Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 146/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Prawo geologiczne i górnicze
Administracyjne postępowanie
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 217, art. 222
journal: Dz.U. 2011 nr 163 poz 981
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze.
article: art. 68 par. 1, art. 21 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 10 par. 1, art. 97 par. 1 pkt 3, art. 98 par. 1, art. 101 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 4, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 85a ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 i 2, art. 15 ust. 1 pkt 2, ust. 4 i ust. 6, art. 16 ust. 2a
journal: Dz.U. 2005 nr 228 poz 1947
law: Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jednolity
article: art. 10 par. 1, art. 97 par. 1 pkt 3, art. 98 par. 1, art. 101 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 4, art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 29 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] stycznia 2013 roku nr [...] w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopalin bez wymaganej koncesji oddala skargę


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia [...] 2012 r. znak [...] z ustalił w stosunku do B. B. opłatę eksploatacyjną w wysokości [...] zł za wydobycie bez wymaganej koncesji kopaliny (kruszywa naturalnego piaskowo-żwirowego) ze złoża "[...]" położonego na działce nr [...] w [...] w gminie [...] (pkt 1. decyzji). Ponadto w kolejnych punktach osnowy decyzji wskazał termin, w jakim przedmiotowa opłata powinna zostać przekazana na rachunki bankowe następujących podmiotów: Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w wysokości [...] zł (pkt 2.) i Urzędy Gminy C. w wysokości [...] zł (pkt 3.). Decyzja została wydana na podstawie art. 85a ust. 1 i ust. 2 lit. b, art. 86 ust. 1 i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2005 r. nr 228, poz. 1947, z późn. zm.) w zw. z art. 217 i art. 222 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. nr 163, poz. 981) i art. 63 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 5 października 2009 r. w trakcie kontroli przeprowadzonej przez geologa powiatowego na działce nr [...] w [...] w gminie [...] stwierdzono, że w sąsiedztwie starego wyrobiska prowadzona jest przez B. B. działalność polegająca na wydobywaniu kopaliny ze złoża kruszywa naturalnego piaskowo-żwirowego "[...]". W związku z tym decyzją z dnia [...] 2009 r. znak [...] Starosta [...] wstrzymał w stosunku do przedmiotowego złoża działalność polegającą na wydobywaniu kopaliny bez wymaganej koncesji, a następnie w dniu 1 grudnia 2009 r. wszczął postępowanie w sprawie naliczenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny - kruszywa naturalnego bez wymaganej koncesji ze złoża kruszywa naturalnego piaskowo-żwirowego "[...]".

W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego organ I instancji ustalił, że:

- B. B. prowadzi od kilku lat działalność gospodarczą pod nazwą [firmą – przy. wł. Sądu] " [...]" z siedzibą w [...], zaś jej brat A. M. pomaga siostrze w prowadzeniu działalności, w szczególności poprzez obsługę sprzętu, który jest jej własnością - koparki [...] oraz samochodu ciężarowego, w trakcie wydobywania i spedycji surowca (kruszywa), kruszywo odwozi do odbiorców zgodnie ze zleceniami;

- wydobywanie kopaliny w miejscu stwierdzonym w październiku 2009 r. toczyło się od wiosny 2009 r. z różnym natężeniem;

- w 2006 r. B. B. wystawiła [...] faktur dokumentujących sprzedaż kopalin w ilości [...] t (tony), natomiast w roku 2007 wystawiła [...] faktur na sprzedaż [...] t kopalin (ustalenie poczynione na podstawie materiałów z kontroli skarbowej znak [...] przeprowadzonej u B. B. w zakresie prawidłowości obliczania i wpłacania należności pieniężnych z tytułu opłat oraz kar związanych z wydobywaniem kopalin pospolitych za lata 2006 i 2007, przekazanych organowi w dniu 24 marca 2010 r. przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P.);

- z przestrzeni działki nr [...] w [...] od dnia 21 września 2007 r. (data obmiaru starego wyrobiska i ternu działki) wydobyto 14 658 m³ kopaliny;

- przy uwzględnianiu masy nasypowej kruszywa określonej w "Dokumentacji geologicznej złoża kruszywa naturalnego piaskowo-żwirowego [...]" z kwietnia 2006 r. wynoszącej 1,73 t/m³ ilość wydobytej ze złoża kopaliny wynosi [...] t kopaliny (ustalenia poczynione na podstawie operatu pomiarowego z dnia 29 lipca 2010 r. sporządzonego przez uprawnionego geodetę).

Opisując przebieg postępowania, organ I instancji wyjaśnił, że w toku postępowania B. B. była wielokrotnie wzywana do udziału w postępowaniu, jednakże nie odbierała zawiadomień bądź też przedkładała zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy.

Przy obliczeniu opłaty eksploatacyjnej organ uwzględnił ilość wydobytej kopaliny ([...] t), stawkę opłaty eksploatacyjnej wynoszącą dla piasku i żwiru 0,48 zł/t według rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2008 r. w sprawie stawek opłat eksploatacyjnych (Dz.U. nr 215, poz. 1357 - dalej: rozporządzenie z 2008 r. w sprawie stawek opłat eksploatacyjnych) oraz przepis art. 85a ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze; opłata eksploatacyjna został obliczona zgodnie z wzorem: ilość wydobytej kopaliny ([...] t) x 0,48 zł/t x 80 = [...] zł.

B. B. w terminie wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, jednak nie sformułowała żadnych zarzutów względem zaskarżonej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile decyzją dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swej decyzji Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 222 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze, do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się dotychczasowe przepisy; w przedmiotowej sprawie postępowanie wszczęto w dniu 1 grudnia 2009 r., a zatem stosuje się przepisy ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze.

Odwołując się do przepisów art. 15 ust. 1 (pkt 2) i art., 85a ust. 1 i art. 85a ust. 2 pkt 1 (lit. b) tej ustawy, organ stwierdził, że postępowanie dowodowe potwierdziło w sposób niewątpliwy fakt wydobywania przez B. B. kopaliny z działki nr [...] położonej w [...] - bez wymaganej koncesji, co stanowi podstawę do ustalenia podwyższonej opłaty eksploatacyjnej. Kolegium nie znalazło podstaw do zakwestionowania prawidłowości sporządzonego przez uprawnionego geodetę operatu zawierającego obmiar kopaliny wydobytej z działki nr [...] w [...], z którego wynika, że ze złoża wydobyto [...] t kopaliny.

Zdaniem Kolegium wysokość opłaty eksploatacyjnej została prawidłowo obliczona, z uwzględnieniem ilości wydobytej kopaliny, stawki opłaty eksploatacyjnej określonej rozporządzeniu z 2008 r. w sprawie stawek opłat eksploatacyjnych i z uwzględnieniem przywołanego wcześniej przepisu art. 85a ustawy Prawo geologiczne i górnicze.

Odnosząc się do kwestii nieuczestniczenia B. B. w przeprowadzanych czynnościach dowodowych, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji wielokrotnie wzywał stronę do stawiennictwa i złożenia wyjaśnień (wezwania z dnia 27 lipca 2010 r., 5 stycznia, 8 marca i 9 sierpnia 2011 r. oraz 2 lipca 2012 r. W żadnym z wyznaczonych terminów strona nie stawiła się przed organem, zamiast tego przedkładając zaświadczenia o niezdolności do pracy lub nie odbierając wezwania (wezwanie z dnia 8 lutego 2010 r.). Odwołując się do licznych pism i dokumentów przedkładanych przez stronę, a dotyczących stanu jej zdrowia, organ podkreślił, że zaświadczenia lekarskie zawierały wskazanie, że chora może chodzić. Ponadto stwierdził, że strona w przypadku trudności w osobistym udziale w postępowaniu miała możliwość ustanowienia pełnomocnika. Zdaniem organu, przy uchyleniu się przez stronę od udziału w postępowaniu należy mieć na uwadze przepis art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze, w myśl którego do opłaty eksploatacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej o zobowiązaniach podatkowych. Rozwijając ten wątek, organ podniósł, że zgodnie z art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 1, czyli powstające z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego ustalającego wysokość tego zobowiązania, nie w powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Podsumowując to zagadnienie, Kolegium stwierdziło, że z uwagi na powyższe organ I instancji nie miał możliwości dalszego przedłużania postępowania, gdyż skutkowałoby to koniecznością jego umorzenia z uwagi na upływ wspomnianego trzyletniego terminu.

B. B. wniosła w dniu 7 lutego 2015 r. (data nadania pocztowego) niepodpisaną skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej, w sposób dorozumiany domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu opisała okoliczności podjęcia działalności podjęcia działalności w zakresie wydobywania kopaliny i jej starania o uzyskanie koncesji, które nie przyniosły efektu. Zarzuciła Kolegium instrumentalne potraktowanie jej odwołania i brak wezwania na posiedzenie organu, na którym mogłaby złożyć dodatkowe wyjaśnienia. Ponadto zarzuciła organom "powierzchowne" potraktowanie faktu, że jest chora, a jej umysł nie pracuje prawidłowo.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie, względnie [...] [odrzucenie], gdyby strona nie uzupełniła braku skargi, która nie została podpisana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 16 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Po 390/13 odrzucił skargę z uwagi na nieuzupełnienie w terminie braków formalnych skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt II GZ 724/13 przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 22 kwietnia 2014 r. pełnomocnik z urzędu złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (nawiązujący do wcześniejszych wniosków strony z dnia 4 i 24 czerwca 2013 r.), który Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r., jednak postanowienie to zostało następnie uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 października 2014 r. sygn. akt II GZ 619/14. Ponadto postanowieniem z dnia 17 października 2014 r. sygn. akt II GZ 620/14 zostało oddalone zażalenie skarżącej na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 17 czerwca 2014 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej na postanowienie z dnia 16 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Po 390/13.

Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Po 390/13 tutejszy Sąd przywrócił stronie skarżącej termin do uzupełnienia braków formalnych skargi i nadał sprawie dalszy bieg, która była następnie prowadzona pod sygn. akt II SA/Po 146/15.

Na rozprawie w dnu 22 kwietnia 2015 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, że decyzja organu II instancji została wydana po upływie terminu przedawnienia do wydania decyzji o ustaleniu opłaty eksploatacyjnej, na uzasadnienie czego pełnomocnik odwołał się do orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w sprawie o sygn. akt I GSK 1161/13. Ponadto złożył wniosek ewentualny o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, wskazując, że skarżąca na etapie postępowania administracyjnego została pozbawiona możliwości obrony swoich praw i mimo że stan zdrowia skarżącej nie pozwalał jej na uczestniczenie w czynnościach organy postępowanie to prowadziły i wydały decyzje. Ponadto pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając, że należności z tego tytułu nie zostały opłacone nawet w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] decyzją z dnia [...] 2012 r. ustalającą wobec B. B. – prowadzącej działalność gospodarczą polegająca na wydobywaniu kopaliny ze złoża kruszywa naturalnego piaskowo-żwirowego "[...]" (pod firmą "[...]") – opłatę eksploatacyjną w wysokości [...] zł za wydobycie w 2009 r., tj. od wiosny 2009 r. do października 2009 r., bez wymaganej koncesji kopaliny (kruszywa naturalnego piaskowo-żwirowego) ze złoża "[...]" położonego na działce nr [...] w [...] w gminie [...].

Podstawę materialnoprawną przedmiotowej decyzji stanowił przepis art. 85a ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze, który w ust. 1 przewidywał, że w razie wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji lub z rażącym naruszeniem jej warunków, właściwe organy ustalają, w drodze decyzji, prowadzącemu taką działalność, opłatę eksploatacyjną w wysokości osiemdziesięciokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej w ten sposób kopaliny, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania (tzw. "podwyższona opłata eksploatacyjna").

Przepis art. 85a ust. 1 powołanej ustawy przewiduje, że dla ustalenia podwyższonej opłaty eksploatacyjnej znaczenie fundamentalne ma ilość wydobytej kopaliny. Przywołany przepis nie pozostawia żadnych wątpliwości interpretacyjnych, skoro wprost stanowi o "ilości", nie dopuszczając ogólnych kalkulacji szacunkowych. W praktyce zatem wysokość opłaty eksploatacyjnej jest uzależniona od rzeczywistej ilości wydobytej kopaliny. Wobec tego nie będzie wystarczające ustalenie, że kopaliny były w ogóle wydobywane na przedmiotowej nieruchomości, lecz konieczne jest ustalenie dokładnej ilości wydobytego kruszywa (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 lutego 2008 r. sygn. akt III SA/Po 714/07 - dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poczynienie takiego ustalenia wymaga wiedzy specjalnej. Stosownie do art. 84 § 1 k.p.a., gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii.

Przechodząc do oceny legalności kwestionowanej decyzji, należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że w świetle przepisów art. 217 i art. 222 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2015 r., poz., z późn. zm.), która zastąpiła (art. 226) ustawę z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze z dniem 1 stycznia 2012 r. (art. 227), trafne było zastosowanie przez organy właśnie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy, pod której rządami miało miejsce wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji. Powołane przepisy nowego Prawa geologicznego i górniczego stanowią bowiem, że do opłat, o których mowa w dziale VII [nowej ustawy], należnych za okres sprzed dnia wejścia w życie ustawy stosuje się dotychczasowe przepisy (art. 217) oraz że do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się dotychczasowe przepisy (art. 222).

Idąc dalej trzeba zaznaczyć, że opłata podwyższona, o której mowa w art. 85a Prawa geologicznego i górniczego z 1994 r., może zostać nałożona na podmiot prowadzący działalność (gospodarczą) w zakresie wydobywania kopaliny. Przy czym ustawa nie przewiduje żadnych okoliczności dopuszczających możliwość odstąpienia od ustalania takiej opłaty. Wskazana tym przepisem sankcja musi mieć miejsce zarówno w przypadku stwierdzenia prowadzenia oznaczonej działalności bez wymaganej koncesji, jak i w przypadku ustalenia, że działalność ta prowadzona jest z rażącym naruszeniem warunków koncesji. W razie stwierdzenia, że określone w art. 85a ust. 1 tej ustawy przesłanki zostały zrealizowane, ustalenie opłat, o których mowa w tym przepisie, jest obowiązkiem organu koncesyjnego (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 grudnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1736/10, LEX nr 821231).

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że B. B. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie wydobywania kopaliny i w 2009 r. wydobywała kopalinę ze złoża kruszywa naturalnego piaskowo-żwirowego "[...]" na działce nr [...] w gminie [...] w 2009 r., będąc właścicielem tej nieruchomości. Wprawdzie skarżąca w innym postępowaniu prowadzonym przez Starostę Chodzieskiego w sprawie o wykroczenie prowadzonym na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i Prawa geologicznego i górniczego z 1994 r. podała, że udostępniła działkę nr [...] na cele prowadzenia działalności związanej z wydobywaniem piasku ze złoża kruszywa naturalnego "[...]" i wydobywanie piasku prowadził jej brat A. M. bez wymaganej koncesji (protokół z dnia 19 października 2009 r.), to zarazem potwierdziła, że sama prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wydobywania pisaku i żwiru i nie posiada koncesji na wydobywanie kopaliny (k. 29 i 30 akt I inst.). Prowadzenie takiej działalności gospodarczej oraz brak koncesji skarżąca potwierdziła też w toku postępowania kontrolnego prowadzonego przez Urząd Kontroli Skarbowej w Poznaniu - protokół z przesłuchania w charakterze strony z dnia 26 stycznia 2010 r. znak [...] (k. 15 akt I inst.); skarżąca potwierdziła również wydobywanie na własny rachunek kopalin w kopalni kruszywa "[...]" w latach 2006-2007, którego to okresu dotyczyła wcześniejsza decyzja Starosty [...] z dnia [...] 2007 r. znak [...] ustalająca opłatę eksploatacyjną za wydobycie bez wymaganej koncesji kopaliny (kruszywa naturalnego piaskowo-żwirowego) ze złoża "[...]" położonego na działce nr [...] w [...] w gminie [...] (k. 35 akt I inst.). Również z protokołu kontroli z dnia 5 października 2009 r. terenu występowania złoża kruszywa naturalnego "[...]" położonego na działce nr [...] w [...], przy udziale skarżącej jako właściciela nieruchomości, wynika, że w 2009 r. miało miejsce wydobywanie kruszywa - piasku, przy czym wydobywanie kruszywa i jego rozwożenie do odbiorców wykonywał brat skarżącej - A. M., korzystając ze sprzętu - koparki i samochodu ciężarowego (k. 31, 32 akt I inst.), co koresponduje z jego twierdzeniami i ustaleniami poczynionymi przez organ podczas rozprawy administracyjnej w dniu 23 grudnia 2009 r., z których wynika, że pomaga on siostrze w prowadzonej przez nią działalności (k. 4 akt adm. I inst.). W konsekwencji ustalenia organów, że B. B. prowadzi od kilku lat działalność gospodarczą w zakresie wydobywania kopaliny, a w prowadzeniu tej działalności pomaga skarżącej jej brat, w szczególności poprzez obsługę sprzętu - koparki [...] oraz samochodu ciężarowego i wydobywanie kopaliny w miejscu stwierdzonym w październiku 2009 r. toczyło się od wiosny 2009 r. z różnym natężeniem - nie może podlegać skutecznemu zakwestionowaniu. Wobec tego twierdzenia skarżącej, zawarte w pismach procesowych składanych w toku postępowania sądowego, m.in. w zażaleniu z dnia 13 listopada 2013 r. na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 17 października 2013 r. w przedmiocie prawa pomocy, że koparka jest własnością jej brata, a została skarżącej użyczona na cele prowadzenia działalności gospodarczej, jak również że zaprzestała prowadzenia tej działalności od września 2013 r., a grunt przekazała[...] [bratu], ponieważ taka była ustna wyrażona wola jej matki (k. 74 akt sąd.) - nie mogą niweczyć prawidłowości ustalenia stanu fatycznego w 2009 r. Kwestia własności środków transportowych ani następcze rozporządzenie terenem, z którego była wydobywana kopalina, nie stanowią okoliczności doniosłych dla oceny stanu faktycznego z perspektywy art. 85a ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego z 1994 r. i tego, czy skarżąca wydobywała kopalinę bez wymaganej koncesji. Istotne jest bowiem to, że skarżąca przy wykorzystaniu tych zasobów (środków) – niezależnie od tytułu prawnego, jaki do nich posiadała – i przede wszystkim przy pomocy brata (jak sam twierdzi, nieodpłatnej) wykonywała działalność w zakresie wydobywania kopaliny w 2009 r. ze złoża kruszywa w [...].

Podobnie – tak, jak i ustalenie daty prowadzenia działalności polegającej na wydobywaniu kopaliny bez uzyskania koncesji – przekonujące jest ustalenie organów co do ilości kopaliny, jaką wydobyto z przestrzeni działki nr [...] w [...] w okresie od dnia 21 września 2007 r. (data obmiaru starego wyrobiska i ternu działki), co nastąpiło na podstawie odpowiednio ocenionego operatu pomiarowego z dnia 29 lipca 2010 r. sporządzonego przez uprawnionego geodetę (tj. powołanego biegłego). Biegły, przy uwzględnianiu masy nasypowej kruszywa określonej w "Dokumentacji geologicznej złoża kruszywa naturalnego pisakowo-żwirowego [...]" z kwietnia 2006 r. wynoszącej 1,73 t/m³, ustalił, że wydobyto [...] m³ kopaliny, tj. [...] t kopaliny. W ocenie Sądu taki sposób ustalenia ilości wydobytej kopaliny jest całkowicie wiarygodny, skoro odnosi się do przeprowadzonych przez biegłego pomiarów terenowych oraz uwzględnia poprzedni obmiar wyrobiska i terenu działki, co miało miejsce w dniu 21 września 2007 r. (data obmiaru starego wyrobiska i ternu działki) oraz wspomnianej "Dokumentacji geologicznej złoża kruszywa naturalnego piaskowo-żwirowego [...]" z kwietnia 2006 r. Przedstawione wyliczenia wskazują na konkretną ilość wydobytego kruszywa w okresie po 21 września 2007 r., co faktycznie miało miejsce od wiosny do października 2009 r. i znajduje oparcie w przeprowadzonych pomiarach terenowych oraz wcześniejszej dokumentacji geologicznej złoża.

Odnosząc się do zarzutów skargi (samej strony, jak i zgłoszonych przez jej pełnomocnika ustanowionego z urzędu), Sąd stwierdza, że nie jest istotne to, z jakich przyczyn skarżąca nie uzyskała koncesji, lecz to, czy prowadzona przez nią działalność (wydobywanie kopaliny) uzyskania takiej koncesji wymagała w świetle przepisów obowiązujących w czasie wydobywania kopaliny; przy tym sam fakt nieuzyskania koncesji jednoznacznie wynika ze zgromadzonego materiału procesowego.

Otóż zgodnie z przepisem art. 15 ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze z 1994 r., koncesji wymagała działalność gospodarcza w zakresie m.in. wydobywania kopalin ze złóż (pkt 2). Co więcej, powołany przepis w ust. 4 zabraniał wydobywania kopalin wykonywanego inaczej niż jako koncesjonowana działalność gospodarcza w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Koncesja uprawniała zaś do wykonywania działalności gospodarczej w oznaczonej przestrzeni (art. 15 ust. 6). Zarazem koncesji na wydobywanie kopalin pospolitych z obszaru o powierzchni do 2 ha udzielał co do zasady starosta (art. 16 ust. 2a).

Nie ulega zatem żadnej wątpliwości, że prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza polegająca na wydobywaniu kopaliny wymagała koncesji, a skarżąca koncesji takiej nie uzyskała.

W następnej kolejności należy podkreślić, że również zarzut dotyczący nieważności zaskarżonej decyzji, wywodzonej z tego, że skarżąca na etapie postępowania administracyjnego została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, a organy prowadziły postępowanie mimo że stan zdrowia skarżącej nie pozwalał jej na uczestniczenie w podejmowanych w postępowaniu czynnościach. Pełnomocnik, jak można się domyślać z kontekstu zarzutu, uważa, że w tych warunkach nie zachodziła przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., lecz kwalifikowana wada prawna w postaci rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd takiego twierdzenia strony skarżącej nie podziela. Skarżąca nie została pozbawiona możliwości obrony swoich praw w postępowaniu administracyjnym. Z akt sprawy wynika niezbicie, że organ I instancji, na co trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, wielokrotnie wzywał skarżącą do stawienia się w siedzibie organu celem złożenia wyjaśnień, jednak strona za każdym razem (z jednym wyjątkiem, kiedy nie odebrała wezwania) zawiadamiała organ o leczeniu lub niezdolności do pracy ze względu na chorobę; zwolnienia lekarskie wskazywały, że chory "może chodzić". W konsekwencji, uprawniona jest konkluzja, że nie było przeciwskazań fizycznych uniemożliwiających stronie stawienie się w siedzibie organu celem uczestniczenia w czynnościach procesowych. Co więcej, organ zawiadamiał stronę o innych czynnościach procesowych, w tym m.in. po uzyskaniu operatu pomiarowego z dnia 29 lipca 2010 r. wezwał stronę na rozprawę wyznaczoną na 9 września 2010 r., lecz strona przed rozprawą nadesłała organowi informację o przebywaniu w szpitalu, a następnie informację, że zwolnienie lekarskie za ten okres znajduje się w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w P. Organ I instancji pozyskał zaś z KRUS w P. informację, że skarżąca w okresie do 25 sierpnia 2010 r. do 30 września 2010 r. była niezdolna do pracy (ze wskazaniem: chory może chodzić), jednak pobyt w szpitalu wynosił 9 dni, z czego można wywnioskować, że okres ten nie musiał przypadać na dzień, na który została wyznaczona rozprawa administracyjna. Z powyższego przykładu wynika, że skarżąca komunikatywnie i terminowo zawiadamiała organ o przyczynach swojej nieobecności - braku udziału w czynnościach postępowania, co również wskazuje na pełną świadomość znaczenia podejmowanych przez organ czynności i skutków procesowych, jak i należyte rozeznanie skarżącej co do jej praw i obowiązków procesowych. Skarżąca zareagowała bowiem na każde doręczone jej zawiadomienie lub wezwanie w toku postępowania. Znamienne jest również, że w okresie, w którym stosownie do zwolnienia lekarskiego z dnia 18 stycznia 2010 r. była niezdolna do pracy (niezdolność od 16 stycznia do 31 stycznia 2010 r. (k. 8 akt adm. I inst.) skarżąca wzięła udział w czynnościach związanych z kontrolą skarbową, na co wprost wskazuje treść przywołanego już protokołu przesłuchania kontrolowanego z dnia 26 stycznia 2010 r.(k. 15 akt adm. I inst.). Zeznania w tym postępowaniu skarżąca składała w sposób spójny i komunikatywny, wykazując rozeznanie co do swojej sytuacji prawnej. Powołane okoliczności uprawdopodobniają tezę, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej mogła ona – pomimo korzystania ze zwolnienia lekarskiego (zwolnienia od pracy) – co najmniej w niektórych przypadkach (organ wielokrotnie wzywał stronę do stawienia się siedzibie organu, jak i zawiadamiał o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem procesowym i wypowiedzenia się w sprawie) skutecznie uczestniczyć w czynnościach prowadzonego postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej, jednak za każdym razem skarżąca powoływała się na fakt leczenia i korzystanie ze zwolnienia lekarskiego.

Sąd stwierdził wprawdzie, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji Kolegium nie zawiadomiło strony o możliwości zapoznania się zgromadzonym materiałem procesowym i wypowiedzenia się w sprawie, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., jednak uznał, że nie mogło ono mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Kolegium w postępowaniu odwoławczym nie przeprowadziło żadnych dowodów ani nie zgromadziło innych materiałów procesowych – poza pismem przewodnim organu I instancji, przy przekazaniu odwołania z aktami sprawy (z adnotacją: "Do wiadomości: B. B. (...)" – zaś w skardze nie zostały przedstawione takie okoliczności, które gdyby były znane organowi II instancji przed wydaniem decyzji, spowodowałyby inne rozstrzygnięcie sprawy.

Reasumując te część rozważań, Sąd podkreśla, że organy, prowadząc postępowanie i rozstrzygając sprawę pomimo niewysłuchania wyjaśnień strony (i ewentualnie zeznań w trybie przesłuchania strony), która miała zapewnioną realną możliwość udziału w postępowaniu, a w tym chociażby sposobność ustanowienia pełnomocnika (np. w osobie brata), nie dopuściły się rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. W sprawie nie zaszła także przesłanka wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Przeciwnie, organ I instancji zapewnił stronie możliwość udziału w postępowaniu od samego jego początku (od kontroli terenu wydobywania kruszywa z dnia 5 października 2009 r., w której skarżąca brała udział), aż do wydania decyzji w sprawie (doręczonej skarżącej). Dodać należy, że organ nie uzyskał w toku postępowania żadnych wiadomości (od samej strony lub od innych instytucji), które wskazywałyby na to, że skarżąca ze względu na stan zdrowia została ubezwłasnowolniona (częściowo lub całkowicie), co mogłoby rzutować na ocenę jej zdolności do czynności prawnych i zdolności procesowej.

W tym miejscu należy także wspomnieć, że nawet gdyby uznać, iż w piśmie z dnia 2 lipca 2010 r. (k. 62 akt adm. I inst.) skarżąca – w odpowiedzi na zawiadomienie, że w dniach od 16 do 22 lipca 2010 r. będzie przeprowadzany obmiar wyrobisk zlokalizowanych na działce nr [...] w [...] – poza poinformowaniem organu o planowanym leczeniu i dalszej niezdolności do pracy wniosła o zawieszenie postępowania, co stanowi jedynie założenie hipotetyczne poczynione gwoli wszechstronnego omówienia okoliczności sprawy - to brak odrębnego rozpatrzenia takiego wniosku nie miałby żadnego wpływu na wynik sprawy. Wniosek strony nie wyczerpywał bowiem obligatoryjnej przesłanki zawieszenia postępowania, o której mowa w art. 97 § 1 pkt 3 k.p.a. (utrata przez stronę zdolności do czynności prawnych), ani nie zachodziły podstawy do fakultatywnego zastosowania przepisu art. 98 § 1 k.p.a., skoro postępowanie w sprawie toczyło się z urzędu, a nie na wniosek strony. Ponadto, wobec w istocie negatywnego stanowiska organu co do zachodzenia podstaw do zawieszenia postępowania, należy podkreślić, że w świetle art. 101 § 3 k.p.a. zażalenie przysługuje wyłącznie na postanowienie o zawieszeniu postępowania ("w sprawie zawieszenia postępowania") oraz na postanowienie o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania ("w sprawie odmowy podjęcia postępowania"), czyli innymi słowy na ewentualne postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania administracyjnego zażalenie nie przysługuje (patrz wyroki NSA: z dnia 15 lutego 2013 r. sygn. akt II OSK 2921/12, LEX nr 1282961; z dnia 18 lipca 2014 r. sygn. akt II OSK 340/13, LEX nr 1486961 i z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt II GSK 1651/14, LEX nr 1492994). Ewentualne (domniemane) naruszenie prawa procesowego w tym względzie przez organ I instancji nie mogłoby zatem mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu wydania decyzji organu II instancji po upływie terminu przedawnienia do wydania decyzji o ustaleniu opłaty eksploatacyjnej, należy stwierdzić, że i ten zarzut nie jest zasadny. Analiza tego zarzutu wiąże się bezpośrednio z oceną prawnej dopuszczalności wydania przedmiotowej decyzji, co wymaga zbadania odesłania, jakie zwarte jest w art. 87 ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego z 1994 r. Zgodnie z treścią art. 87 ust. 1 tej ustawy, do opłat, o których mowa w przepisach rozdziału, w którym znajduje się ten przepis (a zatem również do podwyższonej opłaty eksploatacyjnej) stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej o zobowiązaniach podatkowych. Z kolei wedle art. 21 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749, z późn. zm.) zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem: zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania (pkt 1) lub doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania (pkt 2). Natomiast zgodnie z art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Zdaniem Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie decyzja ustalająca opłatę eksploatacyjną na podstawie art. 85a ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego z 1994 r. ma charakter decyzji konstytutywnej, albowiem tworzy ona nowy stan prawny, nie zaś potwierdza stan, który powstał już z mocy wystąpienia zdarzenia określonego w przepisach. Przyjęcie ustaleń co do charakteru decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty eksploatacyjnej podejmowanej na podstawie powołanego przepisu ma kapitalne znaczenie z punktu widzenia zastosowania konstrukcji przedawnienia, zawartej w przepisach Ordynacji podatkowej w odniesieniu do zobowiązań podatkowych, tj. prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe. Prawo do ustalenia takiego zobowiązania przez organ administracji publicznej ustaje bowiem z chwilą upływu 3 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym organ administracji powinien doręczyć decyzję ustalającą to zobowiązanie. Przy czym okoliczności braku działania organu administracji, jeżeli chodzi o niedoręczenie decyzji w wymaganym terminie, są dla powstania skutku przedawnienia do określenia zobowiązania obojętne, albowiem po upływie okresu przedawnienia ustaje prawo do wydania decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2010 r. sygn. akt II GSK 963/09, LEX nr 746366). Sąd podziela przy tym prezentowany m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt II SA/Bk 131/11 (LEX nr 1253535) pogląd, że, stosując odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej do "podwyższonej" opłaty eksploatacyjnej, aby nie nastąpiło przedawnienie prawa do doręczenia decyzji wymiarowej, powinna być ona doręczona zobowiązanemu do uiszczenia opłaty przed upływem 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek jej uiszczenia, tj. od końca roku kalendarzowego, w którym wydobywano kopaliny bez wymaganej koncesji.

Idąc dalej, należy podkreślić, że odmiennie niż w przypadku zobowiązań powstających z mocy prawa - przy zobowiązaniach o charakterze ustalającym decydujące znaczenie ma fakt wydania decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania przez organ podatkowy I instancji. Z tym bowiem momentem powstaje zobowiązanie podatkowe, a późniejsze rozstrzygnięcie nie wpływa na jego istotę, bowiem to doręczenie decyzji organu I instancji ustalającej zobowiązanie pozwala na przekształcenie obowiązku podatkowego w zobowiązanie podatkowe. Natomiast czas orzekania w toku postępowania instancyjnego przez organ odwoławczy pozostaje bez znaczenia dla oceny tego skutku i nie ma znaczenia dla oceny przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego (por.: wyrok NSA z dnia 11 marca 2014 r. sygn. akt II FSK 879/13, LEX nr 1490473; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 2 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 313/13, LEX nr 1350768; wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 610/14, LEX nr 1529732). Co więcej, organ odwoławczy może po upływie terminu określonego w art. 68 Ordynacji podatkowej uchylić decyzję organu I instancji i orzec co do istoty sprawy, z tym jednak zastrzeżeniem, że niedopuszczalne jest podwyższenie zobowiązania podatkowego ustalonego przez organ pierwszej instancji, ani też objęcie podatkiem dochodu, od którego nie wymierzono tego zobowiązania (tak wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt I FSK 131/13, LEX nr 1456916).

Z uwagi na powyższe, zgłoszony na rozprawie zarzut pełnomocnika strony uznać należało za całkowicie chybiony, gdyż pomijający charakter opłaty podwyższonej i decyzji ustalającej taką należność publicznoprawną.

Co się tyczy wysokości ustalonej podwyższonej opłaty eksploatacyjnej stwierdzić należy, że obliczając kwoty tej opłaty organ trafnie, stosownie do treści art. 85a ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego z 1994 r., ustalił ją w wysokości osiemdziesięciokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny (0,48 zł/t dla piasków i żwirów), pomnożonej przez ilość wydobytej w ten sposób kopaliny ([...] t). Prawidłowe było zastosowanie stawki opłaty obowiązującej w dniu wszczęcia postępowania, tj. przywołanego już wcześniej rozporządzenia z 2008 r. w sprawie stawek opłat eksploatacyjnych (Dz.U. nr 215, poz. 1357) - Lp. 28 załącznika do przedmiotowego rozporządzenia. Nadto należy również zauważyć, że zgodnie z przywołanym już art. 87 ust. 1 i 2 Prawa geologicznego i górniczego z 1994 r. określone w przepisach Ordynacji podatkowej o zobowiązaniach podatkowych uprawnienia organów podatkowych przysługują wierzycielom, którymi są odpowiednio gmina lub Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Wobec tego opłata została prawidłowo w osnowie decyzji organu I instancji rozdzielona proporcjonalnie pomiędzy Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej - kwota [...] zł (pkt 2.) i Urząd Gminy [...] - kwota [...] (pkt 3.).

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) skargę oddalił.

Co się tyczy wynagrodzenia pełnomocnika za pomoc prawną świadczoną z urzędu, stwierdzić należy, że kwestia ta została osobno rozstrzygnięta na podstawie art. 250 powołanej ustawy przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 8 maja 2015 r.