Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1694/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. B. i K. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] maja 2011 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [....] na rzecz W. B. i K. R. solidarnie kwotę 200 zł (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [....] czerwca 2011 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania W. B. i K. R. utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1971 r., nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] [...] o pow. [...] m2.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją Prezydium Rady Narodowej m [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia [...] grudnia 1971 r., nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu przez odjęcie prawa własności na rzecz Państwa z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] "[...]" części nieruchomości o powierzchni [....] m2 z nieruchomości o ogólnej powierzchni [...] m2 położonej w [...] przy ul. [...] [...]. Z tytułu wywłaszczenia ww. nieruchomości ustalono odszkodowanie na rzecz byłych właścicieli w wysokości [...] zł.

Wnioskiem z dnia 30 lipca 1990 r. K. R. spadkobierca po K. R., powołując się na art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a. wystąpił do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w [...] o wznowienie postępowania wywłaszczeniowego, ponieważ strony bez własnej winy nie brały udziału w prowadzonym w przedmiotowej sprawie postępowaniu.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 1997 r., nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w [....] wznowił postępowanie w sprawie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa w/w części nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] [...] uznając, że strony bez własnej winy nie brały udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym.

Starosta Powiatu [...] po rozpatrzeniu wniosku K. R. decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r., nr [...] odmówił wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie uznając, że zgodnie z art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt. 3-8 k.p.a. nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat.

Odwołanie od ww. decyzji złożyli spadkobiercy byłych właścicieli wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie, co do istoty sprawy.

Po rozpatrzeniu powyższego dowołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wojewoda [...] uznał, że podjęte przez starostę rozstrzygnięcie w przedmiocie wystąpienia podstaw odmowy wznowienia postępowania bezspornie stanowi naruszenie art. 149 § 2 i art. 151 § 1, w myśl których dopiero po przeprowadzeniu postępowania rozpoznawczego następuje wydanie decyzji odmawiającej uchylenia decyzji dotychczasowej.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r., nr [...] odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] grudnia 1971 r. orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołanie złożyli spadkobiercy byłych właścicieli tj. K. R. i W. B. kwestionując rozstrzygnięcie Prezydenta m.[...] wnieśli o jego uchylenie.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2004 r., nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wojewoda w swojej decyzji wskazał, że zaniechanie przeprowadzenia postępowania, co do przyczyn wznowienia i brak wezwania strony do udowodnienia, że to z winy organu a nie strony nie wzięła ona udziału w postępowaniu odszkodowawczym powoduje, że decyzja Prezydenta Miasta [....] wydana została z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

W związku z powyższym pismem z dnia 28 grudnia 2004 r. Urząd m [...] wezwał strony do udowodnienia powyższego faktu. W związku z tym, że strony nie przedstawiły żadnych argumentów, ani dokumentów mogących potwierdzić to, że bez własnej winy nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...] odmówił uchylenia decyzji z dnia [....] grudnia 1971 r. orzekającej o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego oraz po przeanalizowaniu dokumentów przekazanych przez strony stwierdzono, że urząd prowadzący sprawę wywłaszczenia dołożył wszelkich starań aby odnaleźć i poinformować wszystkich właścicieli. a

Odwołanie od decyzji złożyli J. T., W. B. i K. R. Decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...] Wojewoda [...] umorzył postępowanie odwoławcze, z uwagi na brak w aktach sprawy dokumentu potwierdzającego, że J. T. posiada legitymację do występowania w niniejszej sprawie na prawach strony. Jednocześnie, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. uznając, że organ wywłaszczeniowy prawidłowo poprowadził postępowanie odszkodowawcze. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli: W. B. oraz K. R.

Wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt. I SA/Wa 19/07) uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta [....] z dnia [...] kwietnia 2006 r. i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W uzasadnieniu wskazał, że organy obydwu instancji nie ustaliły wszystkich następców prawnych byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, choć wznowione postępowanie powinno się toczyć z udziałem wszystkich osób, których interesu prawnego ono dotyczy.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] Wojewoda [....] wyznaczył jako organ właściwy do załatwienia sprawy wznowienia postępowania wywłaszczeniowego z wniosku K. R. - Starostę Powiatu [....].

Starosta Powiatu [...] decyzją z dnia [....] maja 2010 r., nr [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Rady Narodowej m.[...] z dnia [...] grudnia 1971 r. nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] [...] o pow. [...] m2.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołań W. B. i K. R., L. M. oraz S. K. od wskazanej wyżej decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że organ pierwszej instancji w treści swojej decyzji nie wyjaśnił legitymacji stron niniejszego postępowania tzn. na jakiej podstawie uznał, że wskazane w rozdzielniku osoby są stronami niniejszego postępowania co dotyczy zarówno ustalenia wszystkich następców prawnych byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości jak i podmiotów, którym obecnie przysługują rzeczowe prawa do przedmiotowej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2008 r. (sygn. akt. I SA/Wa 19/07) zobowiązał organy administracji do ustalenia wszystkich następców prawnych byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Starosta Powiatu [...] decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Rady Narodowej m.[...] z dnia [...] grudnia 1971 r., nr [....].

Organ pierwszej instancji, realizując wytyczne Wojewody [...] wskazane w decyzji z dnia [...] sierpnia 2010 r., ustalił krąg następców prawnych dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości.

Starosta [...] uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia wskazał, że w dacie wydania decyzji o wywłaszczaniu nieruchomości naruszona została zasada zapewnienia czynnego udziału stron w postępowaniu. Organ wywłaszczeniowy nie ustalił prawidłowo wszystkich stron postępowania, a tym samym nie stworzył im prawnych możliwości podejmowania czynności w obronie swoich interesów. Naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu skutkuje naruszeniem prawa obligującym do wznowienia postępowania z powodu wypełnienia przesłanki określonej 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Niemniej jednak w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy rozpoznania wniosku wywłaszczeniowego, w świetle unormowań art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1961r. Nr 18 poz. 94 z późn. zm.), mogłaby zapaść wyłącznie decyzja w swojej istocie odpowiadająca decyzji dotychczasowej. W konsekwencji Starosta [...] stwierdził, iż na podstawie art. 151 § 2 w zw. z art. 146 § 2 k.p.a. nie ma podstaw do uchylenia dotychczasowej decyzji.

Od wskazanej wyżej decyzji Starosty Powiatu [...] pismem z dnia 2 czerwca 2011r.W. B. oraz K. R. złożyli odwołanie.

Odwołujący się zarzucili organowi pierwszej instancji rażące naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego - art. 151 w zw. z art. 146 § 2 k.p.a. i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o istocie sprawy.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [....] decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] maja 2011 r., nr [...]. W uzasadnieniu Wojewoda [...] wskazał, iż podziela ocenę organu pierwszej instancji, zgodnie z którą na gruncie niniejszej sprawy zaszły okoliczności wypełniające przesłanki dla wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. tj. strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

Wojewoda [...] wskazał, że na gruncie przedmiotowej sprawy zachodzi przesłanka negatywna z art. 146 § 2 k.p.a., która winna skutkować odmową uchylenia przedmiotowej decyzji. W konsekwencji organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem odwołujących się, iż w rzeczonej sytuacji należałoby wydać decyzję administracyjną określoną w art. 151 § 2 k.p.a. tj. decyzję stwierdzającą wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.

W związku z tym organ wskazał, iż skoro nie można stwierdzić, że przedmiotowa decyzja nie naruszyła prawa to należało odmówić jej uchylenia, ponieważ poprzednia decyzja nie była wadliwa materialnie, a tylko formalnie i nie ma żadnych podstaw do wydania decyzji innej niż dotychczasowa. Nawet bowiem gdyby pomięte strony brały udział w postępowaniu to i tak zostałaby wydana decyzja o wywłaszczeniu oraz o przyznaniu odszkodowania.

Na przedmiotową decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli W. B. i K. R. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jednakże w pierwszej kolejności obowiązkiem Sądu jest zbadanie, czy zaskarżona decyzja jest ważna.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarga jest zasadna, chociaż z innych przyczyn niż wskazane w jej treści.

Jak wynika z akt sprawy, uczestniczka postępowania administracyjnego J. R. zmarła w dniu 27 stycznia 2002 r. Zarówno jednak Wojewoda [...] jak i Starosta Powiatu [...] skierowali odpowiednio decyzje z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz z dnia [...] maja 2011 r. do zmarłej w dniu 27 stycznia 2002r. uczestniczki postępowania J. R. – skierowali je w istocie do osoby nieżyjącej. Ponadto również do innej uczestniczki postępowania – L. M. zmarłej w dniu 27 maja 2011 r. Wojewoda [...] skierował decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r.

Stwierdzić należy, że osoba fizyczna może być stroną postępowania administracyjnego, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków - a zatem jeżeli ma zdolność prawną, którą należy oceniać według przepisów prawa cywilnego. Zgodnie art. 8 kodeksu cywilnego, zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci.

Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego; w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej, która w chwili wydawania decyzji nie miała już przymiotu strony, stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia jej nieważności, stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 kpa, przy czym, co należy podkreślić, nie ma znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe i ustali strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał jej merytorycznie pod względem zgodności z prawem oraz pominął pozostałe zarzuty skargi, uznając ich rozpoznawanie za przedwczesne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz 270), orzekł jak w sentencji.