Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 524/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 136 i 137
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Protokolant: starszy sekr. sądowy Beata Stefańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. U. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 18 sierpnia 2017 r. znak [...] na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, - dalej: "k.p.a.") orzekł o odmowie zwrotu udziału, wynoszącego 1/2 części, w nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] o pow. 0,0111 ha, pół. w obr[...] m. K., objętej księgą wieczystą nr [...], w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa część parceli katastralnej l. kat. [...] b. gm. kat. N. W., na rzecz M. U..

Organ I instancji wskazał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek z dnia 30 marca 2015 r. M. U., który jest spadkobiercą poprzedniej współwłaścicielki, w związku z czym może domagać się zwrotu udziału w nieruchomości wynoszącego ˝ części. Roszczeniem o zwrot objęto parcele katastralne: [...] oraz l[...] b. gm. kat. N. W..

Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy organ I instancji ustalił, iż parcele katastralne: [...] oraz [...] b. gm. kat. N. W. zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji z dnia 25 marca 1975 r. nr [...], wydanej przez Naczelnika Dzielnicy K. - K., z przeznaczeniem na cele. zagospodarowania terenu budynków mieszkalnych 3 i 4 na os. [...] w K., zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia 13 września 1972 r. nr [...], wydaną przez Prezydium Rady Narodowej m. K..

Następnie organ powołał treść przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie oraz powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11.

Starosta [...] wskazał, że w przedmiotowej sprawie pierwsze dwie przesłanki zwrotu zostały spełnione, bowiem wnioskodawca jest spadkobiercą poprzedniej współwłaścicielki a wywłaszczenie (nabycie) na rzecz Skarbu Państwa opisanych na wstępie parceli katastralnych: [...] oraz [...] b. gm. kat. N. W. nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, póz. 64), wymienionego w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odnosząc się do trzeciej przesłanki organ odwoławczy na podstawie decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny z dnia 13 września 1972 r. nr [...] wraz z załącznikiem graficznym, z którego wynika, że iż parcela katastralna l. kat. [...] b. gm. kat. N. W. w całości znajdowała się w granicach lokalizacji szczegółowej, pism Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji S.A. w K. z dnia 18 września 2015 r., Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej S.A. w K. z dnia 22 września 2015 r., [...] S.A. z dnia 29 września 2015 r., [...] Spółki Gazownictwa sp. z o.o. z dnia 2 października 2015 r. oraz [...] S.A. z dnia 26 października 2015 r. z których wynika, iż objęta niniejszym postępowaniem działka nie jest obciążona infrastrukturą techniczną tych przedsiębiorstw, rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 10 listopada 2015 r. oraz zdjęć lotniczych wywłaszczonego terenu z dnia 14 września 1970 r., 22 sierpnia 1975 r., 4 maja 1982 r., 24 września 1993 r., 9 maja 1998 r. i 15 kwietnia 2003 r. stwierdził, że iż na przedmiotowym terenie w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zrealizowano cel wywłaszczenia określony jako zagospodarowanie terenu budynków mieszkalnych 3 i 4 na os. [...] w K..

Wobec powyższego wnioskowaną do zwrotu nieruchomość oznaczoną jako część działki nr [...], pół. w obr. [...]. ewid. K. m. K., w granicach nabytej (wywłaszczonej) na rzecz Skarbu Państwa części parceli katastralnej l. kat. [...] b. gm. kat. N. W. nie można uznać za zbędną na cel wywłaszczenia i dlatego orzeczono jak w sentencji mniejszej decyzji.

Odwołanie od ww. decyzji Starosty [...] w ustawowym terminie złożył M. U., domagając się jej uchylenia. Podniósł, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem prawa materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego. Podniósł, że instytucja zwrotu wywłaszczonych nieruchomości gwarantuje, że wywłaszczanie nieruchomości nie będzie nadużywane i wykorzystywane do celów innych niż określone w decyzji o wywłaszczeniu oraz stanowi istotną gwarancję konstytucyjnej zasady ochrony własności. Badając czy objęta wnioskiem o zwrot nieruchomości rzeczywiście została wykorzystana na cel, na jaki ją wywłaszczono, organ powinien więc ustalić, czy nieruchomość ta stanowi część zorganizowanej całości określonej jako teren zabudowany domem mieszkalnym z otoczeniem, czy jest ona dostępna dla mieszkańców tego domu oraz, czy prawnie przynależy temu domowi. Już w momencie wywłaszczenia ta część wywłaszczonej nieruchomości była przewidywana do przekazania istniejącej w sąsiedztwie szkole jako uzupełnienie jej terenów, a zieleń nie była projektowana jako zieleń osiedlowa lecz jako zieleń ochronna, oddzielająca teren szkoły od terenów mieszkalnych.

Wojewoda decyzją z dnia 1 marca 2018 r. na podstawie art. art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (: Dz. U. z 2018 r., poz. 121) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 18 sierpnia 2017 r. znak: [...]

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 136 ust. 3 zd 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wskazał, że spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, a mianowicie po pierwsze, ww. nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Dzielnicy K. - K. z dnia 25 marca 1975 r. znak: [...], z przeznaczeniem na cele "spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego", jako niezbędna pod "zagospodarowanie terenu budynków mieszkalnych [...] na os. C. W. w K." - zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia 13 września 1972 r. znak: [...], wydaną przez Prezydium Rady Narodowej m. K. - a zatem mają w stosunku do niej bezpośrednie zastosowanie przepisy art. 136 i następne u.g.n. Po drugie z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpiła uprawniona do tego osoba, tj. M. U., będący spadkobiercą poprzedniej współwłaścicielki przedmiotowej nieruchomości

Następnie odwołał się do legalnej definicji stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu , którą ustawodawca sformułował w art. 137 ust. 1 u.g.n .

Mając na uwadze ocenę prawną zawartą w orzecznictwie, organ II instancji stwierdził, iż określenie celu wymienionego w decyzji administracyjnej orzekającej o wywłaszczeniu ma szczególnie istotne znaczenie dla późniejszej oceny przesłanek zbędności tej nieruchomości w kontekście realizacji celu wywłaszczenia. Ustalenie celu wywłaszczenia następuje poprzez przywołanie odpowiednich zapisów w decyzji wywłaszczeniowej z uwzględnieniem jego doprecyzowania w dokumentacji dotyczącej inwestycji, dla urzeczywistnienia której nastąpiło wywłaszczenie.

Zgodnie z pozyskaną do akt sprawy kserokopią decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny z dnia 13 września 1972 r. znak: [...] wraz załącznikiem graficznym, przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w granicach inwestycji i przeznaczona była pod zieleń pomiędzy projektowanym budynkiem mieszkalnym nr [...] a terenem szkoły. Zieleń zaznaczona na ww. opracowaniu miała okalać teren całego osiedla mieszkaniowego realizowanego przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...], izolującą poszczególne elementy tego osiedla od arterii komunikacyjnych oraz innych obiektów użyteczności publicznej - szkoły, żłobka, przedszkola.

W dniu 10 listopada 2015 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami przedmiotowej nieruchomości. Na podstawie mapy zasadniczej ustalono położenie przedmiotowej nieruchomości. Stwierdzono, iż przedmiotowy teren ma kształt trójkąta. Granica południowa biegnie wzdłuż ogrodzenia posesji przy ul. [...], tj. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr [...] w K.. Przedmiotowa nieruchomość w całości znajduje się w ogrodzeniu Szkoły i stanowi teren zielony. Wzdłuż ogrodzenia (tj. południowej granicy) rosną tuje. Ponadto na przedmiotowej nieruchomości znajduje się niewielki obelisk.

Ponadto w trakcie prowadzonego postępowania ustalono, iż na przedmiotowej nieruchomości nie znajdują się żadne elementy sieci infrastruktury technicznej.

W celu ustalenia sposobu zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości po wywłaszczeniu, do akt przedmiotowej sprawy pozyskano z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W. odbitki zdjęć lotniczych przedmiotowego terenu, wykonane w 1970 r., 1975 r., 1982 r., 1993 r., 1998 r. i 2003 r. Na zdjęciu wykonanym w 1970 r. widać, iż na przedmiotowym terenie oraz na działkach sąsiednich znajdują się domy jednorodzinne. Natomiast na zdjęciu pochodzącym z 1975 r. czyli z okresu wywłaszczenia, na przedmiotowym terenie nie widać żadnych zabudowań i stanowi on plac budowy. Z kolei na zdjęciu z 1982 r. widać projektowany budynek mieszkalny, a na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot teren zielony. Zdaniem organu I instancji na archiwalnych zdjęciach z lat późniejszych szczególnie z roku 1998 można zauważyć, iż rzeczona nieruchomość stanowi uporządkowany oraz zadbany teren zieleni miejskiej. Drzewa znajdujące się na ww. działce są posadowione w sposób szeregowy, tj. zgodnie z załącznikiem graficznym do decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny z dnia 13 września 1972 r. znak:[...].

Zdaniem Wojewody ustalenia poczynione przez organ I instancji zasługują na aprobatę, powyższy opis zdjęć lotniczych pozwala na stwierdzenia, iż drzewa znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości przed datą wywłaszczanie czyli przed 1975 r. zostały zaadaptowane na potrzeby zieleni (zagospodarowania otoczenia budynków mieszkalnych [...] W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych brak "zalesienia" przedmiotowej nieruchomości nie może stanowić automatycznego braku realizacji celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości, gdyż możliwe i dopuszczalne jest zaadaptowanie istniejącej już zieleni.

Dla ustalenia zbędności przedmiotowej nieruchomości najistotniejsze znaczenie ma fakt, iż jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, od samego początku stanowiła ona obszar porośnięty zielenią osiedlową, natomiast sam fakt, iż w tym celu wykorzystano istniejącą zieleń nie świadczy o zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Tym samym odpowiedni zarzut odwołania należało uznać za nieuzasadniony.

Ponadto organ odwoławczy wskazał. iż celu wywłaszczenia określonego jako "spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe - zagospodarowanie terenu otoczenia budynków mieszkalnych [...] nie można rozpatrywać w oderwaniu od realizacji polegającej na budowie budynków mieszkalnych na os. [...], znajdujących się w sąsiedztwie. Przedmiotowa nieruchomość stanowi jedynie niewielką część terenu objętego ww. decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia 13 września 1972 r. znak: [...], zlokalizowaną na obrzeżu opracowania (inwestycji), stanowiącej część realizowanego na tym obszarze "budownictwa spółdzielczego". Nadto organ odwoławczy zauważył, że iż w okresie przed 1989 r., kiedy to budownictwo mieszkaniowe stanowiło cel publiczny, poszczególne osiedla mieszkaniowe — w przeciwieństwie do realizowanych aktualnie - planowane i realizowane były jako inwestycje złożone, aczkolwiek "samodzielne" - ze ściśle uporządkowaną i często rozbudowaną strukturą. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie - takie zespoły obiektów stanowiły "swego rodzaju mikroorganizm urbanizacyjny", bowiem obejmowały wiele obiektów i urządzeń właściwych niewielkiej miejscowości, w szczególności zaplecza usługowego - tak w zakresie usług publicznych (np. żłobki, przedszkola, szkoły, placówki pocztowe, przychodnie zdrowia), jak i typowo "komercyjnych" (sklepy, drobne rzemiosło, itp.}- Zamierzenia takie posiadały również własny układ komunikacyjny oraz tereny rekreacyjne. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, jak również dostępną każdemu mieszkańcowi K. wiedzę na temat struktury osiedli mieszkaniowych zrealizowanych w poprzednim ustroju Państwa Polskiego, za całkowicie uzasadniony należy uznać wniosek, iż na obrzeżach tego rodzaju zespołów obiektów nie lokalizowano żadnych (lub czyniono to zupełnie wyjątkowo) obiektów kubaturowych. Obszary takie najczęściej przeznaczane były na zieleń izolacyjną, która oddzielała części mieszkalne osiedli od głównych arterii komunikacyjnych bądź terenów o innym rodzaju zagospodarowania (np. zakładów przemysłowych, obiektów użyteczności publicznej, itp.). Z kolei przedmiotowa nieruchomość stanowiła jedynie niewielką część terenu objętego budownictwem spółdzielczym, zlokalizowaną w sposób dość specyficzny -na obrzeżach terenu inwestycji - pomiędzy projektowanym blokiem mieszkalnym nr [...] a szkołą, u zbiegu ul. [...] oraz projektowanej drogi osiedlowej - i przeznaczona była pod zieleń izolującą. Jak ustalono w przedmiotowej sprawie, taki stan zagospodarowania istniał przez formalnym odjęciem prawa własność przez Skarb państwa, jak i w okresie późniejszym aż do dzisiaj. Sam fakt, iż taki sposób zagospodarowania odpowiadał projektowanemu i w związku z tym został zaadaptowany na potrzeby realizowanego przedsięwzięcia nie stanowi w świetle skali całej inwestycji przesłanki do uznania tej części wywłaszczonej nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia. Pierwszym i najważniejszym (podstawowym) warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Istota zbędności polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nie był nigdy zrealizowany na nieruchomości wnioskowanej o zwrot. Jeśli natomiast cel wywłaszczenia został tak jak w przedmiotowej sprawie osiągnięty zanim nastąpiło wywłaszczenie, to fakt ten sam z siebie nie pozwala na uznanie tej nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia, co pozwalałoby na jej zwrot na rzecz byłego właściciela w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n.

Reasumując, zdaniem Wojewody ustalenia poczynione przez organ I instancji zasługiwały w pełni na aprobatę, a wobec przytoczonej w decyzji argumentacji popartej ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych zarzuty odwołania należało uznać za niezasługujące na uwzględnienie.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję wniósł M. U. - dalej skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 136 ust 3 zd. 1 u.g.n. w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez niezastosowanie tych norm prawnych, przede wszystkim wskutek faktycznego zignorowania celu wywłaszczenia,

- art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechania ustaleń odnośnie okoliczności zajęcia przedmiotowej nieruchomości "pod szkołę" co do zakresu, funkcji i czasu, podstawy prawnej (aktu) zajęcia działki pod teren szkolny,

- art. 8 § 1 k.p.a. poprzez szafowanie na gruncie decyzji wykładnią prawa nieprzystającą do ustalonego celu prawnego, w szczególności nieadekwatną względem precyzyjnie zdeterminowanego celu wywłaszczenia.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania.

Zdaniem skarżącego organ rozpatrując wniosek o zwrot powinien przede wszystkim precyzyjnie ustalić cel wywłaszczenia - w oparciu o treść decyzji wywłaszczeniowej oraz stanowiących uzasadnienie nabycia nieruchomości dokumentów o lokalizacji inwestycji. Przepisy art. 136 i art. 137 u.g.n. regulujące zasady zwrotu nieruchomości wywłaszczonych muszą być bowiem interpretowane i stosowane ściśle, bez dokonywania jakichkolwiek odstępstw od przewidzianych tam treści oraz z poszanowaniem zasad wynikających z przepisów Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja jedynie na pozór honoruje przedstawione zasady. Analizując jej treść, w tym obszernie cytowane orzecznictwo – acz oderwane od zasadniczego elementu faktycznego sprawy, stwierdził, iż można odnieść wrażenie, że organ stosuje "ekwilibrystykę" prawniczą w celu ochrony stanu zastanego.

W ocenie skarżącego organ zaniechał zbadania i wyjaśnienia okoliczności powstania zabudowy szkolnej, okoliczności zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod szkołę co do zakresu, funkcji i czasu.

W skardze M. U. ponosi, iż już w momencie wywłaszczenia ta część wywłaszczonej nieruchomości była przewidywana do przekazania istniejącej w sąsiedztwie szkołę, jako uzupełnienie jej terenów, a zieleń nie była projektowana, jako zieleni osiedlowa lecz jako zieleń ochronna, oddzielająca teren szkoły od terenów mieszkalnych. Nieruchomość zajęta przez szkołę, wraz z działką [...], jest odgrodzona od terenów mieszkalnych trwałym ogrodzeniem - a tym samym nie jest dostępna dla mieszkańców domów, Oczywiste jest, że w takiej sytuacji działka nie stanowi części inwestycji określonej w decyzji, wywłaszczeniowej jako "spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe - zagospodarowanie terenu budynków mieszkalnych [...] Ponad to teren zajęty przez wymienione w decyzji o wywłaszczeniu domy znajduje się obecnie w współużytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej osób fizycznych. Teren objęty wnioskiem stanowi natomiast własność Miasta nieobciążoną prawami rzeczowymi i pozostaje w trwałym zarządzie Szkoły. Taki stan prawny obu nieruchomości wskazuje na brak powiązania między nimi i potwierdza tezę, że obecna działka [...]" jest zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Z punktu widzenia powyższego stwierdzić należy, że skarga okazała się być bezzasadna.

W pierwszej kolejności należy zmierzyć się z zarzutami skargi dotyczącymi stanu faktycznego sprawy, a dokładniej – ustaleń poczynionych przez organy w tym zakresie. Jak bowiem wiadomo – prawidłowe ustalenie stanu faktycznego jest podstawą do prawidłowej subsumpcji pod normę prawną.

Pierwsza kwestia dotyczy celu wywłaszczenia, ustalonego przez organy. Cel ten wynikać winien przede wszystkim z decyzji wywłaszczeniowej, ale w sytuacji, gdy jest ustalony ogólnie, należy posiłkować się wszelkimi dokumentami związanymi z dokonanym wywłaszczeniem, w celu jego prawidłowego odczytania.

W decyzji wywłaszczeniowej z dnia 25 marca 1975 r. nr [...], wydanej przez Naczelnika Dzielnicy K. - K., sprecyzowano, że wywłaszczenie następuje z przeznaczeniem na cele zagospodarowania terenu budynków mieszkalnych [...] na os. [...] w K., zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia 13 września 1972 r. nr [...], wydaną przez Prezydium Rady Narodowej m. K. /k. 225 akt adm./. Nie ulega zatem wątpliwości, że z powyższego sformułowania wynika, że w przypadku przedmiotowej nieruchomości chodziło o kwestie zagospodarowania terenu przy budynku mieszkalnym, przy czym decyzja nie konkretyzowała sposobu tego zagospodarowania. Decyzja odwoływała się natomiast do decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny z dnia 13 września 1972 r. nr [...], gdzie, zgodnie z brzmieniem uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej, cele zagospodarowania terenu miały być określone. W aktach sprawy znajduje się wspomniana decyzja /k.212, dalej "decyzja realizacyjna"/ wraz z załącznikiem do niej w postaci graficznej /k.29/, oraz fragment załącznika w powiększeniu obejmujący przedmiotową działkę /k.244/. Wskazać trzeba, że w decyzji realizacyjnej zatwierdzono plan realizacyjny budynków mieszkalnych nr [...] na osiedlu [...] w K. zgodnie z projektami budowlanymi, przy czym określono to jako "dogęszczanie" tego osiedla. Jak wynika z załącznika graficznego do decyzji realizacyjnej, przed budynkiem nr [...], usytuowanym w projekcie prostopadle do ul. [...], zaprojektowano drogę osiedlową łączącą ul. [...] i ówczesną Al. [...] ( dziś Al. [...]). Na samych obrzeżach projektowanych do wywłaszczenia terenów po drugiej stronie drogi osiedlowej w stosunku do budynku nr [...], zaplanowano, jak się wydaje, parkingi okolone zielenią, oraz z prawej strony, na obszarze wywłaszczanej działki nr [...] - teren zielony. Należy więc zauważyć, co trafnie podkreślają organy, że projektowane wywłaszczenie w zakresie działki nr [...] związane było z budową budynku nr [...], ale w ogólności – z uzupełnieniem infrastruktury terenu większego osiedla [...], skoro blok nr [...] budowano dla "dogęszczenia". Widać to na planie realizacyjnym, gdzie zobaczyć można zaprojektowane całe osiedle wraz z pasami zieleni oddzielającymi poszczególne budynki od siebie, a także od budynków przyległych osiedli oraz od terenu szkoły. Wobec tego cel wywłaszczenia – w tym wypadku zagospodarowanie terenu wokół budynku nr [...] – nie może się odrywać od projektu zagospodarowania całego osiedla wraz z pasami zieleni, uwidocznionego w planie realizacyjnym. Potwierdzeniem tego stanu rzeczy są wnioski o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, dotyczące szeregu nieruchomości, w tym przedmiotowej /k.220 i 217/, z uzasadnieniem, że są one przeznaczone zgodnie z planem realizacyjnym pod budowę budynków nr [...] i że wchodzą w kompleks terenu objętego planem realizacyjnym z 1972r. /k.[...]/ a nadto iż są przeznaczone, zgodnie z decyzją realizacyjną pod budowę spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego /k.[...]/. W konsekwencji zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego zawierało wskazanie jako powód wywłaszczenia – cele spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego /k.[...]/. W rezultacie – bezpośrednim celem wywłaszczenia tej konkretnej działki było zagospodarowanie terenu wokół budynku nr [...] zgodnie z planem realizacyjnym, czyli jako teren zielony. Zieleń ta miała charakter służący oddzieleniu terenu budynku oraz terenu większego osiedla, na którym budynek zaprojektowano, od pozostałych terenów, w tym terenu szkoły. Wbrew zatem twierdzeniom skargi, nie należy zate wiązać celu wywłaszczenia w postaci terenu zielonego tylko z budynkiem nr [...], ale postrzegać tę zieleń jako zaprojektowaną izolacyjnie dla oddzielenia terenu osiedla od terenu szkoły, co jasno wynika z planu realizacyjnego.

Należy przy tym poczynić dwie uwagi. W przypadku działki nr [...] jej nieregularny kształt w stosunku do projektu realizacyjnego był związany z ułożeniem uprzednich parcel katastralnych poprzednio istniejącego kwartału miasta w innej osi, niż projekt zawarty w planie realizacyjnym, co uwidacznia mapa katastralna /k.11/, plan podziału działek przed wywłaszczeniem /k.31/ oraz zdjęcie z 1970 obrazujące układ kwartału /k.264/. Ponadto nie budzi wątpliwości, co wskazywały organy, że teren tej działki był przed wywłaszczeniem także terenem zielonym /[...]/, że zatem samo przeznaczenie tej nieruchomości pod taki teren nie uległo zmianie, tyle tylko, że zieleń ta miała odgradzać projektowane osiedle mieszkaniowe od terenu szkoły. W tej ostatniej kwestii ( co do oddzielenia od terenu szkoły) należy podzielić uwagi skarżącego, z tym tylko, że jego wniosek, jakoby zieleń była projektowana "dla szkoły" – nie może się ostać. Jak wynika ze zdjęć z roku 1970 z 1975 /k.264 i 265/, budynek szkoły już istniał przed przedmiotowym wywłaszczeniem, natomiast nie istniało jej zaplecze ( boiska), ani jej oddzielenie ogrodzeniem (prostopadłym do dzisiejszej Al. [...]) od terenów prywatnych, w tym od działki nr [...]. Na planie realizacyjnym z 1972r. przewidziano zaś zieleń skierowaną " w stronę" szkoły, jak i " w stronę" osiedla, o charakterze głównie oddzielającym budynki czy osiedle od innych terenów, w tym właśnie od terenów szkoły, jak już o tym była mowa. Plan realizacyjny nie był tworzony dla szkoły ( która już istniała), lecz dla terenów osiedla obejmujących budynki nr [...], czyli położone w sąsiedztwie szkoły, na obrzeżach osiedla [...]. Logicznym zatem było zaprojektowanie zieleni izolacyjnej w sensie oddzielenia od szkoły. Wobec tego zarzuty skargi o błędnym zidentyfikowaniu celu wywłaszczenia, oraz błędnych ustaleniach faktycznych co do przeznaczenia zieleni nie mogą się ostać.

Kluczowym dla sprawy jest natomiast ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. W ocenie Sądu, ustalenie organów, że tak było w istocie, jest bezbłędne. Decyzja wywłaszczeniowa miała miejsce w 1975r, zaś zdjęcie satelitarne z tego okresu wskazuje, że budynek nr [...] nie był jeszcze zrealizowany /[...]/ Natomiast na zdjęciu satelitarnym z 1982r. widać wyraźnie, że zrealizowano wszystkie elementy w otoczeniu budynku nr [...], uwidocznione na planie realizacyjnym z 1972r. Jest bowiem widoczny budynek nr [...], ulica osiedlowa przed budynkiem, miejsca parkingowe oraz zieleń naprzeciwko budynku, w tym w miejscu działki wywłaszczonej /k[...]/. Podkreślenia nadto wymaga, że choć zdjęcie pochodzi z roku 1982, to co do faktu wybudowania budynku nr [...] i zrealizowania jego otoczenia dokumentuje stan istniejący wcześniej, a z pewnością na początku roku 1980. Potwierdza to bowiem mapa ewidencyjna gruntów pochodząca z 1980r, która obrazuje już zrealizowany budynek nr [...] /[...]/. Natomiast wszelkie wątpliwości co do czasu powstania budynku nr [...] ( a tym samym jego otoczenia) usuwa oświadczenie przedstawicieli Zjednoczonej Spółdzielni Budowlano -Mieszkaniowej "[...]" w K. zawarte w akcie notarialnym z 17 czerwca 1980r. /k[...]/, gdzie stwierdzono, że na terenie m.in. działki [...] wybudowano dwa budynki mieszkalne nr [...] i nr [...] ( ten ostatni to przedmiotowy budynek, na planie realizacyjnym oznaczony nr [...]) - w latach 1975-1978. Stwierdzić wobec tego należy, że stanowi to niepodważalny, w ocenie Sądu, dowód realizacji celu wywłaszczenia po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej, a przed rokiem 1980. Albowiem zieleń na działce [...] istniała nieprzerwanie co najmniej od roku 1970, co dokumentuje zdjęcie satelitarne z roku 1970 /k.264/.

W chwili obecnej teren wywłaszczonej nieruchomości znajduje się w większej części w obrębie ogrodzenia otaczającego teren szkoły, a zatem nie jest dostępny dla mieszkańców bloku nr [...]; ponadto pozostaje w trwałym zarządzie szkoły. Dało to skarżącemu asumpt do twierdzenia, że nie można mówić o braku zbędności na cel wywłaszczenia, zwłaszcza, że nieruchomości wywłaszczone zostały oddane Spółdzielni Mieszkaniowej w 1980r. poza działką nr [...] (aktualne oznaczenie części dawnej [...]). Należy wobec tego wskazać na wstępie, że w sposób oczywisty stan obecny nie może stanowić podstawy do oceny zbędności na cel wywłaszczenia. Stanowi o tym ugruntowana w tej mierze wykładnia doktrynalna i orzecznictwo dotyczące art. 136 i 137 u.g.n. Jak to wskazał NSA w wyroku z dnia 5 marca 2015 r. I OSK 1584/13, LEX nr 1773549: “Nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. Późniejsze bowiem wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości". Z kolei w wyroku NSA z dnia 5 lipca 2016 r. I OSK 610/15, LEX nr 2100731, wskazano, że “Konsekwencją ustalenia, że na wywłaszczonej nieruchomości doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia powinna być odmowa zwrotu nieruchomości. Nie jest bowiem dopuszczalne dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przy jednoczesnym ustaleniu, że zrealizowano na niej cel wywłaszczenia. Bez znaczenia w takiej sytuacji pozostaje okoliczność, że po zrealizowaniu celu wywłaszczenia nieruchomość została zagospodarowana przez aktualnego właściciela w inny sposób". Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 8 stycznia 2016 r. I OSK 935/14, LEX nr 2032850: “Konstrukcja przesłanki materialnoprawnej przyjęta w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. przesądza, że do oceny zbędności nie można stosować zdarzeń przyszłych po realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, a podstawą tej oceny jest wyłącznie okoliczność faktycznego zrealizowania celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu". Przytoczone judykaty są w pełni reprezentatywne dla ustalonej linii orzecznictwa, którą zasygnalizowano na wstępie. Wobec tego stan obecny nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Niezależnie od powyższego, wskazane na wstępie uwagi skarżącego zdają się sugerować, że istnieją wątpliwości co do realizacji w przeszłości celu wywłaszczenia. Jak to już wyjaśniono, w ocenie Sądu takich wątpliwości nie ma. Niemniej odpowiadając na zarzuty skarżącego, stwierdzić trzeba, że przywoływane przez niego okoliczności znajdują wyjaśnienie w materiałach zebranych w aktach sprawy. Już bowiem po realizacji celu wywłaszczenia ( czyli zagospodarowaniu terenu zgodnie z decyzją wywłaszczeniową i decyzją realizacyjną) wszedł w życie miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego zgodnie z decyzją go zatwierdzającą z dnia 27 stycznia 1980r. W tymże 1980r. przedmiotowa działka nr [...] weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...], co było konsekwencją wprowadzenia ewidencji gruntów w miejsce dotychczasowego operatu katastralnego /k.14/. Natomiast dla potrzeb przedmiotowego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dokonano podziału działki nr [...] na działkę [...] i [...]. Działka nr [...] wraz z innymi utworzyła działkę nr [...], którą przekazano w użytkowanie wieczyste Zjednoczonej Spółdzielni Budowlano -Mieszkaniowej "P P." w czerwcu 1980r. /k.79/. Natomiast działka nr [...] obejmująca pozostałą większą część działki wywłaszczonej nr [...], została w dniu 11 listopada 1984r. podzielona na działki nr [...] i [...], celem przekazania działki nr [...] Dzielnicowemu Zespołowi Ekonomiczno – Administracyjnemu Szkół zgodnie z opinią nr GP [...] z 14.11.1983r. /k.18/. Podział ten został uwidoczniony w ewidencji gruntów w 1985r. /k.17/, a przekazanie szkole terenu nastąpiło po dacie podziału ( czyli najwcześniej w 1985r,) skoro w dokumentach dotyczących podziału jest mowa o jego dokonywaniu " w celu przekazania".

Na tle powyższego rysują się dwa wnioski. Pierwszy z nich to okoliczność wynikająca ze wszystkich map podziałów, że konfiguracja działki nr [...] /k.[...] będąca pozostałością wcześniejszego przebiegu osi działek katastralnych, była nietypowa w stosunku do osi budynku nr [...] ("wystający trójkąt terenu"); została zatem przypuszczalnie włączona do terenu szkoły dla "wyrównania" terenu. Drugi wniosek można wyprowadzić z faktu, że podziały prowadzące do uzyskania użytkowania wieczystego przez Spółdzielnię oraz uzyskania działki nr [...] przez Zespół Szkół, były dokonane w następstwie wejścia w życie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z 1980r., co oznacza, że akt planistyczny odegrał tutaj znaczącą rolę. Jednakże tak czy inaczej, przeznaczenie wywłaszczonej działki w części dla Szkoły umiejscawia się w zakresie planowania i podziału nieruchomości w latach 1983-1985, a więc już po zrealizowaniu ( z końcem 1978r.) celu wywłaszczenia. Czyni to bezzasadnym zarzuty skargi, że co do przedmiotowej działki, tego celu nie zrealizowano.

Skarżący wskazuje w skardze, że: "Jakkolwiek istnieje "polityczna" tendencja do ochrony publicznych zasobów nieruchomości, co szczególnie uwidacznia się w przypadku obiektów wykorzystywanych na edukację, to jednak należy przede wszystkim pamiętać, że Polska w świetle zasad ustrojowych jest państwem prawa. W ramach konstytucyjnej zasady ochrony własności mieści się prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości". Odnosząc się do uwagi o konstytucyjnej zasadzie ochrony własności, stwierdzić, trzeba, że dotyczy ona także własności Skarbu Państwa czy też Gmin. Natomiast w ocenie Sądu niezbędne jest w tym miejscu sięgnięcie do uwarunkowań konstytucyjnych, które były przedmiotem analizy niektórych rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego. Żeby móc analizować przesłankę zbędności, należy rozpocząć od zreasumowania istoty wywłaszczenia, to jest tego, że odejmuje się własność dla realizacji celu publicznego. Podsumowaniem doktryny orzeczniczej TK w kwestii wywłaszczenia był m.in. wyrok o sygn. K 61/07 (z 9 grudnia 2008 r., OTK ZU nr 10/A/2008, poz. 174) o rodzinnych ogrodach działkowych. Trybunał orzekł, że: "wywłaszczenie jest wyjątkową, szczególną formą ingerencji w sferę własności, dopuszczalną w wypadkach, gdy w grę wchodzi cel publiczny. Łączy się ono z ograniczeniem lub odjęciem w całości prawa własności w drodze aktu indywidualnego, dotyczącego konkretnej nieruchomości, na rzecz konkretnego podmiotu. Polega ono na nabyciu przez Państwo własności nieruchomości lub innego prawa do nieruchomości, będącej własnością podmiotu niepaństwowego, w drodze ściśle sformalizowanego postępowania administracyjnego połączonego z jednoczesnym wypłaceniem wywłaszczonemu odszkodowania określonego przez przepisy wywłaszczeniowe. (...) wywłaszczenie powinno być stosowane tylko w sytuacjach koniecznych, uzasadnionych celami publicznymi, których nie można zrealizować za pomocą innych środków prawnych. Cel (interes) publiczny winien być przy tym rozumiany wyłącznie jako dobro ogółu, czyli całego społeczeństwa lub społeczności regionalnej". Natomiast kwestia konstytucyjnego prawa do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości była przedmiotem rozważań TK w kilku orzeczeniach. W wyroku z dnia 23 września 2014 r., sygn.SK 7/13 Trybunał podsumowywał tę problematykę jak następuje: "Jak dotąd najobszerniejszą analizę tej problematyki TK przedstawił w wyroku o sygn. SK 22/01 z 24 października 2001 r. (OTK ZU nr 7/2001, poz. 216). Wskazał w nim, że: "Po wejściu w życie Konstytucji z 1997 r. zasadę zwrotu należy traktować jako oczywistą konsekwencję art. 21 ust. 2 Konstytucji, który - dopuszczając wywłaszczenie «jedynie na cele publiczne» - tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy. Trybunał podkreślił w tym orzeczeniu również konieczność szerokiego pojmowania "wywłaszczenia" na gruncie Konstytucji, które wykracza swoim zakresem poza ustawową definicję tej instytucji wynikającą z przepisów u.g.n. Oznacza to, że obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości aktywizuje się w tych wszystkich wypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia. Trybunał orzekł również w tej sprawie, że tak bezwzględnie pojmowane prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości odnosi się jednak tylko do ustawodawstwa wywłaszczeniowego, które zostaje ustanowione na gruncie obowiązywania obecnej Konstytucji (ewentualnie - biorąc pod uwagę zbieżność treści obecnego art. 21 ust. 2 Konstytucji i art.7 zdanie drugie poprzednio obowiązujących przepisów konstytucyjnych - też na gruncie obowiązywania "nowelizacji grudniowej" z 1989 r.). Nie formułowały go natomiast wcześniejsze przepisy konstytucyjne. Wówczas zasada zwrotu miała jedynie rangę ustawową. W wyroku z 9 grudnia 2008 r. o sygn.SK 43/07 (OTK ZU nr 10/A/2008, poz. 175), Trybunał rozwijając i uzupełniając dotychczasowe tezy podkreślił, że "obowiązująca regulacja konstytucyjna pozostawia ustawodawcy szeroką swobodę normowania zasad zwrotu nieruchomości wywłaszczonych. Obowiązek dopuszczenia w ustawodawstwie zwrotu nieruchomości w określonych sytuacjach nie zawsze musi oznaczać obowiązek dokonania zwrotu. W szczególności nieruchomość wywłaszczona na określony cel publiczny nie musi zostać zwrócona w sytuacji, w której jest ona niezbędna dla realizacji innego celu publicznego, który również uzasadnia wywłaszczenie. Istotne znaczenie dla sposobu ukształtowania prawa do uzyskania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma ponadto czynnik czasu i konieczność zapewnienia trwałości ukształtowanych stosunków i sytuacji prawnych. Ustawodawca może określić minimalny okres wykorzystywania nieruchomości na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu, po upływie którego przeznaczenie nieruchomości na inny cel publiczny nie musi pociągać za sobą obowiązku jej zwrotu". Dalej w sprawie Trybunał stwierdzał: "W swojej doktrynie orzeczniczej Trybunał uznaje, że zasada zwrotu nieruchomości obejmuje swym zakresem normatywnym również nieruchomości formalnie prawidłowo wywłaszczone, które bezpośrednio po ich wywłaszczeniu nie zostały przekazane na realizację określonego celu publicznego w sposób przewidziany w Konstytucji lub w ustawie. Chodziło o nieruchomości, które po ich nabyciu w drodze wywłaszczenia nie zostały wykorzystane przez wywłaszczyciela na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zakres normatywny art. 21 ust. 2 Konstytucji "konsumuje się" (por. cz. III, pkt 6.3 i 6.5 uzasadnienia wyroku o sygn. P 12/11) w chwili dokonania celu wywłaszczenia określonego w decyzji wywłaszczeniowej i nie obejmuje dalszych sytuacji powstałych już w trakcie wykorzystywania nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie można twierdzić o zbędności nieruchomości i obowiązku jej zwrotu, jeśli nieruchomość wywłaszczona prawidłowo, wykorzystana była zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, a następnie tej realizacji zaprzestano lub nieruchomość przeznaczono na inne cele. Wynika to stąd, iż po zaprzestaniu realizacji dotychczasowego celu wywłaszczenia nie ulega zmianie ocena dokonanego w przeszłości wywłaszczenia jako zgodnego z prawem, a dotychczasowego postępowania z wywłaszczoną nieruchomością jako prawidłowego (por. cz. III, pkt 6.6 uzasadnienia wyroku). W konsekwencji Trybunał stwierdził w tej sprawie, że art. 21 ust. 2 Konstytucji jest nieadekwatnym wzorcem dla kontroli konstytucyjności przepisów o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, na której prawidłowo zrealizowano pierwotny cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Podsumowując dotychczasowe orzecznictwo Trybunału dotyczące konstytucyjnej zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, Trybunał podkreślił, że jest to zasada:

- traktowana jako oczywista konsekwencja zasady zapisanej w art. 21 ust. 2 Konstytucji, która - dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" - tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu a faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy;

- mająca zastosowanie wyłącznie wobec nieruchomości, na których nie zrealizowano celu publicznego;

- pozostawiająca ustawodawcy szeroką swobodę normowania zasad zwrotu nieruchomości wywłaszczonych.

"W swoim dotychczasowym orzecznictwie dotyczącym art. 21 ust. 2 Konstytucji Trybunał Konstytucyjny wyprowadzał treść konstytucyjnej zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości także względem nieruchomości formalnie prawidłowo wywłaszczonych, które bezpośrednio po ich wywłaszczeniu nie zostały przekazane na realizację określonego celu publicznego w sposób przewidziany w Konstytucji lub w ustawie. Chodziło o nieruchomości, które po ich nabyciu w drodze wywłaszczenia nie zostały wykorzystane przez wywłaszczyciela na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (cel określony w przepisach stanowiących podstawę jej nabycia lub przejęcia). Wyprowadzenie konstytucyjnego obowiązku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości z treści art. 21 ust. 2 Konstytucji w związku z art. 21 ust. 1 Konstytucji opierało się na argumencie "wadliwego użycia" nabytej nieruchomości przez wywłaszczyciela, stanowiącego dowód na bezpośrednie naruszenie konstytucyjnych przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia ujętych w art. 21 ust. 2 Konstytucji. Skoro istnieje nierozerwalny związek pomiędzy określeniem publicznych celów w decyzji o wywłaszczeniu a faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej nieruchomości bezpośrednio po jej wywłaszczeniu, istnieje także nierozerwalny związek między naruszeniem przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia "jedynie na cele publiczne" a powstaniem obowiązku po stronie organów państwa konstytucyjnego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości" (tak wyrok TK z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn.P 12/11).

Należy jeszcze, dla wskazania esencji rozważanego problemu, przytoczyć pogląd zaprezentowany przez sędziego P. T. w zdaniu odrębnym do wyroku TK w sprawie SK 7/13: "Prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi ważny instrument służący ochronie przed pozornymi wywłaszczeniami. O pozorności wywłaszczenia można mówić wówczas, gdy odwoływanie się do jego publicznego celu stanowi jedynie pustą deklarację (w rzeczywistości chodzi o zupełnie inny cel lub wywłaszczeniu w ogóle nie przyświeca żaden rzeczywisty cel publiczny). Z tego względu źródłem prawa do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest właśnie art. 21 ust. 2 Konstytucji".

Z tego, co powiedziano wyżej, wynika, że niezwykle istotnym jest, przy rozważaniu uregulowanej w u.g.n. kwestii prawa do zwrotu w świetle unormowań Konstytucji, identyfikacja celu wywłaszczenia, ustalenie, czy był to cel publiczny oraz czy został zrealizowany. Z punktu widzenia uregulowań konstytucyjnych nie jest natomiast tak istotnym, czy zrealizowany cel odpowiada w stu procentach celowi określonemu w akcie wywłaszczeniowym, czy też w pewnym ( lecz nie w zasadniczym) zakresie się od niego różni, pozostając dalej celem publicznym. Istotą bowiem konstytucyjnej ochrony wywodzonej z art. 21 ust. 2 Konstytucji jest zapewnienie gwarancji zapobiegających odejmowaniu własności obywatelom w drodze przymusu państwowego dla realizacji innych celów niż publiczne (rozumiane wyłącznie jako dobro ogółu, czyli całego społeczeństwa lub społeczności regionalnej). Na gruncie niniejszej sprawy nie doszło jednak do zmiany celu wywłaszczenia; w ocenie Sądu, nie ulega bowiem wątpliwości, że zrealizowano cel wywłaszczenia będący celem publicznym. Dopiero po jego realizacji dokonano zmiany polegającej na zmianie dysponenta terenu, przy dalszym realizowaniu celu publicznego. Wymieniona kwestia jest kluczowa dla prawidłowego zastosowania przepisów prawa, a to art. 136 i 137 u.g.n. Nie można też tracić z pola widzenia, że przed wejściem w życie Konstytucji z 1997r., problem zwrotu nieruchomości nie miał rangi zasady konstytucyjnej, tylko zasady ustawowej, co zostało podkreślone w przytoczonym wyżej wyroku TK. Nie można także abstrahować przy ocenie niniejszej sprawy od kwestii perspektywy historycznej dokonanego wywłaszczenia oraz odległości czasowej, w jakiej miało to miejsce. Tę okoliczność podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 maja 2016 r., I OSK 1966/14, LEX nr 2082489: "W im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Inne (wyższe) wymagania dotyczące określoności celu wywłaszczenia będą istnieć na tle aktów wywłaszczeniowych dokonywanych pod rządami obowiązującej Konstytucji RP, zwłaszcza w świetle procesu stałego jej rozwoju i precyzowania norm przez Trybunał Konstytucyjny, a inne (niższe) wymagania należy odnosić do celu wywłaszczenia określanego w aktach z wcześniejszego okresu. Następuje bowiem zasadniczo stały wzrost standardu prawnego i wymagań prawnych - fakt ten musi być uwzględniony przy stosowaniu art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., gdyż regulacja zawarta w tych przepisach wiąże się z zasady z kwestiami natury historycznej".

Na tle powyższego należy też wskazać na pewne elementy faktyczne sprawy związane z samym przebiegiem wywłaszczenia. Otóż poprzednicy prawni skarżącego, a pierwotni właściciele działki nr [...] złożyli odwołanie od decyzji wywłaszczeniowej, ale, jak wynika z jego treści, z powodu chęci uzyskania nieruchomości zamiennej, a przede wszystkim w z powodu nieprawidłowego ich zdaniem ustalenia wartości nieruchomości w elaboracie szacunkowym za wywłaszczoną nieruchomość /[...]/. Wobec faktu, że skarżona decyzja dotyczyła wywłaszczenia, a nie odszkodowania, organ odwoławczy odwołania nie uwzględnił [...]/. Uaktualniony elaborat szacunkowy został sporządzony w dniu 17.08.1978r. /k[...] a na jego podstawie wydano decyzję o przyznaniu odszkodowania w dniu 29.11.1979r, która nie została przez zainteresowanych zaskarżona i stała się ostateczna w dniu 18 grudnia 1979r.

Reasumując, w efekcie wszystkich powyższych rozważań stwierdzić trzeba, że skoro cel wywłaszczenia był celem publicznym i został zrealizowany, brak jakichkolwiek podstaw prawnych ( tak na gruncie ustawodawstwa zwykłego, jak i zasad ustrojowych) do zwrotu przedmiotowych nieruchomości. Po realizacji celu wywłaszczenia, z uwagi na nowe uwarunkowania prawne ( miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego) oraz faktyczne, nastąpiła zmiana dysponenta części nieruchomości wywłaszczonej, przy niezmienionej własności Skarbu Państwa oraz niezmienionym sposobie użytkowania ( zieleń). Nie ma to żadnego znaczenia dla oceny przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia, co wyżej wskazano. Na marginesie jednak dodać można, że nadal celem było realizowanie celu publicznego ( potrzeby państwowej szkoły).

Z powyższych względów nie zachodzi zarzucane w skardze naruszenie prawa procesowego ( art. 7 i 77 k.p.a.) ani też naruszenie prawa materialnego ( art. 136 i 137 u.g.n.), a rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji jest prawidłowe i zgodne z prawem.

Z tych względów na zas. art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.