Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 652/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5, art. 32
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 103 ust. 3, art. 95 i nast.
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2022 r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 15 marca 2021 r. nr SKO.4111.207.503.2021 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 3 lutego 2021 r. nr GOPS.5221.1.56/2019/2020/2021.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 15 marca 2021 r. nr SKO.4111.207.503.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie, po rozpoznaniu odwołania L. F. (dalej: skarżący) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 3 lutego 2021 r. nr GOPS.5221.1.56/2019/2020/2021 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się w następujący sposób.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie decyzją z dnia 18 lutego 2020 r. nr SKO.4111.68.211.2020 przyznało L. F. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną M. F. na stałe, począwszy od dnia 1 października 2019 r.

W dniu 27 października 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...], w którym poinformowano, że od 13 września 2020 r. L. F. przyznano emeryturę.

Wobec powyższego, organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie uchylenia skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie decyzją z dnia 15 grudnia 2020 r. nr GOPS.5221.1.56/2019/2020 Wójt Gminy [...] uchylił skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2020 r.

W wyniku odwołania Skarżącego, SKO w Krośnie, decyzją z dnia 15 stycznia 2021 r. nr SKO.4111.3.26.2021 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Kolegium zaleciło, aby organ I instancji poinformował w pierwszej kolejności Skarżącego o konieczności wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a pielęgnacyjnym. Wyrokiem z dnia 2 marca 2021r. II SA/Rz 183/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił sprzeciw na ww. decyzję Kolegium..

Stosując się do zaleceń SKO, Wójt Gminy [...] pismem z dnia 21 stycznia 2021 r. poinformował skarżącego o konieczności dokonania wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą.

W odpowiedzi na ww. pismo, skarżący poinformował, że zgodnie z Konstytucją RP przysługuje mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz emerytury, wobec powyższego nie ma zamiaru rezygnować z któregokolwiek z tych świadczeń.

Decyzją z dnia 3 lutego 2021 r. nr GOPS.5221.1.56/2019/2020/2021, Wójt Gminy [...] uchylił skarżącemu od 13 września 2020 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją SKO w Krośnie z dnia 18 lutego 2020 r. nr SKO.4111.68.211.2020 wskazując, że pismo skarżącego, w którym oświadczył, iż nie zamierza rezygnować z żadnego świadczenia zostało potraktowane jako rezygnacja z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego wystąpiła negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.).

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 5 pkt 1a i art. 32 ust. 1 u.ś.r. na podstawie, którego uchylono mu przyznane świadczenie, podczas gdy jako opiekun powinien takie świadczenie otrzymywać nadal, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2019 r. sygn. SK 2/17, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego uchylenie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie emerytury jest niezgodne z Konstytucją RP.

Wobec tak sformułowanych zarzutów, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną oraz wyrównanie różnicy pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a otrzymywaną emeryturą od momentu bezzasadnego uchylenia tego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z dnia 15 marca 2021 r. nr SKO.4111.207.503.2021, działając na postawie art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 5 pkt 1 lit. a i art. 32 ust. 1 i 2 u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Na wstępie Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa, jest wyrazem realizacji wskazań Kolegium w uprzednio wydanej decyzji kasacyjnej zapadłej w sprawie.

Organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 32 ust. 1 u.ś.r. wskazał, że uzyskanie przez osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne prawa do świadczenia emerytalnego jest okolicznością skutkującą koniecznością wszczęcia postępowania w oparciu o art. 32 ust. 1 u.ś.r.

W dalszej kolejności SKO podkreśliło, że art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do emerytury. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium wyjaśniło, że co prawda skarżący nie pobiera tego typu świadczenia, lecz świadczenie emerytalne, ale z pobieraniem tego typu świadczenia związana jest dopuszczalność dodatkowego zarobkowania. Obecnie orzecznictwo sądowe, na bazie ww. wyroku TK, stosując wykładnię systemową i funkcjonalną zapisów art. 17 u.ś.r., dopuszcza przyznanie tego świadczenia również osobom pobierającym świadczenie inne niż renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z którym ustawodawca wiąże możliwość dodatkowego zarobkowania.

W ocenie Kolegium za niedopuszczalne prawnie i naruszające zasady równości, byłoby przyznanie stronie obok pobieranego już świadczenia emerytalnego także świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo SKO wskazało, że wydana decyzja jest bezpośrednim następstwem złożonego przez skarżącego wyjaśnienia, w którym bezspornie domaga się otrzymywania dwóch świadczeń jednocześnie. Pobieranie tych świadczeń równocześnie jest jednak prawnie niedopuszczalne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, L. F. zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; o niezawieszanie mu świadczenia pielęgnacyjnego oraz o przeprowadzenie rozprawy.

Skarżący zarzucił oparcie zaskarżonej decyzji na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który to wyrokiem TK z dnia 8 lipca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 został uznany na niezgodny art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego uchylenie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną z uwagi na pobieranie emerytury jest niezgodnie z Konstytucją RP.

W uzasadnieniu skargi, skarżący podał, że ma ustalone prawdo do świadczenia emerytalnego, jednak z uwagi na to, że jest to prawo nabyte nie może go tracić z powodu konieczności wypłaty innego świadczenia należnego mu z tytułu opieki nad ciężko chorą żoną. Podniósł, że pobierane świadczenie pielęgnacyjne w większości przeznaczane było na koszty leczenia i opieki nad żoną.

Skarżący wyjaśnił, że w świetle ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pomimo otrzymywania świadczenia emerytalnego można podjąć dodatkowe zatrudnienie. Zdaniem skarżącego świadczenie rentowe oraz emerytalne są świadczeniami, które nie powodują utraty uprawnienia do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO w Krośnie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć zasadniczo z innych przyczyn niż te podniesione w skardze.

W pierwszej kolejności Sąd pragnie podkreślić, że nie jest prawidłowe stanowisko Skarżącego o możliwości łącznego pobierania zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i emerytury. Wedle Skarżącego emerytura stanowi jego prawo nabyte a jej otrzymywanie nie może prowadzić do utraty prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Regulacja ta była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/17, orzekł, iż art. 17. ust. 5. pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się powszechnie, że stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 (Dz. U. 2019.1257), wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ww. wyrok Trybunału. W sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym z emeryturą zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504, dalej: u.FUS). W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, że z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja, w ujęciu systemowym, przemawia za przyznaniem opiekunowi osoby niepełnosprawnej prawa do dokonania wyboru świadczenia, także w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami spoza systemu świadczeń rodzinnych. Regulacja kolizyjna, w razie zbiegu uprawnień do świadczeń, znajduje się również w art. 95 i nast. u.FUS. Przepis art. 95 ust. 1 u.FUS stanowi, że w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się osobie uprawnionej jedno z tych świadczeń, wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego aktualnie ugruntowany pozostaje pogląd, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyroki NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższej emerytury swój wybór winna zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.FUS. Emerytura jest co prawda prawem niezbywalnym, ale uznając prawnie dopuszczalną możliwość jej zawieszenia, zlikwidowana zostaje negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta wynikająca z powyższego przepisu, winna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (vide: wyroki NSA: z dnia 31 maja 2022 r.; I OSK 1439/21; z dnia 13 kwietnia 2022 r. I OSK 1727/21; z dnia 8 marca 2022 r., I OSK 1697/21; z dnia 23 lutego 2022 r. I OSK 1147/21; baza cbosa - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przyczyn powyżej wskazanych stanowisko Skarżącego co do tego, że uzyskanie prawa do emerytury nie ma wpływu na jego uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest prawidłowe.

W realiach niniejszej sprawy Skarżącemu przyznano prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego decyzją SKO w Krośnie z dnia 18 lutego 2020r. Następnie z dniem 13 września 2020r. Skarżący nabył prawo do emerytury. W wyniku wezwania organu I instancji do dokonania wyboru pomiędzy przysługującym mu świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym, Skarżący w piśmie z dnia 28 stycznia 2021r. wyraźnie oświadczył, że należy mu się zarówno emerytura, jak i świadczenie pielęgnacyjne. W związku z powyższym organy I a następnie II instancji, działając na podstawie art. 32 u.ś.r. orzekły o uchyleniu z dniem 13 września 2020r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 32 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Niewątpliwie nabycie prawa do świadczenia emerytalnego w trakcie okresu, na jaki przyznano uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego jest okolicznością, która ma wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść przytoczonego powyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Mając na względzie wyraźne oświadczenie Skarżącego z dnia 28 stycznia 2021r. należało uznać, że w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła negatywna przesłanka, eliminująca dalsze uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z nabyciem prawa do emerytury i brakiem woli Skarżącego, aby zawiesić pobieranie świadczenia emerytalnego. Jak wynika bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczone jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, zaś w przypadku zbiegu uprawnień do tych dwóch świadczeń strona ma możliwość dokonania wyboru jednego z nich, korzystając z możliwości przewidzianej w art. 103 ust. 3 u.FUS, o czym w niniejszej sprawie Skarżący został pouczony, jednakże z możliwości, przewidzianej w ww. przepisie u.FUS nie skorzystał. Zatem zastosowanie art. 32 u.ś.r. w sytuacji, zaistniałej w niniejszej sprawie należało uznać za uprawnione. Jednocześnie z uwagi na zdefiniowanie pojęcia organu właściwego w art. 3 pkt 11 u.ś.r. należało uznać, że organem I instancji, uprawnionym do wydania decyzji w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. był w niniejszej sprawie Wójt, mimo, że decyzję przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wydało SKO w Krośnie.

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że uchylenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. może nastąpić jedynie ze skutkiem na przyszłość. Ze względu na ten konstytutywny charakter decyzji, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc – z mocą od jej wydania. Nie jest prawidłowe uchylenie lub zmiana decyzji z mocą wsteczną. Ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, aby możliwe było wydanie decyzji, która regulowałaby na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałaby istnieć ku temu podstawa prawna. Ustawa o świadczeniach rodzinnych takiej podstawy prawnej nie zawiera (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 lutego 2013 r., III SA/Kr 862/12, LEX nr 1311254. Podobnie wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2013 r., I OSK 1280/12, LEX nr 1341430; wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2012 r., I OSK 1099/12, LEX nr 1366412). W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że nie jest dopuszczalna zmiana czasu przyznania świadczenia, jeżeli okres ten już upłynął (tak wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 lutego 2012 r., II SA/Łd 1360/11, LEX nr 1116528, zob. również K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta [w:] K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2015/el., art. 32).

W niniejszej natomiast sprawie organ I instancji decyzją z dnia 3 lutego 2021r. uchylił na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego ze skutkiem wstecznym - tj. od 13 września 2020r., co skutkuje naruszeniem art. 32 ust. 1 u.ś.r. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja o zmianie albo uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, wydawana w oparciu o art. 32 ust. 1 u.ś.r., ma charakter konstytutywny. Decyzja taka powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu. Ponadto, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc, tj. od chwili jej wydania na przyszłość.(por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 15/15, z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt I OSK 2307/14 oraz z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2842/17; wyrok NSA z 17 lutego 2022 r., I OSK 896/21, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd zauważa bowiem, że ani art. 107 § 1 i § 2 k.p.a. określający obligatoryjne elementy każdej decyzji ani stanowiący materialnoprawną podstawę poddanej kontroli decyzji, tj. art. 32 ust. 1 u.ś.r. nie upoważnia organu do zamieszczenia w decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego terminu pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie Wójt określił termin, od którego należało pozbawić stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 13 września 2020r. a tym samym doszło do ukształtowania sytuacji prawnej strony z mocą wsteczną, podczas gdy decyzja wydawana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. wywiera skutki na przyszłość, z chwilą doręczenia stronie.

Z tego powodu Sąd zdecydował o uchyleniu zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu I instancji. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji wyda rozstrzygnięcie w oparciu o art. 32 ust. 1 u.ś.r. z uwzględnieniem przedstawionych powyżej zaleceń.

Odnośnie zaś okresu, w którym doszło do jednoczesnego pobrania emerytury oraz świadczenia pielęgnacyjnego zastosowanie znajdzie instytucja zwrotu świadczenia nienależnie pobranego. W tym przypadku należy jednak pamiętać, że obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego obciąża tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Zatem obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależny (zob. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1392/21, baza CBOSA).

Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy należy wskazać, że o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w okresie łącznego pobierania emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego decydować będzie świadomość Skarżącego o braku możliwości równoległego pobierania świadczenia emerytalnego i pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie Skarżący o tych okolicznościach został poinformowany w wezwaniu organu z dnia 21 stycznia 2021r. Zatem z chwilą doręczenia ww. wezwania Skarżący uzyskał świadomość o braku prawa do jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń, pozostających ze sobą w kolizji. Wyjaśnienia natomiast wymaga, czy Skarżący powyższą wiedzą dysponował w okresie poprzedzającym ww. wezwanie organu, w którym nabył uprawnienie emerytalne (od 13 września 2020r. do 22 stycznia 2021r.). Rzeczą organu będzie powyższą kwestię zbadać. W tym zakresie należałoby wyjaśnić, czy Skarżący na wcześniejszym etapie postępowania, w szczególności w trakcie postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został w sposób zrozumiały poinformowany, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego oraz emerytalnego.

Z przedstawionych powyżej przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 3 lutego 2021r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd nie zasądzał zwrotu kosztów sądowych Skarżącemu zwolnionemu z obowiązku ich ponoszenia z mocy prawa na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.