Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 207/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 18 listopada 2021 r. nr SKO.4115.1313.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. K. (dalej zwana: Skarżącą) reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej zwany: Kolegium, SKO, Organem II instancji, Organem odwoławczym) z dnia 18 listopada 2021 r. nr SKO.4115.1313.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem T. S.

Na podstawie akt administracyjnych sprawy Sąd ustalił, że 28 lipca 2021 r. J. K., reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem T. S., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], w którym wskazano, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2020 r.

W trakcie postępowania administracyjnego ustalono, że T. S. jest żonaty, a jego żona M. S. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. W zaświadczeniu lekarskim z dnia [...] lipca 2021 r. wydanym przez specjalistę medycyny rodzinnej wskazano, że M. S. ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad chorym mężem.

Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że T. S. prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną M. S. i córką K. S.. T. S. jest emerytem, porusza się na wózku inwalidzkim, jest po [...]. Od ponad 30 lat ciężko choruje, leczy się [...]. Ze względu na stan zdrowia porozumiewa się szeptem lub na migi, jest pacjentem [...]. M. S. jest emerytką, leczy się z powodu [...]. Córka K. S. pracuje zawodowo i nie jest w stanie zajmować się chorym ojcem. Syn Państwa S. mieszka w J., pracuje zawodowo i ma własną rodzinę.

T. S. ze względu na przewlekłość procesu chorobowego oraz charakter schorzeń wymaga opieki osoby drugiej. J. K. przebywa u rodziców codziennie od rana do wieczora. W trakcie wywiadu środowiskowego osoba wymagająca opieki wskazała, że pomoc córki J. K. jest niezbędna. Skarżąca pomaga ojcu w wykonywaniu wszystkich czynności związanych z pielęgnacją i higieną, a ponadto przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki, kontroluje cały proces [...] leczenia ojca, jeździ z ojcem na wizyty kontrolne, załatwia recepty, wykupuje leki, uzgadnia terminy kolejnych wizyt lekarskich oraz dba o czystość w domu rodziców. Skarżąca nie otrzymuje pomocy od matki przy opiece nad ojcem, gdyż matka jest osobą niepełnosprawną i ma problemy z poruszaniem się. Z oświadczenia Skarżącej wynika, że ostatnie zatrudnienie zakończyła w 2018 r.

Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia 4 października 2021 r. nr MOPS-ŚR.5232.1489/1.2021.MZ.odm odmówił J. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem T. S., wskazując, że brak jest podstaw prawnych do przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż Skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej: u.ś.r.).

Organ I instancji wskazał, że znaczny stopień niepełnosprawności T. S. powstał w wieku [...] lat, natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zatem nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W dalszej kolejności Organ I instancji wskazał, że Skarżąca nie mieszka w jednym domu z osobą wymagającą opieki. Burmistrz wyjaśnił, że nie kwestionuje faktu sprawowania opieki nad ojcem, jednak nie znalazł podstaw do uznania, że jest to opieka stała, systematyczna. Zdaniem Organu I instancji, czynności wykonywane przez Skarżącą są sporadyczne i nie kolidują z ewentualnym podjęciem przez nią zatrudnienia. Następnie Burmistrz uznał, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy zakończonym przez Skarżącą zatrudnieniem, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, zatem skoro Skarżąca nie zrezygnowała z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad ojcem, to nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Końcowo Organ I instancji wskazał, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji J. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła odwołanie, wnioskując o uwzględnienie odwołania oraz uchylenie w całości decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia z dnia 4 października 2021 r. nr MOPS-ŚR.5232.1489/1.2021.MZ.odm i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie J. K. prawa do wnioskowanego świadczenia. Pełnomocnik Skarżącej zarzucił zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, w którym doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 18 listopada 2021 r. nr SKO.4115.1313.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu, po rozpatrzeniu odwołania J. K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej zwana w skrócie: "k.p.a."), a także art. 17 ust. 1 u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 5 u.ś.r. wskazał, że Organ I instancji oparł odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia na fakcie, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wobec powyższego wbrew twierdzeniu Organu I instancji, nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z Konstytucją RP. Organ odwoławczy wskazał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że wbrew stanowisku Organu I instancji, nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z Konstytucją RP.

Odnosząc się do drugiej negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.), Organ II instancji podkreślił, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny wywodzony jest zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stwierdzającym, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, jak i z treści art. 23 i art. 27 K.r.io., w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy. Tym samym to na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych dotyczących stanu zdrowia i sprawności małżonka, wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy. Kryterium, które ustawodawca wskazał bezpośrednio w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jako świadczące o braku możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka, jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki. Orzeczenie to stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia współmałżonka, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiadają organy orzekające w sprawie przyznania świadczenia.

Kolegium uznało, że istotną kwestią jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki przez J. K. nad niepełnosprawnym ojcem. W orzecznictwie podkreśla się, że pojęcie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiane jest z koniecznością sprawowania stałej troski nad osobą podopiecznego i pomaganie mu w czynnościach dnia codziennego w mniej lub bardziej zaawansowany sposób. Stałość tej opieki wyraża się m.in. we wspólnym zamieszkiwaniu i prowadzeniu jednego gospodarstwa domowego. Istotą opieki jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Organ odwoławczy wskazał, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem w żaden sposób nie pozbawia Skarżącej możliwości podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby na część etatu. Kolegium wyjaśniło, że nie kwestionuje stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej i konieczności pomocy przy niektórych czynnościach, jednak sam znaczny stopień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również sam fakt sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

J. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę na w/w decyzję Kolegium z dnia 18 listopada 2021 r. nr SKO.4115.1313.2021, w której zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia 4 października 2021 r. nr MOPS-ŚR.5232.1489/1.2021.MZ.odm i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie J. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy Organowi I instancji do ponownego rozpoznania; o zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Pełnomocnik Skarżącej zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

2. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez żonę, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik Skarżącej podkreślił, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Pełnomocnik powołał się także na orzecznictwo sądowoadministracyjne i wskazał, że nie można przyjąć, że pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącą ojcu nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Pełnomocnik wskazał, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W dalszej kolejności pełnomocnik wskazał, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonana przez Organ II prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki.

Końcowo podkreślił, że wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga jako niezasadna i została przez Sąd oddalona w całości.

Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem kontroli WSA uczyniono w niniejszej sprawie decyzję SKO o odmowie przyznania Skarżącej stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. SKO oparło swą decyzję afirmującą rozstrzygnięcie Wójta m.in. na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. podkreślając w uzasadnieniu niezaprzeczoną przez stronę skarżącą okoliczność faktyczną pozostawania niepełnosprawnego ojca w związku małżeńskim. Strona na żadnym etapie rozpoznawanej sprawy nie podważała ustalenia Organu, że w/w nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wskazuje się natomiast na konieczność rozpatrywania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w sposób preferujący osoby rzeczywiście sprawujące opiekę oraz to, że mama skarżącej jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym (orzeczenie PZdSOSN w [...]o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2021 r.). Podkreślano w toku postępowań, że mama skarżącej, nie może opiekować się swym mężem z uwagi na zły stan swego zdrowia (oświadczenie J. K. z dnia 7 września 2021 r. przez MOPS w [...]).

Według Sądu, Organ odwoławczy słusznie utrzymał w mocy decyzję Organu pierwszej instancji o odmowie przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem z się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W tej regulacji ustawowej zamieszczono bowiem jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanka ta nie pozwala pozytywnie rozpatrzyć wniosek o przyznanie świadczenia, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. To wyłączenie prawa do świadczenia nie ma charakteru bezwzględnego. Wyjątek od tej zasady powstaje bowiem wówczas gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Jedynie legitymowanie się przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uprawnia właściwy organ do przyznania wnioskowanego świadczenia, oczywiście jeżeli jednocześnie wnioskodawca spełnia pozostałe warunki ustawowe – art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nakazuje badać czy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jeżeli tak to czy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli jednym z orzeczeń wynikających z art. 3 pkt 21 w/w ustawy.

Znaczny stopnień niepełnosprawności, do którego odwołuje się negatywna przesłanka świadczeniowa, został zdefiniowany dla potrzeb wykładni i stosowania przepisów u.ś.r. w art. 3 pkt 21 tej ustawy. Zatem przez znaczny stopień niepełnosprawności należy rozumieć na gruncie u.ś.r. :

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Okazuje się w świetle przytoczonej definicji ustawowej, że znaczny stopień niepełnosprawności nie musi wyłącznie wynikać z orzeczenia zespołu orzekającego o stopniu niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573). Na równi z tym orzeczeniem ustawodawca nakazuje traktować także szereg innych precyzyjnie określonych w art. 3 pkt 21 u.ś.r. dysfunkcji zdrowotnych o określonych konsekwencjach, potwierdzonych stosownym orzeczeniem właściwej na gruncie odpowiednich dla nich przepisów instytucji publicznej (np. orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Ustawodawca przewidział w art. 3 pkt 21 ustawy istnienie kilka niezależnych od siebie ścieżek proceduralnych umożliwiających osobom cechującym się złym stanem zdrowia potwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności.

W tym miejscu należy podkreślić w kontekście w/w definicji pojęcia znacznego stopnia niepełnosprawności, że o nabyciu statusu osoby niepełnosprawnej decyduje w ramach tych określonych procedur wyspecjalizowany w tym zakresie organ, dysponujący odpowiednim dla danego rodzaju schorzeń przygotowaniem merytorycznym umożliwiającym fachową i rzetelną ocenę stanu zdrowia danej osoby. Dla przykładu w skład zespołu orzekającego o stopniu niepełnosprawności orzekającemu o stopniu niepełnosprawności wchodzą oprócz przewodniczącego i sekretarza, lekarze, psycholodzy, pedagodzy, doradcy zawodowi, pracownicy socjalni, którzy zgodnie ze swą specjalizacją sporządzają w oparciu o określone w przepisach kryteria oceny, wpływające na kształt orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osoby zainteresowanej (zob. m.in. § 18 i § 20 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, Dz.U. z 2018 r. poz. 2027).

Przechodząc do realiów niniejszej sprawy, należy przypomnieć, że Organ odwoławczy zasadnie przyjął, że małżonka osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to było aktualne dla potrzeb wyjaśniania okoliczności faktycznych sprawy, bowiem zostało wydane dnia [...] marca 2021 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2021 r. Dlatego skarżącej Stronie z uwagi na treść powołanego art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, tak jak orzekły Organy.

Na tle powołanego wyżej artykułu u.ś.r. ukształtowały się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dwa przeciwstawne stanowiska.

W świetle pierwszego z tych stanowisk, do którego odwołuje się treść skargi, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny tylko wtedy, gdy małżonek jest w stanie skutecznie opiekę sprawować. Możliwe jest natomiast przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny (por. wyroki NSA z 18 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1200/14, z 19 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1622/15, wyroki WSA w Białymstoku 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r., sygn. II SA/Bk 987/12, wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., sygn. IV SA/Wr 924/14, wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 czerwca 2019 r. o sygn. II SA/Go 254/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 7 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Rz 230/20, z 18 marca 2021 r., o sygn. II SA/Rz 186/21, wyroki WSA w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol 1391/12, z 12 marca 2020 r. sygn. II SA/Ol 28/20, CBOSA).

Z kolei w świetle drugiego z istotnych dla niniejszej sprawie poglądów, niewłaściwa jest wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd i organ nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki (por. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r. o sygn. I OSK 2391/20, z 11 stycznia 2021 r. o sygn. I OSK 2164/20, z 11 sierpnia 2020 r. o sygn. I OSK 599/20, z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12, z 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12, wyrok NSA z 13 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1526/12, wyrok WSA w Olsztynie z 9 marca 2021 r. o sygn. II SA/Ol 74/21, CBOSA). Ponadto zauważa się również, że limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu (tak NSA w wyroku z dnia 28 marca 2022 r., o sygn. I OSK 1244/21, LEX, WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 26 maja 2022 r. o sygn. IV SA/Wr 841/21, LEX).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał za zasadne drugie z zaprezentowanych wyżej stanowisk, wskazujące za koniecznością badania w sytuacji gdy o świadczenie ubiega się krewny niepełnosprawnego, czy jego małżonek posiada zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności. Bynajmniej stanowisko to nie wyklucza a limine możliwości przyznania świadczenia, lecz uzależnia je od wykazania posiadania przez współmałżonka znacznego stopnia niepełnosprawności, które z mocy wyraźnej wypowiedzi ustawodawcy, nabywa się w wyniku przejścia odpowiedniej procedury kwalifikacyjnej i uzyskania orzeczenia potwierdzającego w ten sposób brak rzeczywiście obiektywnych zdolności wykonywania opieki, przez bliżej zobowiązanego do alimentacji członka rodziny.

Argumentacji przekonującej do słuszności tej tezy dostarcza uzasadnienie wyroku NSA z 27 listopada 2014 r., o sygn. I OSK 1219/13, LEX. Otóż Sąd odwoławczy naprowadza, iż przesłanka negatywna, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., odnosząca się do krewnych osoby, legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności i pozostającej w związku małżeńskim, których - względem niej - obciążą obowiązek alimentacyjny ma - w przekonaniu ustawodawcy, oznaczać, że zobowiązanym do opieki nad taką osobą, powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba, że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Ta regulacja prawna została skorygowana przez ustawodawcę nowelą z dnia 19 sierpnia 2011 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącą wynikiem sygnalizacji Trybunału Konstytucyjnego, zawartej w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt S 1/10 (OTK-A 2010/5/54). Ograniczenie zatem prawa do otrzymania przez, wymienione w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a) u.ś.r., osoby świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi swego rodzaju, niemogący podlegać wykładni rozszerzającej wyjątek, uzasadniony, wynikającym z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru, istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Ponadto za takim podejściem przemawia wykładnia językowa ww. przepisu. Zarówno w orzecznictwie i w piśmiennictwie powszechnie jest akceptowana zasada pierwszeństwa wykładni językowej i subsydiarności wykładni systemowej oraz funkcjonalnej. Zasada pierwszeństwa wykładni językowej, choć nie ustala absolutnego porządku preferencji, to jednak dopuszcza odstępstwa od wyniku jej zastosowania tylko wówczas, gdy wynik ten prowadzi albo do absurdu, albo rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji. Nie zawsze więc zachodzi konieczność posłużenia się kolejno wszystkimi rodzajami wykładni. W szczególności nie ma potrzeby sięgania po dyrektywy celowościowej wówczas, gdy już po zastosowaniu dyrektyw językowych albo językowych i systemowych uda się uzyskać właściwy wynik wykładni, tj. ustalić pozbawione cech absurdalności znaczenie interpretowanej normy (por. wyrok SN z 8 maja 1998 r., sygn. akt I CKN 664/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 7). Odstępstwo od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego jego jednoznacznym brzmieniem mogą uzasadniać tylko szczególnie istotne i doniosłe racje prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne; jeśli takie racje nie zachodzą, należy oprzeć się na wykładni językowej (por. uzasadnienie uchwały Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2004 r., sygn. akt III CZP 37/04, OSNC 2005, Nr 3, poz. 42; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt V CK 21/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 137 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2005 r., sygn. akt I KZP 18/05, OSNKW 2005, Nr 9, poz. 74). Sąd ostatecznie konkluduje, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego (do tego stanowiska odwołuje się NSA w wyrokach z 13 listopada 2015 r., sygn. I OSK 1339/14, LEX, z 23 stycznia 2020 r. o sygn. I OSK 2462/19, CBOSA).

W tym samym kierunku zmierzają argumenty pojawiające się w aktualnym orzecznictwie NSA. Zaznacza się tam, iż z literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w/w ustaw wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 K.r.io., wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.io., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.io. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. (por. wyroki NSA z 11 sierpnia 2020 r., o sygn. I OSK 599/20, LEX, z 25 stycznia 2021 r. o sygn. I OSK 2103/20, z 23 stycznia 2020 r. o sygn. I OSK 2462/19, LEX).

Zdaniem WSA, słusznie też zwraca się uwagę na brak kompetencji merytorycznych, które umożliwiałyby organom "obiektywne" stwierdzenie rzeczywistych możliwości sprawowania opieki przez małżonka dotkniętego dysfunkcjami zdrowotnymi. Nie sposób zaprzeczyć, że organ i Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r. o sygn. I OSK 2391/20, LEX, z 11 sierpnia 2020 r. o sygn. I OSK 599/20, LEX, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 października 2020 r. o sygn. II SA/Rz 919/20, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 22 października 2019 r. o sygn. II SA/Ol 642/19, wyrok WSA z Poznaniu z dnia 3 lutego 2021 r., o sygn. IV SA/Po 1343/20, CBOSA). Dlatego, przy obecnej treści analizowanej normy jedyną obiektywną przesłanką pozwalającą na stwierdzenie braku realnych możliwości sprawowania opieki przez małżonka osoby niepełnosprawnej jest posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydawanego przez wyspecjalizowane w tych niełatwych zagadnieniach instytucje publiczne.

Wybór tego warunku przez ustawodawcę nie mógł być przypadkowy, gdyż nawiązuje do ustalonej w ustawie definicji znacznego stopnia niepełnosprawności, a ponadto wykorzystuje ten sam mechanizm zwalniający z obowiązku opieki jaki pojawia się w odniesieniu do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. W świetle tej regulacji u.ś.r., okolicznością która uzasadnia niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego, jest posiadanie orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem legitymowanie się zaświadczeniem lekarskim z rozpoznaniem choroby układu ruchu oraz układu krążenia nie może stanowić podstawy do zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego. Innymi słowy, zaświadczenie lekarskie nie może zastąpić wskazywanego w sposób systemowy przez ustawodawcę dokumentu o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r., o sygn. I OSK 2391/20, LEX, wyrok WSA z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. II SA/Go 51/20, LEX, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 sierpnia 2019 r., o sygn. II SA/Ol 496/19, LEX).

Z tych powodów, nakazywanie organom właściwym w sprawie świadczeń pielęgnacyjnych badanie w oparciu o kodeksową zasadę swobodnej oceny dowodów tego czy małżonek, lub bliższy niepełnosprawnemu krewny, jest "obiektywnie" zdolny do sprawowania opieki, choć jego stan zdrowia nie został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, poprzez odwoływanie się do bliżej niesprecyzowanych kryteriów, grozi niebezpieczeństwem naruszenia zasady równości wobec prawa poprzez różne traktowania opiekunów występujących w zbliżonych sytuacjach faktycznych. Odejście od rzeczywiście obiektywnego warunku legitymowania się znaczną niepełnosprawnością, będzie powodować w praktyce przypadki istotnego zróżnicowania opiekunów. Organy właściwe w sprawie świadczeń pielęgnacyjnych zwolnione od obowiązku kierowania się literalną wykładnią art. 17 ust. 1a, ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r., nie będą stanie w skali kraju stosować tych samych kryteriów oceny zdrowia bliżej zobowiązanych i tym samym dokonywać zobiektywizowanej oceny rzeczywistej zdolności wykonywania obowiązku alimentacyjnego, który przecież nie musi być realizowany poprzez osobiste starania małżonka czy krewnego osoby wymagającej opieki. Ponadto, taka grupa opiekunów znalazłyby się w znacznie lepszym położeniu procesowym wobec osób spełniających literalne ustawowe warunki przyznania świadczenia, bowiem w ich wypadku ocenie podlegałyby niesprecyzowane ustawą warunki odwołujące się do niezdolności wykonywania obowiązku alimentacji. Tymczasem, w sytuacji gdy małżonek czy bliższy krewny osoby wymagającej opieki wykazuje z uwagi na stan swego zdrowia taką niezdolność, to nie istnieją żadne przeszkody ku temu, aby w drodze określonej w ustawie procedury potwierdzić formalnie ten stan, zwolnić w ten sposób miejsce dla krewnego wyrażającego gotowość niesienia pomocy niepełnosprawnemu członkowi rodziny.

Należy zgodzić się z utrwaloną tezą, iż wykładnia literalna może, a nawet powinna być uzupełniona innymi jej rodzajami, lecz nie należy zapominać, że to właśnie ten rodzaj wykładni ma podstawowe znaczenie dla ustalenia rzeczywistego znaczenia konkretnego przepisu. Dokonując interpretacji tekstu prawnego trzeba kierować się przede wszystkim znaczeniem słów danego języka etnicznego oraz założeniem, że ustawodawca był racjonalny, gdy używał takich a nie innych wyrazów i nie można przyjmować, że określonych słów użyto w tekście prawnym bez wyraźnej ku temu potrzebie. Żadna wykładnia nie może prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem przepisu, czy też prowadzić do odmowy zastosowania przepisu w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę poprzez wykreowanie nowej, niewynikającej z gramatycznego brzmienia przepisu, normy prawnej (por. wyrok NSA z 24 lutego 2021 r., o sygn. I OSK 2391/20, LEX).

Warto też dodać, że stanowisko orzecznictwa o wyeliminowaniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na pozostawanie osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim nie jest stanowiskiem odosobnionym, jak również nowym. Otóż powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych bazujące na tym poglądzie były wydawane już po nowelizacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., czyli po wejściu w życie art. 1 pkt 6 lit. b) tiret trzecie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz.U. z 2011 r. poz. 1212) zmieniającej nin. ustawę z dniem 14 października 2011 r. Przed tą zmianą w/w przepis posiadał brzmienie o następującej treści: Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Warto też dodać, że to ówczesnej treści przepisu dotyczą krytyczne i jednocześnie słuszne, wypowiedzi TK zawarte w postanowieniu umarzającym z dnia 1 czerwca 2010 r. o sygn. P 38/09 (OTK-A 2010/5/53), oraz postanowieniu sygnalizacyjnym o sygn. S 1/10 (OTK-A 2010/5/54). Trybunał negatywnie oceniając powyższą redakcję art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie pozwalająca przyznać świadczenia dziecku niepełnosprawnego, jeżeli pozostawał on w związku małżeńskim, bez względu na stan zdrowia drugiego z małżonków, nie mógł wypowiedzieć się o obecnym brzmieniu tego przepisu. Aktualna treść w/w regulacji nie wywołuje już takich zagrożeń dla rodziny i wątpliwości, na które zwracano wówczas uwagę w orzecznictwie. Z uzasadnienia postanowienia Trybunału bynajmniej nie wynika jego sprzeciw wobec rozwiązania przyjętego w wyniku następującej po nim nowelizacji u.ś.r. TK jednoznacznie afirmował utrwaloną i względnie jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która przyznawała pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej tej regulacji przed jego wykładnią językową, uznając, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wypadku, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pod. Sądu), a osobą ubiegającą się o świadczenie jest ich dziecko (postanowienie sądu pytającego zapadło w sprawie, w której oboje małżonków posiadało znaczny stopień niepełnosprawności).

Uznanie zarzutów skargi prowadziłoby do niedopuszczalnej w świetle art. 178 Konstytucji RP modyfikacji wyraźnie określonych w ustawie przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zwraca uwagę, że art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (prawo rodziny do pomocy ze strony państwa), nie może być traktowany jako samoistne źródło roszczeń o przyznanie świadczeń z opieki społecznej, jeżeli członek rodziny znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Praw określonych w/w przepisie można w myśl art. 81 Konstytucji RP, dochodzić w granicach określonych w ustawie, czyli m.in. na warunkach z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W przypadku gdy istota praw objętych treścią przepisów wymienionych w art. 81, zostałaby naruszona, to wynikające z nich roszczenia mogą być dochodzone w drodze skargi konstytucyjnej, przewidzianej w art. 79 Konstytucji RP (por. M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2019 r., art. 81.).

Warto przy tym pamiętać, iż pomimo negatywnych ocen analizowanej tu regulacji u.ś.r., Państwo nie pozostawia takich opiekunów jak skarżąca strona bez wsparcia finansowego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia obowiązywania przepisów u.ś.r. o specjalnym zasiłku opiekuńczym (tj. art. 16a u.ś.r.), które pozwalają przyznać to świadczenie rodzinne opiekunom osób niepełnosprawnych pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od tego czy współmałżonek podopiecznego posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W konsekwencji, brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej stronie w związku z opieką nad niepełnosprawnym Ojcem. Dopóki Skarżąca zgodnie z treścią powołanych regulacji ustawowych nie wykaże, że małżonka niepełnosprawnego ojca legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to wskazywany w skardze sposób wykładni powołanych regulacji u.ś.r., nie stanowi wystarczającej podstawy do negowania przez Sąd aktualnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Wskazać tu wypada, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawiło się stanowisko o tym, że ukończenie 75 lat życia może świadczyć o braku zdolności do samodzielnej egzystencji małżonka niepełnosprawnego, co jest charakterystyczną cechą osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2015 r., o sygn. I OSK 910/15, LEX, podkreśla w tym kontekście : W sytuacji, gdy ustawodawca przyjmuje domniemanie wynikające z art. 16 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 16 ust. 1 u.ś.r., że osoba w wieku 75 lat sama, co do zasady, wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku np. 83 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad urodzonym w np. 1925 r. małżonkiem, niepełnosprawnym w stopniu znacznym. Rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolna była sprawować jego żona, a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tej sprawie nie stanowi kwestii fakt, iż M. S. w chwili wydawania decyzji przez Kolegium nie ukończyła 75 lat życia, co wynika z ujawnionego w aktach administracyjnych numeru PESEL tej osoby (data urodzenia w/w [...] czerwca 1958 r.). Zatem na chwilę rozstrzygania przez SKO o zasadności żądania Skarżącej (osoba ta wówczas liczyła [...] lata [...] miesięcy i [...] dni), małżonka niepełnosprawnego nie była uprawiona z tytułu wieku do zasiłku pielęgnacyjnego. Sąd z urzędu zauważa, iż dopiero ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r., jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek.

Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki.

Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.