Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 343/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 i pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Sekretarz sądowy Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

W dniu 14 stycznia 2011 r. E.O. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L.S., wobec której orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności, oraz która wymaga pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Do wniosku załączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w I.

Po rozpatrzeniu wniosku działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzją z dnia "[...]" orzekł o odmowie przyznania E.O. świadczenia pielęgnacyjnego na matkę L.S. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) w związku z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu zacytowano przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśniono, że wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo oraz nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Do wniosku dołączono wprawdzie wszystkie niezbędne dokumenty m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 października 2010 r., którym zaliczono p. S. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Stosownie do zapisu kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zainteresowana jest zobowiązana do alimentacji na rzecz matki i w tym zakresie zostały spełnione wymogi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powodem odmowy przyznania świadczenia jest jednakże fakt pozostawania matki w związku małżeńskim, co potwierdza przedstawiony odpis skrócony aktu małżeństwa, a zgodnie wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Dlatego też z uwagi na małżeństwo rodziców organ zmuszony był odmówić wnioskowanego świadczenia.

Od decyzji tej E.O. złożyła odwołanie wnosząc o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniła, iż spełnia wszystkie przesłanki wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy, jak również matka jej jest osobą wymagającą stałej opieki drugiej osoby. Odmowę przyznania świadczenia uzasadniono okolicznością pozostawania matki w związku małżeńskim lecz okoliczność ta nie ma żadnego związku dla potrzeby sprawowania opieki przez drugą osobę nad chorym członkiem rodziny. Zarzuciła, iż w toku postępowania naruszono art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż nie zbadano faktycznej sytuacji jej rodziny, gdyż ojciec jest 81 letnim niepełnosprawnym człowiekiem z orzeczoną niepełnosprawnością w stopniu znacznym. Podała, iż ojciec choruje na astmę oskrzelową, rozedmę płuc, nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia i inne drobniejsze schorzenia, na potwierdzenie których załączyła kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak również karty leczenia szpitalnego z ostatnich kilku lat. Z uwagi na stan zdrowia oboje rodzice wymagają stałej pomocy drugiej osoby, natomiast w żadnym razie nie mogą sobie tej pomocy świadczyć sami. Oboje małżonkowie wymagają zatem opieki i pomocy organu administracji publicznej, który winien dołożyć wszelkich starań aby ją zapewnić stosownie do art. 68 ust. 3 i art. 69 Konstytucji RP.

Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia wskazano, iż zasady i tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 ustawy z dnia 23 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Negatywne przesłanki uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przewidziane zostały w ust. 5 art. 17, gdzie wskazano m.in., iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego oraz gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Z akt sprawy przekazanych Kolegium wynika, iż matka odwołującej się pozostaje w związku małżeńskim z A.S., a zatem odmawiając przyznania świadczenia organ I instancji działał zgodnie z prawem. Nadto wskazano także, iż okolicznością nie pozostająca bez znaczenia dla tej sprawy jest także fakt, iż odwołująca się posiada uprawnienie do renty rodzinnej.

Na tę decyzję E.O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której wniosła o uchylenie decyzji Kolegium w całości. Zarzuciła rażące naruszenie prawa na skutek rozpoznania sprawy bez odniesienia się do przedstawionego materiału dowodowego oraz braku wnikliwego rozpoznania sprawy. Potwierdzeniem tej tezy jest wskazanie w decyzji danych personalnych innej osoby, co świadczy o gotowym druku, gdzie wpisuje się nazwiska petentów bez indywidualnego rozpoznania sprawy. Po raz kolejny podniosła, iż matka jest osobą leżącą przez cały czas, wymagającą opieki drugiej osoby, natomiast ojciec także jest osobą schorowaną, który sam wymaga stałej pomocy i opieki drugiej osoby w związku z czym nie może takiej opieki świadczyć na rzecz współmałżonki. Organ w żaden sposób nie odniósł się do tej argumentacji. Poza tym w uzasadnieniu podnosi się, że skarżąca pobiera rentę rodzinną lecz świadczenie to zostało przyznane na rzecz jej 17 letniego syna, który otrzymuje je po swoim zmarłym ojcu. Kwota tego świadczenia nie wystarcza na utrzymanie i kształcenie syna.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Dodatkowo odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzono, że nie kwestionuje organ tego, iż skarżąca faktycznie opiekuje się rodzicami, ani tego, że pomoc ta jest im niezbędna. Podkreślono, iż to jedynie wola ustawodawcy zdecydowała o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium skoro ustawodawca nie dostrzega potrzeby zmiany omawianej regulacji, ani też Trybunał Konstytucyjny nie znalazł podstaw do stwierdzenia niezgodności tego przepisu z Konstytucją, tzn. organy, które mogą skutecznie zmienić sytuację prawną w tej kwestii nie czynią takich działań, to nie można wymagać od organów orzekających w sprawie, które są zobligowane do ich stosowania (a nie stanowienia, czy też badania przepisów prawa co do zgodności z Konstytucją), orzekania wbrew jasno brzmiącej normie prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej: ustawą ppsa.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką L.S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagającą opieki osoby drugiej, pozostającą w związku małżeńskim z A.S. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Kolegium będąc świadome stanowiska Trybunału Konstytucyjnego oraz judykatury, dotyczącego właściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykluczającej do stosowania tego przepisu wyłącznie wykładni językowej, zastosował ten przepis według jego literalnego brzmienia uznając, że skoro ustawodawca nie podjął stosownych działań w celu zmiany lub uchylenia tego przepisu, to tym samym wyłączone jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, mimo że małżonek tej osoby ze względu na swój stan zdrowia nie może tej opieki zapewnić i sam wymaga opieki. Sąd nie podziela takiego stanowiska i wykładni przepisu prawa.

Należy przypomnieć, że w pierwotnym brzmieniu przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255) zwanej dalej: ustawą o świadczeniach, przewidywał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisem tym korespondował zapis zawarty w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cytowanej ustawy, w myśl którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Powyższa regulacja, jak zauważył NSA w wyroku z dnia 26 kwietnia 2010 r., I OSK 61/10 związana była z faktem, że obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka, zgodnie z art. 133 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.) zwana dalej: k.r.o., istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie (chyba, że pozostaje w niedostatku). Obowiązek natomiast alimentacyjny między małżonkami a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 k.r.o.). Z tego powodu ustawodawca ustalił, iż zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagająca opieki powodowało, że rodzice dziecka, tracąc - z tą chwilą - obowiązek alimentacyjny względem niego, tracili jednocześnie prawo do pobierania na nie świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził bowiem na współmałżonka, który - z mocy art. 27 k.r.o. - miał od tego momentu m.in. obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem oba omawiane przepisy były ze sobą powiązane. O ile jednak, zrozumienie treści tych przepisów poprzednio, nie budziło żadnych wątpliwości interpretacyjnych, o tyle odczytywanie regulacji prawnej obowiązującej obecnie, musi być dokonywane przy zastosowaniu wykładni systemowej i celowościowej.

Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż w art. 17 ust. 1 tej ustawy mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone jest obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Ponadto wskazując na wyrok z dnia 15 listopada 2006r., sygn. akt P 23/05, Trybunał zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych.

Na skutek tego wyroku przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 233, poz. 1456) zmieniono przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka (w tym ostatnim przypadku z zastrzeżeniami jak poprzednio).

W wyniku nowelizacji dokonanej przepisem art. 13 pkt 1 lit. 1 ustawy z dnia

19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz.U. nr 219, poz. 1706) przepis art. 17 ust. 1 tej ustawy od dnia 1 stycznia 2010 r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jednakże pomimo dokonywanych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został zmieniony (uchylony).

W niniejszej sprawie, rozważenia przede wszystkim wymaga kwestia zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 tej ustawy w kontekście wywodów zawartych w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnoszących się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 ustawy. Z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 tej ustawy wynika, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Literalne odczytywanie tej normy prawa może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawarła związek małżeński i w nim pozostaje, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a tej ustawy musi być, zdaniem Sądu, odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy drugi małżonek, nie może takiej opieki świadczyć z uwagi na własny stan zdrowia. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust 1 u.ś.r., w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., II SA/Ol 60/09, wyrok z dnia 26 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1699/09, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 115/10, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 723/09 i I OSK 722/09 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wąska wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy oświadczeniach rodzinnych nie wytrzymuje krytyki na gruncie wartości konstytucyjnych. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w całości podziela podgląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. art. I OSK 722/09, iż "stosownie do treści art. 18 Konstytucji RP, małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochrona i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Niewątpliwie z przepisu tego wywodzić można obowiązek dokonywania takiej wykładni prawa, która nie stoi w sprzeczności z dobrem rodziny i małżeństwa. Tymczasem negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o ś. r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle wspomnianego wyżej art. 18 Konstytucji RP. Powyższe potwierdza również analiza art. 71 Konstytucji RP, w myśl którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Przepis ustawy nie powinien zatem wywoływać skutku w postaci np. rozwiązywania małżeństw w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad rodzicem, podczas gdy pozostaje on w związku małżeńskim z drugim niepełnosprawnym rodzicem. Z podobnych przyczyn literalna wykładnia spornego przepisu kłóci się z treścią art. 32 Konstytucji RP, w myśl którego wszyscy są wobec prawa równi oraz wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek i stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich. Ponadto według treści art. 69 Konstytucji RP, osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej, zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które umożliwia sprawowanie efektywnej opieki przez członków rodziny nad osobami niepełnosprawnymi jest niewątpliwie realizacją powinności wskazanej w powyższym przepisie konstytucyjnym".

Mając na uwadze powyższe stanowisko sądów administracyjnych, jak również stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010r. P 38/09 OTK 2010 Nr 5, poz. 53, zgodnie z którym stosowanie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o ś.r. wykładni językowej jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny - art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz równości wobec prawa - art. 32 Konstytucji RP. Stosując ten przepis należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową.

W rozpatrywanej sprawie niesporna pozostaje okoliczność, iż mąż A.S. ma udokumentowany znaczny stopień niepełnosprawności, co wynika z załączonego do odwołania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i sam wymaga stałej opieki, którą sprawuje także nad nim skarżąca.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ II instancji zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu i w przypadku uznania, iż materiał dowodowy sprawy jest pełny rozpoznać merytorycznie wniosek skarżącej.

W tym miejscu wyjaśnić pozostaje także, iż nie zasługuje na uwzględnienie także stanowisko Kolegium w kwestii pobierania przez skarżącą renty rodzinnej, która to okoliczność w ocenie organu stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o ś.r. Stosownie bowiem do powołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Istotnym zagadnieniem jest zatem stwierdzenie, czy ustalone także na rzecz skarżącej prawo do renty rodzinnej stanowi, po myśli art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy prawną przeszkodę w nabyciu świadczenia pielęgnacyjnego. Organ orzekający w tej sprawie nie wyjaśnił użytego w tym przepisie pojęcia "renty" uznając autorytatywnie, że w pojęciu tym mieści się renta rodzinna. Tymczasem jak wynika z treści powołanego przepisu, oprócz renty ustawodawca wymienił również rentę socjalną, nie uwzględniając jej w zbiorczym terminie "renta", co oznacza, iż nie wszystkie możliwe świadczenia o charakterze rentowym mieszczą się w pojęciu "renta". Niezbędne jest zatem w oparciu o obowiązujące reguły stosowania prawa ustalenie zakresu znaczenia tego pojęcia. W pierwszej kolejności należało ustalić, czy ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje terminu "renta". W art. 3 tej ustawy ustawodawca zawarł słowniczek pojęć, w którym w pkt. 5 zostało zdefiniowane pojęcie " emerytur i rent". W myśl wskazanego przepisu ilekroć w tej ustawie jest mowa o "emeryturach i rentach" - oznacza to emerytury i renty inwalidzkie oraz renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowe określone w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o ubezpieczeniu społecznym rolników, o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także uposażenie w stanie spoczynku określone w przepisach prawa o ustroju sądów powszechnych, przepisach o prokuraturze oraz o przepisach o Sądzie Najwyższym, a także renty szkoleniowe i renty z tytułu niezdolności do pracy określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym w tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, renty z tytułu niezdolności do pracy określone w przepisach o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach, a także renty strukturalne określone w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich".

Z brzmienia przytoczonego w całości przepisu wynika, ze wyliczenie określonych w nim świadczeń ma charakter wyczerpujący. Oznacza to, że nie ma możliwości w skład definiowanych w tym przepisie instytucji włączyć innych, nie wymienionych tam wprost, świadczeń emerytalno - rentowych. Inne renty i podobne świadczenia publicznoprawne pominięte w art. 3 pkt 5 tej ustawy nie mogą być zatem na gruncie tej ustawy traktowane jako "renta". Tym samym ustawodawca stworzył na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych, definicję tego pojęcia. W sytuacji istnienia definicji legalnej, sformułowanego przez nią znaczenia definiowanego nie wolno przełamywać przy zastosowaniu innych reguł wykładni (M. Zieliński. Wykładnia prawa. Zasady, Reguły, Wskazówki, Warszawa 2008r., s. 2170-218).

W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości, że w znaczeniu przedmiotowym zdefiniowanego w tym przepisie pojęcia "renta" nie mieści się renta rodzinna. Zważyć także należy, iż w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca obok pojęcia "renta" posługuje się także pojęciem "renta rodzinna", jak ma to miejsce w art. 3 pkt 23 lit. d i art. 3 pkt 24 lit. d, które regulują przypadki utraty bądź uzyskania dochodu, co dodatkowo potwierdza tezę, iż pojęcie "renta" nie obejmuje renty rodzinnej na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym stanie sprawy okoliczność, iż skarżąca otrzymuje wespół z synem rentę rodzinną po zmarłym mężu nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na matką po myśli art. 17 ust. 5 pkt pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie

art. 152 cytowanej ustawy.