Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 633/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek Asesor WSA Marta Pawłowska po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] postanowieniem z dnia 12 lipca 2021 r., działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kpa, po rozpatrzeniu wniosku M. M. o wydanie oryginału aktu urodzenia córki A. M. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania wnioskodawczyni aktu urodzenia córki A. M. sporządzonego w dniu 14 września 1994 r. w księdze urodzeń Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z roku 1994 r.

Na uzasadnienie organ wskazał, że podaniem z dnia 27 kwietnia 2021 r. M. M. zażądała wydania: "dokumentów w oryginale do celów własnych: akt urodzenia" córki A. M. urodzonej 7 września 1994 r. w [...]. Pismem z dnia 17 maja 2021 r., wezwano wnioskującą o doprecyzowanie żądania, wskazując różnicę pomiędzy sporządzanym przez kierownika urzędu stanu cywilnego aktu urodzenia w księdze urodzeń przy rejestracji zdarzenia, a odpisem tego aktu. Poinformowano o rodzajach odpisów aktów stanu cywilnego. W odpowiedzi z dnia 31 maja 2021 r. wnioskująca doprecyzowała, że żądanie obejmuje poświadczone za zgodność z oryginałem kopie akt zbiorowych aktu urodzenia oraz zupełny odpis tego aktu. W pisemnym wystąpieniu z dnia 29 czerwca 2021 r. M. M. "zgłasza brak otrzymania oryginału aktu urodzenia córki A. M." wnioskując o jego wydanie.

Zgodnie z art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przewidziana w cytowanym przepisie odmowa wszczęcia postępowania ma miejsce m.in. wówczas, gdy brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem żaden przepis powszechnie obowiązującego prawa w tym przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 709) oraz ustawy wcześniejszej, na podstawie której został sporządzony przedmiotowy akt, tj. ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t. j. Dz. U. z 2011 r. Nr 212 ze zm.) nie przewidywał i nie przewiduje możliwości wydania przez kierownika urzędu stanu cywilnego aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego przy rejestracji danego zdarzenia. Organ nie może podejmować działań nieprzewidzianych w przepisach prawa (Wyrok WSA z dnia 11 kwietnia 20017 r., sygn. akt II SA/Wr 837/16).

Sporządzenie aktu urodzenia A. M. nastąpiło w dniu 14 września 1994 r. na podstawie przepisów wskazanej ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego z 1986 r. Zgodnie z art. 2 tej ustawy rejestracji stanu cywilnego osób dokonywało się w księgach stanu cywilnego w formie aktów urodzenia, małżeństwa oraz zgonu. Księgi stanu cywilnego prowadzone były w urzędach stanu cywilnego w jednym egzemplarzu, oddzielnie dla każdego rodzaju aktu (art; 5, art. 23 ust. 1.). Księgi przechowywane są w urzędach stanu cywilnego. Ksiąg takich nie można wynosić poza lokal urzędu (art. 24). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 lutego 1987 r. w sprawie zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, prowadzenia i kontroli ksiąg stanu cywilnego, ich przechowywania oraz zabezpieczenia (Dz. U. Nr 7, poz. 43), obowiązującym w dniu sporządzenia żądanego aktu stanu cywilnego, akty te sporządzane były na drukach ustalonych dla określonego rodzaju aktów; wzory druków: aktu urodzenia, aktu małżeństwa i aktu zgonu określały załączniki do rozporządzenia. W księgach stanu cywilnego strony poszczególne akty zapisywano kolejno, nie pozostawiając stron nie zapisanych (§ 9). W praktyce oznaczało to, że jedna karta księgi zawierała, co do zasady, dwa sporządzone kolejno po sobie akty danego rodzaju. Przepisy § 15 i § 21 omawianego rozporządzenia stanowiły, że księgi stanu cywilnego przechowuje się w archiwum urzędu stanu cywilnego stanowiącym pomieszczenie zapewniające należyte ich zabezpieczenie przed uszkodzeniem, zniszczeniem, kradzieżą oraz dostępem osób trzecich i przekazywane są właściwym archiwom państwowym księgi stanu cywilnego wraz z aktami zbiorowymi po upływie 100 lat od zamknięcia księgi stanu cywilnego. Żaden z przepisów analizowanych aktów prawnych nie przewidywał możliwości wydania aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego. Możliwości takiej nie przewidują również przepisy obecnie obowiązujące, tj. wspomniana ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego z 2014 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 i 4 oraz art 5 ust. 1 tej ustawy rejestracji stanu cywilnego dokonuje się w rejestrze stanu cywilnego w formie aktów stanu cywilnego. Akt stanu cywilnego jest sporządzony z chwilą dokonania wpisu o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie w rejestrze stanu cywilnego. Rejestr zaś prowadzony jest w systemie teleinformatycznym. Oznacza to, że nie prowadzi się obecnie ksiąg stanu cywilnego, jakie funkcjonowały na podstawie przepisów dotychczasowych, do lutego 2015 r. Zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu kierownik urzędu stanu cywilnego wydaje z rejestru stanu cywilnego odpisy zupełne i skrócone aktów stanu cywilnego oraz stosowne zaświadczenia, przy czym akty stanu cywilnego powstałe przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 marca 2015 r., przenosi się do rejestru stanu cywilnego, z którego następnie wydaje się odpisy zupełne i skrócone oraz zaświadczenia. W tym miejscu należy zaznaczyć, że odpis zupełny aktu stanu cywilnego stanowi dosłowne powtórzenie treści aktu stanu cywilnego oraz treści dołączonych wzmianek dodatkowych, natomiast odpis skrócony zawiera treść aktu stanu cywilnego uwzględniającą treść dołączonych wzmianek dodatkowych. Wspomniane dokumenty, sporządzone wedle określonych przepisami wzorów stanowią jedyne przewidziane prawem potwierdzenie zdarzeń, których dotyczą. Natomiast aktu stanu cywilnego jako takiego, sporządzonego przy rejestracji zdarzenia w księdze stanu cywilnego nie wydaje się. Jak stanowi art. 128 ust. 1 ustawy, kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje do właściwych archiwów państwowych księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy wraz z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego oraz skorowidzami alfabetycznymi po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, a po upływie 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów. Organ podnosi, że przy aktach stanu cywilnego kierownik usc zamieszczał i zamieszcza w postaci przypisków informacje o innych aktach stanu cywilnego dotyczące tej samej osoby oraz informacje wpływające na jej stan cywilny. Jeżeli zamiarem strony, w związku ze złożonym żądaniem wydania kserokopii aktu byłoby uzyskanie urzędowego dokumentu potwierdzającego zamieszczenie przy akcie treści owych przypisków, to zgodnie z art. 44 i 45 cytowanej ustawy kierownik wydaje zaświadczenie o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby. Przedmiotowe zaświadczenie zawiera treść przypisków zamieszczonych przy akcie. Treść zupełnego odpisu aktu stanu cywilnego w połączeniu z treścią zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych odwzorowuje pełną zawartość aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego. Żądanie wnioskodawcy nie ma oparcia w żadnym z przepisów przedmiotowej ustawy, tym samym brak jest podstawy materialnoprawnej do załatwienia niniejszej sprawy w trybie administracyjnym, co stanowi przesłankę do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na względzie powyższe okoliczności, orzeczono jak na wstępnie.

Zażalenie na to postanowienie do Wojewody Dolnośląskiego złożyła wnioskodawczyni.

Wojewoda Dolnośląski postanowieniem z dnia 9 listopada 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.), po rozpatrzeniu zażalenia M. M. - pełnomocnika A. M. od postanowienia organu pierwszej instancji utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W motywach organ wskazał, że w dniu 4 maja 2021 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] wpłynął wniosek M. M. o wydanie różnych dokumentów jej córki – A. M., w tym oryginałów aktu urodzenia, zgłoszenia urodzenia i innych dokumentów z akt zbiorowych do tego aktu, a także fotokopii "po 2 kserokopie" "pełnego" odpisu aktu urodzenia oraz oryginału aktu urodzenia i dokumentów z akt zbiorowych poświadczonych za zgodność z oryginałem własnoręcznie przez Kierownika USC. Jako podstawę prawną swojego żądania wnioskodawczym wskazała "Rezolucję ONZ 217 A i/lub Europejską Konwencję Praw Człowieka", a także zapisy Konstytucji RP oraz ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego z 2014 roku. Po otrzymaniu tego wniosku Kierownik USC w [...] poinformował stronę o obowiązujących przepisach prawa dotyczących wydawania dokumentów z zakresu rejestracji stanu cywilnego i jednocześnie wezwał ją do udzielenia wyjaśnień odnośnie swojego żądania. W odpowiedzi organ otrzymał pismo ("Wniosek nr 2"), w którym M. M. potwierdziła otrzymanie części żądanych dokumentów oraz ponowiła żądanie wydania jej oryginałów wskazanych przez nią dokumentów. Z uwagi na powyższe, w części dotyczącej żądania wydania oryginału aktu urodzenia córki Kierownik USC w [...] uznał, że wnioskodawczym domaga się podjęcia przez organ czynności nieprzewidzianych w obowiązujących przepisach prawa, wskutek czego organ ten kwestionowanym postanowieniem odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wydania M. M. aktu urodzenia jej córki – A. M. sporządzonego w dniu 14 września 1994 r. w księdze urodzeń Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z roku 1994. W uzasadnieniu tego postanowienia organ wskazał, że żadne przepisy prawa nie przewidują możliwości wydania aktu sporządzonego w księdze stanu cywilnego. Następnie, po odebraniu tego postanowienia M. M. wniosła kolejne pismo ("Wniosek nr 3"), które zostało uznane przez organ I instancji za zażalenie na to postanowienie.

Po otrzymaniu akt sprawy Wojewoda Dolnośląski wezwał stronę do wyjaśnienia, czy faktycznie to pismo należy potraktować jako zażalenie, co M. M. potwierdziła. W swoim piśmie ponadto zarzuciła Kierownikowi USC w [...] naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego oraz rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy z dnia 14 lutego 1987 r.

Po analizie akt sprawy organ odwoławczy stwierdził, że przepisy obowiązującej obecnie ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 709) określają zasady i tryb rejestracji stanu cywilnego oraz dokonywania czynności z zakresu tej rejestracji (np. wydawanie odpisów aktów lub określonych zaświadczeń, dodawanie do aktów wzmianek dodatkowych czy zamieszczanie przypisków przy aktach), przy czym rejestracja ta wykonywana jest przez gminy w urzędach stanu cywilnego, a organem jest w tym przypadku kierownik urzędu stanu cywilnego. Jednocześnie - zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy Prasc - w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpatrywana sprawa dotyczy kwestii wydania M. M. żądanego przez nią oryginału aktu urodzenia jej córki – A. M. sporządzonego w 1994 roku, przy czym wnioskodawczyni oparła swoje żądanie na zapisach "art. 26 pkt 4, art. 28 pkt 3 i pkt 5, art. 57, art. 124 pkt 8, art. 130 pkt 5" tej ustawy. Należy zatem wyjaśnić, że - zgodnie z jej przepisami - rejestracji stanu cywilnego, w tym zdarzeń naturalnych takich, jak m.in. urodzenie, dokonuje się obecnie w rejestrze stanu cywilnego w formie aktów stanu cywilnego (art. 2 ust. 2 tejże ustawy), przy czym aktem stanu cywilnego jest wpis o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie w rejestrze stanu cywilnego wraz z treścią późniejszych wpisów wpływających na treść lub ważność tego aktu (art. 2 ust. 3). Z rejestru tego kierownik usc wydaje odpisy zupełne i skrócone aktów stanu cywilnego oraz określone zaświadczenia (art. 44 ust. 1 ustawy), a nie same akty stanu cywilnego. Natomiast do marca 2015 roku rejestracji stanu cywilnego dokonywało się w księgach stanu cywilnego w formie aktów urodzenia, małżeństwa oraz zgonu, zgodnie z ustawami wcześniej obowiązującymi w przedmiotowym zakresie, i również wydawało się na ich podstawie odpisy aktów, a nie oryginały aktów, które tworzyły określone księgi. Ponadto akty stanu cywilnego sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych na podstawie przepisów dotychczasowych, przechowywanych przez kierownika urzędu stanu cywilnego (a takim jest akt urodzenia z 1994 roku dotyczący A. M.), podlegają obecnie przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego. Przeniesienie aktu stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego jest czynnością materialno-techniczną, w wyniku której w akcie stanu cywilnego sporządzonym w księdze stanu cywilnego wpisuje się wzmiankę dodatkową o przeniesieniu tego aktu do rejestru stanu cywilnego, wraz z oznaczeniem aktu i datą przeniesienia, która nie podlega przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego (art. 124 ust. 1 i 3 ustawy Prasc). Przeniesienie aktu stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego jest dokonywane z urzędu (art. 125 ust. 1), przy czym kierownik urzędu stanu cywilnego, który przechowuje księgę stanu cywilnego prowadzoną na podstawie przepisów dotychczasowych, dokonuje przeniesienia aktu stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego w przypadku złożenia wniosku o wydanie odpisu aktu stanu cywilnego lub o wydanie zaświadczeń, o których mowa w niniejszej ustawie, albo w przypadku dokonywania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, dla której akt stanu cywilnego jest niezbędny (art. 125 ust. 2 ustawy). Organ zauważa, że akt stanu cywilnego jako taki - zarówno sporządzony dawniej w księdze stanu cywilnego, jak i od 2015 roku zarejestrowany w rejestrze stanu cywilnego prowadzonym w systemie teleinformatycznym - jest właściwie jedynie miejscem przechowywania danych, które składają się na treść aktu i poza urzędem stanu cywilnego oryginał aktu w ogóle nie funkcjonuje w obrocie prawnym, a do załatwiania jakichkolwiek spraw urzędowych czy sądowych wydawane są jedynie odpisy tych aktów zupełne lub skrócone (w przypadku aktu sporządzonego w księdze stanu cywilnego wydanie samego aktu musiałoby przecież oznaczać zniszczenie księgi poprzez wydanie karty z tej księgi i to karty zawierającej dwa akty, gdyż na jednej karcie z obu jej stron sporządzane były dwa akty dotyczące różnych osób). Jednocześnie - zgodnie z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, zatem żaden organ administracji publicznej nie może podejmować działań, które nie zostały określone w obowiązujących przepisach prawa i przypisane do zadań danego organu. Natomiast art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (tj. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechny jest pogląd, że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61 a § 1 kpa, należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt IOSK 1635/14 z dnia 22 lipca 2014 r.). Skoro więc M. M. domaga się od Kierownika USC w [...] wydania jej oryginału aktu urodzenia jej córki, który był sporządzony na podstawie przepisów dotychczasowych (tj. w formie papierowej w księdze stanu cywilnego), a czynność taka nie ma oparcia w żadnym z przepisów ustawy, to organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie.

Odnosząc się natomiast do wskazanych przez wnioskodawczynię przepisów ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego z 2014 roku, tj. "art. 26 pkt 4, art. 28 pkt 3 i pkt 5, art. 57, art. 124 pkt 8, art. 130 pkt 5" należy zauważyć, że strona błędnie określiła jako punkty części przepisów będące ustępami, przy czym przepisy te nie mają w ogóle zastosowania w tej sprawie. Odnośnie zaś zarzutu naruszenia przez organ I instancji ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego z dnia 29 września 1986 r. oraz rozporządzenia wykonawczego do niej z 1987 roku stwierdzić należy, że zarzut ten jest niezrozumiały, bowiem organ nie mógł naruszyć obecnie przepisów, które już nie obowiązują (od 2015 roku obowiązuje nowa ustawa i nowe rozporządzenia wydane na jej podstawie).

Skargę na ostateczne postanowienie, działając w imieniu córki A. M. (pełnomocnictwo w aktach sprawy) zaskarżyła w całości M. M.

Skarżonemu orzeczeniu Wojewody Dolnośląskiego zarzucono: 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt. 1 kpa w zw. z art. 144 kpa oraz art. 61a § 1 kpa poprzez zastosowanie tych przepisów prawa i utrzymanie zaskarżonego postanowienia na skutek błędnego uznania, że nie było podstaw do wszczęcia w sprawie postępowania; 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 kpa poprzez brak sporządzenia przez organ odwoławczy uzasadnienia skarżonego postanowienia, które odpowiadałoby wymogom stawianym przez wskazany przepis prawa; 3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 kpa poprzez wydanie skarżonego postanowienia z naruszeniem zasady praworządności; 4) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 kpa poprzez wydanie skarżonego postanowienia z naruszeniem prawdy obiektywnej; 5) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 8 § 1 kpa poprzez wydanie skarżonego postanowienia z naruszeniem zasady pogłębiania obywateli do organów państwa; 6) naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego oraz wydanych do niej przepisów wykonawczych polegającą na przyjęciu, że istnieje zakaz wydania stronie oryginału aktu urodzenia.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wnosi o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody Dolnośląskiego i poprzedzającego go postanowienia Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...]; 2) zasądzenie od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącej kosztów postępowania; 3) rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Na uzasadnienie strona skarżąca wskazała, że – jej zdaniem- zaskarżone postanowienie Wojewody Dolnośląskiego i poprzedzające je postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] nie odpowiadają prawu. Wskazanym orzeczeniom zarzuciła naruszenie przepisów art. 6 kpa , art. 7 kpa, art. 8 § 1 kpa, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 oraz art. 61 a § 1 kpa a także przepisów ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego z 28 listopada 2014 r. oraz wydanych do niej przepisów wykonawczych. Organy obu instancji wydając zaskarżone postanowienia powołały się na przepis art. 61 a § 1 kpa zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Zdaniem organów w przedmiotowej sprawie postępowanie nie mogło być wszczęte albowiem przepisy prawa nie przewidują możliwości wydania oryginału aktu urodzenia. Zdaniem skarżącej organy obu instancji odmawiając wszczęcia w sprawie postępowania dokonały błędnej wykładni przepisów ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego oraz wydanych do niej przepisów wykonawczych. Prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi bowiem do wniosku, iż nie ma zakazu wydania stronie oryginału aktu urodzenia. Organy obu instancji w uzasadnieniu wydanych przez siebie decyzji w żaden sposób nie odniosły się do tej przesłanki, czym naruszono przepis art. 107 § 3 kpa. Naruszone zostały przy tym zasady ogólne postępowania administracyjnego, tj. zasada praworządności, zasada prawdy obiektywnej oraz zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Konsekwencją powyższych naruszeń prawa była niezasadna odmowa wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie czym naruszono przepisy art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 oraz art. 61 a § 1 kpa.

W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie motywując, że, zdaniem organu, zarzuty skargi są nieuzasadnione. Zdaniem autora pisma w toku postępowania nie doszło do naruszenia przez organ przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. zasad ogólnych określonych w art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 Kpa poprzez błędne przyjęcie, że w rozpatrywanej sprawie nie było podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego oraz wydanie postanowienia bez prawidłowo sporządzonego uzasadnienia, a także co do naruszenia przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez przyjęcie, że istnieje zakaz wydania stronie oryginału aktu urodzenia należy zauważyć, że zarzuty te są bezpodstawne. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, które - wbrew ocenie skarżącej - odpowiada wymogom określonym w kodeksie wyjaśniono, że nie istnieje przepis prawa, który określałby możliwość wydania komukolwiek oryginału aktu stanu cywilnego, a w przypadku braku podstawy materialnoprawnej do wydania konkretnego rozstrzygnięcia merytorycznego należy odmówić wszczęcia postę powania w takiej sprawie. Dodatkowo organ wyjaśnia, że wprawdzie w ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego nie sformułowano wprost zakazu wydania oryginału aktu stanu cywilnego, jednakże nie oznacza to, iż taki oryginał można wydać. Jak wskazano w wydanym postanowieniu, organy administracji publicznej - zgodnie z art. 7 Konstytucji RP - działają na podstawie i w granicach prawa. Powtórzeniem tej zasady w Kodeksie postępowania administracyjnego jest zasada praworządności określona w art. 6 kodeksu, która stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż w prawie administracyjnym nie musi być sformułowany zakaz dokonywania jakiegoś działania, aby takie działanie organu było niedopuszczalne, natomiast dla realizacji konkretnych czynności przez organ administracji musi być określona prawna możliwość ich podejmowania (nie obowiązuje tu zasada, że "co nie jest zabronione, to jest dozwolone"). Skoro więc obowiązujące przepisy prawa w ogóle nie przewidują wydania oryginału aktu stanu cywilnego, to dokonanie takiej czynności przez kierownika urzędu stanu cywilnego skutkowałoby właśnie naruszeniem przepisów postępowania, tj. m.in. zasady praworządności określonej w art. 6 Kpa.

Wojewódzki sąd administracyjny zważył:

Sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r. poz. 137) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z przywołanych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, w zakresie zgodności z prawem materialnym oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje jedynie w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Można także dodać, że zgodnie z 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie zaś z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Przeprowadzona przez sąd kontrola według tych kryteriów wykazała, że zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostały bez naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu obligującym do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Należy zaznaczyć, że art.12 ustawy z Prawo o aktach stanu cywilnego w ust. 1 stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, w tym (między innymi) art. 61a § 1 k.p.a., który stanowił podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, a który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Nie ulega wątpliwości, że postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. (w niniejszej sprawie decyzja) jest aktem formalnym, nie merytorycznym, zaś organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty. W wyroku z 13 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1824/17 (LEX nr 2477162) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że celem postępowania administracyjnego jest, co do zasady, skonkretyzowanie sytuacji prawnej, tj. praw i obowiązków oznaczonego podmiotu, w drodze decyzji. Realizacja tego zadania wymaga istnienia kompletnego stosunku administracyjnoprawnego, na który składają się podmioty (organ administracji publicznej oraz strona), a także przedmiot (prawa i obowiązki, wynikające z określonej normy prawnej). Jeżeli brakuje któregokolwiek z tych elementów i organ administracji publicznej nie może podjąć działań zmierzających do usunięcia tego stanu, wspomniana konkretyzacja jest wykluczona, a prowadzenie postępowania administracyjnego staje się zbędne. Jedynie w przypadku, gdy zbędność ta ma charakter oczywisty i niebudzący wątpliwości już na etapie wnoszenia podania, organ administracji publicznej stosuje art. 61a § 1 k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem sądu, zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przedmiotem dokonywanej w niniejszej sprawie kontroli sądowej jest postanowienie odmawiające wszczęcia, na wniosek skarżącej, postępowania w sprawie wydania wnioskodawczyni aktu urodzenia córki A. M. sporządzonego w dniu 14 września 1994 r. w księdze urodzeń Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z roku 1994 r.

W tym miejscu podkreślić należy, że organ administracji publicznej związany jest żądaniem zawartym w podaniu i nie może zmienić z urzędu jego kwalifikacji. W konsekwencji i kognicja sądu ogranicza się tylko do zbadania legalności rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy wszczęcia postępowania w powyższym zakresie, pomijając pozostałe zarzuty. Podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowił art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 - dalej: "k.p.a"). W myśl powołanego przepisu, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten ustanawia dwie samodzielne podstawy do odmowy wszczęcia postępowania: 1) gdy żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną, 2) jeżeli z "innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte". Unormowanie to wskazuje na przyczyny podmiotowe i przedmiotowe, które uniemożliwiają w ogóle procedowanie w sprawie i załatwienie wniosku w procesowej formie decyzji administracyjnej- lub zadośćuczynienie żądaniu strony w formie czynności materialnotechnicznej. Jeśli chodzi o tę ostatnią podstawę odmowy wszczęcia postępowania, wskazać należy, że przyczyny te nie zostały skonkretyzowane w ustawie. Stąd należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania; przykładowo gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub nie ma w przepisach prawa podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, także gdy uprawnienia lub obowiązki wynikają z mocy samego prawa. Przez "inne uzasadnione przyczyny" rozumie się w szczególności stan zawisłości sprawy w postępowaniu wszczętym uprzednio, istnienie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji rozstrzygającej sprawę (stan rei iudicatae), wystąpienie z wnioskiem, który nie może być załatwiony w drodze decyzji administracyjnej. W rozpatrywanej sprawie zachodzi przyczyna przedmiotowa do odmowy wszczęcia postępowania, gdyż w kwestii "wydania oryginału aktu urodzenia córki A. M." organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania wnioskodawczyni aktu urodzenia córki A. M. sporządzonego w dniu 14 września 1994 r. w księdze urodzeń Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z roku 1994 r.

Mając na uwadze dotychczasowe uwagi, w niniejszej sprawie stwierdzić należy za organami, że w konkretnym przypadku mamy do czynienia z "inną uzasadnioną przyczyną", której zaistnienie powoduje, że postępowanie nie może być wszczęte. W omawianej sprawie przepisy prawa, a tylko w granicach i na podstawie prawa mogą działać organy administracyjne (art. 7 Konstytucji RP "organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa") ani uprzednio nie pozwalały, ani obecnie nie pozwalają wydania oryginałów aktów stanu cywilnego, co stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania w tej samej sprawie. Organ wyjaśnił, że akt urodzenia A. M. został sporządzony w dniu 14 września 1994 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. 2011.212.1264 t.j). Zgodnie z zawartymi w niej unormowaniami art. 2) akta stanu cywilnego były odnotowywane w księgach stanu cywilnego, prowadzonych przez urzędy stanu cywilnego, osobno dla różnych rodzajów aktu (art; 5, art. 23 ust. 1.). Co dalej istotne ustawodawca zastrzegł, że owe księgi – w jednostkowych egzemplarzach - nie mogą opuszczać lokalu urzędu (art. 24). Trzeba dodać, że akt wykonawczy do tej ustawy (rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 lutego 1987 r. w sprawie zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, prowadzenia i kontroli ksiąg stanu cywilnego, ich przechowywania oraz zabezpieczenia (Dz. U. Nr 7, poz. 43), uszczegóławiało przepisy ustawowe. I tak w myśl § 10 ust. 1 tego rozporządzenia akty stanu cywilnego sporządza się w księgach stanu cywilnego; natomiast w świetle § 22 ust. 1. księgi stanu cywilnego przechowuje się w archiwum urzędu stanu cywilnego stanowiącym pomieszczenie zapewniające należyte ich zabezpieczenie przed uszkodzeniem, zniszczeniem, kradzieżą oraz dostępem osób trzecich. W świetle przytoczonych unormowań-zdaniem sądu- należy zgodzić się z tezą organu, że brak było przepisów przewidujących możliwość wydania w żadnej formie aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego. Obecnie obowiązujące przepisy, a to ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. 2021. 709 t. j. z dnia 2021.04.16) również nie przewiduje możliwości zadośćuczynienia wnioskowi strony. W szczególności należy tu zwrócić uwagę na treść art. 5 aktualnie obowiązującej ustawy, który w ust.1 stanowi, że rejestr stanu cywilnego jest prowadzony w systemie teleinformatycznym; a ust. 2 przekazuje ministrowi właściwemu do spraw informatyzacji utrzymanie i rozwój rejestru stanu cywilnego, w celu realizacji zadań określonych w ustawie. Inaczej mówiąc rejestr prowadzony jest w systemie teleinformatycznym. Oznacza to, że nie prowadzi się obecnie ksiąg stanu cywilnego, jakie funkcjonowały na podstawie przepisów dotychczasowych, do lutego 2015 r. Zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu kierownik urzędu stanu cywilnego wydaje z rejestru stanu cywilnego odpisy zupełne i skrócone aktów stanu cywilnego (z reszta w tym zakresie organ uwzględnił podanie strony) oraz stosowne zaświadczenia, przy czym akty stanu cywilnego powstałe przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 marca 2015 r., przenosi się do rejestru stanu cywilnego, z którego następnie wydaje się odpisy zupełne i skrócone oraz zaświadczenia.

Przechodząc do zarzutów skargi trzeba dodać, że sąd nie dopatrzył się naruszenia w tej sprawie przez organ art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 10 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania obywateli, nieobiektywnie, z pominięciem interesu społecznego, bez przeprowa- dzenia dogłębnego postępowania dowodowego, co miało mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu ustalony przez organ stan faktyczny i prawny sprawy był wystarczający do podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Celem regulacji art. 61a kpa jest odróżnienie postępowania wstępnego, polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty, przez wydanie decyzji administracyjnej.

Reasumując, na podstawie art. 151 ppsa należało orzec jak w sentencji wyroku.