Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1021/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b (pkt 2), art. 16a, art. 24
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7 i art. 77 par. 1, art. 8, art. 9
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i art. 135, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 11 ust. 1 i 3, art. 12 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K.[...] z dnia [...] 2013 r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] – po rozpoznaniu wniosku E. L. z dnia [...] czerwca 2013 r. – Burmistrz Miasta i Gminy K.[...] ([...]), wskazując w podstawie prawnej m.in. art. 17 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), odmówił przyznania wnioskodawczyni następujących świadczeń w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad D. L.: 1) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1; 2) opłacania składki na ubezpieczenia społeczne; 3) opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jako powód odmowy organ powołał w osnowie fakt, że niepełnosprawność dziecka powstała pomiędzy 18 a 25 rokiem życia oraz nie w trakcie rwania nauki.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że, rozpatrując wniosek strony złożony w dniu [...] czerwca 2013 r. w związku z opieką nad synem D. L., stwierdził, że wnioskodawczyni jest osobą rezygnującą z podjęcia zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym synem, który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] czerwca 2010 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do [...] 2015 r. Organ podniósł, że z przedmiotowego orzeczenia wynika, że niepełnosprawność syna istnieje od dnia [...] 2007 r., tj. w wieku 22 lat, a z przedstawionych przez stronę świadectw szkolnych wynika, że syn zakończył edukację w 2005 r. Wobec tych ustaleń organ uznał, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia z art. 17 powołanej ustawy, bowiem zgodnie z art. 17 ust. 1b pkt 2 tej ustawy "świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia".

W odwołaniu od decyzji wnioskodawczyni podniosła, że została pokrzywdzona w wyniku nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2013 r., o czym została powiadomiona w piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r., a dotychczas obowiązująca decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia [...] 2010 r. wygasła z mocy prawa, zgodnie z przepisami ustawy zmieniającej i zachowała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości dotychczasowej do 30 czerwca 2013 r. Podniosła, że na podstawie nowych przepisów świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje z uwagi na brzmienie art. 18 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem syn ukończył naukę w szkole średniej, mając 21 lat, a jego niepełnosprawność powstała w wieku 22 lat. Podniosła, że nie ma żadnego źródła dochodu na syna, a zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem syna i zrezygnowała z jakiegokolwiek zatrudnienia i wykonywania pracy zarobkowej. Z treści odwołania wynika, że strona domagała się przyznania jej świadczenia rodzinnego, powołując się na okoliczności związane z koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym synem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, wskazując na przesłanki uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1b znowelizowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził, że pomimo sprawowania opieki nad synem wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że niepełnosprawność syna powstała po ukończeniu przez niego szkoły w 2007 r. Kolegium wyjaśniło, że przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych nie zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu i organ administracyjny nie może odstępować nawet w sytuacjach wyjątkowych od bezwzględnie określonych zasad przyznawania przedmiotowych świadczeń. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że fakt wcześniejszego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez wnioskodawczyni nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem z dniem 1 stycznia 2013 r. zmianie uległy przepisy stanowiące podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia m.in. przez dodanie do ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 17 ust.1b. Ponadto organ zauważył, że strona z uwagi na fakt sprawowania opieki nad synem powinna wystąpić do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W swojej skardze E. L., kwestionując prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium, przedstawiła argumentację tożsamą z treścią zarzutów i uzasadnienia zawartego w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy znowelizowanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Trzeba przy tym zauważyć, że w wyniku nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonanej ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548), która z dniem 1 stycznia 2013 r. nastąpiła istotna zmiana przepisów dotyczących świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną.

Obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego – świadczenia z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – wprowadzono specjalny zasiłek opiekuńczy uregulowany w art. 16a tej ustawy. Przy czym przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zostały zawężone m.in. poprzez wprowadzenie dodatkowej przesłanki czasowej, w której powinna powstać niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Otóż zgodnie z art. 17 ust. 1b tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Natomiast specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust. 2 tej ustawy).

Ponadto trzeba zauważyć, że art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw stanowił, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowały prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Natomiast art. 11 w ust. 3 przewidywał, że wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1. Przepis art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej zastał jednakże uznany za niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 (Dz.U. z 2013 r., poz. 1557). Dodać należy, że art. 12 ust. 1-3 ustawy zmieniającej przewidywał ponadto, że osobom, o których mowa w art. 11 ust. 1, spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz osobom, którym przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, za każdy miesiąc w okresie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do dnia 30 czerwca 2013 r., w którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, przysługuje dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego (ust. 1) w wysokości 100 zł miesięcznie (ust. 2), które to prawo powinien ustalić z urzędu właściwy wójt, burmistrz lub prezydent miasta (ust. 3).

Podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem stanowiło niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na fakt, że niepełnosprawność syna powstała po ukończeniu 18. roku życia, a zarazem po zakończeniu nauki w szkole średniej. Organ ten wywodził w niniejszej sprawie skutki prawne z daty i okoliczności powstania niepełnosprawności syna wnioskodawczyni (niepełnosprawność powstała w wieku 22 lat, już po zakończeniu nauki w 2005 r.) oraz dwóch innych faktów: pierwszego, że skarżąca wykonuje opiekę nad niepełnosprawnym synem i w związku z tym zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym synem; drugiego, że w dniu [...] czerwca 2013 r. złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu.

Przechodząc do omówienia uchybień stwierdzonych w wyniku przeprowadzenia kontroli działania organów administracji w niniejszej sprawie, należy wskazać, że postępowaniu prowadzonym przez organy obydwu instancji doszło do naruszenia zasad z art. 7, art. 8 i art. 9 kpa, jak również przepisu art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, co znalazło bezpośrednie przełożenie na wynik sprawy. Pierwsze dwie powołane zasady w powiązaniu z przepisem art. 77 § 1 kpa nakazują organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, przy tym w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej. Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie, a zatem zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy.

Zasada z art. 9 kpa nakłada na organy administracji obowiązek należytego informowania stron o okolicznościach prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, jak i czuwania, aby uczestnicy postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wyjaśnienia i wskazówki powinny dotyczyć dopuszczalności wniosku czy też stanu sprawy.

Ponadto, żądanie strony w postępowaniu administracyjnym należy oceniać na podstawie treści pisma przez nią wniesionego, a nie na podstawie tytułu pisma (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 761/10 – dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ), zaś w sytuacji, gdy strona zgłasza żądanie w formularzu wymaganym przez organ administracji, istotne znaczenie ma również to, jakie informacje i pomoc uzyskała strona od organu administracji, który poprzez udostępnienie stronie danego formularza wniosku o określonej treści żądanie strony niejako doprecyzowuje i kwalifikuje prawnie.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a także osób, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny. Przepis art. 23 ust. 4aa powołanej ustawy stanowi, że jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące okoliczności, o których mowa w art. 17, organ właściwy może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), w celu weryfikacji okoliczności, o których mowa w art. 17. Z kolei zgodnie z art. 23 ust. 4e ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalając prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ właściwy zwraca się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji okoliczności dotyczących spełniania warunków, o których mowa w art. 16a. Przepis art. 23 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że minister właściwy do spraw rodziny określi, w drodze rozporządzenia, sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz wzory m.in. wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych.

Z powołanych przepisów wynika, że postępowanie o przyznanie świadczeń rodzinnych wszczynane jest na wniosek strony i od woli strony zależy, z jakim żądaniem wystąpi do organu. Rolą zaś organu jest, jak to już zostało wspomniane, dbałość o słuszne interesy strony – wnioskodawcy (art. 7 kpa), działanie w sposób budzący zaufanie strony do władzy publicznej (art. 8 kpa), a także informowanie w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa).

W związku z powyższym należy stwierdzić, że do obowiązków organów pomocy rodzinie przyznających świadczenia rodzinne należy właściwe rozpoznanie treści żądań (wniosków) strony zwracającej się o przyznanie świadczenia, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji faktycznej i prawnej strony, jak również wyjaśnianie treści przepisów prawnych, które w sprawie mogą znaleźć zastosowanie. Czynności te powinny mieć miejsce już na etapie formułowania przez stronę żądania (wniosku), albowiem od jego kształtu (treści) zależy zakres przedmiotowy sprawy, a w konsekwencji ewentualne uzyskanie prawa do odpowiedniego do sytuacji strony świadczenia. Jednocześnie należy dodać, że samo sformalizowanie wniosku o świadczenia rodzinne poprzez utworzenie odpowiednich formularzy i żądanie przedłożenia licznych dokumentów służyć ma odpowiedniemu rozpoznaniu potrzeb strony i rzetelnemu zbadaniu jego sytuacji faktycznej i prawnej. Nie może zaś być sposobem na ograniczenie lub pozbawienie strony prawa do należnego jej świadczenia. W jednym z wyroków tutejszy Sąd trafnie wskazał, że wzory wniosków mają wyłącznie charakter wzorców, ułatwiających praktyczne składanie wniosków dla spełnienia wymogów ustawowych, nie mogą zaś tamować drogi dla dochodzenia praw przez stronę (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 91/08, LEX nr 504604 – dostępny w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy uznać należy, że organy orzekające nie wyjaśniły wszechstronnie jakiej treści było rzeczywiste żądanie (wniosek) skarżącej sformułowane w dniu [...] czerwca 2013 r. W tym dniu strona złożyła wniosek na formularzu wymaganym dla wniosków o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; we wniosku wskazała jako podopiecznego swojego syna D. L. Wniosek wraz z załącznikami (m.in. dotyczące syna orzeczenie o niepełnosprawności, świadectwa szkolne) zostało odebrane przez organ I instancji i nie wzbudziło wątpliwości organu I, a następnie II instancji. Organy uznały, że skarżąca wnosi o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, po zmianie tej ustawy obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 r.

W ocenie Sądu organy obu instancji nie dochowały należytej staranności w ustaleniu, o jakie świadczenie rodzinne ubiega się skarżąca w związku z koniecznością wykonywania stałej opieki nad niepełnosprawnym synem. Z akt sprawy nie wynika, by strona została poinformowana o rzeczywistym znaczeniu dla jej praw i obowiązków zmiany przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązującej od 1 stycznia 2013 r. w zakresie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz wprowadzenia nowego świadczenia – specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, który w pewnym zakresie miał zastąpić uprzednie świadczenie pielęgnacyjne. Wprawdzie w odwołaniu i skardze wspomniała, że pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. została powiadomiona o zmianie ustawy, jednak z żadnej jej wypowiedzi nie wynika, aby miała świadomość możliwości ubiegania się o inne, wprowadzone do ustawy w wyniku wspomnianej nowelizacji, zbliżone do świadczenia pielęgnacyjnego świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na uwadze treść powołanych przepisów ustawy oświadczeniach rodzinnych (w szczególności art. 16a i art. 17), a także fundamentalne znaczenie dla przebiegu każdego postępowania administracyjnego ogólnych zasad: prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 kpa) oraz informowania stron (art. 9 kpa) stwierdzić należy, że rolą organów orzekających było – wobec istotnej zmiany przepisów prawa materialnego, a także w kontekście sytuacji faktycznej strony, zwłaszcza okoliczności, że niepełnosprawność syna skarżącej powstała, jak niewątpliwie ustalono, po ukończeniu 18. roku życia, jak i po zakończeniu nauki w szkole średniej (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach publicznych) – poinformowanie skarżącej o przesłankach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, a następnie wyjaśnienie, o jakie świadczenie rodzinne skarżąca wnosi. Dopiero wówczas, po ustaleniu rzeczywistej treści wniosku skarżącej organy uprawnione byłyby do rozpoznania sprawy merytorycznie.

W niniejszej sprawie nie powinno budzić wątpliwości, że strona, składając wniosek z dnia [...] czerwca 2013 r., w istocie wystąpiła o takie świadczenie, które może rzeczywiście otrzymać w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawnym synem, nie zaś o takie świadczenie, do którego uprawnienie utraciła wskutek znowelizowania ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nowe świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzone zostało bowiem, w ocenie Sądu, w celu zrekompensowania podmiotom pobierającym świadczenie pielęgnacyjne na dotychczasowych zasadach, a niespełniającym warunków dodanych ustawą nowelizacyjną z dnia 7 grudnia 2012 r., co powoduje niemożność jego uzyskania na nowych warunkach. Przy czym chodzi wyłącznie o te osoby, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi takiego wsparcia.

Sąd uznaje za stosowne, na marginesie zasadniczych rozważań, wyjaśnić w tym miejscu, że interpretacja, zgodnie z którą w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych – inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy – świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi wyłącznie w wyniku rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy, niweczy cel nowelizacji i jednocześnie jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Zgodnie z tą zasadą wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Wykładnia literalna art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi natomiast do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b tej ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi". Co istotne, taka wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. jako bezrobotni rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). Specjalny zasiłek opiekuńczy stanowi swoisty rodzaj wynagradzania (rekompensaty) przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Tym samym, to fakt niepozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny pozostawać musi okolicznością decydującą dla ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, bez względu na to, czy chodzi o niepozostawanie w zatrudnieniu spowodowane rezygnacją z zatrudnienia lub rezygnacją z podjęcia zatrudnienia. Fikcją i stwarzaniem pola do nadużyć, które nowelizacja miała wyeliminować, byłoby wymaganie od osoby niezatrudnionej ze względu na sprawowanie faktycznie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wyłącznie po to, by następnie z niej zrezygnować w celu spełnienia tej przesłanki otrzymania świadczenia. Celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jako rekompensaty Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna, nie może niweczyć – prowadząc w konsekwencji do pozbawienia prawa do tego świadczenia - forma podjęcia bądź rezygnacji z zatrudnienia. Nie sposób jest przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji RP, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (tak WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 19 września 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 408/13 – orzeczenie dostępne jw.).

W ustalonych okolicznościach sprawy – skarżąca działała w zaufaniu do instytucji publicznej realizującej zadania z zakresu pomocy społecznej – działanie organu I instancji wskazywało na istotne naruszenie zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) oraz obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 kpa), jak i zasady udzielania informacji (art. 9 kpa), co znalazło swoje przełożenie na niedopuszczalne zakwalifikowanie żądania skarżącej, jako wniosku o przyznanie świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które określonym stanie prawnym jej nie przysługiwało, podczas gdy zakwalifikowanie tego wniosku, jako żądania przyznania świadczenia z art. 16a powołanej ustawy Jeszcze raz należy podkreślić, że to organ powinien wskazać stronie, w określonym stanie faktycznym i prawnym, jakie świadczenie jej przysługuje. Tym bardziej, że z uwagi na zmianę przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych – m.in. poprzez zawężenie kręgu potencjalnych beneficjentów dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 powołanej ustawy i jednoczesne wprowadzenie zbliżonego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego – nie można wymagać od strony odpowiedniego rozeznania w przepisach, które mogły stanowić podstawę jej żądania.

Mając na względzie powyżej wykazane naruszenie powołanych przepisów postępowania, które niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za niezbędne uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającą ją decyzji organu I instancji.

Rozpatrując ponownie sprawę, organy obydwu instancji uwzględnią powyższe rozważania i nadają wnioskowi skarżącej odpowiedni dalszy bieg, dla rozstrzygnięcia sprawy o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym celu, działając w sposób rzetelny, formalnie uzyskają od strony potwierdzenie co do faktycznej treści jej żądania zawartego we wniosku z dnia [...] czerwca 2013 r. Ponadto organy powinny mieć na uwadze treść art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulujący w sposób precyzyjny od jakiej daty przyznaje się określone świadczenia rodzinne.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji (pkt I). W konsekwencji, na podstawie art. 152 tej ustawy rozstrzygnął również co do wykonalności zaskarżonej decyzji (pkt II sentencji).