Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1094/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64  par. 1  pkt 1, art. 64  par. 1  pkt 4, art. 64  par. 6
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędziowie WSA Bożena Pindel, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. po ponownym rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez Wójta Gminy M. na postanowienie Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł z wyszczególnieniem ich wysokości do poszczególnych tytułów wykonawczych

i obciążeniem kosztami egzekucyjnymi wierzyciela w związku z prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 67/17, działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1 i art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 i art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201), mając na uwadze art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1

i art. 84 Konstytucji RP postanowił:

uchylić zaskarżone postanowienie Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] nr [...] w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wygenerowanymi do tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości [...] zł i do tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości [...] zł i orzec o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wygenerowanymi do tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości [...] zł i do tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie opisano dotychczasowy przebieg postępowania.

W tym zakresie wskazano, że w dniach [...] i [...] Wójt Gminy M. (dalej: Wójt, wierzyciel, skarżący) wystawił tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] obejmujące zaległości z tytułu niezapłaconego podatku od nieruchomości za okres od stycznia 2006 r. do grudnia 2006 r. wobec A S.A. w K. (dalej: zobowiązana, Spółka) Powyższe tytuły wykonawcze wystawiono na podstawie decyzji z dnia [...] nr [...], której postanowieniem z dnia [...] nr [...] nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Powyższe tytuły wykonawcze zostały następnie przekazane celem ich realizacji do Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S., który w dniach [...] i [...] nadał przedmiotowym tytułom wykonawczych klauzule o skierowaniu ich do egzekucji.

W dniach [...] i [...] poborca skarbowy doręczył wspomniane tytuły wykonawcze zobowiązanej i dokonał pobrania środków pieniężnych na poczet należności opiewających na przedmiotowe tytuły wykonawcze.

Zawiadomieniami z dnia [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności w B Sp. z o. o. z/s w D. i C Sp. z o. o. z/s w G. do tytułu wykonawczego nr [...] (w dniu [...] dokonano przelewu na poczet zaległości opiewających na tytuł wykonawczy), a następnie zawiadomieniami z dnia [...] organ egzekucyjny uchylił te zajęcia, powołując się na zapłatę.

Zawiadomieniami z dnia [...] i [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności w C Sp. z o. o. z/s w G. do tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] i D S.A. z/s w Z. do tytułu wykonawczego Nr [...], (w dniach [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] egzekwowano na poczet zaległości opiewających na te tytuły wykonawcze), a następnie zawiadomieniami z dnia

[...] organ egzekucyjny uchylił te zajęcia powołując się na zapłatę.

Pismem z dnia [...] zobowiązana Spółka w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. zwróciła się o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, powstałych w związku z prowadzoną egzekucją administracyjną wskazując, iż uchylenie decyzji Nr [...] powinno skutkować obciążeniem wierzyciela tymi kosztami. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny powołując przepis art. 59 § 1 pkt. 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem wydanym w tym samym dniu nr [...] powołując przepis art. 64c § 3 i 7 u.p.e.a. określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł z wyszczególnieniem ich wysokości do poszczególnych tytułów wykonawczych i obciążył nimi wierzyciela.

Uwzględniając zażalenia Wójta organ nadzoru postanowieniem z dnia [...] uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu nadzoru z dnia [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego do tytułów wykonawczych o nr: [...] - [...]. Postanowieniem z dnia [...] organ nadzoru uchylił w całości postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] organ egzekucyjny, powołując przepis art. 64c § 4 i 7 u.p.e.a., określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł z wyszczególnieniem ich wysokości do poszczególnych tytułów wykonawczych

i obciążył nimi wierzyciela.

W żaleniu na to postanowienie Wójt zakwestionował obciążenie go wspomnianymi kosztami.

Postanowieniem z dnia [...] organ nadzoru postanowił zawiesić z urzędu postępowanie w sprawie wskazanego wyżej zażalenia do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj. wydania wyroku NSA w sprawie dotyczącej skargi kasacyjnej z dnia 11 października 2012 r. wniesionej przez Spółkę od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 30 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1089/11.

Postanowieniem z dnia [...] Minister Finansów na skutek zażalenia zobowiązanej Spółki uchylił zaskarżone postanowienie organu nadzoru z dnia [...] i umorzył postępowanie w sprawie zawieszenia postępowania.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] organ nadzoru uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] nr [...]— w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kwotą kosztów egzekucyjnych i orzekł o obciążeniu tym kosztami zobowiązanej Spółki.

Spółka zaskarżyła powyższe postanowienie do WSA w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 669/13 oddalił skargę.

NSA wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3561/14 uwzględnił skargę kasacyjną Spółki, uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz postanowienie organu nadzoru z dnia [...] nr [...].

Postanowieniem z dnia [...] organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych i obciążenia nimi wierzyciela.

Skarga wierzyciela na to postanowienie została uwzględniona wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 67/17, który uchylił zaskarżone postanowienie.

W dalszych wywodach zaskarżonego postanowienia organ nadzoru, rozpatrując ponownie zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...], zacytował art. 64c § 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r.. Przywołał także obszerne fragmenty wyroku NSA z dnia 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3561/14 uchylającego wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 669/13. Wskazał, iż – jak podkreślił Sąd w wyroku z dnia 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 67/16 – orzeczenie to ma w niniejszej sprawie charakter wiążący.

Uwzględniając wyrażony przez NSA pogląd prawny, że skutkami wadliwego, niezgodnego z prawem aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, tytułu wykonawczego) nie może być obciążany podatnik (zobowiązany) za zasadne uznano obciążenie kosztami egzekucyjnymi wierzyciela. Wskazano bowiem, że negatywne skutki finansowe nie mogą obciążać Spółki, skoro poddana wykonaniu decyzja wierzyciela z dnia

[...], opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności z dnia

[...] okazała się wadliwa i nie funkcjonuje już w obrocie prawnym, gdyż została uchylona decyzją organu odwoławczego z dnia [...]. Rozpatrywane koszty zobowiązany jest uiścić wierzyciel, gdyż to on ponosi ryzyko wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a następnie prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych na podstawie nieostatecznej decyzji, uchylonej przez organ odwoławczy.

Wobec powyższego nie uwzględniono zarzutu naruszenia 64c § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 27 tej ustawy.

Przechodząc do wartości kosztów egzekucyjnych organ nadzoru zauważył, że Sąd uchylił zaskarżone postanowienie z dnia [...], gdyż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt 31/14, Dz. U. z 2016 r. poz. 1244) stwierdził niekonstytucyjność przepisów stosowanych przez organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, a mianowicie orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz że art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Cytując dalej fragmenty wspomnianego orzeczenia podano, że TK wywiódł, iż "nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego". Trybunał stwierdził także, iż "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością". W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.

Następnie organ nadzoru podał, iż w rozpoznawanej sprawie organ I instancji na mocy art. 64 § 1 pkt 1 i 4 i § 6 u.p.e.a. określił koszty egzekucyjne z tytułu opłaty za czynności egzekucyjne, tj. za zajęcie wierzytelności oraz za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego w wysokości 5% oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości 1% - osobno do każdego tytułu wykonawczego.

W ocenie organu nadzoru przywoływany wyrok TK ma takie znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, wymaga ponownej oceny prawidłowości stanowiska organu egzekucyjnego z powodu braku konstytucyjności rozstrzygnięcia w zakresie obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a.

Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, należnych w tym wypadku od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu wymaganego nakładu pracy. Organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

Dalej wskazano, że regulacja art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a. jest tożsama z art. art. 64 § 1 pkt 4 § i 6 tej ustawy, wobec czego należy przyjąć, że doszło do obalenia domniemania konstytucyjności także i tych przepisów, pomimo, że nie były one przedmiotem orzeczenia TK.

Następnie organ nadzoru podał, że w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny naliczył koszty egzekucyjne w odniesieniu do czterech tytułów wykonawczych w łącznej kwocie [...] zł. Obejmuje ona opłatę manipulacyjną w wysokości łącznej do wszystkich tytułów wykonawczych, tj. [...] zł, koszty zajęcia w łącznej kwocie [...] zł oraz koszty pobrania, tj. [...] zł.

Zestawienie analityczne omawianych kosztów przedstawia się natomiast następująco.

Do tytułu wykonawczego wystawionego w dniu [...] nr [...] opiewającego na kwotę należności głównej w wysokości [...] zł, któremu nadano klauzulę o skierowaniu do egzekucji w dniu [...], a do którego zakończono egzekucję w dniu [...] naliczono koszty w łącznej wysokości [...] zł, obejmujące:

- opłatę manipulacyjną w wysokości [...] zł w związku z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego naliczoną w trybie art. 64 § 6 u.p.e.a. - z zastosowaniem stawki w wysokości 1%,

- opłatę w wysokości [...] zł naliczoną za pobranie dokonane w dniu [...] w trybie art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a. z zastosowaniem stawki 5 % ,

- opłatę w wysokości [...] zł naliczoną za dokonanie czynności egzekucyjnej zawiadomieniem z dnia [...] w C Sp. z o. o. w G. w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z zastosowaniem stawki 5 %.

Do tytułu wykonawczego wystawionego w dniu [...] nr [...] opiewającego na kwotę należności głównej w wysokości [...] zł, któremu nadano klauzulę o skierowaniu do egzekucji w dniu [...], a do którego zakończono egzekucję w dniu [...] naliczono koszty w łącznej wysokości [...] zł, obejmujące:

- opłatę manipulacyjną w wysokości [...] zł w związku z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego naliczoną w trybie art. 64 § 6 u.p.e.a. — z zastosowaniem stawki w wysokości 1 %,

- opłatę w wysokości [...] zł naliczoną za dokonanie czynności egzekucyjnej zawiadomieniem z dnia [...] w C Sp. z o. o. w G.

w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z zastosowaniem stawki 5 %.

Do tytułu wykonawczego wystawionego w dniu [...] nr [...] opiewającego na kwotę należności głównej w wysokości [...] zł, któremu nadano klauzulę o skierowaniu do egzekucji w dniu [...], a do którego zakończono egzekucję w dniu [...] naliczono koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł, obejmujące:

- opłatę manipulacyjną w wysokości [...] zł w związku z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego naliczoną w trybie art. 64 § 6 u.p.e.a. - z zastosowaniem stawki w wysokości 1 %,

- opłatę w wysokości [...] zł naliczoną za dokonanie czynności egzekucyjnej zawiadomieniem z dnia [...] w C Sp. z o. o. w G. w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z zastosowaniem stawki 5 %.

Do tytułu wykonawczego wystawionego w dniu [...] nr [...] opiewającego na kwotę należności głównej w wysokości [...] zł, któremu nadano klauzulę o skierowaniu do egzekucji w dniu [...], a do którego zakończono egzekucję w dniu [...] naliczono koszty w łącznej wysokości [...] zł, obejmujące:

- opłatę manipulacyjną w wysokości [...] zł w związku z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego naliczoną w trybie art. 64 § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem stawki w wysokości 1 %,

- opłatę w wysokości [...] zł naliczoną za dokonanie czynności egzekucyjnej zawiadomieniem z dnia [...] w C z o. o. w G. w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z zastosowaniem stawki 5 %.

Uwzględniając należności o znacznej wartości, na które opiewały tytuły wykonawcze, o których mowa wyżej, a także okoliczność braku interwencji ustawodawcy w zakresie braku konstytucyjności rozstrzygnięcia w zakresie obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. organ nadzoru wskazał, że dokonując analizy uzasadnienia wyroku TK, a także orzeczeń NSA i WSA zapadłych w niniejszej sprawie należy przede wszystkim uwzględnić 100% skuteczności egzekucji. Każdy z tytułów wykonawczych – jak podkreślono - został wyegzekwowany w całości w stosunkowo bardzo krótkim czasie od nadania klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji do zakończenia egzekucji: do tytułu wykonawczego nr [...] w przeciągu 2 tygodni i 4 dni, do tytułu wykonawczego Nr [...] - 2 tygodni i 6 dni, do tytułu wykonawczego nr [...] w okresie 3 tygodni i 6 dni, a do tytułu wykonawczego nr [...] przez

7 tygodni.

Organ nadzoru zaakcentował, że nie można zapominać o celu egzekucji administracyjnej, a więc i opłat z nią związanych, jakim jest doprowadzenie do wykonania obowiązków powstających w obszarze działania administracji.

Jednocześnie organ nadzoru zwrócił uwagę na niski stopień skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny ograniczający się wyłącznie do wysłania zajęcia innej wierzytelności w przypadku trzech tytułów wykonawczych, natomiast w przypadku jednego do wysłania zawiadomienia

i dokonania pobrania u zobowiązanej Spółki, przy stosunkowo niskim nakładzie pracy związanym z wysłaniem korespondencji pocztą oraz niewielkimi kosztami dojazdu i delegacji pracownika.

Wobec powyższego organ nadzoru wyraził pogląd, że nieuzasadnione jest obciążenie do tytułu wykonawczego nr [...] i tytułu wykonawczego nr [...] opłaty za zajęcie innej wierzytelności w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości [...] zł, określoną w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. z tytułu egzekucji z nieruchomości, uznawanej za jedną ze skomplikowanych czynności egzekucyjnych.

Organ nadzoru zauważył, że u.p.e.a. przewiduje ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości poprzez wskazanie kwotowo maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości. Przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. określa zatem maksymalną wysokość opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości. Opłata w przypadku dokonania zajęcia nieruchomości wynosi 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednakże niż [...] zł.

W ocenie organu nadzoru mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed realizacją w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej tych opłat, a zatem należy zastosować go w niniejszej sprawie.

W stosunku do opłaty manipulacyjnej, a także w stosunku do opłaty za zajęcie innych wierzytelności i opłaty za pobranie (zajęć które wygenerowały koszty egzekucyjne w niniejszej sprawie) u.p.e.a. nie określa maksymalnej ich wysokości, a jedynie minimalną. Nieuzasadnione jednakże byłoby, zdaniem organu nadzoru, z uwagi na naruszenie dyscypliny finansów publicznych, maksymalną skuteczność egzekucji, a także zapewnienie funkcji fiskalnej obniżenie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty manipulacyjnej i opłat za zajęcie innej wierzytelności i za pobranie do łącznej wysokości 8,10 zł (wyliczonej z uwzględnieniem stawek minimalnych, która dla opłaty manipulacyjnej wynosi 1,40 zł, za pobranie – 2,50 zł, a za zajęcie innej wierzytelności – 4,20 zł) do jednego tytułu wykonawczego.

Z zaleceń TK jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych, jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych. TK wyraźnie zakwestionował tylko brak stawek maksymalnych, nie podważył natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (wręcz wyraźnie je dopuścił), a w konsekwencji nie wskazał na konieczność stosowania stawek minimalnych.

Zdaniem organu nadzoru należy także uwzględnić funkcję fiskalną kosztów egzekucyjnych, która powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu egzekucyjnego.

Biorąc zatem pod uwagę rozważania NSA w związku z treścią wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 organ nadzoru uznał, że zasadne jest "obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wygenerowanymi z tytułu opłaty za zajęcie innej wierzytelności do tytułów wykonawczych Nr [...], [...] dla każdego z nich do kwoty [...] zł ([...] zł - [...] zł =[...] zł; [...] zł - [...] zł = [...] zł), a zatem w konsekwencji obniżenie całości kosztów egzekucyjnych o kwotę w wysokości [...] zł".

Uwzględniając zatem 100% skuteczność egzekucji, a także stanowisko TK, który potwierdził konstytucyjność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, organ nadzoru uznał, że "w zakresie kosztów egzekucyjnych wygenerowanych do tytułów wykonawczych o nr [...] i nr [...] w części odnoszącej się do opłaty manipulacyjnej za doręczenie odpisów tytułów wykonawczych, a także kosztów egzekucyjnych wygenerowanych do tytułów wykonawczych o nr [...] i nr [...] odnoszących się do opłaty manipulacyjnej, a także opłaty za zajęcie innej wierzytelności i opłaty za pobranie "zastosowane stawki kosztów egzekucyjnych nie powoduje, jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat".

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, reprezentujący skarżącego Wójta Gminy M. radca prawny, podniósł zarzut naruszenia:

1. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich zastosowanie i obliczenie opłat egzekucyjnych w maksymalnej wysokości, w sytuacji gdy TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził niezgodność tych przepisów z Konstytucją, w zakresie w jakim nie określają one maksymalnej wysokości opłat,

2. art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie i obliczenie opłaty egzekucyjnej w maksymalnej wysokości, w sytuacji gdy przepis ten został sformułowany w taki sam sposób, jak przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 w/w ustawy.

Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi na wstępie (str. 2-6) opisano dotychczasowy przebieg postępowania. Dalej pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 67/17 stwierdzono, iż zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, gdyż TK wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt 31/14) stwierdził niekonstytutyjność przepisów stosowanych przez organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, a mianowicie orzekł, że: "art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r, poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za. dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) M> zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji".

Przepisy te oraz analogicznie brzmiący przepis art. 64 § 1 pkt 1 ustawy, stanowiły podstawę do wydania postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] oraz zaskarżonego postanowienia. TK orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu regulującego wysokość opłaty za egzekucję z wierzytelności oraz wysokość opłaty manipulacyjnej, w zakresie w jakim nie określono maksymalnej wysokości tych opłat. Organ egzekucyjny w postanowieniu utrzymanym w części w mocy zaskarżonym postanowieniem orzekł o maksymalnej wysokości tych opłat z uwzględnieniem stawek procentowych określonych w tych przepisach.

Zdaniem autora skargi, wskutek stwierdzenia niekonstytucyjności tych przepisów w zakresie braku maksymalnej stawki opłaty, należy przyjąć, że obecnie nie jest możliwe zastosowanie stawki procentowej i opłata winna zostać obliczona jedynie z uwzględnieniem jej minimalnej wysokości, określonej w tych przepisach. Skoro TK zakwestionował brak ograniczenia opłaty, a jednocześnie nie wskazał żadnego kryterium tego ograniczenia i nie odroczył wejścia w życie wyroku, to należy przyjąć, że obecnie stawka procentowa bez górnego ograniczenia kwotowego nie jest możliwa do zastosowania. Dopuszczalne jest zastosowanie tej stawki procentowej jedynie z uwzględnieniem minimalnej wysokości opłaty.

Analogicznie należy podejść do przepisu art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a., co do którego Trybunał wprawdzie nie orzekł o niezgodności z Konstytucją, ale który został sformułowany w taki sam sposób.

Następnie zacytowano te fragmenty orzeczenia TK, w których omówiono skutki wyroku. W tym zakresie TK wskazał, że "Dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawne. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku

z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji. Trybunał zaznaczył, że konieczność podjęcia przez ustawodawcę odpowiednich kroków w celu wykonania niniejszego wyroku powinna stanowić okazję do szerszego spojrzenia na przyjęty model opłat w egzekucji w administracji.

Kontynuując, autor skargi zauważył, że w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r. Sąd zaznaczył, że powyższe uwagi odnoszą się nie tylko do art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a., których wyrok Trybunału bezpośrednio dotyczy, ale również do stosowania art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Wskazał, iż TK stwierdził, że dla właściwej realizacji omawianego wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawne. Uwaga ta obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty określonej z tytułu pobrania pieniędzy na miejscu od zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) do zastosowania analogicznej wykładni prokonstytucyjnej.

WSA wskazał zatem, że w postępowaniu ponownym, wobec braku interwencji ustawodawcy (do czasu orzekania przez organ) organ będzie zobowiązany do dokonania zgodnej z Konstytucją wykładni nie tylko 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a., ale również art. 64 § 1 u.p.e.a.

Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ nadzoru, związany wytycznymi zawartymi w wyroku TK, winien wziąć pod uwagę stan prawny aktualny w chwili orzekania oraz ocenić i rozstrzygnąć niniejszą sprawę merytorycznie w całości. Konieczne było uwzględnienie, że utrata mocy obowiązującej przepisów uznanych przez Trybunał za niezgodne z Konstytucją następuje zasadniczo w dniu ogłoszenia wyroku Trybunału we właściwym dzienniku urzędowym, którego właściwy organ winien dokonać "niezwłocznie" (art. 190 ust. 2 Konstytucji). Jednakże przepisy pozbawione - od momentu ogłoszenia wyroku na sali rozpraw - domniemania konstytucyjności nie mogą być dalej stosowane przez Trybunał. Pozostawienie ich w systemie prawa, i dalsze stosowanie byłoby dopuszczalne jedynie w wypadku wyznaczenia przez Trybunał w sentencji wyroku, innego terminu utraty przez nie mocy obowiązującej, na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji (por. wyrok z 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15).

Wyrok TK dotyczy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., a nadto należy go odnieść do art. 64 § 1 pkt 1 tej ustawy. Wskutek orzeczenia TK wspomniane przepisy nie zostały uchylone w całości, a ich niekonstytucyjność została stwierdzona jedynie w części, w jakiej nie określają maksymalnej wysokości opłat. W mocy pozostała zatem nadal regulacja ustalająca minimalną wysokość tych opłat.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej, wskutek stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów, w zakresie w jakim nie przewidują stawek maksymalnych nie jest obecnie możliwe ich zastosowanie w taki sposób, aby ustalone na ich podstawie opłaty przewyższały stawki minimalne. Będą one bowiem wówczas zawsze określały wysokość opłaty w obszarze, którego brak ograniczenia TK uznał za sprzeczny z Konstytucją.

Nadto zauważono, że TK orzekł o niekonstytucyjności przepisów "w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty" bez odnoszenia tej wysokości do jakiegokolwiek kryterium. TK nie orzekł, że chodzi o niekonstytucyjność w zakresie, w jakim przepis nie określa maksymalnej wysokości opłaty: "z uwzględnieniem stopnia efektywności egzekucji", "poziomu skomplikowania czynności", czy "nakładu pracy organu", albo "w kwocie nie wyższej niż rzeczywisty koszt podjętych czynności". Trybunał Konstytucyjny nie tylko nie posłużył się jakimikolwiek parametrami odnoszącymi się do konkretnego postępowania egzekucyjnego

i występujących w jego ramach okoliczności szczególnych, ale wręcz zaznaczył, że: "Jak słusznie zauważa się w doktrynie, opłaty te są formą zryczałtowanego wynagrodzenia dla organu prowadzącego egzekucję (zob. S. Serafin, Koszty..., s. 300). Ustalane są one jednak w sposób niezwiązany z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. Ich wysokość określona została stosunkowo, jako określony procent od kwoty egzekwowanej należności. Taki sposób ukształtowania wysokości analizowanych opłat z założenia powoduje, że mają one charakter opłaty ryczałtowej - ponoszonej "za" wskazane w nich czynności, ale niezależnie od ich intensywności, rezultatów czy innych czynników, które mogłyby wpływać na ich wysokość. Kryterium ustalania ich wysokości nie jest więc co do zasady wartość konkretnych czynności czy świadczeń, które podlegają opłacie. Powoduje to, że wartość świadczenia organu egzekucyjnego nie zawsze odpowiada wysokości pobranej opłaty. W pewnych okolicznościach opłaty mogą być wyższe niż wartość uzyskanego świadczenia. Możliwa jest jednak również sytuacja odwrotna, gdy oplata, jest znacznie niższa niż koszt świadczeń. Ustawa o egzekucji, w administracji nie zakłada bowiem, że każde postępowanie egzekucyjne musi przynosić organowi egzekucyjnemu zysk. Uregulowanie wysokości opłat opiera się na założeniach szacunkowych, nie gwarantując zbilansowania się wpływów i wydatków w każdym jednostkowym wypadku."

W dalszej części uzasadnienia wyroku TK stwierdził, że "swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat, nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

W przytoczonym fragmencie TK wyraził stanowisko, zgodnie z którym winno się zachować racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnościami organu, jednakże jest to postulat kierowany do ustawodawcy, a nie do organu egzekucyjnego prowadzącego konkretne postępowanie egzekucyjne. Z całego przytoczonego fragmentu wynika bowiem, że chodzi o generalne odniesienie wysokości opłat do czynności egzekucyjnych, tak aby uzyskano choć częściowy zwrot kosztów funkcjonowania aparatu państwowego.

Gdyby natomiast wysokość opłat w odniesieniu do kosztów czynności miał ustalać każdy organ egzekucyjny w konkretnym postępowaniu, doszłoby do niczym nieuzasadnionego zróżnicowania tych opłat w zależności od tego jaki organ spośród licznych organów egzekucyjnych prowadzi to postępowanie, a nawet w zależności od okoliczności danego postępowania prowadzonego przez ten sam organ. W takiej sytuacji bowiem istotne byłoby jakie dany organ ponosi koszty osobowe czy koszty rzeczowe.

Zdaniem strony skarżącej, administracyjne organy egzekucyjne nie są uprawnione do samodzielnego określania kosztów każdego postępowania egzekucyjnego w oparciu o indywidualnie szacowane koszty.

Dalej autor skargi zauważył, że w zaskarżonym postanowieniu organ nadzoru wskazał na stuprocentową skuteczność egzekucji, dostrzegając jednocześnie niski stopień skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych przy stosunkowo niskim nakładzie pracy oraz niewielkich kosztach dojazdu i delegacji pracownika. Następnie bezpodstawnie zastosował jednak mechanizm odnoszący się do kosztów zajęcia nieruchomości, pomimo, że w niniejszej sprawie z takiego środka egzekucyjnego nie skorzystano. Zastosowanie art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. jest zatem bezpodstawne i bezprawne.

Za błędne uznano zatem twierdzenie organu nadzoru, że obniżenie kosztów egzekucyjnych do wysokości minimalnych stawek określonych w u.p.e.a. naruszałoby dyscyplinę finansów publicznych. Zdaniem strony skarżącej, to zastosowanie maksymalnych stawek procentowych, które zakwestionował TK stanowi o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych. Skoro przepisy regulujące procentowe stawki opłat są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty, to pozostała w mocy jedynie ta część przepisu, która określa stawkę procentową w powiązaniu z jej minimalną wysokością. Opłaty w niniejszej sprawie powinny więc zostać ustalone wyłącznie w oparciu

o stawki minimalne.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Nawiązując do argumentacji skargi zanegowano twierdzenie strony skarżącej, że organ nie jest uprawniony do indywidualnego szacowania kosztów egzekucyjnych. Zakwestionowano także stanowisko, że w niniejszej sprawie należało zastosować stawki minimalne, co prowadziłoby do określenia całości kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 24,90 zł. Organ nadzoru wskazał, że koszty egzekucyjne zostały określone na podstawie stawek procentowych wskazanych w u.p.e.a., które to stawki zostały uznane przez TK za możliwe do zastosowania w porównaniu ze stawką procentową określoną dla egzekucji z nieruchomości, pomimo, iż istotnie nie zastosowano egzekucji z nieruchomości dla przedmiotowych tytułów wykonawczych, co nie miało znaczenia przy możliwości skorzystania z metody porównawczej w odniesieniu do stawek z egzekucji z innej wierzytelności i egzekucji z pobrania pieniędzy. Metoda zastosowana przez organ nadzoru polegała na zbadaniu czy żadna kwota kosztów egzekucyjnych nie przekroczyła kwoty maksymalnej wskazanej w u.p.e.a., a odnoszącej się do egzekucji z nieruchomości.

Jednocześnie organ nadzoru wskazał, iż nie twierdzi, że taki sposób obliczenia jest idealnym rozwiązaniem, stanowi jednakże jedną z różnych możliwości szacowania tych kosztów, wśród których wymieniono: "szacowanie tylko według stawek procentowych w u.p.e.a. odpowiednio bez uwzględnienia maksymalnej stawki dla opłaty z tytułu egzekucji z nieruchomości, szacowanie tylko według stawek procentowych wskazanych w u.p.e.a. odpowiednio z uwzględnieniem maksymalnej stawki dla opłaty z tytułu egzekucji z nieruchomości z uwzględnieniem procentu bądź porównania, szacowanie wyłącznie według stawek minimalnych określonych w u.p.e.a. z uwzględnieniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego do poszczególnych tytułów wykonawczych, skoro WSA w Gliwicach wskazał, że "ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym przypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu nakładu pracy. Organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegało postanowienie organu nadzoru z dnia

[...], którym uchylono postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wygenerowanymi do tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości [...] zł i do tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości [...] zł i orzeczono o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wygenerowanymi do tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości [...] zł i do tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości [...] zł. Organ nadzoru obniżył zatem jedynie koszty zajęcia innej wierzytelności w odniesieniu do tych dwóch tytułów wykonawczych, w których pierwotnie koszty te naliczono w wysokości wyższej niż określona przez ustawodawcę maksymalna wartość kosztów egzekucyjnych, zakreślona dla zajęcia nieruchomości.

W konsekwencji koszty te skorygowano łącznie o kwotę [...] zł, w związku z czym łącznie stanowią one kwotę [...] zł. Orzekając w ten sposób organ nadzoru zagwarantował, że jedyna określona w u.p.e.a. maksymalna wartość kosztów egzekucyjnych przewidziana dla zajęcia nieruchomości (w pozostałych przypadkach ustawodawca ograniczył się jedynie do wskazania wartości minimalnych) nie została przekroczona w odniesieniu do żadnego z tytułów wykonawczych.

Kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia rozpocząć należy od wskazania, że jest ona w niniejszej sprawie sprawowana z uwzględnieniem zasady określonej w art. 153 P.p.s.a. Stanowi on, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania były przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania powoduje, że - jak wskazano m.in. w wyroku NSA z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt I FSK 368/16 (wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) - skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy. Uchylenie poprzedniej decyzji administracyjnej wyrokiem sądu przekazującym sprawę organom do ponownego rozpoznania ma ten skutek, że kryterium ocenianej poprawności decyzji administracyjnej wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy stanowi sposób podporządkowania się wytycznym sądu i wyrażonej przez sąd ocenie prawnej (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt II OSK 3057/15).

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że wyłączenie związania oceną prawną i jej konsekwencjami w postaci zawartych w wyroku wskazań co do dalszego postępowania, może nastąpić tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu wyroku w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 240/06). Okoliczności takie w niniejszej sprawie nie wystąpiły.

Zaakcentowania w tym miejscu wymaga, iż ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia (por. m.in. wyrok NSA z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt II FSK 209/07).

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, podobnie jak orzekające w sprawie organy, związany jest ocenami i wskazaniami wyrażonymi przez tut. Sąd w prawomocnym wyroku z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 67/17, a tym samym nie może w odmienny sposób ocenić kwestii w wyroku tym przesądzonych.

W kontekście powyższych rozważań na obecnym etapie postępowania nie może być kwestionowane, że kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji organu I instancji z dnia [...], stanowiącej podstawę prawną wystawionych wobec Spółki tytułów egzekucyjnych, która to decyzja została później wyeliminowana z obrotu prawnego, zasadnie obciążono wierzyciela.

Sporna pozostaje natomiast nadal wysokość kosztów egzekucyjnych nałożonych na skarżącego.

Wiążącym Sąd w niniejszej sprawie wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2017 r. Sąd uchylił postanowienie organu egzekucyjnego obciążające wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł, gdyż TK wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt 31/14) stwierdził niekonstytucyjność przepisów stosowanych przez organ nadzoru przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, a mianowicie orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Sąd wskazał także, iż Trybunał wywiódł, że "nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego".

WSA w Gliwicach przywołał także te wywody Trybunału, w których zauważono, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". W ocenie TK brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Mając na uwadze regulację zawartą w art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz treść wskazanego orzeczenia TK WSA w Gliwicach stwierdził, że "przywoływany wyrok TK ma takie znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, wymaga ponownej oceny prawidłowości stanowiska organu egzekucyjnego z powodu braku konstytucyjności rozstrzygnięcia w zakresie obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym wypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu wymaganego nakładu pracy. Organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

W związku z powyższym, w postępowaniu ponownym, w razie braku stosownej interwencji ustawodawcy spełniającej standardy wynikające z wyroku Trybunału w sprawie SK 31/14, organ, mając na uwadze art. 8 ust. 2 Konstytucji, kształtując podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych, oprócz art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. bezpośrednio zastosuje art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji". Jednocześnie Sąd, motywując swoje stanowisko, nakazał zastosowanie analogicznej wykładni prokonstytucyjnej art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

W konkluzji zaleceń, Sąd wskazał, że w postępowaniu ponownym, wobec braku interwencji ustawodawcy (do czasu orzekania przez organ) organ będzie zobowiązany do dokonania zgodnej z Konstytucją wykładni art. 64 § 1 pkt 1, art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Wykonując tak sformułowane zalecenia organ nadzoru stwierdził, że dokonując analizy uzasadnienia wyroku TK, a także orzeczeń NSA i WSA zapadłych w niniejszej sprawie należy przede wszystkim uwzględnić stuprocentową skuteczność egzekucji. Każdy z tytułów wykonawczych – jak podkreślono - został wyegzekwowany w całości w stosunkowo bardzo krótkim czasie od nadania klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji do zakończenia egzekucji: minimalnie czas ten wyniósł 2 tygodnie i 4 dni, a maksymalnie - 7 tygodni.

Organ nadzoru zaakcentował, że nie można zapominać o celu egzekucji administracyjnej, a więc i opłat z nią związanych, jakim jest doprowadzenie do wykonania obowiązków powstających w obszarze działania administracji.

Jednocześnie organ nadzoru zwrócił uwagę na niski stopień skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny ograniczających się wyłącznie do wysłania zajęcia innej wierzytelności w przypadku trzech tytułów wykonawczych, natomiast w przypadku jednego do wysłania zawiadomienia

i dokonania pobrania u zobowiązanej Spółki, przy stosunkowo niskim nakładzie pracy związanym z wysłaniem korespondencji pocztą oraz niewielkich kosztach dojazdu i delegacji pracownika.

Mając na uwadze powyższe stwierdził, że nieuzasadnione jest obciążenie w zakresie dwóch tytułów wykonawczych opłatą za zajęcie innej wierzytelności w kwocie wyższej niż stawka maksymalna w wysokości [...] zł, określona w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. z tytułu egzekucji z nieruchomości uznawanej za jedną ze skomplikowanych czynności egzekucyjnych i do tej wartości skorygował naliczone opłaty.

Organ nadzoru – jak wyżej wykazano - w żaden sposób nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych do skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności, koniecznego dla ich wykonania nadkładu pracy oraz niezbędnych do poniesienia wydatków. Organ nadzoru przyznał, że są to czynności o niskim stopniu skomplikowania, wskazał na stosunkowo niski nakład pracy związany z wysłaniem korespondencji pocztą oraz niewielkie koszty dojazdu i delegacji pracownika, a jednocześnie, wbrew zasadom logiki, uznał, że należy posłużyć się stawką maksymalną (podkreślenie Sądu) przewidzianą dla jednej z najbardziej skomplikowanych czynności egzekucyjnej, tj. zajęcia nieruchomości, które w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym w ogóle nie miało miejsca.

Przypomnienia wymaga, że Sąd nakazał organowi nadzoru przeprowadzenie prokonstytucyjnej wykładni art. 64 § 1 pkt 1, art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., czego w zasadzie zaniechano. Nadto zobowiązano organ, aby wziął pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu wymaganego nakładu pracy.

Tymczasem organ nadzoru zaleceń tych nie wykonał, a nadto nieznacznie (w kontekście pierwotnej wartości) skorygował koszty egzekucyjne, nie przedstawiając w zasadzie motywów takiego rozstrzygnięcia, czym niewątpliwie naruszył art. 107 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. Przypuszczać można, że (jak później jasno wyartykułowano to w odpowiedzi na skargę) zbadał jedynie, czy "żadna kwota kosztów egzekucyjnych nie przekroczyła kwoty maksymalnej wskazanej w u.p.e.a., a odnoszącej się do egzekucji z nieruchomości" i w przypadkach przekroczenia tej wartości dokonał odpowiedniej korekty. Taki sposób określenia kosztów egzekucyjnych nie znajduje odzwierciedlenia ani w wyroku WSA z dnia 11 kwietnia 2017 r., ani w rozważaniach TK. Zasadnie zatem zarzucono w skardze bezpodstawne i bezprawne zastosowanie art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

Organ nadzoru dopiero w odpowiedzi na skargę wskazał na możliwe sposoby szacowania kosztów egzekucyjnych, wymieniając wśród nich "szacowanie tylko według stawek procentowych w u.p.e.a. odpowiednio bez uwzględnienia maksymalnej stawki dla opłaty z tytułu egzekucji z nieruchomości, szacowanie tylko według stawek procentowych wskazanych w u.p.e.a. odpowiednio z uwzględnieniem maksymalnej stawki dla opłaty z tytułu egzekucji z nieruchomości z uwzględnieniem procentu bądź porównania, szacowanie wyłącznie według stawek minimalnych określonych w u.p.e.a. z uwzględnieniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego do poszczególnych tytułów wykonawczych". W zaskarżonym postanowieniu nie posłużono się jednak żadną z tych metod, nie uzasadniono także przesłanek ich odrzucenia. Dokonano natomiast korekty kosztów według kryteriów sprzecznych z wiążącymi organ zaleceniami Sądu, nie przedstawiając prokonstytucyjnej wykładni art. 64 § 1 pkt 1, art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

i nie wyjaśniając motywów przyjętego rozstrzygnięcia w świetle wyroku TK. Całkowicie gołosłowne i nieuzasadnione przez organ nadzoru jest bowiem wyrażone w konkluzji zaskarżonego postanowienia twierdzenie, że ze względu na stuprocentową skuteczność egzekucji i dopuszczenie przez TK stosowania stawek procentowych przyjęte w niniejszej sprawie stawki kosztów egzekucyjnych nie stanowią o zerwaniu związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Zważywszy, że – jak już wcześniej akcentowano – postanowienie wydane po ponownym rozpoznaniu sprawy jest kontrolowane ze względu na sposób podporządkowania się wytycznym sądu i wyrażonej przez niego ocenie prawnej – Sąd stwierdza, że kryterium tego nie spełniono. Organ nadzoru nie wykonał wyroku WSA w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r., w związku z czym zaskarżone rozstrzygnięcie uchylono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 153 P.p.s.a., ponownie zobowiązując organ nadzoru do wykonania zaleceń sformułowanych we wspomnianym orzeczeniu. Ze względu na niewykonanie wyroku, w czym Sąd nie może zastępować właściwego organu, odniesienie się do argumentacji skargi, poza zarzutem bezpodstawnego i bezprawnego zastosowania art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., byłoby przedwczesne.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi (100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (480 zł) określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).