Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 193/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128  ust. 4,  art. 129  ust. 5  pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Iwona Maciejuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. –Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) zwanej dalej kpa w związku z art. 9 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) zwanej dalej ugn po rozpatrzeniu odwołania K.G. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] nr [...] orzekającej o odmowie wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, położonej w miejscowości [...], gminie [...], oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] – utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym, który Wojewoda [...] przedstawił w uzasadnieniu decyzji.

Wnioskiem z dnia [...] (data wpływu do kancelarii Starostwa [...]) K.G. wystąpił o ustalenie odszkodowania w wysokości [...] złotych z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości położonej w miejscowości [...] gminie [...], oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...], zajętej pod linię energetyczną oraz gazociąg. Przedmiotowy wniosek wnioskodawca oparł na art. 124 w związku z art. 129 ust. 5 ugn. Wnioskodawca wskazał, iż linia energetyczna [...] została przeprowadzona przez wymienioną nieruchomość na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] znak: [...], zezwalającej Zakładowi Energetycznemu [...] na wstęp na nieruchomość oznaczoną nr [...] i nr [...] w celu budowy ww. linii energetycznej. Ponadto, decyzją nr [...] z dnia [...] Naczelnika Gminy [...] zezwolono [...] Okręgowemu Zakładowi Gazownictwa w [...] na wstęp na nieruchomość w celu budowy gazociągu wysokiego ciśnienia.

Po przeprowadzeniu stosownego postępowania administracyjnego Starosta [...] decyzją nr [...] z dnia [...] znak: [...] orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie wydania decyzji o ustaleniu odszkodowaniu z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, położonej w miejscowości [...] gminie [...] oznaczonej jako działki ewid. nr [...].

Odwołanie od powyższej decyzji Starosty [...] złożył K.G. podnosząc, iż rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest nieprawidłowe.

W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania, Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, zaznaczając, że forma rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy przez Starostę [...] tj. umorzenie postępowania, budzi zastrzeżenia, bowiem niniejsze postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, jednakże skutki takiej decyzji są identyczne z tymi, jakie wywołałaby decyzja odmowna. Dlatego organ odwoławczy uznał, iż utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji nie będzie wadliwe. Poza tym orzeczenie merytoryczne przez organ drugiej instancji o odmowie ustalenia odszkodowania stanowiłoby naruszenie zakazu reformationis in peius z art. 139 kpa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi K. G. na ww. decyzję Wojewody [...] prawomocnym wyrokiem z dnia 4 lipca 2012r. sygn. akt I SA/Wa 800/12 uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...]. Sąd uznał, że skarga wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych. Sąd podkreślił, że w sytuacji gdy organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę nie usunie naruszeń przepisów prawa, które nastąpiło przy rozpatrzeniu sprawy przez organ pierwszej instancji, decyzja organu odwoławczego jest decyzją wadliwą. Utrzymanie w mocy decyzji organu administracji pierwszej instancji tylko ze względu na racje ekonomiczne, co miało miejsce niewątpliwie w niniejszej sprawie, stanowi naruszenie prawa dające Sądowi podstawę do uchylenia decyzji organu odwoławczego.

Po ponownym przeprowadzeniu stosownego postępowania administracyjnego Starosta [...] decyzją nr [...] z dnia [...] orzekł o odmowie wydania decyzji o ustaleniu odszkodowaniu z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, położonej w miejscowości [...] gminie [...], oznaczonej jako działki ewid. nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, m. in., iż ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika bezspornie, że nieruchomość będąca własnością wnioskodawcy została objęta wymienionymi przez niego decyzjami o ograniczeniu prawa własności. Organ pierwszej instancji stwierdził ponadto, iż K.G. nabył przedmiotową nieruchomość w drodze umowy cywilnoprawnej od spadkobiercy poprzedniego właściciela, dlatego nie przysługuje mu uprawnienie do odszkodowania za zmniejszenie wartości ww. nieruchomości. Starosta [...] wyraził pogląd, iż szkodę, na skutek ograniczenia własności nieruchomości mogła ponieść tylko F.W., a zbycie gruntu przez spadkobiercę właściciela nie powoduje przejścia roszczenia o wypłatę odszkodowania.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył K.G. podnosząc iż rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest nieprawidłowe.

Po rozpoznaniu ww. odwołania Wojewoda [...] w dniu [...] podjął powołaną na wstępie decyzję tj. utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...].

W merytorycznym uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wyjaśnił, że zgodnie z dyspozycją art. 128 ust. 1 ugn wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem, na rzecz osoby wywłaszczonej, odpowiadającym wartości tych praw. W myśl ust. 4 ww. artykułu odszkodowanie przysługuje również za szkody oraz za zmniejszenie się wartości nieruchomości wskutek wywłaszczenia polegającego na czasowym zajęciu nieruchomości na podstawie decyzji wydanych na podstawie art. 124-126 ugn i powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania do ograniczenia prawa własności doszło na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] znak: [...] oraz

z dnia [...] nr [...], wydanych w oparciu o art. 25 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), dalej uztwn.

Następnie Wojewoda powołał przepis art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ust. 1 uztwn

i podał, że na podstawie protokołu z dnia [...] dotyczącego ustalenia szkód w uprawach rolnych/leśnych powstałych na skutek przeprowadzenia wyżej wskazanych linii zgodnie z art. 36 ust. 2 uztwn F.W. otrzymała należne odszkodowanie. Natomiast za straty wynikłe z powyższych działań odszkodowanie nie zostało ustalone i wypłacone ani pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958r., ani ustaw kolejnych tj. ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz o gospodarce nieruchomościami.

Wobec oparcia żądania wypłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości na art. 129 ust. 5 ugn organ wyjaśnił, że na podstawie tego przepisu starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z powyższego wynika zatem, iż odnosi się on do takich stanów faktycznych, w których doszło do ograniczenia prawa własności bez ustalenia odszkodowania bez względu na to, czy okoliczności uzasadniające ustalenie odszkodowania zaistniały przed, czy po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Natomiast przez pozbawienie praw do nieruchomości należy rozumieć ograniczenie prawa własności, jako szeroko rozumianego pojęcia wywłaszczenia. Dlatego ustalenie odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, w okolicznościach niniejszej sprawy, powinno nastąpić na podstawie przepisów o wywłaszczeniu, a jeżeli do dnia wejścia w życie powyższej ustawy nie została wydana odrębna decyzja o ustaleniu odszkodowania, to na podstawie art. 129 ust. 5 ugn winna być ona aktualnie wydana. Potwierdza to również regulacja zawarta w art. 233 ugn, według którego sprawy wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli przed dniem 1 stycznia 1998r., prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Wojewoda zaznaczył, że ograniczenie prawa własności to przejaw kształtowania prawa własności w formie indywidualnego aktu administracyjnego. Nieuprawnione jest zatem traktowanie ograniczenia prawa własności, jako prawa na rzeczy cudzej. Nie może być mowy o kreowaniu poprzez ograniczenie jakichkolwiek praw rzeczowych czy obligacyjnych. Nie stanowią one w szczególności służebności gruntowych, ani jakichkolwiek innych praw rzeczowych.

W dalszej części uzasadnienia Wojewoda wskazał, że z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania w stosunku do którego wydano decyzję Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] oraz z dnia [...] stanowiła (w dniu dokonania ograniczenia własności nieruchomości) własność F.W. Niezależnie od istniejących wątpliwości, czy wszystkie wnioskowane działki były przedmiotem ww. decyzji o ograniczeniu prawa własności nieruchomości, organ odwoławczy uznał, że z akt sprawy wynika bezsprzecznie, że K.G. stał się właścicielem działek położonych w miejscowości [...] gmina [...] oznaczonych nr [...] i [...] na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] Rep. A Nr [...]. Treść wymienionego aktu notarialnego wskazuje, iż przez nabywaną nieruchomość przebiega linia wysokiego napięcia oraz linia gazowa, a także że cena nieruchomości odpowiada wartości rynkowej działek.

W ocenie organu wojewódzkiego zasadne jest stwierdzenie Starosty [...], że K. G., jako nabywca gruntu w drodze umowy sprzedaży, nie jest legitymowany do ubiegania się o odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, której własność została ograniczona w trybie art. 25 i 36 uztwn. Wojewoda podzielił tym samym pogląd organu pierwszej instancji, iż w takiej sytuacji jedynie właściciel oraz spadkobiercy byłego właściciela, jako dysponenci tego samego prawa majątkowego, byliby uprawnieni do ubiegania się o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Przejście uprawnienia do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości, może być oceniane wyłącznie z punktu widzenia następstwa prawnego. W przypadku sukcesji uniwersalnej tj. spadkobrania, na nabywcę przechodzi ogół praw i obowiązków zbywcy, w tym więc prawa do uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie (ograniczenie) prawa własności nieruchomości. Prawo to nie wynika z faktu nabycia konkretnej nieruchomości ale wstąpienia w ogół praw i obowiązków zbywcy. Przejście prawa własności na skutek zbycia nieruchomości w drodze umowy (np. sprzedaży, darowizny) stanowi tzw. sukcesję syngularną, do której nie można stosować zasad sukcesji uniwersalnej, w zakresie przechodzenia na nabywcę wszelkich praw i obowiązków. Poza tym w polskim systemie prawa nie istnieje ogólna reguła przechodzenia na nabywcę nieruchomości wszelkich roszczeń związanych z wykonywaniem prawa własności.

Dalej Wojewoda podkreślił zasadność tezy, iż uprawnienie do uzyskania odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, poprzez przeprowadzenie urządzeń infrastruktury technicznej, dotyczy wyłącznie właściciela nieruchomości (ewentualnie jego spadkobierców), znajduje także uzasadnienie w szczególnym charakterze tego odszkodowania. Obowiązek organu zapłaty ww. odszkodowania związany jest bowiem z faktem poniesienia szkody powstałej w wyniku ograniczenia prawa własności nieruchomości. Oczywiste jest przy tym, iż szkodę, która stanowi podstawową przesłankę odpowiedzialności odszkodowawczej, mogła ponieść wyłącznie osoba, która była właścicielem w dacie ograniczenia prawa własności nieruchomości. W przedmiotowej sprawie nabywca nieruchomości K. G. dokonał zapłaty za nieruchomość, w stanie – obiektywnie rzecz biorąc – pogorszonym w stosunku do stanu pierwotnego tj. sprzed dokonania inwestycji, na której znajdują się ograniczenia. Organ przyjął zatem, że gdyby owe ograniczenia nie istniały cena nieruchomości byłaby wyższa niż ta, na którą strony się umówiły. Zauważył ponadto, iż podstawą orzekania w postępowaniu administracyjnym jest rozstrzyganie sprawy na podstawie stanu faktycznego i prawnego ustalonego w dniu wydania ostatecznej decyzji, w tym przypadku decyzji z dnia [...] oraz z dnia [...]. W czasie tym wnioskodawca nie był właścicielem działek, zatem nie mógł ponieść szkody.

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał również, że roszczenie odszkodowawcze właściciela lub użytkownika wieczystego wynikające z dostępu do zainstalowanych na tej nieruchomości urządzeń infrastruktury technicznej, o których mowa w art. 124 ust. 1 ugn, podlega przedawnieniu

z uwzględnieniem przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego o przedawnieniu.

W ocenie Wojewody [...] organ pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sposób prawidłowy

i wyczerpujący.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną wyżej decyzję wniósł K. G. wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił

1) art. 128 ust. 4 w zw. z art. 129 ust. 5 ugn w z zw. z art. 922 k.c. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wynikające z przedmiotowych przepisów uprawnienie do żądania wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości jest roszczeniem o charakterze cywilnoprawnym, a zatem jest również prawem majątkowym wchodzącym w skład spadku po właścicielu nieruchomości z daty wydania decyzji ograniczającej własność i podlegające przedawnieniu zgodnie przepisami z kc, podczas gdy rzeczone przepisy statuują uprawnienie o charakterze proceduralnym określane przepisami prawa administracyjnego, które nie będąc prawem majątkowym, nie wchodzi w skład spadku, lecz przysługuje zawsze aktualnemu właścicielowi nieruchomości; a także nie podlega przedawnieniu;

2) art. 128 ust. 4 w zw. z art. 129 ust. 5 ugn polegającą na przyjęciu, że przedmiotowe przepisy uprawniają właściciela do żądania naprawienia szkody, rozumianej jako różnica pomiędzy kwotą wydatkowaną na nabycie nieruchomości, a jej wartością rynkową, podczas gdy rzeczone przepisy statuują obowiązek przyznania odszkodowania ustalonego wyłącznie na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, w wysokości równej obniżeniu się wartości nieruchomości wskutek wydania decyzji ograniczającej własność, niezależnie od tego, na jakich warunkach właściciel nabył nieruchomość, czy innych – wywodzonych z prawa cywilnego –wyznaczników "szkody".

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ stwierdził, iż jedynie osoba będąca właścicielem nieruchomości w momencie wydania decyzji ograniczających prawo własności — wydawanych w trybie 35 ust. 1 uztwn, które to decyzje w realiach niniejszej sprawy zostały wydane dnia [...] oraz dnia [...], tj. przed nabyciem nieruchomości przez wnioskodawcę. Ponadto skarżący wskazał, że obowiązek zapłaty odszkodowania związany jest z faktem poniesienia szkody, a szkodę tę mogła ponieść jedynie osoba będąca właścicielem nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności. Dodatkowo skarżący podał, że nabył przedmiotową nieruchomość po niższej cenie niż ta, za którą mógłby ją nabyć, gdyby nie istniały ustanowione ograniczenia własności. Powyższe stanowisko organu w niniejszej sprawie można zdaniem skarżącego sprowadzić do stwierdzenia, że uprawnienie do domagania się wydania decyzji ustalającej odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości jest cywilnoprawnym prawem majątkowym i jako takie wchodzi w skład masy spadkowej po właścicielu wywłaszczonej nieruchomości. Ze stanowiskiem tym skarżący się nie zgodził podkreślając, że uprawnienie do żądania ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie nie jest prawem majątkowym i jako takie nie może wchodzić w skład spadku. Skarżący podał, że przez prawo majątkowe należy rozumieć prawa, na podstawie których danej osobie przysługują konkretne uprawnienia majątkowe. Podzielił prawa majątkowe na: prawa rzeczowe, wierzytelności, prawa na dobrach niematerialnych o charakterze majątkowym, prawa rodzinne o charakterze majątkowym, prawa do spadku. Ponadto wyjaśnił, że prawa wchodzące do spadku muszą mieć również charakter cywilnoprawny. Zdaniem skarżącego nie ulega natomiast wątpliwości, że uprawnienie do domagania się wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości z pewnością nie jest uprawnieniem cywilnoprawnym. Jest ono bowiem szczególną postacią uprawnienia administracyjnoprawnego i to o charakterze proceduralnym, a nie materialnoprawnym.

Na podstawie powyższego skarżący uznał, że roszczenie odszkodowawcze nabyte na podstawie decyzji starosty nie jest nigdy prawem cywilnoprawnym (które mogłoby wchodzić do spadku). Tym bardziej więc takim prawem nie jest żądanie ustalenia tego odszkodowania w drodze decyzji.

Dalej skarżący podniósł, że spadkobiercy byłej właścicielki nieruchomości nie są uprawnieni do żądania ustalenia odszkodowania za zmniejszenie jej wartości nie tylko z powodów przedstawionych powyżej, lecz przede wszystkim dlatego, że uprawnienie takie posiada skarżący. Skarżący wskazał na charakter prawny decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] i z dnia [...], które doprowadziły do zmniejszenia wartości nieruchomości. Zaznaczył, że zostały wydane na podstawie art. 35 uztwn były tytułem prawnym dla przedsiębiorcy przesyłowego do stałego korzystania z wymienionej w decyzji nieruchomości. W odniesieniu do takich decyzji można mówić o obciążeniu nieruchomości, a to z kolei pozwala zasadnie twierdzić, że ograniczenia dla właściciela wynikające z zezwolenia określonego w decyzji odpowiadają w istocie służebności gruntowej. Decyzje Naczelnika Gminy [...] dotyczyły konkretnej nieruchomości, a obciążenie to stało się skuteczne wobec każdorazowego jej właściciela, a nie tylko wobec właściciela nieruchomości w dacie wydania decyzji ograniczającej własność. Skarżący nie zgodził się z organem, że poszkodowanym wskutek wydania przedmiotowych decyzji był tylko i wyłącznie właściciel nieruchomości w dacie wydania decyzji. Dlatego też, skoro stosowne odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości nie zostało dotychczas wypłacone to zdaniem skarżącego powinna być wydana w tym przedmiocie odrębna decyzja administracyjna na podstawie art. 129 ust. 5 ugn, gdyż nie może ulegać żadnych wątpliwości, że do zmniejszenia wartości nieruchomości w niniejszej sprawie doszło.

Ponadto skarżący podkreślił, że ponieważ decyzje Naczelnika Gminy [...] dotyczą konkretnej, zindywidualizowanej nieruchomości, to uprawnionym do uzyskania odszkodowania za zmniejszenie jej wartości powinien być jej właściciel. Przymiot zaś strony w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości przysługuje właścicielowi nieruchomości w dacie wydania decyzji (jak zaznaczył – decyzji w przedmiocie odszkodowania, nie zaś decyzji w przedmiocie ograniczenia prawa własności). W związku z powyższym, nawet gdyby poprzednia właścicielka nieruchomości F. W. jeszcze żyła, to nie byłaby uprawniona do domagania się wypłaty odszkodowania. Legitymację taką posiada bowiem jedynie osoba, która jest właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji o odszkodowaniu.

Odnosząc się do twierdzenia organu, że nieruchomość została nabyta za niższą cenę z uwagi na spadek wartości nieruchomości, a zatem skarżący uzyskał już rekompensatę w postaci niższej ceny nieruchomości, skarżący podniósł, że brak jest jakichkolwiek podstaw, aby ustalając odszkodowanie w oparciu o art. 128 ust. 4 w zw. z art. 129 ust. 5 ugn, brać pod uwagę niewymienione w ustawie o gospodarce nieruchomościami wyznaczniki kalkulacji "szkody" rozumianej na sposób cywilistyczny. W szczególności na ustalenie wysokości szkody nie może mieć wpływu cena, za jaką właściciel nabył nieruchomość, gdyż nie ma ona żadnego wpływu na ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości, które jest dokonywane w trybie ustalonym ustawą o gospodarce nieruchomościami. Niezależnie od powyższego skarżący nadmienił, że mógł racjonalnie przypuszczać, że będzie mu przysługiwało odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości, nie było zatem powodów do obniżania ceny o kwotę, o którą zmniejszyła się wartość nieruchomości i żadne obniżenie nie miało miejsca.

Zdaniem skarżącego organ także błędnie wskazał, że roszczenie odszkodowawcze właściciela lub użytkownika wieczystego wynikające z dostępu do zainstalowanych na nieruchomości urządzeń infrastruktury technicznej ulega przedawnieniu według przepisów Kodeksu cywilnego. Skarżący uznał, że organ bezzasadnie stwierdził, że nie może on domagać się przyznania odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości której jest właścicielem.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. poz. 270).

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie została uwzględniona.

Z art. 128 ust. 1 u.g.n. wynika przede wszystkim, że wywłaszczenie nieruchomości odbywa się za odszkodowaniem, przy czym dotyczy to zarówno własności, jak i użytkowania wieczystego oraz innych praw rzeczowych. Należy zakładać, że chodzi nie tylko o pozbawianie, ale także o ograniczanie wymienionych praw do nieruchomości.

Po drugie z treści przepisu wynika, że odszkodowanie wypłaca się osobie wywłaszczonej (zatem należy się ono każdemu z podmiotów wywłaszczanych praw rzeczowych, które istniały w dniu orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu).

Wreszcie po trzecie ma ono odpowiadać wartości odjętych praw. Ta generalna zasada została rozwinięta w kolejnych przepisach art. 128 u.g.n., z których wynika, że odszkodowanie z tytułu odejmowanego prawa zmniejsza się o wartość innych praw, jakie zostały ustanowione na wywłaszczanej nieruchomości, a także w art. 130 u.g.n., w którym określono kryteria ustalenia wartości odejmowanych praw.

Pojęciem słusznego odszkodowania zajmował się wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny. Między innymi w orzeczeniu z dnia 8 maja 1990 r., K 1/90, OTK 1990, nr 1, poz. 2, stwierdził, iż słuszne odszkodowanie to odszkodowanie sprawiedliwe. Sprawiedliwe odszkodowanie jest to jednocześnie odszkodowanie ekwiwalentne, bowiem tylko takie nie narusza istoty odszkodowania za przejętą własność. Ograniczenie prawa do ekwiwalentnego odszkodowania poprzez wprowadzenie potrąceń z innych tytułów niż już ciążące na nieruchomości stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady słusznego, tj. sprawiedliwego, odszkodowania, i jest w ten sposób naruszeniem samej własności. Z kolei w orzeczeniu z dnia 19 marca 1990 r., K 2/90, OTK 1990, nr 1, poz. 3, Trybunał stwierdził, że odszkodowanie nie może być w żaden sposób uszczuplane, i to nie tylko w drodze sposobu odszkodowania, lecz i trybu jego wypłacania. Ujmowanie słusznego odszkodowania w kategoriach prawnych sprowadza się do zasady ekwiwalentności, tzn. w przypadku wywłaszczenia – do stworzenia wywłaszczonemu właścicielowi możliwości odtworzenia rzeczy przejętej przez państwo.

Odszkodowanie związane z powstaniem szkody powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód, a jeżeli wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 128 u.g.n., zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Należy przez to rozumieć także zdarzenia wymienione w art. 124–126 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2009 r., I OSK 1414/07, LEX nr 515986).

Jak wyjaśnił WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., II SA/Rz 71/08, LEX nr 563036, w doktrynie prawa wyraźnie odróżnia się stosunek prawny wywłaszczenia od stosunku prawnego odszkodowania. Pierwszy z nich ma typowy charakter stosunku administracyjnoprawnego, oparty jest na nierównorzędności stron i uprawnieniu jednej strony (organu administracji publicznej) do władczego kształtowania treści tego stosunku oraz odpowiadającym mu obowiązkowi drugiej strony tego stosunku do zachowania się zgodnego z jego treścią. Przedmiotem stosunku prawnego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest obowiązek świadczenia przez podmiot, na którego rzecz następuje wywłaszczenie nieruchomości, odszkodowania na rzecz podmiotu wywłaszczonego. Stosunek ten kreuje samodzielną w sensie materialnoprawnym sprawę "odszkodowania za wywłaszczenie". Jego stronami są podmiot wywłaszczany i wywłaszczający, nie zaś organ administracji (organ orzekający w sprawie odszkodowania orzeka niejako w cudzej sprawie). Ta okoliczność, jak również równorzędność stron tego stosunku przesądzają o jego cywilnoprawnym charakterze.

Odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu wywłaszczenia jest rodzajem odpowiedzialności cywilnej o charakterze majątkowym, która powstaje z mocy samego prawa z chwilą wyrządzenia szkody, tj. odjęcia lub ograniczenia praw do nieruchomości (por. też wyrok WSA w Białymstoku z dnia 17 kwietnia 2004 r., II SA/Bk 118/08, LEX nr 510814).

Chociaż odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia oraz związane z nim roszczenia mają charakter majątkowy, są więc co do zasady roszczeniami z zakresu prawa cywilnego, w art. 129 ust. 1 u.g.n. ustawodawca przesądził, że ustalenie odszkodowania następuje w trybie administracyjnym. Zgodnie z tym przepisem ustala je starosta w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, który jest organem pierwszej instancji właściwym do ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość od dnia 1 stycznia 1999 r., co w konsekwencji powoduje, że organem drugiej instancji jest wojewoda (por. m.in. wyroki SN z dnia 8 maja 2003 r., III RN 67/02, LEX nr 585832, oraz z dnia 25 lutego 2003 r., III RN 31/02, OSNP 2004, nr 6, poz. 93). Norma art. 129 ugn określa przypadki w których istnieje możliwość wydania odrębnej decyzji o odszkodowaniu.

Jak wynika z brzmienia art. 128 ust 4 ugn odszkodowanie przysługuje także za zmniejszenie wartości nieruchomości na podstawie decyzji wydanych na podstawie art. 124-126 ugn i w takim przypadku powinno ono odpowiadać wartości poniesionych szkód. Odszkodowanie powiększa o kwotę odpowiadającą wartości zmniejszenia wartości nieruchomości.

Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania ( vide wyrok NSA z 6.032012r., I OSK 397/11).

Zasadnie organy wykazały, iż do ograniczenia prawa własności doszło na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] znak: [...] oraz z dnia [...] nr [...], wydanych w oparciu o art. 25 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64. Z treści protokołu z dnia [...] dotyczącego ustalenia szkód w uprawach rolnych/leśnych powstałych na skutek przeprowadzenia wyżej wskazanych linii zgodnie z art. 36 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy- F. W. (właścicielka nieruchomości) otrzymała należne odszkodowanie. Natomiast za straty wynikłe z powyższych działań odszkodowanie nie zostało ustalone i wypłacone ani pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958r., ani ustaw kolejnych tj. ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz o gospodarce nieruchomościami.

Skarżący K. G. stał się właścicielem działek położonych w miejscowości [...] gmina [...] oznaczonych nr [...] i [...] na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] Rep. A Nr [...]. Jak wynika z zapisów wymienionego aktu notarialnego kupujący miał pełną świadomość, iż przez nabywaną nieruchomość przebiega linia wysokiego napięcia oraz linia gazowa, a także że cena nieruchomości odpowiada wartości rynkowej działek.

Odwołując się do wstępnych rozważań, co do cywilnego charakteru żądanego odszkodowania należy podzielić argumentację organu, iż osobą uprawnioną do żądania odszkodowania na podstawie art. 129 ust 5 w związku z art. 128 ust 4 ugn jest osoba wywłaszczona oraz jej spadkobiercy, a w konsekwencji prawidłowe jest stanowisko, iż w wyniku zawarcia umowy nabycia przedmiotowej nieruchomości skarżący nie nabył przedmiotowego roszczenia odszkodowawczego.

Sama ustawa w art. 128 ust 1 wyraźnie określa podmiot na rzecz którego następuje odszkodowanie jako osobę wywłaszczoną.

Ustaleniu odszkodowania na rzecz skarżącego sprzeciwia się nadto omówiona powyżej zasada "słusznego odszkodowania", bowiem skarżący nabył nieruchomość o pomniejszonej wartości ale za pomniejszoną cenę odpowiadającą jej rynkowej wartości. Przyznanie mu odszkodowania doprowadziłoby do jego bezpodstawnego wzbogacenia.

Z tych wszystkich względów uznając zarzuty skargi za chybione Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.