Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1380/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 i art. 51 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2006 nr 156 poz 1118
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska - Szary Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl (spr.) Sędzia WSA del. WSA Jerzy Siegień Protokolant: Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 marca 2010 r. sygn. akt II SA/Gl 1121/09 w sprawie ze skargi E. J. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie legalności robót budowlanych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach na rzecz E. J. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 22 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 1121/09, uwzględniając skargę E. J. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie legalności robót budowlanych, w punkcie 1) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...]; w punkcie 2) orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; w punkcie 3) zasądził od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 757 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że pismem z dnia [...] października 2008 r. Burmistrz Miasta K. zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. (PINB) o przeprowadzenie kontroli stanu technicznego oraz zgodnej z przepisami prawa budowlanego lokalizacji przydomowej oczyszczalni ścieków, którą wybudował A. S. na nieruchomości przy ul. [...] w K.

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. PINB umorzył postępowanie w sprawie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W uzasadnieniu stwierdził, że na wskazanej nieruchomości wybudowana została przydomowa oczyszczalnia ścieków typu [...] firmy [...] S.A. z siedzibą w K. Oczyszczalnia ta została zrealizowana na przełomie maja i czerwca 2007 r. w oparciu o zgłoszenie z dnia [...] lutego 2007 r. Ustalono, że osadnik gnilny oczyszczalni został usytuowany w odległości 6 m od budynku mieszkalnego właściciela nieruchomości oraz 2,20 m od granicy z sąsiednią działką stanowiącą własność W. N. Studzienka rozdzielcza została zlokalizowana w odległości 6 m od osadnika. Na nieruchomości wykonany został także drenaż rozsączający o długości 30 m, przy czym jeden z odcinków tego drenażu, o długości 10 m został umieszczony w odległości 2,2 m od granicy działki E. J. Organ ustalił także, że w dołączonym do zgłoszenia budowy załączniku graficznym nie została określona lokalizacja przedmiotowej oczyszczalni wraz z jej urządzeniami towarzyszącymi.

Jak zauważył organ, przepisy rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

(Dz.U. Nr 75, poz. 690 ze zm.) nie określają zasad sytuowania przydomowych oczyszczalni ścieków w stosunku do granic sąsiednich działek, zatem pomocniczo znajdą tutaj zastosowanie przepisy dotyczące lokalizacji bezodpływowych zbiorników na nieczystości ciekłe. Wskazując na powyższe organ stwierdził, że usytuowanie przedmiotowej oczyszczalni pozostaje w zgodzie z przewidzianymi dla zabudowy jednorodzinnej zasadami lokalizacji tego typu obiektów, wynikającymi z § 36 ust. 2 tego rozporządzenia. W jego ocenie lokalizacja osadnika gnilnego przydomowej oczyszczalni oraz przewodów rozsączających nie narusza także przepisów § 37 i § 31 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych (...). Podkreślono również, że inwestor uzyskał opinię Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Okręgu [...] S.A., z której wynika, że jego oczyszczalnia jest umieszczona poza strefami ujęć ochronnych wodociągów. W tym stanie rzeczy organ uznał, że brak jest podstaw do kontynuowania postępowania w sprawie legalności oraz zgodności wykonania z przepisami prawa budowlanego przedmiotowej oczyszczalni.

Odwołanie od tej decyzji wniósł E. J. - współwłaściciel sąsiedniej działki, zarzucając jej naruszenie art. 5 i art. 51 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.),

§ 34 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, art. 122 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) oraz § 11 ust. 5 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 137, poz. 984 ze zm.). Uzasadniając podniesione zarzuty wskazał, że rozpatrując kwestię legalności budowy przydomowej oczyszczalni ścieków PINB powinien uwzględnić fakt, iż w odległości ok. 30 m od nieruchomości inwestora biegnie miejska sieć kanalizacyjna. Organ nie ustalił także, że A. S. był wzywany do podłączenia się do tej sieci. Porównanie dat budowy sieci kanalizacyjnej (1990 r.) oraz przedmiotowej oczyszczalni (2007 r.) wyklucza jednocześnie zastosowanie normy pierwszeństwa zezwalającej na wyposażenie nieruchomości, która ma podłączenie do sieci kanalizacyjnej, w przydomową oczyszczalnię. Odwołujący się zarzucił także, że inwestor nie uzyskał pozwolenia wodnoprawnego uprawniającego go do budowy przydomowej oczyszczalni oraz przystępując do jej eksploatacji nie dokonał wymaganego zgłoszenia. W ocenie odwołującego się decyzja PINB została wreszcie wydana z naruszeniem szeregu przepisów postępowania administracyjnego, a to: art. 7, art. 9, art. 10, art. 11, art. 77, art. 81 , art. 105 i art. 107 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach (dalej ŚWINB) uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Za uzasadniony ŚWINB uznał zarzut naruszenia przez organ pierwszoinstncyjny przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 10 § 1 w związku z art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie odwołującemu się udziału w oględzinach i co zatem idzie możliwości zadawania stronie oraz organowi pytań, składania wniosków oraz zarzutów. Jednocześnie organ odwoławczy za bezzasadne ocenił zarzuty dotyczące naruszenia wskazanych w odwołaniu przepisów prawa materialnego wskazując, że rozstrzygnięcie podniesionych przez odwołującego kwestii nie należy do kompetencji organów nadzoru budowlanego.

W toku ponownie prowadzonego postępowania PINB dokonał powtórnych oględzin nieruchomości A. S. W oględzinach tych wziął udział E. J. oraz jego pełnomocnik A. B. (zięć). Organ przeprowadził także rozprawę administracyjną z udziałem E. J. i A. B. Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. organ ten ponownie umorzył postępowanie administracyjne prowadzone w przedmiocie legalności oraz zgodności z przepisami prawa wykonania przydomowej oczyszczalni ścieków zlokalizowanej na działkach nr [...] i [...] położonych w K. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji PINB podał, że z przekazanej mu przez Starostwo Powiatowe w K. dokumentacji zgłoszenia przez A. S. budowy przydomowej oczyszczalni ścieków wynika, iż termin przystąpienia do robót budowlanych objętych dokonanym zgłoszeniem rozpoczął swój bieg w dniu [...] marca 2007 r. Stwierdzono, że co prawda na dołączonej do zgłoszenia mapie sytuacyjno-wysokościowej inwestor nie oznaczył miejsca usytuowania przedmiotowej oczyszczalni wraz z urządzeniami towarzyszącymi, jednakże z ustaleń poczynionych w terenie wynika, iż wskazana w poprzedniej decyzji tego organu lokalizacja osadnika gnilnego, studzienki rozdzielczej oraz drenażu rozsączającego nie narusza przepisów rozporządzenia w sprawie warunków technicznych.

Odwołanie od tej decyzji wniósł E. J. działający przez pełnomocnika A. B., zarzucając ponownie naruszenie

art. 7, 9, 10, 11, 65, 77, 81, 105, 107 k.p.a. W uzasadnienia odwołania wskazano, że budowa kwestionowanej przydomowej oczyszczalni ścieków naruszyła przepisy: - ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach poprzez brak nałożenia na A. S. obowiązku przyłączenia jego nieruchomości do miejskiej sieci kanalizacyjnej, - ustawy Prawo wodne poprzez brak pozwoleń wodnoprawnych na wykonanie urządzenia wodnego, jakim jest przydomowa oczyszczalnia ścieków oraz na wprowadzanie ścieków do ziemi. Ponadto zdaniem odwołującego się organ nadzoru budowlanego winien był zbadać, czy budowa oczyszczalni odbyła się zgodnie z wymogami aprobaty technicznej dołączonej do tego urządzenia, bowiem naruszenie jej postanowień należy rozpatrywać pod kątem przepisów art. 5 i art. 10 Prawa budowlanego.

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2009 r. E. J. skierował pod adresem organu listę żądań dotyczących uzupełnienia prowadzonego postępowania dowodowego.

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że stanowiąca przedmiot postępowania przydomowa oczyszczalnia ścieków została wybudowana w oparciu o dokonane zgłoszenie oraz w terminie wymaganym przepisem art. 30 ust. 5 Prawa budowlanego. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, a dotyczących wadliwości dokonanego zgłoszenia budowy oczyszczalni, organ odwoławczy stwierdził, że Starosta K. uznał zgłoszenie za kompletne, nie nałożył bowiem na inwestora obowiązku uzupełnienia dołączonych do niego dokumentów. W ocenie organu II instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy i brak jest podstaw do przeprowadzania dodatkowego postępowania wyjaśniającego, gdyż wykonana oczyszczalnia nie narusza przepisów Prawa budowlanego i warunków technicznych oraz została wykonana zgodnie z dokonanym zgłoszeniem. Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem PINB, że inwestor ponosi ryzyko związane z niezastosowaniem się do zaleceń producenta dotyczących wykonania montażu oczyszczalni oraz stwierdzeń zawartych w aprobacie technicznej. Podkreślił, że zalecenia producenta nie stanowią obowiązującego prawa i organy nadzoru budowlanego nie mają podstaw do kontrolowania ich wykonania. Końcowo organ wskazał, że budowa przydomowej oczyszczalni ścieków o wydajności 0,75 m³/d nie wymagała pozwolenia wodnoprawnego, a jedynie zgłoszenia. Zgodnie zaś z § 26 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych nie była także wymagana pozytywna opinia inspektora ochrony środowiska. Skoro zatem ustalono, że wykonanie przedmiotowej oczyszczalni ścieków było zgodne z prawem, to dalsze prowadzenie postępowania w tej sprawie było bezprzedmiotowe.

W skardze na powyższą decyzję E. J. zarzucił naruszenie następujących przepisów: - art. 5, art. 30, art. 50 ust. 1 pkt 2, 3 i 4, art. 51 Prawa budowlanego i § 26, § 34 i § 123 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych poprzez ich niezastosowanie i błędną wykładnię; - art. 122 ust. 3 ustawy Prawo wodne i § 11 ust. 5 rozporządzenia w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego poprzez ich niezastosowanie; - art. 152, art. 153 i art. 378 Prawa ochrony środowiska przez ich niezastosowanie; - art. 7, art. 9., art. 10, art. 11, art. 65, art. 77, art. 81, art. 105 i art. 107 k.p.a. przez ich niezastosowanie i błędną wykładnię.

W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2010 r. M. J. – B. zgłosiła wniosek o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika. Wskazała, że jest współwłaścicielką nieruchomości przy ul. [...] w K., a zatem wynik postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Do pisma został dołączony skrócony odpis z księgi wieczystej Kw. Nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C. Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w K. Z odpisu tego wynika, że skarżący E. J. wraz z żoną A. J. są właścicielami we wspólności majątkowej małżeńskiej ½ nieruchomości oznaczonej numerami [...] i nr [...], zaś M. J. – B. jest współwłaścicielką pozostałej ½ części tej nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty w niej podniesione zostały przez Sąd uwzględnione.

W pierwszym rzędzie – jak stwierdził Sąd - zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja PINB nie mogły się ostać z uwagi na niezapewnienie udziału w postępowaniu współwłaścicielkom nieruchomości oznaczonej numerami [...] i nr [...], tj. M. J.-B. oraz A. J. Obu tym współwłaścicielkom nieruchomości sąsiadującej z terenem inwestycji, w oparciu o przepis art. 28 k.p.a., przysługiwał bez wątpienia przymiot stron postępowania toczącego się w trybie art. 50 i art. 51 Prawa budowlanego. Ponadto Sąd zauważył, że w sprawie nie brał udziału także W. N., który zgodnie z uzasadnieniem decyzji PINB był właścicielem drugiej nieruchomości sąsiadującej z terenem inwestycji. Wskazane okoliczności w świetle art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. stanowią przesłankę do wznowienia postępowania, co w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonego aktu administracyjnego.

Dokonując analizy przepisów prawnych regulujących kwestie związane z budową przydomowej oczyszczalni ścieków Sąd wskazał, że przepis art. 29 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę przydomowej oczyszczalni ścieków o wydajności do 7,50 m³ na dobę. Inwestor jest natomiast zobowiązany dokonać zgłoszenia takiej budowy organowi administracji architektoniczno-budowlanej na 30 dni przed terminem zamierzonego rozpoczęcia robót budowlanych. Postępowanie administracyjne uruchomione zgłoszeniem dokonanym w oparciu o przepis art. 30 ust. 1 Prawa budowlanego, poza przypadkami wniesienia przez organ w drodze decyzji sprzeciwu lub nałożenia na inwestora w drodze postanowienia obowiązku uzupełnienia brakujących dokumentów, nie kończy się żadnym aktem administracyjnym. Organ, który nie wniósł sprzeciwu w 30 dniowym terminie liczonym od dnia doręczenia mu zgłoszenia, ani też nie nałożył obowiązku uzupełnienia dokumentów, traci także kompetencje do dalszego działania w sprawie. W szczególności nie może on pozbawić inwestora uprawnienia do wykonywania zgłoszonych robót budowlanych poprzez uruchomienie jednego z przewidzianych w procedurze administracyjnej nadzwyczajnych trybów postępowania. Jeżeli w postępowaniu toczącym się w trybie art. 30 Prawa budowlanego doszło natomiast do naruszenia przepisów, niektóre z tych naruszeń mogą zostać usunięte przez organ nadzoru budowlanego w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 50 i art. 51 Prawa budowlanego. W toku tego postępowania organ ten jest uprawniony do wstrzymania prowadzenia robót budowlanych wykonywanych: w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenia środowiska (art. 50 ust. 1 pkt 2), na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 30 ust. 1 (art. 50 ust. 1 pkt 3), lub w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w przepisach (art. 50 ust. 1 pkt 4). W przypadku natomiast, gdy roboty budowlane zostały już zrealizowane w sposób, o którym mowa wyżej, organ nadzoru budowlanego może na podstawie art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego zastosować odpowiednio przepisy art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust 3 tej ustawy. W niniejszej sprawie Sąd uznał za właściwe stanowisko ŚWINB, że w kontrolowanej sprawie nie wystąpiła przesłanka wskazana w art. 50 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego, bowiem obejmuje ona przypadki realizacji robót budowlanych w oparciu o dokonane zgłoszenie w sytuacji, gdy wymagały one uzyskania pozwolenia na budowę, co jak wyżej wykazano nie miało miejsca.

Sąd podzielił również stanowisko orzekających w sprawie organów nadzoru budowlanego, że w toku postępowania naprawczego toczącego się w trybie art. 50 i art. 51 Prawa budowlanego nie mogły one zweryfikować wszystkich nieprawidłowości, jakie miały miejsce w toczącym się przed starostą postępowaniu zgłoszeniowym. Organy nadzoru budowlanego nie mają bowiem uprawnień do domagania się uiszczenia opłaty skarbowej od dokonanego zgłoszenia, czy przedłożenia oświadczenia o dysponowaniu nieruchomością na cele budowlane.

W ocenie Sądu w trakcie postępowania naprawczego organ nadzoru budowlanego nie jest także uprawniony do weryfikacji zgłoszenia budowy przydomowej oczyszczalni ścieków także z punktu widzenia zgodności takiej inwestycji z przepisami art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu porządku i czystości w gminach. Podobnie organ nadzoru budowlanego nie posiada kompetencji do rozstrzygania w przedmiocie negatywnego oddziaływania na środowisko przydomowej oczyszczalni ścieków zrealizowanej w oparciu o zgłoszenie. Uprawnienia takie w stosunku do osób fizycznych przysługują bowiem na mocy art. 363 ustawy Prawa ochrony środowiska burmistrzowi, wójtowi lub prezydentowi miasta. Organy nadzoru budowlanego nie są wreszcie uprawnione do kontrolowania czy zgłoszono zamiar przystąpienia do eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków, który to obowiązek został nałożony na podmiot prowadzący taką instalację przepisem art. 152 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.). Zaniechanie zaś tego obowiązku pociąga za sobą odpowiedzialność wynikającą z art. 342 ust. 1 Prawa ochrony środowiska, a orzekanie w tej kwestii, stosownie do art. 361 ustawy, następuje na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów ustawy Prawo wodne. Wskazał w tym względzie, że wprowadzanie do ziemi oczyszczonych ścieków w ilości do 5 m³ na dobę stanowi bowiem zwykłe korzystanie z wód (argument a contrario z art. 36 ust. 3 pkt 4 Prawa wodnego), a zatem nie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego wynikającego z art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego. Także budowa przydomowej oczyszczalni ścieków nie wymaga pozwolenia wodnoprawnego na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3 Prawa wodnego, bowiem nie mieści się ona w ustawowej definicji urządzenia wodnego zawartej w art. 9 pkt 19 Prawa wodnego. Brak obowiązku ubiegania się przez inwestora o pozwolenie wodnoprawne na wprowadzanie do ziemi ścieków pochodzących przydomowych oczyszczalni o wydajności do 5 m³/dobę wynika także z tabeli B umieszczonej w załączniku do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz.U. Nr 283, poz. 2839).

Ponadto Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja PINB wydane zostały z obrazą art. 7, art. 77 § 1 art. 80, a w konsekwencji również z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu wydana w sprawie decyzja umarzająca wszczęte postępowanie była bowiem co najmniej przedwczesna. Przepis art. 50 ust. 1 pkt 4 in fine Prawa budowlanego stosowany w związku z art. 51 ust. 7 tej ustawy nakazuje bowiem organom nadzoru budowlanego zbadanie, czy roboty budowlane w przypadkach innych niż określone w art. 48 albo 49 b, zostały wykonane w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w przepisach. Podzielając ustalenia organów, że lokalizacja stanowiącej przedmiot postępowania przydomowej oczyszczalni ścieków nie narusza przepisów działu II rozdziału 7 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, Sąd nie zaakceptował stanowiska, iż ustalenia te wyczerpują hipotezę art. 50 ust. 1 pkt 4 in fine Prawa budowlanego. Mając na uwadze treść przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 lit c i d Prawa budowlanego Sąd stanął na stanowisku, że wymóg realizacji budowy przydomowej oczyszczalni ścieków w zgodzie z wiedzą techniczną obejmuje m.in. przestrzeganie w toku jej montażu instrukcji dostarczonej przez producenta, która zatwierdzona została aprobatą techniczną. Tym samym Sąd nie zaaprobował stanowiska organów wskazujących na brak podstaw prawnych do badania zgodności montażu przydomowej oczyszczalni ścieków z instrukcją producenta oraz stwierdzeniami zawartymi w aprobacie technicznej. Jak zauważył Sąd, znajdująca się w aktach sprawy aprobata techniczna rozwiązania zaproponowanego przez producenta przydomowej oczyszczalni ścieków firmę [...] S.A. została zaakceptowana przez Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz.U. Nr 92, poz. 8810) oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 8 listopada 2004 r. w sprawie aprobat technicznych oraz jednostek organizacyjnych upoważnionych do ich wydawania (Dz.U. Nr 249, poz. 2497). Między innymi do tych aktów prawnych ustawodawca odwołuje się w art. 10 Prawa budowlanego. Skoro zatem wskazana wyżej aprobata techniczna zezwoliła na wprowadzenie do obrotu przydomowej oczyszczalni ścieków pod warunkiem zachowania przewidzianej przez producenta instrukcji jej montażu, to nieuzasadnione było negowanie obowiązku zbadania przez organ kontrolujący legalność wykonanych robót budowlanych, czy instrukcja ta była w trakcie tych robót przestrzegana. W tej kwestii Sąd zauważył, że mimo dwukrotnie przeprowadzanych oględzin PINB nie poczynił jakichkolwiek ustaleń dotyczących zgodności wykonania przedmiotowej oczyszczalni z instrukcją jej montażu, w tym m. in. prawidłowości wykonania przewodów wentylacyjnych.

Dalej Sąd, wskazując na przepis art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego, podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie skarżący w oparciu o wyniki badań przeprowadzonych przez Centralne Laboratorium Badania Wody i Ścieków PWiK S.A. w C. wykazał, iż ścieki wprowadzane do ziemi przez właściciela sąsiedniej działki nie są w wystarczającym stopniu oczyszczone. Wyniki tych badań nakazywały organowi nadzoru rozważenie, czy nie jest to okoliczność powodująca uzasadnioną wątpliwość co do prawidłowości montażu przydomowej oczyszczalni. W przypadku gdyby okazało się, że prawdopodobną przyczyną nienależytego oczyszczania ścieków wchodzących do studzienki rozdzielczej były błędy popełnione w trakcie budowy oczyszczalni, organ winien nałożyć na inwestora obowiązek przedłożenia ekspertyzy, rozstrzygającej kwestię prawidłowości wykonanych przez niego robót budowlanych oraz stanu technicznego tej oczyszczalni. Dopiero w oparciu o taką ekspertyzę organ mógł wydać w sprawie stosowną decyzję w trybie art. 51 ust. 1 pkt 1 lub 2 Prawa budowlanego, bądź ewentualnie umorzyć wszczęte postępowanie. PINB winien także rozważyć, czy w sprawie nie powinien znaleźć zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego.

Wskazując na powyższe Sąd stwierdził, że przeprowadzone rozważania powinny stanowić wskazówkę dla organu w dalszym postępowaniu. W szczególności Sąd podkreślił, że PINB zobowiązany będzie ponownie przeprowadzić oględziny nieruchomości A. S. celem ustalenia, w miarę posiadanych możliwości, zgodności wykonania przydomowej oczyszczalni ścieków z instrukcją jej montażu. Organ powinien także uwzględnić wynik toczącego się równolegle przed Burmistrzem Miasta K. postępowania w trybie art. 363 Prawa ochrony środowiska. W przypadku zaś uzasadnionych wątpliwości dotyczących prawidłowości realizacji przedmiotowej oczyszczalni organ ten nałoży na inwestora, w oparciu o art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego, obowiązek przedłożenia stosownej ekspertyzy. PINB zapewni także czynny udział w postępowaniu wszystkim jego stronom.

Z powyższych względów Sąd, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzje organów nadzoru budowlanego obu instancji. O niewykonalności zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy.

W przedmiocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy procesowej oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, reprezentowany przez adwokata. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości podniesiono następujące zarzuty:

I. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 50 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie za stronę postępowania administracyjnego – w zakresie legalności budowy przydomowej oczyszczalni ścieków zlokalizowanej przy ul. [...] w K. – E. J., niebędącego stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż powinno a limine spowodować oddalenie skargi;

II. naruszenie prawa materialnego, a to art. 50 ust. 1 pkt 4 in fine w zw. z art. 51 ust. 7 i w zw. z art. 5 ust. 1 lit. c) i d) ustawy Prawo budowlane, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie tych przepisów za podstawę prawa materialnego do wywiedzenia interesu prawnego dającego właścicielom działek sąsiadujących z działką, na której położona jest przedmiotowa przydomowa oczyszczalnia ścieków, przymiot strony postępowania administracyjnego, a tym samym mylnego wywnioskowania z niego uprawnienia do zaskarżania rozstrzygnięć dotyczących bezpośrednio jedynie A. S.;

III. naruszenie prawa materialnego, a to art. 36 ust. 3 pkt 4 w zw. z art. 121 ust. 1 pkt 1 i 3 Prawa wodnego poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie za podstawę prawa materialnego do wywiedzenia interesu prawnego dającego właścicielom działek sąsiadujących z działką, na której położona jest przedmiotowa przydomowa oczyszczalnia ścieków, przymiot strony postępowania administracyjnego, a tym samym mylnego wywnioskowania z niego uprawnienia do zaskarżania rozstrzygnięć dotyczących bezpośrednio jedynie A. S.;

IV. naruszenie prawa materialnego, a to art. 152 ust. 4 Prawa o ochronie środowiska poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie go za podstawę prawa materialnego do wywiedzenia interesu prawnego dającego właścicielom działek sąsiadujących z działką, na której położona jest przedmiotowa przydomowa oczyszczalnia ścieków przymiot strony postępowania administracyjnego, a tym samym mylnego wywnioskowania z niego uprawnienia do zaskarżania rozstrzygnięć dotyczących bezpośrednio jedynie A.S.;

V. naruszenie prawa materialnego, a to art. 9 i 10 ustawy o wyrobach budowlanych i § 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 8 listopada 2004 r. w sprawie aprobat technicznych oraz jednostek organizacyjnych upoważnionych do ich wydawania, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie za podstawę prawa materialnego do wywiedzenia interesu prawnego dającego właścicielom działek sąsiadujących z działką, na której położona jest przedmiotowa przydomowa oczyszczalnia ścieków przymiot strony postępowania, a tym samym mylnego wywnioskowania z niego uprawnienia do zaskarżania rozstrzygnięć dotyczących bezpośrednio jedynie A. S., jak również błędnego przyjęcia, że instrukcja użytkowania, montażu i konserwacji określona w aprobacie technicznej może stanowić źródło powszechnie, bezwzględnie obowiązującego prawa, gdy instrukcje te są w istocie jedynie zaleceniem producenta wyrobu budowlanego.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. J., reprezentowany przez adwokata, wniósł o oddalenie tej skargi i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi. Część zarzutów skargi kasacyjnej znajduje uzasadnienie tym niemniej, zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Za nieuzasadnione należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące uznanie przez Sąd I instancji statusu strony postępowania w odniesieniu do E. J. i jego najbliższych, będących współwłaścicielami działki. W sytuacji, gdy skarżący wykazał, w oparciu o wyniki badań dokonanych na zlecenie Burmistrza, potwierdzających, że ścieki wprowadzane do ziemi przez właściciela sąsiedniej działki nie są w dostatecznym stopniu oczyszczone, część drenażu rozsączającego o długości 10 m. umieszczona jest w odległości 2,20 m od granicy działki, a osadnik gnilny znajduje się w odległości 2,20 m. od granicy działki sąsiedniej, ma on niewątpliwie status strony postępowania. Nie tylko projektowanie i budowa, ale także utrzymanie obiektu budowlanego, w tym domowej oczyszczalni ścieków, musi być zgodne z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi oraz zasadami wiedzy technicznej. Użytkownik obiektu musi zapewniać odpowiednie warunki jego użytkowania także w zakresie usuwania ścieków, wody opadowej i odpadów (art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, Dz.U. z 2010 r. Nr 243, poz.1623). Status strony dawał E. J. prawo do uczestniczenia w postępowaniu i z prawa tego korzystał. Inną kwestią jest to, czy nieuczestniczenie w postępowaniu administracyjnym współwłaścicieli nieruchomości - żony i córki skarżącego (której mąż był ponadto pełnomocnikiem skarżącego) - które zgłosiły ten fakt już po wniesieniu skargi do sądu, można było uznać za naruszenie postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i w tym zakresie uzasadnienie wyroku posiada braki. W sytuacji potwierdzenia wadliwości działania przydomowej oczyszczalni brak było podstaw do umorzenia postępowania prowadzonego przez nadzór budowlany z uwagi na m.in. przepis art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego, nakazujący właściwemu organowi – w razie stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu lub jego części mogącego spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska – nakazanie przeprowadzenia kontroli m.in. instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska, a także żądania przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego obiektu lub jego części. Do sytuacji mającej miejsce w rozpoznawanej sprawie może mieć zastosowanie także przepis art. 81c ust.2-4 Prawa budowlanego. Te kompetencje organów nadzoru budowlanego są niejako równoległe do kompetencji organów właściwych na podstawie przepisów Prawa ochrony środowiska.

Zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do wskazania przez Sąd I instancji potrzeby badania zgodności wykonanych robót z odpowiednią aprobatą techniczną i instrukcjami w sytuacji, gdy akty te nie mają charakteru przepisów powszechnie obowiązujących. W sytuacji jednak, gdy z powołanych przepisów wynika sposób postępowania organów nadzoru budowlanego, to mimo błędnego w tym zakresie uzasadnienia zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Zważywszy na powyższe, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 tej ustawy.