Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1866/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 43, art. 76 § 2 w zw. z § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, sędzia WSA Honorata Łopianowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2019 r. sprawy ze skargi A. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz A. Z. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 29 stycznia 2018 r. Dyrektor C. S.A. wystawił przeciwko A. Z. ("Skarżąca", "Strona") tytuł wykonawczy nr [...], dotyczący nieopłaconej opłaty abonamentowej, stosownie do art. 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 roku o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.), za okres od stycznia 2013 r. do września 2017 r., w łącznej kwocie 1 190, 70 zł należności głównej.

Pismem z dnia 29 stycznia 2018 r. przekazano przedmiotowy tytuł organowi egzekucyjnemu – Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w M. – wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w administracji.

Pismem z dnia 12 marca 2018 r., skierowanym do pracodawcy Skarżącej – Sądu Rejonowego w M. – zawiadomiono o zajęciu wynagrodzenia za pracę z wyżej wskazanego tytułu. Pismo to zostało doręczone pracodawcy Skarżącej w dniu 16 marca 2018 roku. Tego samego dnia przesyłkę zawierającą przedmiotowe pismo oraz tytuł wykonawczy przeznaczony dla Skarżącej odebrała B. Z. (wg adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru – matka Skarżącej, będąca dorosłym domownikiem).

Pismem z dnia 4 kwietnia 2018 r., nadanym tego dnia w placówce pocztowej operatora wyznaczonego, Skarżąca wniosła skargę na ww. czynność egzekucyjną.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. Naczelnik oddalił skargę z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Wskazał, że zawiadomienie zostało doręczone Skarżącej 16 marca 2018 r., zaś skargę wniesiono 4 kwietnia 2018 r. Naczelnik przytoczył art. 54 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, ze zm., dalej "ustawa" lub "upea"), wskazując, że termin na złożenie skargi na czynności egzekucyjne jest czternastodniowy i liczy się od dnia zawiadomienia o czynności egzekucyjnej. Tym samym, skoro w przedmiotowej sprawie doręczenie miało miejsce 16 marca 2018 r., termin na złożenie skargi upłynął 30 marca 2018 roku, przy zastosowaniu art. 57 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "Kpa") w zw. z art. 18 upea.

Na wskazane postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie. Zarzuciła obrazę przepisów postępowania poprzez niezasadne przyjęcie, iż skarga na czynności egzekucyjne została złożona po terminie. Wskazała, że nie kwestionuje faktu, iż zawiadomienie oraz tytuł wykonawczy zostały doręczone w dniu 16 marca 2018 r. B. Ż. i że jest to jej matka. Podała jednak, że nie jest ona jej dorosłym domownikiem, albowiem od kilkudziesięciu lat zamieszkuje w miejscu swojego zameldowania, tj. pod adresem [...]. Wskazała, że Organ, po otrzymaniu zaświadczenia o osobach zameldowanych pod adresem [...], wśród których nie było odbiorcy pisma, winien sprawdzić okoliczności odnoszące się do miejsca zamieszkania B. Z., w tym przeprowadzić postępowanie dowodowe. Skarżąca wskazała, że kuriozalne jest uznanie prawidłowości doręczenia korespondencji osobie zamieszkującej pod innym adresem. Mając na względzie powyższe Skarżąca wskazała, że nie zostało jej skutecznie doręczone zawiadomienie o dokonaniu czynności. Podkreśliła również, że brak było podstaw do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu, albowiem z uwagi na niedoręczenie zawiadomienia, nie uchybiła terminowi do złożenia skargi na czynności egzekucyjne.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Dyrektor", "DIAS") utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika. W uzasadnieniu wskazał, że doręczenie pisma domownikowi wywołuje taki sam skutek, jakby pismo zostało doręczone samemu adresatowi. Doręczenie w dniu 16 marca 2018 r. zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia oraz odpisu tytułu wykonawczego nastąpiło właśnie domownikowi. DIAS wskazał, że domownik dorosły to domownik pełnoletni, które to pojęcie wywodzone jest i zdefiniowane w art. 10 § 1 Kodeksu cywilnego. Zarówno w orzecznictwie, jak też w doktrynie, przyjmuje się, że dla uznania danej osoby za domownika nie jest konieczne, jak twierdzi Strona, aby osoba ta była zameldowana w mieszkaniu, w którym następuje doręczenie zastępcze. Organ wskazał na pewną rozbieżność w orzecznictwie w tym przedmiocie. Sąd Najwyższy uznał, że domownikiem może być jedynie krewny lub powinowaty zamieszkujący z adresatem pisma w jednym mieszkaniu lub domu, niezależnie, czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Nie jest domownikiem krewny lub powinowaty niezamieszkujący z adresatem. Sąd ten przyjął, że żadne inne osoby zamieszkujące z adresatem pisma nie są domownikami, chyba że prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Takie wąskie ujęcie domownika nie znalazło jednak potwierdzenia. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Ka 2074/95, w którym, nadając szerokie znaczenie pojęciu "domownik", stwierdził, że osoba ta nie musi pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym z adresatem pisma, a adresat nie musi wyrażać zgody na odbieranie przez nią korespondencji. W ocenie sądów administracyjnych wystarczające dla uznania określonej osoby za domownika, o którym mowa w art. 43 Kpa, jest, aby osoba odbierająca pismo zamieszkiwała z adresatem, prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe lub też, aby będąc krewnym lub powinowatym przebywała ona w mieszkaniu adresata za jego zgodą okresowo, przy czym bez znaczenia jest jakiego okresu to dotyczy, oraz czy osoba ta prowadzi z adresatem wspólne gospodarstwo domowe. Skuteczne doręczenie w trybie art. 43 Kpa następuje wówczas, gdy pod nieobecność adresata w domu pismo odbiera dorosły domownik w rozumieniu wyżej podanym, który zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi, przy czym zobowiązanie to następuje z momentem przyjęcia pisma i złożenia czytelnego podpisu na potwierdzeniu odbioru.

Analizując treść art. 43 Kpa brak było, w ocenie DIAS, podstaw, aby twierdzić, że odbierający pismo domownik musi złożyć oświadczenie, że zobowiązuje się oddać pismo adresatowi. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, jeżeli dorosły domownik nie odmawia przyjęcia przesyłki, to oznacza, że podjął się on doręczenia tej przesyłki adresatowi.

W ocenie Organu, nie jest kwestionowane, że przebywająca w mieszkaniu Strony jej matka złożyła własnoręczny podpis na dowodzie doręczenia przesyłki, tym samym należało uznać, że zobowiązała się ona do doręczenia tej przesyłki adresatce. Skarżąca nie udowodniła, że przebywająca w jej mieszkaniu matka nie była upoważniona do odbioru korespondencji, tym samym nie obaliła domniemania skuteczności doręczenia dokonanego na podstawie art. 43 Kpa. Obalenie domniemania doręczenia w tym trybie wymaga zatem przedstawienia dowodów przeciwnych przez osoby, wywodzące z tego skutki prawne.

Strona złożyła skargę na przedmiotowe postanowienie Dyrektora. Postanowieniu zarzuciła obrazę przepisów postępowania - w szczególności przepisów art. 75 § 1 i § 2, art. 76 § 3, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 Kpa, poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego i niezasadne przyjęcie iż uprzednia skarga na czynności egzekucyjne została złożona po terminie wobec bezzasadnego uznania osoby odbierającej korespondencję za domownika zamieszkującego pod adresem zamieszkania strony.

W uzasadnieniu podała, że jedynym dorosłym domownikiem w budynku przy ul. [...], obok niej, pozostaje jej małżonek. Przez okres dopuszczenia budynku do użytkowania, a więc od 2005 roku, pod adresem [...] nigdy nie zamieszkiwały w sposób faktyczny i nie były zameldowane administracyjnie inne osoby pełnoletnie. Skarżąca wskazała, że nie twierdzi, jakoby dla uznania osoby za dorosłego domownika wymagane było jej zameldowanie. Skarżąca, mając ograniczone możliwości dowodowe, mogła jedynie zawrzeć w dotychczasowych pismach oświadczenie o braku innych dorosłych domowników, które mogła jedynie podeprzeć zaświadczeniem o zameldowaniu, jako dowodzie pośrednim. Z treści postanowień obu Organów wynika, że uznają adnotację na zwrotnym potwierdzeniu odbioru za pewny dowód doręczenia korespondencji. Osoba odbierającą – B. Z. – jest matką Skarżącej, lecz zamieszkuje od kilkudziesięciu lat w tym samym miejscu, które jednocześnie odpowiada jej zameldowaniu, tj. pod adresem [...]. Nie pozostaje więc ona dorosłym domownikiem pod adresem Skarżącej i nigdy nie była takim domownikiem nawet chwilowo – tym samym nie mogła odebrać korespondencji pod adresem zamieszkania strony.

W ocenie Skarżącej, po uzyskaniu od niej takiej informacji, na Organach administracyjnych ciążył obowiązek sprawdzenia tej okoliczności – przeprowadzenia dowodów na poparcie lub zaprzeczenie faktom wskazywanym w skardze. Tymczasem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. zarzuca, iż Skarżąca nie udowodniła, że przebywająca w jej mieszkaniu matka nie była dorosłym domownikiem, nie dokonując procesowego sprawdzenia tego hipotetycznego założenia. Nadto Organ wymaga przedstawienia dowodów przeciwnych przez Skarżącą. Skarżąca podkreśliła, że nie posiada innych możliwości dowodzenia, jak przedstawienie swoich argumentów w pismach procesowych, które winny być przedmiotem weryfikacji przez Organy administracji. To zaniechanie przeprowadzenia takiego dowodu skutkuje odwoływaniem się Organów do odbioru korespondencji przez osobę, którą Naczelnik dowolnie uznał za domownika.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie i ponowił swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. Nr 718 ze zm., dalej: ppsa), przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej są m.in. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa procesowego był uzasadniony. Przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor dopuścił się bowiem obrazy przepisów postępowania, a to art. 77 § 1 w zw. z art. 7 Kpa w zw. z art. 18 upea.

Zgodnie z art. 43 Kpa, w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Wskazany przepis przewiduje więc de facto dwa sposoby doręczenia zastępczego, tj. doręczenia przesyłki innej osobie niż adresat. Po pierwsze, możliwe jest jego doręczenie dorosłemu domownikowi. Ten sposób doręczenia nie wymaga dokonania odrębnego poinformowania adresata poprzez umieszczenie zawiadomienia w oddawczej skrzynce pocztowej – byłoby to zresztą bezcelowe, zważywszy, że oddawcza skrzynka pocztowa adresata i jego domownika z natury rzeczy jest tożsama. Po drugie, pismo może zostać doręczone również sąsiadowi albo dozorcy domu. W tym jednak wypadku dla skuteczności doręczenia konieczne jest, aby doręczający – prócz samego doręczenia – złożył w skrzynce pocztowej adresata zawiadomienie o jego dokonaniu. Tylko kumulatywne wykonanie wskazanych czynności – doręczenie sąsiadowi lub dozorcy i zawiadomienie adresata – pozwala przyjąć skutek doręczenia.

Nie jest sporne, że w niniejszej sprawie doręczyciel nie pozostawił w oddawczej skrzynce pocztowej Skarżącej zawiadomienia o doręczeniu przesyłki. Tym samym, relewantne dla rozstrzygnięcia staje się ustalenie, czy osoba, której przesyłkę doręczono, jest dorosłym domownikiem Skarżącej (jak twierdzi Dyrektor), czy też nim nie jest (jak twierdzi Skarżąca).

Pojęcie domownika, jak trafnie zauważył Dyrektor w zaskarżonym postanowieniu, nie jest jednolicie wykładane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego. Z jednej strony w wyroku z 18 września 2015 r., sygn. II GSK 2137/15, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że domownikiem jest osoba zamieszkująca pod tym samym co adresat adresem, bez względu na stopień pokrewieństwa i prowadzenie lub nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Podobnie wypowiedział się w tej kwestii Sąd Najwyższy w postanowieniu z 26 września 2013 roku, II CZ 45/13. Z drugiej strony przyjmowany jest również pogląd, że kryterium stałego zamieszkiwania pod tym samym adresem, co adresat, i prowadzenia wspólnego gospodarstwa, odnosi się wyłącznie do osób obcych (niespokrewnionych), gdy tymczasem w przypadku osób najbliższych wystarczające jest przebywanie w lokalu okresowo, nawet przy braku wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego (tak wyrok NSA z 7 września 2017 roku, II OSK 2208/16). Niezależnie jednak od tego, który z tych poglądów jest trafny, nie ulega wątpliwości, że nie będzie domownikiem osoba, która stale zamieszkuje w innym lokalu, a w lokalu adresata przebywa wyłącznie okazjonalnie (jako gość), ani też osoba, która w ogóle w lokalu nie przebywa, bez względu na łączący tę osobę z adresatem stopień pokrewieństwa (powinowactwa). Takie rozumienie wskazanej instytucji byłoby w oczywisty sposób sprzeczne z językową intuicją i słownikowym znaczeniem wyrazu "domownik", który w oczywisty sposób odnosi się do zamieszkiwania w tym samym domu (mieszkaniu).

Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że Dyrektor nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, które pozwalałoby jednoznacznie potwierdzić, że odbiorca przesyłki zawierającej odpis tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę, B. Z., trwale lub choćby okresowo przebywała w spornym okresie pod adresem [...]. Dyrektor oparł swój wniosek co do statusu matki Skarżącej jako domownika wyłącznie na dokumencie w postaci potwierdzenia odbioru, w którym doręczyciel uznał B. Z. za dorosłego domownika (k. 7 akt administracyjnych). O ile jednak Sąd przychyla się do stanowiska Organu, że potwierdzenie odbioru stanowi dokument urzędowy, a tym samym zawarte w nim informacje korzystają – na mocy art. 76 § 2 w zw. z § 1 Kpa – z domniemania prawdziwości, to jednak obejmuje to wyłącznie informacje dotyczące sposobu procedowania przesyłki, daty i danych osoby ją odbierających oraz informacji o pozostawionych zawiadomieniach. Nie ulega bowiem wątpliwości, że stwierdzanie zamieszkiwania lub niezamieszkiwania określonej osoby w danym miejscu i ustalanie, czy jest ona domownikiem, nie mieści się w zakresie działania doręczycieli operatora wyznaczonego, a tym samym adnotacje w tym przedmiocie nie mają mocy dokumentu urzędowego i z domniemania prawdziwości nie korzystają.

Uwzględniwszy powyższe, mając na uwadze fakt, że Skarżąca w toku postępowania konsekwentnie wskazywała, że B. Z. nie jest jej domownikiem, a okoliczność tę uprawdopodobniła zaświadczeniem wskazującym na listę osób zameldowanych pod adresem, na który skierowana została przesyłka (k. 11 akt administracyjnych), za przedwczesne uznać należy przesądzenie przez DIAS, że przesyłkę odebrał dorosły domownik w rozumieniu art. 43 Kpa. Dokonanie ustalenia w tym przedmiocie będzie możliwe dopiero po wyczerpującym przeprowadzeniu postępowania dowodowego, czego Dyrektor nie uczynił.

Rozpoznając sprawę ponownie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. przeprowadzi w sprawie uzupełniające postępowanie dowodowe, bądź też zleci je Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w M. w trybie art. 136 § 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 18 upea. W szczególności konieczne będzie wystąpienie do placówki pocztowej o wyjaśnienie podstaw, na których doręczyciel przyjął status B. Ż. jako domownika Skarżącej. Nadto, w razie dalszych wątpliwości, konieczne będzie wystąpienie do Wójta Gminy S. z żądaniem udzielenia informacji, czy odbiorca przesyłki faktycznie – jak twierdzi Skarżąca – zameldowany jest pod adresem [...], [...] S. W przypadku zaś, gdy na podstawie tych informacji nie będzie możliwe jednoznacznie ustalenia, w jakim charakterze B. Z. odebrała przesyłkę (czy jako dorosły domownik, czy incydentalnie przebywając w domu Skarżącej, czy być może przebywając jeszcze w innym miejscu), do rozważenia pozostaje przesłuchanie w charakterze B. Z., Skarżącej i doręczyciela.

Końcowo odnotować należy, że – jak wynika z akt sprawy – przesyłki kierowane do Skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym, ale też sądowym, odbierały faktycznie różne osoby: mąż M. Z., matka B. Z. oraz ojciec W. Z.. Doręczyciel zawsze wskazywał przy tym te osoby jako dorosłych domowników. Taka adnotacja doręczyciela pozostaje jednak w sprzeczności z przedłożonym przez Skarżącą zaświadczeniem o zameldowaniu, z którego wynika, że pod adresem [...] zameldowany jest – poza Skarżącą – tylko jej mąż oraz dwoje małoletnich dzieci. Ponowić należy uwagę, że miejsce zameldowania, jako kategoria prawa administracyjnego, nie musi odpowiadać (choć powinno) miejscu zamieszkania, jako kategorii prawa cywilnego. Notoryjnie znane jest, że miejsce zameldowania danej osoby może być inne, niż miejsce zamieszkania. Niemniej należy też uwzględnić inną okoliczność znaną notoryjnie, że zwłaszcza w warunkach wiejskich doręczyciele operatora pocztowego dość swobodnie traktują instytucję urzędowego doręczenia przesyłek, wskutek czego wręczają je osobom, które wcale nie są domownikami adresatów, a które zwyczajowo, w tych warunkach lokalnych, zobowiązują się doręczać przesyłki adresatom. Dotyczy to zwłaszcza osób spokrewnionych, w tym rodziców. Nie można więc wykluczyć, że w niniejszej sprawie doręczyciel faktycznie przekazał przedmiotowe przesyłki osobie (matce Skarżącej), która - wbrew adnotacji na dokumencie potwierdzenia odbioru – wcale nie była domownikiem. Z tego względu potrzeba przeprowadzenia wskazanego postępowania wyjaśniającego jawi się jako tym bardziej oczywista.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Ppsa, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania oparto o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 Ppsa.

Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 Ppsa.