Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 700/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6330 Status  bezrobotnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Paweł Miładowski (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2007r. sprawy ze skargi M.B., małoletniego M.B., L.B., P.B. i E.K. na decyzję Wojewody z dnia [...]nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty M. z dnia [...] nr [...] jedynie w części rozstrzygającej o obowiązku zwrotu świadczenia, określonego przez organ jako nienależne 2. w pozostałym zakresie oddala skargę 3. określa, że zaskarżona decyzja w części uchylonej nie może być wykonana /-/I. Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/P.Miładowski KB/


UZASADNIENIE

Starosta M. po wznowieniu postępowania decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] działając w oparciu między innymi o art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a b c, art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h, art. 33 ust. 4 pkt 1, art. 76 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6 i 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy orzekł o:

1. uchyleniu decyzji własnych

a/ z dnia [...] listopada 2004 r. [...] (o uznaniu strony za osobę bezrobotną z dniem [...] listopada 2004 r.);

b/ z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] (o utracie przez stronę statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] listopada 2004 r.)

2. odmowie przyznania stronie statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] listopada 2004 r. (gdyż miesięcznych przychód przekraczał połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę)

3. zobowiązaniu strony do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku w terminie 14 dnia od dnia doręczenia decyzji w kwocie [...] zł (za okres od [...] listopada 2004 r. do [...] lutego 2005 r.).

W uzasadnieniu organ wskazał, iż E.B. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy [...] listopada 2004 r. nabywając status osoby bezrobotnej z tym dniem oraz prawo do zasiłku od [...] listopada 2004 r. w wysokości [...] miesięcznie na okres 12 miesięcy. Świadczenie to wypłacane było do [...] lutego 2005 r. Jednakże 12 kwietnia 2005 r. z oświadczenia strony wynikało, iż od [...] listopada 2004 r. obejmując obowiązki Sołtysa uzyskał przychód w kwocie [...] złotych z tytułu inkasowania kwot podatku. W tych okolicznościach Starosta wznowił postępowanie w sprawie i ustalił, iż po dniu rejestracji równorzędnie figurował jako bezrobotny z prawem do zasiłku, a od [...] listopada 2004 r. uzyskał miesięczny przychód podlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. W dniu rejestracji strona podpisała oświadczenie m.in. iż nie uzyskuje miesięcznych przychodów w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Tymczasem oświadczenie to nie polegało na prawdzie, a uzyskując oświadczenia pieniężne przekraczające wskazane wyżej kryterium to brak było podstaw

1

do uznania strony za osobę bezrobotną, a w konsekwencji także do wypłaty zasiłku. Zasiłek zaś pobrany mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania jest świadczeniem nienależnym tym więcej, że rejestrując się jako bezrobotny zobowiązano stronę do składania comiesięcznego pisemnego oświadczenia o przychodach i innych okolicznościach niezbędnych do ustalenia przedmiotowych uprawnień. To zaś stanowi podstawę do orzeczenia jak w sentencji. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł E.B. podnosząc, iż decyzja jest dla niego krzywdząca, że jest osobą schorowaną, a rejestrując się nie miał zamiaru ukrywać. Za zainkasowane pieniądze otrzymywał rekompensatę raz na kwartał, a dochodu nie zgłaszał, gdyż jest to ujęte w ustawie o samorządzie terytorialnym. W konkluzji skarżący wnosił o umorzenie sumy, która wynikała z kwestionowanej decyzji. Rozpoznając odwołanie Wojewoda decyzją z [...] czerwca 2005 r. nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia. Generalnie organ II instancji na tle nie zakwestionowanego przez stronę stanu faktycznego poczynił takie same jak organ I instancji wywody prawne. Wojewoda w szczególności argumentował, że w dniu rejestracji zainteresowany podpisał oświadczenie potwierdzające, iż nie uzyskuje dochodu w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia. Według organu E.B. piastując funkcję sołtysa wiedział o prowizji wypłacanej w miesiącach: marzec, maj, wrzesień, listopad i w dniu rejestracji powinien poinformować o tym urzędników Powiatowego Urzędu Pracy w szczególności o systematycznie otrzymywanej prowizji 10 % od zainkasowanej kwoty podatku. Z akt też niespornie wynikało, że skarżący w listopadzie uzyskał miesięczny dochód, który nie pozwalał zakwalifikować go jako osoby bezrobotnej i nie dawał podstawy do wypłacania zasiłku dla bezrobotnych. W tych okolicznościach świadczenie pieniężne pobrane przez skarżącego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do jego pobrania przy stosownym pouczeniu jest świadczeniem nienależnym, które skarżący powinien zwrócić. Świadczy to o prawidłowości rozstrzygnięcia l-instancyjnego. Nadto Wojewoda podnosił, że nie może rozpatrzyć wniosku o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku bo nie była ona przedmiotem rozstrzygnięcia organu I instancji. Skargę na powyższą decyzję wniósł E.B. Nie kwestionując ustaleń faktycznych skarżący wskazywał na swoją trudną sytuację materialną podnosząc, że nie będzie mógł spłacić wskazaną w rozstrzygnięciu l-instancyjnym kwotę, że nie ma żadnego majątku ani dochodów ponad [...] złotych, z których musi pokrywać koszty utrzymania mieszkania w kwocie [...] złotych miesięcznie. To co pozostaje musi starczyć mu na życie, lekarstwa i leczenie, a ma na utrzymaniu syna L., który się uczy zawodu. Dochód z tytułu

pełnienia funkcji sołtysa jest tylko raz na kwartał, jego wysokość nie była stała i tylko przypadkiem w miesiącu składania zeznania dochód przekroczył połowę najniższego wynagrodzenia średniej krajowej, w czasie rejestracji nie wiedział, że może tylko tyle dorobić. Świadomie nie wprowadził w błąd organu. W konkluzji wnosi o umorzenie sumy jaką obciąża go Urząd Pracy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

Wtoku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący zmarł. W jego miejsce do postępowania przystąpili spadkobiercy, a to córka M.B., małoletni wnuk M.B., działający przez matkę M., synowie L.B. i P.B. oraz córka E.K. podtrzymując skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje jedyne w części na uwzględnienie.

Generalnie bowiem mają rację organy orzekające, że skarżący zatajając dochody uzyskał status osoby bezrobotnej i zasiłek dla bezrobotnych w opozycji do postanowień ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W myśl przywołanego przez organy obu instancji przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h bezrobotnym jest osoba, która nie uzyskuje miesięcznych przychodów w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów ze środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Z kolei według punktu 24 omawianego przepisu przychodami są także przychody z tytułu innego niż zasiłek lub inne świadczenie wypłacane z funduszu pracy, podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychód strony uzyskiwany z prowizji od zainkasowanej kwoty podatków mieści się w pojęciu przychodu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 omawianej ustawy. Niewadliwe są też ustalenia organu, że w dniu rejestracji E.B. podpisał oświadczenie nie ujawniając dochodów jakie uzyskiwał z racji pełnienia obowiązków sołtysa. Także przy rejestracji E.B. zobowiązał się do zawiadamiania o wszystkich okolicznościach powodujących w myśl ustawy o zatrudnieniu i racjonalizacji rynku pracy ustanie prawa do pobierania świadczenia, a także okoliczności powodujących ustanie statusu osoby bezrobotnej (karta bezrobotnego). Tamże też zobowiązał się do informowania urzędu o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach niespełnienia warunków wymienionych w ustawie, a nadto m.in. do składania comiesięcznego

pisemnego oświadczenia o dochodach oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawnień do świadczeń. E.B. był w Powiatowym Urzędzie Pracy i w listopadzie, i w grudniu 2004 r. oraz w styczniu, lutym, marcu i w kwietniu 2005 r. podpisując dalsze oświadczenia co do uzyskiwanych przez niego dochodach, ale o dochodzie z pobieranych podatkach nie wspominał. Tymczasem okoliczność, że uzyskiwał dochody z racji pełnienia obowiązków sołtysa była niesporną ponadto wspiera ją prócz oświadczenia samego E.B. także zaświadczenie Wójta Gminy z dnia [...] kwietnia 2005 r. Tamże wyraźnie wskazano, że jako sołtys E.B. otrzymywał prowizję w wysokości 10% od zainkasowanej kwoty podatku i że prowizja ta wypłacana jest w miesiącach: marcu, maju, wrześniu i listopadzie. W miesiącu marcu 2005 r. prowizja wynosiła [...] zł. W tych okolicznościach istniały podstawy do wzruszenia decyzji przyznającej E.B. status osoby bezrobotnej i zasiłek dla bezrobotnego. Zatem strona skarżąca nie podważyła legalności kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia w zakresie uchylenia decyzji przyznającej E.B. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku od [...].11.2004 r. i orzeczenie o odmowie przyznania statusu osoby bezrobotnej z dniem [...].11.2004 r. Jednakże skarga ma uzasadnione podstawy co do ujęcia w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym - decyzji Starosty M. z dnia [...] maja 2005 r. orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku ( pkt 3). Jakkolwiek orzecznictwo sądowe na tle poprzednio obowiązującej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie wypracowało jednolitego poglądu, to w ocenie Sądu warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Generalnie bowiem uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu bez uprzedniego wzruszenia i to decyzją ostateczną rozstrzygnięcia przyznającego to świadczenie prowadziłoby do sytuacji, w której w obrocie prawnym w jednym czasie pozostawałyby dwa sprzeczne ze sobą akty administracji publicznej; jeden przyznający świadczenie i drugi nakładający obowiązek jego zwrotu. W tej sprawie organy winny wydać decyzję rozstrzygając o dotąd uzyskiwanym przez stronę świadczeniu jako nienależnym i obowiązku jego zwrotu dopiero po ostatecznym wzruszeniu decyzji przyznającej E.B. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku. Rozstrzygnięcie tej kwestii w jednym akcie stanowi naruszenie prawa powodujące konieczność wyeliminowania w omawianej części decyzji z obrotu prawnego w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153

poz. 1270 ze zm.). Ponadto także przedmiotowe rozstrzygnięcie winno wyraźnie wskazywać dlaczego organ uznaje je za nienależne w rozumieniu postanowień ustawy 0 promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Należy bowiem zauważyć, iż

przepisy art. 76 omawianej ustawy w ustępie 2 zawiera definicję nienależnie pobranego

świadczenia pieniężnego i organ rozstrzygający powinien wyraźnie wskazać, który z

alternatywnych przypadków kwalifikuje wypłacony E.B. zasiłek dla

bezrobotnych jako świadczenie nienależne. Ocena organu nie może być przy tym

spłycona jedynie do ogólnikowych zwrotów czy też przywołania podstawy normatywnej.

Także bowiem w tym zakresie wiąże organ obowiązek, który nakłada nań dyspozycja

art. 107 §3 kpa.

Zarówno w skardze jak i w odwołaniu zarzuty skarżącego w istocie odwoływały się do instytucji umorzenia należności czy to w całości, czy też w części. W rzeczy samej przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ( Dz. U. z dnia 1 maja 2004 r. nr 99 poz. 1001) dopuszczają taką możliwość min. w omawianym art. 76

poczynając od ust. 7. Wniosek w tym zakresie nie został jednak przez organ

administracji publicznej rozpoznany. Wbrew intencją skarżącego nie mógł być on też

podstawą orzekania przez Wojewodę w kwestionowanej w skardze

decyzji. W tej bowiem kwestii nie wypowiadał się organ I instancji i rozstrzygnięcie w

tym zakresie przez organ odwoławczy z pominięciem toku instancji byłoby

niewłaściwym na co słusznie zwrócił uwagę Wojewoda w uzasadnieniu swojej decyzji z

dnia [...] czerwca 2005 r. jak i w odpowiedzi na skargę.

Reasumując przyjąć należy, iż istniały podstawy do wzruszenia zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej jedynie w zakresie orzeczenia o obowiązku zwrotu świadczenia, które organ określił jako nienależne, a w pozostałym zakresie skarga jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlega stosownie do art. 150 wymienionej wyżej procedury sądowoadministracyjnej oddaleniu. O zakresie w jakim zaskarżona decyzja nie może być wykonana orzeczono zgodnie z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/I. Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/P.Miładowski

KB/