Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1636/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej V. A/S z siedzibą w H., D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1454/17 w sprawie ze skargi V. A/S z siedzibą w H., D. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie udzielenia patentu na wynalazek 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2) zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz V. A/S z siedzibą w H., D. 1500 (tysiąc pięćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1454/17, oddalił skargę V. A/S z siedzibą w H., D. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia patentu na wynalazek.

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia:

I

W dniu 12 grudnia 2003 r. V. A/S z siedzibą w H., D. (dalej: zgłaszająca lub skarżąca) zgłosiła do ochrony wynalazek pt. "Element obróbki blacharskiej i zespół obróbki blacharskiej" oznaczony numerem P. 377574, przy czym w wersji pierwotnej tytuł brzmiał "Arkuszowa obróbka blacharska do okien dachowych".

Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd Patentowy RP, UPRP, organ) odmówił udzielenia patentu na ww. wynalazek z powodu niespełnienia ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu zgodnie z art. 24 i art. 27 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej: p.w.p.). Według UPRP zgłaszająca w zgłoszeniu, a w szczególności w zastrzeżeniach patentowych, nie wskazała niezbędnych cech technicznych odnoszących się do przedmiotu zgłoszenia, które ujawniałyby istotę wynalazku w stopniu wystarczającym do jego zrealizowania i jednoznacznego powtarzalnego wykonania z jednakowym rezultatem.

Od powyższej decyzji zgłaszająca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z uzasadnieniem swojego stanowiska.

Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy decyzję z dnia 1 grudnia 2015 r.

UPRP podtrzymał swoje stanowisko, że zakres ochrony został ujęty w zgłoszeniu P.377574 ogólnie (użyte zwroty dotyczą bliżej nieokreślonych segmentów i środków i rozdzielających oraz zaczepów), bez wskazania kształtu i budowy konkretnych elementów (m.in. brak rysunków przekrojowych ilustrujących dokładnie cechy konstrukcyjne tych elementów). Zdaniem organu, w żądanym zakresie ochrony, zastrzegane informacje nie podają jednoznacznie ukształtowania, konstrukcji ani precyzyjnych cech technicznych tak aby można było jednoznacznie odtworzyć zgłaszany element i zespół. Urząd Patentowy RP wyjaśnił, że zgłoszone rozwiązanie nie jest dostatecznie ujawnione (art. 33 ust. 1 p.w.p.), gdyż nie podaje jednoznacznych informacji stanowiących wyróżniające cechy rozwiązania, a także przy wymogu art. 37 ust 1 p.w.p., zgodnie z którym uzupełnienia i poprawki do zgłoszenia wynalazku nie mogą wykraczać poza to co zostało ujawnione pierwotnie w dniu dokonania zgłoszenia - stanowi wadę nieusuwalną zgłoszenia.

Urząd Patentowy RP nie zgodził się z stwierdzeniem zgłaszającej, że zgłoszenie przedstawia wynalazek na tyle prosty, że "podawanie jego cech szczególnych, ponad te cechy techniczne, które zostały określone w zastrzeżeniach, nie jest konieczne i samo przez się daje się realizować w sposób łatwy i powtarzalny, a już tym bardziej w oparciu o załączone figury". Jak stwierdził organ, redakcja zastrzeżeń patentowych, określonych w art. 31 ust 1 pkt 3 p.w.p., jest niezwykle istotna, ze względu na to, że funkcją zastrzeżenia patentowego jest wyznaczenie zakresu ochrony przez podanie zasadniczych (znamiennych) cech wynalazku, które to cechy mają odróżnić wynalazek od wcześniejszego stanu techniki, jak również powinny odpowiadać technicznemu wkładowi zgłoszonego wynalazku do istniejącego stanu techniki.

Urząd Patentowy RP nie zgodził się z zarzutami zgłaszającej w zakresie naruszenia art. 24, 27 i 49 p.w.p. i art. 7, 8, 9, 11, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Organ uznał, że zgłaszany wynalazek nie jest ujawniony wystarczająco do jego zrealizowania i jednoznacznego powtarzalnego (z jednakowym rezultatem) wykonania. Zgłaszająca miała czas na wypowiedzenie się w tej sprawie i uzupełnienia dokumentacji. Decyzja została podjęta na podstawie obszernie zgromadzonych materiałów w tym argumentacji i dowodów nadesłanych przez zgłaszającą. Uzasadnienie decyzji było obszerne i dokładnie odnosiło się do zgromadzonych w sprawie dowodów i wszelkich wątpliwości zgłaszającej wysuwanych w czasie postępowania.

Ponadto odnosząc się do argumentacji zgłaszającej w zakresie powoływania się na inne swoje zgłoszenie nr P.372892, które uzyskało ochronę patentową PL 205337 B1, organ uznał, że nie będzie odnosił się do tego argumentu, bowiem zgłoszenie to nie było przedmiotem niniejszej sprawy. Każde postępowanie przed Urzędem Patentowym RP jest odrębne.

Organ wyjaśnił również, że rozwiązanie może nadawać się do stosowania, jeżeli jest rozwiązaniem pozwalającym na osiągniecie rezultatu bez potrzeby przekraczania zwyczajnych zabiegów adaptacyjnych. Zgłoszenie P.377574 nie ujawnia wszystkich potrzebnych informacji, które pozwoliłyby znawcy dane rozwiązanie stosować. Ujawnione w zgłoszeniu P.377574 informacje nie podają jednoznacznie cech konstrukcyjnych ani innych konkretnych cech budowy i ich wzajemnych połączeń, tak aby można było jednoznacznie odtworzyć zgłaszany przedmiot. Zgłaszająca wskazała jedynie ogólnie z nazwy poszczególne części (np. segmenty, środki rozdzielające, części brzegowe) elementu obróbki blacharskiej i zespołu obróbki blacharskiej i (segmenty, zaczepy) i bardzo nieprecyzyjnie ich usytuowanie względem siebie i dachu. Organ podtrzymał swoje stanowisko, że na podstawie informacji zawartych w dokumentacji zgłoszenia P. 377574 znawca nie byłby w stanie wynalazku zastosować bez potrzeby dokonywania rozwiązań dodatkowych.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła zgłaszająca.

Sąd I instancji oddalając skargę wskazał, że z ustawowej definicji wynalazku, zawartej w art. 24 p.w.p. wynika, że warunkiem jego opatentowania jest nowość rozwiązania, posiadanie poziomu wynalazczego, a także przemysłowa stosowalność, przy czym powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie. Brak którejkolwiek z nich skutkuje wydaniem decyzji odmownej na zgłoszone rozwiązanie. Zgodnie zaś z art. 27 p.w.p. wynalazek uważany jest za nadający się do przemysłowego stosowania, jeżeli według wynalazku może być uzyskiwany wytwór lub wykorzystany sposób w rozumieniu technicznym, w jakiejkolwiek działalności przemysłowej, nie wykluczając rolnictwa. Zatem w świetle tego przepisu stosowalny jest wynalazek, który może być w sposób powtarzalny stosowany z identycznym skutkiem. Powinien zatem spełniać cztery zasadnicze wymogi systemowe: 1) wymóg zupełności (kompletności), 2) wymóg nadawania się do użytku, 3) wymóg powtarzalności rezultatu stosowania wynalazku, 4) wymóg należytego ujawnienia wynalazku. Innymi słowy, wynalazek musi zawierać (a zgłoszenie ujawniać) wszystkie środki techniczne niezbędne dla jego stosowania, aby osiągnąć zamierzony efekt.

WSA nie podzielił słuszności zarzutów skargi odnośnie naruszenia przez organ art. 7, 8, 9, 10 § 1, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem tylko takie naruszenie przepisów postępowania skutkuje - w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) - uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wbrew twierdzeniom zgłaszającej Urząd Patentowy RP rozpatrując zgłoszenie P.377574 przedsięwziął wszystkie możliwe proceduralne czynności mające na celu wyczerpujące wyjaśnienie przedmiotowej sprawy. Organ, działając w oparciu o art. 49 ust. 2 p.w.p. kilkakrotnie informował i obszernie wyjaśniał zgłaszającej istniejące przeszkody do uzyskania patentu na zgłoszone rozwiązanie P. 377574. Zgłaszająca miała wyznaczone terminy do zajęcia stanowiska. Za każdym razem składała poprawioną wersję materiałów zgłoszeniowych. Natomiast wydając zaskarżone decyzje Urząd Patentowy RP miał na uwadze całość zgłoszenia.

Sąd I instancji zgodził się z organem, że zgłaszająca ostatecznie nie usunęła wskazanych przez niego braków w zgłoszeniu przez co nie było wszystkich przesłanek do udzielenia patentu na zgłoszone rozwiązanie.

W ocenie WSA Urząd Patentowy RP należycie wykazał, że ujawnione w zgłoszeniu P.377574 informacje nie podają jednoznacznie cech konstrukcyjnych ani innych konkretnych cech budowy i ich wzajemnych połączeń, tak aby można było jednoznacznie odtworzyć zgłaszany przedmiot. Zgłaszająca podała jedynie ogólne z nazwy poszczególne części takie jak zaczepy, segmenty, środki obróbki blacharskiej oraz nieprecyzyjne ich usytuowanie względem siebie i dachu. Szczegółowe rozważania na ten temat organ zawarł w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r., która następnie została utrzymana w mocy kolejną decyzją z dnia [...] maja 2017 r.

Mając na uwadze dokładne wyjaśnienia organu, Sąd I instancji w całości zgodził się ze stanowiskiem UPRP, że przedstawione przez zgłaszającą rozwiązanie nie jest zupełne albowiem nie pozwala na osiągnięcie rezultatu bez potrzeby dokonywania rozwiązań dodatkowych, przekraczających zwyczajne zabiegi adaptacyjne. W tym stanie rzeczy organ nie naruszył art. 24 i 27 p.w.p., albowiem przekonywująco wykazał, że ze względu na brak spełnienia przesłanki stosowalności należy odmówić ochrony samej koncepcji rozwiązania w sytuacji, gdy zamierzonego celu nie można osiągnąć bez dalszej działalności twórczej. Ochrona patentowa może być bowiem nadana tylko na konkretne, ujawnione rozwiązania scharakteryzowane cechami technicznymi tj. usytuowaniem poszczególnych części i ich wzajemnym powiązaniem (w kategorii "urządzenie") oraz czynnościami oddziaływującymi na materie (w kategorii "sposób").

II

W skardze kasacyjnej zgłaszająca zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), ewentualnie w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., przez:

- nieuwzględnienie, że decyzja została wydana w oparciu o art. 49 ust. 1 p.w.p. w brzmieniu nieobowiązującym w dniu wydania decyzji, tj. [...] grudnia 2015 r., na co wskazano w jej sentencji (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1410), podczas gdy [...] grudnia 2015 r. weszła w życie zmiana p.w.p. wynikająca z ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Prawo własności przemysłowej i zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1266) nowelizująca, m.in. art. 49 ust. 1 p.w.p., czego nie wziął pod uwagę Urząd Patentowy RP, a zatem wydał decyzję w oparciu o przepis w nieobowiązującym brzmieniu, które to uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem w razie przeprowadzenia kontroli decyzji organu powinien zapaść wyrok uchylający zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą;

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez:

- niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz bezkrytyczne przyjęcie stanowiska Urzędu Patentowego RP, w szczególności w zakresie stanu faktycznego sprawy, czego wyrazem jest ograniczenie się w uzasadnieniu do powtórzenia wybranych fragmentów argumentacji organu i jedynie zaaprobowanie ustaleń organu przy jednoczesnym ograniczeniu swojego stanowiska do stwierdzenia, że: "Sąd w całości zgodził się ze stanowiskiem, iż przedstawione przez Skarżącego rozwiązanie nie jest zupełne albowiem nie pozwala na osiągnięcie rezultatu bez potrzeby dokonywania rozwiązań dodatkowych, przekraczających zwyczajne zabiegi adaptacyjne. W tym stanie rzeczy organ nie naruszył art. 24 i 27 p.w.p. ...",

- nierozpoznanie zarzutów skargi z dnia 30 czerwca 2017 r. podniesionych przez zgłaszającą w jej uzasadnieniu, czego wyrazem jest brak odniesienia się przez Sąd do poszczególnych zarzutów, twierdzeń i argumentów zgłaszającej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i zaaprobowanie w całości decyzji organu wydanych z naruszeniem prawa oraz brak wyjaśnienia, dlaczego argumenty jednej ze stron Sąd I instancji uznał za prawidłowe, pomijając argumenty drugiej strony, co uniemożliwia zgłaszającej zrozumienie motywów rozstrzygnięcia Sądu I instancji i tym samym uniemożliwia merytoryczną polemikę z treścią rozstrzygnięcia, a Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę instancyjną wyroku;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a. i art. 49 p.w.p., art. 11 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 2 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 24, 27 i 49 ust. 1 p.w.p. poprzez nieuwzględnienie skargi i jej oddalenie, pomimo tego, że Urząd Patentowy RP:

- nie dokonał całościowej i wnikliwej oceny argumentów zgłaszającej i zebranego materiału dowodowego, a w szczególności nie odniósł się do szeregu kwestii podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (m.in. takich jak: brak przedstawienia jednoznacznych żądań i zarzutów tak, aby umożliwić zgłaszającej sprostanie oczekiwaniom organu, wystosowanie nowego zarzutu względem rozwiązania dopiero na etapie wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. uniemożliwiając zgłaszającej zajęcie stanowiska, okoliczność, że gdyby rozwiązanie według przedmiotowego wynalazku nie było dostatecznie ujawnione to niemożliwe byłoby przygotowanie raportu z badań PCT, na który Urząd Patentowy RP powołał się w swoim piśmie z dnia 17 lipca 2014 r.,

- nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do argumentacji zgłaszającej zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jak również w pismach z dnia 9 września 2016 r., 12 września 2016 r., 19 stycznia 2017 r. czy też 24 maja 2017 r.,

- we wszystkich pismach Urząd Patentowy RP zarzuty merytoryczne przeplatał z zarzutami w kwestii braków formalnych przez co te zarzuty były nieprecyzyjne i nie pozwalały zgłaszającej na pełne zrozumienie oczekiwań Urzędu Patentowego RP,

- pominął w zaskarżonej decyzji istotny argument o bezzasadności zarzutu rzekomego braku rysunków przekrojowych,

- niedostatecznie wyjaśnił wątpliwości co do istoty zgłoszonego rozwiązania, pomimo obszernej korespondencji poprzedzającej wydanie zaskarżonych decyzji i nie analizował oraz nie odnosił się do nowych twierdzeń zgłaszającej, w tym do dokonywanych modyfikacji zgłoszenia, każdorazowo ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że "rozwiązanie nie może uzyskać ochrony patentowej",

- w decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. organ powołał nowy zarzut, do którego zgłaszająca nie mogła się odnieść przez co Urząd Patentowy RP naruszył nie tylko zasadę czynnego udziału stron, ale także art. 49 ust. 2 p.w.p., a obowiązek umożliwienia stronie zajęcia stanowiska był realizowany jedynie pozornie,

- nie wskazał dostatecznie precyzyjnie podstawy prawnej odmowy udzielenia patentu, wskazując jedynie ogólnie na art. 24 i 27 p.w.p. w zw. z art. 49 ust. 1 p.w.p., nie określając, czy podstawą odmowy jest art. 49 ust 1 pkt 1 p.w.p., czy art. 49 ust. 1 pkt 2, a w konsekwencji nie uwzględnił treści przepisu art. 49 p.w.p. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r., pomijając to, iż w tym obowiązującym brzmieniu przepis ten daje podstawę organowi do odmowy udzielenia patentu, jeżeli stwierdzi, że 1) nie zostały spełnione warunki wymagane do uzyskania patentu lub 2) wynalazek nie został ujawniony w sposób wystarczający, a zatem organ miał obowiązek konkretnie wskazać, w oparciu o którą z tych ww. przesłanek odmawia udzielenia patentu,

- nie wykazał konkretnych przeszkód, jakie rzekomo uniemożliwiłby znawcy urzeczywistnienie wynalazku objętego zgłoszeniem, podczas gdy ciężar dowodu w zakresie przesłanek zdolności patentowej wynalazku w postępowaniu zgłoszeniowym ciąży na organie,

- nie rozpatrzył w sposób należyty charakteru i zakresu zmian w zastrzeżeniach wynalazku, dokonanych w toku postępowania przez zgłaszającą oraz wpływu dokonanych zmian na ocenę przesłanek zdolności patentowej zgłoszonego wynalazku,

- naruszył w decyzji z dnia [...] maja 2017 r. w sposób rażący przepis art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak - zarówno w sentencji, jak i w uzasadnieniu swego stanowiska - wskazania podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia, na której się oparł, oraz poprzez brak ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji do argumentacji i wniosków strony postępowania przedstawionych zarówno w toku postępowania, jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także brak przedstawienia spójnego i logicznego uzasadnienia, w sposób niebudzący wątpliwości i tym samym pozwalający stwierdzić, na czym organ opiera swoje stanowisko wyrażone w rozstrzygnięciu decyzji, co również narusza wynikającą z art. 8 k.p.a. zasadę budowania zaufania do organów władzy państwowej, które to uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem w razie prawidłowej kontroli decyzji organu, przeanalizowania i uwzględnienia przez Sąd I instancji zarzutów przedstawionych w skardze powinien zapaść wyrok uchylający zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą,

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 24, 27 i art. 49 ust. 1 p.w.p. poprzez nieuwzględnienie skargi i jej oddalenie, pomimo tego, że Urząd Patentowy RP:

- przeprowadził błędną wykładnię art. 27 p.w.p. i art. 24 p.w.p. i uznał, że brak ujawnienia wynalazku jest tożsamy z brakiem przemysłowej stosowalności wynalazku,

- niewłaściwie zastosował art. 24 p.w.p., art. 27 p.w.p. i uznał, że zgłoszony wynalazek nie spełniał kryterium zdolności patentowej, w tym przemysłowej stosowalności, a w szczególności ujawnienia rozwiązania, które to uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem w razie prawidłowej kontroli decyzji organu, przeanalizowania i uwzględnienia przez Sąd I instancji zarzutów przedstawionych w skardze powinien zapaść wyrok uchylający zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

2. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 27 i art. 24 p.w.p. przez ich błędną wykładnię, m.in. poprzez uznanie, że brak ujawnienia wynalazku jest tożsamy z brakiem przemysłowej stosowalności wynalazku,

b) art. 24 oraz art. 27 p.w.p. przez niewłaściwe zastosowanie poprzez uznanie, że zgłoszony wynalazek nie spełniał kryterium zdolności patentowej, w tym przemysłowej stosowalności, a w szczególności ujawnienia rozwiązania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują.

Przedmiotem kontroli jest wyrok Sądu I instancji, który oddalił skargę zgłaszającej na zaskarżoną decyzję UPRP utrzymującą w mocy decyzję tego organu w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek z uwagi na niespełnienie wymogów z art. 24 i art. 27 p.w.p.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie za trafny należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazany w pkt 1 lit. b) petitum skargi kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie tego przepisu poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku przez Sąd I instancji w zakresie: niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz bezkrytyczne przyjęcie stanowiska Urzędu Patentowego RP, w szczególności w zakresie stanu faktycznego sprawy, czego wyrazem jest ograniczenie się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyłącznie do powtórzenia wybranych fragmentów argumentacji organu oraz nierozpoznanie zarzutów skargi podniesionych przez zgłaszającą, brak odniesienia się przez Sąd do poszczególnych zarzutów, twierdzeń i argumentów zgłaszającej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zaaprobowanie w całości decyzji organu oraz brak wyjaśnienia, dlaczego argumenty jednej ze stron Sąd I instancji uznał za prawidłowe, pomijając argumenty drugiej strony, co uniemożliwia zgłaszającej zrozumienie motywów rozstrzygnięcia Sądu I instancji i tym samym uniemożliwia merytoryczną polemikę z treścią rozstrzygnięcia, a Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę instancyjną wyroku.

W ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej regulacji prawnej. W myśl tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie.

Uzasadnienie wyroku, stanowiąc integralną część rozstrzygnięcia sądowego realizuje istotne, przypisane mu funkcje, w tym funkcję perswazyjną oraz funkcję kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda tego, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej (zob. wyrok NSA z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 620/11; wyrok NSA z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt II GSK 661/14).

Uzasadnienie wyroku w każdym przypadku powinno być jasne i przekonywujące dla strony, która wnosiła o jego sporządzenie, a ponadto nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego w razie wniesienia skargi kasacyjnej, że zaskarżone orzeczenie zostało podjęte po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione. Ponieważ Sąd II instancji w zasadzie opiera się na ustaleniach Sądu I instancji i jest związany granicami skargi kasacyjnej, kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia sprowadza się w praktyce do analizy i oceny postępowania Sądu I instancji, przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Jak wynika z orzecznictwa NSA wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z dnia: 7 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 1839/17; 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 5209/16; 3 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1488/15). W tym miejscu przypomnieć należy, że jak wynika z orzecznictwa NSA zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skuteczny tylko wtedy, gdy uzasadnienie wyroku sporządzone zostało w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności gdy nie zawiera któregoś z wymienionych w przepisie elementów konstrukcyjnych albo nie pozwala w sposób pewny ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny. Treść uzasadnienia powinna umożliwić prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności lub braku zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Nie jest bowiem możliwa kontrola orzeczenia, którego elementy wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. formułuje się w sposób lakoniczny, niejasny czy nielogiczny (zob. wyroki NSA z: 10 lipca 2012 r., II GSK 1807/11; 17 lutego 2012 r., II FSK 1547/10; 19 marca 2012 r., II GSK 85/11; 12 stycznia 2012 r., II FSK 1301/10; 10 października 2007 r., II GSK 204/07; 18 października 2011 r., II FSK 173/11; 15 czerwca 2010 r., II OSK 986/09; 4 listopada 2008 r., II FSK 1041/07; 9 marca 2006 r., II OSK 632/05; A. Jakubowski, Konsekwencje prawotwórstwa sądów administracyjnych dla uzasadnień wydawanych przez nie orzeczeń i ich publikacji, CASUS 2013/4/51-57; M. Kiełbowski, Zarzuty wobec uzasadnienia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Glosa do uchwały siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, Przegląd Podatkowy 2011, nr 11, s. 51 - 55). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Przenosząc te uwagi na treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji nie przedstawił stanu sprawy, jak również nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia na tle konkretnego stanu faktycznego. Całkowicie niezrozumiałe jest wskazanie przez Sąd I instancji w uzasadnieniu art. 11 p.w.p., który to przepis dotyczy kwestii niezwiązanej z rozpoznawaną sprawą, gdyż odnosi się do podmiotu lub podmiotów prawa do uzyskiwania patentu na wynalazek. Wskazać przy tym należy, że obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem (art. 3 § 1 p.p.s.a.). W uzasadnieniu sporządzonym przez Sąd I instancji brak jest jakiegokolwiek przytoczenia ustaleń dokonanych przez Urząd Patentowy RP, jak również ich oceny w zakresie zgodności z prawem. Sąd I instancji bardzo lakoniczne odniósł się do zarzutów wskazanych w skardze, co polegało w istocie na jednozdaniowym arbitralnym stwierdzeniu, że nie doszło do naruszenia wskazanym przez zgłaszającą przepisów zarówno prawa procesowego, jak i prawa materialnego. Zabrakło w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazania istoty sporu, a także stanowiska zgłaszającej wynalazek i jej polemiki z organem, wynikającej z wielu pism do niego kierowanych. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest odniesienia do argumentów prezentowanych zarówno przez skarżącą, jak i przez organ oraz wyjaśnienia, dlaczego argumenty organu, a nie skarżącej, Sąd uznał za prawidłowe. Tym bardziej, że zgłaszająca w toku postępowania o udzielenie patentu przedkładała Urzędowi Patentowemu RP kilka kolejnych wersji zgłoszenia, zawierającego kolejną wersję zastrzeżeń patentowych, zaś organ – pomimo wprowadzonych zmian – stale utrzymywał, że zakres ochrony został ujęty w zgłoszeniu ogólnie, bez wskazania kształtu i budowy konkretnych elementów, a także określenia usytuowania poszczególnych części względem siebie oraz ich wzajemnych powiązań.

Sąd I instancji nie wyjaśnił i nie podał motywów swojego rozstrzygnięcia podzielającego stanowisko UPRP o odmowie udzielenia patentu na zgłoszone rozwiązanie. Tak przeprowadzona ocena stanu faktycznego sprawy pozwoliłaby bowiem stronom postępowania sądowego poznać sposób rozumowania i argumentacji Sądu, a w dalszej perspektywie umożliwiałaby dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej. Przeprowadzenie takiej oceny przez NSA nie jest jednak możliwe, gdyż uchybienia są na tyle istotne, że uniemożliwiają dokonanie kontroli instancyjnej objętego skargą kasacyjną wyroku.

Sąd I instancji nie odniósł się do stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Nie przedstawił istoty rozwiązania zgłoszonego w celu uzyskania patentu, nie odniósł się do zastrzeżeń patentowych stanowiących najważniejszą część dokumentacji zgłoszeniowej wynalazku, która stanowi podstawę do oceny zdolności patentowej przedmiotu zgłoszenia w postępowaniu o udzielenie patentu. Uzasadnienie Sądu I instancji powinno się zaczynać od przedstawienia rozwiązania, na które ma być udzielony patent oraz jego przynależności do kategorii określanej mianem wynalazku. Ocena, czy zgłoszone przez zgłaszającą rozwiązanie stanowi wynalazek jest podstawową przesłanką zdolności patentowej, a zatem pierwszym etapem kwalifikacji prawnopatentowej jest ustalenie, czy należy ono do kategorii wynalazków. Jest to etap odrębny od następujących po nich ustaleń dotyczących pozostałych przesłanek zdolności patentowej, tzn. nowości, poziomu wynalazczego i przemysłowej stosowalności, o których mowa w art. 24 p.w.p. (zob. M. du Vall, H. Żakowska-Henzler, Wynalazek (w:) System Prawa Prywatnego. Prawo własności przemysłowej, t. 14A, red. R. Skubisz, wyd. 2, Warszawa 2017, s. 358). Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje, że tej kolejności oceny nie dopełnił Sąd I instancji, gdyż zamiast poddać w pierwszej kolejności ocenie zgłoszone rozwiązanie pod kątem jego kwalifikacji jako wynalazku, sprawdzenia jego technicznego charakteru przez organ i odniesienia się do wskazanych w zgłoszeniu zastrzeżeń patentowych, Sąd I instancji nieprawidłowo przystąpił do oceny przesłanki przemysłowej stosowalności z art. 27 p.w.p. Co istotne ocena sprawdzenia charakteru jest samodzielnym kryterium uznania rozwiązania za wynalazek i wyprzedza badanie nowości, poziomu wynalazczego i przemysłowej stosowalności. Przesłanki te bowiem powinny być badane i oceniane dopiero po stwierdzeniu, że zgłoszone rozwiązanie ma charakter techniczny, rozwiązanie jest zupełne i ujawnia wynalazek w sposób umożliwiający zbadanie przesłanek z art. 24 p.w.p. Co istotne przesłanki zdolności patentowej powinny być badane i oceniane w kolejności wskazanej w art. 24 p.w.p., nie zaś w dowolnej kolejności, jak to uczynił Sąd I instancji rozpoczynając swoje rozważania od wymogu przemysłowej stosowalności z art. 27 p.w.p.

Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że Sąd I instancji nie wywiązał się z obowiązków procesowych, określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a., a w konsekwencji zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej, iż sporządzone przez Sąd I instancji uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów wynikających z art. 141 § 4 p.p.s.a., przez co naruszony został ten przepis w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji nie wskazał bowiem, dlaczego uważa, że stanowisko Urzędu Patentowego RP w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek jest zgodne z prawem, nie odniósł się do zawartych w tym zakresie w skardze zarzutów, a tym samym uniemożliwił ocenę przez Naczelny Sąd Administracyjny przyjętego przez siebie sposobu rozumowania, a zarazem dokonanie kontroli prawidłowości zawartego w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięcia.

W tym miejscu należy również podkreślić, że przedstawione wyżej stanowisko uzasadnia tezę, że stwierdzone uchybienie przepisowi art. 141 § 4 p.p.s.a w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyni bezprzedmiotowym zajmowanie się pozostałymi zarzutami skargi kasacyjnej.

Z powyższych względów, uwzględniając skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. § 11 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1431). Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił przy tym, że pełnomocnik strony skarżącej, który sporządził skargę kasacyjną prowadził sprawę w postępowaniu przed Sądem I instancji.