Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3308/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1, art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3, art. 12 ust. 4 pkt 4, art. 7 ust. 1 i 2, art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
article: art. 146 par. 1, art. 152 i art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Marek Krawczak (sprawozdawca), Protokolant Maria Nałęcz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) stwierdza, że uchylona interpretacja indywidualna nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz M. S.A. z siedzibą w W. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżąca – M. S.A. z siedzibą w W. (dalej: "Spółka") w dniu [...] czerwca 2010 r. złożyła wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych. Skarżąca przedstawiła następujące zdarzenie przyszłe:

Spółka jest podmiotem prawa handlowego (działającym w formie spółki akcyjnej) prowadzącym działalność jako operator multipleksów (nowoczesnych kin) w Polsce. W związku z rozwojem działalności gospodarczej, Spółka rozważa podwyższenie kapitału zakładowego poprzez przeprowadzenie publicznej emisji akcji (tj. wprowadzenie akcji do obrotu na W. Giełdzie Papierów Wartościowych). W związku z rozważaną emisją akcji, Spółka poniesie wydatki, związane w szczególności z badaniem Spółki, audytami, przygotowaniem i emisją prospektów, opłatami administracyjnymi na rzecz giełdy, pośrednictwem inwestycyjnym itp. Z wstępnej analizy przeprowadzonej przez Spółkę wynika, iż emisja akcji pociąga za sobą poniesienie wydatków z tytułu: obsługi prawnej związanej z przygotowaniem prospektu i procedurą jego zatwierdzenia przez Komisję Nadzoru Finansowego; usług doradczych i konsultacji związanych z przygotowaniem i zredagowaniem informacji zamieszczonych w prospekcie; usług finansowych związanych z przekształceniem sprawozdań finansowych na wzór umieszczony w prospekcie; usług pośrednictwa w obrocie papierami wartościowymi na Giełdzie Papierów Wartościowych w W. świadczonych przez brokera; badania sytuacji prawnej i finansowej Spółki oraz stosownych opinii i raportów biegłych; reklamy publicznej związanej z emisją, ale mającej charakter wizerunkowy (tzn. utrwalającej świadomość marki, nie związanej bezpośrednio z promowaniem oferty publicznej), materiałów, zdjęć i oprawy graficznej (prawa autorskie), naświetlania, druków, plakatów, etc; opłat administracyjnych niezbędnych do zatwierdzenia i upublicznienia prospektu oraz z tytułu wymaganych ogłoszeń; a także wydatki związane ze składem treści prospektu oraz przygotowaniem jego oprawy graficznej; przygotowaniem multimedialnych prezentacji promujących ofertę publiczną. Ponadto, z emisją akcji mogą wiązać się również koszty dodatkowe, w tym wynikające z: usług doradczych związanych z przygotowaniem materiałów prezentacyjnych, tzw. trasera (dokument opisujący Spółkę, jej branżę, działalność, sytuację finansową i perspektywy rozwoju); weryfikacji budżetu Spółki oraz przygotowania prognozy finansowej Spółki na najbliższe lata wraz ze szczegółowymi założeniami do tej prognozy na potrzeby stworzenia tzw. business modelu; usług prezentacji Spółki potencjalnym inwestorom, usług zgromadzenia i przekazania potrzebnych danych (data room), koordynacji, badania Spółki przez potencjalnych inwestorów w ramach projektów "due dilligence" oraz zapewnienia poufności udostępnianych danych; negocjacji warunków transakcji z poszczególnymi inwestorami. Spółka będzie również zobowiązana do poniesienia wydatków związanych z drukowaniem i publikacją samego prospektu, opłatami za wprowadzenie akcji do obrotu publicznego i giełdowego (opłaty na rzecz Komisji Papierów Wartościowych oraz Giełdy Papierów Wartościowych). Spółka zamierza ponosić powyższe wydatki w oparciu o zasady określone w umowach podpisanych z podmiotami specjalistycznymi w poszczególnych zakresach. Po wykonaniu przez nich usług zostaną wystawione na Spółkę faktury VAT.

W związku z powyższym Spółka zadała pytanie, czy w świetle art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm., dalej: "u.p.d.o.p.") wymienione powyżej koszty, będą stanowiły dla Spółki koszt uzyskania przychodów.

Spółka wskazała, że zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. W katalogu wydatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodu, zamieszczonym w art. 16 ust 1 u.p.d.o.p., nie wymieniono wydatków związanych z podwyższeniem kapitału, ani też z emisją akcji w szczególności. Zatem jedynym warunkiem uznania rozważanych wydatków za koszty uzyskania przychodu jest istnienie pomiędzy nimi a osiągnięciem przychodu związku przyczynowo - skutkowego, czyli wykazanie, że poniesienie wydatku ma wpływ na powstanie lub zwiększenie przychodu. W przypadku wydatków związanych z emisją akcji, przychodami, z którymi są one związane, nie są kwoty uzyskane w wyniku tej emisji, przekazane na kapitał własny Spółki, lecz przychody uzyskiwane z działalności gospodarczej finansowanej tymi kwotami. Podwyższenie kapitału będące skutkiem emisji akcji nie jest bowiem celem samym w sobie, ma służyć pozyskaniu środków na finansowanie i rozwój działalności gospodarczej prowadzonej przez Spółkę - uzyskiwaniu przez Spółkę przychodów w przyszłości. Ponadto Spółka wyjaśniła, iż z dniem 1 stycznia 2007 r. ustawodawca wprowadził podział rozróżniający koszty na koszty bezpośrednio oraz pośrednio związane z przychodem. Koszty bezpośrednie obejmują wydatki, które są ściśle związane z danymi przychodami, jakie osiąga podmiot gospodarczy. Natomiast do kosztów pośrednich zalicza się wydatki, które nie wykazują związku z konkretnym przychodem oraz wydatki na zabezpieczenie lub zachowanie źródła przychodów, przykładowo mogą to być wydatki na marketing i reklamę działalności podatnika, wydatki na badanie rynku, wydatki na windykację należności, itp. Zdaniem Spółki, wydatki związane z podwyższeniem kapitału zakładowego, co do zasady, mają charakter kosztów pośrednich - są one bowiem ponoszone w celu zapewnienia przyszłych przychodów. Dzięki zwiększonemu kapitałowi zakładowemu Spółka może rozszerzyć swoją działalność, umocnić swoją pozycję, co w przyszłości ma wpłynąć na zwiększenie uzyskiwanych przez nią przychodów. Podwyższenie kapitału zakładowego prowadzi zatem do zabezpieczenia źródła przychodu jakim jest prowadzona przez Spółkę działalność opodatkowana, a zatem nie jest możliwe powiązanie tych działań z konkretnym uzyskiwanym przez Spółkę przychodem. Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie w praktyce podatkowej, w szczególności w wyrokach sądów administracyjnych oraz pismach władz podatkowych.

Spółka dla poparcia swego stanowiska powołała się na wyrok WSA w Warszawie z 10 czerwca 2008 r. (sygn. akt SA/Wa 544/08), wyrok WSA w Warszawie z 25 września 2008 r. (sygn. akt SA/Wa 370/08), wyrok WSA w Warszawie z 6 października 2008 r. (sygn. akt III SA/Wa 1419108), wyrok NSA z 22 lutego 2006 r., postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] maja 2007 r. (Nr [...]).

Spółka poniosła, że do kosztów związanych z emisją akcji nie mają zastosowania przepisy art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3 oraz art. 12. ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p., co oznacza, że do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się kosztów poniesionych w celu uzyskania przychodów (dochodów), które nie podlegają opodatkowaniu lub są wolne od podatku. Zasada ta dotyczy wyłącznie kosztów poniesionych w celu uzyskania przychodów (dochodów), które nie podlegają opodatkowaniu lub są wolne od podatku. Ponadto, mając powyższe na uwadze brzmienie art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p Spółka uznała, że środki otrzymane na utworzenie lub podwyższenie kapitału zakładowego nie stanowią przychodu w rozumieniu przepisów u.p.d.o.p. Wskazała, iż ustawodawca w art. 2 u.p.d.o.p. przewidział katalog przychodów, do których nie mają zastosowania przepisy u.p.d.o.p. (nie podlegające temu podatkowi) oraz katalog przychodów zwolnionych z opodatkowania (art. 17 u.p.d.o.p.). Spółka podkreśliła, że ustawodawca nie neguje, iż przychody określone w art. 2 jak i art. 17 u.p.d.o.p. są przychodami w rozumieniu u.p.d.o.p., jednak ustanawia zasady, w myśl których poszczególne przychody albo nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych (katalog zawarty w art. 2 u.p.d.o.p.), albo korzystają ze zwolnienia od opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych (katalog zawarty w art. 17 u.p.d.o.p.). Odrębną w stosunku do powyższych zasad jest regulacja zawarta w art. 12 u.p.d.o.p., w której w ust. 1 zawarto przykładowe wyliczenie jakie kwoty (wartości) otrzymywane przez podatnika stanowią przychód na gruncie u.p.d.o.p.. Jednocześnie zamknięty katalog określony przez ustawodawcę w art. 12 ust. 4 u.p.d.o.p. przedstawia grupę kwot (wartości), które podatnik może otrzymać z różnych tytułów, a które nie stanowią przychodu na gruncie u.p.d.o.p.. W efekcie, zdaniem Spółki, ustawodawca podzielił możliwe od otrzymania przez podatnika kwoty (wartości) na trzy grupy: przychody nie podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym, przychody zwolnione z opodatkowania oraz kwoty (wartości) otrzymane przez podatnika, które nie zaliczają się do przychodów na gruncie u.p.d.o.p.. Zdaniem Spółki, zasada wyrażona w art. 7 ust. 1 i 3 u.p.d.o.p., dotycząca zasad ustalania podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych odnosi się wyłącznie do grup kwot (wartości) otrzymanych przez podatnika, o których mowa w art. 2 lub art. 17 u.p.d.o.p.. Nie dotyczy natomiast grupy kwot (wartości) określonych w art. 12 ust 4 u.p.d.o.p., ponieważ ten ostatni katalog wskazuje nie na przychody zwolnione lub nie podlegające opodatkowaniu, a na kwoty (wartości), które w ogóle nie stanowią przychodu na gruncie updop. Zgodnie z generalną zasadą wyrażoną w art. 7 ust. 1 i 2 u.p.d.o.p. przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych jest dochód. Z kolei dochodem jest nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Przepis art. 7 ust. 3 u.p.d.o.p. określa natomiast szczegółowe zasady ustalania dochodu będącego podstawą opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Przy wyliczaniu podstawy opodatkowania nie bierze się pod uwagę przychodu nie podlegającego opodatkowaniu jak również przychodu zwolnionego z opodatkowania, a w konsekwencji nie pomniejsza się przychodu o koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodu nie podlegającego opodatkowaniu oraz przychodu zwolnionego. Art. 7 ust. 3 u.p.d.o.p. nie odnosi się do kwot (wartości), które nie stanowią przychodu. Zdaniem Spółki nie ma takiej potrzeby, ponieważ jeśli podatnik otrzyma kwoty (wartości) określone w art. 12 ust. 4 u.p.d.o.p., nie może ich uznać za przychód, a co za tym idzie, nie bierze ich pod uwagę przy wyliczaniu podstawy opodatkowania. Jeśli kwota uzyskana przez podatnika nie stanowi na gruncie u.p.d.o.p. przychodu, nie może być brana pod uwagę przy wyliczaniu podstawy opodatkowania, w efekcie, zdaniem Spółki przepis art. 7 ust. 3 u.p.d.o.p. nie ma zastosowania w przedmiotowym stanie faktycznym. Spółka wskazała, iż brak jest podstaw, aby koszty związane z podwyższeniem kapitału zakładowego zostały uznane za koszty bezpośrednie. Wydatki poniesione przez Spółkę są kosztami pośrednimi i jako takie mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Spółka stwierdziła, że powyższa interpretacja przepisów art. 7 ust 3 pkt 1 i 3 oraz art. 12 ust 4 u.p.d.o.p. znajduje potwierdzenie w wyroku WSA w Białymstoku z 21 stycznia 2009 r. (sygn. akt I SA/Bk 514/03), w wyroku WSA w Warszawie z 26 marca 2003 r. (sygn. akt III SA/Wa 2213/07) i w wyroku WSA w Lublinie z 7 marca 2007 r. (sygn. akt I SA/Lu 82/07). W konsekwencji, zdaniem Spółki, zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych w związku z emisją akcji jest możliwe, o ile zostanie wykazany związek tych wydatków z przychodami Spółki uzyskiwanymi z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Wskazane powyżej wydatki poniesione w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego poprzez emisję akcji stanowią koszty uzyskania przychodów Spółki w dacie ich poniesienia.

W interpretacji indywidualnej z [...] września 2010 r. Minister Finansów, z upoważnienia którego działał Dyrektor Izby Skarbowej w W., uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe.

Organ, powołując się na art. 302, art. 306 pkt 2, art. 310 § 1 oraz art. 431 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej: "Ksh") wyjaśnił, iż wszelkie koszty ponoszone przez spółkę akcyjną przy jej założeniu lub rozszerzeniu, związane z emisją akcji lub podwyższeniem wartości nominalnej dotychczasowych akcji, pozostają w bezpośrednim związku z utworzeniem lub podwyższeniem kapitału zakładowego.

Ponadto Minister Finansów stwierdził, iż w świetle art. 12 ust. 1 pkt 1 oraz art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. przychody uzyskane w wyniku podwyższenia kapitału zakładowego, nie stanowią przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Powołując się na art. 15 ust. 1 w zw. w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. Organ wyjaśnił, iż każdorazowy wydatek poniesiony przez podatnika powinien podlegać indywidualnej ocenie w celu dokonania jego kwalifikacji prawnej. Wyjątkiem jest jedynie sytuacja, gdy ustawa wyraźnie wskazuje jego przynależność do kategorii kosztów uzyskania przychodów lub wyłącza możliwość zaliczenia go do tego rodzaju kosztów. W pozostałych przypadkach należy natomiast zbadać istnienie związku pomiędzy poniesionym kosztem, a powstaniem przychodu. Kosztem uzyskania przychodów będą zarówno wydatki, których poniesienie bezpośrednio przekłada się na uzyskanie konkretnych przychodów, jak i takie, których nie można w taki sposób przypisać do określonych przychodów, ale są racjonalnie uzasadnione jako zmierzające do ich osiągnięcia. Istotą utworzenia i podwyższenia kapitału zakładowego jest zgromadzenie środków niezbędnych dla funkcjonowania Spółki jako osoby prawnej. Skoro zatem zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. do przychodów nie zalicza się przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego, to wartości majątkowe wniesione na pokrycie kapitału zakładowego spółki nie stanowią - zdaniem Ministra Finansów - jej przychodu podatkowego. Organ wyjaśnił, iż kapitał zakładowy spółki akcyjnej stanowi podstawę majątkową działalności spółki i odpowiedzialności wobec wierzycieli. W statucie spółki wymienia się go jako kwotę pieniężną wpłacaną przez jej akcjonariuszy. Kapitał musi być pokryty poprzez wniesienie wkładów w postaci gotówkowej, wkładami niepieniężnymi albo w jeden i drugi sposób.

Ponadto Minister Finansów podniósł, że skoro w świetle art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. wartości majątkowe wniesione na pokrycie kapitału zakładowego Spółki nie stanowią jej przychodu, to wydatków związanych z pozyskaniem kapitału zakładowego nie można traktować jako kosztów uzyskania przychodów. Nie odnoszą się one bowiem do przychodu podatkowego. Są bezpośrednio powiązane z przeprowadzeniem neutralnej podatkowo operacji na kapitale zakładowym Spółki. Przychód ten nie powstaje jako efekt bieżącej działalności gospodarczej podatnika. Organ stwierdził również, że Spółka ma prawo oczekiwać, iż w określonej perspektywie czasowej podwyższenie kapitału i związane z tym rozszerzenie działalności będzie generowało zwiększone przychody, ale będą to już przychody z bieżącej działalności gospodarczej. Przychód z tej działalności jest przychodem odrębnym od przychodu otrzymanego na podwyższenie kapitału zakładowego. Z osiągnięciem tego przychodu będą się wiązały odrębne wydatki stanowiące koszt jego uzyskania. Skoro więc przychód otrzymany na powiększenie kapitału zakładowego nie stanowi przychodu dla celów podatkowych, to koszty jego uzyskania, nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p..

Odnosząc się do powoływanych przez Spółkę pism oraz orzeczeń sądowych Minister Finansów wyjaśnił, iż zostały one wydane w indywidualnych sprawach w odzwierciedleniu do konkretnego stanu faktycznego i nie mają charakteru wiążącej wykładni prawa podatkowego. Dotyczą sytuacji analogicznych do przedstawionej we wniosku. Zaznaczył, iż o ile, w ostatnich latach zostały wydane orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych zarówno zgodne ze stanowiskiem jak i przeciwne do stanowiska Spółki (wyrok WSA w Warszawie z 14 sierpnia 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 3917/06; wyrok WSA w Bydgoszczy z 10 października 2007 r. sygn. akt I SA/Bd 546/07., wyrok WSA w Bydgoszczy z 20 maja 2008 r. sygn. akt I SA/Bd 91/08, wyrok WSA w Warszawie z 23 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 46/08, wyrok WSA w Warszawie z 23 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 2220/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z 22 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Bd 73/08, wyrok WSA w Bydgoszczy z 8 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Bd 44/08, wyrok WSA w Poznaniu z 27 października 2009 sygn. akt I SA/Po 426/09) to o tyle, wydane w ostatnim czasie orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego kształtują jednolitą linię orzecznictwa potwierdzając stanowisko organu podatkowego (wyrok NSA z 23 lutego 2009 r. sygn. akt II FSK 1753/07, wyrok NSA z 21 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 897/08; wyrok NSA z 25 czerwca 2009 r. sygn. akt II FSK 217/08, wyrok NSA z 29 października 2009 r. sygn. akt II FSK 803/08, wyrok NSA z 26 listopada 2009 r. sygn. akt II FSK 1016/08, wyrok NSA z 15 grudnia 2009 r. sygn. akt II FSK 2085/08 i sygn. akt. II FSK 1207/08, wyrok NSA z 21 stycznia 2010 r. sygn. akt II FSK 1446/08 oraz wyrok NSA z 10 lutego 2010 r. sygn. akt II FSK 1450/08).

W wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa Spółka podtrzymała swoje stanowisko w sprawie i wniosła o zmianę wydanej interpretacji.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.

W skardze złożonej na interpretację indywidualną Spółka wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie od strony przeciwnej na swoją rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie:

- art. 15 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 4 pkt 4 oraz art. 7 ust. 3 u.p.d.o.p. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że wyłączenie z przychodów podatkowych kwot otrzymanych na powiększenie kapitału zakładowego przesądza o braku możliwości uznania za koszt podatkowy wydatków poniesionych w związku z podwyższeniem tego kapitału na gruncie reguły ogólnej wskazanej w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. i w konsekwencji - uznaniu stanowiska przedstawionego przez Spółkę za nieprawidłowe;

- art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa") przez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 4 pkt 4 oraz art. 7 ust. 3 updop;

- art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej przez prowadzenie postępowania zmierzającego do wydania interpretacji w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych, czego szczególnym przejawem jest dokonanie błędnej oceny przedstawionego przez Spółkę stanu faktycznego poprzez bezpodstawne przyjęcie przez organ podatkowy, że wydatki związane z podwyższeniem kapitału zakładowego należy postrzegać jako wydatki powiązane wyłącznie i bezpośrednio z podwyższeniem kapitału zakładowego Spółki;

- art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej przez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie podatkowym z mocy tego przepisu i brak wnikliwej analizy stanu prawnego w kontekście przedstawionego stanu faktycznego, a przez to dokonanie nieprawidłowej oceny prawnej art. 15 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 4 pkt 4 oraz art. 7 ust. 3 u.p.d.o.p. i w konsekwencji uznanie stanowiska Spółki za nieprawidłowe.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargę należało uwzględnić, poprzez uchylenie zaskarżonej interpretacji.

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie stanowi kwestia, czy mogły być kosztami uzyskania przychodów poniesione przez Spółkę (spółkę akcyjną) wydatki związane z podwyższeniem jego kapitału zakładowego wskazane we wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych

Zdaniem Spółki, wskazane powyżej wydatki poniesione w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego poprzez emisję akcji stanowią koszty uzyskania przychodów Spółki w dacie ich poniesienia, natomiast w ocenie Ministra Finansów - przeciwnie - żaden z tych wydatków nie może być uważany za koszt uzyskania przychodów.

Jako że problem ten, a więc możliwość kwalifikowania jako koszty uzyskania przychodów rozmaitych kategorii wydatków ponoszonych w związku z podwyższaniem kapitału zakładowego spółek handlowych, budził poważne wątpliwości prawne i wywoływał rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, rozstrzygnięciu tego problemu poświęcona była uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2011 r. II FPS 6/10.

Przystępując do analizy powyższego zagadnienia Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił na wstępie uwagę, iż obok wskazanych przez skład orzekający, który zwrócił się o podjęcie uchwały, przepisów, tj. art. 15 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3 oraz art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p., istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy będą także miały art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 12 ust. 1 tej ustawy.

Przepisy te, obok wymienionego w pytaniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., decydują o konstrukcji podatku dochodowego od osób prawnych. Kształtują bowiem podstawowe dla tego podatku kategorie pojęciowe, takie jak: "dochód", "przychód", "koszty uzyskania przychodu".

Analizując powyższe przepisy we wzajemnym ich powiązaniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, iż nie ma racjonalnych podstaw do uznania, że ustawodawca posługując się w art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p. określeniem "nadwyżka sumy przychodów", w art. 12 ust. 1 "przychodami", w art. 12 ust. 4 "do przychodów", w art. 15 ust. 1 "kosztami uzyskania przychodów", nadawał różne znaczenie przychodom niż to, jakie wynika z art. 12 ust. 1 tej ustawy. Pojęcie to dla właściwego rozumienia wskazanych przepisów musi być jednolicie rozumiane niezależnie od tego, w jakim kontekście zostało użyte i jaką nadano mu formę gramatyczną.

Z kolei o tym, że w art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. wskazano przychody w podanym rozumieniu świadczy użycie w tym przepisie sformułowania - do przychodów nie zalicza się "przychodów". Nie może być mowy o innych przychodach niż te, które mieszczą się w ogólnej kategorii przychodów definiowanych w art. 12 ust. 1 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż szczególne znaczenie dla analizowanego problemu ma właśnie kategoria tzw. przychodów wyłączonych z opodatkowania (art. 12 ust. 4 u.p.d.o.p.). Przychody wskazane w tym przepisie są neutralne podatkowo. Nie stanowią bowiem podstawy ustalania dochodu podatnika, podlegającego opodatkowaniu.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny poddał szczegółowej analizie użyte w art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. pojęcie "kapitału zakładowego", w kontekście uregulowań zawartych w Kodeksie spółek handlowych oraz w ujęciu bilansowym na podstawie przepisów ustawy o rachunkowości.

Zwrócił m.in. uwagę, iż wynikające z regulacji Kodeksu spółek handlowych funkcje gwarancyjne kapitału zakładowego oraz zasada nienaruszalności kapitału powodują, iż w zakresie dotyczącym opodatkowania opłacenie (pokrycie) objętych akcji i wycofanie objęcia (pokrycia) jest neutralne podatkowo dla spółki kapitałowej otrzymującej, jak i akcjonariusza będącego osobą prawną. Zasadę tę reguluje omówiony przepis art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. stanowiąc, że do przychodów do opodatkowania dla spółki wydającej udziały lub akcje nie zalicza przychodów (gotówkowych i rzeczowych) otrzymanych na utworzenie lub podwyższenie kapitału zakładowego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, chybione natomiast było powołanie się przez sądy administracyjne oraz organy udzielające interpretacji na przepisy art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3 u.p.d.o.p., jako decydujące o tym, iż sporne wydatki, poniesione przez spółkę akcyjną na podwyższenie kapitału zakładowego związane z emisją akcji, nie mogły stanowić kosztów uzyskania przychodów. W art. 7 ust. 3 wskazane zostały przypadki wyłączeń przychodów z niektórych źródeł, które nie są brane pod uwagę przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania. Przy ustalaniu dochodu nie uwzględnia się, m.in. przychodów ze źródeł przychodów położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli dochody z tych źródeł nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym albo są wolne od opodatkowania (art. 7 ust. 3 pkt 1 u.p.d.o.p.). Związane z tego rodzaju przychodami koszty uzyskania przychodów są neutralne podatkowo, tj. nie mogą pomniejszać przychodów z innych źródeł wpływając tym samym na zmniejszenie dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania (art. 7 ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p.). Na zasadzie wykładni systemowej wewnętrznej "dochody wolne od opodatkowania" oznaczają dochody wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-49 u.p.d.o.p. Natomiast "dochody ze źródeł niepodlegających opodatkowaniu" oznaczają dochody wynikające z przychodów wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1-4 u.p.d.o.p. W żadnej z tych kategorii - co wynika z enumeratywnego wyliczenia - nie mieszczą się przychody na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2009 r., II FSK 1207/08; z dnia 8 czerwca 2010 r. II FSK 202/09).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż w takiej sytuacji art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3 u.p.d.o.p., jak błędnie to przyjmował Minister Finansów oraz sąd pierwszej instancji, nie mógł odnosić się do odrębnej kategorii przychodów wyłączonych na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 1-20 u.p.d.o.p. Przepisy te w takim zakresie nie mogły zostać uznane za rozstrzygające o wyniku rozpoznawanej sprawy.

W dalszym toku rozważań Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił znaczenie dla rozpatrywanego problemu ustawowego rozróżnienia kategorii kosztów bezpośrednich i pośrednich oraz szczegółowo omówił konsekwencje wynikające, nie tylko dla ustalenia potrącalności tych kosztów w czasie, z takiego podziału.

Następnie powołane zostały wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. wyrok z dnia 22 lutego 2006 r., sygn. akt II FSK 191/05), w których Sąd ten odwołując się do treści art. 15 ust. 1 oraz art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. konsekwentnie przyjmował ocenę, iż wydatki poniesione w bezpośrednim związku z utworzeniem lub powiększeniem kapitału zakładowego spółki kapitałowej nie stanowią kosztów uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób prawnych. Natomiast wydatki na obsługę prawną, o których mowa w w/w wyroku z dnia 22 lutego 2006 r., według obecnie obowiązujących regulacji stanowiąc koszty ogólne funkcjonowania osoby prawnej (koszty pośrednie), podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów w dniu, na który ujęto ten koszt w księgach rachunkowych (art. 15 ust. 4, 4d i 4e u.p.d.o.p.). Podobne do omówionych reguł zaliczenia wydatków ogólnych funkcjonowania osoby prawnej należy odnieść do wskazywanych wydatków związanych z doradztwem inwestycyjnym, pomocą prawną, usługami audytorskimi, usługami i pośrednictwem firmy inwestycyjnej, usługami marketingowymi i poligraficznymi, wycenami i tłumaczeniami.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż na tle przedstawionych przepisów decydująca o wyniku sprawy była wykładnia art. 15 ust. 1 i art. 12 ust. 4 pkt 4 w związku z art. 7 ust. 1 i 2 u.p.d.o.p.

Dokonując analizy prawnej tych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził dalej, że art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. dotyczy przychodów wyłączonych z przychodów opodatkowanych, które są przysporzeniami traktowanymi przez przepisy o rachunkowości jako niebędące składnikiem rachunku wyników. Są to zdarzenia bilansowe, które z natury rzeczy nie stanowią przychodów. Innymi słowy, ponieważ operacje te nie mają charakteru definitywnego, to powinny być neutralne podatkowo. Podzielając ten punkt widzenia za uprawniony należy uznać wniosek, iż koszty ponoszone w celu utworzenia lub powiększenia kapitału zakładowego, funduszu udziałowego albo funduszu założycielskiego, albo funduszu statutowego w banku państwowym, albo funduszu organizacyjnego ubezpieczyciela, o których mowa w art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p., a więc koszty poniesione na utworzenie lub powiększenie źródła przychodów, nie mogą być uznane za koszty podatkowe, chociażby pośrednio zorientowane na uzyskanie przychodów, gdyż inny jest cel ich poniesienia. Wpłaty na podwyższenie kapitału w drodze emisji akcji nie są dla spółki przysporzeniem o charakterze trwałym i jako służące budowie źródła przychodów mają zasadniczo odmienny charakter od wydatków związanych z uzyskaniem przychodów (pośrednio czy bezpośrednio), względnie zmierzających do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów. Chybione jest w związku z tym rozumowanie, że przedmiotowe wydatki należy łączyć nie z przysporzeniami związanymi z utworzeniem lub powiększeniem kapitału zakładowego, lecz z przychodami, które dopiero zostaną uzyskane z działalności gospodarczej. Należy dodatkowo podnieść, że kwalifikując określony wydatek jako koszt podatkowy, trzeba brać pod uwagę moment poniesienia wydatku, a nie moment osiągnięcia przychodów. Nieuprawnione jest łączenie w sposób pośredni wydatków powiązanych z przychodem nieopodatkowanym z osiągnięciem innych przychodów, o których mowa w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.

W uchwale wskazano dalej, iż w pełni należy podzielić pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 29 grudnia 2009 r. II FSK 2085/08, że zawarty w art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p., zwrot normatywny "do przychodów nie zalicza się" odnosi się do przychodów w rozumieniu art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p., który stanowi w istotnym dla sprawy zakresie, że dochodem jest nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym. Przepis art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. wskazane w nim przychody z przychodów określonych w art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p. wyłącza. Ponieważ art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p. mówi także o zdefiniowanych w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. kosztach uzyskania przychodów jako kategorii współtworzącej dochód wskutek pomniejszenia przychodów o te koszty, staje się oczywiste, że koszty uzyskania przychodów nie mogą być wiązane z przychodami, które z przychodów w rozumieniu wynikającym z art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p. zostały wyłączone. Stwierdzone powyżej rozróżnienie przychodu podatkowego, a więc przychodu określonego w art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p., do którego odnoszą się koszty jego uzyskania, o których mowa w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., od przychodu (przysporzenia) określonego w art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p., do którego zdefiniowane w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. koszty uzyskania nie mają zastosowania, ma decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia o zaliczeniu spornych wydatków do kosztów uzyskania przychodów.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro z przedstawionego w złożonym wniosku o wydanie interpretacji opisu stanu faktycznego wynikało, że ponoszone wydatki były bezpośrednio związane z pozyskaniem dodatkowego kapitału w drodze emisji publicznej akcji, to wydatki te nie mogły stanowić kosztu podatkowego w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.

W podsumowaniu przeprowadzonych wywodów Naczelny Sąd Administracyjny sformułował w uchwale tezę, iż tylko wydatki związane z emisją nowych akcji, bez których nie jest możliwe podwyższenie przez spółkę akcyjną kapitału zakładowego, nie są kosztami uzyskania przychodów, stosownie do art. 12 ust. 4 pkt 4 oraz art. 7 ust. 1 i 2 w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.

Do tego rodzaju wydatków niewątpliwie należy zaliczyć opłaty notarialne, sądowe, podatek od czynności cywilnoprawnych, a w przypadku podwyższenia kapitału w drodze emisji akcji będących przedmiotem oferty publicznej objętych prospektem emisyjnym dodatkowo ponoszone w związku z tym opłaty giełdowe, koszty druku dokumentów akcyjnych, koszty sporządzenia, drukowania oraz dystrybucji prospektu emisyjnego lub jego skróconej wersji oraz koszty oferowania papierów wartościowych.

Pozostałe wydatki stanowiąc koszty ogólne funkcjonowania spółki kapitałowej stanowią zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. koszty uzyskania przychodów.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni stanowisko przedstawione w powyższej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również uzasadniającą je argumentację.

W odniesieniu do zaskarżonej interpretacji stwierdzić zatem należy, iż Minister Finansów dokonał w niej prawnopodatkowej interpretacji wydatków związanych z podwyższeniem kapitału zakładowego w sposób odmienny od wskazanego w uchwale z dnia 24 stycznia 2011 r.

Biorąc pod uwagę powyższe Minister Finansów powinien dokonać ponownej oceny wydatków wskazanych we wniosku o wydanie interpretacji, odnosząc tę ocenę – inaczej niż w interpretacji zaskarżonej – nie do wszystkich tych wydatków zbiorczo, lecz indywidualnie do każdej konkretnej pozycji wymienionej we wniosku. Musi zatem sklasyfikować poszczególne wydatki z uwzględnieniem sformułowanego w uchwale z dnia 24 stycznia 2011 r. kryterium stopnia intensywności związku kosztu z podwyższeniem kapitału zakładowego, biorąc pod uwagę kategoryzację kosztów przeprowadzoną w uchwale w sposób ogólny i przykładowy. Jeżeli związek ów jest bezpośredni, warunkując to podwyższenie i stanowiąc w tym zakresie warunek sine qua non, to wydatek nie może być uznany za koszt uzyskania przychodu.

W przeciwnym przypadku, gdy związek jest jedynie pośredni, a wydatek może uchodzić za ogólnoadministracyjny koszt funkcjonowania osoby prawnej – klasyfikacja ta powinna być odmienna, zgodna z wnioskiem o wydanie interpretacji. Nie ulega przy tym wątpliwości, że organ uczyni zadość opisywanym obowiązkom tylko wtedy, gdy da przekonujący wyraz swojej ocenie, wyjaśniając precyzyjnie, który wydatek może być zaliczony do kosztów uzyskania przychodów i dlaczego, a szczególnie starannie który – jako związany bezpośrednio z podwyższeniem kapitału zakładowego – do takich kosztów zaliczony być nie może. Zwłaszcza w tym ostatnim zakresie argumentacja nie może być ogólnikowa, jak to miało miejsce w zaskarżonej interpretacji.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 146 § 1, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji