Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1193/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A. T. i R.G. przy udziale S. P., M.B., K. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości stowarzyszenia z tytułu ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych 1. uchyla decyzję w zaskarżonej części, tj. w części dotyczącej A.T. i R. G.; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A.T. i R.G. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.T. i R.G. (dalej jako: "skarżący" lub "strony") jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Prezes ARiMR", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z [...] r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (dalej jako: "Dyrektor Oddziału" lub "organ I instancji") z [...] listopada 2017 r., nr [...] o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu [...] w [...] (dalej jako: "stowarzyszenie") za zaległości stowarzyszenia w kwocie [...] zł wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

W wyniku uwzględnienia wniosków stowarzyszenia o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie kosztów związanych z utworzeniem grupy producentów i prowadzeniem działalności administracyjnej oraz o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie części kwalifikowanych kosztów inwestycji ujętych w zatwierdzonym planie dochodzenia do uznania wraz z załącznikami za okres od 9 grudnia 2007 r. do 8 grudnia 2008 r. i od 9 grudnia 2008 r. do 8 grudnia 2009 r. Dyrektor Oddziału decyzjami z [...] czerwca 2009 r., nr [...] i z [...] lipca 2010 r., nr [...] przyznał wnioskodawcy pomoc finansową odpowiednio w wysokości [...] zł i [...] zł. Płatności zostały zrealizowane.

Po przeprowadzeniu kontroli w stowarzyszeniu organ I instancji wszczął postępowanie i decyzją z [...] lipca 2014 r. nr [...] ustalił stowarzyszeniu kwotę nienależnie pobranych środków finansowych w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami. Podstawą żądania zwrotu środków wskazanych w decyzji było stwierdzenie zbycia przez stowarzyszenie części przedmiotów refundowanych przez ARiMR przed upływem 5 lat od dnia nabycia narzędzia oraz 10 lat od dnia nabycia lub oddania do użytku budynku lub budowli, 10 lat od dania nabycia gruntu.

W wyniku rozpoznania odwołania Prezes ARiMR decyzją z [...] października 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 29 października 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 170/15 odrzucił skargę stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 21 marca 2017 r., sygn. akt II GZ 192/17 oddalił zażalenie od ww. postanowienia.

Z uwagi na brak zwrotu określonych ww. decyzją środków, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] na wniosek Dyrektora Oddziału wszczął wobec stowarzyszenia postępowanie egzekucyjne w trybie administracyjnym. W związku z bezskutecznością egzekucji, [...] sierpnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stowarzyszenia.

W związku z powyższym, zawiadomieniem z [...] października 2016 r. organ I instancji poinformował S.P. , A.T., M.B., K.S. i R.G. o wszczęciu z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości stowarzyszenia. Postępowania były przeprowadzone łącznie wobec powyższych członków zarządu.

Decyzją z [...] listopada 2016 r. nr [...] Dyrektor Oddziału orzekł o solidarnej odpowiedzialności wchodzących w skład zarządu stowarzyszenia ww. osób za zaległości tego podmiotu w kwocie [...] zł.

W wyniku rozpoznania odwołań wszystkich ww. osób, Prezes ARiMR decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] uchylił w całości decyzję organu I instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji winien ustalić, kto na datę doręczenia ostatecznej decyzji o ustaleniu nienależnie pobranych płatności pełnił funkcję członka zarządu stowarzyszenia. Podkreślił, że ustalenie tej okoliczności w oparciu od wpis do Krajowego Rejestru Sądowego może prowadzić do błędnych wniosków, gdyż sam wpis ma charakter deklaratoryjny.

W wyniku przeprowadzenia dodatkowego postepowania wyjaśniającego Dyrektor Oddziału decyzją z [...] listopada 2017 r. ponownie orzekł o solidarnej odpowiedzialności S.P. , A.T., M.B., K.S. i R.G. wchodzących w skład zarządu stowarzyszenia za zaległości tego podmiotu w kwocie [...] zł wraz z odsetkami i kosztami upomnienia.

W wyniku rozpoznania odwołań S.P. , A.T., M.B., K.S. i R.G. Prezes ARiMR decyzją z [...] r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że prowadząc postępowanie w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości stowarzyszenia organ w pierwszej kolejności powinien stwierdzić istnienie przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności, a dopiero w przypadku ich stwierdzenia rozważyć, czy strona postępowania w sposób wiarygodny przedstawiła okoliczności egzoneracyjne.

Podkreślił, że przesłanki pozytywne zostały w sprawie spełnione, gdyż postępowanie zostało wszczęte po powstaniu zaległości wynikającej z ostatecznej decyzji orzekającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. W ocenie Prezesa ARiMR organ I instancji w prawidłowy sposób wykazał brak możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku stowarzyszenia, gdyż prowadzona egzekucja okazała się bezskuteczna.

Zauważył także, że ze zgromadzonych akt wynika, iż na dzień [...] listopada 2014 r. zarząd [...] w P. (KRS [...] ) tworzyli: P.S.(przewodniczący), T.A.(skarbnik), B.M.(wiceprzewodniczący), S.K.(sekretarz) i G.R.(członek). Organ odwoławczy podkreślił, że ostatniego wpisu w KRS dokonano [...] stycznia 2008 r.

Organ odwoławczy odnosząc się do argumentacji A.T. i R.G. , że nie mieli oni faktycznego wpływu na prowadzenie spraw stowarzyszenia i złożyli rezygnację z pełnionych funkcji w zarządzie podkreślił, że odpowiedzialność członka zarządu koreluje wyłącznie z okresem pełnienia obowiązków i obejmuje co do zasady osoby pełniące funkcje członka zarządu danej osoby prawnej bez względu na zakres ich obowiązków, dziedziny funkcjonowania firmy jakie im formalnie powierzono i jakie nadzorowali faktycznie. Stwierdził, że przy ustalaniu przesłanki "pełnienia funkcji" nie ma znaczenia rodzaj stosunku prawnego łączącego członka zarządu ze stowarzyszeniem, czy też w jakim zakresie faktycznie spełnia swoje obowiązki. Ustawodawca w żaden sposób nie różnicuje w art. 116 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: "op") odpowiedzialności członków zarządu, którzy w rzeczywistości zajmują się sprawami stowarzyszenia i tych, którzy zajmują bierną postawę. Ich powołanie w skład zarządu definiuje kierowanie działaniami osoby prawnej. Ponadto, w ocenie Prezesa ARiMR, jest oczywiste, że sprawowanie funkcji członka zarządu jest dobrowolne – więc w każdej chwili można złożyć rezygnację, dlatego też bierna postawa prawidłowo powołanego członka zarządu stowarzyszenia może skutkować dla niego negatywnymi konsekwencjami, gdyż nie będzie mógł się uwolnić od odpowiedzialności wykazując, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości.

Prezes ARiMR stwierdził, że z treści oświadczeń A.T. (brak daty sporządzenia dokumentu) i R.G. (z [...] października 2014 r.) dotyczących rezygnacji z funkcji członka zarządu stowarzyszenia nie wynika wprost, że złożyli je z uwagi na brak możliwości wykonywania obowiązków członka zarządu. Niemożność uzyskania informacji niezbędnych do ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego stowarzyszenia, a w konsekwencji niemożność pełnienia funkcji członka zarządu nie mogą zwalniać z odpowiedzialności podatkowej. W ocenie organu odwoławczego tezie o braku dostępu do dokumentów stowarzyszenia przeczy wskazana w aktach sprawy informacja, że w [...] października 2013 r. (a więc przed złożeniem oświadczenia o rezygnacji) doszło do zwołania Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Stowarzyszenia celem podjęcia decyzji o sprzedaży nieruchomości w związku z brakiem środków finansowych na spłatę rat dwóch kredytów z 2009 r i 2010 r., w którym uczestniczył R.G. , czego dowodem jest złożony podpis na liście obecności. Prezes ARiMR powołując się na wyrok Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział Karny - Odwoławczy (sygn. akt. [...] z [...] listopada 2017 r.) wskazał, że w dniu [...] października 2013 r. S.P. (prezes zarządu) w toku Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia stowarzyszenia zaproponował dokonanie przez członków stowarzyszenia wpłat na poczet spłaty zaciągniętego kredytu po 10000 zł. W związku z brakiem akceptacji członków ww. propozycji przez członków zarządu doszło do przyjęcia, notabene zdecydowaną większością głosów uchwały o sprzedaży nieruchomości położonej w P. wraz z budynkiem magazynowo - skupowym. W tym samym dniu stowarzyszenie podjęło uchwałę w sprawie sprzedaży samochodu ciężarowego marki [...] wraz z naczepą, wózka widłowego marki [...] i wagi komputerowej. Tym samym bezsporne jest, że sytuacja finansowa stowarzyszenia na jesieni 2013 r. była bardzo trudna. Zdaniem organu R.G. i A.T. posiadali wiedzę o kondycji finansowej stowarzyszenia co potwierdza fakt złożenia w dniu [...] marca 2014 r. do Dyrektora Oddziału pisma z [...] marca 2014 r. opisującego sytuację stowarzyszenia. Osoby te były umocowane do zajmowania się sprawami majątkowymi i działalnością gospodarczą stowarzyszenia. Zdaniem Prezesa ARiMR skarżący złożyli rezygnację z funkcji członka zarządu stowarzyszenia nie czyniąc zadości wymogom wskazanym w § 11 ust. 1 pkt b statutu stowarzyszenia.

Wątpliwości organu odwoławczego budzi również wiarygodność złożonej przez A.T. i R.G. rezygnacji z funkcji członka zarządu stowarzyszenia, gdyż brak jest uzasadnienia podjętej decyzji oraz potwierdzenia daty wpływu do stowarzyszenia tych oświadczeń. W ocenie organu to strona powinna uprawdopodobnić zawartość listu.

Organ II instancji stwierdził także, że po stronie członka zarządu stowarzyszenia istniał obowiązek dokonania oceny kondycji finansowej i ewentualnie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. To członkowie zarządu stowarzyszenia mieli obowiązek wykazania braku winy w niezłożeniu takiego wniosku, czego w sprawie nie uczynili.

Pismem z [...] czerwca 2018 r. A.T.i R.G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję organu odwoławczego wnosząc m.in. o jej uchylenie, a także uchylenie poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Oddziału w całości w stosunku do ich osób. Wnieśli również o zasądzenie kosztów postępowania i o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci podania A.T. z [...] maja 2017 r. na okoliczność ustalenia daty wygaśnięcia mandatu do pełnienia funkcji członka zarządu stowarzyszenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018, poz. 2096 ze zm., dalej: "kpa") poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji pomimo tego, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego;

b) art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 op poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie polegający na:

- braku ustalenia daty wpływu oświadczeń skarżących o rezygnacji z funkcji członków zarządu stowarzyszenia pomimo tego, że potwierdzenia odbioru rzeczonych oświadczeń znajdują się w aktach rejestrowych stowarzyszenia;

- pominięciu wyjaśnień skarżących w przedmiocie braku wyrażania zgody na zbycie części refundowanych przez organ przedmiotów, w tym nieruchomości, wyłączenia skarżących od możliwości decydowania w sprawach dotyczących stowarzyszenia oraz braku winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości stowarzyszenia;

- pominięciu zalegających w aktach sprawy dokumentów w postaci statutu stowarzyszenia, zawiadomienia o popełnieniu nadużycia z [...] stycznia 2014 r., wniosku Starostwa Powiatowego w [...] o nałożenie grzywny, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z [...] grudnia 2014 r., sygn. akt: [...] , apelacji R.G.i A.T. z [...] grudnia 2014 r., protokołu rozprawy apelacyjnej z [...] listopada 2015 r., postanowienia Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział Gospodarczy z [...] listopada 2015 r. sygn. akt [...] potwierdzających, że skarżący zostali faktycznie wykluczeni z prowadzenia spraw stowarzyszenia w styczniu 2014 r.;

c) art. 210 § 4 op poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wszystkich dowodów występujących w sprawie, w szczególności brak wskazania na których dowodach organ się oparł, ewentualnie z jakich przyczyn innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz brak pełnej oceny i analizy występujących w sprawie faktów;

2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przejęciu, że:

a) skarżący złożyli rezygnację z funkcji członka zarządu stowarzyszenia nie czyniąc zadość wymogom wskazanym w § 11 ust. 1 pkt b statutu stowarzyszenia, podczas gdy rzeczona regulacja dotyczy rezygnacji z członkostwa w stowarzyszeniu (nie w zarządzie), zaś w statucie brak jest wymogów co do treści oświadczenia o rezygnacji z członkostwa w zarządzie stowarzyszenia;

b) skarżący w dacie [...] listopada 2014 r. pełnili obowiązki członków zarządu, podczas gdy byli jedynie formalnie wpisani w KRS jako członkowie zarządu, zaś w rzeczywistości nie pełnili tych obowiązków z uwagi na złożoną rezygnację;

c) skarżący nie wykazali przesłanek negatywnych pozwalających im uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania stowarzyszenia, podczas gdy wskazali, że nie mieli faktycznego wpływu na prowadzenie spraw stowarzyszenia, w tym decyzję w przedmiocie zbycia części refundowanych przez organ przedmiotów, zaś wyłączną winę za złą sytuację finansową stowarzyszenia ponoszą pozostali członkowie zarządu: S.P., M.B.oraz K.S.;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2137 ze zm., dalej: "ustawa o Agencji") oraz art. 116a § 1w zw. z art. 116 § 1 pkt 1 i § 2 op poprzez ich zastosowanie w stosunku do A.T. i R.G. , pomimo tego, że w dacie [...] listopada 2014 r. nie pełnili oni obowiązków członków zarządu z uwagi na złożoną rezygnację, a niezależnie od tego wykazali, że nie mieli faktycznego wpływu na prowadzenie spraw stowarzyszenia, zaś niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłość lub nie wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez ich winy.

W uzasadnieniu skarżący rozwinęli powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie nie jest spornym fakt istnienia dochodzonej przez organy należności, czy też jej wysokość oraz termin jej powstania. Nie jest też sporny fakt bezskuteczności egzekucji tej kwoty w odniesieniu do stowarzyszenia.

Termin powstania dochodzonej należności ([...] listopada 2014 r.) wg organów orzekających związany jest z doręczeniem ostatecznej decyzji Prezesa ARiMR z [...] października 2014 r. utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Oddziału ustalającą stowarzyszeniu kwotę nienależnie pobranych środków finansowych w łącznej wysokości [...] zł. Powyższe nie jest kwestionowane przez skarżących. W ocenie sądu, termin ten organ winien wiązać raczej z wystąpieniem nieprawidłowości, o której mowa w art. 1 ust 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L z 1995 r., nr 312, s.1), a nie z wydaniem ostatecznej decyzji potwierdzającej zaistnienie nieprawidłowości. Jednakże z racji tego, że przyjęcie innego terminu mogłoby być działaniem na niekorzyść skarżących, co w myśl art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: ppsa) byłoby w tej konkretnej sprawie działaniem niedopuszczalnym, to sąd w dalszych rozważaniach przyjął datę powstania dochodzonej należności, tak jak uczynił to organ w zaskarżonej decyzji.

Kwestią sporną pomiędzy stronami, mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie Prezesa ARiMR zapadłe w niniejszej sprawie, jest natomiast ustalenie, czy strony były członkami zarządu stowarzyszenia w dacie powstania dochodzonej przez organy należności.

Na podstawie posiadanych dokumentów organ odwoławczy ustalił, że na dzień [...] listopada 2014 r. (data doręczenia ostatecznej decyzji ustalającej nienależnie pobraną pomoc finansową) zarząd [...] w P. (KRS [...] ) tworzyli: P.S.(przewodniczący), T.A.(skarbnik), B.M.(wiceprzewodniczący), S.K.(sekretarz) i G.R.(członek). Ustalił również na podstawie informacji pochodzącej od Kierownika Sekretariatu [...] Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego, że ostatni wpis do KRS został dokonany [...] stycznia 2008 r. Zdaniem Prezesa ARiMR w dniu powstania należności stowarzyszenia ([...] listopada 2014 r.) strony były członkami zarządu stowarzyszenia, co potwierdzają zapisy w Krajowym Rejestrze Sądowym i powyższa informacja pochodząca od kierownika sekretariatu. Uznał również, że pisemna rezygnacja z pełnienia funkcji członka zarządu nie odpowiada zapisom statutu stowarzyszenia, a poza tym brak jest dowodu wskazującego na datę złożenia tych rezygnacji.

Skarżący nie zgodzili się z oceną organu odwoławczego i w skardze zarzucii mu dokonanie dowolnej oceny dowodów, która skutkowała nieprawidłowym ustaleniem daty ustania ich członkostwa w zarządzie stowarzyszenia. Strony podkreśliły, że treść dowodów znajdujących się w aktach sprawy wskazuje, iż ich członkostwo w zarządzie ustało przed datą powstania należności, z chwilą złożenia skutecznej rezygnacji z pełnionej funkcji. Skarżący także stwierdzili, że nie mieli realnego wpływu na finanse stowarzyszenia, gdyż nie byli dopuszczani do dokumentów, a także sprzeciwiali się sprzedaży nieruchomości, która to sprzedaż m.in. doprowadziła do powstania obecnie dochodzonych należności. W ich ocenie to pozostali członkowie zarządu wyłącznie są odpowiedzialni za powstanie zaległości.

W ocenie sądu zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uznać należało za zasadne.

Przede wszystkim należy wskazać, że Prezes ARiMR nie ocenił wszystkich dowodów, które zgromadził w sprawie i nie odniósł się w sposób prawidłowy do zarzutów skarżących, podnoszonych w toku postępowania administracyjnego, na okoliczność złożenia rezygnacji z pełnienia funkcji członka zarządu stowarzyszenia. Było to działanie mogące w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy. Co więcej nie zastosował się również do własnych zaleceń sformułowanych w decyzji z [...] kwietnia 2017 r. Nie ulega wątpliwości sądu, że w świetle powyższych zarzutów organ powinien dokonać rzetelnej oceny całej sprawy w kontekście pełnienia przez skarżących funkcji członka zarządu w dacie powstania zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest przeniesienie odpowiedzialności za zaległości podmiotu prawnego na członków jego zarządu, a przedmiotem skargi jest kontrola tej decyzji w zakresie przeniesienia odpowiedzialności na A.T. i R.G. . Zatem ustalenie faktu skutecznego powołania do zarządu osoby, na którą jest przenoszona ta odpowiedzialność, jest zasadniczą okolicznością w sprawie.

Wskazać należy, że ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 21 ze zm., dalej jako: "prawo o stowarzyszeniach") regulująca powstanie, działanie i reprezentowanie podmiotu prawnego jakim jest stowarzyszenie, należy do dziedziny prawa cywilnego. Nie ulega wątpliwości, że wymieniona ustawa, jako przepisy szczególne, ma pierwszeństwo w zastosowaniu. Uzupełniająco, do szeregu czynności prawnych, w tym ustrojowych tegoż podmiotu, stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U z 2016 r., poz. 380 ze zm., dalej jako: "kc"), m.in. w zakresie osób prawnych, czynności prawnych czy oświadczeń woli. Z art. 38 kc wprost wynika, że osoba prawna działa przez swe organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 8 ust. 1 prawa o stowarzyszeniach stowarzyszenie podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, o ile przepis ustawy nie stanowi inaczej. W myśl art. 9 prawa o stowarzyszeniach, w wersji obowiązującej na datę rejestracji stowarzyszenia, osoby w liczbie co najmniej piętnastu, pragnące założyć stowarzyszenie, uchwalają statut stowarzyszenia i wybierają komitet założycielski. Statut stowarzyszenia określa w szczególności nazwę stowarzyszenia, odróżniającą je od innych stowarzyszeń, organizacji i instytucji; cele i sposoby ich realizacji; sposób nabywania i utraty członkostwa, przyczyny utraty członkostwa oraz prawa i obowiązki członków; władze stowarzyszenia, tryb dokonywania ich wyboru, uzupełniania składu oraz ich kompetencje; sposób reprezentowania stowarzyszenia oraz zaciągania zobowiązań majątkowych, a także warunki ważności jego uchwał (art. 10 ust. 1 pkt 1, 3-5 prawa o stowarzyszeniach). Art. 11 ust. 3 prawa o stowarzyszeniach stanowi, że stowarzyszenie jest obowiązane posiadać zarząd i organ kontroli wewnętrznej. Komitet założycielski składa do sądu rejestrowego wniosek o rejestrację wraz ze statutem, listą założycieli, zawierającą imiona i nazwiska, datę i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania oraz własnoręczne podpisy założycieli, protokół z wyboru komitetu założycielskiego, a także informację o adresie tymczasowej siedziby stowarzyszenia (art. 12). Stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego (art. 17 ust. 1).

Prawo o stowarzyszeniach określa zatem organizację stowarzyszenia w sposób bardzo ogólny, wymaga aby stowarzyszenie posiadało zarząd (art. 11 ust. 1) i to właśnie statut powinien doprecyzować regulację ustawową i stworzyć swoiste ramy działania stowarzyszenia, w tym dookreślając sposób jej organizacji, funkcjonowania jak i ewentualnej likwidacji.

Analiza akt administracyjnych wykazuje, że zgodnie z treścią § 13 ust. 1 statutu stowarzyszenia organami stowarzyszenia są: walne zgromadzenie członków, zarząd stowarzyszenia, komisja rewizyjna. W ust. 2 § 13 statutu wskazano, że kadencja władz wybieralnych stowarzyszenia trwa 4 lata. Zgodnie natomiast z § 16 ust. 1 statutu stowarzyszenia zarząd składa się z 3 do 5 członków w tym Przewodniczącego i Sekretarza. Natomiast w ust. 2 § 16 statutu wyjaśniono, że kadencja zarządu trwa cztery lata. W statucie wskazano także, że do podjęcia uchwały przez zarząd konieczna jest obecność na zebraniu przynajmniej ½ składu zarządu oraz że uchwały zarządu zapadają zwykłą większością głosów. W przypadku równowagi głosów decyduje głos tego członka zarządu, który przewodniczy danemu posiedzeniu (§ 16 ust. 6 i 7 statutu). Do kompetencji zarządu należy, m.in. kierowanie działalnością stowarzyszenia zgodnie ze statutem i uchwałami walnego zgromadzenia (§ 17 ust. 1). Z kolei § 25 ust. 3 statutu wskazuje, że oświadczenia woli w zakresie praw i obowiązków majątkowych składają w imieniu stowarzyszenia dwaj członkowie zarządu lub członek zarządu i upoważniony przez zarząd pełnomocnik. Sąd wyjaśnia, że aby osoba mogła skutecznie reprezentować podmiot prawny musi o tym wiedzieć i na to się zgodzić. Pamiętać bowiem należy, że nie można zmuszać nikogo do pełnienia funkcji. Ponadto związane jest to z odpowiedzialnością, o której mowa np. w przedmiotowej sprawie lub odpowiedzialnością odszkodowawczą. Członkowie zarządu przy wykonywaniu swoich czynności powinni wykazywać należytą staranność, aby nie narazić się na odpowiedzialność za szkodę wobec stowarzyszenia. Na postawie art. 355 § 2 kc członka zarządu obowiązuje należyta staranność określona przy uwzględnieniu zawodowego charakteru jego działalności.

Z akt, a w szczególności z odpisu pełnego Krajowego Rejestru Sądowego wg stanu na [...] stycznia 2019 r. wynika, że A.S.T.(skarbnik) został wpisany do KRS jako członek zarządu w dniu [...] maja 2005 r. Natomiast R.G. został wpisany w dniu [...] stycznia 2008 r. Wpis R.G. potwierdzają także dane z Monitora Sądowego i Gospodarczego nr [...] (patrz karta 162 akt adm.). W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 986) domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe. Tym samym mając na uwadze ten przepis można przyjąć, że dane widniejące w KRS są zgodne ze stanem rzeczywistym. Jednakże jak zasadnie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 14 marca 2012 r., sygn. akt II CSK 328/2011 (patrz LEX nr 1163191, OSNC-ZD 2013, nr C, poz. 61), ustanowione w tym przepisie domniemanie jest domniemaniem prawnym w rozumieniu art. 234 kpc i może być obalone, gdyż ustawa tego nie wyłącza.

W sprawie co jest niewątpliwe zgodnie z przywołanymi zapisami statutu kadencja członka zarządu trwa 4 lata i organ w zaskarżonej decyzji nie zwrócił na ten fakt uwagi. Skoro zatem jeden członek zarządu został wpisany w 2005 r., a drugi w 2008 r., to kadencja tych podmiotów już upłynęła, a więc osoby te przestały pełnić tę funkcję z upływem okresu kadencji. Tym samym sąd nie zna argumentacji organu wskazującej na powody, dla których organ uznawał te osoby za członków zarządu, skoro niewątpliwie w 2014 roku kadencja tych osób dawno już minęła. Prezes ARiMR w żaden sposób nie uzasadnił swojego stanowiska w tej kwestii. Co więcej zignorował w tym zakresie własne zalecenia zawarte w decyzji z [...] kwietnia 2017 r. sformułowane dla organu I instancji.

Zasadnie bowiem zauważył organ, że członków zarządu w stowarzyszeniu można powołać na czas oznaczony, wskazany w statucie (kadencja) lub na czas nieoznaczony. W sprawie zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej kadencja miała charakter oznaczony (czteroletni), a organy ARIMR w żaden sposób nie wskazały na jakiej podstawie uznały, że pomimo upływu tej kadencji A.T.i R.G. nadal pozostawali członkami zarządu stowarzyszenia. Nie wskazał organ przy tym na żadną czynność, którą podmioty te wykonały jako osoby upoważnione do reprezentowania stowarzyszenia w spornym okresie.

Co więcej także pozostałe podejmowane przez te podmioty czynności świadczą o tym, że po pierwsze w samym stowarzyszeniu i jego zarządzie istniał konflikt i po drugie skarżący robili wszystko aby zaprzestać pełnić funkcję członka zarządu stowarzyszenia (być wykreślonym z KRS jako członek zarządu). Sąd stwierdza, że w aktach sprawy znajdują się rezygnacje A.T. i R.G. z funkcji członka zarządu. Prezes ARiMR zasadnie w poprzedniej decyzji stwierdził, że brak jest argumentów popartych przez organ dowodami przemawiającymi za daniem wiary skarżącym, jak również podważających wiarygodność złożonego przez skarżących wypowiedzenia. Skarżący natomiast po wydaniu decyzji z [...] kwietnia 2017 r., przesłali dowody świadczące, o wysłaniu tych rezygnacji do prezesa zarządu stowarzyszenia, które zostały doręczone odpowiednio [...] listopada 2014 r. i [...] października 2014 r.

W ocenie sądu zasadnie w poprzednio wydanej decyzji z [...] kwietnia 2017 r. Prezes ARiMR wskazał, że rezygnacja nie musi mieć określonej formy i wystarczy, że oświadczenie zostanie skutecznie dotrze do adresata. Nie jest także konieczne odwołanie członka zarządu ze składu zarządu odrębnym aktem. Tym samym obecnie podnoszone kwestie związane z uzasadnieniem rezygnacji, czy też z brakiem pewności co znajdowało się w przesyłkach pocztowych doręczonych w dniu [...] października i [...] listopada 2014 r. są zupełnie niezasadne. Organ bowiem w żaden sposób nie przedstawił dowodów, czy też uprawdopodobnił, że skarżący w tej dacie nie dokonali tych czynności. Sąd nie zgadza się z przedstawioną w zaskarżonej decyzji argumentacją organu. Po pierwsze, jak zasadnie zauważyli skarżący, powołany przez organ zapis § 11 ust. 1 pkt b statutu nie dotyczy kwestii rezygnacji z funkcji członka zarządu, tylko ustania członkostwa w samym stowarzyszeniu. Zgodnie z ww. zapisem ustanie członkostwa w stowarzyszeniu następuje wskutek wypowiedzenia członkowska złożonego zarządowi w formie pisemnej z podaniem przyczyny. Wypowiedzenie członkowska składane jest zarządowi z zachowaniem co najmniej 6-miesięcznego terminu wypowiedzenia, którego upływ rozpoczyna się z dniem:

- 1 stycznia, jeżeli wypowiedzenie członkostwa nastąpiło po dniu 1 września poprzedniego roku,

- 1 marca, jeżeli wypowiedzenie członkostwa nastąpiło po dniu 1stycznia,

- 1 lipca, jeżeli wypowiedzenie członkostwa nastąpiło po dniu 1marca,

- 1 września, jeżeli wypowiedzenie nastąpiło po dniu 1 lipca.

Tym samym skarżący nie mieli żadnego obowiązku uzasadniać rezygnacji z pełnionych funkcji i sama rezygnacja, wobec braku zapisów w statucie stowarzyszeni ten fakt regulujący, automatycznie powoduje ustanie członkostwa w zarządzie stowarzyszenia. Należy przy tym zauważyć, że czym innym jest odwołanie członka zarządu, a czym innym rezygnacja z pełnienia funkcji. Odwołanie jest czynnością odwrotną od powołania. Statut może oczywiście zawierać postanowienia precyzujące sposób odwołania członka zarządu, w tym m.in. ograniczające prawo odwołania do ważnych powodów. W doktrynie przyjmuje się jednak, iż w takim katalogu znaleźć się może np.: podjęcie działalności konkurencyjnej przez członka zarządu, długotrwała choroba, utrata kwalifikacji do pełnienia funkcji, popełnienie przestępstwa, czy godzenie w dobre imię i interesy stowarzyszenia. Są to zatem przykłady związane bądź z niezależną od danej osoby niemożliwością dalszego sprawowania swojej funkcji, bądź utratą zaufania do danego członka zarządu przez stowarzyszenie. Rezygnacja natomiast jest jednostronnym aktem członka zarządu, na mocy którego zamierza on doprowadzić do ustania więzi prawnej między nim a stowarzyszeniem. Nie budzi wątpliwości fakt, że działanie w zarządzie stowarzyszenia jest dobrowolne, a zatem osoba wybrana na jej członka musi z jednej strony wyrazić na to zgodę, a z drugiej posiadać uprawnienie do złożenia w każdej chwili rezygnacji z pełnionej funkcji. Rezygnacja ma cechy skrócenia okresu pełnienia funkcji, do jakiego został członek zarządu powołany. Oznacza to, że mandat członka zarządu powinien wygasnąć wskutek rezygnacji, a nie jej przyjęcia. Trzeba podkreślić, że w sytuacji, gdy członkowie zarządu stowarzyszenia mogli być w każdej chwili odwołani (patrz § 16 ust. 10 statutu), to prawu stowarzyszenia do odwołania członka zarządu powinno odpowiadać jego prawo do złożenia rezygnacji bez względu na akceptację bądź nie ze strony stowarzyszenia (por. glosa A. Kidyby do wyroku Sądu Najwyższego z 26 listopada 2002 r., sygn. akt I PKN 597/01). W sytuacji, gdy statut nie przewidział formy w jakiej rezygnacja miałaby być złożona, przy jednoczesnym braku regulacji ustawowej w tej kwestii, można przyjąć, iż złożenie rezygnacji w złożonej formie jest prawnie skuteczne.

Po drugie w ocenie sądu przedstawili dowód potwierdzający, że skutecznie wysłali oświadczenie o rezygnacji z pełnionej funkcji. Stanowisko organu wskazujące, że skarżący mieliby mieć obowiązek udowodnić co znajdowało się w tych przesyłkach jest niezasadne i wystarczający jest dowód przez nich złożony. Oczywiście domniemanie, że w dniu [...] października i [...] listopada 2014 r. do stowarzyszenia nie dotarły rezygnacje, może być obalone innymi dowodami. Jednakże takich dowodów organ nie przedstawił i tym samym obecnie nie może kwestionować gołosłownie dowodów załączonych przez skarżących. Przyjęcie stanowiska, że zawsze nadawca musi udowodnić co znajdowało się w przesyłce jest niezasadne także z tej przyczyny, że gdyby je przyjąć, to np. organ wydający decyzję nie mógłby się nigdy skutecznie powoływać na dowód potwierdzający doręczenie, gdyż inny podmiot mógłby w taki sam sposób, jak obecnie czyni to organ kwestionować fakt otrzymania decyzji. Przykładowo organ nie dysponuje żadnym dowodem świadczącym, że wysłał do określonego podmiotu określone pismo. Wskazanie na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, że w przesyłce znajdowało się jakieś pismo nie świadczy, że to pismo tam rzeczywiście się znajdowało. W związku z tym organ nie może gołosłownie kwestionować przedłożonego dowodu i jeżeli chce to uczynić, to ma obowiązek przedstawić dowody przeciwne, których w sprawie nie przedstawił.

Stanowisko skarżących wskazujące, że wysłali oni rezygnację potwierdzają także inne dowody. W tym miejscu sąd zauważa, że przeprowadził dowody z urzędu w postaci wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, zażalenia stowarzyszenia, rezygnacji i kopert w których te rezygnacje zostały nadane. Dokumenty te znajdowały się w aktach sądowych sprawy [...] w P. dotyczącej ustalenia stowarzyszeniu kwoty nienależnie pobranych środków finansowych (sprawa V SA/Wa 170/15) i część z nich powinna być znana organowi, gdyż otrzymał on m.in. odpis zażalenia w sprawie V SA/Wa 170/15. Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że w przesyłkach pocztowych, o których mowa powyżej znajdowały się rezygnacje tych osób z pełnionej funkcji członka zarządu. Potwierdzają to pisma stowarzyszenia kierowane do sądu i wskazujące, że osoby te zrezygnowały z funkcji, jak również koperty, w których nadano rezygnacje R.G. i A.T.. Dodatkowo trzeba również zauważyć, że organ zupełnie pominą fakt, iż m.in. skarżący zwrócili się do Sądu Rejonowego w [...] (pismo wpłynęło do sądu [...] stycznia 2015 r.) i w piśmie tym wskazali, że m.in. zrezygnowali z członkostwa w zarządzie oraz, że w ich ocenie prezes zarządu lekceważy ich postulaty i nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku. Sąd Rejonowy w [...] wezwał stowarzyszenie do wykreślenia tych osób, co do dania dzisiejszego nie zostało uczynione, mimo nałożenia na pozostałych członków zarządu grzywny po 300 zł. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że przed złożeniem pisma do sądu podmioty te złożyli rezygnację, co z kolei uprawdopodabnia, że rezygnacja została doręczona w dniu [...] października i [...] listopada 2014 r.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy wbrew własnym zaleceniom zawartym w decyzji z [...] kwietnia 2017 r. zlekceważył te zalecenia. Nie ustalił, czy i ewentualnie kiedy ustała kadencja członków zarządu A.T. i R.G. . Czy ustała ona tak jak wskazywał statut stowarzyszenia (§ 16 ust. 2) oraz jak wskazywali skarżący w piśmie skierowanym do Starosty Powiatu [...] z [,...] stycznia 2014 r. (karta 322-326 akt adm.), a jeżeli nie to dlaczego ta kadencja nie ustała w tej dacie. Co więcej mimo, że przeprowadzono dodatkowe postępowanie wyjaśniające w zakresie daty doręczenia rezygnacji, to organ mimo braku dowodów przeciwnych w sposób gołosłowny nie uznał wiarygodności daty złożonej rezygnacji.

W ocenie sądu, organ odwoławczy powinien rozważyć, czy wskazane zapisy KRS, że skarżący byli na datę wydania ostatecznej decyzji o ustaleniu nienależnie pobranych środków i są nadal członkami zarządu są prawidłowe i mają oparcie w całości zebranego w sprawie materiału dowodowego. Czy też skarżący skutecznie to domniemanie obalili. Należy bowiem jeszcze raz podkreślić, że powyższa kwestia ma istotne znaczenie dla sprawy, gdyż ustalenie wcześniejszej daty ustania członkostwa skarżących w zarządzie stowarzyszenia skutkować powinno uznaniem, iż w stosunku do stron brak było podstaw do obciążania ich odpowiedzialnością za zaległości stowarzyszenia z powyższego tytułu.

W związku z powyższym, w ocenie sądu, zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa (strona omyłkowo wskazała na przepisy Ordynacji podatkowej, których to przepisów w zakresie prowadzenia postępowania nie stosuje się, a zastosowanie znajdują w tym zakresie przepisy kpa), w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy, uznać należało za zasadny.

Z uwagi natomiast na dostrzeżone błędy organu II instancji w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego, przedwczesne, zdaniem sądu, byłoby odniesienie się na tym etapie do pozostałych zarzutów skargi w tym dotyczących zastosowania w sprawie art. 116a op.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ARiMR uwzględni powyższe uwagi i w oparciu o cały zebrany w sprawie materiał dowodowy ustali czy skarżący w dacie doręczenia ostatecznej decyzji nadal byli członkami zarządu stowarzyszenia, co będzie miało w dalszej kolejności wpływ na stwierdzenie, czy skarżący podlegać będą odpowiedzialności za zaległości stowarzyszenia z tytułu nienależnie pobranej pomocy finansowej. Odniesie się również do dowodów przeprowadzonych przez sąd z urzędu oraz zawnioskowanego przez stronę oświadczenia A.T. z [...] maja 2007 r. o rezygnacji. W tym miejscu sąd wyjaśnia, że powyższe dowody przeprowadził na podstawie art. 106 § 3 ppsa, który stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd uznał, że przeprowadzenie tych dowodów uzupełniających jest niezbędne do wyjaśnienia sprawy.

Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, sąd uchylił decyzję organu odwoławczego w zaskarżonej części, to jest w zakresie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności A.T. i R.G. . O zwrocie kosztów postępowania sąd postanowił mocą art. 200, art. 205 § 2 w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na łączną kwotę 697 zł przysługujących solidarnie do zwrotu skarżącym kosztów postępowania sąd zaliczył 200 zł tytułem uiszczonego wpisu stałego od skargi, 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego i 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.