Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2914/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Piotr Przybysz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi G. Z. i M. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 2914/14

UZASADNIENIE

Pismem z dnia 1 września 2014 r. M. D. i G. Z. (dalej "Skarżące") wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [..] lipca 2014 r., [...], utrzymującą w mocy decyzję nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. potwierdzającą M. D. w ½ części oraz G. Z. w ½ części prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. Z. ½ części nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w W., oraz odmawiającej M. D. oraz G. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. W. ½ udziału w w/w nieruchomości. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

G. Z. wystąpiła w dniu 21 grudnia 1992 r., a M. D. w dniu 10 kwietnia 2006 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] wynika, że spadek po J. W., zmarłym w dniu [...] kwietnia 1944 r. w W. i ostatnio stale tam zamieszkałym, nabyły jego córki: A. Z. i M. W., po 1/2 części każda z nich.

Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] wynika, że spadek po A. Z., zmarłej w dniu [...] kwietnia 1995 r. nabyły jej córki: G. Z. i M. D., po ½ części każda z nich.

Sąd Rejonowy [...] ustalił, że J. W. pozostawił na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa majątek w postaci nieruchomości o powierzchni [...] ary ze znajdującym się na tej nieruchomości nowym budynkiem mieszkalnym, zbudowanym z drewna o 3-ch izbach mieszkalnych, starym budynkiem mieszkalnym zbudowanym z drewna oraz stodołą wraz ze stajnią.

Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], stwierdził, że M. D. w ¼ części oraz G. Z. w ¼ części, posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. Z. 1/2 części nieruchomości o powierzchni [...] ary, zabudowanej drewnianym budynkiem mieszkalnym o powierzchni [..] m2, położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w W.

G. Z. i M. D. wniosły odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, iż z podstawy obliczenia rekompensaty wyłączono większość zabudowań oraz ograniczono ją do połowy.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Minister Skarbu Państwa rozpatrując sprawę niniejszą stwierdził, iż kwestie rekompensat za tzw. mienie zabużańskie reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.").

Odnosząc się do zarzutu odwołania, że w w/w decyzji ograniczono rekompensatę do połowy przez wyłączenie części przypadającej M. W., organ II instancji wskazał, że z postanowienia Sądu Rejonowego [...] wynika, że spadek po J. W. nabyły jego córki A. Z. i M. W. po ½ części każda z nich. W piśmie z dnia 10 czerwca 1989 r. skierowanym do Sądu Rejonowego w S. M. W. wskazała: "Oświadczam, że odrzucam spadek po swoim ojcu J. W. zamordowanym przez bandy ukraińskie dnia [...] kwietnia 1944 r. w W. Do spadkobierców ustawowych należy oprócz mnie A. Z. – córka spadkodawcy – zamieszkała w S. Jak mi wiadomo spadkodawca nie zostawił testamentu."

Minister stwierdził, że z treści powyższego oświadczenia wynika, iż wolą M. W. było odrzucenie praw spadkowych po J. W., nie wynika z niego, by zrzekła się ona praw spadkowych na rzecz A. Z.

W ocenie Ministra w/w pismo M. W. nie stanowi wskazania A. Z. jako osoby uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP w myśl art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Odrzucenie zaś praw spadkowych przez M. W. nie oznacza, że prawa te przechodzą na jej siostrę A. Z. Minister podniósł, iż w rozumieniu art. 1020 Kodeksu cywilnego spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku, co oznacza, że uprawnienia te przechodzą na zstępnych osoby odrzucającej prawa do spadku.

W związku z powyższym, organ odwoławczy stwierdził, iż w oparciu o w/w oświadczenie M. W. nie jest możliwe potwierdzenie wnioskodawczyniom uprawnienia do ½ części nieruchomości w W.

Odnosząc się do zarzutu G. Z, że w decyzji organu I instancji z podstawy obliczenia rekompensaty wyłączono większość zabudowań, Minister wskazał, iż Wojewoda [...] działając wbrew zasadzie wynikającej z art. 7 Kpa, pomimo tego, iż z wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 1989 r. wynika, że J. W. pozostawił na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa majątek w postaci nieruchomości o powierzchni 24 ary ze znajdującymi się na tej nieruchomości: nowym budynkiem mieszkalnym, zbudowanym z drewna o 3-ch izbach mieszkalnych, starym budynkiem mieszkalnym zbudowanym z drewna oraz stodołą wraz ze stajnią, nie podjął wszystkich czynności mających na celu ustalenie powierzchni w/w nieruchomości.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda [...] stwierdził, iż w odniesieniu do drugiego budynku mieszkalnego, stodoły oraz stajni w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach przedmiotowej sprawy, nie jest możliwe ustalenie powierzchni, kubatury oraz roku budowy zabudowań.

Minister podkreślił, że organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa), jak również ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). Jako dowód zaś należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 Kpa). Natomiast gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii w tej sprawie (art. 84 § 1 Kpa).

Minister przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 59/11, w którym sąd stwierdził, że w przypadku, gdy z dowodów zebranych w trakcie postępowania nie wynika powierzchnia pozostawionych nieruchomości, brak ten należy uzupełnić w pierwszej kolejności w oparciu o dowody z dokumentu, a gdy takich dowodów nie ma, należy przyjąć dowody z oświadczeń świadków, przy czym w takim przypadku, gdy oświadczenia w ocenie organu są niewystarczające lub niewiarygodne, to braki te należy usunąć w ramach wyznaczonej w tym celu rozprawy administracyjnej. Natomiast w przypadku, gdy określenie powierzchni nieruchomości zabużańskiej w oparciu o dowód z dokumentu lub zeznań świadków okaże się niemożliwe, sąd nie wykluczył przyjęcia jako dowodu w sprawie opinii biegłego. Ponadto Minister zauważył, że Wojewoda w celu określenia powierzchni należących do J. W.: starego budynku mieszkalnego, stodoły wraz ze stajnią, może zwrócić się do właściwych instytucji archiwalnych o przeprowadzenie kwerendy, w celu odnalezienia dokumentów dotyczących w/w nieruchomości. Z materiału dowodowego nie wynika zaś, by podjęto takie działania.

Zdaniem Ministra uchybienie przepisom postępowania w zakresie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiocie powierzchni w/w budynków mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym Minister był zobligowany do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Minister wskazał, że organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę powinien w szczególności przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, co do powierzchni należących do J. W.: starego budynku mieszkalnego zbudowanego z drewna, stodoły wraz ze stajnią. W tym celu powinien zwrócić się do właściwych instytucji archiwalnych o przeprowadzenie kwerendy, w celu odnalezienia dokumentów dotyczących w/w nieruchomości, a w miarę potrzeby wystąpić do biegłego z zakresu budownictwa celem ustalenia czy w oparciu o literaturę fachową oraz wiedzę specjalistyczną jest możliwe ustalenie (chociaż w przybliżeniu) powierzchni spornej zabudowy.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły G. Z. i M. D. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ I instancji nie uzasadnił, dlaczego nie przyznał rekompensaty spadkobiercom M. W., zaś organ II instancji nie odniósł się do zgłoszonego w odwołaniu wniosku skarżących o wypłacenie rekompensaty z odsetkami za zwłokę.

W ocenie skarżących organy orzekające nieprawidłowo oceniły oświadczenie M. W. o odrzucenie spadku po J. W. Ich zdaniem M. W. zrzekając się spadku wskazała tylko jednego spadkobiercę – A. Z., a nie swojego syna E.W.

W uzupełnieniu skargi z dnia 21 lutego 2012 r. skarżące podniosły, iż art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. reguluje odmiennie, niż Kodeks cywilny, zasady zrzekania się spadku (rekompensaty). Zdaniem skarżących M. W. zrzekając się spadku po J. W. mogła się zrzec tylko rekompensaty, bo tylko ta rekompensata wchodziła w skład spadku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 marca 2012 r., I SA/WA 2077/11, oddalił skargę G. Z. i M. D. na w/w decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. Sąd stwierdził, że Minister zasadnie uznał, iż sprawa potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP wymaga przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a tym samym nie przekroczył on granic, jakie organowi odwoławczemu wyznaczył przepis art. 138 § 2 k.p.a. Dokonywanie wykładni przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. zgodnie z żądaniem skargi byłoby na ówczesnym etapie postępowania administracyjnego przekroczeniem uprawnień sądu.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], Wojewoda [...] potwierdził M. D. w ½ części oraz G. Z. w ½ części prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. Z. ½ części nieruchomości o powierzchni [...] ary, zabudowanej drewnianym budynkiem mieszkalnym o powierzchni [...], położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w W., oraz odmówił M. D. oraz G. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. W. ½ udziału w w/w nieruchomości.

Organ I instancji odmawiając Skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. W. ½ udziału w w/w nieruchomości wskazał w uzasadnieniu decyzji na to, że oświadczenie M. W. adresowane do Sądu Rejonowego w S. nie stanowi wskazania A. Z. jako osoby uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w myśl art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z treści powyższego oświadczenia wynika, że wolą osoby je składającej było odrzucenie praw spadkowych po J. W., co nie oznacza, że prawa te przechodzą na A. Z. Organ przywołał również pismo E. W. datowane na 20 września 2009 r., w którym E. W. stwierdził: "Informuję, że nie wstępuję w miejsce M. W. do prowadzonej przez Wasz Urząd sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty za tzw. »mienie zabużańskie«. Moja Matka zrzekła się spadku po J. W. na rzecz swojej siostry A. Z. Ja nie zamierzam zmieniać tej decyzji. Ponadto oświadczam – świadomy odpowiedzialności za fałszywe zeznania – że jestem jedynym spadkobiercą M. W." W ocenie organu I instancji pismo to pozostaje bez wpływu na stanowisko w przedmiocie nieuwzględnienia oświadczenia M. W. jako oświadczenia w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W piśmie tym dokonano, w ocenie organu I instancji, nadinterpretacji oświadczenia M. W., ponieważ z treści oświadczenia nie wynika, że M. W. zrzekła się praw spadkowych na rzecz A. Z.

Skarżące w odwołaniu od w/w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. zarzuciły naruszenie art. 365 § 1 K.p.c. oraz zaniżenie rekompensaty o 50% z powodu odrzucenia oświadczenia M. W. o zrzeczeniu się spadku. W uzasadnieniu wskazały, że w czasie, gdy M. W. składała oświadczenie o zrzeczeniu się spadku, to jedynym spadkiem po J. W. była rekompensata za mienie zabużańskie. Z tego powodu Skarżące uważają, że oświadczenie to powinno być uznane za zrzeczenie się przez M. Z. prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie.

Minister Skarbu Państwa przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. utrzymał w mocy w/w decyzję Wojewody [...] z dnia kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że prawo do rekompensaty za mienie zabużańskie zostało z mocy art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wyłączone z obrotu prawnego i nie może być zbyte na mocy umowy sprzedaży czy darowizny. Organ II instancji powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w świetle którego prawo do rekompensaty za mienie zabużańskie nie wchodzi również w skład spadku, ale powstaje dopiero na mocy przepisów o rekompensatach za mienie zabużańskie. Wobec powyższego oświadczenie M. W. o zrzeczeniu się spadku po J. W. nie mogło przenieść na A. Z. prawa do rekompensaty. Ponadto oświadczenie to nie spełniało wymogów określonych w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Skarżące w przywołanej na wstępie skardze do sądu administracyjnego zarzuciły naruszenie art. 7 i 80 Kpa kwestionując dokonaną przez organ II instancji ocenę dowodów odnoszących się do kwestii przeniesienia przez M. W. na A. Z. prawa do rekompensaty. Skarżące twierdzą, że właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie były A. Z. i M. W., ale J. W. Wobec tego prawo do rekompensaty przysługuje wspólnie wszystkim spadkobiercom J. W., a nie odrębnie spadkobiercom A. Z. i odrębnie spadkobiercom M. W.

Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Skarga rozpoznana w świetle przywołanych wyżej kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z brzmieniem art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., obowiązującym w dacie orzekania przez organy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

W myśl zaś art. 3 ust.1, w przypadku, gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Po myśli natomiast ust. 2 tego artykułu, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Omawiana ustawa nie zawiera legalnej definicji pojęć, którymi się posługuje, a które to pojęcia są istotne dla rozstrzygnięcia analizowanego zagadnienia prawnego. Należą do nich określenia takie, jak: "pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" – użyte w art. 1 ust. 1 oraz 1a, art. 6 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1 i 5 ustawy i "prawo przysługujące właścicielowi nieruchomości, która została pozostawiona" – zastosowane w art. 2 i 5 ust. 3 ustawy. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., mówiąc o "pozostawionych nieruchomościach" nie zawiera warunku, by były to nieruchomości "stanowiące własność repatriantów w chwili ich pozostawienia". (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 662/11).

Sąd orzekający w tym składzie podziela w pełni stanowisko i jego argumentację, wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I OSK 606/11, z dnia 21 maja 2013 r. (sygn. akt I OSK 1856/12), z dnia 24 maja 2013 r. (sygn. akt I OSK 1355/12) i z dnia 14 grudnia 2013 r. (sygn. akt I 1210/12), iż prawo do rekompensaty zabużańskiej, jako prawo publicznoprawne (a nie cywilne) nie wchodzi w skład spadku. Wprawdzie wynikający z dziedziczenia tytuł prawny spadkobiercy właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest konieczny do ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty, przewidzianej ustawą z dnia 8 lipca 2005 r., ale to nie fakt spadkobrania jest źródłem tego uprawnienia. Prawo to powstaje bowiem z mocy przepisów ustawy zabużańskiej. Zatem legitymowanie się przez spadkobiercę byłego właściciela pozostawionego majątku postanowieniem sądu o stwierdzeniu praw do spadku czy aktem poświadczającym dziedziczenie nie dowodzi jeszcze posiadania przez niego prawa do rekompensaty. Dopiero wydanie przez wojewodę konstytutywnej decyzji administracyjnej, opartej na przepisach ustawy zabużańskiej, daje takie prawo osobie uprawnionej i – co jest ważne - określa jego formę oraz wielkość.

Ponadto, co jest istotne, aktualna ustawa zawiera w art. 4 szczególne postanowienie, którego nie zawierały ustawy poprzednie. Zgodnie bowiem z art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty potwierdzone na podstawie tej ustawy albo odrębnych przepisów jest niezbywalne. Okoliczność ta - zdaniem Sądu orzekającego w tej sprawie – dodatkowo dowodzi intencji ustawodawcy, co do charakteru prawa do rekompensaty jako prawa związanego tylko z osobą uprawnionego (bo niezbywalnego). Niezbywalny charakter prawa do rekompensaty potwierdzonego przez właściwy organ nie wyklucza dopuszczalności wskazania w trybie art. 3 ust. 1 lub art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r. osoby uprawnionej do rekompensaty (osoby ubiegającej się o potwierdzenie prawa do rekompensaty).

Podkreślić przy tym należy, że powyższego stwierdzenia, że prawo do rekompensaty zabużańskiej, jako prawo publicznoprawne (a nie cywilne) nie wchodzi w skład spadku, nie zmienia okoliczność, iż przepis art. 4 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2009 r. Nr 93, 768 ze zm.) zwalnia z podatku prawo do rekompensaty zabużańskiej. Wspomniany wyżej przepis jest zawarty w ustawie o charakterze finansowym, dotyczącej regulacji podatkowych, a zatem nie może przesądzać ani o treści, ani o wykładni przepisów, dotyczących praw cywilnych, określonych w Kodeksie cywilnym. Na zasadzie zaś art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą po jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów Kodeksu cywilnego, z tym, że – po myśli art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego - nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Nie ulega zatem wątpliwości, że przedmiotem dziedziczenia mogą być wyłącznie prawa cywilne i to prawa zbywalne.

Skoro prawo do rekompensaty za mienie zabużańskie nie wchodzi w skład spadku, to oświadczenie o odrzuceniu spadku nie może być rozumiane jako wskazanie pozostałych spadkobierców jako osób uprawnionych do rekompensaty. Skutkiem odrzucenia spadku jest bowiem wyłączenie od dziedziczenia tego spadkobiercy, który spadek odrzucił, tak jakby nie dożył on otwarcia spadku. W miejsce takiego spadkobiercy wstępują jego zstępni. Należy podkreślić, że wynikający z dziedziczenia tytuł prawny spadkobiercy właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest konieczny do nabycia rekompensaty przewidzianej ustawą z dnia 8 lipca 2005 r., ale to nie fakt spadkobrania jest źródłem tego uprawnienia. Prawo to powstaje dopiero na mocy przepisów ustawy zabużańskiej. Spadkobierca, który odrzucił spadek, tym samym nie może nabyć prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie, wobec czego nie może on również wskazać innej osoby jako uprawnionej do nabycia prawa do rekompensaty.

Jak wyżej wspomniano, przepis art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r. przewiduje, że wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Zatem, w rozumieniu ustawy zabużańskiej, "wskazanie" jest oświadczeniem, składanym przez osobę fizyczną w określonej, szczególnej formie, przy czym dopuszczenie do złożenia tego oświadczenia również w polskim konsulacie pozostaje bez wpływu na ocenę, kto może to oświadczenie złożyć. Możliwość dokonania "wskazania" w polskiej placówce konsularnej wynika bowiem jedynie ze względów praktycznych. "Wskazanie" jest więc to zachowanie człowieka, zależne od jego woli, które nauka prawa kwalifikuje jako działanie, a mówiąc w tym przypadku konkretnie, jako oświadczenie woli, będące koniecznym składnikiem każdej czynności prawnej.

Nie ulega też wątpliwości, że poprzez "wskazanie" osoba wskazująca pragnie osiągnąć określony cel. Jest nim to, aby inna osoba, przez nią wskazana, otrzymała pewne przysporzenie majątkowe. Instytucja wskazania występuje bowiem przy wielości osób uprawnionych do otrzymania świadczenia i umożliwia im zadysponowanie wspólnym prawem. Spełnia ona więc funkcję praktyczną, polegającą na możliwości dokonania przez osoby uprawnione (w tym wypadku przez spadkobierców byłego właściciela majątku pozostawionego) dokonania odpowiednich podziałów, dotyczących wspólnego prawa, już w toku postępowania administracyjnego, bez konieczności dokonywania w dalszej kolejności odpowiednich czynności. W tej sytuacji, logicznym wydaje się zatem wniosek, iż po to, by tego rodzaju decyzje mogły być podejmowane, nie wystarczy, aby tylko osoby wskazane posiadały stosowne uprawnienia. W świetle przepisów dotychczasowego ustawodawstwa zabużańskiego, w tym przepisów ustawy z dnia 8 maja 2005 r., konieczne jest, aby także wskazujący byli uprawnieni do rekompensaty, gdyż, aby spadkobierca byłego właściciela mienia pozostawionego, będący osobą wskazującą, mógł skutecznie dokonać wskazania, czyli przysporzenia na rzecz innego spadkobiercy, to sam musi być najpierw uprawnionym do otrzymania wartości majątkowej, którą teraz chce rozporządzić. W przeciwnym bowiem wypadku mielibyśmy do czynienia z sytuacją całkowicie niezrozumiałą, a także trudną do zaakceptowania, z punktu widzenia zarówno prawnego, jak i społecznego. Polegała by ona na tym, iż osoba fizyczna, mniemająca żadnego tytułu prawnego do domagania się przyznania jej części majątku Skarbu Państwa, miałaby prawo zadecydować o tym, by określona część tego majątku została na własność przyznana innej osobie fizycznej.

Konstrukcja prawna, którą ustawodawca osiągnął przy pomocy instytucji wskazania, określonej w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., wydaje się zatem analogiczną do zasad, jakie rządzą działem spadku. W związku z tym nasuwa się w tym wypadku skojarzenie z rzymską zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet, która dotyczy przenoszalnych praw majątkowych. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że mimo, iż zasada ta nie ma w prawie polskim charakteru bezwzględnego, to jednak wyjątki od niej (jak każdy wyjątek) muszą wynikać z określonych w sposób oczywisty i nienasuwający wątpliwości przepisów prawnych. Tymczasem, przenosząc powyższe rozumowanie na grunt analizowanej ustawy, wskazać wypada, iż choć poprzednie regulacje, dotyczące mienia zabużańskiego, w różny sposób określały, kto może dokonać "wskazania", to nigdy nie budziło żadnych wątpliwości, że osoba wskazująca, aby skorzystać z tej możliwości, sama musiała spełniać przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie jej uprawnień zabużańskich.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Skarżące nie wykazały w toku postępowania administracyjnego, iż są uprawnione do rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez M. W.. Sąd podkreśla, że nie wnika w to, czy istotnie M. W. posiadała prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z okolicznościami wskazanym w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Kwestia ta stałaby się prawnie istotna dopiero w przypadku wykazania przez Skarżące, że A. Z. została wskazana przez M. W. jako uprawniona do rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez M. W.

Skarżące wywodzą, że M. W. oświadczeniem z dnia [...] czerwca 1989 r. skierowanym do Sądu Rejonowego [...] wskazała A. Z. jako uprawnioną do rekompensaty. W ocenie Sądu skierowanie tego oświadczenia do Sądu Rejonowego [...] nie dyskwalifikuje go, jeżeli chodzi o możność zakwalifikowania tego oświadczenia jako "wskazania" osoby uprawnionej do rekompensaty w rozumieniu przepisów ustawy z 2005 r. Oświadczenie zostało podpisane przez M. W. przed organem administracji publicznej (w obecności inspektor I. S., pracownika urzędu Gminy w B.). Istotne znaczenie prawne ma treść tego oświadczenia. Nosi ono tytuł "Oświadczenie o odrzuceniu spadku" oraz zawiera w treści stwierdzenie "Oświadczam, że odrzucam spadek po moim ojcu J. W.". W aktach administracyjnych znajduje się również pełnomocnictwo udzielone przez M. W. dla A. Z. do złożenia przed Sądem Rejonowym [...] powyższego oświadczenia o odrzuceniu spadku po J. W.. Również i ten dokument został podpisany przez M. W. przed organem administracji publicznej (w obecności inspektor I. S., pracownika urzędu Gminy w B.).

Należy w tym miejscu przypomnieć, że Sąd Rejonowy[...] wydając postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po J.W. nie uwzględnił w/w oświadczenia M. W. Gdyby sąd uwzględnił to oświadczenie, to M. W. nie dziedziczyłaby po J. W., a tym samym nie byłaby uprawniona do wskazania A. Z. jako osoby uprawnionej do rekompensaty za mienie zabużańskie. Skoro w wyniku odrzucenia powyższego oświadczenia sąd uznał, że spadek po J. W. nabyły jego córki M. W. i A. W. po ½ części każda z nich, to M. W. chcąc wskazać A. Z. jako osobę uprawnioną do rekompensaty za mienie zabużańskie musiałaby złożyć oświadczenie woli, z którego wynikałoby w bezsporny sposób, że zamiarem M. W. jest przekazanie A. Z. prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez M. W. Należy bowiem mieć na uwadze, że skoro prawo do rekompensaty za mienie zabużańskie nie wchodzi w skład spadku, to oświadczenie o odrzuceniu spadku nie może być rozumiane jako oświadczenie dotyczące wskazania pozostałego spadkobiercy jako osoby uprawnionej do rekompensaty za mienie zabużańskie. Należy w tym miejscu zwrócić również uwagę na to, że stwierdzeniem nabycia spadku powinien być objęty cały spadek, a zatem konieczne jest wymienienie w sentencji postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wszystkich spadkobierców, którzy dziedziczą po spadkodawcy, według chwili otwarcia spadku. Stwierdzenie nabycia spadku względem części majątku spadkowego lub tylko w stosunku do niektórych spadkobierców jest niedopuszczalne (por. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 23 czerwca 1967 r., III CR 104/67, OSNC 1968, nr 2, poz. 24).

Skarżące twierdzą, że A. Z. i M. W. nigdy nie nabyły własności nieruchomości w W. stanowiącej przed II wojną światową własność J. W., a tym samym nie były współwłaścicielkami tej nieruchomości, ponieważ nie nabyły one ani praw, ani obowiązków w stosunku do nieruchomości w W. Odnosząc się do tego stwierdzenia należy zauważyć, że dla nabycia prawa własności nieruchomości nie jest konieczne wykonywanie praw i obowiązków właściciela wobec nieruchomości. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób, zaś zgodnie z art. 925 Kodeksu cywilnego spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Skoro J. W. był w chwili śmierci właścicielem nieruchomości w W., to własność tej nieruchomości przeszła z chwilą jego śmierci na jego spadkobierców, to jest na A. Z. i M. W. (patrz postanowienie Sądu Rejonowego [...]). Nie można zatem kwestionować tego, że A. Z. i M. W. były współwłaścicielkami nieruchomości w W. Skoro tak, to organ potwierdzając prawo do rekompensaty musiał uwzględnić wielkość udziałów we współwłasności (zob. teza czwarta wyroku WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2014 r. I SA/Wa 1837/13). Organ potwierdzając prawo do rekompensaty na wniosek Skarżących orzekł zatem o prawie Skarżących do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. Z. ½ części nieruchomości w W., ponieważ Skarżące wykazały istnienie wszystkich ustawowych przesłanek wymaganych dla potwierdzenia prawa do rekompensaty w tym zakresie. Organ mógłby potwierdzić prawo Skarżących do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. W. ½ części nieruchomości w W. wyłącznie w przypadku wykazania przez Skarżące, że M. W. była uprawniona do rekompensaty za udział we współwłasności nieruchomości w W. oraz że A. Z. została wskazana przez M. W. jako osoba uprawniona do rekompensaty za pozostawiony przez M. W. udział w nieruchomości. Skoro Skarżące nie wykazały, że M. W. wskazała A. Z. jako osobę uprawnioną do rekompensaty za pozostawiony przez M. W. udział w nieruchomości, to organ musiał odmówić Skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty w tym zakresie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.