Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 283/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 164, art. 185 § 1, art. 197 § 1 i 2, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 471/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia 25 maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2016 r. o sygn. I SA/Ol 471/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił postanowienie z dnia 17 marca 2016 r. o sygn. I SA/Ol 471/15 i odmówił S. A. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia 25 maja 2015 r. o nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania podatkowego na 2011 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji.

2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Olsztynie podał, że w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej skarżący w dniu 8 stycznia 2016 r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego.

2.2. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Nie zgadzając się z tym postanowieniem, skarżący wniósł sprzeciw.

2.3. Postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uznając, że sprzeciw skarżącego był niezasadny.

2.4. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2016 r. o sygn. I SA/Ol 471/15 WSA w Olsztynie uchylił postanowienie z dnia 17 marca 2016 r. i odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia podano, że mając na uwadze, iż skarżący wniósł skargę w dniu 6 lipca 2015 r., wydanie przez WSA w Olsztynie postanowienia z dnia 17 marca 2016 r. na wskazanej w postanowieniu podstawie było nieprawidłowe, przez co nie mogło ono pozostać w obrocie prawnym. Sąd ten nie był bowiem uprawiony do kontrolowania wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w powyższym przedmiocie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 165 p.p.s.a. WSA Olsztynie uchylił postanowienie z dnia 17 marca 2016 r. i odmówił przyznania prawa pomocy, z uwagi na to, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika nie zasługiwał na uwzględnienie.

3. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

3.1. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu podniósł, że WSA w Olsztynie pominął kwestię jego prawa do obrony, wyjaśnił też, że zawiesił działalność gospodarczą, przedstawił dokumenty potwierdzające ile jest winien komornikowi oraz, że nigdy nie korzystał z pomocy państwa.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4.1. Postanowienie WSA w Olsztynie jako nieodpowiadające prawu podlega uchyleniu. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 164 in initio p.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem. Oznacza to, że sąd wydanego przez siebie postanowienia nie może sam zmienić ani uchylić, jeżeli przepis szczególny mu na to nie zezwala (por. B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2013, komentarz do art. 164; postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r., II FZ 289/10). Przepisem szczególnym będzie np. art. 61 § 4 (możliwość uchylenia lub zmiany postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności w razie zmiany okoliczności), art. 165 (możliwość uchylania lub zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie wskutek zmiany okoliczności sprawy), czy art. 195 § 2 (możliwość dokonania autokontroli zaskarżonego postanowienia przez WSA).

4.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego błędne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach sprawy zaistniał taki szczególny przypadek, uprawniający ten Sąd do uchylenia własnego postanowienia z dnia 17 marca 2016 r. Powołanie się przez WSA w Olsztynie na art. 165 p.p.s.a. nie może być uznane za zasadne, gdyż przepis ten wyraźnie przewiduje, że jego zastosowanie jest możliwe "wskutek zmiany okoliczności sprawy". Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane (por. B. Dauter, op. cit., komentarz do art. 165). Taka sytuacja w sprawie nie zaszła. Nie sposób się zgodzić, by zmianę usprawiedliwiającą orzeczenie w trybie z art. 165 p.p.s.a. stanowiło wskazanie w postanowieniu nieprawidłowej podstawy prawnej bądź też zastosowanie przepisu prawnego w brzmieniu innym niż właściwy na dzień orzekania. Uchylenie z tego powodu całego postanowienia nie ma podstawy prawnej, ani w art. 165 p.p.s.a., ani w jakimkolwiek innym przepisie tej ustawy.

W pkt 1 sentencji zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji zmierzał właściwie do zastosowania autokontroli, choć nie zaszły przesłanki z art. 195 § 2 p.p.s.a. umożliwiające skorzystanie z tego trybu, gdyż warunkiem sine qua non jest tu wniesienie zażalenia (i zarzucanie w nim nieważności lub jego oczywista zasadność). Uchylenie własnego postanowienia bez zażalenia strony skutkuje nieważnością postanowienia uchylającego z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt 6 p.p.s.a., tj. orzeczenia przez wojewódzki sąd administracyjny w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny (por. B. Gruszczyński, op. cit., komentarz do art. 195). Należy podkreślić, że co do zasady kontrola orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych należy do Naczelnego Sądu Administracyjnego – tak też jest z postanowieniami w przedmiocie prawa pomocy wydawanymi przez wojewódzkie sądy administracyjne w przypadku postępowań wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. W konsekwencji pozbawione podstawy prawnej uchylenie w zaskarżonym postanowieniu postanowienia z dnia 17 marca 2016 r. nastąpiło z naruszeniem właściwości instancyjnej i jako takie nie może się ostać w obrocie prawnym.

Skutkiem stwierdzenia bezprawności uchylenia postanowienia z dnia 17 marca 2016 r. jest niemożność utrzymania w mocy postanowienia zawartego w pkt 2 zaskarżonego orzeczenia, tj. merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skoro nie było dopuszczalne uchylenie poprzedniego postanowienia zapadłego w tym przedmiocie, tj. postanowienia z dnia 17 marca 2016 r., rozstrzygnięcie w tym zakresie stanowiłoby ponowne orzeczenie przez ten sam Sąd w tej samej sprawie. Tymczasem postanowienie z dnia 17 marca 2016 r. nie zostało skutecznie usunięte z obrotu prawnego – obecnie byłoby to możliwe tylko w przypadku przywrócenia przez Sąd terminu do wniesienia przez skarżącego stosownego środka odwoławczego (zażalenia), co zgodnie z art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 1 p.p.s.a. odbywa się na wniosek strony wniesiony do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Na końcu wskazać trzeba, że argumentacja przedstawiona w niniejszym postanowieniu odpowiada – w stosownym zakresie – wywodowi przedstawionemu przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 czerwca 2014 r., I FZ 143/14, (publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

4.3. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.