Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2282/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2020 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosków K. R. i S. R., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy [...] w P. z dnia [...] lipca 1956 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] w części dotyczącej przyznania odszkodowania na rzecz J. R. za nieruchomość wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] stycznia 1954 r. nr [...] (pkt [...] orzeczenia).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy [...] w P. z dnia [...] lipca 1956 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] w części dotyczącej przyznania odszkodowania na rzecz J. R. za wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] stycznia 1954 r. nr [...] nieruchomość położoną w P. (działki nr: [...] w części, [...] w części, [...], [...], [...] w części oraz [...] i [...]). W uzasadnieniu decyzji organ naczelny wskazał, że brak jest podstaw do uznania, że decyzja z dnia [...] lipca 1956 r. nr [...] oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie z dnia [...] marca 1956 r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomości J. R. obarczone były którąkolwiek z wad skutkujących ich nieważnością w świetle przepisu art. 156 § 1 kpa. Z wnioskiem o przyznanie odszkodowania wystąpił właściciel nieruchomości, orzeczenie organu I instancji o przyznaniu odszkodowania zostało poprzedzone rozprawą, na której stawił się właściciel nieruchomości. Za wywłaszczoną nieruchomość nie przysługiwała nieruchomość zamienna, a zatem wywłaszczonemu prawidłowo przyznano odszkodowanie pieniężne, obliczone zgodnie z przepisami rozporządzenia z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339).

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, K. R. (następca prawny byłego właściciela) złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. S. R. (także następca prawny byłego właściciela) złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, która na podstawie art. 54a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) potraktowana została jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jej uzasadnieniu wskazał, że nieruchomości J. R. zostały wywłaszczone "na długo przed orzeczeniem z dnia [...].01.1954 r. To orzeczenie jest z mocy prawa nieważne, albowiem grunty te były już wywłaszczone". Skarżący podniósł również, że "wskazany dekret (z dnia 26 kwietnia 1949 r.) został uchylony [...].03.1956 r. Oznacza to, że decyzje dekretowe oparte o nieistniejący dekret nie mogą być podstawą do rozpoznania wniosku w tej sprawie".

Po rozpatrzeniu złożonych wniosków Minister Inwestycji i Rozwoju stwierdził, że nie mogą one zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ nadzoru wyjaśnił tryb i zasady stwierdzania nieważności decyzji administracyjnej wynikające z treści art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Po analizie nadesłanych dokumentów uznał, że skarżący, jako następcy prawni J. R., posiadają przymiot stron w niniejszym postępowaniu, a kwestionowane orzeczenie odszkodowawcze weszło do obrotu prawnego i stało się ostateczne, może zatem być podane kontroli nadzorczej. Przypomniał, że kwestionowane orzeczenie z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] w ocenianym zakresie zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. z 1952 r. Dz. U. Nr 4, poz. 31). Decyzja z dnia [...] lipca 1956 r. nr [...] została wydana w wyniku rozpatrzenia odwołania J. R. z dnia [...] marca 1956 r. Organ nadzoru przywołał treść art. 27, art. 28, art. 30 ust. 1 oraz art. 33 ust. 1 i 2 powołanego dekretu 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz § 3, § 4 i § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339). Dokonał szczegółowej analizy powołanych przepisów i ich zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W wyniku dokonanej analizy organ nadzoru stanął na stanowisku, że w kontrolowanym w trybie nadzoru postępowaniu:

- podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania w przedmiotowej sprawie było Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. - [...] - wnioskodawca wywłaszczenia,

- wywłaszczona nieruchomość nie miała charakteru uprzywilejowanego w rozumieniu art. 30 ust. 1 dekretu, albowiem przedmiotem wywłaszczenia wprawdzie był grunt rolny, jednak nie stanowił on gospodarstwa rolnego. J. R. w piśmie z dnia [...] czerwca 1954 r. wskazał, że nie trudnił się rolnictwem (był pracownikiem "umysłowym");

- nieruchomość zamienna przysługiwała jedynie za utratę całego gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego tymczasem J. R. po wywłaszczeniu pozostało ok. [...] ha gruntu rolnego, co umożliwiało dalsze prowadzenie działalności rolniczej. Już w 1944 r. cześć nieruchomości J. R. objęta wnioskiem wywłaszczeniowym została zajęta przez okupanta pod nasyp do mostu, a pozostała część leżała odłogiem;

- wniosek o ustalenie odszkodowania złożył były właściciel nieruchomości J. R., który zażądał przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej,

- Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. zawiadomieniem poinformowało o terminie i miejscu przeprowadzenia rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, wyznaczonej na dzień [...] marca 1956 r. w siedzibie organu wojewódzkiego. Okoliczność stawiennictwa J. R. na rozprawie potwierdza, że został on prawidłowo zawiadomiony o terminie i miejscu przeprowadzenia rozprawy. Z treści protokołu z rozprawy odszkodowawczej wynika, że została ona przeprowadzona prawidłowo;

- wywłaszczona nieruchomość stanowiła grunt rolny [...] klasy położony w strefie miejskiej, którego wartość wynosiła [...] zł za 1 ha gruntu. Okoliczność prawidłowego ustalenia klasy wywłaszczonego gruntu znajduje odzwierciedlenie w zeznaniach właściciela nieruchomości złożonych na rozprawie odszkodowawczej. Organ I instancji prawidłowo ustalił wartość szacunkową wywłaszczanego gruntu na [...] zł (wartość wywłaszczonego gruntu = powierzchnia wywłaszczanego gruntu [...] m2 x [...] zł/ha [stawka za 1 ha gruntu rolnego [...] klasy]). Również wartość tzw. mnożnika (1,7) oraz sumy wyrównawczej, wyliczone w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych, są prawidłowe;

- były właściciel nieruchomości wniósł odwołanie, w którym zarzucił: błędne ustalenie powierzchni ogólnej gospodarstwa, podniósł, że nieobjęte wnioskiem wywłaszczeniowym nieruchomości, choć w dalszym ciągu pozostają jego własnością, są zajęte przez Miasto pod zieleńce ewentualnie przeznaczone zostały w planach zagospodarowania przestrzennego na inne cele użyteczności publicznej, organ I instancji błędne określił powierzchnię poszczególnych działek, a parcela [...] o pow. [...] m2 nie istniała. Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy [...] uznała odwołanie za niezasadne. W uzasadnieniu wydanej decyzji wyjaśniła, że okoliczność błędnego ustalenie całkowitej powierzchni gospodarstwa rolnego wywłaszczonego pozostaje bez wpływu na prawidłowość ustalonego przez organ I instancji odszkodowania, za gospodarstwo rolne o pow. [...] m2 przysługiwałby bowiem tożsamy mnożnik (1,7) jak za gospodarstwo rolne o pow. [...] m2, ustalając wysokość odszkodowania organ opierał się na dokumentach urzędowych oraz odpisach ksiąg wieczystych określających przysługujące stronie prawa własności do nieruchomości, na wysokość odszkodowania nie ma wpływu fakt władania (lub jego brak) przez właściciela nieruchomościami nieobjętymi wnioskiem wywłaszczeniowym. Z opinii geodezyjnej z dnia [...] września 2018 r. wynika, że w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego parcela nr [...] niewątpliwie istniała. Pojawiające się rozbieżności w zakresie powierzchni poszczególnych działek pozostają zaś bez znaczenia, albowiem ogólna powierzchnia wywłaszczonego gruntu została ustalona prawidłowo.

Podsumowując, organ nadzoru stanął na stanowisku, że decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy [...] z dnia [...] lipca 1956 r. i utrzymane nią w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] marca 1956 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister wyjaśnił, że wbrew twierdzeniom skarżącego dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. nie został uchylony z dniem 13 marca 1956 r. i obowiązywał zarówno w dniu wydania decyzji odszkodowawczej z dnia [...] marca 1956 r., jak i w dniu wydania decyzji organu odwoławczego z dnia [...] lipca 1956 r.

Na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył K. R.. W uzasadnieniu skargi zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów:

I - prawa materialnego, czyli:

- art. 30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez przyjęcie, że wywłaszczona nieruchomość nie stanowiła gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego, wobec czego poprzednikowi prawnemu skarżącego nie zaofiarowano tytułem odszkodowania nieruchomości zamiennej,

- art. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie nieruchomość była niezbędna do realizacji celu wywłaszczenia, podczas gdy nieruchomość już wcześniej została faktycznie wywłaszczona w innym celu, bez orzeczenia, oraz

II - postępowania, czyli:

- art. 7 kpa poprzez naruszenie zasady ogólnej postępowania administracyjnego, tj. zasady oficjalności, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy,

- art. 77 § 1 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności okoliczności przemawiających za brakiem podstaw do wydania i utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że nie można było skutecznie zarzucić Ministrowi wydania zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. wskazanych w skardze przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. z 1952 r. Dz. U. Nr 4, poz. 31), ponieważ organ w postępowaniu nieważnościowym przepisów tych nie stosował, jedynie na podstawie art. 156 § 1 kpa kontrolował prawidłowość ich zastosowania w postępowaniu wywłaszczeniowym i odszkodowawczym. Dlatego też w postępowaniu nieważnościowym nie mogło dojść do naruszenia ani art. 1, ani art. 30 powołanego dekretu. Oznacza to, że względem postępowania nieważnościowego skarżący mógł jedynie zarzucić Ministrowi wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z przepisami dekretu (rażąco naruszonymi - według skarżącego - w postępowaniu odszkodowawczym).

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od generalnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, zgodnie z którym decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne, wzruszenie tych decyzji może zaś nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Przedmiotem postępowania nadzorczego jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w tym przepisie. Oznacza to, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 kpa. W tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest natomiast władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak to może czynić w postępowaniu zwykłym (w tym odwoławczym). Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych zawartej w art. 16 § 1 kpa, dlatego też może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Taka zaś sytuacja nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Podkreślić należy, że stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie przesłanki rażącego naruszenia prawa mogą uzasadniać jedynie kwalifikowane przypadki naruszeń. Zasada ta ma szczególne znaczenie w sytuacjach, kiedy od wydania decyzji upłynął okres ponad 60 lat. Ostrożności w ocenie zachowania standardów procesowych wymaga także kontrola postępowania, w wyniku którego zostało wydane kwestionowane orzeczenie.

Przedmiotem postępowania nadzorczego były orzeczenia wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. z 1952 r. Dz. U. Nr 4, poz. 31), czyli decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy [...] z dnia [...] lipca 1956 r. nr [...] oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] w części dotyczącej przyznania odszkodowania na rzecz J. R. za nieruchomości wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] stycznia 1954 r. nr [...] (pkt [...] orzeczenia). Dekret ten zawierał przepisy regulujące tryb i zasady nabywania i przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zgodnie z treścią art. 1 dekretu nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami niniejszego dekretu. Obowiązek wypłaty odszkodowania ciążył na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie (art. 27 dekretu). Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1-3 dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiego domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. W innych przypadkach dostarczenie nieruchomości zamiennej wymagało zezwolenia władzy naczelnej wykonawcy narodowych planów gospodarczych, udzielonego za zgodą Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Wartość nieruchomości zamiennej powinna była odpowiadać możliwie wartości nieruchomości wywłaszczanej. Wyrównanie do pełnej wartości odszkodowania, przypadającego wywłaszczonemu, nastąpić miało na zasadach przewidzianych w art. 31 dekretu. Zasady wyrównania do pełnej wartości nieruchomości zamiennej, gdy przekracza ona wartość odszkodowania, określić miało rozporządzenie Rady Ministrów. Wypłata odszkodowania w pieniądzach (art. 31), w przypadkach przewidzianych w ust. 1, mogła nastąpić tylko na wniosek wywłaszczonego, złożony prezydium wojewódzkiej rady narodowej, lub gdy wywłaszczony odmówił przyjęcia nieruchomości zamiennej, uznanej przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej za odpowiadającą wymogom ust. 2 tego artykułu. Zgodnie zaś z treścią art. 31 ust. 1 dekretu odszkodowanie, ustalone w pieniądzach, wypłaca się w gotówce.

Ratio legis tej regulacji stanowiło zapewnienie wywłaszczonemu miejsca zamieszkania i źródła utrzymania, w sytuacji gdy nieruchomość, której został pozbawiony, zabezpieczała byt właściciela i jego rodziny. W innej sytuacji wywłaszczony właściciel mógł otrzymać jedynie odszkodowanie pieniężne, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Z treści skargi oraz analizy akt wynika, że kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie jest nie tyle tryb i sposób przeprowadzonego postępowania odszkodowawczego, którego szczegółową analizę dokonał organ nadzoru i która znajduje pełne oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a jedynie przyjęcie przez organy wywłaszczeniowe przy ustalaniu wysokości należnego odszkodowania, że wywłaszczona nieruchomość nie stanowiła gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego, a wobec tego niezaoferowanie tytułem odszkodowania poprzednikowi prawnemu skarżącego nieruchomości zamiennej.

W rozpatrywanej sprawie jest okolicznością niekwestionowaną, że spornym wywłaszczeniem objęto jedynie część nieruchomości będących własnością poprzednika prawnego skarżącego, czyli działki nr: [...] w części, [...] w części, [...], [...], [...] w części oraz [...] i [...], położone w P.. Zgodnie z art. 30 ust. 1 dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne, wywłaszczający obowiązany był zaoferować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną. Jednakże z akt sprawy wynika, że wywłaszczona część nieruchomości była terenem nieuprawianym ("Opis części parcel przeznaczonych na teren uliczny", k-[...] akt adm.). Był to teren niezabudowany ("Wykaz parcel zabudowanych...", k-[...] akt adm.). Został umieszczony w wykazie nieruchomości niezbędnych do realizacji inwestycji z dnia [...] czerwca 1952 r. (k-[...] akt adm.). Jak wynika z pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] maja 1956 r., obszar całej wywłaszczonej nieruchomości przyjęty został zgodnie z oświadczeniem byłego właściciela złożonego na rozprawie odszkodowawczej z dnia [...] marca 1955 r. (k-[...] akt adm.). W piśmie z dnia [...] lipca 1953 r. (k-[...] akt adm.) Prezydium Miejskiej Rady Narodowej wyjaśniało, że poprzednikowi prawnemu skarżącego nie zaoferowano nieruchomości zamiennych, gdyż zgodnie z art. 30 dekretu nie miał on uprawnień do otrzymania nieruchomości zamiennej. Był on pracownikiem umysłowym, pracującym w przedsiębiorstwie państwowym (pismo byłego właściciela z dnia [...] czerwca1954 r., k-[...] akt adm.). Posiadał tytuł doktora i był dyrektorem [...] (k-[...] akt adm.). Do czasu okupacji posiadane grunty wydzierżawiał. Po wojnie nieruchomość leżała odłogiem. Przedmiotowe działki nie stanowiły gospodarstwa rolnego ani ogrodniczego. Nie były jedynymi działkami J. R. (pismo Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1958 r., k-[...] akt adm.). Zgodnie z oświadczeniem złożonym na rozprawie w dniu [...] marca 1956 r. J. R. wykorzystywał [...] ha na cele nieprodukcyjne. Reszta nieruchomości leżała odłogiem lub była wydzierżawiona.

Podkreślić należy, że kwestionowane orzeczenia o odszkodowaniu zapadło po przeprowadzeniu rozprawy, jak tego wymagał przepis art. 33 ust. 6 dekretu (k-[...] akt adm.). Z treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że wysokość przyznanego odszkodowania (czyli wartość nieruchomości wywłaszczonej oraz wysokość tzw. mnożnika) wyliczona została zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339 ze zm.).

Nie można zatem przyjąć, że wywłaszczona część nieruchomości stanowiła zorganizowane gospodarstwo rolne lub ogrodnicze. Przy czym sama klasyfikacja danego terenu jako roli i ujawnienie takiego przeznaczenia w ewidencji gruntów lub księdze wieczystej nie było i nie jest wystarczające dla zakwalifikowania wywłaszczonej nieruchomości jako gospodarstwa rolnego, w rozumieniu art. 30 ust. 1 dekretu. Aby można było zakwalifikować daną nieruchomość jako gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 30 ust. 1 zd. 1 dekretu nie wystarczało także, by spełniała ona określone normy obszarowe, czy też przeznaczona była pod uprawy rolne, lecz konieczne było jej rolnicze zagospodarowanie, czyli prowadzenie przez właściciela produkcji rolniczej na tym gruncie. Tego warunku wywłaszczony grunt nie spełniał. Nie można więc mówić o naruszeniu przepisu art. 30 ust. 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co zasadnie wywiódł organ nadzoru w uzasadnieniu wydanych decyzji.

W tej sytuacji nie sposób uznać, że wywłaszczone działki należały do kategorii nieruchomości uprzywilejowanych, za które należało obligatoryjnie zaoferować nieruchomość zamienną. Dlatego też nie można uznać, aby w tym zakresie doszło do rażącego naruszenia przepisów dekretu (art. 30).

Dodatkowo wyjaśnić należy, że nie można postawić Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej zarzutu rażącego naruszenia art. 30 dekretu również dlatego, że pojęcie rażącego naruszenie prawa można odnieść jedynie do przepisu, który ma jednoznaczną treść i nie wymaga stosowania reguł wykładni. Tymczasem kwestia dopuszczalności zastosowania przepisu art. 30 ust. 1 dekretu w przypadku wywłaszczenia części gospodarstwa rolnego budzi rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyroki wydane w sprawach: IV SA 1770/98, I SA/Wa 1721/07, I SA/Wa 540/09 i przeciwstawne im wyroki wydane w sprawach: I SA/WA 120/05 i I SA/Wa 294/05), a na trudności w wykładni tego przepisu zwraca też uwagę Naczelny Sąd Administracyjny (w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 1146/06). Wobec tego, skoro w orzecznictwie sądowym nie ma jednolitości co do interpretacji tego przepisu, to nie można organowi zarzucić rażącego naruszenia prawa z tego powodu, że uznał, iż przepis ten ma zastosowanie tylko w sytuacji wywłaszczenia całego gospodarstwa rolnego, nawet jeśli Sąd orzekający poglądu tego nie popiera.

Sąd nie stwierdził również zarzucanego naruszenia przez organ nadzoru przepisów postępowania, tj. art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew argumentacji skarżącego Minister wnikliwie rozważył i uwzględnił w rozstrzygnięciu wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji dokonał prawidłowego rozpatrzenia sprawy. Ustalone stanowisko uzasadnił w sposób odpowiadającym wymogom wynikającym z art. 107 § 3 kpa. Wszystko to oznacza, że nie można było skutecznie postawić Ministrowi zarzutu naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy przez uznanie, że kwestionowane w trybie nadzoru orzeczenia odszkodowawcze nie są dotknięte wadą nieważności. Organ słusznie wywiódł, że tak kwalifikowaną wadą nie są dotknięte badane akty, dowodząc, że nie istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią zastosowanych wówczas przepisów prawa a rozstrzygnięciami objętymi tymi orzeczeniami, jak również brak podstaw do przyjęcia, że doszło do zaistnienia innej podstawy nieważnościowej z art. 156 § 1 kpa, która przemawiałaby za stwierdzeniem nieważności kwestionowanych orzeczeń.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) orzekł jak w sentencji.