego 2017 r. - w drugiej instancji orzekał w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za okres 06/1999 - 12/2003 i w aktach sprawy znajduje się informacja, że tytuły wykonawcze obejmujące odpowiednie okresy zostały skierowane do egzekucji w dniu [...] lutego 2004 r., które następnie w dniu [...] kwietnia 2004 r. skierowano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], który umorzył postępowanie egzekucyjne postanowieniem z dnia [...] października 2015 r., jednak kwestii przedawnienia tych należności w ogóle nie rozważył, czym dopuścił się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ nie wykazał w decyzji w żaden sposób, by nastąpiło zawieszenie, czy tym bardziej przerwanie biegu przedawnienia.

Powtórzyć w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności których umorzenia domaga się zobowiązany nie uległy przedawnieniu. Dlatego, w przypadku złożenia przez zobowiązanego wniosku o umorzenie zaległych składek, niezbędne jest ustalenie przez organ ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Nie może toczyć się bowiem postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności z tytułu składek, które już wygasły. ZUS, rozpoznając wniosek o umorzenie należności, bada czy nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie tych należności zawarte w art. 28 u.s.u.s. i wydanymi na jego podstawie rozporządzeniami. Organ, wydając decyzję o umorzeniu zaległości, bada zatem czy wnioskodawca jest w stanie spłacić istniejące zaległości. Aby prawidłowo ocenić tę kwestię, sprecyzowana musi być kwota istniejących zaległości i tę kwotę należy odnieść do potencjalnych możliwości wnioskodawcy. Wobec tego w decyzji dotyczącej umorzenia nie mogą zostać włączone składki, które uległy przedawnieniu. Z tych względów badanie kwestii czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu, mieści się w granicach sprawy w przedmiocie umorzenia należności składkowych (tak NSA w wyroku z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 3945/16, zob. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony przez NSA w we wskazanym wyżej wyroku z dnia 8 grudnia 2016 r., że skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie tych należności, to organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji.

Wskazane braki uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli i oceny przedmiotowej sprawy w świetle przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek. W konsekwencji zaś oceny, czy zasadna była odmowa umorzenia należności z punktu widzenia kryteriów określonych w art. 28 ust. 3–4 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni poczynione wyżej rozważania i ocenę, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku.