Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 740/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 2 art. 21 ust. 1 art. 21 ust. 2 art. 26 ust. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (sprawozdawca), Sędzia WSA Sylwester Golec, Protokolant Iwona Mazek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2010 r. sprawy ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 26 sierpnia 2009r. M. Sp. z o.o. z siedzibą w M. (dalej - "Spółka" lub "Skarżąca") zwróciła się do Ministra Finansów z wnioskiem o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie zastosowania preferencyjnej 5% stawki podatku u źródła, do odsetek wypłacanych w ramach systemu Cash pooling.

Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynikało, że Spółka zamierza przystąpić do w pełni zautomatyzowanego systemu kompleksowego zarządzania płynnością finansową, oferowanego w ramach grupy kapitałowej, do której sama należy, a zorganizowanego przez M. Limited z siedzibą w Wielkiej Brytanii. Przystąpienie do systemu zarządzania płynnością nastąpi na skutek zawarcia nienazwanej umowy typu cash - pooling, której celem jest polepszenie płynności finansowej spółek w prowadzonej działalności gospodarczej, jak również zmniejszenie kosztów finansowania zewnętrznego. Umowa ma na celu wdrożenie procesu zarządzania posiadanymi na rachunkach bankowych środkami pieniężnymi oraz zadłużeniem spółek - uczestników biorących udział w procesie, w taki sposób, aby kwota odsetek płaconych z tytułu istniejącego zadłużenia była jak najmniejsza, a jednocześnie, aby dochody uzyskiwane przez spółki z posiadanych przez nie nadwyżek finansowych były wyższe od standardowego oprocentowania depozytów bankowych i innych standardowych bezpiecznych instrumentów finansowych. System ten odbywać się będzie w oparciu o rachunki prowadzone w Euro przez wytypowane banki.

Zaznaczono, że w związku z umową wyznaczony zostanie reprezentant podmiotów uczestniczących w systemie zarządzania płynnością finansową, którym będzie M. Limited z siedzibą w Wielkiej Brytanii (dalej "Agent"). Na rzecz Agenta utworzony zostanie specjalny docelowy rachunek w Euro, w którym będą konsolidowane i rozliczane środki finansowe z rachunku spółki oraz rachunków pozostałych spółek z grupy kapitałowej M. uczestniczących w systemie cash - pooling w Euro. Agent będzie zarówno prawnym, jak i ekonomicznym właścicielem skonsolidowanego rachunku bankowego. Rola banków w opisywanym systemie ograniczona będzie do założenia i utrzymywania rachunków oraz wykonywania przelewów pieniężnych związanych z tym systemem. Pozostałe obowiązki związane z umową, w tym obowiązki związane z monitorowaniem sald na rachunkach uczestników systemu zarządzania płynnością, kalkulacją wysokości transferów dokonywanych pomiędzy tymi rachunkami, kalkulacją należnego wynagrodzenia, jak również wszelkie obowiązki dokumentacyjno - informacyjne (np. dostarczanie certyfikatów rezydencji) spoczywać będą na Agencie.

Praktyczne funkcjonowanie systemu zarządzania płynnością polega na tym, iż na koniec każdego dnia roboczego wszystkie salda dodatnie na rachunkach uczestników systemu zarządzania płynnością będą przenoszone na rachunek Agenta. Następnie, na bazie stałego zlecenia Agenta, bank będzie dokonywał przelewu określonej kwoty środków pieniężnych niezbędnych do uregulowania sald ujemnych posiadaczy rachunków uczestniczących w systemie. W zależności od wysokości przedmiotowych nadwyżek oraz niedoborów, a w konsekwencji od wysokości przelewanych środków pieniężnych, podczas realizacji przelewów dokonywane będzie wyzerowanie sald posiadaczy rachunków lub zmniejszenie ich proporcjonalnie w zależności od dostępnych na koncie Agenta środków.

Saldo pozostałe na rachunku konsolidacyjnym Agenta stanowić będzie podstawę do wyliczenia i zapłaty odsetek należnych poszczególnym uczestnikom systemu. Wysokość odsetek kalkulowana będzie przez Agenta na koniec każdego miesiąca na podstawie wysokości sald, występujących każdego dnia na rachunkach pozostałych uczestników systemu zarządzania płynnością, a także w oparciu o określoną stawkę, tj. dla systemu cash - pooling w EUR - EONIA - Euro Overnight lndex Average. Dodatkowo, kalkulacja odsetek będzie uwzględniała każdorazowe zmiany sald na rachunkach uczestników systemu zarządzania płynnością oraz możliwe transfery wynikające z wzajemnych potrąceń należności przez podmioty uczestniczące w systemie zarządzania płynnością.

Spółka wskazała, że w ramach umowy Agent będzie ponadto uprawniony, bez uprzedniej zgody uczestników systemu, do zawierania transakcji zabezpieczających przed ryzykiem (np. ryzykiem walutowym), tj. w szczególności transakcji typu swap, transakcji na instrumentach pochodnych i innych transakcji z wykorzystaniem środków zgromadzonych na rachunku konsolidacyjnym. Pozostanie on również jedynym beneficjentem ewentualnego zysku z takich transakcji. Za świadczone w ramach usługi zarządzania płynnością finansową Agent będzie również pobierał miesięczne wynagrodzenie w wysokości różnicy pomiędzy oprocentowaniem pobieranym od uczestników systemu posiadających salda ujemne oraz oprocentowaniem wypłacanym uczestnikom systemu posiadającym salda dodatnie. W konsekwencji, wynagrodzenie Agenta będzie w pełni zależne od wysokości kwot zgromadzonych w systemie zarządzania płynnością.

W związku z powyższym, Skarżąca zwróciła się z pytaniem czy odsetki wypłacane przez Spółkę w związku z przystąpieniem do nienazwanej umowy typu cash - pooling polegającej na zarządzaniu płynnością finansową, będą korzystały z preferencyjnej stawki podatku u źródła w wysokości 5% na podstawie polsko - brytyjskiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, o ile Spółka uzyska certyfikat rezydencji Agenta?

Zdaniem Skarżącej, do wypłacanych przez spółkę płatności odsetkowych wynikających z umowy typu cash - pooling zastosowanie znajdą postanowienia zawarte w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 54, poz. 654 ze zm.; dalej - "u.p.d.o.p.") oraz art. 11 polsko - brytyjskiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Spółka wskazała, że zgodnie z art. 21 ust. 1 u.p.d.o.p., uzyskiwane na terytorium Polski przez nierezydentów odsetki podlegają opodatkowaniu podatkiem u źródła wg stawki 20%. Stosownie zaś do treści Konwencji Modelowej OECD w Sprawie Podatku od Dochodu i Majątku z 1977 r. postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie dotyczącym odsetek mają zastosowanie jedynie w przypadku, gdy podmiot uzyskujący odsetki posiada status rzeczywistego odbiorcy (beneficial owner), tj. jest podmiotem, którego prawo do dysponowania otrzymaną płatnością nie ma wyłącznie formalnego charakteru. Podobna zasada wyrażona została w art. 11 ust. 2 Konwencji z dnia 29 grudnia 2006 r. między Rzecząpospolitą Polską a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i zysków majątkowych (Dz. U. z 2006 r., nr 250, poz. 1840; dalej - "umową polsko - brytyjska"), wskazującym na preferencyjne zasady opodatkowania podatkiem u źródła odsetek powstających w Polsce a wypłacanych rezydentowi Wielkiej Brytanii, pod warunkiem jednakże, iż rezydent ten jest "osobą uprawnioną do odsetek".

W ocenie Spółki za faktycznego beneficjenta odsetek (beneficial owner) należy uznać Agenta, co w konsekwencji oznacza, iż do opodatkowania przedmiotowych odsetek będą miały zastosowanie postanowienia umowy polsko - brytyjskiej (o ile spółka uzyska certyfikat rezydencji Agenta). Agent prowadzi we własnym imieniu i na własny rachunek szeroko rozumianą działalność finansową świadcząc między innymi usługi w zakresie struktur typu cash - pooling. Zdaniem Skarżącej, Agent będzie ostatnim ogniwem w systemie zarządzania płynnością, gdzie odbywa się alokacja odsetek, stąd też, nie będzie on pośrednikiem w przekazywaniu transferów pieniężnych wynikających z umowy oraz podmiotem zarządzającym tym systemem, lecz będzie beneficjentem wypłacanych ewentualnie przez Spółkę odsetek. Skarżąca dodała, że środki pieniężne zgromadzone w systemie zarządzania płynnością nie przepływają jedynie fizycznie pomiędzy rachunkami uczestników umowy cash - pooling i rachunkiem docelowym Agenta, lecz są faktycznie wykorzystywane przez Agenta, przykładowo dla celów inwestycyjnych. Z opisanego stanu faktycznego wynika - zdaniem Spółki - że Agent będzie więc pełnił rolę instytucji finansowej, która z jednej strony zapewnia brakujące środki finansowe uczestnikom z ujemnymi saldami na kontach, a z drugiej strony wynagradza uczestników, których konta wykazują salda dodatnie.

Spółka podkreśliła, iż prezentowane przez nią stanowisko znajduje poparcie w praktyce międzynarodowego prawa.

Wskazała również, że żaden z narodowych systemów podatkowych (w tym polski) nie zawiera precyzyjnej definicji pojęcia faktyczny właściciel (beneficial owner) i w związku z tym, nie może ono być interpretowane wedle prawa wewnętrznego państwa będącego stroną umowy. Zgodnie z art. 3 par. 2 umowy polsko - brytyjskiej, każde określenie niezdefiniowane w tej umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania powinno mieć takie znaczenie, jakie ma ono w tym czasie w przepisach prawnych tego Państwa w zakresie podatków, do których ma zastosowanie rzeczona umowa. Jako, że polskie ustawodawstwo podatkowe nie zawiera definicji pojęcia "faktyczny właściciel" (beneficial owner), jedynym możliwym rozwiązaniem jest zastosowanie wykładni opierającej się na znaczeniu, jakie temu określeniu zostało nadane przez Komentarz do Konwencji Modelowej oraz doktrynę międzynarodową prawa podatkowego.

Zdaniem Spółki, w przedstawionym stanie faktycznym zachodzi tożsamość odbiorcy odsetek i podmiotu do nich uprawnionego, tj. Agent będzie rzeczywistym właścicielem wypłacanych przez spółkę w związku z umową cash - pooling odsetek. W konsekwencji, do opodatkowania przedmiotowych odsetek zastosowanie może znaleźć preferencyjna stawka podatku u źródła wynikająca z postanowień umowy polsko - brytyjskiej (o ile spółka uzyska certyfikat rezydencji Agenta).

Minister Finansów w interpretacji indywidualnej z [...] listopada 2009 r. uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe.

W zaskarżonej interpretacji przytoczono treść art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p., art. 11 ust. 1, 2, 4 i 5 umowy polsko-brytyjskiej. Dokonując interpretacji przedstawionego zdarzenia przyszłego organ podatkowy posiłkował się również tekstem Modelowej Konwencji, stanowiącej wzór umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania zawieranych przez Polskę, jak i brzmieniem Komentarza do niej, uznając, że stanowią one wskazówkę, jak należy interpretować zapisy umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania.

Organ wskazał, że z Komentarza do Konwencji Modelowej OECD wynika, iż postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie dotyczącym odsetek mają zastosowanie jedynie w przypadku, gdy to podmiot uzyskujący odsetki posiada status rzeczywistego odbiorcy ("beneficial owner"), czyli jest podmiotem, którego prawo do dysponowania otrzymaną płatnością nie ma wyłącznie formalnego charakteru. Co do zasady, w sytuacji, gdy płatność dokonywana jest na rzecz pośrednika będącego rezydentem określonego państwa, który następnie przekazuje tę płatność ostatecznemu odbiorcy, państwo w którym powstaje dana płatność nie jest zobowiązane do zastosowania wobec tego pośrednika postanowień umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Sam bowiem fakt bycia rezydentem określonego państwa i otrzymania płatności nie jest wystarczającym warunkiem do skorzystania z postanowień umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w sytuacji, gdy prawo do dysponowania dochodem ma ograniczony charakter. Oznacza to, iż postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania mają zastosowanie do podmiotów będących faktycznymi odbiorcami odsetek.

Organ dalej stwierdził, że umowa cash poolingu jest formą efektywnego zarządzania środkami finansowymi, która sprowadza się do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy (rachunek główny) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Pozwala to na kompensowanie przejściowych nadwyżek, wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. W ramach porozumienia cash poolingu uczestnicy wskazują podmiot organizujący cash pooling i zarządzający systemem, tzw. pool leadera, który w ramach umowy zapewnia dla wszystkich uczestników systemu środki finansowe na pokrycie sald ujemnych, a w przypadku wystąpienia sald dodatnich na rachunkach uczestników to na jego rachunek trafiają środki finansowe. Uczestnicy porozumienia nie wiedzą, czyje środki zostały im przekazane na pokrycie niespłaconego zadłużenia - wszelkie przepływy koordynowane są przez podmiot zarządzający. Niezależnie od tego, czy podmiotem zarządzającym systemem jest bank, czy wybrana spółka z grupy, realizuje on jedynie funkcję pośrednika, tzn. nie jest ostatecznym właścicielem odsetek, do których prawo przysługuje spółkom przekazującym nadwyżkę.

Następnie organ stwierdził, skoro Spółka dokonuje wypłaty odsetek na rzecz M. Limited z siedzibą w Wielkiej Brytanii, pełniącemu funkcję Agenta, który nie spełnia kryteriów klauzuli "beneficial owner", to dla wypłaty odsetek Agentowi nie znajdzie zastosowania obniżona 5% stawka podatku, o której mowa w art. 11 ust. 2 umowy polsko-brytyjskiej. Skarżąca będzie jednak mogła zastosować w momencie wypłaty (art. 26 ust. 1 u.p.do.p.) zgodnie z postanowieniami art. 21 ust. 2 u.p.d.o.p., preferencyjną stawkę podatkową wynikającą z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania pomiędzy Polską, a państwem rezydencji podatkowej podmiotu uprawnionego, uzyskującego przychód z tytułu odsetek, a więc poszczególnych spółek z grupy, które biorą udział w systemie Cash-pooling.

W odpowiedzi na wezwanie Spółki do usunięcia naruszenia prawa Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany stanowiska zaprezentowanego w indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego i podtrzymał wskazaną dotychczas argumentację.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej i uznanie za prawidłowe stanowisko Spółki oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej interpretacji indywidualnej zarzucono naruszenie:

1) art. 11 umowy polsko-brytyjskiej w związku z art. 21 ust. 1 i ust. 2 u.p.d.o.p.,

2) art. 14c § 1 i § 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm., dalej - "O.p."), poprzez wydanie interpretacji indywidualnej naruszającej standardy prawidłowego uzasadnienia interpretacji indywidualnej oraz wydanie interpretacji indywidualnej z naruszeniem zasady praworządności, która zgodnie z art. 14h O.p. znajduje zastosowanie w postępowaniu o wydanie interpretacji indywidualnej,

3) art. 121 § 1 O.p. poprzez wydanie interpretacji indywidualnej z naruszeniem zasady zaufania do organów podatkowych, która zgodnie z art. 14h O.p. ma również zastosowanie do postępowania w sprawie wydania interpretacji indywidualnej;

Uzasadniając skargę Spółka podtrzymała stanowisko i argumentację wyrażoną we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Podkreśliła, że nieuwzględnienie panujących w doktrynie zdań i interpretacji oraz używanie nieuzasadnionych pojęć powoduje, że rozumowanie organu prowadzi do zawężającej interpretacji pojęcia "osoby uprawnionej do odsetek", przez co naruszony zostaje również artykuł 122 O.p., stanowiący iż organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym.

W kwestii możliwości uznania Agenta za "osobę uprawnioną do odsetek" Spółka podtrzymała w całości argumentację podniesioną we wniosku o wydanie interpretacji oraz w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa. Podniosła, że Agent, mimo, że w ograniczonym czasie, korzysta z przywileju prawa własności, swobodnie dysponując zgromadzonymi w systemie cash - pooling środkami finansowymi w tym, odsetkami wypłacanymi przez Skarżącą. Zdaniem Skarżącej, pozwala to nazywać Agenta osobą uprawnioną do odsetek ze wszystkimi konsekwencjami tego faktu. W związku z tym, uznać należy, iż wydana przez organ interpretacja pozostaje w sprzeczności z przedstawionym wyżej rozumieniem terminu "beneficial owner", uznanym w światowej doktrynie międzynarodowego prawa podatkowego, jako podmiotu czerpiącego ekonomiczne korzyści ze zgromadzonych na rachunku konsolidacyjnym środków.

Ponownie podkreśliła, że na podstawie art. 11 ust. 2 umowy polsko-brytyjskiej odsetki mogą być także opodatkowane w tym państwie, w którym powstają, i zgodnie z prawem tego państwa, ale jeżeli osoba uprawniona do odsetek ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim państwie, to podatek w ten sposób ustalony nie może przekroczyć 5 % kwoty brutto tych odsetek. Przy czym na podstawie zdania drugiego powołanego przepisu strony polsko-brytyjskiej umowy ustaliły, iż właściwe organy Umawiających się Państw ustalą, w drodze wzajemnego porozumienia, sposób stosowania tego ograniczenia. Umawiające się Państwa nie dokonały ustaleń w w/w zakresie. W Konsekwencji, stosować należy zasady ogólne wykładni przepisów prawa.

W związku z powyższym, zdaniem Spółki uznać należy, iż interpretacja umowy polsko-brytyjskiej winna być zgodna z interpretacją przyjętą przez Konwencję Modelową OECD, tj. zgodnie Komentarzem.

W świetle powyższego, Skarżąca wskazała, iż zgodnie z Komentarzem, termin "odbiorca odsetek" nie może być użyty w wąskim i technicznym znaczeniu, lecz przedmiotowe pojęcie należy interpretować w jego kontekście oraz w świetle przedmiotu i celu Konwencji Modelowej OECD, a mianowicie unikania podwójnego opodatkowania i przeciwdziałania uchylaniu się od opodatkowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko, wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z 21 października 2010 r. Minister Finansów uzupełnił swoje stanowisko powołując się na argumentację zaprezentowaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 10 maja 2010 r. sygn. akt I SA/Wr 280/10.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

W rozpoznawanej sprawie pytanie Skarżącej dotyczyło możliwości zastosowania preferencyjnej, 5 % -owej stawki opodatkowania odsetek wypłacanych przez Spółkę w związku z przystąpieniem do opisanej umowy cash-poolingu, na podstawie polsko-brytyjskiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, przy założeniu, że Spółka posiada certyfikat rezydencji podatkowej Agenta, tj. podmiotu odpowiedzialnego w ramach grupy kapitałowej m.in. za dystrybucję nadwyżek finansowych pomiędzy kontami spółek - członków porozumienia oraz naliczanie, pobieranie od nich lub wypłatę na ich rzecz należnych odsetek.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, iż przepis art. 11 ust. 1 umowy polsko- brytyjskiej, stanowi że odsetki, które powstają w Umawiającym się Państwie i są wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie. Jednocześnie w ust. 2 zastrzeżono, że takie odsetki mogą być także opodatkowane w tym Umawiającym się Państwie, w którym powstają, i zgodnie z prawem tego Państwa, ale jeżeli osoba uprawniona do odsetek ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek w ten sposób ustalony nie może przekroczyć 5 procent kwoty brutto tych odsetek. Do właściwych organów Umawiających się Państw należy ustalenie, w drodze wzajemnego porozumienia, sposobu stosowania tego ograniczenia. Przytoczona treść umowy polsko - brytyjskiej odpowiada w powyższym zakresie postanowieniom Modelowej Konwencji OECD w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od zysków majątkowych.

Dla zastosowania wynikającego z ust. 2 Modelowej Konwencji OECD ograniczenia opodatkowania istotne znaczenia ma ustalenie "osoby uprawnionej do odsetek", jako podmiotu mogącego skorzystać z uprawnień wynikających z umowy (por. Glosa R. Nowakowskiego do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2230/07, Przegląd Orzecznictwa Podatkowego nr 2/2010). Stąd też argumentacja Spółki we wniosku oraz w skardze koncentruje się wokół interpretacji tego pojęcia i zmierza do wykazania, że status "osoby uprawnionej do odsetek" należy, w opisanym we wniosku stanie faktycznym, przypisać Agentowi.

Pojęcie "osoby uprawnionej do odsetek", w OECD pojawiające się pod nazwą "beneficial owner", jest różnie tłumaczone, zarówno w poszczególnych umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania, jak i w piśmiennictwie - jako "faktyczny właściciel", "rzeczywisty odbiorca" czy właśnie "osoba uprawniona do odsetek". Treść tego pojęcia nie została zdefiniowana w OECD ani w polsko-brytyjskiej umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania, natomiast w piśmiennictwie istnieją pewne różnice co do interpretacji tego pojęcia na gruncie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Zgodnie więc z przywołanym przez Ministra Finansów w zaskarżonej interpretacji Komentarzem do Artykułu 11 OECD, "kryterium "osoby uprawnionej" zostało wprowadzone do ust. 2 art. 11 w celu wyjaśnienia znaczenia wyrazów "wypłacone... osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę", w jakim są one użyte w ust. 1 art. 11 w celu jasnego sprecyzowania, że państwo źródła nie jest zobowiązane do odstąpienia od prawa do opodatkowania dochodu z odsetek jedynie dlatego, że taki dochód został osiągnięty przez osobę mającą miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwie, z którym państwo źródła zawarło Konwencję". W dalszej części Komentarza stwierdza się, iż "Określenie "osoba uprawniona" nie jest stosowane w wąskim i technicznym znaczeniu, lecz powinno być rozumiane w jego kontekście i w świetle przedmiotu i celu Konwencji, a mianowicie w celu unikania podwójnego opodatkowania, zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania oraz zapobiegania oszustwom podatkowym". Istotnie zatem interpretacja pojęcia "osoby uprawnionej do odsetek" w świetle Komentarza do OECD wskazuje, że chodzi o osobę, której prawo do dysponowania płatnością nie ma wyłącznie formalnego charakteru. W piśmiennictwie i komentarzach do art. 11 OECD zwraca się uwagę na takie cechy jak ostateczne czerpanie korzyści z prawa do odsetek (m.in. powołana przez stronę monografia "Klaus Vogel on Double Taxtation Conventions, Third Edition", Wydawnictwo Kluwer Law International, 2006), swobodę podejmowania decyzji co do wykorzystania kapitału czy ogólnie skupienie największej ilości atrybutów właściciela. Można także odnotować, że w aktualnym piśmiennictwie dotyczącym opodatkowania umów typu cash-pooling zwraca się uwagę, że także w zależności m.in. od prawa wewnętrznego kraju, przesądzenie, czy status ten może dotyczyć pool-leadera (tu: Agent), nastręcza wiele trudności. Niewątpliwie jednak za istotną cechę, wyróżniającą "faktycznego właściciela" trzeba uznać czerpanie ostatecznych korzyści z odsetek oraz możliwość decydowania w kwestii rozporządzenia nimi (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 10 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 280/10).

Uzasadniając w skardze naruszenie powołanego wyżej przepisu art. 11 umowy polsko-brytyjskiej, Spółka wskazała przede wszystkim na błędną identyfikację osoby uprawnionej do odsetek w rozumieniu tej umowy, błędne uznanie, że Agent nie korzysta z rzeczywistych przywilejów prawa własności, nieuwzględnienie kontekstu i celu Konwencji Modelowej OECD oraz umowy polsko-brytyjskiej oraz okoliczności takich jak brak uchylania się od opodatkowania skarżącej Spółki i innych uczestników systemu cash - pooling, a także konieczności eliminacji podwójnego opodatkowania.

W przekonaniu Sądu orzekającego w obecnym składzie, nie można jednak z góry przesądzić, że umowa ta w ogóle będzie miała zastosowanie, zanim nie ustali się, kto jest w tym przypadku podatnikiem z tytułu otrzymanych odsetek. To bowiem osoba podatnika, niebędącego rezydentem przesądza, o tym, czy i jaka umowa międzynarodowa znajdzie zastosowanie w celu uniknięcia podwójnego opodatkowania.

Celem ustalenia kto jest podatnikiem od dochodu z tytułu odsetek wypłacanych przez Spółkę jako uczestnika systemu cash - pooling - a więc dochodu tego rodzaju, o jakim traktują też cytowane regulacje art. 11 OECD i umowy polsko-brytyjskiej, sięgnąć należy jednak w pierwszej kolejności do prawa krajowego, tj. prawa państwa źródła dochodu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że postanowienia umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania można stosować tylko wobec podmiotu, który w świetle prawa krajowego ma status podatnika w odniesieniu do danego rodzaju dochodu. Stanowisko takie zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2230/07, w którym trafnie zauważył: "O tym wobec kogo powstał obowiązek podatkowy, a więc kto jest podatnikiem, rozstrzygają przepisy u.p.d.o.p., a nie postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (...) Przy opodatkowywaniu przychodów osiągniętych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2 u.p.d.o.p., w pierwszej kolejności należy zatem ustalić osobę podatnika, a dopiero później kierując się miejscem zamieszkania lub siedziby tego podatnika zastosować postanowienia odpowiedniej umowy międzynarodowej odnośnie określenia właściwej stawki podatku, czy też w ogóle od tego opodatkowania odstąpić, jeżeli dana umowa zawiera regulacje, na mocy których Polska jako państwo, w którym odsetki powstają - "państwo źródła", zrezygnowała z opodatkowania danych przychodów wobec rezydentów państwa, z którym dana umowa została zawarta." Obniżona stawka podatku u źródła może zatem znaleźć zastosowanie tylko wówczas, gdy podatnik - tj. "osoba której wypłacane są odsetki" jest jednocześnie "osobą uprawnioną do odsetek" według OECD oraz poszczególnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (zawierających klauzulę "beneficial owner"). Musi zatem istnieć tożsamość podatnika w rozumieniu prawa krajowego, osoby otrzymującej odsetki oraz osoby uprawnionej do odsetek – będącej jednocześnie nierezydentem.

Stosownie do art. 3 ust. 2 u.p.d.o.p., podatnicy, jeżeli nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów, które osiągają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast zgodnie z art. 21 ust. 1 u.p.d.o.p., podatek dochodowy z tytułu uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2, przychodów, m. in. z odsetek, ustala się w wysokości 20 % przychodów. Przepisy ust. 1 stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu, których stroną jest Rzeczpospolita Polska (art. 21 ust. 2 u.p.o.d.p.). Z kolei art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p. stanowi, iż osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz będące przedsiębiorcami osoby fizyczne, które dokonują wypłat należności z tytułów wymienionych w art. 21 ust. 1 oraz w art. 22, są obowiązane, jako płatnicy, pobierać, z zastrzeżeniem ust. 2, w dniu dokonania wypłaty, zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat. Jednakże zastosowanie stawki podatku wynikającej z właściwej umowy w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu albo niepobranie podatku zgodnie z taką umową jest możliwe pod warunkiem udokumentowania miejsca siedziby podatnika do celów podatkowych, uzyskanym od niego zaświadczeniem (certyfikat rezydencji), wydanym przez właściwy organ administracji podatkowej.

Biorąc pod uwagę brzmienie powyższych przepisów oraz zasadę opodatkowania dochodów mających charakter definitywny, należy za podatnika uznać ten podmiot, który jest ostatecznym odbiorcą i beneficjentem dochodów z odsetek, po którego stronie dochodzi do faktycznego przysporzenia ("uzyskuje dochód"). W tym zakresie kryterium to koresponduje z istotnym - i podkreślanym przez skarżącą Spółkę - warunkiem identyfikującym "osobę uprawnioną do odsetek" w rozumieniu art. 11 ust. 2 OECD oraz umowy polsko-brytyjskiej, jakim jest ostateczne czerpanie korzyści z odsetek. Nie można też pominąć, dla celów identyfikacji podatnika, kwestii tytułu, na podstawie którego dany podmiot uzyskuje odsetki. "Odsetki" zostały w art. 11 OECD (i umowy polsko-brytyjskiej) zdefiniowane jako "dochody z wszelkiego rodzaju wierzytelności, zarówno zabezpieczonych, jak i niezabezpieczonych hipoteką lub prawem do uczestniczenia w zyskach dłużnika, a w szczególności dochody z pożyczek rządowych oraz dochody z obligacji lub skryptów dłużnych". Z pojęcia tego wyłącza się dochody traktowane jak dywidendy zgodnie z art. 10. Tylko zatem, gdy można mówić o przychodach z wierzytelności w przedstawionym powyżej rozumieniu, mógłby mieć zastosowanie art. 11 umowy polsko-brytyjskiej (lub innej o unikaniu podwójnego opodatkowania). Dlatego też wydaje się zasadne odróżnienie uprawnień, jakie przysługują pool leaderowi w związku z dokonywaniem alokacji środków znajdujących się na kontach spółek - uczestników systemu zarządzania płynnością finansową, od tych, jakie ma w zakresie naliczania i przekazywania odsetek pomiędzy zobowiązanymi i uprawnionymi spółkami. Tylko w tym drugim przypadku, tj. w odniesieniu do tej części pobranych od poszczególnych spółek środków, która zostaje przekazana innym uczestnikom systemu cash-pooling tytułem odsetek, można bowiem w ogóle mówić o dysponowaniu dochodami z odsetek. Środki przekazywane przez pool leadera pomiędzy rachunkami uczestników systemu cash-pooling celem wykorzystania różnic w oprocentowaniu sald dodatnich i ujemnych, nie stanowią tego rodzaju dochodu. Przede wszystkim ich przepływy nie mają dla żadnego z podmiotów uczestniczących w systemie cash-pooling charakteru definitywnego przysporzenia, a ich źródłem nie jest wierzytelność w rozumieniu art. 11 ust. 4 OECD. Nie stanowią także pożyczki na rzecz pool leadera, bowiem nie dochodzi do przeniesienia na ten podmiot własności środków należących do uczestników systemu. W systemie cash-pooling, w tym – jak wynika z wniosku – także w wariancie, którego dotyczy zaskarżona interpretacja, pool leader (Agent) nie jest właścicielem tych środków, ale także nie rozporządza nimi swobodnie, a jest obowiązany dokonywać ich transferu na konta poszczególnych spółek uczestniczących w systemie, w celu maksymalnego wykorzystania efektu skali. W tym więc zakresie w ogóle nie może być, zdaniem Sądu, mowy o zastosowaniu art. 11 ust. 2 umowy polsko-brytyjskiej.

Tym samym bez znaczenia pozostają uprawnienia, jakie ma pool leader - a w przypadku skarżącej Spółki - Agent, w odniesieniu do sposobu dysponowania tymi środkami przed ich przekazaniem na konta poszczególnych spółek, jako że uzyskanego z tego tytułu dochodu (np. w wyniku zainwestowania tych środków) nie można uznać za dochód z odsetek w rozumieniu art. 11 ust. 4 umowy polsko-brytyjskiej.

Za bezpodstawny należy zatem uznać także zarzut nieuwzględnienia przez organ praktyki świadczenia usług finansowych, gdzie podmiot otrzymujący finansowanie nie dochodzi źródeł, z jakich otrzymane przezeń środki finansowe zostały pozyskane przez podmiot udzielający mu finansowania. System bankowy, do którego odwołuje się strona skarżąca, opiera się bowiem na innych zasadach, niż porozumienie typu cash-pooling (w tym także w wariancie opisanym przez Spółkę). Przede wszystkim, bank udzielając swojemu klientowi finansowania robi to we własnym imieniu, a stosunek zobowiązaniowy z tego tytułu powstaje tylko pomiędzy bankiem a klientem. Bank jest też wierzycielem z tytułu odsetek. Rola i pozycja pool leadera w systemie cash poolingu jest inna, choćby oczekiwany efekt w postaci bieżącego finansowania niedoborów oraz czerpania zysków z przekazywania pool leaderowi nadwyżek na rachunkach był dla uczestnika tego systemu zbliżony do oczekiwanego w relacjach z bankiem. Pool leader uzyskuje dostęp do środków należących do innych podmiotów i na ich rzecz, choć z zyskiem, zarządza tymi środkami poprzez ich odpowiednią alokację na konta innych uczestników systemu. W tym zakresie zatem pool leader działa na zlecenie właścicieli środków finansowych jako ich zarządca w obrębie określonej grupy uczestników systemu. Żaden z argumentów wniosku lub skargi nie wskazuje na to, że pozycja i rola Agenta w przedstawionym wariancie umowy jest inna i faktycznie zrównana z pozycją banku.

W odniesieniu natomiast do tej części środków pobranych przez Agenta z rachunków poszczególnych spółek na rachunek konsolidacyjny, które przekazywane są przez Agenta innym spółkom tytułem odsetek za czasowe korzystanie z ich nadwyżek na rachunkach bankowych, postanowienia odpowiednich umów o unikaniu podwójnego opodatkowania mogą znaleźć zastosowanie. Należy jednak zgodzić się z organem podatkowym, że w przypadku systemu zarządzania płynnością finansową typu cash – pooling, podmiotami ostatecznie uprawnionymi do dochodu z tytułu tych odsetek są z reguły poszczególne spółki uczestniczące w porozumieniu, którym na podstawie umowy o zarządzaniu płynnością finansową przysługuje wierzytelność o wypłatę tych odsetek. To po stronie tych podmiotów dochodzi do ostatecznego i definitywnego przysporzenia, wobec czego należy je uznać za podatników na gruncie u.p.d.o.p. Statusu takiego nie można natomiast, zdaniem Sądu, przypisać pool leaderowi w zakresie, w jakim czasowo jedynie jest on dysponentem środków pobranych od spółek zobowiązanych do wypłaty odsetek (korzystających wcześniej z nadwyżek finansowych innych spółek), będąc zobowiązanym do przekazania ich spółkom uprawnionym tytułem odsetek. W tym bowiem zakresie pool leader, a w przypadku skarżącej Spółki – Agent, pełni jedynie funkcję podmiotu zarządzającego i zgodnie z porozumieniem odpowiedzialnego za naliczenie i odprowadzenie tych odsetek. W takim wypadku klauzula zastrzegająca możliwość pobrania obniżonej stawki podatku u źródła może znaleźć zastosowanie stosownie do postanowień odpowiednich umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, zawartych pomiędzy Polską a krajem siedziby spółki będącej rzeczywistym odbiorcą i właścicielem odsetek (osobą uprawniona do odsetek). Rację ma natomiast organ, że jeśli w odniesieniu do pewnej części dochodu Agent będzie spełniał omówione wyżej warunki uznania go za podatnika, będącego zarazem rzeczywistym właścicielem (osobą uprawnioną w rozumieniu art. 11 ust. 2 umowy polsko-brytyjskiej) dochodu z odsetek, to wówczas także wobec tego podmiotu można będzie zastosować obniżoną stawkę podatku u źródła, która w przypadku umowy polsko-brytyjskiej wynosi 5%.

Sąd zauważa również, że podnoszony przez skarżącą Spółkę fakt trudności w zidentyfikowaniu podmiotów, które ostatecznie uzyskują wypłacone przez nią odsetki, nie może przesądzać o sposobie opodatkowania. Biorąc pod uwagę opisany model funkcjonowania systemu cash-pooling można jednak stwierdzić, że stosowne informacje w tym zakresie posiada Agent, który - zgodnie z opisem skarżącej Spółki - dokonuje przekazania środków pomiędzy kontami poszczególnych uczestników systemu i ma z tego tytułu wiedzę o podmiotach korzystających z nadwyżek i wielkości przekazywanych kwot oraz który dokonuje naliczenia należnych odsetek od spółek korzystających z nadwyżek. Tak więc kwestia uzyskania informacji koniecznych do prawidłowego opodatkowania wypłacanych odsetek leży w zakresie organizacji funkcjonowania systemu cash-pooling i nie stanowi nieusuwalnej przeszkody dla prawidłowego stosowania przepisów podatkowych, w tym także przepisów o unikaniu podwójnego opodatkowania. To zaś czyni bezzasadnym zarzut strony co do naruszenia celu Konwencji Modelowej OECD.

Końcowo Sąd stwierdza, że nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przez organ art. 14c § 1 i § 2 O.p. w związku z art. 120 oraz 121 §1 O.p., poprzez naruszenie zasady legalizmu i praworządności w związku brakami uzasadnienia prawnego, a także podjęcie rozstrzygnięcia arbitralnego, niespójnego i nieczytelnego.

Przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z §1 art. 14c P.o. interpretacja indywidualna powinna zawierać ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. W razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym (§ 2 ). Organ jest zatem obowiązany, dokonując interpretacji , ocenić poprawność stanowiska podatnika co do stosowania przepisów prawa oraz w razie uznania tego stanowiska za nieprawidłowe – wskazać własne stanowisko i je uzasadnić. W ramach powyższego organ nie ma obowiązku polemizować z każdym argumentem strony, ale wskazać na błędy w rozumowaniu, które legły u podstaw dokonania przez podatnika niewłaściwej interpretacji prawa i powołać argumenty prawne potwierdzające stanowisko organu. Zdaniem Sądu orzekającego w obecnym składzie, uzasadnienie zaskarżonej interpretacji spełnia powyższe warunki. Wbrew zarzutom skargi organ wskazał jak rozumie pojecie "osoby uprawnionej do odsetek" i odwołał się w tym zakresie do mającego zasadnicze znaczenie Komentarza do Konwencji Modelowej OECD, a także wyjaśnił, z odwołaniem się do przepisów prawa krajowego i OECD, zasady zastosowania umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie dochodów z odsetek. Trafnie też, jak uznał Sąd, ocenił, że z informacji przedstawionych przez Skarżącą można wyprowadzić wniosek, że podatnikami, do których będą miały zastosowanie odpowiednie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania będą co do zasady spółki uczestniczące w opisanym systemie zarządzania płynnością finansową, ale nie można wykluczyć, że w niektórych przypadkach będzie to także Agent.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona interpretacja nie naruszała przepisów prawa, wobec czego skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).