Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 499/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31 zo
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 9, art. 10  1 art. 79a par 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2021 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Inne z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: ZUS, Zakład, organ) utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2020 r. odmawiającą P. R. (dalej także Skarżący) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, za okres marzec-maj 2020 r.

Organ podał, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, z późn. zm.) – dalej: "ustawa COVID-19" – jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., nie później niż do [...] czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Natomiast Skarżący złożył wymagane dokumenty w dniu [...] lipca 2020 r., zatem z przekroczeniem terminu.

W złożonej skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że informacja o braku dokumentów rozliczeniowych została mu przekazana telefonicznie na początku lipca 2020 r. Pracownik ZUS poinformował, że dokumenty najprawdopodobniej się "nie sklonowały" z powodu błędu systemowego w ZUS. Zdaniem strony fakt, iż dokumenty rozliczeniowe pojawiły się w systemie ZUS dopiero w połowie lipca 2020 r. nie wynika z jej zaniedbania, lecz nienależytego poinformowania przez ZUS. Skarżący zauważył, że nawet w decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. wskazano jedynie na brak w systemie dokumentów rozliczeniowych, nie podając przyczyny takiego stanu i nie wspominając nic o konieczności złożenia w marcu 2020 r. dokumentu DR2.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.) – dalej: "ustawa COVID-19". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 2 września 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2021 r. (por. k. 43 akt sądowych). Jednocześnie Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję o odmowie Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wypadkowe oraz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie zdrowotne za okres marzec – maj 2020 r. Organ podnosi, że Skarżący w ustawowym terminie tj. do [...] czerwca 2020 r. nie dostarczył dokumentów rozliczeniowych, w związku z tym nie prawa do zwolnienia. Dokumenty te, na co wskazał Skarżący, zostały złożone [...] lipca 2020 r.

Stosownie do art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 Skarżący w dniu [...] kwietnia 2020 r. złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ powołał m.in. art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, a w decyzji z [...] lipca 2020 r. jej art. 31zq ust. 3 i 7 oraz art. 31zo ust. 2.

Art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 przewiduje, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z [...] września 2020 r. organ w żadnym miejscu nie powołał art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ww. ustawy COVID-19, które regulują zwolnienie z obowiązku opłacenia składek m.in. osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. Organ w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji poprzedzającej powołuje się jedynie na to, że Skarżący nie złożył wymaganej dokumentacji w terminie do dnia [...] czerwca 2020 r.

Jedynie w decyzji wydanej w pierwszej instancji, z dnia [...] lipca 2020 r., powołano art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy COVID-19 i zrelacjonowano ich treść. Powołano też art. 31zq ust. 1 i ust. 3 ustawy COVID-19 dotyczący obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych do [...] czerwca 2020 r., jako warunku uzyskania zwolnienia z opłacania składek, o ile płatnik nie jest zwolniony z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych.

W związku z powyższym należy wskazać, że zgodnie z art. 31zq ust.1-3 ustawy o COVID-19 w brzmieniu znajdującym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie:

- za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- Inne zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania – w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).

Jednocześnie do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją w myśl art. 180 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jest to o tyle istotne, ponieważ o uchyleniu zaskarżonej decyzji przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia natury proceduralnej.

W skardze do Sądu Skarżący wskazał, że niezłożenie dokumentów rozliczeniowych wynikało z tego, że był on nienależycie poinformowany, a nawet wprowadzony w błąd.

Zdaniem Sądu, skoro jedynym – jak wskazuje organ – powodem odmowy uwzględnienia wniosku było niezłożenie wymaganych dokumentów rozliczeniowych w terminie do [...] czerwca 2020, organ w pierwszej kolejności obowiązany był wykazać w uzasadnieniu decyzji, że obowiązek składania dokumentacji wymaganej przepisami prawa na niej ciążył i nie podlegała ona zwolnieniu w tym zakresie. Uzasadnienia decyzji wydanych w niniejszej sprawie, z uwagi na swój lakoniczny charakter, nie czynią zadość temu wymogowi, nie podano żadnych przepisów prawa, na których organ oparł swoje rozważania. Podkreślić należy, że także z przepisu art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, nie wynika, aby warunkiem zwolnienia było złożenie dokumentów rozliczeniowych do dnia [...] czerwca 2020 r. Nie wskazano też żadnych przepisów, z których wynikałoby, że w sytuacji, gdy Skarżący chciał kontynuować opłacanie niższych składek od lutego 2020 r., musiał wyliczyć nową podstawę wymiaru składek i przesłać organowi stosowne dokumenty rozliczeniowe za luty 2020 r. Zarówno Skarżący, jak i Sąd nie mają obowiązku poszukiwania tych przepisów.

Dopiero w odpowiedzi na skargę organ wskazał, jakie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych znajdują w sprawie zastosowanie. Wskazać jednak należy, że w odpowiedzi na skargę organ nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji. Odpowiedź na skargę nie może jako pismo procesowe, być traktowana jako "aneks" do decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający powinien jedynie odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych, które powinny znaleźć się w decyzji. Przedmiotem kontroli Sądu nie są wywody zawarte w odpowiedzi na skargę, lecz prawidłowość wydanej przez organ decyzji (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 366/19, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowania prowadzącego do zastosowania konkretnych przepisów prawa. Szczególne znaczenie ma wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Oznacza to konieczność dokonania wykładni przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, wraz z argumentami przemawiającymi za jej przyjęciem. Innymi słowy decyzja, którą otrzymuje strona, powinna w uzasadnieniu wskazywać jakie przepisy i dlaczego zadecydowały o takim, a nie innym określeniu jej praw lub obowiązków. Tylko decyzja spełniająca te kryteria może w pełni realizować zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażające się w prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji (art. 8 k.p.a.), oraz przekonywaniu polegającym na wyjaśnieniu stronie zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Powyższe uzasadnia zatem przyjęcie, że w sprawie doszło do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu w postępowaniu organu doszło do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tej zasady ogólnej, wyrażonej w art. 9 k.p.a., organ nie przestrzegał. Skarżący podaje, że złożył brakującą dokumentację (dokumenty rozliczeniowe) w dniu [...] lipca 2020 r., tj. jeszcze przed wydaniem pierwszej decyzji w sprawie, z której wynikało, że przyczyną odmowy zwolnienia z opłacania składek było niedotrzymanie terminu [...] czerwca 2020 r. na złożenie deklaracji.

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] kwietnia 2020 r. w następstwie przeprowadzonej rozmowy telefonicznej uzupełnił wniosek o brakujący podpis (por. k. 7 akt admin.). Skoro zatem ZUS zwrócił Skarżącemu uwagę na braki we wniosku, oznacza, że jego sprawą zajmowano się już w kwietniu – a mimo to nie zwrócono mu uwagi na konieczność złożenia brakującego dokumentu (deklaracji) – to znaczy, że organ nie dopełnił swoich obowiązków. Zdaniem Sądu organ dopuścił się istotnego naruszenia zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. Wniosek Skarżącego o zwolnienie ze składek, jak wynika z akt sprawy, wpłynął do organu w dniu [...] kwietnia 2020 r. Następnie Skarżącemu zwrócono uwagę na błędy we wniosku i do jego uzupełnienia doszło [...] kwietnia 2020 r. Z akt sprawy przy tym nie wynika, aby Skarżącemu kiedykolwiek przed wydaniem decyzji odmownej uzmysłowiono brak deklaracji, której złożenie było ustawowym warunkiem udzielenia zwolnienia.

Naruszono nie tylko art. 9, ale także i art. 10 § 1 k.p.a., ponieważ przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji z [...] lipca 2020 r. nie umożliwiono stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed upływem terminu w dniu [...] czerwca 2020 r., wówczas Skarżący miałby szansę dotrzymać terminu. Organ powinien był o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do ZUS [...] kwietnia 2020 r., to było wystarczająco dużo czasu na to, aby organ sprawdził, czy jest kompletny i podjął działania informacyjne – tym bardziej, że innego rodzaju błąd zakomunikowano stronie, co doprowadziło do uzupełnienia wniosku w dniu [...] kwietnia 2020 r.

Jednocześnie doszło do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a k.p.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Tymczasem z akt sprawy wynika, że organ przed wydaniem decyzji odmownej z [...] lipca 2020 r. ani nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), ani tym bardziej nie wskazał stronie przesłanek od niej zależnych (takich jak wymóg złożenia deklaracji), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony z tego tylko powodu, że deklaracje za marzec, kwiecień i maj 2020 r. zostały złożone z przekroczeniem terminu [...] czerwca 2020 r. Złożenie wniosku, który zdaniem organu był niekompletny, obligowało go do podjęcia działań eliminujących niedopatrzenie strony.

Jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 k.p.a., to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. Takiej adnotacji w aktach brak, nie wspominając już o tym, że trudno sobie wyobrazić, aby spełniona była wyrażona w art. 10 § 2 k.p.a. przesłanka pozwalająca organowi na odstąpienie od zasady umożliwienia stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału. Art. 10 § 2 k.p.a. stanowi bowiem, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

Podobnym warunkiem ograniczone jest ewentualne odstąpienie od zastosowania się do wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a., gdyż przepis ten w zdaniu drugim stanowi, że przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Oznacza to, że gdyby nawet organ dostrzegał przesłanki pozwalające mu nie zastosować się do wytycznych z art. 79a § 1 k.p.a., to musiałby utrwalić to w aktach sprawy, tymczasem tego rodzaju adnotacji w aktach nie ma.

Naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło Skarżącemu uzyskanie informacji o tym, że nie złożył wszystkich wymaganych do uzyskania zwolnienia dokumentów, a w konsekwencji – pozbawiło go prawa do zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o ile oczywiście organ przystąpiłby do wykonania swoich obowiązków w porę tj. jeszcze przed upływem terminu [...] czerwca 2020 r.

Przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...] maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, publ. CBOSA).

Na skutek złożenia wniosku [...] kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się wyrażoną w art. 9 k.p.a. organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był udzielić Skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez Skarżącego (tj. [...] kwietnia 2020 r.) do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca 2020 r.) upłynęły niemal 3 miesiące. Mimo upływu tak długiego czasu organ nie zwrócił stronie przed [...] czerwca 2020 r. uwagi na to, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracje). Potem zaś wydał decyzję odmowną.

Nadmienić należy, że Skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika ani innego fachowego wsparcia (księgowego). Należy też dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Należy też zauważyć, że we wniosku złożonym do ZUS podany był adres poczty elektronicznej numer telefonu Skarżącego, który umożliwiał organowi szybki kontakt ze stroną. Z możliwości kontaktu telefonicznego Zakład zresztą skorzystał w celu uzupełnienia tego wniosku co nastąpiło w dniu [...] kwietnia 2020 r. Sprawą zatem zajęto się już w kwietniu, tj. na tyle szybko, że możliwe było jeszcze zwrócenie Skarżącemu uwagi na brak deklaracji, co mogło jeszcze nastąpić w ustawowym terminie [...] czerwca 2020 r.

O tym, że to właśnie nieświadomość, nieznajomość prawa była przyczyną niezłożenia wymaganych dokumentów rozliczeniowych świadczy to, że jak podał Skarżący, informacja o braku dokumentów rozliczeniowych została mu przekazana telefonicznie na początku lipca 2020 r., a pracownik ZUS poinformował go, że dokumenty najprawdopodobniej się "nie sklonowały" z powodu błędu systemowego w ZUS. Ponadto otrzymał informację telefoniczną, iż żeby przyspieszyć rozpatrzenie wniosku, najlepiej będzie jak uda się do ZUS i osobiście złoży deklaracje rozliczeniowe, co też uczynił [...] lipca 2020 r. Niestety miało to miejsce już po dniu [...] czerwca 2020 r. ZUS zatem dostarczył Skarżącemu kluczowej dla niego wiedzy już po upływie terminu, w którym z tej wiedzy Skarżący mógł realnie skorzystać.

Mając jednocześnie świadomość obciążenia Inne ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania - Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do strony, ani też lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 i 10 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tych przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio wpłynął na pozbawienie Skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby on w sytuacji, gdyby ZUS stosował się – i uczynił to w porę - do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy nie ma niczego, co mogłoby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, aby w porę poinformować Skarżącego o tym, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jej wniosku.

Zaniechanie informacyjne organu dotyczyło nie tyle treści przepisów powszechnie obowiązującego i opublikowanego prawa, ile tego, że stronie nie uświadomiono istnienia obowiązku złożenia konkretnych dokumentów, warunkujących zastosowanie zwolnienia. Organ nie poinformował więc strony o "okolicznościach faktycznych i prawnych, które mają znaczenie dla ustalenia praw i obowiązków". Skarżący wyraźnie stwierdza, iż został nienależycie poinformowany a nawet wprowadzony w błąd przez pracownika ZUS.

Drugie zdanie art. 9 k.p.a. nakłada na organy administracji obowiązek chronienia strony przed poniesieniem szkody z powodu nieznajomości prawa. Z tego obowiązku organ również się nie wywiązał. Szkodą, którą strona poniosła, było nieuzyskanie zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Jedyną przeszkodą w uzyskaniu zwolnienia było – jak wynika z decyzji – niezłożenie wymaganych dokumentów w terminie, o czym jednak ZUS strony w porę nie poinformował.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, publ. LEX nr 50158). Obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, publ. LEX nr 30816).

W niniejszej sprawie swoim zaniechaniem organ dopuścił do tego, że na skutek upływu terminu na złożenie dokumentu, strona spotkała się z odmową pozytywnego załatwienia jej wniosku. Zachodzi tu bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Zdaniem Sądu w tej sytuacji należy podjąć działanie, które wyeliminuje negatywny dla strony skutek tego, że organ rażąco naruszył swoje obowiązki wynikające z zasady ogólnej wyrażonej w art. 9 k.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję zawierającą prawidłowe uzasadnienie.

Jednocześnie w ponownie prowadzonym postępowaniu organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów jako okoliczność wpływającą na rozstrzygniecie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet jeśli strona w terminie do [...] czerwca 2020 r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może jej odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać strony. Strona nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z naruszeniem art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Ponadto Sąd nie rozstrzygał w sprawie o kosztach postępowania, ponieważ Skarżący był zwolniony z obowiązku ich uiszczenia.

L. Kleczkowski T. Wójcik U. Wiśniewska