Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 112/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2008 r. sprawy ze skarg P. K., J. K. i M. K. na decyzję Ministra Finansów z dnia (...) listopada 2007 r. nr (...) w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w nieruchomości - skargi oddala -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) listopada 2007 r. Minister Finansów po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez pełnomocnika P. K., J. K. oraz M. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa własną decyzją z dnia (...) września 2007 r. stwierdzającą, że:

-decyzja z dnia (...) sierpnia 1999 r. (znak (...)) stwierdzająca przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 3/16 w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. (...) (KW nr (...)) oraz

- decyzja z dnia (...) listopada 1999 r. (znak (...)) stwierdzająca przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 3/16 w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. (...) (KW nr (...))

zostały wydane z naruszeniem prawa, gdyż wyczerpana została przesłanka wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 kpa poprzez brak udziału wnioskodawców w postępowaniach zakończonych przedmiotowymi decyzjami, przy czym decyzje te nie zostały uchylone ze względu na fakt, iż w wyniku wznowienia postępowania zapadłaby wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy.

Dnia (...) sierpnia 1999 r. Minister Finansów na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz.65) wydał decyzję dotyczącą nieruchomości położonej w K. przy ul. (...), natomiast (...) listopada 1999 r. wydał decyzję obejmującą nieruchomość położoną w K. przy ul. (...). W obu przypadkach decyzje stwierdzały przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 3/16 należących do L. H..

W dniu (...) maja 2007 r. do Ministerstwa Finansów wpłynął wniosek pełnomocnika P. K., J. K. oraz M. K. o uchylenie powyższych decyzji Ministra Finansów oraz umorzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia przejścia na Skarb Państwa udziałów w przedmiotowych nieruchomościach z powodu takiego, że dowód, na podstawie którego ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazał się fałszywy , gdyż decyzje zostały wydane w wyniku przestępstwa poprzez złożenie przez J. H. oświadczenia o zrzeczeniu się praw po majątku po L. H., podczas gdy J.H. nie dziedziczył udziału po ojcu i nigdy nie był współwłaścicielem nieruchomości. Jednocześnie pełnomocnik wnioskodawców wskazał, że stwierdzenie przyczyn wznowienia wskazanych w art. 145 § 3 nie jest możliwe ze względu na upływ czasu, śmierć sprawcy przestępstwa oraz przedawnienia karalności.

W dniu (...) września 2007 r. Minister Finansów wydał decyzję stwierdzającą, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa gdyż wyczerpana została przesłanka wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 kpa poprzez brak udziału wnioskodawców w postępowaniach zakończonych przedmiotowymi decyzjami, przy czym decyzje te nie zostały uchylone ze względu na fakt, iż w wyniku wznowienia postępowania zapadłaby wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony przez pełnomocnika wnioskodawców Minister Finansów podkreślił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że nie ma podstaw do uchylenia decyzji Ministra Finansów z dnia (...) września 2007 r. i wydania decyzji w brzmieniu, w jakim wnioskują strony.

Wydanie decyzji deklaratoryjnej było jedynym dopuszczalnym działaniem w świetle ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz.65), a postępowania administracyjne w sprawie nieruchomości położonych w K., zakończone wydaniem zaskarżonych decyzji stwierdzających przejście udziału 3/16 w niniejszych nieruchomościach na rzecz Skarbu Państwa, zostały przeprowadzone prawidłowo pod względem merytorycznym i proceduralnym.

Odnosząc się do zarzutów wnioskodawców, dotyczących przyznania J.H. przez Komisję Odszkodowawczą (pomimo jego zrzeczenia się praw do przedmiotowych nieruchomości), Minister Finansów wskazał, że w świetle art. III układu polsko – amerykańskiego z 16 lipca 1960 r. strona polska nie może podważać ustaleń strony amerykańskiej, uwzględniając tym samym wiążący charakter decyzji Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej. Komisja ta, wydając decyzję przyznającą odszkodowanie, dysponowała odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi uprawnienia właścicielskie beneficjenta do przedmiotowych nieruchomości czego potwierdzeniem jest cytat z decyzji Amerykańskiej Komisji z dnia (...) listopada 1965 r. : "materiał dowodowy, zawierający oficjalne polskie dokumenty, pisemne oświadczenie zgłaszającego roszczenie oraz wyniki niezależnego badania podaje, że ojciec zgłaszającego roszczenie L. H. osoba nie będąca obywatelem Stanów Zjednoczonych zmarł w Argentynie w (...) r. i pozostawił przy życiu zgłaszającego roszczenie J. H., wdowę P. H. i drugiego syna J. H.". Organ wskazał, że Komisja nie mogła podjąć innego rozstrzygnięcia, szczególnie w kontekście ujawnienia w księdze wieczystej ojca beneficjenta L. H., który figurował tam, pomimo zapadłych orzeczeń sądowych dotyczących ówczesnych spadkobierców.

Minister Finansów wskazał, że zarzut wnioskodawców, iż odszkodowania zostały przyznane bezprawnie bez konfrontacji ze złożonym zrzeczeniem się przez beneficjenta praw do nieruchomości nie może być kierowany do strony polskiej, gdyż Minister Finansów podejmując rozstrzygniecie w tej sprawie oparł się na ustaleniach poczynionych przez Amerykańską Komisję Odszkodowawczą i uznał je za decydujące w świetle ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Konwalidowanie okoliczności ustalonych przed organem innego państwa dotyczących obywatela tegoż państwa byłoby przekroczeniem kompetencji Ministra Finansów przewidzianych w ustawie z dnia 9 kwietnia 1968 r. Ustawa ta wyznacza zakres działań podejmowanych przez Ministra Finansów i jest tym samym wyznacznikiem kompetencji w zakresie przeprowadzania dowodów w sprawie. Tak więc podejmowanie drobiazgowych ustaleń dotyczących uprawnień własnościowych (bądź ich brak) beneficjentów stanowiło przedmiot rozpoznania Komisji, a obecnie jest działaniem wkraczającym w kompetencje sądów powszechnych. Usunięcie rozbieżności pomiędzy stanem rzeczywistym a stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej, a więc ustalenia dotyczące ujawnienia w księdze wieczystej osób uprawnionych, leżą w zakresie właściwości sądów powszechnych, a nie Ministra Finansów. Organ wskazał tu na wyrok WSA z dnia 16 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SA 4224/03. Co więcej, w księdze wieczystej urządzonej dla przedmiotowych nieruchomości wstępni wnioskodawców, ani sami wnioskodawcy nigdy nie ujawnili swoich uprawnień własnościowych w stosunku do przedmiotowych nieruchomości.

Minister Finansów stwierdził, iż decyzja taka ma charakter deklaratoryjny i jest tylko podstawą ujawnienia w księdze wieczystej już nabytych uprawnień Skarbu Państwa. Decyzja taka nie tworzy nowej sytuacji prawnej, a stwierdza jedynie ich powstanie z mocy samego prawa, ze skutkiem od momentu w jakim dany stan zaistniał. Wobec tego decyzja Ministra Finansów nie wywołuje skutków w sferze prawa materialnego, bowiem skutek taki nastąpił z przejściem prawa do nieruchomości w oparciu o układy indemnizacyjne. Stanowisko takie co do charakteru potwierdzającego decyzji deklaratoryjnej zaprezentował Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 lutego 1987 r. (sygn. akt III CZP 2/87 LEX 3344).

Minister Finansów podkreślił, że dla celów postępowania administracyjnego, dowody zgromadzone w sprawie zostały uznane za wystarczające dla jej ostatecznego rozstrzygnięcia. Fakt, iż w niniejszej sprawie zostało złożone przez beneficjenta zrzeczenie w stosunku do przedmiotowych nieruchomości nie stoi na przeszkodzie wydania decyzji deklaratoryjnej, albowiem ustalenie uprawnionego właściciela nieruchomości następuje w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Organ podkreślił, iż Minister Finansów nie bada czy, komu i w jakiej wysokości przysługuje własność, bada zaistnienie przesłanek do wydania decyzji. Nieprawdziwe jest – zdaniem Ministra Finansów – twierdzenie wnioskodawców jakoby rozstrzygnięcie organu amerykańskiego nie jest w żadnym zakresie wiążące dla Ministra Finansów. Decyzja Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej stanowi jedną z przesłanek zastosowania przez Ministra Finansów powyżej wskazanej ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Ponadto, nie można zignorować faktu przyznania odszkodowania za przedmiotowe nieruchomości, gdyż w przeciwnym razie oznaczałoby to, iż zapłata przez stronę polską zryczałtowanej sumy 40 mln $ przewidzianej Układem była świadczeniem jednostronnym, a z treści układu wynika, że "Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (...) zgadza się zapłacić, a Rząd Stanów Zjednoczonych przyjąć sumę $ 40.000.000 (...) na całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych". Przyjęcie argumentów strony – zdaniem organu – prowadziłoby do stanu, w którym mimo przyznania odszkodowania za przedmiot własności, treść prawa własności pozostaje nie uszczuplona.

Minister Finansów podkreślił, że art. IV Układu stanowi, iż wszystkie roszczenia mające podstawę ich dochodzenia w postanowieniach układu składane do Rządu Polskiego strona polska przekaże stronie amerykańskiej. Dlatego adresatem ewentualnych roszczeń jest Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych lub jej następca prawny (Foreign Claims Settlement Commision of the United States) jako organ, który był odpowiedzialny za weryfikację wniosków i przeprowadzanie postępowania dowodowego. Minister Finansów nie może odnieść się do kwestii składania fałszywych zeznań i tym samym popełnionego przestępstwa przez obywatela amerykańskiego w stosunku do organu amerykańskiego, gdyż byłoby to nie tylko nadużyciem i przekroczeniem kompetencji Ministra Finansów, ale i czynnością nie mającą doniosłości prawnej w aspekcie art. IV Układu Indemnizacyjnego.

Decyzja wydana na podstawie powyżej wskazanej ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych jest tylko podstawą wpisów do ksiąg wieczystych określonych uprawnień Skarbu Państwa, organ administracji państwowej obowiązany jest do ustalenia obecnego stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej. Działanie to ma na celu zawarcie w decyzji wszystkich elementów - w tym zarówno właściciela nieruchomości - wskazanych jako niezbędne w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. z 1968r., Nr 17, poz. 109). W momencie wydawania zaskarżonych decyzji w księdze wieczystej ujawniony był ojciec beneficjenta – L. H., co tym bardziej uzasadniało wydanie decyzji stwierdzającej przejście niniejszych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Minister Finansów nie może dokonywać analizy dokumentów pod katem, który jest zastrzeżony dla sądów cywilnych, gdyż to nie organ wpisuje do księgi wieczystej uprawnienia właścicielskie, ani nie wnosi o ich wpis do księgi wieczystej, zatem decyzja stanowi tylko podstawę ujawnienia określonych praw. W tym miejscu organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "Organ administracji publicznej nie może dokonywać ocen w kwestiach leżących wyłącznie w kompetencjach sądu powszechnego. Zadaniem organu administracji publicznej w określonej kategorii spraw jest natomiast zbadanie zaistnienia przesłanek wydania decyzji administracyjnej o charakterze deklaratoryjnym na podstawie przesłanek wynikających z prawa materialnego" (sygn. akt IV SA 1000-1002/03). Ponadto wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2004r. sygn. akt IV SA 1182/02 potwierdza obowiązek wydawania decyzji przez Ministra Finansów w każdym przypadku przyznania odszkodowania za nieruchomość na podstawie układu polsko -amerykańskiego z 1960 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia licznych artykułów Konstytucji RP Minister Finansów wskazał, iż zgodnie z art. 7 Konstytucji organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, dlatego też Minister Finansów nie może nie uwzględnić zasady legalizmu wynikającej z przywołanego artykułu i nie może unikać podejmowania decyzji, jeśli obowiązujące prawo nakłada na niego taki obowiązek. Jednocześnie podkreślił, iż ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych była badana przez Trybunał Konstytucyjny, który nie dopatrzył się jej niezgodności z obecną Konstytucją RP (postanowienie z 24.10.2000 sygn. 31/99).

W odpowiedzi na zarzut dotyczący stosowania nieratyfikowanego układu polsko-amerykańskiego jako podstawy przejścia udziału w prawie własności w przedmiotowej nieruchomości, Minister Finansów przytoczył cytat z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r. (sygn. akt OSA 2/98), zgodnie z którym "(...) układ nie był więc ani ratyfikowany, ani też ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Oznacza to, że układ ten, jakkolwiek jest umową międzynarodową, nie stanowi źródła prawa w polskim systemie prawnym, a wobec tego układ ten i jego zastosowanie nie mogło samo przez się powodować skutków prawnych w zakresie stosunków własnościowych". "Przeto konieczne było ustawowe uregulowanie kwestii dotyczących nieruchomości, za których przejęcie, państwo polskie na mocy układów międzynarodowych, wypłaciło odszkodowanie. Taką regulację stanowi właśnie ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r., przewidująca wydanie decyzji przez Ministra Finansów "stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa. "Gdyby bowiem przejście praw do nieruchomości nastąpiło na podstawie umowy międzynarodowej (ratyfikowanej i publikowanej), to zbędnym byłoby wydawanie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. i decyzji administracyjnej. Sama umowa międzynarodowa byłaby wystarczającą podstawą do dokonania wpisu w księdze wieczystej. W myśl tezy powyższego wyroku układ polsko-amerykański dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Stanowisko to – zdaniem Ministra Finansów – jest trafne i nie zostało dotychczas zakwestionowane w orzecznictwie.

Jednobrzmiące skargi na decyzję Ministra Finansów z dnia (...) listopada 2007 r. złożył do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego Warszawie pełnomocnik P. K., J. K. oraz M. K. . Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1/ naruszenie art. 1 i 2 ustawy z 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów przez błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest wydanie decyzji stwierdzające przyjście na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości w związku z otrzymaniem przez obywatela amerykańskiego sumy pieniężnej w przypadku, gdy obywatel, który otrzymał sumę pieniężną nigdy nie był właścicielem nieruchomości, co do której stwierdza się przejście jej własności na rzecz Skarbu Państwa;

2/ naruszenie art. 1 i 2 ustawy z 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów przez błędną wykładnię i przyjęcie, że organ polski jest związany decyzją organu amerykańskiego w zakresie ustalenia tytułu własności nieruchomości w Polsce;

3/ naruszenie art. 6 kpa w związku z art. 87 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że organ administracji publicznej jest związany polsko – amerykańskiego Układu Indemnizacyjnego oraz, że Układ ten może być podstawą decyzji administracyjnej, mimo, że nie został on nigdy ratyfikowany;

4/ naruszenia art. 7 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa poprzez niezastosowanie i niepodjęcie kroków niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego oraz nieuwzględnienie postanowień sądu spadkowego z 1946 roku;

5/ naruszenie art. 21 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie i wydanie decyzji wywłaszczającej Wnioskodawców bez odszkodowania;

6/ naruszenie art. 8 kpa poprzez niezastosowanie i naruszenie zasady zaufania do organów i zasady pogłębiania kultury prawnej przez oparcie decyzji na nieratyfikowanej umowie międzynarodowej, a także przez powołanie się na treść księgi wieczystej i jednocześnie twierdzenie w inny miejscu uzasadnienia, że treść księgi wieczystej nie ma znaczenia;

7/ nierozpoznanie istoty sprawy przez to, że Minister Finansów rozważał zasadność wypłacenia odszkodowania J. H., a pominął istotę żądania Wnioskodawców, które dotyczyło uchylenia decyzji organu polskiego dotyczącej przejścia własności na Skarb Państwa, a nie roszczenia odszkodowawczego do organu amerykańskiego.

Wskazując na tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Finansów ewentualnie o stwierdzenie nieważności powyżej decyzji, a także o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarg pełnomocnik skarżących opisał szczegółowo postępowanie przed organem oraz stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, szczegółowo rozwijając wskazane zarzuty.

W odpowiedzi na skargi Minister Finansów wniósł o ich oddalenie, powołując się na stan faktyczny i prawny zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art. 13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Oczywiście Sąd nie może orzec na niekorzyść skarżącego chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji (art. 134 § 2 ww. ustawy).

Skargi złożone w przedmiotowej sprawie nie mogą zostać uwzględnione ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przede wszystkim należy zauważyć, iż zaskarżone decyzje zostały wydane w postępowaniu wznowieniowym.

Wznowienie postępowania administracyjnego jest instytucją procesową polegającą na stworzeniu możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy już zakończonej wydaną decyzją ostateczną. Zgodnie z art. 147 kpa wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. W oparciu o przepis art. 148 § 1 i 2 kpa wniosek o wznowienie postępowania składa się do organu, który wydał decyzję, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia. Jeżeli strona żąda wznowienia postępowania z tej przyczyny, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, to termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania biegnie od dnia, w którym dowiedziała się o decyzji. Nie ma przy tym znaczenia, w jaki sposób dowiedziała się ona o tej decyzji. W świetle powyższych uregulowań właściwy organ administracji, do którego wpłynął wniosek o wznowienie postępowania jest zobligowany w pierwszej kolejności zbadać, czy pochodzi on od podmiotu legitymowanego do jego złożenia oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 kpa. Wszystkie powyższe czynności zostały przeprowadzone przez organ orzekający prawidłowo.

Podstawę prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia Ministra Finansów stanowi ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 roku o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65). Przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski.

Z mocy art. 5 ust. 2 powołanej wyżej ustawy ustawę tą stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy tj. przed dniem 17 kwietnia 1968 roku (art. 5 ust. 1).

Ustawa w art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 2 odwołując się do umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, jednoznacznie nakazuje jej stosowanie także do umów zawartych przed dniem 17 kwietnia 1968 roku. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, gdyż układ z 1960 roku poprzedził powyższą regulację ustawową.

Zawarty w dniu 16 lipca 1960 roku w Waszyngtonie układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów został podpisany przez pełnomocnych przedstawicieli (ministrów reprezentujących strony układu) i nie zawierał warunku ratyfikacji tej umowy - w art. VIII przewidywał, iż wchodzi w życie z dniem jego podpisania; został wykonany przez stronę polską - drugiej stronie układu przekazano określone kwoty w celu wypłaty odszkodowań, o których mowa w układzie.

Układ stworzył podstawę do dochodzenia i zaspokojenia także i takich żądań, których w ogóle nie uregulowały obowiązujące wówczas w Polsce przepisy prawne. Układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie.

Układ z 1960 roku jest umową międzynarodową, przy czym nie był ani ratyfikowany, ani też ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Oznacza to, że aczkolwiek jest umową międzynarodową, to nie stanowi źródła prawa w polskim systemie prawnym, a wobec tego układ ten i jego stosowanie nie mogło samo przez się powodować skutków prawnych w zakresie stosunków własnościowych. Również oświadczenie o zrzeczeniu się własności nieruchomości nie przenosiło własności nieruchomości.

Jako że umowy międzynarodowe o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych nie stanowiły wystarczającej podstawy prawnej do udokumentowania w księgach wieczystych przejścia na rzecz Skarbu Państwa konkretnych praw obywateli państw obcych konieczne było ustawowe uregulowanie kwestii dotyczących nieruchomości, za których przejęcie Państwo Polskie na mocy układów międzynarodowych wypłaciło odszkodowanie. Taką regulację stanowi właśnie ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 roku o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65).

Mając zatem na uwadze na cel i treść ustawy należy uznać, że układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, sporządzony w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960 r. (niepubl.), jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65).

Tym samym sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku składu siedmiu sędziów z dnia 17 maja 1999 roku, OSA 2/98 (por. ONSA 1999, nr 4, poz. 110) oraz w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego np. wyrok NSA z dnia 19 października 2006 r., sygn.akt I OSK 367/2005.

Z powyżej opisanych przyczyn niezasadny jest więc wskazany w skargach zarzut oparcia decyzji na nieratyfikowanej umowie międzynarodowej.

Stosownie do art. 2 ustawy wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Przepis art. 2 ustawy wyraźnie przewiduje wydawanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy. Należy podkreślić, iż przejście nieruchomości, o jakim mowa w tym przepisie, mogło mieć charakter faktyczny, a nie prawny. Gdyby bowiem przejście praw do nieruchomości nastąpiło na podstawie umowy międzynarodowej (ratyfikowanej i publikowanej), to zbędne byłoby wydawanie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. i decyzji administracyjnej. Sformułowanie użyte w art. 2 ustawy potwierdza zatem, iż decyzja Ministra Finansów ma jedynie charakter deklaratoryjny.

Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 24 października 2000 r., sygn. SK 31/99 (OTK 7/2000/262), "przejście własności na Skarb Państwa dokonujące się w trybie różnych ustaw i dekretów wydanych po wojnie, często następowało z naruszeniem obowiązującego wówczas prawa, a przejmowanie mienia bez odszkodowania nawet jeśli było zgodne z przepisami, było oceniane jako pogwałcenie standardów obowiązujących w państwach demokratycznych". Przejęciu podlegało także mienie należące do obywali państw obcych, którzy posiadali w Polsce nieruchomości, akcje, itp. Z preambuły układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki wynika, że układ ten został uzgodniony, aby "dokonać uregulowania roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Polski", przy czym chodziło o zaspokojenie roszczeń z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, które miało miejsce w dniu lub przed wejściem w życie układu. W art. II układu wyliczone zostały kategorie roszczeń uważanych za uregulowane i zaspokojone układem.

Roszczeniami tymi były m.in. roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane - art. II lit. b. Odnośnie każdego roszczenia, które zostało przez Rząd Stanów Zjednoczonych uznane za ważne, Rząd Stanów Zjednoczonych zobowiązał się dostarczyć Rządowi Polskiemu zwolnienie z zobowiązania podpisane przez wnoszącego roszczenie - art. V lit. C.

Komisja ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych w decyzji z dnia (...) marca 1966 r. stwierdziła, że nieruchomości przy ul. (...) i ul. (...) były zapisane jako własność L. H.. Komisja stwierdziła, że po śmierci L. H. (zmarł w Argentynie w (...) r.) jego spadkobiercami są: J. H., P. H. oraz J. H., a wnoszący roszczenie obywatel Stanów Zjednoczonych J. H. dziedziczy prawa do części nieruchomości. Dla porządku zauważyć należy, że skarżący w niniejszej sprawie P. K., J. K. oraz M. K. to spadkobiercy córki J. H., C. K..

W niniejszej sprawie skarżący zakwestionowali, że zostały spełnione przesłanki prawne nakazujące Ministrowi Finansów wydanie zakwestionowanych decyzji, z uwagi na to, że wnoszący to roszczenie odszkodowawcze do Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych J. H. nie był spadkobiercą L. H. i nie mógł zatem skutecznie zrzec się praw do spornych nieruchomości.

Tymczasem Układ z 16 lipca 1960 r. wraz z załącznikiem oraz protokół z 29 listopada 1960 r. sporządzony do tego Układu nakładały na stronę amerykańską i polską określone prawa i obowiązki. Na podstawie tych dokumentów to strona amerykańska była uprawniona do stwierdzenia, czy i komu, w jakiej wysokości i za co należne było odszkodowanie na podstawie zawartego Układu. Jak wynika z decyzji Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych z dnia (...) marca 1966 r., Komisja ta uznała na podstawie prawa amerykańskiego, że J. H. jest spadkobiercą po L. H. i dziedziczy po nim prawo do spornych nieruchomości. Jeżeli J. H. został uznany przez stronę amerykańską za spadkobiercę L. H., to mógł skutecznie złożyć oświadczenie o zrzeczeniu się i przeniesieniu na Rząd Polski całego swojego prawa, tytułu własności i udziałów w wymienionym w decyzji Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych z dnia (...) marca 1966 r. mieniu. Z tych też względów należy uznać za niezasadny pogląd wyrażony w skardze, że organ polski nie jest decyzją organu amerykańskiego w zakresie ustalenia tytułu własności nieruchomości w Polsce.

Minister Finansów nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami Komisji. Ustalenia Komisji co do kręgu spadkobierców po L. H. nie zostały obalone na gruncie prawa amerykańskiego, a ustalenia Komisji nie zostały przez skarżących podważone, co ewentualnie mogłoby mieć wpływ na decyzję Ministra Finansów. Zarówno decyzja Komisji, jak i oświadczenia osób zgłaszających roszczenia zostały przygotowane na gruncie przepisów prawa amerykańskiego i spełniają wymogi tego prawa. Natomiast zarzuty podniesione przez skarżących mają swoje źródło w przepisach prawa polskiego, które nie miało zastosowania przy wydawaniu decyzji przez Komisję ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych. Minister Finansów po ustaleniu, że zostały spełnione określone przesłanki na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. obowiązany był do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności części spornych nieruchomości, która jest podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela tej nieruchomości. Jeżeli w wyniku wydania tej decyzji pomiędzy Skarbem Państwa, a skarżącymi powstał spór co do prawa własności tej nieruchomości, to uprawnionym do jego rozstrzygnięcia w świetle prawa polskiego jest sąd powszechny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1466/05).

Obecnie uporządkowanie wpisów w księgach wieczystych odnośnie prawa własności części przedmiotowych nieruchomości przy ul. (...) i ul. (...) w K. pozostaje wyłącznie w kompetencji sądów powszechnych. Jednak poza samodzielną oceną tych sądów pozostaje kwestia skutków prawnych umowy między rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki z 1960 roku. Bowiem, z mocy art. 2 § 3 kpa w związku z treścią art. 2 ustawy z 1968 roku wyłączona jest właściwości sądów powszechnych w sprawie orzekania w tym przedmiocie. Sądy w ramach prowadzonych stosownych postępowań uwzględniają natomiast skutki prawne wynikające z ostatecznych decyzji w tym przedmiocie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2007 r. , sygn.akt IV SA/Wa 1131/07).

Skoro decyzje Ministra Finansów stanowiące podstawę wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości mają jedynie charakter deklaratoryjny, potwierdzający skutki prawne powstałe z mocy samego prawa, to nie budzi wątpliwości, że stwierdzenie nabycia prawa z mocy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 roku o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) może nastąpić w dowolnym czasie i zawsze ma charakter deklaratoryjny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2004 roku, III CK 401/03, OSNC 2005/7-8/148).

Niezasadny jest zarzut nierozpoznana istoty sprawy, to właśnie decyzja Ministra Finansów dotycząca przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w przedmiotowych nieruchomościach była konsekwencją wypłacenia odszkodowania J. H. i tylko w tym zakresie ustawowych granic Minister Finansów mógł sprawę rozpoznawać.

Odnosząc się do zarzutu wydania decyzji wywłaszczającej wnioskodawców bez odszkodowania to podkreślić należy, że własność, została ograniczona przez prawodawcę polskiego w takim stopniu, iż zostało to potraktowane przez stronę amerykańską jako jej utrata, a zainteresowany zrzekł się roszczeń z tytułu utraty własności, za co otrzymał odszkodowanie wypłacane na zasadach określonych w opisanej powyżej umowie.

Jedynie na marginesie należy zauważyć, iż odmienne rozumienie regulacji oznaczałoby akceptacje stanu gdy osoby, posiadające obywatelstwo amerykańskie, były uprawnione do pobrania odszkodowania z tytułu utraty własności budynków znajdujących się w Polsce (co wiązało się ze zrzeczeniem roszczeń z tytułu utraty własności), a równocześnie nie utraciły ich własności. Takie rozumienie regulacji spraw mienia utraconego przez obywateli amerykańskich, nie wynikające przecież, jak wskazano wcześniej z treści umowy między rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki z 1960 roku, byłoby trudne do zaakceptowania w świetle założenia racjonalności przyjmowanych rozwiązań.

Podsumowując Sąd – w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - stanął na stanowisku, iż w postępowaniu administracyjnym podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa. Wyczerpująco zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy stosownie do treści art. 77 § 1 kpa. W konsekwencji – zgodnie z zasadą przekonania unormowaną w art. 11 kpa dokonano uzasadnienia faktycznego i prawnego zajętego stanowiska zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.

Analiza akt postępowania administracyjnego i wydana w tej sprawie decyzja wskazuje, że organy administracji publicznej prowadząc postępowanie w sposób właściwy zastosowały przepisy procedury administracyjnej, jak również przepisy prawa materialnego.

Mając powyższe na względzie Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.