Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 469/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28 ust.2 i ust.3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par.3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Marta Wojciechowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2020 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 sierpnia 2019 r, nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. J. (dalej jako wnioskodawca, skarżący, strona, zobowiązany) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia 28.08.2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 29 maja 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za okres 01/2015-02/2019 za osobę prowadzącą działalność w kwocie 63 216,63 zł

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z 14 marca 2018 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu o umorzenie należności wobec ZUS, z uwagi na trudną sytuację finansową i rodzinną. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że płaci alimenty na syna i pomaga chorym rodzicom.

Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia 29 maja 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie odmówił umorzenia dochodzonych ww. wnioskiem należności z tytułu składek, wskazując w uzasadnieniu , że przypadku wnioskodawcy nie wystąpiła żadna z przewidzianych w art. 28 ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.- dalej: usus), przesłanek uzasadniających uznanie przedmiotowych należności za całkowicie nieściągalne. Według organu wnioskodawca nie wykazał także również, że zachodzą w jego przypadku przesłanki z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, a mianowicie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego. Nie stwierdzono także, aby jego stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy poinformował, że jego dochody z działalności gospodarczej w latach 2015 - 2018 wynosiły średnio 700,00 zł, co wystarczało jedynie na alimenty dla syna. Podkreślił też, że opiekuje się chorymi rodzicami, którzy przebywają na emeryturze. Dodatkowo podał, że dotychczas nie korzystał z pomocy państwa, ponieważ wstydził się swojego ubóstwa. Jednakże w chwili obecnej nie posiada majątku i nie jest w stanie ponosić jakichkolwiek zobowiązań pieniężnych. Wprawdzie pracował w [...], aby poprawić sytuację materialną rodziny, jednakże jego [...] pracodawca nie wypłacił mu całości wynagrodzenia, pomimo wykonywania pracy legalnie, a chociaż sprawa ta zakończyła się w sądzie, to jednakże nadal nie otrzymał zwrotu zarobionych pieniędzy.

Wskazaną na wstępie decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 usus, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W jej uzasadnieniu wskazano, że w ramach dokonanej przez organy rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn jej powstania oparto się na wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, a to:

• oświadczeniu z 14 marca 2019 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości;

• informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym z 13 sierpnia 2019r.;

• informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika z 13 sierpnia 2019 r.;

• informacji z Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych;

• informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców;

• wydruku z CEIDG - wpis aktywny - działalność agentów zajmujących się sprzedażą towarów różnego rodzaju.

Z przedłożonego do sprawy oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości wynikało, że wnioskodawca jest mikroprzedsiębiorcą, a wykazywany z tej działalności przychód wyniósł: w 2016 r. - 21.025,57 zł (dochód 9.024,96 zł); w 2017 r. - 14.647,60 zł (dochód 8.813,57 zł), a w 2018 r. - 24.760,99 zł (dochód 20.633,85 zł). Pracuje zarobkowo w [...] w [...] ( wysokość wynagrodzenia wynosi 2.795,00 zł brutto, 2.270,00 zł netto), nie posiada dochodu z innych źródeł ani nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. Poza zobowiązaniami z tytułu składek, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. Nie posiada żadnych nieruchomości, praw majątkowych, ani innych wierzytelności, Jego majątek ruchomy stanowi samochód osobowy ALFA ROMEO z 2003 r.

Jest kawalerem i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką B. J., która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 990,00 zł netto oraz ojcem A. J., który również pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 990,00 zł netto. Jako ponoszone koszty wykazał stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 2.450,00 zł miesięcznie, opłatę czynszu w kwocie 1.200,00 zł, opłaty eksploatacyjne 645,00 zł oraz na inne wydatki (alimenty) w kwocie 600,00 zł;

Rozpatrując ponownie złożony wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej, na wstępie zauważył, że obecne zadłużenie na koncie wnioskodawcy powstało, ponieważ nie opłacał on w terminie należnych Zakładowi składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy pomimo, że jak ustalono w tym okresach składkowych prowadził on ( i nadal prowadzi) działalność gospodarczą - działalność agentów zajmujących się sprzedażą towarów różnego rodzaju. Jest też zatrudniony na umowę o pracę w [...] jako funkcjonariusz [...], uzyskując z tego tytuł stałe dochody. Również jego rodzice, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe mają stałe źródła dochodu w postaci świadczenia emerytalnego.

W ramach dokonanej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, odniesiono się do oceny zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy systemowej z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 362 ze zm.).

W związku z tym, że wnioskodawcą jest przedsiębiorca, dokonano w pierwszej kolejności analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Wsparcie udzielane przedsiębiorstwu jest uznawane za pomoc publiczną, o ile spełnione są łącznie następujące warunki:

1. udzielane jest przez państwo lub ze środków państwowych,

2. ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo produkcję określonych towarów),

3. jest udzielane na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

4. zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej.

Według organu w odniesieniu do wnioskodawcy nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Dokonując oceny, czy w konkretnym przypadku ewentualne wsparcie udzielone na rzecz wnioskodawcy może naruszyć lub grozi naruszeniem konkurencji w wymiarze wspólnotowym oraz czy negatywnie wpłynie na wymianę handlową pomiędzy Państwami Członkowskimi, organ wziął pod uwagę rodzaj prowadzonej działalności, tj. "działalność agentów zajmujących się sprzedażą towarów różnego rodzaju".

Mając na uwadze przedmiot działalności oraz jej zasięg stwierdzono, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (nie została spełniona przesłanka 4), a tym samym ewentualne udzielone wsparcie nie byłoby pomocą publiczną.

Pomoc de minimis stanowi szczególną kategorię wsparcia udzielanego przez państwo, gdyż uznaje się, że ze względu na swą małą wartość nie powoduje ona zakłócenia konkurencji w wymiarze unijnym. W związku z powyższym, nie stanowi ona de facto pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE i w konsekwencji nie podlega obowiązkowi notyfikacji Komisji Europejskiej. Zasady udzielania pomocy de minimis określa Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 352 z 24.12.2013). Zgodnie z przedłożoną dokumentacją, nie można uznać, iż wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej w rozumieniu wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (Dz. U. UE C 244 z dnia 1 października 2004 r.). Aktualna sytuacja finansowa wnioskodawcy wskazuje na wprawdzie na przejściowe kłopoty finansowe, jednak rodzaj prowadzonej działalności oraz wysokość uzyskiwanych przychodów, wskazuje że jego działalność ma charakter lokalny i nie ma wpływu na wymianę handlową pomiędzy Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej. Ewentualnie umorzenie należności nie stanowiłoby pomocy publicznej, a tym samym nie stanowiłoby pomocy de minimis.

Dalej organ przedstawił regulacje prawne normujące umorzenie należności z tytułu składek, zgodnie z którymi takie umorzenie może nastąpić tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 usus), przy czym katalog tych przypadków został taksatywnie wymieniony w punktach od 1 do 6 zamieszczonych w ust. 3 tego artykułu.

Oceniając zasadność wniosku o umorzenie należności organ stwierdził, że żadna z wymienionych w tym przepisie okoliczności nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, bowiem że wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochód. Ponadto, posiada dodatkowe źródło dochodu z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę. Nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zaś Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Takie też postępowanie egzekucyjne jest już prowadzone , w ramach którego zostało dokonane przez Dyrektora Oddziału ZUS w Opolu zajęcie rachunku w A Tytuły egzekucyjne zostały skierowane również celem zajęcia nadpłaty z tytułu podatku w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w [...]. W tym stanie rzeczy dopóki postępowanie egzekucyjne jest w toku, nie można definitywnie stwierdzić jego bezskuteczności. Zatem ponieważ możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały jeszcze przez organ rentowy wyczerpane, nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Następnie organ dokonał analizy sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek, które pozwalają na umorzenie składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz.1365 – dalej jako: "rozporządzenie") wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3a usus.

Również w tym przypadku organ stwierdził brak podstaw do udzielenia wnioskodawcy ulgi w dochodzonej przez niego formie umorzenia ciążących na nim zaległości wobec organu rentowego.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności podkreślono, że przy ich ocenie należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały. Podejmując decyzję o umorzeniu należy pamiętać jest to rozwiązanie zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia lub inne względy społeczne zobowiązany pozbawiony jest szans na uzyskiwanie dochodów, przez co nie jest możliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Następnie stwierdzono, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzenia działalności gospodarczej, pomimo tego, że stosownie do obowiązujących przepisów, jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą płatnik winien, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, regulować terminowo zobowiązania publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów i to nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Zatem opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a ich świadome nieuiszczanie nie może stanowić podstawy dla domagania się umorzenia zaległości składkowych (wyrok WSA w Kielcach z 26.01.2017 r., sygn. akt I SA/Ke703/16).

Z kolei trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. W przypadku wnioskodawcy, powołując się na trudną sytuację finansową, nie udokumentował on problemów z regulowaniem bieżących opłat lub w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie dołączył też do akt sprawy żadnych dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych opłat. W związku z powyższym można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Biorąc pod uwagę powyższe nie można jednoznacznie stwierdzić, że opłacenie zaległości składkowych w dogodnych ratach, pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych lub zagrażało jego egzystencji. Nie przedłożono też żadnego orzeczenia lekarskiego, które potwierdzałoby, że stan zdrowia zobowiązanego uniemożliwia mu osiągania dochodów. Natomiast analizując sytuację finansową rodziny wnioskodawcy można jednoznacznie stwierdzić, że nie jest ona zagrożona ubóstwem, a spłata należności z tytułu składek nie może zagrozić jej egzystencji. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 2.886,90 zł (źródło: obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za wrzesień 2018 r.), zaś z wykazanych dochodów całego gospodarstwa domowego wynika, że dochód jest znacznie wyższy od wskazanej kwoty.

Końcowo wskazano, że obowiązek spłaty zaległych składek nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych daje możliwość (po spełnieniu niezbędnych wymogów w tym zakresie) udzielenia ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego, z której zobowiązany może skorzystać po złożeniu wniosku. W ramach udzielonej ulgi istnieje możliwość dostosowania warunków spłaty do sytuacji materialnej wnioskodawcy, umożliwiając tym samym regulowanie zobowiązania w kwotach, pozwalających na zapewnienie środków utrzymania.

W skardze wniesionej do tut Sądu, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie :

- przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a usus - poprzez błędną jego wykładnię w postaci ustalenia, że pomimo braku w sprawie przesłanki nieściągalności należności z tytułu składek, do skarżącego nie ma zastosowania przesłanka dotycząca uzasadnionego przypadku umorzenia tych składek w sytuacji braku ich całkowitej nieściągalności, gdyż skarżący nie wykazał w postępowaniu przed organem, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną splata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego skarżącego,

- przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt. 1 kpa, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w postaci utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji z dnia 29 maja 2019 r. nr [...] w sytuacji gdy organ winien na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uchylić tę decyzję w całości, orzec co do istoty sprawy i umorzyć w całości należności składek na ubezpieczenie społeczne,

- przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt. 2 kpa poprzez jego niezastosowanie i błędne utrzymanie w mocy decyzji ZUS Oddziału w Rzeszowie z dnia 29 maja 2019 r. nr [...] w miejsce jej uchylenia w całości, umorzenia skarżącemu w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: [ppsa], w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 ppsa. Zgodnie przy tym z art. 134 § 1 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów skutkujących wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz pracy oraz odsetek za zwłokę. Regulacje prawne, normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawarte są w art. 28 usus oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 usus całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

6. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

7. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

8. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawodawca przewidział ponadto w art. 28 ust. 3a usus możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślić w tym miejscu należy, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a usus w związku z § 3 Rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust. 1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane" w całości lub w części przez Zakład. Sformułowanie "mogą być umarzane" znalazło się także w art. 28 ust. 2 i 3a usus. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 kpa, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) oraz jego oceny (art. 80 kpa), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 kpa. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 kpa, w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów kpa, reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Oceniając w tym kontekście zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju naruszeń, które powodowałyby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W rozpatrywanej sprawie organ orzekający nie stwierdził podstaw do umorzenia skarżącemu zaległych składek, uznając, że nie wystąpiła żadna z ustawowych przesłanek wskazanych w art. 28 ust 3 usus, jak też nie zaistniały szczególne okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, na podstawie art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia.

Kwestionując stanowisko organu skarżący w skardze podnosi, iż organ pomimo tego, że przepis art. 28 ust. 3a usus daje mu możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, graniczył swoje rozważania jedynie do przypadków wskazanych wprost w tej regulacji, chociaż katalog tych sytuacji, określony drogą rozporządzenia, należy traktować jako katalog otwarty.

Nie jest przy tym możliwym dokładne zdefiniowanie przez ustawodawcę pojęcia "uzasadnionych przypadków", które w sposób dostateczny mogłoby zostać przeniesione na grunt konkretnej sprawy. Utworzenie katalogu przykładowych sytuacji, stanowić powinno jedynie wytyczne dla organu orzekającego umożliwiające mu dopasowanie konkretnego stanu faktycznego do możliwości zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pomimo ich całkowitej nieściągalności.

Według skarżącego, w realiach niniejszej sprawy, pomimo wykazania przez niego jego trudnej sytuacji osobistej, organ orzekający nie uznał, iż mogłaby ona wypełniać opisaną wyżej ustawową przesłankę "uzasadnionych przypadków". Tym bardziej, że dokonana przez organ wykładnia tej przesłanki, w kontekście ustalonego stanu faktycznego, została przeprowadzona błędnie. W zaskarżonym rozstrzygnięciu organ wskazuje bowiem na to , iż "uzasadnione przypadki" należy rozpatrywać również w kontekście sytuacji przyszłych, to znaczy, czy uiszczenie takich należności wiązałoby się ze znacznym pogorszeniem sytuacji majątkowej skarżącego, z uwzględnieniem płynności w regulowaniu nie tylko bieżących ale i przyszłych zobowiązań. Zwracając uwagę na powyższą okoliczność organ, nie przeanalizował jej jednak w kontekście stanu faktycznego dotyczącego skarżącego, co sytuacji jego prawidłowej analizy powinno doprowadzić do wniosków odmiennych od przyjętych w zaskarżonym rozstrzygnięciu i uznaniu, iż sytuacja skarżącego mieści się w ustawowym pojęciu "uzasadnionych przypadków" pozwalających na skorzystanie z dobrodziejstwa instytucji umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Odnosząc się do tych zarzutów, w świetle całokształtu zebranego materiału dowodowego i okoliczności z nich wynikających na akceptację zasługuje stanowisko organu, iż sytuacja skarżącego na dzień wydania decyzji nie wskazywała na trwałą niemożność uregulowania zaległych składek.

W tej zaistniałej w sprawie sytuacji, w ocenie Sądu uprawnione jest stanowisko organu, że istnieją możliwości dalszego chociażby częściowego uregulowania przez stronę zaległych składek i że na obecnym etapie nie da się stwierdzić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego. Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 usus). Jak już wyżej wskazano, umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc więc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Za prawidłową zatem Sąd uznaje dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (pozostałe przesłanki nie były rozpatrywane, gdyż skarżący nie powoływał się na okoliczności związane z poniesieniem strat związanych ze zdarzeniami nadzwyczajnymi, czy też dotyczące stanu jego zdrowia). Zgodnie z tym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek (...) w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ocenę stanowiska organu o niespełnieniu omawianej przesłanki należy poprzedzić stwierdzeniem, że ciężar wykazania okoliczności dających organowi podstawę do rozważenia możliwości umorzenia należności spoczywa właśnie na podmiocie ubiegającym się o umorzenie należności – co jednoznacznie wynika z użytego w treści § 3 ust rozporządzenia zwrotu "jeżeli zobowiązany wykaże". To wnioskujący ma więc wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2410/11 i wyrok WSA w Warszawie z 11 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2198/13). Wynika to z tego, że jedynie strona występująca z wnioskiem o umorzenie posiada wiedzę o swoim stanie majątkowym i sytuacji bytowej, czyli o okolicznościach stanowiących podstawę do ewentualnego uwzględnienia jego wniosku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma wprawdzie obowiązek wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 kpa) lecz inicjatywa dowodowa należy tutaj do wnioskodawcy, natomiast organ obowiązany jest ocenić przedstawione przez niego okoliczności.

Z ustalonych przez organ okoliczności wynikało, że skarżący jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy i z tytułu zatrudnienia osiąga wynagrodzenie w kwocie 2.795,00 zł brutto, 2.270,00 zł netto. Na dzień zaskarżonej decyzji nadal też posiadał status aktywnego mikroprzedsiębiorcy uzyskując z tego tytułu w roku 2016 przychód w kwocie 21.025,57 zł (dochód 9.024,96 zł); w 2017 r. przychód w kwocie 14.647,60 zł (dochód 8.813,57 zł), a w 2018 r. kwotę przychodu 24.760,99 zł (dochód 20.633,85 zł). W latach tych pomimo uzyskiwania z tej działalności dochodów nie były jednakże regulowane należności składkowe na rzez ZUS-u.

Z dalszych ustaleń organów ( niekwestionowanych obecnie) wynikało też, że skarżący jest kawalerem i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką B. J., która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 990,00 zł netto oraz ojcem A. J., który również pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 990,00 zł netto. Jako ponoszone koszty stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 2.450,00 zł miesięcznie, wskazał na opłatę czynszu w kwocie 1.200,00 zł, opłaty eksploatacyjne 645,00 zł oraz na inne wydatki (alimenty) w kwocie 600,00 zł.

Zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy, przyjmując, iż skarżący - chociaż niewątpliwie znajduje się , uwzględniając wysokość ciążących na nim zaległości wobec Zakładu, w trudnej sytuacji materialnej - nie spełnia warunków do udzielenia ulgi na podstawie omawianej przesłanki, albowiem z ustalonych okoliczności nie wynika jednakże , że nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W konsekwencji Sąd stwierdza, iż opisany stan rzeczy powoduje, że pomimo niewątpliwie trudnej, prawidłowo ustalonej przez organ sytuacji materialnej skarżącego, uzasadnionym jest twierdzenie Zakładu, że w okolicznościach sprawy nie wystąpiła w sprawie przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Pamiętać przy tym należy, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jako że stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania, nie może następować pochopnie i z reguły zastrzeżone jest dla sytuacji wyjątkowych, szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się przez płatnika z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Z kolei odnosząc się podniesionej w skardze polemiki z organem , co do zakresu zawartego w art. 28 ust. 3a usus katalogu sytuacji , gdy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zarzut naruszenia tego przepisu należy uznać za niezasadny. Skarżący przy tym nie uzasadnił tego zarzutu. Z treści skargi odnoszącej się do tego zarzutu nie wynika przy tym, jakie to inne okoliczności zdaniem skarżącego miałyby być w tej sprawie uznane za "uzasadniony przypadek" w rozumieniu tego przepisu. Pojęcie "w uzasadnionych przypadkach" jest wprawdzie niedookreślone. Dlatego też na podstawie ust. 3b tego przepisu minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Korzystając z tego upoważnienia ustawowego, jak już wyżej wskazano, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym też zakresie organ dokonał prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu także do tych regulacji.

Reasumując, uznać należy, że w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Sąd nie dostrzegł też naruszenia pozostałych podniesionych w skardze przepisów 138 § 1 i 2 kpa.

Końcowo należy jedynie zauważyć, iż organ słusznie, mając na uwadze realia niniejszej sprawy wskazał na możliwość dobrowolnego regulowanie przez skarżącego zaległych składek w ramach dogodnego dla niego układu ratalnego.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.