Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1817/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 7, art76 par 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par 1, art. 78 par 1, art. 145 par 1 pkt 5, art. 156 par 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 153, art. 141 par 4, art 156 par 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 2 czerwca 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 807/20 w sprawie ze skarg S. P. i M. P. na decyzję Ministra [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargi; 2. zasądza od skarżących S. P. i M.P. solidarnie na rzecz Ministra [...] kwotę 600 (sześćset) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 września 2020 r., I SA/Wa 807/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skarg S. P. i M.P. na decyzję Ministra [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji: 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. zasądził od Ministra [...] na rzecz S. P. i M. P. kwoty po 680,00 złotych na rzecz każdego ze skarżących tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Minister [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2018 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1953 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w P. przy ul. D., oznaczonej jako parcele nr [...],[...],[...],[...],[...]oraz [...]o łącznej powierzchni 122,970 m2 zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej współwłasność Z. P., M.P. oraz M. P. W uzasadnieniu tej decyzji Minister wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznych. Z tej przyczyny instytucja ta ma zastosowanie w sprawach, w których w sposób niebudzący wątpliwości wykazano zaistnienie jednej z przesłanek ustawowych stwierdzenia nieważności. Co za tym idzie, wszelkie wątpliwości dotyczące zgodności z prawem kontrolowanej decyzji należy interpretować na korzyść pozostawienia jej w obrocie prawnym. Z tego też powodu w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że w przypadku niemożności odnalezienia lub niezachowania w całości akt archiwalnych dotyczących kontrolowanego orzeczenia, po upływie znacznego czasu braki w materiale dowodowym należy interpretować na korzyść pozostawienia orzeczenia w obrocie prawnym. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy Minister wskazał, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U.1952.4.31 ze zm.), dalej jako "dekret" i to w świetle tego aktu prawnego należy oceniać kwestionowane orzeczenie. Niezbędność nieruchomości do realizacji narodowych planów gospodarczych potwierdzana była poprzez wydanie przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenia na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 dekretu. Zgodnie ze wskazanym przepisem, zezwolenie wydawane było na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej, która powinna zawierać stwierdzenie, że nabycie nieruchomości jest niezbędne do zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Jednocześnie organ podtrzymał swoje stanowisko, że brak umieszczenia dosłownego sformułowania o ww. treści nie oznacza, że opinia ta narusza art. 5 ust. 2 dekretu. Analiza treści opinii wydanej w niniejszej sprawie potwierdza, że przesądzono o niezbędności przedmiotowej nieruchomości do realizacji narodowych planów gospodarczych, przez co zarzut wskazujący, że wywłaszczenie nie miało na celu ich realizacji nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie organu, rażącego naruszenia prawa nie można upatrywać również w fakcie, że wywłaszczenie miało na celu przeniesienie części istniejących obiektów wojskowych na inną nieruchomość, skoro pozostawało to w związku z realizacją planu gospodarczego. Zgodnie z art. 8 ust. 1 dekretu po uzyskaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości wykonawca narodowych planów gospodarczych (inwestor) obowiązany był wezwać właściciela do dobrowolnego jej odstąpienia za cenę określoną w art. 28 dekretu. Zgodnie z art. 8 ust. 4 dekretu, jeżeli w ciągu 15 dni od doręczenia wezwania lub dokonania obwieszczenia nie została zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w tym przedmiocie, inwestor mógł nabyć nieruchomość w drodze wywłaszczenia. Minister podkreślił, że w niniejszej sprawie wezwanie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. w dniach [...] maja 1952 r. Taki sposób wezwania był prawidłowy gdyż inwestor uzyskał zezwolenie na zbiorowe wezwanie właścicieli. Niewskazanie w wezwaniu konkretnej ceny i odesłanie w tym zakresie do art. 28 dekretu nie stanowiło rażącego naruszenia prawa zgodnie z treścią uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2008 r., I OPS 2/08). Również okoliczność braku zaproponowania nieruchomości zamiennej nie stanowi przejawu rażącego naruszenia prawa, albowiem przedmiotem wywłaszczenia była jedynie część a nie całość gospodarstwa rolnego. Bezskuteczność wezwania upoważniała inwestora do wystąpienia z wnioskiem o wywłaszczenie. W ocenie organu nie doszło zatem do naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu.

Dalej Minister podał, że stosownie do art. 17 ust. 1 dekretu, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie. Wymogi formalne wniosku określone zostały w ust. 3 ww. przepisu. W niniejszej sprawie wniosek został złożony przez osobę uprawnioną i spełnia wymogi art. 17 ust. 3. Wobec powyższego nie można uznać, aby doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 i 3 dekretu. Stosownie natomiast do art. 18 ust. 1 dekretu prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamiało właściciela nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Odpis zawiadomienia wywieszano na tablicy ogłoszeń właściwej rady narodowej. W przypadku gdy postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte na podstawie jednego wniosku dotyczyło większej liczby właścicieli, zawiadomienia mogły być dokonywane za pomocą obwieszczeń wywieszanych na tablicach prezydiów właściwych rad narodowych. W tym samym trybie zawiadamiany był właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie było znane. Zgodnie z art. 20 ust. 1 dekretu, po upływie czternastodniowego terminu na zgłoszenie wniosków i sprzeciwów, prezydium wojewódzkiej rady narodowej wyznaczało rozprawę, o której miejscu i terminie zawiadamiano osoby zainteresowane co najmniej na 7 dni naprzód. W ocenie organu w niniejszej sprawie zawiadomienia zostały prawidłowo doręczone, stąd nie doszło do naruszenia art. 18 ust. 1 i 2 oraz art. 20 ust. 1 dekretu. Stosownie do art. 21 ust. 1 dekretu, po przeprowadzeniu rozprawy prezydium wojewódzkiej rady narodowej orzekało o wywłaszczeniu albo odmawiało wywłaszczenia, jeżeli odpadły przesłanki do wszczęcia postępowania. W art. 21 ust. 2 zawarto elementy, które powinno zawierać wydawane orzeczenie. Odnosząc powyższe przepisy do niniejszej sprawy Minister wskazał, że rozprawa została przeprowadzona w prawidłowym trybie zaś wydane orzeczenie zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. Zarzut dotyczący wydania orzeczenia przez osobę nieuprawnioną nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem fakt podpisania orzeczenia przez Zastępcę Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. nie oznaczał automatycznie, że orzeczenie to zostało wydane przez organ niewłaściwy. Niezachowanie się w aktach administracyjnych oraz aktach osobowych dokumentu potwierdzającego udzielenie upoważnienia ww. osobie po kilkudziesięciu latach od daty wydania orzeczenia, nie może prowadzić do przyjęcia, że taki dokument w ogóle nie został sporządzony. W świetle zasady domniemania legalności decyzji administracyjnych braki w dokumentacji archiwalnej nie mogą być oceniane jako rażące naruszenie prawa. Konkludując organ uznał, że nie została spełniona żadna z przesłanek nieważności decyzji, a zatem brak podstaw do wyeliminowania kwestionowanego orzeczenia z obrotu prawnego.

Skargi na powyższa decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli M. P. i S. P.

W skardze S. P. zarzucono:

1. rażące naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez:

a) wydanie orzeczenia przez podmiot nieuprawniony tj. Zastępcę Przewodniczącego Prezydium Rady Narodowej a nie podmiot kolegialny – Prezydium Rady Narodowej;

b) brak podstaw do przyjęcia, że uchwała Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1950 r. mogła stanowić podstawę do upoważnienia do działania w imieniu organu kolegialnego, jako że kompetencja do wydawania orzeczeń wywłaszczeniowych przysługiwała wyłącznie organowi kolegialnemu i musiało być podpisane przez wszystkich członków tego organu a nie jednego z nich;

c) orzeczenie zostało wydane przez organ monokratyczny tj. Zastępcę Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, który nie był organem właściwym;

d) brak wykazania, że Zastępca Przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej miał upoważnienie do podpisywania orzeczeń wywłaszczeniowych w imieniu Prezydium, brak uchwały o udzieleniu takiego upoważnienia;

e) brak wezwania właścicieli nieruchomości przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości za określoną cenę (art. 8 dekretu);

f) dokonanie wywłaszczenia nie na cele związane z wykonywaniem narodowego planu gospodarczego (art. 1 dekretu) i na wniosek podmiotu nieuprawnionego tj. Prezydium Rady Narodowej a nie władze wojskowe (art. 2 pkt 1 dekretu);

2. rażące naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez:

a) nie wykazanie, że T. K. posiadał uprawnienie do podpisywania orzeczeń wywłaszczeniowych w imieniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej;

b) brak wykazania że podjęta została uchwała Prezydium o udzieleniu takiego upoważnienia;

c) brak ustalenia czy takie dokumenty – o ile zostały wydane – zachowały się;

d) podjęcie decyzji na podstawie domniemań i domysłów, a nie na podstawie wszechstronnie zebranego materiału dowodowego.

3. rażące naruszenie art. 16 k.p.a.;

4. rażące naruszenie art. 7a, art. 8 i art. 11 k.p.a. przez:

a) nie rozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony w sytuacji gdy organ nie podjął działań mających na celu usunięcie tych wątpliwości w drodze postępowania dowodowego;

b) obciążenie skarżącego obowiązkiem dowodzenia, który nie jest możliwy do spełnienia w związku z brakiem w dokumentacji archiwalnej, która powinna być kompletna a obowiązek utrzymania akt w kompletności spoczywał na organie;

Uwzględniając powyższe zarzuty wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej w I instancji w całości, ewentualnie o ich uchylenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W skardze M. P. zarzucono z kolei naruszenie:

1. prawa materialnego, tj.:

a) art. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 dekretu przez braku zasadności celu wywłaszczenia – cel wywłaszczenia nie stanowił realizacji narodowych planów gospodarczych a nieruchomości wywłaszczane nie były nieruchomościami, bez których plan gospodarczy nie mógł być wykonany; Prezydium Miejskiej Rady Narodowej chciało uzyskać wywłaszczone nieruchomości w celu zawarcia z władzami wojskowymi umowy zamiany, a zatem celem ich nabycia było nabycie nieruchomości na terenie miasta. To konkretna nieruchomość musi być przeznaczona na realizację celów planu a taka sytuacja nie zachodziła w tej sprawie.

b) art. 1 dekretu ponieważ nieruchomość w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej nie była we władaniu właściciela gdyż doszło do jej wcześniejszego wywłaszczenia, co oznacza, że cel wywłaszczenia został osiągnięty;

c) art. 8 ust. 1 dekretu przez brak wskazania ceny w wezwaniu do dobrowolnego zbycia nieruchomości;

d) art. 30 ust. 1 dekretu przez nie zaoferowanie nieruchomości zamiennej;

e) art. 5 ust. 1 dekretu poprzez wydanie zezwolenia przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego bez stosownego upoważnienia od Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego;

f) art. 21 ust. 1 dekretu przez brak stosownego upoważnienia dla T.K. do podpisania orzeczenia wywłaszczeniowego. Wskazano na pismo W. Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] marca 2019 r., z którego wynika, że nie odnaleziono w aktach osobowych T. K. takiego upoważnienia;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 77 § 1 k.p.a. przez nie rozpoznanie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności nie uwzględnienie okoliczności przemawiających za brakiem podstaw do wydania i utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji;

b) art. 156 § 1 k.p.a. przez rażące naruszenie przepisów wskazanych wyżej.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej w I instancji w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargi uznał, iż zasługują one na uwzględnienie, choć większość zarzutów jest niezasadnych. W ocenie Sądu I instancji organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to polegało na braku dokonania analizy sprawy pod kątem wydania decyzji przez podmiot nieuprawniony.

Dalej Sąd I instancji wskazał, iż postępowanie o stwierdzenie nieważności jest postępowaniem nadzwyczajnym, w którym organ ocenia czy kwestionowane orzeczenie nie zawiera wad o jakich mowa w art. 156 k.p.a. We wniosku o stwierdzenie nieważności zarzucono w pierwszej kolejności wydanie orzeczenia przez podmiot monokratyczny tj. Zastępcę Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej podczas gdy dekret przyznawał kompetencję do wydawania orzeczeń w przedmiocie wywłaszczenia wyłącznie organowi kolegialnemu, jakim było prezydium wojewódzkiej rady narodowej, a co wynikało z art. 10 ust. 1 i art. 21 ust. 1 dekretu. We wniosku wskazano nadto, że zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r o terenowych organach jednolitej władzy państwowej, prezydium rady narodowej działało kolegialnie. W świetle tych uregulowań brak było podstaw do zmiany ustawowych zasad przy pomocy postanowień zawartych w uchwale Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1950 r. Instrukcja nr 2 w sprawie składu, podziału pracy i trybu działania prezydiów rad narodowych (Monitor Polski nr A 57, poz. 654). Uchwała w hierarchii źródeł prawa stoi bowiem znacznie niżej niż ustawa. Taki zabieg jest więc – zdaniem wnioskodawcy – niedopuszczalny. W konsekwencji organem właściwym do wydania orzeczenia o wywłaszczeniu było wyłącznie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, będące kolegialnym organem administracji publicznej, zaś skuteczność tego rodzaju orzeczenia wymagało jego podpisania przez wszystkich członków orzekających albo przez jednego z nich, działającego z upoważnienia Prezydium, udzielonego na podstawie uchwały Prezydium. Wydanie decyzji przez podmiot nieuprawniony stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności – art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Dalej Sąd I instancji wskazał, iż z urzędu wiadomym jest, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 września 2018 r., I OSK 2011/15 oddalił skargi kasacyjne m.in. S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2015 r., IV SA/WA 108/15 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1953 r nr [...] w odniesieniu do działek oznaczonych jako parcele [...],[...],[...],[...],[...]i [...], w części dotyczącej obecnych działek ewidencyjnych [...]i [...]w P. Przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Naczelnego Sądu Administracyjnego było zatem to samo orzeczenie wywłaszczeniowe co obecnie, choć w odniesieniu do innych działek ewidencyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny oceniał to orzeczenie pod kątem istnienia wad uzasadniających stwierdzenie nieważności i nie stwierdził ich występowania. Zdaniem Sądu I instancji brak jest podstaw do odmiennej oceny niż ta przyjęta przez Wojewódzki Sądu Administracyjnego w Warszawie i zaakceptowana przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając kwestię upoważnienia T. K. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro w praktyce funkcjonowania prezydiów wojewódzkich rad narodowych powszechnym było podpisywanie decyzji wywłaszczeniowych przez zastępców przewodniczących prezydiów wojewódzkich rad narodowych, a orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] grudnia 1953 r. opatrzone było pieczęcią "Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P." i podpisane przez T. K. z oznaczeniem jego funkcji jako Zastępca Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., to oznacza, że był on upoważniony przez Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. do podpisywania orzeczeń wywłaszczeniowych. Naczelny Sąd Administracyjny powołał się w tym zakresie na doświadczenie życiowe wskazując na opisaną wyżej Instrukcję nr [...] oraz podkreślając, że upoważnienia nie były składane do akt sprawy ale do akt osobowych pracownika.

Sąd I instancji wskazał także, że z innych spraw ze skargi m.in. S. P. wynika, iż w Archiwum Zakładowym W. Urzędu Wojewódzkiego w P. w zbiorze akt osobowych odnaleziono teczkę osobową T. K., w której nie stwierdzono dokumentów dotyczących zakresu jego czynności z racji pełnionej funkcji. Zawiera ona informacje, że w latach 1950 – 1960 pełnił on funkcję Zastępcy Przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. W powyższym piśmie z dnia [...] marca 2019 r. podano, że Przewodniczącym Wojewódzkiej Rady Narodowej od maja 1953 do listopada 1956 r był J. P. Sąd wskazał, że pismo to zostało podpisane przez dyrektora biura organizacyjno-administracyjnego M. D. Sąd podkreślił, że pełnomocnik skarżącego w toku postępowania nieważnościowego złożył wniosek dowodowy o zażądanie przez organ tychże akt osobowych. Wniosek ten nie został jednak rozpoznany mimo, że miał istotne znaczenie w sprawie. Także w decyzji organ nie odniósł się do tego wniosku. Stanowi to o naruszeniu przez organ art. 78 § 1 k.p.a. i czyni zasadnym zarzut M. P. dotyczący braku wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego. W ocenie Sądu niewystarczające byłoby poprzestanie na ocenie treści informacji przekazanej przez dyrektora biura organizacyjno-administracyjnego Archiwum Zakładowego W. Urzędu Wojewódzkiego w P. ponieważ informacja ta stanowi w istocie pogląd tej osoby o dokumentach znajdujących się w aktach archiwalnych, podczas gdy to organ ma za zadanie ocenić dowód. Takim dowodem jest teczka osobowa i znajdujące się tam dokumenty. Dlatego też, w ocenie Sądu I instancji, konieczne jest rozpoznanie wniosku dowodowego i zwrócenie się do archiwum o nadesłanie kopii ww. akt osobowych. Dopiero posiadając dokument źródłowy organ będzie mógł ocenić w sposób prawidłowy czy T. K. miał umocowanie do podpisania orzeczenia wywłaszczeniowego. Sąd wskazał także, iż organ winien zapoznać się z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I OSK 2011/15.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd I instancji uznał je za niezasadne. Zdaniem Sądu treść orzeczenia wywłaszczeniowego wskazuje, że zostało ono wydane przez organ kolegialny – Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., o czym świadczy treść pieczęci w nagłówku orzeczenia. W świetle praktyki funkcjonowania prezydiów wojewódzkich rad narodowych powszechnym było podpisywanie decyzji wywłaszczeniowych przez zastępców przewodniczących wojewódzkich rad narodowych, co było zgodne z instrukcją nr 2. Nawet gdyby przyjąć koncepcję skarżącego, że w świetle hierarchii źródeł prawa brak było podstaw prawnych do podpisywania rozstrzygnięć kolegialnych przez jedną osobę, to biorąc pod uwagę zasadę pewności obrotu prawnego, zasadę stabilizacji stosunków administracyjnych i znaczny upływ czasu od wydania kwestionowanego orzeczenia, zasadne jest przyjęcie, że generalnie utrzymanie takiego rozstrzygnięcia leży w interesie obowiązującego porządku prawnego. W tej sprawie, z uwagi jednak na niepełne zebranie materiału dowodowego, Sąd I instancji tej kwestii nie przesądził. Organ ponownie rozpoznając sprawę będzie miał za zadanie uzupełnić materiał dowodowy w tym zakresie i dokonać oceny skutków wynikających z zebranych dokumentów. W tej sprawie mimo konkretnych zarzutów dotyczących umocowania T. K. do podpisywania decyzji wywłaszczeniowych okoliczności te nie zostały ani wyjaśnione, ani też ocenione przez organ.

Dalej Sąd I instancji wskazał, iż jednocześnie w pełni podziela tezę zawartą m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2019 r., I OSK 3379/19 o tym, że braki w dokumentacji archiwalnej w świetle zasady domniemania legalności decyzji administracyjnej nie mogą być oceniane jako rażące naruszenie prawa i stanowić wprost podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Nie można też odnosić obecnych standardów prawnych do realiów lat powojennych, gdyż decyzje były wydawane w innych warunkach prawnych a przede wszystkim innych warunkach ustrojowych. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 maja 2015 r., P 46/13, odstępstwa od zasady trwałości decyzji administracyjnej wydanej przed kilkudziesięcioma laty, nie powinny naruszać zasad bezpieczeństwa prawnego i ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Sąd I instancji stwierdził także, że nie podziela tez skarżących, że doszło do rażącego naruszenia art. 8 dekretu przez nie podanie ceny w wezwaniu do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Przepis ten wskazywał, że wykonawca narodowych planów gospodarczych miał obowiązek wezwania właściciela nieruchomości by odstąpił mu nieruchomość za cenę określoną na podstawie art. 28 dekretu. Ugruntowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że odesłanie w wezwaniu do nabycia nieruchomości do art. 28 dekretu nie stanowi rażącego naruszenia prawa tym bardziej, że przepis ten był interpretowany różnie co oznacza, że nie był jasny a tym samym nie istnieją przesłanki do uznania naruszenia tego przepisu za rażące naruszenie prawa (vide wyrok NSA z dnia 11 września 2018 r., I OSK 2448/16; wyrok NSA z dnia 11 października 2017 r., I OSK 1443/16; wyrok NSA z dnia 13 marca 2014 r., I OSK 1845/12; uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r. I OPS 2/08, ONSA 2008/5/76)).

Za niezasadny Sąd I instancji uznał również, w kontekście art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zarzut rażącego naruszenia prawa przez brak podstaw do przyjęcia, iż wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w celu realizacji narodowych planów gospodarczych, tj. na "cel wojskowy" w postaci budowy placu ćwiczeń. Realizacja celów wojskowych i związane z tym zamierzenia inwestycyjne o takim charakterze były przedmiotem narodowych planów gospodarczych. Obronność państwa, z którą oczywiście związane są cele wojskowe była jednym z założeń ustawy z dnia 21 lipca 1950 r. o 6-letnim planie rozwoju gospodarczego i budowy podstaw socjalizmu w latach 1950-1955 (Dz.U.1950.37.344). Planowanie gospodarcze uwzględniało cele obronności i wojskowe i należało do podstawowych zadań państwa określonych w art. 3 ust. 3 i art. 7 ust. 3 Konstytucji PRL z 1952 r. Z treści opinii będącej podstawą wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego jasno wynikało, że przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna Prezydium Rady Narodowej dla realizacji m.in. celów planowania tj. przekazania na cele wojskowe. Zgodnie z art. 1 dekretu nieruchomość mogła być wywłaszczona na podstawie dekretu wyłącznie na cele związane z realizacją narodowych planów gospodarczych. Była to przesłanka o charakterze formalnym a organ wywłaszczeniowy nie posiadał uprawnień do oceny zasadności wywłaszczenia. Planami zostały objęte wszystkie dziedziny gospodarki. Ocenę czy dana nieruchomość jest niezbędna dla realizacji celów planowania dokonywało prezydium wojewódzkiej rady narodowej w formie opinii i minister wydając stosowne zezwolenie. Treść opinii wskazuje, że nieruchomość była niezbędna dla zrealizowania zamierzeń wykonawcy narodowych planów gospodarczych na cele wojskowe i użyteczności publicznej, które mieściły się w realizacji ówczesnych planów gospodarczych.

Zarzut, że dokonane wywłaszczenie zostało przeprowadzone na wniosek i na rzecz podmiotu nieuprawnionego również jest niezasadny. W tym zakresie Sąd I instancji wskazał, iż plany gospodarcze i normy w nich zawarte ustalały zadania oraz ich wykonawcę, określały kierunki działania dla organów administracji i czas obowiązywania. Stanowiły źródło prawa administracyjnego i podstawę do władczego działania organów administracji (vide: Z.Rybicki, Z problematyki prawnej aktów planowania, PiP 1956/1 s. 51). Zgodnie z art. 2 pkt 2 dekretu prawo przejmowania, nabywania i zbywania oraz przekazywania nieruchomości służyło wykonawcom narodowych planów gospodarczych w tym władzom i urzędom państwowym. Rady narodowe, zgodnie z Konstytucją PRL z 1952 r., były częścią aparatu państwowego – organami władzy państwowej. Oznacza to, że w świetle tej Konstytucji oraz art. 2 dekretu, rady narodowe były podmiotami uprawnionymi do nabywania i przekazywania nieruchomości na ww. cele wykonawcom narodowych planów gospodarczych. Nie niweczy tego fakt, że zgodnie z treścią opinii nieruchomość niezbędna była dla realizacji zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych przez przekazanie władzom wojskowym na plac ćwiczeń w zamian za tereny odstąpione Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. na potrzeby gospodarcze miasta i częściowo pod budowę arterii obwodowej, poszerzenie ulicy D. i P. oraz zieleń publiczną. Realizacja celów wojskowych jak i celów związanych z użytecznością publiczną stanowiła realizację powojennych planów gospodarczych.

W kontekście zarzutu naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. Sąd I instancji uznał, że ocena posiadania odpowiedniego upoważnienia przez osobę podpisującą rozstrzygnięcie jest przedwczesna o czym była mowa wyżej. Sąd zgodził się ze skarżącym, że organ nie odniósł się do tych kwestii podnoszonych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, co stanowi o naruszeniu ww. przepisów prawa procesowego, w tym art. 107 § 3 k.p.a. Sąd I instancji nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 7a, art. 8 w zw. z art. 11 k.p.a. Wprowadzony do porządku prawnego art. 7a k.p.a. dotyczy bowiem sytuacji, w której doszło do nałożenia na stronę obowiązku lub ograniczenia lub odebrania uprawnienia w sytuacji, w której powstają wątpliwości co do treści normy prawnej. W takiej sytuacji wątpliwości te są interpretowane na korzyść strony. Postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego nie mieści się w tym katalogu. W tego rodzaju postępowaniu organ ocenia wyłącznie, czy istnieją podstawy uzasadniające wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia wywłaszczeniowego z powodu istnienia przesłanek z art. 156 k.p.a., a nie utrata praw.

Za niezasadny uznano także zarzut naruszenia art. 1 dekretu z uwagi na wcześniejsze faktyczne wywłaszczenie. Sąd wskazał w tym zakresie, że nawet gdyby przyjąć tezę o wcześniejszym objęciu w posiadanie tego gruntu przez Państwo, to odjęcie prawa własności wymaga zmian o charakterze prawnorzeczowym tj. przeniesienia prawa własności do nieruchomości stosownym aktem, czy to umową, czy w drodze wywłaszczenia – takie nie nastąpiło przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego. Z kolei kwestia zaoferowania nieruchomości zamiennej (art. 30 ust. 1 dekretu) nie jest związana z decyzją wywłaszczeniową ale z decyzją odszkodowawczą i uregulowana była odrębnie w rozdziale 4 dekretu.

Natomiast zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 dekretu i twierdzenie, że Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nie mógł bez stosownego upoważnienia Przewodniczącego Komisji wydać zezwolenia, podobnie jak kwestia umocowania T. K. – w ocenie Sądu I instancji – nie został rozpoznany mimo, że został zgłoszony we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Organ powinien się do niego odnieść, a tego nie uczynił. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien wyjaśnić tę kwestię w sposób zgodny z art. 11 k.p.a.

Orzekając o uchyleniu zaskarżonej decyzji Sąd I instancji zaznaczył, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie miał na względzie powyższą ocenę prawną.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. i w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. przez błędne uznanie, że pismo W. Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] (podpisane przez Dyrektora Biura Organizacyjno-Administracyjnego, odpowiadającego za prowadzenie archiwum zakładowego) zawiera jedynie osobisty pogląd pracownika urzędu wojewódzkiego i nie stanowi dowodu na okoliczności w nim stwierdzone, tj. w szczególności na okoliczność niezachowania się w aktach osobowych T.K. (pełniącego w latach 1950 – 1969 funkcję Zastępcy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P.) upoważnienia do podpisywania decyzji w imieniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P.;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. przez błędne uznanie, że organ nie rozpoznał wniosku dowodowego S. P., który zażądał pozyskania ww. akt osobowych, podczas gdy z treści zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] (str. 7-8) wynika jednoznacznie stanowisko organu o niecelowości występowania o ww. akta osobowe, gdyż nawet niezachowanie się przedmiotowego upoważnienia T. K. w tych aktach (Zastępcy Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P.) po ponad 60 latach od wydania kontrolowanego orzeczenia wywłaszczeniowego nie powoduje wadliwości orzeczenia wywłaszczeniowego;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. i w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. przez błędne uznanie, że:

a) obowiązkiem organu nadzoru było pozyskanie teczki osobowej T.K. (Zastępcy Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P.w latach 1950-1969), pomimo że na podstawie zebranego materiału dowodowego nie można uznać, aby ww. zbiór dokumentów miał istotne znaczenie dla sprawy, a tym samym jego niepozyskanie nie skutkuje naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy,

b) organ nadzoru nie rozpoznał zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 dekretu wywłaszczeniowego z dnia 26 kwietnia 1949 r., polegającego na wadliwym wydaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 dekretu, podczas gdy organ w zaskarżonej decyzji z dnia [...]stycznia 2020 r. uzasadnił w sposób obszerny ocenę, iż zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego PKPG z dnia [...] lutego 1952 r. nr [...]dotyczące przedmiotowego wywłaszczenia dokonanego orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1953 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa;

4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. przez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku, co przejawia się w tym, że Sąd I instancji nie wyjaśnił, jaki wpływ na ocenę legalności orzeczenia wywłaszczeniowego ma pozyskanie teczki osobowej T. K. i jakie będą konsekwencje ewentualnego nie zachowania się w tej teczce (tj. w aktach osobowych) upoważnienia do podpisywania decyzji w imieniu Prezydium;

5. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 228 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2020.1575 ze zm.), dalej jako "k.p.c.", w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. przez:

a) zniekształcenie ocen zawartych w wyrokach sądów administracyjnych wydanych w podobnych sprawach, tj. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2018 r., I OSK 2011/15, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2015 r., IV SA/Wa 108/15 i sfomułowanie na ich podstawie błędnej tezy o istotnym znaczeniu dla sprawy (dot. stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953 r.) i konieczności pozyskania akt osobowych T. K.;

b) nie odniesienie się do treści innych wyroków sądów administracyjnych wydanych w sprawie oceny legalności tego samego orzeczenia, tj. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2019 r., I OSK 3379/18 oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2018 r., IV SA/Wa 50/15, pomimo że na treść wyroku z dnia 11 lipca 2019 r., I OSK 3379/18 powołał się organ nadzoru w zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r.;

6. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U.1993.61.284 ze zm.) przez:

a) sformułowanie w treści uzasadnienia wyroku wniosków, które nie wynikają z treści uzasadnień wyroków sądów administracyjnych (NSA, I OSK 2011/15; WSA w Warszawie, IV SA/Wa 108/15), wydanych w podobnych sprawach, na które powołuje się Sąd I instancji, co doprowadziło do błędnej oceny, że zbiór dokumentów w postaci akt osobowych T. K. miał istotne znaczenie dla sprawy, a w konsekwencji do sformułowania nieuzasadnionego wskazania co do dalszego postępowania w postaci konieczności pozyskania ww. akt osobowych;

b) zaniechanie samodzielnego rozpatrzenia przez Sąd zarzutu skarżących, dotyczącego naruszenia art. 5 ust. 1 dekretu polegającego na podpisaniu zezwolenia z dnia [...] lutego 1952 r. nr [...] przez Zastępcę Przewodniczącego PKPG, pomimo iż zarzut ten nie dotyczy ustaleń faktycznych dokonanych przez organ nadzoru, lecz dotyczy wykładni prawa (zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego Zastępca Przewodniczącego posiadał upoważnienie ustawowe);

c) sformułowanie wskazań co do dalszego postępowania, które nie zmierzają do wyjaśnienia jakiejkolwiek okoliczności istotnej dla sprawy, lecz doprowadzą do zbędnego przedłużenia postępowania, co w konsekwencji może narazić Państwo Polskie na odpowiedzialność przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu,

7. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez zaniechanie uzasadnienia kluczowej tezy, że "wydanie decyzji przez podmiot nieuprawniony stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności – art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a." (str. 6 uzasadnienia wyroku);

Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skarg S. P. i M. P. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. P. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Na wstępie należy zauważyć, iż sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2000.1842 ze zm.), który pozwala przewodniczącemu zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Powyższa regulacja nie przewiduje konieczności uzyskania zgody strony na rozpoznanie sprawy w powyższym trybie.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Odniesienie się do konkretnych zarzutów kasacyjnych wypada poprzedzić stwierdzeniem, iż trafne jest stanowisko Sądu I instancji, iż istotą postępowania nieważnościowego jest weryfikacja określonego rozstrzygnięcia z punktu widzenia kwalifikowanych wad prawnych wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Dokonanie tej weryfikacji odbywa się generalnie w oparciu o stan faktyczny i prawny sprawy aktualny na czas ferowania rozstrzygnięcia objętego zarzutem nieważności. Zasadniczym problemem postępowań nadzorczych, prowadzonych kilkadziesiąt lat po wydaniu orzeczenia podlegającego weryfikacji, są braki w zakresie możliwości odnalezienia dokumentów, na podstawie których podejmowane było orzeczenie. Z sytuacją tego rodzaju sądy administracyjne konfrontowały się wielokrotnie wskazując ostatecznie, iż po upływie tak długiego okresu od wytworzenia określonych dokumentów, będących podstawą wydania konkretnych decyzji, ich nieodnalezienie nie może być identyfikowane z sytuacją braku tych dokumentów w czasie trwania zasadniczego postępowania. Tym samym występujące aktualnie braki w dokumentacji archiwalnej, w świetle zasady domniemania legalności decyzji administracyjnej nie mogą być oceniane jako prowadzące do rażącego naruszenia prawa i tym samym stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 3 września 2010 r. I OSK 1534/09; wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., I OSK 1489/12; wyrok NSA z dnia 29 września 2017 r. I OSK 2942/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Motywy zaskarżonego wyroku wskazują, iż Sąd I instancji podzielił powyższe zapatrywanie, co należy z satysfakcją odnotować, również na gruncie oceny prawnej, którą Sąd ten pozostawał związany na podstawie art. 153 p.p.s.a. Sąd I instancji dostrzegł w szczególności, że orzeczenie Prezydium WRN w P. z dnia [...] grudnia 1953 r. nr [...] było już przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, w toku którego uznano, iż brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności tegoż orzeczenia. W tym zakresie w motywach zaskarżonego przywołany został wyrok NSA z dnia 19 września 2018 r., I OSK 2011/15 oddalający skargi kasacyjne od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2015 r., IV SA/Wa 108/15 oddalającego skargi na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] grudnia 1953 r. Pomimo powyższej deklaracji Sąd I instancji pominął ocenę prawną zawartą m.in. w powyższy wyroku.

Z okoliczności badanej sprawy wyraźnie wynika, iż przedmiotowe orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] grudnia 1953 r. było już przedmiotem postępowań nieważnościowych. Jakkolwiek, postępowania te odnosiły się do różnych części nieruchomości wywłaszczonej powyższym orzeczeniem, to nie ulega wątpliwości, iż w toku tych prawomocnie zakończonych postępowań sądowych doszło do wyrażenia oceny prawnej, którą pozostawał związany nie tylko organ administracji ferujący aktualnie zaskarżoną decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953 r., ale także Sąd I instancji rozpoznający skargę na powyższą decyzję. Kwestię tę trafnie dostrzegł autor skargi kasacyjnej odwołując się do ocen prawnych wyrażonych przez sądy administracyjne w związku z oceną legalności ww. orzeczenia wywłaszczeniowego. Oceny te zostały wyrażone w zakresie obejmującym sposób prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego przez organ administracji, a zatem odnoszą się do kwestii tożsamych dla całego postępowania wywłaszczeniowego zakończonego wydaniem orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953 r. i nie podlegają zróżnicowaniu ze względu na poszczególne parcele objęte tym aktem wywłaszczenia.

W toku dotychczasowych postępowań, w odniesieniu do kwestii wadliwości prawnej ww. orzeczenia, z uwagi na jego podpisanie przez T.K. sformułowana została wyraźna ocena prawna. W wyroku z dnia 11 lipca 2019 r., I OSK 3379/18 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał: "Odnosząc się do zarzutów skarg kasacyjnych dotyczących wydania orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. (...) przez organ niewłaściwy należy stwierdzić, że fakt podpisania tego orzeczenia przez T.K. - Zastępcę Przewodniczącego Prezydium WRN w P. nie oznacza automatycznie, że orzeczenia to zostało wydane przez organ niewłaściwy. Trafnie w tym zakresie organ i Sąd I Instancji odwołali się do § 24 ust. 1 uchwały Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1950 r. Instrukcji nr 2 w sprawie składu, podziału pracy i trybu działania prezydiów rad narodowych (M.P. z 1950 r. nr A-57, poz. 654 ze zm.) wydanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U.R.P. Nr 14, poz. 130). Przepis ten stanowił, że wszystkie pisma w zakresie kolegialnej właściwości prezydium rady narodowej podpisuje upoważniony członek prezydium pod napisem "za prezydium rady narodowej", uwidaczniając pod podpisem zajmowane stanowisko (przewodniczący prezydium, zastępca przewodniczącego prezydium, sekretarz prezydium, członek prezydium). W świetle tego przepisu podpisanie orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. (...) przez Zastępcę Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. nie świadczy, że orzeczenie to nie zostało wydane prawidłowo przez organ kolegialny - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. Należy bowiem rozróżnić wydanie orzeczenia przez organ kolegialny - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, od jego podpisania, którego na podstawie powołanego § 24 ust. 1 uchwały Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1950 r. Instrukcji nr 2 dokonywał określony w tym przepisie członek tego organu". Dalej Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym uzasadnieniu wskazał: "Jeżeli chodzi o brak dokumentu potwierdzającego udzielenie upoważnienia T. K. - Zastępcy Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. do podpisania tego orzeczenia, to brak takiego upoważnienia w aktach administracyjnych po kilkudziesięciu latach od daty wydania orzeczenia, nie może prowadzić do przyjęcia domniemania, że dokument ten nie został w ogóle sporządzony. Jak wielokrotnie wskazywano w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego braku możliwości odnalezienia po tak długim czasie określonych dokumentów nie można identyfikować z sytuacją braku tych dokumentów w czasie trwania postępowania, a co za tym idzie braki w dokumentacji archiwalnej, w świetle zasady domniemania legalności decyzji administracyjnej nie mogą być oceniane jako rażące naruszenie prawa i stanowić wprost podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji (por. np. wyroki NSA z 3 września 2010, I OSK 1534/09, 13 września 2010, I OSK 1427/09, 9 stycznia 2014, I OSK 1489/12, 8 czerwca 2016, I OSK 962/14, 29 września 2017 r., I OSK 2942/15)".

Z kolei w wyroku z dnia 19 września 2018 r., I OSK 2011/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych jest pogląd, że upływ czasu winien być brany pod uwagę przy ocenie kompletności akt sprawy (wyrok NSA z: 14.2.2014 r. I OSK 1720/12; 17.9.2008 r. I OSK 912/07; 24.8.2010 r. I OSK 1415/09; wyrok WSA w Warszawie z 10.9.2010 r. IV SA/Wa 1071/10, cbosa). Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że po upływie 59 lat od dnia wydania orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., do dnia wydania zaskarżonej decyzji, brak było podstaw do dalszego poszukiwania - poza dokumentami zgromadzonymi w postępowaniu zakończonym orzeczeniem z [...] grudnia 1953 r. i poza dowodami zgromadzonymi w postępowaniu nadzorczym - dokumentu zawierającego upoważnienie dla T. K. do podpisywania orzeczeń w sprawach o wywłaszczenie. Podstawą dla dokonania ustalenia, że T. K. został upoważniony przez Przewodniczącego Prezydium WRN w P. do podpisywania orzeczeń w sprawach o wywłaszczenie, było domniemanie faktyczne. Za dopuszczalnością stosowania domniemania faktycznego w postępowaniu administracyjnym przemawia dorobek doktryny i orzecznictwa (art. 231 kpc; Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W. Pr. PWN 1999 s. 223, uw. 5b; E. Iserzon w: E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, W. Pr. 1970, s. 158, uw. 9). Domniemanie faktyczne jest trybem dowodzenia w ramach swobodnej oceny dowodów ułatwiającym ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, mieszczącego się w sferze postępowania dowodowego. Jest ono formułowane przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a jego punktem wyjścia jest fakt pośredni. Podstawą domniemania faktycznego są zasady doświadczenia życiowego. Sąd zmuszony byłby stosować tę metodę, nawet gdyby nie było [przepisu art. 241 dawnego kpc] w ustawie. Domniemanie faktyczne sprowadza się w swej istocie do wnioskowania, rozumowania. Jest ono trybem dowodzenia w ramach swobodnej oceny dowodów. Ułatwia organowi orzekającemu realizację zadania w zakresie ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (K. Piasecki, System dowodów i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych, LexisNexis 2012, s. 110-113). U jego podstaw spoczywa przy tym niemożność udowodnienia określonych okoliczności faktycznych na podstawie środków dowodowych. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy brak jest środków dowodowych albo przeprowadzenie określonego dowodu jest niemożliwe lub szczególnie utrudnione (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, s. 515, uw. 15 do Rozdziału 4 Dowody). Taka właśnie sytuacja zaistniała w kontrolowanym postępowaniu. Mimo że przepisy kpa nie przewidują wprost możliwości ustalenia określonej okoliczności faktycznej na podstawie domniemania faktycznego, to zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie dostrzega się konieczność ich stosowania w postępowaniu administracyjnym (wyrok NSA z: 14.7.2009 r. II GSK 1078/08; 22.3.2013 r. II OSK 2267/11, aprobowane przez P. Daniela, Administracyjne postępowanie dowodowe, PRESSCOM 2013, s. 38-41). (...). Skoro w ówczesnej (po wejściu w życie ustawy z 20 marca 1950 r.) praktyce funkcjonowania prezydiów wojewódzkich rad narodowych powszechnym było podpisywanie decyzji wywłaszczeniowych przez zastępców przewodniczących prezydiów wojewódzkich rad narodowych (co Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomym jest z szeregu rozpoznanych spraw - przykładowo: orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] marca 1954 r. o wywłaszczeniu nieruchomości, kontrolowane w sprawie zakończonej wyrokiem NSA z 13.1.2015 r. I OSK 737/14, Lex 1956441, cbosa; odpowiednio - orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1952 r. odmawiające przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości w., kontrolowane w sprawie I SA/Wa 313/16 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie), a orzeczenie z [...] grudnia 1953 r. znajdujące się w aktach administracyjnych, opatrzone w lewym, górnym rogu pieczęcią podłużną "Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P.", podpisane jest przez T. K. i podpis oraz oznaczenie funkcji na pieczęci podłużnej ("Zastępca Przewodniczącego Prezydium") zgodne jest z ówczesnym brzmieniem § 24 ust. 1 in medio Instrukcji nr 2, to w pełni uprawnionym był wniosek Ministra, że T. K. – Zastępca Przewodniczącego Prezydium WRN w P., upoważniony był przez Przewodniczącego Prezydium WRN w P. do podpisania także orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. (art. 231 kpc). Za takim wnioskiem przemawiało doświadczenie życiowe – skoro w ówczesnej praktyce tego typu upoważnienia nie składano do akt któregokolwiek z wielu toczących się w tych latach postępowań administracyjnych, lecz składano to upoważnienie do akt osobowych pracownika (in casu - Zastępcy Przewodniczącego Prezydium WRN w P.), to brak było przeszkód do zaaprobowania przez Sąd I instancji ustalenia faktycznego, poczynionego przez organ nadzoru w trybie domniemania faktycznego (s. 22-23 uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 108/15). Organ nadzoru w kontrolowanym postępowaniu zgromadził szereg dokumentów i odpisów dokumentów (zwracając się do różnych archiwów – w tym pismami z [...] czerwca 2010 r. i [...] stycznia 2011 r.; co dostrzegają autorzy skargi kasacyjnej), w tym z Archiwum Akt Nowych, jak i dostarczonych przez wnioskodawców (...), brak zatem było podstaw do uznania, że organ nadzoru naruszył art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu przemawiającym za zastosowaniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. W kontrolowanej sprawie nie doszło do podjęcia decyzji "na podstawie domysłów lub domniemań lub w wyniku braku dowodów", jak to podnoszą autorzy (s. 10) skargi kasacyjnej, pomijając prawidłowe skorzystanie przez organ nadzoru z instytucji domniemania faktycznego (art. 231 kpc)."

Przywołane powyżej oceny prawne wyraźnie wskazują, iż T. K. podpisując orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] grudnia 1953 r., z oznaczeniem sprawowanej funkcji i użyciem stosownej pieczęci na dokumencie opatrzonym także pieczęcią "Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P." działał jako osoba upoważniona przez Przewodniczącego Prezydium WRN w P. do podpisana przedmiotowego orzeczenia. Natomiast fakt, iż po upływie kilkudziesięciu lat od zakończenia postępowania wywłaszczeniowego nie udało się odnaleźć dokumentu udzielonego T. K. upoważnienia do podpisywania orzeczeń Prezydium WRN w P., pozostaje okolicznością, którą aktualnie należy uznać za pozbawioną istotnego znaczenia dla możliwości uznania, iż orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] grudnia 1953 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. Jakkolwiek w motywach wyroku z dnia 19 września 2018 r., I OSK 2011/15 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na praktykę istniejącą w okresie wydawania ww. orzeczenia, polegającą na nie załączaniu tego typu upoważnień do akt prowadzonych postępowań, lecz składaniu ich do akt osobowych pracownika, to jednak z powyższej oceny nie wynika, iż akta osobowe pracownika są tym miejscem gdzie dokumenty tego rodzaju winny się znajdować, a ewentualne nieodnalezienie ich w aktach osobowych po upływie kilkudziesięciu lat będzie miało wpływ na ocenę tego, czy umocowanie do podpisania przez T. K. orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953 r. w ogóle istniało. Należy zatem uznać, iż ww. zakresie nie uległa zmianie ocena prawna wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny na gruncie badania legalności przedmiotowego orzeczenia wywłaszczeniowego, a zatem nieodnalezienie dokumentów archiwalnych związanych z upoważnieniem T.K. do podpisywania orzeczeń Prezydium WRN w P. nie oznacza wydania tegoż orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa. W konsekwencji, dalszy brak możliwości odnalezienia tegoż dokumentu pozostaje okolicznością pozbawioną istotnego znaczenia dla sprawy stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] grudnia 1953 r.

Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, iż w archiwalnych aktach osobowych T. K., odnalezionych w archiwum zakładowym urzędu wojewódzkiego, brak jest upoważnienia do podpisywania orzeczeń w imieniu Prezydium WRN w P. Wniosek ten wypływa z pisma Dyrektora Biura Organizacyjno-Administracyjnego Archiwum Zakładowego W. Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] marca 2019 r., stanowiącego dokument urzędowy, co trafnie podnosi autor kasacji zarzucając naruszenie art. 76 ust. 1 k.p.a. Z pisma tego wynika bowiem, iż nie odnaleziono w aktach osobowych dokumentu wskazującego na umocowanie T.K. do podpisywania orzeczeń w imieniu Prezydium WRN w P., i w ogóle nie odnaleziono żadnego dokumentu określającego zakres obowiązków tegoż członka Prezydium. Konkluzja powyższa wynika jednak przede wszystkim z samej tezy wniosku dowodowego zgłoszonego przez skarżących, w którym żądano przeprowadzenia dowodu z akt osobowych na okoliczność braku w tych aktach upoważnienia udzielonego T. K. do podpisywania orzeczeń w imieniu Prezydium WRN w P. W takiej sytuacji, nakazane w motywach zaskarżonego wyroku zbadania tej okoliczności przez bezpośrednie zetknięcie się organu z dokumentami znajdującymi się w archiwalnych aktach osobowych, nie uwzględnia związania Sądu I instancji oceną prawną wyrażoną w prawomocnych wyrokach, o czym stanowi art. 153 p.p.s.a. i pomija – wynikającą z tejże oceny prawnej – nieistotność okoliczności podlegającej wykazaniu w oparciu o ów środek dowodowy.

Tożsame zastrzeżenia wypada sformułować w zakresie uznania zaskarżonym wyrokiem naruszenia art. 5 ust. 1 dekretu. Przy czym niezrozumiałe jest powiązanie przez Sąd I instancji kwestii zezwolenia na nabycie nieruchomości udzielanego w trybie art. 5 ust. 1 dekretu przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z upoważnieniem T. K. – Zastępcę Przewodniczącego WRN w P. do podpisania orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] grudnia 1953 r. Kwestię organu właściwego do wydania orzeczenia o wywłaszczeniu albo odmowie wywłaszczenia regulował bowiem art. 21 dekretu. Oceniając natomiast kwestię naruszenia art. 5 ust. 1 dekretu, w kontekście rażącego naruszenia prawa, Sąd I instancji nie dostrzegł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w motywach wyroku z dnia 10 marca 2015 r., IV SA/Wa 108/15 jednoznacznie wskazał, iż "zezwolenia na wywłaszczenie mógł udzielić Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy wystarczający dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 1-2 dekretu. Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego mógł działać w tym samym charakterze i pod tymi samymi warunkami co Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (dalej Przewodniczący PKPG)". Powyższa ocena prawna nie została zakwestionowana w skargach kasacyjnych wywiedzionych od powyższego wyroku, zaś przywoływanym już powyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2018 r. I OSK 2011/15, skargi kasacyjne od ww. wyroku zostały oddalone. Ocena prawna zarzucanego rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 dekretu została także wyrażona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w motywach wyroku z dnia z dnia 7 marca 2018 r., IV SA/Wa 50/15, gdzie stwierdzono, iż "zezwolenia na wywłaszczenie mógł udzielić Zastępca Przewodniczącego PKPG. W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy wystarczający dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 1-2 dekretu. Nie wykazano, aby Zastępca Przewodniczącego nie mógł działać w tym samym charakterze i pod tymi samymi warunkami, co jej Przewodniczący. Kwestia upoważnienia pracowników organu do wykonywania kompetencji jego piastuna została wprawdzie uregulowana dopiero w drodze nowelizacji K.p.a. w 1987 roku (dodany art. 268a). Nie sposób jednak stąd wnosić, aby do tego czasu praktyka stosownego upoważnienia była niedopuszczalna, w tym aby wszelkie orzeczenia, wydane przez inne osoby niż piastun organu mogły być kwalifikowane jako nieważne". Powyższa ocena prawna została zakwestionowana w jednaj ze skarg kasacyjnych wywiedzionych od tegoż wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zarzutu tego nie podzielił i wskazywanym już powyżej wyrokiem z dnia 4 września 2018 r., I OSK 3379/18 oddalił skargi kasacyjne wniesione od tegoż wyroku. Tym samym wypadało uznać, iż w dotychczasowych postępowaniach w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] grudnia 1953 r. negatywnie oceniono możliwość uznania rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 dekretu wskutek wydania zezwolenia na nabycie przedmiotowej nieruchomości przez Zastępcę Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Ocena ta, jako mająca charakter prawny, wyrażona w prawomocnym wyroku, wiązała zarówno organy, jak i sądy administracyjne. Sąd I instancji, nakazując organowi dalsze badanie kwestii upoważnienia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego do wydania zezwolenia na nabycie nieruchomości, powyższej ocenie prawnej się nie podporządkował.

Zasadny jest zatem przede wszystkim zarzut kasacyjny naruszenia art. 153 p.p.s.a. w zakresie pominięcia przez Sąd I instancji oceny prawnej wyrażonej w ww. wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, odnoszącej się do nieodnalezienia w dokumentach archiwalnych upoważnienia do podpisywania przez T. K. orzeczeń w imieniu Prezydium WRN w P., a także dotyczącej wydania zezwolenia na nabycie nieruchomości przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w kontekście wypełnienia przez orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] grudnia 1953 r. podstaw stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a., w tym w szczególności rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W kontekście naruszenia art. 153 p.p.s.a. zasadnie autor kasacji zarzucił Sądowi I instancji także naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 k.p.a., oraz art. 5 ust. 1 dekretu, a nadto art. 107 § 3 k.p.a. przez wadliwą ocenę sposobu sformułowania motywów zaskarżonej decyzji.

Brak było natomiast podstaw do uznania zasadności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia owego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z tej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można zatem mówić w przypadku gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera jednego z ww. elementów. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów tego rodzaju. Dodatkowo należy zauważyć, iż w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku podniesiona w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (vide: J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis 2011 r., uwaga 7 do art. 141; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2011 r., I GSK 952/10; wyrok NSA z dnia 5 lipca 2017 r., I OSK 2693/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Poczynione powyżej uwagi wyraźnie wskazują, iż Sąd I instancji wskazał podstawę rozstrzygnięcia sprawy, umożliwiając kontrolę zaskarżonego wyroku w postępowaniu kasacyjnym. Jakkolwiek uzasadnienie wyroku zawiera pewne nieścisłości, na co trafnie zwrócono uwagę w skardze kasacyjnej, to jednak nie stanowią one o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 141 § 1 p.p.s.a., podobnie zresztą jak i wadliwa ocena prawna wyrażona w motywach zaskarżonego wyroku. Podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia tegoż przepisu wskazują na określone wady argumentacji prawnej zawartej w motywach zaskarżonego wyroku, stąd nie stanowią one naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. lecz mogą być skutkiem błędnej wykładni lub nieprawidłowego zastosowania określonych przepisów prawa, które autor kasacji, będący profesjonalistą, winien przytoczyć w podstawach kasacyjnych. W tym zakresie wypada także skonstatować, iż z okoliczności sprawy nie wynika aby Stąd I instancji prowadził uzupełniające postępowanie dowodowe uzasadniające stosowanie art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 228 § 2 k.p.c. Stąd zarzuty kasacyjne w tym zakresie podniesione zostały nieadekwatnie do okoliczności sprawy.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podniesiony w kontekście wadliwie udzielonych w zaskarżonym wyroku wskazań co do dalszego postępowania. Wskazanie te – o czym była już mowa – należy ocenić krytycznie przede wszystkim na gruncie zasady prawdy materialnej, jako dotyczące okoliczności, która nie ma przymiotu istotności mogącego prowadzić do odrzucenia oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku, którym pozostawał związany. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i na sądzie, może być wyłączony także w wypadku istotnej zmiany stanu faktycznego sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 16 października 1997 r., I SA/Po 263/97, LexPolonica nr 341405). Nie sposób natomiast doszukać się możliwości naruszenia powszechnego prawa do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą, w wadliwie udzielonych wskazaniach co do dalszego procedowania w sprawie. Jakkolwiek aspekt czasowy odgrywa ważką rolę przy ocenie prawa do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie, to jednak autor kasacji nie wyjaśnił jaki termin w okolicznościach badanej sprawy uznaje za wypełniający to kryterium, prowadząc w konsekwencji do naruszenia owej normy.

Z powyższych powodów Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargi orzekając o ich oddaleniu jako bezzasadnych (art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a.). Sąd I instancji – poza kwestiami już powyżej omówionymi – trafnie ocenił pozostałe zarzuty postawione w obu skargach, uznając, iż zarzuty pod adresem legalności orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953 r. nie stanowią o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ocena prawna wyrażona w tym zakresie w zaskarżonym wyroku nie spotkała się z krytyką ze strony skarżących, którzy nie zakwestionowali powyższego wyroku stosownym środkiem zaskarżenia. Rozpoznając skargę wypada także zauważyć, iż stanowisko Sądu I instancji w powyższym zakresie odpowiada ocenie prawnej wyrażonej m.in. w przywołanych powyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w toku postępowań nieważnościowych tyczących orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] grudnia 1953 r. Przy czym należy skonstatować, iż w tym zakresie Sąd I instancji wyraźnie odwołał się do oceny prawnej wyrażonej w ww. wyrokach, wskazując, iż pozostaje nią związany. Z tego też powodu zarzuty oby skarg uznać należy za niezasadne. Stanowią one próbę podważenia ocen prawnych wyrażonych w prawomocnych wyrokach, którymi organy i sądy administracyjne pozostają związane.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.