Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 2340/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.64e § 1 art. 64e § 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. [...] S. A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1599/19 w sprawie ze skargi G. [...] S.A. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 20 września 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz G. [...] S. A. z siedzibą w K. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 3 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 1599/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę G. S. A. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 20 września 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a".

Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy.

G. S. A. w K. (Spółka) w oparciu o art. 64e § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." zwróciła się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o częściowe umorzenie kosztów egzekucyjnych, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych opisanych we wniosku i ich obniżenie do wysokości 40 000 zł.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. (organ egzekucyjny), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z 21 czerwca 2019 r. odmówił Spółce umorzenia kosztów egzekucyjnych we wnioskowanym zakresie.

W zażaleniu na postanowienie Spółka zarzuciła naruszenie przepisów:

1) art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., poprzez uznanie, że nie istniały podstawy do częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych, które w niniejszej sprawie zostały ustalone na poziomie 772 101,66 zł;

2) art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a." poprzez dokonanie błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle art. 64e § 2 u.p.e.a.

3) art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, poprzez uznanie, że podatnik ubiega się o pomoc publiczną, w sytuacji kiedy nie są spełnione przesłanki do uznania wniosku o częściowe umorzenie kosztów egzekucyjnych za taką pomoc.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, wskazanym na wstępie postanowieniem, utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Odnosząc się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego ocenił i uzasadnił, że w sprawie nie wystąpiły ustawowo określone przesłanki uzasadniające umorzenie kosztów egzekucyjnych. Analizując istnienie przesłanki interesu publicznego organ zauważył, że oceniając przesłankę interesu publicznego należy uwzględnić takie wartości wspólne dla całego społeczeństwa jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Organ nie znalazł w świetle ww. wartości okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie kosztów wobec zobowiązanej. Ponadto w ocenie organu udzielenie wnioskowanej ulgi byłoby sprzeczne z interesem innych podmiotów gospodarczych, które regulują swoje zobowiązania w sposób terminowy, a w przypadku postępowań egzekucyjnych regulują opłaty z nimi związane.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Spółka zarzuciła:

1. naruszenie art. 6 i art. 7 K.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 u.p.e.a. i art. 84 Konstytucji RP, a także art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na przepisach oczywiście sprzecznych z Konstytucją RP, co wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego RP z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14,

2. naruszenie art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że nie istniały podstawy do częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych, które w niniejszej sprawie zostały ustalone na poziomie 772 101,66 zł,

3. naruszenie art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 w związku z art. 10 § 1 w zw. z art. 81 K.p.a., poprzez dokonanie błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle art. 64e § 2 u.p.e.a.

4. naruszenie art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, poprzez uznanie, że podatnik ubiega się o pomoc publiczną w sytuacji, kiedy nie są spełnione przesłanki do uznania wniosku o częściowe umorzenie kosztów egzekucyjnych za taką pomoc.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Odnosząc się dodatkowo do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia art. 6 i 7 K.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 u.p.e.a. i art. 84 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na przepisach sprzecznych z Konstytucją RP., co wynika z uzasadnienia wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 uznał je za nieuzasadnione. Jak podkreślił, kwestie nierespektowania wytycznych zawartych w wyroku TK o sygn. akt 31/14 nie były podnoszone przez pełnomocnika Spółki ani we wniosku o częściowe umorzenie kosztów egzekucyjnych, ani też na etapie zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę.

Sąd I instancji ocenił jako prawidłową ocenę organu co do możliwości udzielenia skarżącej pomocy de minimis. Organy prawidłowo zatem podstawą prawną kwestionowanego w niniejszej sprawie postanowienia uczyniły art. 64e u.p.e.a.

Sąd I instancji podzielił ocenę organu nadzoru, że konieczność uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie spowodowała znacznego uszczerbku w majątku Spółki.

Dokonując oceny stanowiska organu co do zaistnienia w sprawie przesłanki "ważnego interesu publicznego" Sąd I instancji przyjął, że pojęcie interesu publicznego należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej. Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego. Dodatkowo określenie, że tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza, że jest to taki interes, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny. Mały słownik języka polskiego pod red. S. Skorupki, wyd. PWN, Warszawa 1968 r., s. 880). Określenie to zatem wymaga dodatkowo wykazania, że ustalenie istnienia tej przesłanki musi mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa.

Sąd I instancji stwierdził, że oceniając zaistnienie przesłanki "interesu publicznego" nie można także tracić z pola widzenia charakteru i celu, jakiemu służą środki wpłacane przez zobowiązanych z tytułu kosztów egzekucyjnych, co niewątpliwie leży w interesie publicznym. Należy mieć bowiem na uwadze, że funkcją kosztów egzekucyjnych jest pokrycie kosztów działania organu egzekucyjnego - nawet jeżeli ich wysokość jest określana ryczałtowo - a nie kreowanie dodatkowych dochodów organu egzekucyjnego. Koszty te nalicza organ egzekucyjny w wysokości określonej przepisami i pobiera je w trybie egzekucji administracyjnej. Tym samym za zasadne należało uznać stanowisko organów podatkowych, że uwzględnienie wniosku skarżącej stanowiłoby niesprawiedliwe, w stosunku do pozostałych podmiotów (regulujących zobowiązania w sposób terminowy) uprzywilejowanie Spółki oraz bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do budżetu państwa, a w konsekwencji przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na państwo. Interes publiczny nie może być bowiem utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Sąd I instancji zaakcentował, że z art. 6 u.p.e.a. wynika obowiązek prowadzenia egzekucji.

Ustosunkowując się do argumentacji strony opartej na wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 Sąd I instancji podkreślił, że zarówno we wniosku o umorzenie, jak i w zażaleniu nie była podnoszona kwestia nieprawidłowego określenia wysokości kosztów egzekucyjnych wobec treści orzeczenia Trybunału. Kwestię tę podniesiono dopiero w skardze.

Ponadto Sąd I instancji podzielił prezentowany w orzecznictwie pogląd, że postępowanie o umorzenie zaległości podatkowej nie może stanowić płaszczyzny dla polemiki w przedmiocie zasadności i prawidłowości działania organu egzekucyjnego, który na zlecenie wierzyciela ma obowiązek egzekwować należność wskazaną przez niego w tytule wykonawczym. Nie może także obecnie być przedmiotem badania prawidłowość określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła G.S. A. zaskarżając go w całości. Na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) naruszenie art. 1 § 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 3 § 2 P.p.s.a. poprzez wadliwe wykonanie swojego ustrojowego obowiązku kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, a więc nie rozpoznanie prawidłowo przytaczanych przez skarżącego w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przez organ prawa a także zarzutów, które organy obu instancji powinny wziąć pod uwagę z urzędu - w tym w szczególności przesłankę ważnego interesu publicznego oraz oparcie rozstrzygnięć na przepisach oczywiście sprzecznych z Konstytucją,

2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., poprzez nieuchylenie niezgodnego z prawem postanowienia organu, pomimo zasadności skargi.

Na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1) art. 6 i art. 7 k.p.a. w zw. art. 64 ust. 1 u.p.e.a., i art. 8 Konstytucji RP, i art. 84 Konstytucji RP, a także art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego RP z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, mającego wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy poprzez nieuwzględnienie przesłanki ważnego interesu publicznego, którą to okoliczność organ powinien wziąć pod uwagę z urzędu oraz utrzymanie w mocy postanowienia organu l instancji opartego na przepisach oczywiście sprzecznych z Konstytucją RP, co wynika z uzasadnienia wyżej powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego,

2) art.64e § 1 i § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że nie istniały podstawy do częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych, które w niniejszej sprawie zostały ustalone na poziomie 772 101,66 zł.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o:

1) uchyIenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał ten wyrok (art. 185 5 1 P.p.s.a.),

2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych,

3) nieprzeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie i rozpoznanie przedmiotowej skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (art. 182 S 2 p,p.s.a.).

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym stosownie do złożonego w tym zakresie wniosku strony skarżącej i braku sprzeciwu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach stwierdził, że Sąd pierwszej instancji oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia naruszył wskazane w skardze kasacyjnej przepisy prawa.

Zasadny jest zarzut naruszenia art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne (§ 1); koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że Sąd i instancji wadliwie ocenił stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych w części nie przemawia ważny interes publiczny.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że umorzenie kosztów egzekucyjnych pozostawione zostało uznaniu organu egzekucyjnego, co w tej sprawie zasadniczo nie jest sporne. Jednakże uznanie to musi być poprzedzone rzetelnym, wszechstronnym i wnikliwym ustaleniem czy w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, zaś samo uznanie nie może być zupełnie dowolne, oderwane od okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy. Przy czym należy zwrócić uwagę, że Spółka nie żądała umorzenia kosztów egzekucyjnych w całości ale w części, w zakresie w jakim przekraczają 40 000 zł. Nadto należy zauważyć, że ani organy administracji ani Sąd I instancji nie twierdziły, że faktyczne koszty postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie chociażby zbliżały się do kwoty 772 101 zł.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w kontekście zarzutów skargi kasacyjnej i argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, poprawność i zasadność stwierdzenia przez organ administracji publicznej braku przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na ważny interes publiczny nie została należycie oceniona przez Sąd I instancji, co naruszało wskazane w zarzucie 2 przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W orzecznictwie dość powszechnie się przyjmuje, że w każdym przypadku złożenia wniosku o umorzenie należnych kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, czy zachodzą okoliczności (przesłanki) wskazane m. in. w przepisie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Przesłanki te powinny być oceniane indywidualnie w zależności od ustalonych okoliczności faktycznych występujących w konkretnej, rozpoznawanej sprawie (wyrok NSA z 28 stycznia 2009 r., II FSK 319/08). Jednocześnie organ, w ramach tej przesłanki, powinien zbadać (pomimo, że ustawodawca nie powiązał kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji z jego efektywnością oraz realnymi nakładami pracy organu egzekucyjnego), czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną (wyrok WSA w Krakowie z 11 stycznia 2017 r., I SA/Kr 1291/16).

Skarżąca powołała się w skardze na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, (fragmenty jego uzasadnienia) jako na okoliczność, którą należało brać pod uwagę przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku. Przypomnieć tylko należy, że w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości), tak jak to ma miejsce w sprawie niniejszej, następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Przywołany fragment stanowi niewątpliwie argument do rozważenia za istnieniem ważnego interesu publicznego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nie zareagował w sposób należyty na podnoszoną w tym zakresie argumentacje skarżącej co stanowi uchybienie, które niewątpliwie ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Po pierwsze należy wyjaśnić, że okoliczność, że Spółka nie powołała się na etapie postępowania administracyjnego na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a uczyniła to na etapie skargi do sądu administracyjnego nie może dezawuować samo w sobie argumentacji opartej na uzasadnieniu tego wyroku. Odwołanie się do tej argumentacji z całą pewnością nie modyfikuje treści żądania. Przepisy stanowiące podstawę żądania umorzenia kosztów egzekucyjnych nie zawierają regulacji stanowiącej, że strona ma obowiązek przytoczenia wszystkich możliwych argumentów i dowodów uzasadniających wniosek o umorzenie kosztów w piśmie wszczynającym to postępowanie. Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, o czym stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., ma obowiązek uwzględnić wszystkie argumenty, które mogą wpływać na legalność zaskarżonego aktu. Jak wyżej wskazano, w orzecznictwie sądów administracyjnych już przed wydaniem powoływanego wyroku Trybunału konstytucyjnego podnoszono, że jednym z elementów uzasadniających ewentualne umorzenie kosztów egzekucyjnych jest rażący brak adekwatności naliczonych kosztów egzekucyjnych do rzeczywiście poniesionych kosztów przez organ egzekucyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że powołane przez Spółkę orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie odnosi się bezpośrednio do podstawy prawnej orzeczenia organu administracji będącego przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu sądowo-administracyjnym. Niemniej jednak trzeba mieć na uwadze, że cel tego orzeczenia, a więc doprowadzenie do sytuacji, w której zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym będą obciążały tylko takie koszty, nawet jeżeli ich wysokość jest określona ryczałtowo, które pozostają w związku z kosztami działania organu egzekucyjnego. Zaaprobować zatem należy że strona dla wykazania ważnego interesu publicznego uzasadniającego umorzenie kosztów egzekucyjnych w części, powołuje się na argumentację konstytucyjną, która w konsekwencji doprowadziła do podważenia przyjętego w ustawie sposobu obliczania kosztów egzekucyjnych – bez określenia maksymalnej wysokości tych kosztów.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trzeba dostrzec wartość konstytucyjną, jaką jest obrona i dochodzenie praw jednostki w postępowaniu sądowym w zakresie wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jak i z mającej swe źródło w klauzuli demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa, w tym przeświadczenia obywatela, iż racjonalny ustawodawca, kierując się zasadami poprawnej legislacji, ustanawia takie uregulowania, które zapewnią jednostce efektywną ochronę sądową jej konstytucyjnych praw i wolności w relacji z organami administracji publicznej. Innymi słowy należy dopuścić aby strona postępowania mogła osiągnąć cel wynikający z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie tylko poprzez uruchomienia procedury wprost przewidzianej dla takiej sytuacji, ale także w innym postępowaniu, o ile jest to prawnie dopuszczalne. W realiach rozpoznawanej sprawy, rozważając zakres i treść pojęcia ważnego interesu publicznego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zignorować argumentacji Trybunału Konstytucyjnego, który zakwestionował sposób obliczania wysokości kosztów egzekucyjnych tylko dlatego, że postępowanie dotyczy umorzenia tychże kosztów.

W tym miejscu należy odnotować orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3498/18, w którym stwierdzono, że skoro cytowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania i ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wskazań zawartych w wyroku, które powinny być uwzględnione przy ocenie prawnych podstaw wydanej decyzji, to tym bardziej powinien być rozważony w ramach wymienionych wyżej przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślenia wymaga, że strona odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie kwestionowała wysokości naliczonych kosztów postępowania egzekucyjnego, a jedynie argumentowała, odwołując się do uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, że umorzenie kosztów egzekucyjnych we wnioskowanej wysokości stanowi ważny interes publiczny przejawiający się w doprowadzeniu do respektowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Nadto, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji dostrzegalny jest pewien brak konsekwencji, który uzasadnia przyjęcie stanowiska, że Sąd I instancji nie dość wnikliwie rozważył, czy w sprawie, tak jak przyjął to Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, nie zaistniały przesłanki ważnego interesu publicznego uzasadniające umorzenie kosztów egzekucyjnych.

Definiując zakres pojęcia ważnego interesu publicznego przyjął Sąd I instancji, że należy to pojęcie rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej sprawność działania władzy publicznej.

Wywodzi dalej Sąd I instancji, że charakter i cel jakiemu służą koszty egzekucyjne to pokrycie kosztów działania organu egzekucyjnego a nie kreowanie dodatkowych dochodów organu egzekucyjnego.

W konsekwencji zdaniem Sądu I instancji za zasadne należało uznać stanowisko organów podatkowych, że uwzględnienie wniosku skarżącej stanowiłoby niesprawiedliwe, w stosunku do pozostałych podmiotów (regulujących zobowiązania w sposób terminowy) uprzywilejowanie Spółki oraz bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do budżetu państwa, a w konsekwencji przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na państwo. Interes publiczny nie może być bowiem utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy.

Skoro Sąd I instancji sam stwierdza, że koszty egzekucyjne mają stanowić pokrycie kosztów działania organu egzekucyjnego a nie dodatkowe źródło przychodów to nie bardzo wiadomo dlaczego obniżenie kosztów egzekucyjnych do wysokości pozostającej w związku z kosztami działania organu egzekucyjnego, a w konsekwencji do zgodności z wartościami konstytucyjnymi, a taka jest jak należy wnioskować ze skargi kasacyjnej intencja Spółki, stanowiłoby niesprawiedliwe w stosunku do pozostałych podmiotów regulujących zobowiązania w sposób terminowy uprzywilejowanie. Wszak, w niniejszej sprawie, zobowiązanie zostało wyegzekwowane wraz z należnymi odsetkami. Obciążenie Spółki kosztami egzekucyjnymi, które pozostają w rażącej dysproporcji do faktycznie poniesionych wydatków przez organ egzekucyjny nie stanowi działania sprawiedliwego, nie wzbudza zaufania obywatela do organów państwa, jak również trudno przyjąć aby ostateczne obciążenia Spółki kosztami postępowania egzekucyjnego pozostającymi w adekwatnym związku z kosztami działania organu egzekucyjnego stanowiło uprzywilejowanie Spółki względem innych podmiotów albo też stanowiło obciążenie Państwa (całego społeczeństwa) kosztami udzielonej w ten sposób pomocy.

Ponownie rozpoznając skargę, sąd pierwszej instancji odniesie się do jej zarzutów w kontekście całokształtu okoliczności sprawy, z uwzględnieniem poczynionych wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny wskazań.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a.

Bogusław Woźniak Stanisław Bogucki Sławomir Presnarowicz