Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 396/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Zofia Borowicz /spr./ Sędzia WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant st. sekr. sąd. Urszula Smykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi Z. O. i P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej na usamodzielnienie się 1) ze skargi P. P. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego w K. z dnia [...] Nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) oddala skargę Z. O.; 4) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz skarżącego P. P. kwotę[...]/[...]/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną z upoważnienia Starosty Powiatowego w K. na podstawie art. 33 pkt 6, art. 43 ust. 1, art. 47a ust. 5 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm./ oraz § 7 ust. 4, § 14 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 października 2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich /Dz.U. Nr 120, poz. 1293/ odmówiono P. P. przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ustalił, że P. P. zwrócił się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie o przyznanie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie, którą to pomoc finansową chciałby przeznaczyć na remont domu należącego do dziadków. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie mieszka w tym domu i nie przedstawił żadnych dowodów poświadczających, że dziadkowie mieli zamiar przepisać go na jego rzecz.

Nadto organ stwierdził, że istnieje uzasadnione przypuszczenie, iż pomoc ta zostanie wykorzystana niezgodnie z celem. Decyzją tego organu z dnia [...] wnioskodawca otrzymał prawo do pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, jednakże pomoc ta została zawieszona decyzją z dnia [...] na okres 6 miesięcy, gdyż stwierdzono, że P. P. marnotrawił środki na gry komputerowe i nie uczęszcza na zajęcia szkolne, a zatem nie realizuje programu usamodzielnienia. Wskazano, że decyzja ta została utrzymana przez organ odwoławczy.

Natomiast podczas okresu zawieszenia pomocy, nie ustąpiły przyczyny jej zawieszenia, gdyż wnioskodawca nadal nie uczęszczał na zajęcia lekcyjne i praktyczne. Wskutek tego decyzją z dnia [...] odmówiono wnioskodawcy przyznania pomocy na kontynuowanie nauki. Organ wskazał, że w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] wnioskodawca podał, że porzucił szkołę, nie zamierza się uczyć. Nie podjął zatrudnienia.

Zatem w ocenie organu okoliczności te na gruncie powołanych na wstępie przepisów uzasadniają odmowę przyznania wnioskowanej pomocy pieniężnej.

W odwołaniu od tej decyzji wniesionym przez Z. O. babcię wnioskodawcy pełniącą funkcję rodziny zastępczej i P. P. powołano się na trudną sytuację wnioskodawcy spowodowaną jego chorobą wnosząc o udzielenie pomocy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał treść art. 33p ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. z 1998 r. Dz.U. Nr 64 poz. 414 ze zm./ oraz § 7 ust. 4 i 14 ust. 1 rozporządzenia MPiPS z dnia 9.10.2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich oraz specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze /Dz.U. Nr 120, poz. 1293/. Akceptując ustalenia organu I instancji co do stwierdzonego stanu faktycznego sprawy organ odwoławczy wskazał, że istnieje uzasadnione przypuszczenie, iż ewentualna pomoc na usamodzielnienie zostanie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, ponieważ marnotrawienie przyznanej pomocy na kontynuowanie nauki miało już miejsce.

Skoro z wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca porzucił szkołę i nie podjął zatrudnienia to spełnione zostały przesłanki z § 14 ust. 1 pkt 1 i 3 cyt. rozporządzenia skutkujące odmową przyznania pomocy na usamodzielnienie.

W skardze złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Z. O. i P. P. skarżący odwołali się do trudnej sytuacji finansowej i mieszkaniowej wnioskodawcy. Nadto podkreślili, że stan zdrowia skarżącego tzn. stwierdzone inwalidztwo, przyznana renta socjalna i trudności w uzyskaniu pracy uwzględniającej jego sytuację zdrowotną, czynią wniosek zasadnym. Wyjaśnili, że zakup komputera dla skarżącego nastąpił wobec sugestii nauczycieli szkoły, do której uczęszczał.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie prezentując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie sądowe nie zostało zakończone. Zatem stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ zwanej dalej p.s.a.

Stosownie do art. 33p ust.1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm./ w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, osoba, która osiągnęła pełnoletność w rodzinie zastępczej, zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomoc pieniężną na usamodzielnienie lub kontynuowanie nauki.

Z akt sprawy wynika, że P. P. w dniu [...] wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu pomocy na usamodzielnienie. W lakonicznym uzasadnieniu tego wniosku wskazał, że pieniądze chce przeznaczyć na remont domu dziadków, w którym będzie chciał mieszkać i się usamodzielnić.

Zatem w myśl art. 61 § 1 i 3 kpa przedmiotowy wniosek wszczął postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie. Oznacza to, że stosownie do uregulowań zawartych w § 17 ust. 1 rozporządzenia MPiPS z dnia 9.10.2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie... /Dz.U. Nr 120, poz. 1293/, które weszło w życie 11 listopada 2001 r., przepisy tego aktu mają zastosowanie w niniejszej sprawie.

W myśl § 7 ust. 4 cyt. rozporządzenia pomoc pieniężna na usamodzielnienie może być przyznana na zaspokojenie ważnej życiowej potrzeby osoby usamodzielnianej, w szczególności na polepszenie warunków mieszkaniowych /pkt 1/.

Warunkiem udzielenia pomocy, o której mowa w art. 33p ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jest zobowiązanie się osoby usamodzielnianej do realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia, zwanego "programem usamodzielnienia", opracowanego wspólnie z opiekunem, który to program m.in. określa sposób i formę pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych /§ 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 cyt. rozporządzenia/. Do zadań opiekuna należy zaś m.in. opiniowanie wniosku o pomoc pieniężną na usamodzielnienie /§ 5 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia/. Trzeba dodać, że także poprzednio obowiązujące rozporządzenie MPiPS z dnia 14.09.2000 r. w sprawie udzielania pomocy na kontynuowanie nauki, usamodzielnienie... /Dz.U. Nr 81, poz. 909/ w § 3 ust. 2 przewidywało opracowanie wspólnie z osobą usamodzielnianą indywidualnego programu usamodzielnienia i opiekuna, zasady udzielenia pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych /§ 4 ust. 1 pkt 5/ itp.

W ocenie Sądu postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone z uchybieniem powyższych uregulowań.

W aktach sprawy znajduje się jedynie kserokopia wniosku skarżącego i nie wynika z niego czy wobec skarżącego został opracowany program usamodzielnienia, a także aby przedmiotowy wniosek został zaopiniowany przez osobę, o której mowa w § 5 ust. 1 pkt 5 cyt. rozporządzenia.

Co prawda w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano, że skarżący nie uczęszcza na zajęcia szkolne, a zatem "nie realizuje programu usamodzielnienia", jednakże dokumentu takiego w aktach administracyjnych brak. Organy orzekające nie odniosły się bliżej do tego programu. Trudno więc stwierdzić aby ta fragmentaryczna ocena zawarta w uzasadnieniu decyzji organu I instancji była wystarczającą do uznania, że skarżący nie realizuje programu usamodzielnienia skoro jego treść nie jest znana. Ze złożonych do akt sprawy dokumentów oczywiście bezspornie wynika, że taka postawa skarżącego z pewnością uzasadniała nie tylko zawieszenie pomocy na kontynuowanie nauki, ale i odmowę dalszej pomocy na ten cel. Trafnie też zauważyły organy obydwu instancji, że takie działania skarżącego musiały być ocenione negatywnie. Niemniej według Sądu ta ocena działań skarżącego co do kontynuowania nauki nie jest wystarczająca do automatycznej oceny, iż w sprawie zostały spełnione w pełni przesłanki z § 14 ust. 1 pkt 1 i 3 cyt. rozporządzenia. Organy powołały się na fakt wynikający z wywiadu środowiskowego, że skarżący nie podjął zatrudnienia. Należy jednak zważyć, że skarżący w wywiadzie tym podał, iż ma zamiar poszukiwać pracy. Z załączonej do akt kserokopii decyzji Starosty Powiatowego w K. z dnia [...] wynika, że skarżącemu odmówiono uznania go za osobę bezrobotną. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że "nabył prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty szkoleniowej". Bliżej tej okoliczności organy orzekające nie wyjaśniły, a przecież fakt ten ma istotne znaczenie szczególnie przy uwzględnieniu, że skarżący uczęszczał poprzednio do Zespołu Szkół Zawodowych Specjalnych w C. /[...]/ Na sytuację zdrowotną skarżącego i występujące w związku z tym trudności w uzyskaniu zatrudnienia powoływano się też w odwołaniu.

Trzeba zauważyć, że z treści art. 43 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej wynika, że wywiad środowiskowy przeprowadza się także w celu przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie. W ust. 3 powołanego wyżej przepisu ustawodawca zawarł co prawda sformułowanie, że decyzja z zakresu świadczeń społecznych może być wydana po przeprowadzeniu wywiadu lub jego aktualizacji nie rzadziej niż 6 miesięcy. Jednakże analiza art. 43 ust. 3 i 3a cyt. ustawy wskazuje, że wydanie przedmiotowej decyzji powinno być poprzedzone przeprowadzeniem wywiadu lub jego aktualizacją w celu ustalenia wszystkich niezbędnych okoliczności istotnych dla rozstrzyganej kwestii. W aktach sprawy znajduje się kserokopia wywiadu środowiskowego, z której wynika, że został on przeprowadzony w dniu [...] a zatem przed złożeniem wniosku skarżącego o przyznanie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie. Wywiad ten nie wyjaśniał jednak kwestii związanych z sytuacją mieszkaniową skarżącego, a w szczególności w związku z jego planami co do zmiany miejsca zamieszkania w domu dziadków. Te okoliczności jak i sprawy związane z zatrudnieniem, stanem zdrowia ewentualnie ograniczeniami w zdobyciu zatrudnienia w związku z przyznaną skarżącemu rentą powinny były zostać wyjaśnione przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie.

Stosownie do art. 33p ust. 6 ustawy o pomocy społecznej organ właściwy w sprawie, może odmówić przyznania pomocy pieniężnej m.in. na usamodzielnienie w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Przepis § 14 ust. 1 cyt. rozporządzenia precyzuje przypadki powyższej odmowy wskazując m.in., że odmowa ta może mieć miejsce gdy istnieje uzasadnione przypuszczenie, iż pomoc pieniężna zostanie wykorzystana niezgodnie z celem na jaki została przyznana. Można odmówić tej pomocy także gdy osoba usamodzielniana porzuci naukę umożliwiającą jej przygotowanie zawodowe i nie podejmie zatrudnienia /pkt 3/.

Decyzja wydana w oparciu o art. 33p ust. 6 cyt. ustawy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nie może być dowolna, jej wydanie nie może nastąpić przy naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego traktującego o obowiązku dokładnego wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w powiązaniu ze słusznym interesem strony /por. wyrok NSA z dnia 9.10.1985 r. sygn. II SA 1346-1349/85 – niepubl./.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem w.w. reguł postępowania, a zatem art. 7, 10, 77 § 1 i 80 kpa. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie poprzez naruszenie w.w. przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit, c i 135 p.s.a. uchylił decyzje obydwu instancji ze skargi P. P., jako osoby uprawnionej do złożenia wniosku o przyznanie pomocy na usamodzielnienie a tym samym spełniającej wymogi art. 50 § 1 p.s.a.

Z uwagi na treść art. 152 psa Sąd orzekł też, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaś przy uwzględnieniu art. 210 § 1 p.s.a. orzekł o zwrocie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił natomiast skargę Z. O. z braku legitymacji do wniesienia skargi w rozpoznawanej sprawie.

Stosownie do art. 50 § 1 p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, a także prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym.

Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu.

Inaczej mówiąc skarżący musi mieć w złożeniu skargi interes prawny jako istnienie związku między sferą jego indywidualnych praw i obowiązków, a zaskarżonym aktem lub czynnością.

Aczkolwiek z uregulowań ustawy o pomocy społecznej wynika, że ma ona zastosowanie w stosunku do osób i rodziny, o których mowa w art. 1 i 2 tej ustawy, to nie oznacza to, że w każdej sprawie dotyczącej świadczeń pomocy społecznej prawa strony ma każdy członek rodziny.

Z treści art. 33p ust. 1 cyt. ustawy wynika, że o pomoc pieniężną na usamodzielnienie może ubiegać się po uzyskaniu pełnoletności m.in. osoba opuszczająca rodzinę zastępczą. Stosownie do § 9 ust. 1 cyt. rozporządzenia MPiPS z dnia 9.10.2001 r., uprawnionym do złożenia wniosku o udzielenie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie jest osoba usamodzielniana. Powyższe uregulowania prawne wskazują kto ma interes prawny w przedmiotowej sprawie czyli ma prawa strony, a zatem jest też uprawnionym do wniesienia skargi do Sądu.

Skarżąca Z. O. jest babcią P. P., który złożył wniosek w przedmiotowej sprawie. Pełniła ona funkcję rodziny zastępczej o jakiej mowa w art. 149 § 4 kro.

P. P. we [...] ukończył [...] lat.

Zgodnie z art. 170 kro opieka ustaje z mocy prawa, gdy małoletni osiągnie pełnoletność, co oznacza, że skarżąca nie pełni już funkcji rodziny zastępczej wobec swojego wnuka.

Z faktu, że jest jego wstępną, że była rodziną zastępczą, bądź tego, że wnuk obecnie u niej przebywa nie może ona wywodzić uprawnień do wniesienia skargi w niniejszej sprawie.

Na rozprawie sądowej Z. O. wyjaśniła, że P. P. nie jest ubezwłasnowolniony i nie ma opiekuna. Także stan zdrowia wnuka, fakt, że przebywając w jej domu niszczy jej rzeczy nie oznacza, że skarżąca ma interes prawny do wniesienia skargi.

Brak legitymacji do wniesienia skargi stanowi podstawę do jej oddalenia. Z tych zatem przyczyn skarga Z.O. została oddalona na podstawie art. 151 p.s.a.

SJ/