Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 719/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6242 Odroczenie   terminu  odbycia zasadniczej służby wojskowej
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 39  ust. 1, ust. 3, ust. 5
journal: Dz.U. 2004 nr 241 poz 2416
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r.  o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2009 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu odbycia zasadniczej służby wojskowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. z dnia [...]r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. J.K. wystąpił do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste. We wniosku podał, że od września będzie uczęszczał do szkoły, do której został zakwalifikowany a nadto, że jest wytypowany przez zakład pracy do uczestnictwa w szkoleniu oraz wdrażania nowej linii produkcyjnej. Do wniosku załączył zaświadczenie z zakładu pracy oraz zawiadomienie Dyrektora Szkoły A w T. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] r. dla uzasadnienia wniosku podniósł dodatkowe okoliczności jak zawarcie związku małżeńskiego, posiadanie samochodu, a co za tym idzie ponoszenie opłat z tytułu jego ubezpieczenia oraz spłaty kredytu bankowego w kwocie [...] zł, wskazał również na wysokość stałych miesięcznych opłat.

Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w T. działając na podstawie art. 104 § 1 i art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 39 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 241 z 2004 r., poz. 2416 ze zm.) nie udzielił J.K. odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste.

W uzasadnieniu organ uznał, że samo zgłoszenie zamiaru podjęcia ponownie nauki jest niewystarczające i mało przekonywujące, tym bardziej, iż w latach poprzednich wnioskodawca nie wykorzystał szansy na zdobycie pożądanego wykształcenia. Przeszkody w odbyciu służby wojskowej, w ocenie organu, nie stanowi również praca zawodowa wnioskodawcy i jego żony, a także posiadanie samochodu. Powołując się na treść art. 131 oraz 128 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wskazał, że żołnierzom zasadniczej służby wojskowej uznanym za posiadających na własnym utrzymaniu członków rodziny w okresie odbywania przez nich służby pokrywa się należności z tytułu najmu lokalu, na członków rodziny przysługuje zasiłek, a nadto żołnierzom odbywającym zasadniczą służbę wojskową zawiesza się spłatę kredytu lub pożyczki oraz odsetek. W konkluzji Wojskowy Komendant Uzupełnień w T. uznał, że przedstawione przez wnioskodawcę powody są bardzo ważne, lecz nie wystarczają do udzielenia odroczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji J.K. ponownie przywołał okoliczności już uprzednio wskazane dla uzasadnienia wystąpienia o odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Podniósł, że ze względu na system pracy oraz sprawy osobiste (m.in. ślub, remont mieszkania) zaniedbał naukę w szkole. Obecnie zamierza rozpocząć dalsze kształcenie. Przerwa spowodowana służbą wojskową, jego zdaniem, uniemożliwi mu również otrzymanie awansu zawodowego. Został bowiem wytypowanych przez zakład pracy do odbycia szkolenia za granicą w związku z planowanym z końcem roku otwarciem nowej linii produkcyjnej. Ponadto jako nową okoliczność wskazał chorobę żony i wiążącą się z tym konieczność przeprowadzenia zabiegu operacyjnego, na dowód czego przedłożył dokumentację medyczną. Dodatkowo zaznaczył, że od [...] roku życia aktywnie wspiera działalność organizacji [...] załączając stosowne zaświadczenie i opinię.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. decyzją z dnia [...] roku nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wojskowy komendant uzupełnień może udzielić poborowemu, na jego udokumentowany wniosek odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego, a w szczególności związane z zaistnieniem trudnej sytuacji osobistej lub rodzinnej. Organ odwoławczy zaznaczył, iż przepis ten nie ustanawia obligatoryjnego wymogu udzielenia przedmiotowego odroczenia, lecz wskazuje, iż decyzja ma charakter uznaniowy. Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu stwierdził, że ustawodawca objął szczególną ochroną osoby, którym doręczono karty powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Odbywający taką służbę korzysta z ochrony stosunku pracy, bowiem w myśl uregulowań art. 118 oraz 122 powołanej ustawy pracodawca nie tylko nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem, któremu wręczono kartę powołania ale również ma obowiązek zatrudnić go na warunkach pracy i płacy obowiązujących w dniu powołania. Odnosząc się do choroby żony skarżącego wskazał, iż z akt sprawy nie wynika aby potrzebowała ona opieki osoby drugiej, a sam skarżący nie jest w stanie precyzyjnie określić okoliczności związanych planowaną operacją. Jednocześnie organ stwierdził, iż obowiązek obrony nie może być postrzegany jako okoliczność uniemożliwiającą kontynuowanie nauki, tym bardziej, iż skarżący przerywał już naukę czterokrotnie. Po uregulowaniu stosunku do służby wojskowej istnieje nieograniczona możliwość kontynuowania nauki i dalszego rozwoju. Organ odwoławczy wskazał, że odmowa odroczenia zasadniczej służby wojskowej związana jest z potrzebami sił zbrojnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.K. zasadniczo powtórzył argumentację zawartą uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podkreślił, że obecnie jest słuchaczem Szkoły A. Ponadto obszernie opisał powody, dla których przerywał naukę w szkole. Zaznaczył, iż żona obecnie jest już po operacji, której wyniki będą znane dopiero przy kolejnych badaniach. Jednocześnie przyznał, że w takiej sytuacji nie chce zostawiać żony samej, tym bardziej, iż czekają ją kolejne badania i konsultacje medyczne.

W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. W uzasadnieniu podkreślił, iż okoliczności przytaczane przez skarżącego nie stanowią przesłanek do zwolnienia go z obowiązku odbycia zasadniczej służby wojskowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm., zwanej w skrócie P.p.s.a.). Ponadto wskazać należy, iż zgodnie z art. 134 P.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bierze zatem pod uwagę każde naruszenie prawa, także to niekwestionowane przez skarżącego.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one przepisy prawa, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy

W rozpoznawanej tu sprawie organy rozstrzygały w przedmiocie udzielenia skarżącemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Problematyka odroczeń zasadniczej służby wojskowej jest uregulowana w przepisach art. 39 - 42 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 241 z 2004 r., poz. 2416 ze zm.), zwanej dalej ustawą o powszechnym obowiązku obrony, oraz w wydanym na podstawie art. 39 ust. 8 tej ustawy rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz.U. Nr 118/06 poz.800). Warunkiem wszczęcia postępowania o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej jest złożenie przez poborowego pisemnego, udokumentowanego i uzasadnionego wniosku do wojskowego komendanta uzupełnień (art. 39 ust. 1 ustawy i § 2 ust. 1 wskazanego rozporządzenia). Zaznaczyć należy, iż przepis art. 39 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, regulujący instytucję odroczenia zasadniczej służby wojskowej, zawiera w sobie normy prawne stanowiące odrębne podstawy materialnoprawne odroczenia służby. Poborowy, w zależności od tego, na jaką przesłankę uzasadniającą udzielenie odroczenia służby wojskowej powoła się, uruchamia postępowanie, które toczyć się może w oparciu o każdy z punktów ujętych w art. 39 ust. 1, względnie w oparciu o art. 39 ust.3 tej ustawy. W przypadku wątpliwości, co do zamiaru wnioskodawcy, rolą organu jest doprowadzić do jednoznacznego rozumienia treści złożonego wniosku. Organ administracji publicznej nie jest bowiem uprawniony do swobodnego interpretowania żądania strony, tym bardziej, jeżeli wszczęcie sprawy w określonym przedmiocie nie jest możliwe z urzędu.

Jak wynika z treści decyzji jako podstawę materialnoprawną zawartego w nich rozstrzygnięcia wskazano normę opisaną w art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Przepis ten stanowi, że odroczenia zasadniczej służby wojskowej można udzielić również ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego, a w szczególności związane z zaistnieniem trudnej sytuacji osobistej lub rodzinnej, które nie upoważniają do udzielenia poborowemu odroczenia z tytułu sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny albo z powołaniem się na konieczność załatwienia spraw związanych z prowadzeniem przez poborowego przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego albo innej działalności gospodarczej.

Skarżący w swoim wniosku oświadczył, iż wnosi o odroczenie zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste. Jednocześnie jednak podkreślił, iż przez ważne sprawy osobiste rozumie również podjęcie od września nauki w Szkole A w T., gdzie już został zakwalifikowany. Do wniosku skarżący dołączył zawiadomienie dyrektora tej szkoły skierowane do Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia [...] r. Tak sformułowany wniosek nie pozwalał organowi na wszczęcie postępowania, a następnie rozstrzygania wyłącznie w trybie art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, bez uprzedniego wyjaśnienia rzeczywistego żądania strony. Przyjdzie bowiem zauważyć, że art. 39 ust. 1 pkt 6 tej ustawy wskazuje jako podstawę odroczenia zasadniczej służby wojskowej pobieranie nauki w szkole ponadgimnazjalnej. Zważyć należy, iż w przeciwieństwie do zapisu zawartego w treści art. 39 ust. 3, normy prawne opisane w przepisie art. 39 ust. 1 stanowią podstawę do wydania decyzji o charakterze związania administracyjnego. Prawodawca wskazał bowiem, iż w określonych w przepisie art. 39 ust. 1 tej ustawy przypadkach, poborowemu udziela się odroczenia służby wojskowej. Odmowa odroczenia służby jest zatem możliwa wyłącznie w przypadku braku przesłanek uzasadniających konieczność udzielenia odroczenia służby wojskowej. Ponadto w przypadku wystąpienia przesłanki określonej w art. 39 ust. 1 pkt 6 organ jest zobowiązany wydać decyzję o odroczeniu zasadniczej służby wojskowej nawet wówczas, gdyby miało to być kolejne odroczenie. Przesłanka ta nie jest bowiem uwarunkowana ograniczeniami określonymi w ust. 4 oraz ust. 5 omawianego przepisu. Przyczyny odroczenia zasadniczej służby wojskowej wymienione w treści art. 39 ust. 3 cyt. ustawy są natomiast przyczynami fakultatywnymi. Wystąpienie którejś z tych przyczyn nie powoduje konieczności odroczenia służby, ale powoduje konieczność rozważenia przez organ w granicach uznania administracyjnego zasadności odroczenia zasadniczej służby wojskowej.

Tymczasem organ I instancji sam dokonał kwalifikacji wniosku, co w istocie doprowadziło do wszczęcia i prowadzenia postępowania w wyznaczonym przez siebie przedmiocie, a zatem w trybie art. 39 ust. 3 ustawy. Również organ II instancji, który zobowiązany jest do rozpoznania sprawy ponownie w całości nie rozważył kwestii podstawy prawnej ubiegania się skarżącego o odroczenia zasadniczej służby wojskowej w kontekście wskazanych przez skarżącego okoliczności oraz przedłożonych na ich poparcie dowodów. Wprawdzie uzasadnienie decyzji obydwu organów wskazuje, iż miały one na względzie podnoszone przez skarżącego okoliczności odnoszące się do kwestii podjęcia nauki w szkole, jednakże wyrażona w tym zakresie ocena nie tylko nie została dokonana w kontekście przesłanek określonych w art. art. 39 ust. 1 pkt 6, na co wskazuje brak rozważań faktycznych i prawnych, ale również nie znalazła odzwierciedlania ani w podstawie prawnej ani w osnowie rozstrzygnięcia.

Słusznie natomiast organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygnięcie w sprawie odroczenia zasadniczej służby wojskowej na podstawie art. 39 ust. 3 omawianej ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co już wyżej zaznaczono. Jednakowoż uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwianiu sprawy. Jest on, bowiem związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Tymczasem w ocenie Sądu organ odwoławczy nie rozważył w sposób dostateczny podnoszonych w odwołaniu okoliczności związanych z chorobą żony, która została przez skarżącego udokumentowana. Jeżeli bowiem organ uznał, iż wskazane okoliczności dotyczące choroby oraz planowanej operacji żony skarżącego nie były wystarczające do oceny czy wymaga ona bądź czy wymagać będzie po zabiegu operacyjnym opieki osoby drugiej oraz co do terminu planowanego zabiegu powinien był przeprowadzić postępowanie w trybie art. 136 k.p.a., celem umożliwienia skarżącemu wyjaśnienia jak również wykazania (np. zaświadczeniem lekarskim) tych kwestii, jako że mogły one rzutować na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy obu instancji wadliwie rozpatrzyły niniejszą sprawę, naruszając w sposób istotny dla jej wyniku przepisy art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 Kpa.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu, przy czym wydając rozstrzygniecie organ uwzględni stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania i nie popełni wytkniętych uchybień.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.