Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 104/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 1 i ust. 2, art. 36
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 112 ust. 2, art. 124 ust. 1, art. 128 ust. 1 i ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. 6, art. 136 ust. 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 21 lipca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2020 roku sprawy ze skargi J. B. i A. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia korzystania z prawa własności nieruchomości oddala skargę. A.B.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...] – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 2096 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") – po rozpatrzeniu odwołania A Dystrybucja Spółki Akcyjnej z siedzibą w L. Oddział Ł., uchylił decyzję Starosty [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] roku, nr [...] i orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia korzystania z prawa własności nieruchomości położonej w P. przy ul. A 2, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr ewid. 31 o powierzchni 0,5574 ha, obręb [...].

Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:

W dniu 8 sierpnia 2018 roku na wniosek A. C. i J. B., przed Starostą [...] wykonującym zadanie z zakresu administracji rządowej zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie o ustalenie odszkodowania z tytułu ograniczenia korzystania z prawa własności nieruchomości położonej w P. przy ul. A 2, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr ewid. 31 o powierzchni 0,5574 ha, obręb A, na skutek decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. Wydział Spraw Wewnętrznych znak: [...] z dnia [...] grudnia 1969 roku o zezwoleniu na przeprowadzenie budowy linii energetycznej 110 kV.

W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, iż Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. Wydział Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] grudnia 1969 roku – na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 roku Nr 18, poz. 94) zezwolił B w P. na przeprowadzenie budowy linii elektroenergetycznej 110 kV na terenie wsi: D., K., R. i W., gm. K., pow. Ł. zgodnie z załączonym do wniosku planem sytuacyjnym budowy linii oraz decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] wydaną przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł. Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury dnia [...] lipca 1969 roku. Linia elektroenergetyczna przebiegała przez nieruchomości osób prywatnych wskazanych w ww. decyzji osób, w tym m.in. M.C.. Nieruchomość położoną we wsi D., gromada K., powiat [...] o powierzchni 0,5794 ha M. C. nabył na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] maja 1958 roku, a nieruchomość została wykazana na planie sporządzonym przez inżyniera geodetę K. B., zatwierdzonym przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. i dopuszczonym do użytku publicznego dnia 17 maja 1958 roku za Ł. dz.ewid. 19/58. Aktualnie nieruchomość położona jest w P. przy ul. A 2 i oznaczona jest w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr ewid. 31 o powierzchni 0,5574 ha, obręb [...]. Zgodnie z zaświadczeniem Starostwa Powiatowego w P. Wydział Geodezji i Kartografii z dnia 20 kwietnia 2018 roku od założenia rejestru ewidencji gruntów dla obrębu [...] (dawniej gm. P., obręb K., wieś D.), tj. od 1967 roku, działce nr ewid. 31 odpowiadał nr 22. W 1990 roku przyłączono administracyjnie m.in. działkę nr 22 do miasta P. i utworzono obręb A, jak również zmieniono numer tej działki na nr 31.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] roku (sygn. akt [...]) spadek po M.C. na podstawie ustawy nabyli: dzieci S. C. i M. . po połowie z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne, położone w D. odziedziczył z mocy ustawy syn S. C. w całości. W dziale II księgi wieczystej Nr [...] S. C. wpisany jest jako właściciel. Nieruchomość w ww. księdze wieczystej oznaczona jest jako działka rolna o powierzchni 0,5794 ha, położona w miejscowości Ł., D.

Zgodnie z zaświadczeniem Starostwa Powiatowego w P. Wydział Geodezji i Kartografii z dnia 5 lipca 2018 roku, ewidencja gruntów dla obrębu K., gm. P. została założona w 1967 roku, a obręb A utworzono w 1990 roku przy przyłączeniu administracyjnym do miasta P. Natomiast wpisy w księdze wieczystej Nr [...] wykonano przed założeniem rejestru ewidencji gruntów, dlatego powierzchnia zapisana w ww. księdze różni się od powierzchni zapisanej w ewidencji gruntów.

Spadek po S.C. nabyły na podstawie ustawy jego dzieci K.B. i A.C. po połowie każde z nich (postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] roku, sygn. akt [...]). Spadek po K. B. na podstawie ustawy nabył syn J.B. w całości (postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] roku, sygn. akt [...]).

W tak ustalonym stanie faktyczno-prawnym Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej decyzją z dnia [...] roku – na podstawie art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130 ust. 2, art. 132 ust. 1a, ust. 2, ust. 3 i ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 roku, poz. 2204 ze zm., dalej jako: "u.g.n.") i art. 104 K.p.a.:

1. ustalił odszkodowanie w łącznej kwocie 26 981 zł z tytułu ograniczenia korzystania z prawa własności nieruchomości położonej w P. przy ul. A 2, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr ewid. 31 o powierzchni 0,5574 ha, obręb [...], dla której w Sądzie Rejonowym w P. prowadzona jest księga wieczysta Nr [...], w tym odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości na skutek lokalizacji infrastruktury w kwocie 22 484 zł, a odszkodowanie z tytułu skutków spowodowanych obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w kwocie 4 497 zł;

2. przyznał ustalone odszkodowanie na rzecz A. C. w wysokości 13 490,50 zł za udział wynoszący ½ części i na rzecz J.B. w wysokości 13 490,50 zł za udział wynoszący ½ części;

3. zobowiązał A Dystrybucja Spółkę Akcyjną Oddział Ł. z siedzibą w Ł. do wypłaty ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. Odszkodowanie podlega waloryzacji na dzień wypłaty, według zasad obowiązujących w przypadku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniosła A Dystrybucja Spółka Akcyjna z siedzibą w L., Oddział Ł. wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 128 ust. 4 w zw. z art. 132 ust. 6 u.g.n. poprzez ustalenie odszkodowania za szkodę w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości powstałą w związku z lokalizacją na nieruchomości odcinka napowietrznej linii dystrybucyjnej wysokiego napięcia 110 kV od osoby, która nie jest legitymowana do wypłaty dochodzonego roszczenia o ustalenie odszkodowania,

2. art. 128 ust. 4 u.g.n. poprzez ustalenie odszkodowania w wysokości nieodpowiadającej rzeczywistej wartości szkody,

3. art. 151 ust. 1, art. 130, art. 134 ust. 1 i art. 4 pkt 16 u.g.n. w zw. z § 36 ust. 1 i ust. 4, § 43 i § 56 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 roku w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.), przez ustalenie wysokości odszkodowania na podstawie opinii rzeczoznawcy majątkowego sprzecznej z obowiązującym prawem i stanem faktycznym.

Autor odwołania ponadto wskazał na naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 75. art. 77. art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez m.in. wybiórczą i niedokładną analizę operatu szacunkowego, które organ przyjął do ustalenia wysokości odszkodowania, brak analizy charakterystyki nieruchomości porównawczych, zaniechanie wyjaśnienia rozbieżnych ustaleń rzeczoznawcy i następnie zastąpienie ustaleń rzeczoznawcy domniemaniami organu.

Opierając się na wskazanych zarzutach autor odwołania wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o odmowie ustalenia odszkodowania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wojewoda [...] przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, uchylił decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2019 roku i orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia korzystania z prawa własności nieruchomości położonej w P. przy ul. A 2. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. odszkodowanie przysługuje jedynie osobie wywłaszczonej, a w sprawie tylko osobie której ograniczono sposób korzystania z nieruchomości. Przywołany przepis umieszczono wśród przepisów ustanawiających wyjątki od jednoczesnego orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Możliwość zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów przeszłych odnosi się do osób wywłaszczonych, będących adresatami decyzji wydanych w minionym czasie. W przypadku praw o charakterze publicznoprawnym musi bowiem istnieć podstawa prawna wskazująca na przejście tego prawa na następców prawnych. Prawa o charakterze publicznoprawnym co do zasady nie wchodzą w skład spadku, natomiast niektóre z tych praw przysługują spadkobiercom, ale z mocy przepisów szczególnych. W ocenie organu, odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. należne jest jedynie osobie będącej właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Prawo to nie przechodzi co do zasady na następców syngularnych ani uniwersalnych.

W sprawie – zdaniem organu – nie budzi wątpliwości, że strony postępowania nie były właścicielami nieruchomości w dacie wydania decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, z tego powodu organ odmówił ustalenia odszkodowania za ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

W skierowanej do sądu administracyjnego skardze J.B. i A.C. wskazali na naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 w zw. z art. 80 K.p.a. polegający na błędnej, sprzecznej z logiką, zasadami wiedzy i doświadczenia ocenie materiału dowodowego i uznaniu, że roszczenie odszkodowawcze nie przysługuje spadkobiercom współwłaścicieli nieruchomości, co doprowadziło w konsekwencji do nierozstrzygnięcia przez organ istoty sprawy;

2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 128 ust. 4 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości z powodu budowy na niej urządzeń przesyłowych należne jest wyłącznie właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości, a nie jego spadkobiercom, pomimo faktu, że roszczenie to ma charakter materialnoprawny, nie ulega przedawnieniu i tym samym może być dochodzone w każdym czasie przez uprawnione osoby;

3. przepisów prawa materialnego, tj. art. 21 ust 1 i art. 64 Konstytucji, poprzez uznanie, że ograniczenie dochodzenia praw przez spadkobierców podlega ograniczeniu na mocy art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 u.g.n., podczas gdy przepisy te nie przewidują żadnych ustawowych ograniczeń dziedziczenia roszczenia, a tym samym naruszenia w decyzji konstytucyjnego prawa własności i prawa do dziedziczenia.

Opierając się na wskazanych zarzutach autor skargi wniósł o uchylenie decyzji Wojewody [...], a w przypadku uznania, iż w sprawie zachodzi naruszenie przepisów prawa materialnego, także o zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie. Ponadto autor skargi wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym związanych z reprezentacją przez radcę prawnego, wedle norm przepisanych.

W motywach skargi jej autor wyraził pogląd, iż uprawnienie w sprawie nie ulega przedawnieniu, bowiem ustalenie odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości odbywa się w trybie administracyjnym poprzez wydanie odpowiedniej decyzji przez organ na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odróżnieniu od cywilnoprawnych uprawnień o charakterze majątkowym, uprawnienia majątkowe w prawie publicznym ulegają przedawnieniu lub wygaśnięciu tylko wówczas, gdy zostało to wyraźnie określone przez ustawodawcę, natomiast przepisy art. 128 i nast. u.g.n. nie wprowadzają zarówno żadnego terminu przedawnienia, ani nie przewidują odesłania do instytucji przedawnienia określonej w Kodeksie cywilnym. Przepis art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości przewidywał, iż przedawnieniu ulega wyłącznie odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości za straty w zasiewach, uprawach i plonach. Skoro zatem przepisy Kodeksu cywilnego nie mogą stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej, bez wyraźnego odesłania ustawowego to oznacza, iż ustalenie odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości nie ma charakteru cywilnoprawnego. Przepis art. 128 ust. 1 u.g.n. wprost stanowi o odszkodowaniu należnym osobie wywłaszczonej, a orzecznictwo i doktryna nie wykluczają wszakże możliwości ubiegania się o nie przez następcę prawnego wywłaszczonego właściciela pod tytułem ogólnym (sukcesja uniwersalna), o ile wywłaszczony właściciel należnego odszkodowania nie uzyskał.

W ocenie skarżących, kontestowana decyzja narusza szereg przepisów prawa procesowego i materialnego i jako taka nie może się ostać w porządku prawnym. Niewątpliwie właściciel nieruchomości poniósł szkodę obejmującą rzeczywistą stratę w postaci zajęcia części nieruchomości na potrzeby posadowienia na niej infrastruktury elektroenergetycznej, a także utraconych korzyści związanych z trwałą lokalizacją urządzeń skutkujących zmniejszeniem wartości nieruchomości. Bezspornym jest fakt nieustalenia przez organ w postępowaniu wywłaszczeniowym odszkodowania należnego z tytułu zajęcia nieruchomości, jak też fakt niewydania przez organ w późniejszym czasie odrębnej decyzji ustalającej jego wysokość.

Odszkodowanie ustalane na drodze administracyjnej (decyzją administracyjną) nie podlega przedawnieniu, bowiem w prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy do czynienia tylko wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Tymczasem ani w ustawach gruntowych z 1958 roku i z 1985 roku, jak również w obecnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami, takiego ogólnego przepisu nie zamieszczono. Instytucja odszkodowania ma charakter cywilny i generalnie roszczenie odszkodowawcze podlega rygorom, zawartym w przepisach art. 117 - 125 Kodeksy cywilnego (to jest przedawnieniu), to jednak w sytuacji gdy jest ono ustalane w postępowaniu administracyjnym, te zasady nie obowiązują, gdyż brak jest stosownej regulacji w tym zakresie. Skoro zatem roszczenie odszkodowawcze, przysługujące właścicielowi nieruchomości zajętej pod budowę urządzeń sieci elektromagnetycznej nie uległo przedawnieniu, to nie ma uzasadnionych przeszkód by mogło być ono dochodzone w każdym czasie. Mimo że odszkodowanie ma wymiar majątkowy i jest należne za odebranie prawa własności, jako prawa o charakterze cywilnoprawnym, to jednak nie można przypisać temu odszkodowaniu cech cywilnoprawnych. Źródłem jego powstania nie jest bowiem czynność lub zdarzenie o charakterze cywilnoprawnym, lecz zdarzenie publicznoprawne powstające w wyniku wydania decyzji administracyjnej, jako czynności o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym). Roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, bowiem nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości. Odszkodowanie takie przysługuje wyłącznie osobie wywłaszczonej, a ponadto prawo takie przysługuje także spadkobiercom osoby wywłaszczonej. W takim wypadku bowiem ma miejsce sukcesja uniwersalna, w ramach której, bez konieczności podejmowania żadnych działań, nabywca wstępuje w ogół praw i obowiązków zbywcy. Przejście prawa do uzyskania odszkodowania wynika jednak wówczas z faktu wstąpienia w ogół praw i obowiązków, nie zaś z faktu nabycia prawa własności konkretnej nieruchomości. Osobą uprawnioną do odszkodowania jest więc właściciel nieruchomości oraz jego następcy prawni na mocy sukcesji uniwersalnej.

W tej sytuacji – zdaniem autora skargi – organ niesłusznie, wbrew wykładni systemowej oraz konstrukcji instytucji dziedziczenia pozbawił obecnych współwłaścicieli nieruchomości prawa do odszkodowania z tytułu ograniczenia własności nieruchomości nabytej w drodze sukcesji po M.C. Rozumowanie organu jest sprzeczne z zasadami wiedzy i logiki oraz narusza zasady współżycia społecznego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Istota problemu w sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy z wnioskiem o ustalenie odszkodowania może wystąpić następca prawny właściciela nieruchomości, na której została wybudowana sieć energetyczna.

W sprawie należy przypomnieć, iż Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. Wydział Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] grudnia 1969 roku – na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości – zezwoliło B w P. na przeprowadzenie budowy linii elektroenergetycznej 110 kV na terenie wsi: D., K., R. i W., gm. K., pow. Ł. zgodnie z załączonym do wniosku planem sytuacyjnym budowy linii oraz decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] wydaną przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł. Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury dnia [...] lipca 1969 roku. Linia elektroenergetyczna przebiegała przez nieruchomości osób prywatnych wskazanych w ww. decyzji osób, w tym m.in. M.C.. Aktualnie spadkobiercami ówczesnego właściciela nieruchomości – M. C. są skarżący, czyli J. B. i A.C.

Jak wskazano, podstawą prawną decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. był art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku, który w ustępie 1 stanowił, iż organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy – a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługuje prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją (art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku). Kwestię odszkodowania za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku regulował przepis art. 36 tejże ustawy, który wskazywał, iż odszkodowanie za wspomniane straty strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Ustawa z dnia 12 marca 1958 roku utraciła moc obowiązującą na podstawie art. 100 pkt 3 ustawy z dnia z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99).

Kluczową dla rozstrzygnięcia tej sprawy jest wykładnia art. 128 ust. 4 i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., które były podstawą uchylonej przez Wojewodę decyzji Starosty w sprawie ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia korzystania z prawa własności nieruchomości z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości na skutek lokalizacji infrastruktury i z tytułu skutków spowodowanych obowiązkiem udostępnienia nieruchomości.

Zgodnie z treścią art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Przepis ten w ust. 4 stanowi, że odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Stosownie zaś do art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji przyjął, że przepis ten znajduje zastosowanie także do ograniczenia praw w sytuacji, gdy brzmienie tego przepisu wskazuje na odszkodowanie za pozbawienie praw, w kontekście wyraźnego normatywnego rozróżnienia pojęć: pozbawienie i ograniczenie (art. 112 ust. 2 u.g.n.). Przesądzenie zakresu stosowania cytowanego przepisu powinno mieć bezpośredni wpływ na uznanie, czy w obecnym stanie prawnym mógł on stanowić podstawę rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za wywłaszczenie dokonane w oparciu o art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku. Na podstawie bowiem tego przepisu, dochodziło jedynie do ograniczenia (a nie pozbawienia) praw właściciela nieruchomości przez zakładanie i przeprowadzanie na nieruchomościach – na podstawie stosownych zezwoleń – prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy) zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzeń technicznych łączności i sygnalizacji, a także innych podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Powołany przepis ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Zgodnie zaś z art. 132 ust. 6 u.g.n. obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych m.in. w art. 124 u.g.n. (obejmujących swą dyspozycją zdarzenia regulowane w art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku) oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu, obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n. (m.in. przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej).

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy uprawnionym do odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku oraz art. 128 ust. 4 u.g.n., może być aktualny (każdoczesny) właściciel nieruchomości, czy tylko właściciel gruntu, który doznał ograniczenia tego prawa.

Skład orzekający podziela zaprezentowany przez Wojewodę [...] pogląd w sprawie.

W ocenie Sądu, przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uprawnia starostę do wydania odrębnej decyzji o ustaleniu odszkodowania, w związku z uprzednim wydaniem wobec nieruchomości decyzji wywołującej skutek ograniczenia praw, które do niej przysługiwały. Skutek tej decyzji w postaci ograniczenia prawa należy odnieść do podmiotu tego prawa ustalonego w czasie wydania tej decyzji. Współczesne regulacje dotyczące administracyjnoprawnego trybu ustalania odszkodowania za skutki decyzji powodującej ograniczenie prawa przysługującego do nieruchomości przez założenie na niej określonych urządzeń infrastruktury technicznej (np. art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 u.g.n.) stosuje się właśnie wtedy, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości doznał takiego ograniczenia z decyzji wydanej wobec tego podmiotu. Powołany art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. został zamieszczony wśród przepisów ustanawiających wyjątki od jednoczesnego orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. O obowiązywaniu zasady numerus clausus wyjątków świadczy brak w ustępie 5 sformułowania "w szczególności", co prowadzi do wniosku, że ustęp ten zawiera katalog obejmujący wszystkie sytuacje szczególne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym w ostatnich latach przeważa pogląd o możliwości zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów przeszłych, ale generalnie pogląd ten odnosi się do osób wywłaszczonych, będących adresatami decyzji wydanych w okresie minionym. Przyjęcie, że roszczenie następcy prawnego osoby dawniej wywłaszczonej ma charakter cywilny powodowałoby, że podlegałoby ono przedawnieniu, tak jak roszczenie cywilne (art. 118 Kodeksu cywilnego). Uznanie natomiast, że roszczenie dotyczące przyznania odszkodowania, nie ma w tym wypadku charakteru cywilnego powoduje to, że wprawdzie – jako prawo publicznoprawne, realizowane na drodze administracyjnej – nie podlega przedawnieniu, tym niemniej należy w takiej sytuacji wskazać na jakiej podstawie prawnej to prawo przysługuje następcy prawnemu. W przypadku praw o charakterze publicznoprawnym musi bowiem istnieć podstawa prawna wskazująca na przejście tego prawa na następców prawnych. Na przykład z mocy przepisów szczególnych – przysługują spadkobiercom (prawo dotyczące żądania zwrotu nieruchomości – art. 136 ust. 2 i 3 u.g.n. lub prawo do potwierdzenia rekompensaty – art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 2017 r. poz. 2097). Natomiast, odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu.

Zaprezentowany pogląd znajduje swoje potwierdzenie w przywołanych przez Wojewodę wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, które skład orzekający podziela czyniąc własnym stanowiskiem w sprawie (por. wyroki NSA z dnia: 29 maja 2019 roku, sygn. I OSK 740/19; z dnia 28 maja 2019 roku, sygn. I OSK 993/19; z dnia 11 grudnia 2018 roku, sygn. I OSK 4191/18; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z opisanych powodów Sąd ocenił, iż decyzja Wojewody [...] jest prawidłowa. W stanie faktycznym sprawy niniejszej brak jest podstaw prawnych do ustalenia w drodze decyzji administracyjnej na mocy art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. odszkodowania z tytułu wybudowania na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 1969 roku linii energetycznej na nieruchomości stanowiącej aktualnie współwłasność skarżących, którzy są spadkobiercami ówczesnego właściciela nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wyjaśnia, iż nie podziela stanowiska w niej zaprezentowanego z przyczyn wskazanych powyżej.

Konkludując skarga podlega oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm.).

dc