Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 647/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-03-07 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3 w zw. z art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku w sprawie ze skargi Stowarzyszenia S. O. W. P. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2017 r. Nr [...] w przedmiocie informacji publicznej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawo pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. ,


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie S. O. W. P. z siedzibą w W. (dalej jako "Stowarzyszenie"), wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku zapadłego w niniejszej sprawie w przedmiocie informacji publicznej, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku.

W uzasadnieniu wniosku podało, że obecnie nie posiada wystarczających środków finansowych. Stowarzyszenie wskazało, że jest organizacją pozarządową, niedziałającą w celu osiągnięcia zysku, utrzymuje się z wpłat darowizn oraz grantów od prywatnych sponsorów. Aktualnie gromadzone na bieżąco środki finansowe wystarczają wyłącznie na opłacenie pensji i opłat związanych z utrzymaniem siedziby, takich jak czynsz czy telefony. Stowarzyszenie, aby poszerzyć źródła finansowania w 2016 r. wzięło kredyt na rozwój działalności gospodarczej o wysokości 81.000 zł, a w 2017 r. dwa kredyty na prowadzenie działalności statutowej o wysokości 90.000 zł oraz 62.500 zł. Stowarzyszenie podało, że wszystkie kredyty są spłacane i co miesiąc raty wynoszą w sumie 5.500 zł. Aktualnie Stowarzyszenie stara się o otrzymanie kolejnego kredytu na utrzymanie płynności finansowej.

Stowarzyszenie wskazało, że jednym z podstawowych działań Stowarzyszenia jest ochrona prawa do informacji na drodze sądowej, a tymczasowa sytuacja finansowa Stowarzyszenia nie pozwala na inicjowanie takich postępowań sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że środki finansowe zgromadzone na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynoszą – na kontach 1.617,94 zł i w kasie 230,95 zł. Natomiast stałe wydatki Stowarzyszenia wynoszą około 50.000 zł, a składają się na nie opłaty za Internet i telefony - 400 zł, druk - 150 zł, ochrona - 64 zł, czynsz - 3.800 zł, księgowość - 3.000 zł, wynagrodzenia - 37.000 zł, spłata kredytów - 5.500 zł. Stowarzyszenie podało ponadto, że nie został jeszcze sporządzony bilans za rok 2017. Stowarzyszenie oświadczyło, że zatrudnia radcę prawnego (k. 34-35).

Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 j.t.) zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje - gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa.

Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania

z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Użyty w przepisie zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że to na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy podkreślić, że z brzmienia art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2014 r. sygn. akt I FZ 147/14 – wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie podnosi się ponadto, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a.

Ze złożonych oświadczeń wynika, że środki finansowe zgromadzone na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynoszą – na kontach 1.617,94 zł i w kasie 230,95 zł. Natomiast stałe wydatki Stowarzyszenia wynoszą około 50.000 zł, a składają się na nie opłaty za Internet i telefony - 400 zł, druk - 150 zł, ochrona - 64 zł, czynsz - 3.800 zł, księgowość - 3.000 zł, wynagrodzenia - 37.000 zł, spłata kredytów - 5.500 zł. Stowarzyszenie podało ponadto, że nie został jeszcze sporządzony bilans za rok 2017. Stowarzyszenie oświadczyło, że zatrudnia radcę prawnego.

Odnosząc te okoliczności do sprawy niniejszej to należy, zatem stwierdzić, że Stowarzyszenie mając zapewnioną w § 34 statutu (k. 8) możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową (m.in. składki członkowskie, darowizny, spadki, wpływy z własnej działalności oraz działalności gospodarczej) nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Natomiast odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie – okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej (vide: postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/).

Wszczynanie postępowań na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na koszty sądowe. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w wart. 199 p.p.s.a. i przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym na publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa (por. orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r. sygn. akt I FZ 9/06, z 14 czerwca 2005 r. sygn. akt II OZX 475/05). Konkludując należy zatem stwierdzić, że faktyczny brak środków finansowych i majątku trwałego w sytuacji niewykorzystywania przez stronę skarżącą możliwości zarobkowych nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sytuacji gdy samo Stowarzyszenie nie stara się

o ich pozyskanie. Stowarzyszenie inicjując postępowanie sądowoadministracyjne, a następnie uczestnicząc w nim powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z nim kosztów (podobnie postanowienia NSA z dnia 09 listopada 2007 r. sygn. akt. II OZ 1090/07 i z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/).

Ponadto analiza danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazuje, że Stowarzyszenie posiada na rachunkach bankowych kwotę 1.617,94 zł i w kasie 230,95 zł. Kwoty te przewyższają koszty opłaty kancelaryjnej od odpisu wyroku z uzasadnieniem (100 zł).

Jednocześnie wskazać należy, że bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt zaciągnięcia kilku kredytów na rozwój działalności gospodarczej. Co do zasady bowiem, zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Poza tym udzielenie stronie kredytu świadczy o posiadaniu przez nią zdolności kredytowej tj. zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Skoro Stowarzyszenie spłaca bez przeszkód raty w wysokości 5.500 zł miesięcznie i pokrywa wydatki miesięczne w kwocie 50.00 0 zł, to wygospodarowanie kwoty 100 zł nie powinno stanowić dla niej przeszkody ponad miarę.

Końcowo podkreślić przy tym należy, iż zgodnie z art. 239 § 2 p.p.s.a., "Nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie". Przepis art. 239 § 2 p.p.s.a. stanowi przepis odrębny w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1817), zgodnie z którym "Organizacji pożytku publicznego przysługuje, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, zwolnienie od opłat sądowych w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego".

W treści art. 239 § 2 p.p.s.a. ustawodawca posłużył się określeniem "sprawa własna" organizacji pożytku publicznego, nie definiując tego pojęcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano jednak, że pojęcie "sprawy własnej" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. odnosić należy nie do wykonywanej przez organizację pożytku publicznego działalności statutowej ukierunkowanej na realizację interesu publicznego, lecz do pojęcia sprawy administracyjnej, w której skarga została wniesiona w ramach indywidualnego interesu prawnego takiej organizacji. Przyjmuje się, że sformułowanie "sprawa własna" dotyczy zatem postępowania, w którym w drodze indywidualnego aktu administracyjnego organ władzy publicznej przyznaje lub nakłada określone prawa lub obowiązki wynikające z norm materialnoprawnych, a utożsamianie "spraw własnych" z działalnością statutową prowadziłoby do nieznajdującego podstaw prawnych wniosku, że zwolnienie z kosztów przysługiwałoby stronie automatycznie w każdej sprawie dotyczącej udostępnienia informacji publicznej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt: I OZ 957/16 oraz sygn. akt: I OZ 1013/16; z dnia 18 listopada 2016 r., sygn. akt: I OSK 2397/16, z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt: I OZ 1331/16, z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt: I OZ 1597/16, z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt: I OZ 1655/16, z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt: I OZ 1799/16, z dnia 18 stycznia 2017 r., sygn. akt: I OZ 2132/16, z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt: I OZ 36/17, z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt: I OZ 193/17, z dnia 3 lutego 2017 r., sygn. akt: I OZ 165/17, z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt: I OZ 478/17, z dnia 10 marca 2017 r., sygn. akt: I OZ 546/17; z dnia 27 marca 2017 r., sygn. akt: I OZ 761/17; baza orzeczeń CBOIS).

W postanowienie NSA z dnia 23 lutego 2018 r. w sprawie sygn. akt I OZ 153/18 wskazano, że w odniesieniu do spraw dotyczących dostępu do informacji publicznej, w których ustawodawca normą zawartą w art. 61 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1764) wyposażył każdego w publiczne prawo podmiotowe dostępu do informacji publicznej, a tym samym tym bardziej w interes prawny w tym zakresie, przy czym jest to prawo do uzyskania odpowiedzi na zadane pytanie (prawo do informacji), a nie prawo do ukształtowania indywidualnej sfery materialnych praw i obowiązków wnioskodawcy, a jednocześnie specyfika spraw dostępu do informacji publicznej nie może stanowić kryterium wykładni przepisów normujących podmiotowe zwolnienia obowiązku uiszczania opłat sądowych, należy przyjąć, że jeżeli organizacja pożytku publicznego domaga się dostępu do informacji publicznej, gdyż taki jest jej cel statutowy mieszczący się w ramach zadań określonych w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, to nie działa w "sprawie własnej" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. (baza orzeczeń CBOIS).

Ze statutu Stowarzyszenia S. O. W. P. wynika, że Stowarzyszenie to posiada status organizacji pożytku publicznego, której celem jest upowszechnianie i ochrona wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także m.in. działań na rzecz swobodnego dostępu do informacji publicznej (k. 5-8). Wobec powyższego nie można uznać, że w niniejszej sprawie Stowarzyszenie S. O. W. P. z siedzibą w W., które we wszczętym postępowaniu sądowoadministracyjnym zaskarża decyzję w przedmiocie informacji publicznej, występuje jako strona w "sprawie własnej" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. Rozpoznawana sprawa dotyczy bowiem realizacji przez stronę skarżącą jej celów statutowych, a zatem sfery działalności zewnętrznej Stowarzyszenia, co nie wpływa bezpośrednio na jego prawa i obowiązki oraz nie zmienia jego sytuacji prawnej.

W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.