Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1099/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Teresa Randak (spr.), Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2015 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 z późn. zm. – dalej określanej zmiennie skrótem "u.u.s") oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 z późn. zm. – dalej określaną zamiennie skrótem "kpa") – po ponownym rozpatrzeniu sprawy A. S. – dalej określanego "wnioskodawca", "strona" lub "skarżący" w sprawie umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych w terminie na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2009 roku do sierpnia 2013 roku

w łącznej kwocie 27.207 zł 84 gr w tym z tytułu:

składek w kwocie 21.872 zł 84 gr;

odsetek liczonych na dzień 17 marca 2014 roku w kwocie 5.335 zł

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2009 roku do sierpnia 2013 roku

w łącznej kwocie 17.325 zł 36 gr w tym z tytułu:

składek w kwocie 13.111 zł 36 gr;

odsetek liczonych na dzień 17 marca 2014 roku w kwocie 4.214 zł;

- Fundusz Pracy za okres od grudnia 2010 roku do sierpnia 2013 roku;

w łącznej kwocie 2.016 zł 61 gr;

w tym z tytułu:

składek w kwocie 1.688 zł 61 gr;

odsetek liczonych na dzień 17 marca 2014 roku w kwocie 328 zł;

utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, Dyrektor ZUS – u wskazał, że wnioskodawca wraz z wnioskiem o umorzenie wyżej wskazanych należności przedłożył:

- wyrok Sądu Okręgowy w B.;

- wniosek z dnia 27.02.2014r. organu rentowego o doręczenie wyroku z dnia 29.01.2014r.;

- pismo z dnia [...]r. Sądu Okręgowego VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. dot. przekazania wniosku;

- odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia [...]r. skierowane do Sądu Okręgowego Sadu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. wraz z załącznikami;

- zaświadczenie z dnia 9.10.2008r. o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej;

- dowód wpłaty nr [...] z dnia 8.10.2008r.;

- zawiadomienie z dnia 3.11.2008r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w O.;

- zgłoszenie identyfikacyjne NIP – 1;

- umowę o dzieło z dnia 13 października 2008 r.

W toku prowadzonego postępowania organ pozyskał informację z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., z której wynikało, że wnioskodawca nie korzystał z pomocy społecznej.

Organ wystąpił także do wnioskodawcy pismem z dnia 5 maja 2014 r. o udokumentowanie sytuacji materialnej. Strona w odpowiedzi na to wezwanie przedłożyła następujące dokumenty:

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej,

- kserokopia zawiadomienia z dnia 24.07.2013r. o obniżeniu świadczeń alimentacyjnych i stanie zaległości wystawiona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O.,

- kserokopia wyroku z dnia [...] r. Sądu Rejonowego w O. Wydział III Rodzinny i Nieletnich o obniżenie alimentów,

- kserokopia pisma z dnia 16.08.2013r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O.,

- kserokopia rocznego raportu składek społecznych i zdrowotnych za 2012 rok wystawionego przez Powiatowy Urząd Pracy,

- kserokopia decyzji z dnia [...]r. wystawionej przez Prezydenta Miasta B.— 2 szt,

- kserokopia recepty na okulary,

- kserokopia polecenia przelewu z dnia 24.04.2014r. wystawioną na kwotę 100,00 zł,

- kserokopia postanowienia z dnia [...] r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O.,

- kserokopia wyroku zaocznego z dnia [...] r. Sądu Okręgowego w K. Wydział XI Cywilny - Rodzinny o rozwód,

- kserokopia decyzji z dnia [...] r. wystawionej przez Burmistrza B.

Celem umożliwienia zapoznania się ze zgromadzonym w trakcie prowadzonego w pierwszej instancji postępowania materiałem oraz umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych w toku postępowania dowodów w dniu 29 kwietnia 2014 roku organ skierował pismo informujące o uprawnieniach wynikających z przepisu art. 10 § 1 kpa.

Strona nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia.

Po dokonaniu oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz informacji przedstawionych w złożonym wniosku, wydana została decyzja z dnia [...] roku o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 2 czerwca 2014 roku wpłynął wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności, który został umotywowany brakiem wiedzy o istniejącym zadłużeniu oraz nieznajomością przepisów. W podaniu wnioskodawca podniósł, że przez 5 lat nie został poinformowany o powstającym zadłużeniu, nie otrzymał też żadnego pisma wyjaśniającego w tej sprawie.

Rozpoznając sprawę ponownie, Dyrektor Oddziału ZUS, działając z upoważnienia Prezesa ZUS, podniósł, że w myśl art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, które zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 ustawy lub zgodnie z art. 28 ust. 3 a ustawy pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes dłużnika. Kryteria umorzenia należności przewidują, że umarzanie jest dopuszczalne, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

• gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

• poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

• przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wskazał, że wobec wnioskodawcy prowadzone jest przymusowe dochodzenie zobowiązań przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. Dalej zauważył, że organy wymienione w ustawie, jako właściwe do stwierdzenia nieściągalności wymaganego obowiązku, rozstrzygnięcia takiego nie wydały. Nie uczynił tego Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani też Komornik Sądowy. W tej sytuacji Dyrektor ZUS stwierdził, że nie można przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnione są przesłanki do ewentualnego umorzenia zadłużenia określone w art. 28 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy. Nie można także uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne.

Dyrektor ZUS zaakcentował, że okoliczności unormowane w przepisie wykonawczym, stanowić mogą podstawę podjęcia ewentualnego rozstrzygnięcia o umorzeniu zobowiązań (tj. istnieć musi ścisły związek między chorobą, bądź koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, a pozbawieniem możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności). W tym kontekście uznał ustalenia i ocenę materiału dowodowego, dokonaną przez organ pierwszej instancji za prawidłową.

Odnosząc się do następnej przesłanki mogącej być podstawą umorzenia należności tj. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i członków jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych organ stwierdził, że w niniejszej sprawie okoliczność ta również nie występuje.

Dyrektor ZUS – u skonstatował, że w toczącym się postępowaniu w drugiej instancji nie nadesłano żadnych dokumentów obrazujących trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Z materiałów tych wynika, że strona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna.

Według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynika natomiast, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje. Koszty z tytułu miesięcznych opłat wynoszą ok. 200 zł, koszty związane z leczeniem wynoszą ok. 200 zł. Wnioskodawca zobowiązany jest ponadto do regulowania alimentów na rzecz syna w wysokości 300 zł miesięcznie. Posiada także zobowiązania kredytowe na kwotę 500 zł oraz zaległości z tytułu zaległych alimentów w wysokości 35.000 zł.

Oceniając zgromadzone materiały organ doszedł do wniosku, że sytuacja materialna wnioskodawcy może być uznana za trudną, ze względu na okoliczność pozostawania bez zatrudnienia. Uznał jednak, że sytuacja ta może w najbliższej przyszłości ulec znacznej poprawie (na przykład na skutek podjęcia zatrudnienia), a co za tym idzie nie sposób wykluczyć prawdopodobieństwa podjęcia systematycznej i częściowej spłaty zobowiązań.

Końcowo organ skonstatował, że decyzje o umorzeniu oparte mogą być jedynie na nie budzących jakichkolwiek wątpliwości dokumentach, które potwierdzają występowanie ściśle określonych przesłanek. W sprawie niniejszej brak jest takowych dokumentów, nie zostały one przez stronę przedłożone, nie uzyskano ich również w toku podjętych czynności z urzędu.

Zwrócił uwagę na okoliczność nieudzielania pomocy przez organ ustawowo ku temu powołany tj. Ośrodek Pomocy Społecznej, którą także traktować należy jako przesłankę do odmowy umorzenia. Okoliczność tę należy uwzględnić, bowiem ewentualnie świadczona pomoc przez wymieniony powyżej podmiot, mogłaby potwierdzać złą sytuację materialną.

Jak podniósł organ z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że organ podejmujący decyzję w sprawie o umorzenie nie jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia o umorzeniu, nawet jeśli występują określone okoliczności. W tej kwestii zacytował wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2009r., sygn. akt. I SA/Kr 1592/08 i WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2009r. sygn. akt I SA/Gd 874/08.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązany nie zgadzając się z uzasadnieniem decyzji zaakcentował, że w dniu 9 stycznia 2013 r. otrzymał z ZUS – u wniosek informujący go o umorzeniu postępowania w sprawie umorzenia należności z tego tytułu, że nie stwierdzono istnienia zaległości. Ten sam organ w dniu [...]r., wydał jednak decyzję odmienną, pomimo istnienia decyzji o umorzeniu postępowania. Wskazał ponadto na toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym w B. i jak to nazwał "celowe działania ZUS – u i wprowadzanie go w błąd".

Skarżący zwrócił uwagę na trudności w znalezieniu pracy, na brak stałego miejsca zamieszkiwania oraz na kłopoty ze zdrowiem. Zarzucił ZUS – owi, że nie informował go o istniejącym zadłużeniu. Wskazał ponadto, że windykacja należności została skierowana do Naczelnika Urzędu Skarbowego, co w jego ocenie spowoduje "przekierowanie" sprawy na Policję przez co może zostać umieszczony w zakładzie karnym, gdyż nie stać go na utrzymanie siebie, spłacanie alimentów i zadłużenia.

Polemizując z dokonaną przez organ oceną istnienia przesłanek wskazał, że nie posiada domu, porządnych ubrań, dowodu osobistego a czasami nawet "kromki chleba". Wskazał także, że nie może się leczyć, gdyż nie stać go na leki.

Zwrócił się do Sądu o uwzględnienie jego prośby i umorzenie nieopłaconych składek.

Dyrektor ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętej skargą decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Skarga okazała się nieuzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja nie narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Dyrektora ZUS – u utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie odmowy umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powołany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności przysługujące ZUS – owi mogą zostać umorzone w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki całkowitej nieściągalności zostały z kolei określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte ust. 3 w art. 28 cyt. ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zakład ma zatem jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

Przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ administracyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania.

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Przyjęty w tym zakresie wniosek organu, że nie zaszła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, znajduje swoje oparcie w ustaleniach faktycznych sprawy. W tym zakresie wymaga zaakcentowania, że organy uprawnione do prowadzenia egzekucji nie umorzyły postępowania egzekucyjnego, nie stwierdzono też, że w trakcie egzekucji nie uzyska się kwoty nie przekraczającej kwoty wydatków egzekucyjnych. Pozostałe przesłanki z w/w przepisu nie mają zastosowania w odniesieniu do skarżącego.

Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 187/10 "Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, a odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność składek". W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy osoba zobowiązana posiada stałe dochody – a więc tak jak w badanej sytuacji – nie jest możliwe przyjęcie istnienia całkowitej nieściągalności, a więc warunku koniecznego, który daje organowi uprawnienie/prawo do ewentualnego uwzględnienia wniosku. Okoliczności podnoszone przez skarżących, a więc niskie dochody oraz wysokość zadłużenia nie wypełniają przesłanki "całkowitej nieściągalności", a skoro tak, to z przyczyn określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie było w badanej sprawie możliwe umorzenie należności.

Ocena z kolei legalności rozstrzygnięcia w zakresie przesłanek wynikających z regulacji art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wymaga zaakcentowania, że możliwe jest także umorzenie należności ZUS – ich w sytuacji, gdy nie wystąpią przesłanki całkowitej ich nieściągalności. Zgodnie z w/w przepisami, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W badanej sprawie organ ustalił m.in., że skarżący:

- prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe;

- posiada zobowiązanie pieniężne wobec banku na kwotę 500 zł. miesięcznie;

- zobowiązany jest do płacenia alimentów na rzecz małoletniego syna w kwocie 300 zł. miesięcznie;

- posiada zadłużenie wobec nieregulowania alimentów w wysokości 35.000 zł;

- ponosi miesięczne koszty w łącznej kwocie 400 zł., z tego 200 zł. na opłaty, 200 zł. na leki (według oświadczenia skarżącego);

- jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku,

- posiada nieruchomość rolną w B.

Z przedłożonych Sądowi akt wynika ponadto, że skarżący został wymeldowany z dotychczasowego miejsca zamieszkania (z byłą żoną) wobec pobytu w [...] nie skorzystał z prawa zapoznania się ze zgromadzonym materiałem, gdyż jak podał musiał pilnie wyjechać, jest z zawodu instalatorem i ma 45 lat.

Dokonując oceny tego materiału nie sposób nie wyrazić spostrzeżenia, że skarżący nie wykazał rzeczywistej sytuacji majątkowej. Trudno bowiem z zasadami logiki i doświadczenia życiowego pogodzić twierdzenie, że przy braku jakichkolwiek dochodów skarżący reguluje zobowiązanie miesięczne wobec banku w wysokości 500 zł. miesięcznie, czy ponosi jakiekolwiek płatności takie jak opłaty czy alimenty. Na marginesie należałoby stwierdzić, że także określona przez skarżącego wysokość miesięcznych opłat, przy jednoosobowym gospodarstwie, budzi podejrzenie. Także okoliczności związane z zamieszkaniem nie zostały podane zgodnie ze stanem rzeczywistym. Dokona przez Dyrektora ZUS ocena – zdaniem Sądu – jest prawidłowa. Stwierdzenie bowiem, że sytuacja skarżącego jest trudna, gdyż nie posiada zatrudnienia, de facto przesądza o tym, że organ uznał istnienie pierwszej z przesłanek w/w przepisu. Organ jednak, w ramach posiadanego prawa z uznania administracyjnego, odmówił umorzenia zaległych składek.

Końcowo, należy zaakcentować, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże – zdaniem Sądu – tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie/szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy tym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna. W tej kwestii wypowiadał się wielokrotnie NSA, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 NSA przyjął, że:

"1. Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny".

Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że: "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada – co już akcentowano – czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ sprostał tym wymaganiom i nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia. Stwierdzając bowiem brak przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także istnienie przesłanki w § 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego uznał, że skarżący w sytuacji podjęcia pracy może przynajmniej w części uregulować zaległe składki. Wniosek ten jest o tyle zasadny, że skarżący jest osobą, które jest w stanie świadczyć pracę, o czym przesądza zarówno jego wiek jak i posiadane kwalifikacje.

Jak podniósł NSA w wyroku z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 542/10 "otrzymywanie przez osobę ubiegającą się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stałego miesięcznego wynagrodzenia za pracę, a także młody wiek i dobre zdrowie jej oraz jej małżonka, wskazują na możliwość uzyskiwania dochodów, a co za tym idzie możliwością poprawy, w określonej perspektywie czasowej, ich sytuacji materialnej".

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym Podsumowując, w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową i finansową stron skarżących i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Końcowo przyjdzie wskazać, że uprzednie umorzenie postępowania nie może mieć wpływu na zaskarżone rozstrzygnięcie. Umorzenie bowiem postępowania jest orzeczeniem formalnym i nie zamyka drogi do późniejszego merytorycznego rozpoznania sprawy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( ustawa z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270 ) orzekł jak w sentencji wyroku.