Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1882/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), 85 ust. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. art. 627, 628, 734, 750
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas (spr.) Sędzia WSA Jakub Linkowski Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2017 r. sprawy ze skargi J. J., M. K., A. M. i P. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 581, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego płatnika składek - [...] s. c. – J. J., M. K., A. M. i "[...]" sp. z o. o. (skarżący) od decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdzającej, że Pani A. J. (uczestnik, ubezpieczona) podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu Cywilnego dotyczące zlecenia, zawartej z ww. płatnikiem składek w okresie od dnia [...] września 2010 r. do dnia [...] czerwca 2011 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano między innymi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], pismem z dnia [...] maja 2014 r., zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Pani A. J., z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej zawartej z [...] s. c. – J. J., M. K., A. M. i "[...]" sp. z o. o., zwanym dalej "płatnikiem składek", w okresie od dnia [...] września 2010 r. do dnia [...] czerwca 2011 r.

Rozpatrując ww. wniosek dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Pani A. J. z tytułu wykonywania umowy

o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem Cywilnym mają zastosowania przepisy dotyczące zlecenia w okresie od dnia [...] września 2010 r. do dnia [...] czerwca 2011 r.

Od decyzji odwołanie za pośrednictwem poczty wniósł w dniu [...] lutego 2015 r., reprezentujący płatnika składek radca prawny Pani M. G.. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, pismami z dnia [...] września 2015 r. poinformował Panią A. J. oraz pełnomocnika płatnika składek - radcę prawnego M. G., iż w związku

z przekazanym odwołaniem od decyzji nr [...] dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wydanej w dniu [...] stycznia 2015 r., na podstawie art. 10 k.p.a. mają prawo brać czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji wypowiedzieć się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Prezes NFZ w podstawach swojego rozstrzygnięcia wskazał przepisy prawa mające zastosowanie w niniejszej sprawie i wyjaśnił, odnosząc się do przepisów Kc. oraz orzecznictwa, na czym polega różnica między umową o dzieło oraz umową zlecenia, a także opisał przebieg postępowania w sprawie.

Prezes NFZ wskazał, że przedmiotowa umowa nazwana: "umową o dzieło z instruktorem zajęć rytmiczno-artystycznych" została zawarta przez strony w dniu [...] czerwca 2010 r. Ponadto zgodnie z ww. umową:

• zajęcia były przedmiotem ochrony zgodnie z przepisami prawa autorskiego na mocy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych;

• efektem zrealizowanych zajęć powinny być u uczestników zakładane rezultaty, nie niższe niż określone w "Założeniach programowych", potwierdzone wynikami testów przeprowadzonych wśród uczestników po minimum 4 cyklach zajęć;

• w trakcie obowiązywania umowy płatnik składek przeprowadzał szkolenia dla Wykonawcy w celu zapewnienia prawidłowego wykonania dzieła;

• cykl zajęć obejmował zajęcia realizowane w placówkach oświatowych i miejscach z terenu działania Zamawiającego;

• terminy realizacji zajęć ustalić miał Wykonawca a pisemnie zatwierdzał je płatnik składek;

• termin rozpoczęcia wykonania dzieła określono na dzień [...] września 2010 r., natomiast jego zakończenie na dzień [...] czerwca 2011 r.;

• za wykonanie oznaczonego dzieła tj. czynności określonych w tytule umowy Pani A. J. miała otrzymać wynagrodzenie w wysokości 10,00 zł brutto za 30 min zajęć oraz zwrot poniesionych kosztów wyjazdów do miejsca wykonania dzieła;

• rozliczenie kolejnych etapów wykonania dzieła następować miało, zgodnie

z umową, po złożeniu przez Panią A. J. prawidłowo sporządzonego raportu

z wykonania dzieła oraz rozliczenie należności od uczestników kursu;

• od zebranych kwot Ubezpieczona miała się rozliczyć do końca każdego miesiąca w miejscu i czasie określonym przez Zamawiającego, a brak wpływu do Zamawiającego minimum 75% należności od uczestników zgodnie z § 9 umowy uznawany był za usterkę i mógł skutkować wstrzymaniem wypłaty wynagrodzenia;

• Zamawiający miał prawo zmniejszyć wynagrodzenie w przypadku wykonania dzieła niezgodnie z umową;

• [...] s.c. miało prawo kontrolować sposób i jakość wykonywanej pracy przez Ubezpieczoną;

• odpowiedzialność wobec osób trzecich z tytułu realizacji przedmiotu umowy ponosi płatnik składek.

Organ wyjaśnił, że Pani A. J. realizując umowę zawartą z płatnikiem składek, której przedmiotem było: "samodzielne opracowanie i zrealizowanie cyklu zajęć rytmiczno-artystycznych", zobowiązana była do świadczenia usług edukacyjnych poprzez odbywanie zajęć w terminach i miejscach ustalonych z płatnikiem składek. Prezes NFZ podkreślił, iż strony ustaliły stawkę czasową oraz ostateczny termin wykonania dzieła, a Ubezpieczona była zobowiązana do składania prawidłowo sporządzonego raportu z wykonania dzieła oraz rozliczenia należności (co stanowiło podstawę do ostatecznego rozliczenia i wypłaty wynagrodzenia).

Z protokołu przesłuchania Pana J. M. - jednego ze wspólników reprezentujących płatnika składek wynika, że zajęcia prowadzone były u klientów, z którymi spółka zawarła umowy, z kolei prace w ramach umów o dzieło mogą być wykonywane w domu lub innym miejscu gdzie Wykonawcy umów opracowują materiały dydaktyczne oraz opracowania. Czas przeprowadzenia zajęć ustalano się podczas negocjacji z klientami. Jednocześnie Pan J. M. wskazał, że: "Umowy z klientami określają ogólną liczbę godzin w danym okresie. Te godziny mają być zrealizowane".

Mając powyższe na uwadze Prezes NFZ stwierdził, że Ubezpieczona wykonywała obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających do wdrożenia i realizacji programu zajęć rytmiczno-artystycznych trudno uznać, że umowy te polegały "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w k.c.). Zwłaszcza, że w orzecznictwie podkreśla się, iż dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy oraz cechować się możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Nawet jeżeli by uznać, że - zgodnie podnoszonymi przez płatnika składek argumentami zawartymi m.in. w zastrzeżeniach do protokołu kontroli - "osoby zatrudnione przez Spółkę na podstawie umów o dzieło miały pełną swobodę w doborze zakresu i tematów zajęć, ilości godzin, miejsca i czasu ich wykonywania", trudno wskazać w ww. umowach indywidualnie oznaczony, samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła (rezultatu). Szczególnie, że zajęcia były realizowane wśród dzieci. Podobnie wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu zajęć oraz ich dobór, nie spełniają kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła. Mają one charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla prowadzącego zajęcia bądź uczestnika kursu.

Organ wyjaśnił, że w przypadku spornej umowy żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowa zawarta z Ubezpieczoną nie miała charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów Kodeksu Cywilnego nie może być świadczenie usług dydaktycznych czy edukacyjnych. Przedmiotem działania Ubezpieczonej był bowiem cały proces zmierzający do wdrożenia i realizacji programu nauczania, na który składało się m.in. przeprowadzenie cyklu zajęć rytmiczno-artystycznych, a ewentualne przygotowane materiały dydaktyczne czy koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu zajęć, oraz ich dobór, stanowiły jedynie pomoc edukacyjną, dydaktyczną mającą na celu prawidłowe zrealizowanie kursu.

Materiały dydaktyczne jakkolwiek urzeczywistnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartej umowy poprzez przeprowadzenie zajęć i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Również, zdobyta przez odbiorców prezentowanych treści wiedza, czy pozyskane informacje i umiejętności trudno uznać za rezultaty niematerialne bowiem nie są określone i pewne w momencie zawierania umowy.

Mając na względzie zadania placówki zajmującej się szeroko rozumianą oświatą, nie ma wątpliwości, iż celem zawartych umów było przekazanie wiedzy uczestnikom kursu i ich wyedukowanie w zakresie umiejętności rytmiczno-artystycznych. Samo przeprowadzenie zajęć czy przygotowanie materiałów stanowiło jedynie "środek do celu" jakim była edukacja uczestników zajęć. Wiedza zdobyta przez niech oraz ewentualne umiejętności nie mogą być jednak utożsamione z wymaganym samoistnym i z góry określonym w umowie rezultatem.

Organ zaznaczył, iż ukształtowała się linia orzecznicza sądów w przedmiocie charakteru zawieranych umów o przeprowadzenie cyklu zajęć dydaktycznych, która tego typu działalność uznaje za umowę starannego działania - umowę o świadczenie usług. Prezes NFZ na tą okoliczność przytoczył stosowne orzecznictwo.

Argumenty strony skarżącej, z których wynika, że ze względu na treść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 90, poz. 631 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o prawie autorskim" zawarta umowa była umową o dzieło są również w ocenie organu chybione. Jak wyjaśnił Prezes NFZ zgodnie z treścią ww. przepisu ustawy o prawie autorskim przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Jednocześnie na gruncie obowiązujących przepisów ustawy o prawie autorskim wygłoszenie i prowadzenie zajęć bywa zakwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym. Umowy o dzieło autorskie nie są jednak tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności, zawarte w art. 55 ust. 1 ustawy o prawie autorskim, który zawiera regulacje dotyczące usterek utworu, a nie wad, jak przy umowie o dzieło.

Jak zauważył organ umowa o świadczenie usług jak i zlecenie są przykładem umów starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Stąd też odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło jest na zasadzie ryzyka, a o umowę o świadczenie usług/zlecenia na zasadzie winy.

Ubezpieczona, jako prowadząca zajęcia w rzeczywistości nie mogła podlegać odpowiedzialności za wady dzieła (art. 637 k.c. i nast.), ale zobowiązana była wykonać swoją pracę sumiennie według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymaga zakres i charakter pracy. Tymczasem możliwość stosowania przepisów o odpowiedzialności za wady jest elementem konstytutywnym umowy o dzieło (por. Grzegorz Kozieł, Komentarz do art. 627 k.c., Lex Omega). Szczególnie jeśli w zawartej umowie jest jednoznacznie wskazane, że odpowiedzialność wobec osób trzecich z tytułu realizowanej umowy ponosi płatnik składek. Nie bez znaczenia są także w tym kontekście zapisy umowy zabraniające wykonywanie tożsamej pracy przez Ubezpieczoną na rzecz innych podmiotów w podanym okresie od zakończenia umowy.

Organ podkreślił, że pełnomocnik płatnika składek w odwołaniu powołuje się na zeznania świadków, mające potwierdzić, że odbiór dzieła następował przez osobę upoważnioną do tego, która dokonywała oceny sposobu oraz jakości wykonania umowy, badając czy materiał ma charakter autorski lub biorąc po uwagę m.in. błędy językowe czy gramatyczne. W opinii Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia opracowane przez Panią A. J. ewentualne materiały dydaktyczne lub inne, wykorzystane w zrealizowaniu cyklu zajęć rytmiczno-artystycznych nie sposób było poddać sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych z uwagi na charakter czynności jakie w ramach spornej umowy miała wykonać Ubezpieczona. Bowiem trudno znaleźć ww. usterki czy wady w układzie rytmicznym, artystycznym lub po prostu ruchowych zajęciach przeznaczonych dla dzieci w wieku przedszkolnym. Tego typu czynności nie cechują się oryginalnością, innowacyjnością ani autorskim charakterem, gdyż Ubezpieczona nawet jeśli samodzielnie opracowywała układy taneczne, rytmiczne, artystyczne to nie tworzyła od podstaw dzieła wcześniej nieistniejącego a więc wykonywała ciąg określonych czynności starannego działania zmierzających do osiągnięcia rezultatu w postaci nauczenia/przedstawienia zagadnień związanych z rytmem i ruchem. Protokoły odbioru dzieła nie wskazują na jakiej podstawie i dlaczego konkretne elementy pracy Ubezpieczonej określone jako np. zabawy taneczne, wiersz muzyczny, zabawy słuchowe, piosenki i wierszyki zostały uznane za utwory w rozumieniu ustawy prawo autorskie. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia stoi na stanowisku, że analizowana umowa była umową o świadczeniu usług dydaktycznych polegających na wdrożeniu i realizacji cyklu zajęć rytmiczno-artystycznych, na które składało się m.in. przeprowadzenie tych zajęć.

Jak wyjaśnił Prezes NFZ argument odwołującego dotyczący konieczności osobistego wykonania spornej umowy przez Ubezpieczoną nie znajdowała w pełni pokrycia w treści umowy, gdzie wyraźnie zaznaczono, że istnieje możliwość powierzenia wykonania dzieła innej osobie za wcześniejszą zgodą Zamawiającego. Świadczy to bez wątpienia o fakcie, że obok zobowiązania Ubezpieczonej do osobistego wykonania dzieła, płatnik składek dopuszczał ewentualność wykonania umowy przez inną osobę.

W ocenie Prezesa NFZ przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona co do tożsamości, powstała jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne. Umowa zawarta pomiędzy Panią A. J. a [...] s. c. – J. J., M. K., A. M. i "[...]" sp. z o. o., nie jest zatem umową o dzieło, gdyż nie zobowiązywała zleceniobiorcy do wykonania ściśle określonego wytworu - dzieła. Zdaniem organu prowadzenie zajęć w każdej placówce oświatowej ma zawsze charakter pracy dydaktyczno-pedagogicznej, której nie można wykonywać w ramach umowy o dzieło, gdyż nie prowadzi do dającego się sprecyzować dzieła. Nie można określić rezultatu w postaci nauczenia czy prowadzenia zajęć jako konkretnego, ściśle określonego dzieła, tym samym przedmiotowa umowa, zawarta pomiędzy Panią A. J. a płatnikiem składek jest umową starannego działania.

Analizując treść czynności, które miały być wykonywane w ramach m.in. spornej umowy, organ II instancji stwierdził, iż zadania te stanowiły powtarzalny ciąg czynności do wykonania, zatem nie ma możliwości sprecyzowania konkretnego rezultatu, do którego miałoby doprowadzić wykonanie umowy.

Organ II instancji zdecydowanie nie zgodził się z poglądem przedstawionym w odwołaniu jakoby: "Przedmiotem umowy o dzieło zawartej przez Ubezpieczonego było przygotowanie autorskiego przekazu intelektualnego, tworzącego, nadające się do wykorzystania przez zamawiającego, dobro intelektualne (niematerialne) - autorski wykład lub inny typ zajęć dydaktycznych, i w tym zakresie realizacja dzieła następowała wyłącznie w ramach działalności wykonawcy (poza siedzibą płatnika)". Wyjaśniając powyższe Prezes NFZ zaznaczył, że czynności zmierzających do samodzielnego opracowania a następnie przeprowadzenia cyklu zajęć rytmiczno- artystycznych nie sposób zakwalifikować do "autorskiego przekazu intelektualnego". Co więcej w treści spornej umowy nie znajduje się zapis, który tak określałby treść dzieła, które miało być osiągnięte przez Ubezpieczoną. Organ stanął na stanowisku, iż elementy określone w treści umowy, które zobowiązywały Panią A. J.

do opracowania oraz zrealizowania cyklu zajęć rozrywkowych dla dzieci w wieku przedszkolnym, nie mogą być uznane za wykonywanie umowy o dzieło, bowiem nie dochodzi tu do wytworzenia konkretnego zindywidualizowanego rezultatu.

Organ wskazał, że w jego ocenie nie doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1 k.p.a. Odnosząc się do zarzutu odwołującego, iż dokonując interpretacji umowy zaniechano ustalenia jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy o dzieło, poprzez co naruszono art. 65 § 2 k.c. organ zauważył, że w niniejszej sprawie wzięto pod uwagę okoliczność zgodnego zamiaru stron i celu umowy o dzieło zawartej przez Panią A. J. z [...] s. c. – J. J., M. K., A. M. i "[...]" sp. z o. o. bowiem zgodny zamiar stron i cel umowy jest organowi znany już na podstawie zgromadzonej dokumentacji. Ponadto organ nie negował zgodnego zamiaru stron podpisania umowy o dzieło. Ewentualne przesłuchanie kolejnych świadków jedynie potwierdziłoby, że umowa o dzieło została zawarta zgodnie i świadomie, czego jednak bezpośrednim skutkiem było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego Pani A. J. oraz nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Zatem zdaniem organu Pani A. J., wykonując umowę cywilnoprawną zawartą z [...] s. c. – J. J., M. K., A. M. i "[...]" sp. z o. o., spełniała warunki do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli skarżący. Domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji Dyrektora [...] Oddziału NFZ. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1) art. 6, art. 7, art. 9, art. 10, art. 77, art. 78 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) - poprzez nie przeprowadzenie przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z urzędu postępowania wyjaśniającego, którego celem było ustalenie pełnego stanu faktycznego oraz poprzez odmowę przeprowadzenia wnioskowanych przez Skarżącego dowodów;

2) art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego w niniejszej sprawie, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i ustalenie, że umowa wiążąca uczestnika ze Skarżącym była umową o świadczenie usług, do której odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy o zleceniu, w sytuacji gdy na podstawie całokształtu okoliczności w sprawie należało wyciągnąć wniosek, iż umowa zawarta z uczestnikiem, była umową o dzieło, a tym samym uczestnik nie podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu;

3) art. 734-750 Kodeksu cywilnego (dalej k.c.) poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż umowa cywilnoprawna zawarta przez Skarżącego jest w rezultacie umową zlecenia podczas, gdy Skarżący podnosi, iż wszystkie zawierane przez stronę umowy są umowami o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.

W uzasadnieniu skargi rozwinęli poszczególne jej zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2014.1647 j.t.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. – Dz.U.2012.270 j.t.).

Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.

Podkreślenia wymaga również, iż stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.

Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie.

W rozpatrywanej sprawie podstawowy problem prawny sprowadza się do oceny charakteru prawnego umowy zawartej między Skarżącym (płatnikiem) a Panią A. J. (ubezpieczoną) i rozstrzygnięcia czy umowa ta jest, jak twierdzi Skarżący, umową o dzieło, która nie dają podstaw do objęcia uczestnika obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, czy też jest to, zgodnie z poglądami organów Narodowego Funduszu Zdrowia i ZUS, umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, której zawarcie i wykonywanie daje podstawę do objęcia jej wykonawcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Podstawę prawną wydanych rozstrzygnięć stanowił przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi (lit. e).

W myśl powołanego przepisu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby, które spełniają dwa warunki: 1) należą do osób, które spełniają warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, oraz 2) należą do osób (kategorii osób) wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach, a więc m.in. do osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do których zgodnie

z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Co do pierwszego warunku, to ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu

i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samych kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

Zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).

Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, s. 573 i nast.). Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, iż bardzo istotna przesłanka zastosowania art. 750 k.c. wyraża się w tym, że umowa o świadczenie usług nie może być umową, której celem byłoby osiągnięcie rezultatu, pozwalającego na jej zakwalifikowanie, jako umowy o dzieło. Innymi słowy umowy o osiągnięcie rezultatu stanowiącego dzieło, w rozumieniu przepisów art. 627 i nast. k.c. dotyczących umowy o dzieło, nie mogą zostać zakwalifikowane, jako umowy o świadczenie usług. Oznacza to, że z zakresu art. 750 k.c. wyłączone są nie tylko umowy o dzieło, ale także inne umowy nazwane, których celem jest osiągnięcie określonego rezultatu, zarówno takie, do których przepisy o umowie o dzieło znajdują odpowiednie zastosowanie, jak i takie, które mają regulację ustawową niezawierającą takiego odesłania. Ponadto należy zauważyć, iż wyłączone spod dyspozycji art. 750 k.c. są również umowy nienazwane, których istota wykazuje zbieżność z umową o dzieło, uzasadniającą stosowanie przepisów o tej umowie w drodze analogii (np. nieodpłatne wykonanie dzieła). Również, jeśli chodzi o przypadek tzw. umów mieszanych, przepis art. 750 k.c. znajduje zastosowanie w zakresie, w jakim umowa dotyczy świadczenia usług, nieuregulowanych innymi przepisami, albo do których nie znajdą zastosowania w drodze analogii przepisy odnoszące się do którejkolwiek umowy nazwanej, mającej za przedmiot świadczenie usług. Dotyczy to zarówno umów, których przedmiotem jest zobowiązanie do świadczenia usług, obejmujących dokonywanie czynności faktycznych i prawnych (por. m.in. M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 692), jak i umów łączących elementy umowy o świadczenie usług z elementami umowy o dzieło.

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, że przedmiotem spornej umowy było samodzielne opracowanie i zrealizowanie cyklu zajęć rytmiczno artystycznych na podstawie materiałów własnych i dostarczonych przez Zamawiającego.

Zgodnie z treścią umowy wykonawca otrzymywał wynagrodzenie za przepracowane z dziećmi godziny. Ubezpieczony nie był zobowiązany do osobistego wykonywania dzieła, gdyż w umowie wyraźnie zaznaczono, że płatnik dopuszcza możliwość wykonania dzieła przez inne osoby. Użyta w umowie frazeologia miała na celu jedynie podbudowanie przeświadczenia, że mamy doczynienia z umową o dzieło. Obowiązki wynikające z zawartej umowy polegały przede wszystkim na przygotowywaniu i przeprowadzaniu zajęć rytmiczno-artystycznych. Obowiązki te nie mają charakteru dzieła, ponieważ polegają na wykonywaniu pewnych powtarzających się czynności, bez możliwości osiągnięcia rezultatu mającego postać materialną lub niematerialną. Trudno znaleźć ww. usterki czy wady w układzie rytmicznym, artystycznym lub po prostu ruchowych zajęciach przeznaczonych dla dzieci w wieku przedszkolnym. Tego typu czynności nie cechują się oryginalnością, innowacyjnością ani autorskim charakterem, gdyż Ubezpieczona nawet jeśli samodzielnie opracowywała układy taneczne, rytmiczne, artystyczne to nie tworzyła od podstaw dzieła wcześniej nieistniejącego a więc wykonywał ciąg określonych czynności starannego działania zmierzających do osiągnięcia rezultatu w postaci nauczenia/przedstawienia zagadnień związanych z rytmem i ruchem. Protokoły odbioru dzieła nie wskazują na jakiej podstawie i dlaczego konkretne elementy pracy Ubezpieczonej określone jako np. zabawy taneczne, wiersz muzyczny, zabawy słuchowe, piosenki i wierszyki zostały uznane za utwory w rozumieniu ustawy prawo autorskie. Reasumując Sąd stoi na stanowisku, że analizowana umowa była umową o świadczeniu usług dydaktycznych polegających na wdrożeniu i realizacji cyklu zajęć rytmiczno-artystycznych, na które składało się m.in. przeprowadzenie tych zajęć.

Sąd stoi na stanowisku, że w przypadku tego rodzaju umów jak w przedmiotowej sprawie, nie można określić rezultatu – dzieła w rozumieniu art. 627 k.c. Przyjmując nawet stanowisko, że dzieło może mieć formę rezultatów niematerialnych, nieucieleśnionych w rzeczy, a więc mieć postać wyniku określonej czynności. Zdaniem Sądu, strony tej umowy nie mogły z góry wskazać konkretnego poziomu zajęć rytmiczno-artystycznych jaki osiągnie każdy z uczestników kursu i jakie efekty przyniosą te zajęcia uczestnikom. W umowie tego rodzaju można i wskazuje się poziom docelowy szkolenia, w żadnym razie jednak nie można stwierdzić, iż rezultat w postaci osiągnięcia tego poziomu przez wszystkich uczestników szkolenia jest obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Rezultat ten bowiem nie jest zależny jedynie od starań i działań prowadzącego szkolenie. Niezależnie od nakładu jego pracy oraz przygotowania, autorskiego programu dostosowanego do potrzeb konkretnego uczestnika zajęć, rezultat uzależniony jest w dużej mierze od chęci i możliwości kursantów. Trudno też zatem, przy tego rodzaju rezultacie, mówić o odpowiedzialności uczącego za wady dzieła w postaci nie przyswojenia określonych umiejętności przez uczestników szkolenia, w przypadku gdy prowadzący dochował wszelkiej staranności w przygotowaniu programu szkoleniowego, przeprowadzeniu zajęć oraz dokonaniu weryfikacji uzyskanych przez uczniów umiejętności.

W opinii Sądu, w przypadku tego rodzaju umów szkoleniowych, jak w przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniom Skarżącego, nie chodzi jedynie o przygotowanie autorskiego, wymagającego nakładów pracy twórczej, programu szkoleniowego, który sam w sobie może stanowić dzieło, a następnie przeprowadzenie kursu, w których dzieło również mogłoby się ucieleśniać w odpowiednim zachowaniu wykonawcy. Zdaniem Sądu w tego rodzaju umowach, celem wytyczającym sposób działania prowadzącego kurs i metody szkoleniowe, o których mowa powyżej, jest przekazanie określonej wiedzy, nauczenie ćwiczeń tanecznych na określonym poziomie. Rezultatu tego kształcenia nie da się z góry precyzyjnie określić. W tym sensie jest to dominujący element przedmiotowej umowy, rozstrzygający jednak o jej charakterze jako umowy starannego działania.

Zbliżone stanowisko, choć w nieco odmiennym stanie faktycznym zostało wyrażone w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

4 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 568/14 (orzeczenie dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia-nsa.pl).

Podobne stanowisko zostało również wyrażone w wyrokach sądów powszechnych. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt III AUa 1785/12, orzekł: "Obowiązków polegających na przygotowaniu i przeprowadzeniu zajęć - choćby w oparciu o samodzielnie wybrane i przystosowane materiały dydaktyczne, a nienarzucony z góry program - nie można uznać za dzieło, ponieważ nie przynoszą one konkretnego, samoistnego, oznaczonego rezultatu. Określony rezultat umowy o dzieło, powinien mieć indywidualny charakter i niezależny od działania wykonawcy byt, wiążący się z możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Dzieło musi przy tym istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu".

Analizując treść czynności, które miały być wykonywane w ramach m.in. spornej umowy, należy stwierdzić, iż zadania te stanowią powtarzalny ciąg czynności do wykonania, zatem nie ma możliwości sprecyzowania konkretnego rezultatu, do którego miałoby doprowadzić wykonanie umowy.

Sąd nie stwierdził również naruszenia art. 6, 7, 9, 10, 77, 78, 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organy NFZ, słusznie w związku z tym uznały, że Pani A. J. podlegała, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego we wskazanych w decyzji okresach.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), oddalił skargę jako bezzasadną.