Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1121/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 października 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 maja 2021 r. (nr[...]) Prezydent Miasta T. odmówił przyznania M. K. (zwanemu dalej także jako: "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - matką Ł. K..

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 10 marca 2021 r. M. K. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w T. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - Ł. K., legitymującą się niepełnosprawnością na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. od 2001 r. na stałe. Z posiadanego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynikało, iż w momencie zaliczenia przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. Ł. K. miała ukończone 53 lata

Organ przytoczył treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ podkreślił przy tym, że nie podziela stanowiska strony co do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443), natomiast podziela stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny, zgodnie z którym skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. W rozważaniach na temat skutków prawnych wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) zawartych w uzasadnieniu do tego wyroku Trybunał wskazał, iż "można odmiennie ukształtować reguły wypłacania świadczenia dla tych osób, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Z tego powodu przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie narusza zasady równości w takim zakresie, w jakim stanowi podstawę zróżnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według uprzedniego podziału na dwie kategorie". Ponadto "wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądza jaki model ustalenia świadczeń dla tych osób należy przyjąć. Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności jedynie części norm wynikających z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy".

Dalej organ wskazał, że główną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, która została określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej niepodejmowaniem w tym celu. Występowanie bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a faktem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jest konieczną przesłanką przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie każdy bowiem brak zatrudnienia uzasadnia przyznanie przedmiotowego świadczenia, a tylko taki, który został spowodowany i wiąże się bezpośrednio z koniecznością sprawowania rzeczywistej opieki nad osobą niepełnosprawną. Dla ustaleń w tej kwestii istotne znaczenie ma m.in. związek czasowy pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej przez stronę, a powstaniem stopnia niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Istotne są również okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub z jego poszukiwania. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia wyłącznie opieka, która na tyle absorbuje osobę opiekuna, że wyklucza podjęcie przez niego jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W szczególności opieka taka winna być rzeczywista, stała, długotrwała i codzienna. Istotne jest, aby zaniechanie podjęcia pracy lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie i obiektywnie uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. W przypadku gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak m.in. brak pracy, brak kwalifikacji czy swój stan zdrowia, to nie będzie to spełnieniem związku przyczynowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.

Organ zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż strona pozostawała w zatrudnieniu w latach: od 1 marca 2005 r. do 30 czerwca 2005 r.; od 24 listopada 2008 r. do 31 grudnia 2008 r.; od 19 sierpnia 2010 r. do 31 sierpnia 2010 r., od 10 stycznia 2019 r. do 25 lutego 2020 r. Ostatni stosunek pracy ustał na skutek upływu okresu na jaki została zawarta umowa. W dniu 1 marca 2021 r. strona dokonała rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w T. w celu ubezpieczenia zdrowotnego.

Powyższe okoliczności, podobnie jak fakt, że przez blisko 20 lat od uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności strona nie pozostawała aktywna zawodowo, wskazują - zdaniem organu - na brak związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony w dniu składania wniosku a koniecznością zapewnienia mamie opieki.

Organ dodał, że strona zamieszkuje wspólnie z osobą wymagającą opieki, pomaga jej w dbaniu o higienę osobistą, wymienia pieluchomajtki, przygotowuje posiłki, mierzy ciśnienie tętnicze, podaje leki, załatwia sprawy urzędowe, sprząta, wspiera w krótkich spacerach. Strona zadeklarowała w wywiadzie środowiskowym, że na opiekę poświęca około 7 godzin dziennie, a stan zdrowia matki się pogarsza. Jednakże czynności takie jak sprzątanie, zakupy, przygotowywanie posiłków są czynnościami, które trzeba wykonać niezależnie od sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wobec czego nie mogą być, w ocenie organu, uznane za czynności związane z opieką nad osobą niepełnosprawną. Pozostałe czynności, wskazane w kwestionariuszu załączonym do wniosku oraz ich częstotliwość, w ocenie organu, również nie wskazują na brak możliwości podjęcia pracy przynajmniej w ograniczonym zakresie.

Decyzją z dnia 20 października 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 - dalej w skrócie jako "u.ś.r.") - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r., wskazał że z akt sprawy wynika, iż Ł. K. (ur. 14 grudnia 1948 r.) jest wdową. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 31 marca 2010 r. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe; ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 8 października 2009 r., a niepełnosprawność istnieje od 2001 r. W dniu 26 marca 2021 r. (telefonicznie), a następnie w dniu 14 kwietnia 2021 r. został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy, z którego wynika, że wnioskodawca - M. K. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką Ł. K.. Ł. K. ma 72 lata, porusza się na wózku inwalidzkim, ma protezę kolana lewego, choruje na nadciśnienie tętnicze, wymaga pampersowania. W 2014 r. przeszła udar, ma problemy z wymową, nie jest w stanie samodzielnie wykonywać codziennych czynności, jest pod kontrolą neurologa, ortopedy, przyjmuje leki na stałe, wymaga nadzoru przy ich podawaniu. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że wnioskodawca faktycznie sprawuje opiekę nad matką, czego organ I instancji nie podważał, pomaga matce we wszystkich czynnościach życiowych oraz prowadzi gospodarstwo domowe. Organ I instancji ustalił przy tym, że wnioskodawca pozostawał w zatrudnieniu w okresach: od 1 marca 2005 r. do 30 czerwca 2005 r.; od 24 listopada 2008 r. do 31 grudnia 2008 r.; od 19 sierpnia 2010 r. do 31 sierpnia 2010 r., od 10 stycznia 2019 r. do 25 lutego 2020 r. Ostatni stosunek pracy ustał na skutek upływu okresu na jaki została zawarta umowa. W dniu 1 marca 2021 r. wnioskodawca dokonał rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w T. w celu ubezpieczenia zdrowotnego. Zdaniem organu I instancji powyższe okoliczności, podobnie jak fakt, że M. K. przez blisko 20 lat od uzyskania przez Ł. K. orzeczenia o niepełnosprawności nie pozostawał aktywny zawodowo, wskazuje na brak związku przyczynowego niezbędnego do uzyskania świadczenia. Zdaniem organu I instancji w rozpoznawanej sprawie również nie zostało spełnione kryterium wieku zawarte w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Mając to na uwadze, organ odwoławczy zaznaczył, że w pierwszej kolejności należy rozważyć, czy na gruncie obowiązujących przepisów, opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. pomimo, że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jej opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25. roku życia (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.). W tym zakresie wskazał, że obecnie kształtująca się linia orzecznicza, która z wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 (z punktu 2. sentencji, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji), wywodzi, że istotą tak podjętego rozstrzygnięcia, jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości, pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W związku z tym, przyjmuje się, że skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej. To z kolei przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, a zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Ocenia się, że derogacja ujęta w sentencji ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany. Innymi słowy, organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe), mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zatem rozpoznając sprawę organ nie ma podstaw do odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko i wyłącznie na podstawie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wobec powyższego, w kontekście tak prezentowanego stanowiska sądów administracyjnych, co do zakresu stosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r., występuje konieczność zbadania pozostałych przesłanek.

Przekładając powyższe na tło analizowanej sprawy organ odwoławczy stwierdził, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ I instancji w wymaganym zakresie takie badania poczynił i nie podważył faktu sprawowania faktycznej opieki przez wnioskodawcę nad matką Ł. K., ale uznał, iż w rozpoznawanej sprawie niepodejmowanie zatrudnienia przez M. K. nie ma związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

Organ odwoławczy podkreślił, że w treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca ustanowił przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Przesłanką w nim wskazaną jest, po pierwsze sprawowanie rzeczywistej, osobistej, stałej i bezpośredniej opieki nad wymagającą jej osobą niepełnosprawną; po drugie zaś, rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane musi być koniecznością sprawowania opieki. Pomiędzy tymi dwoma przesłankami musi zaistnieć związek przyczynowo-skutkowy, przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Naczelny Sąd Administracyjnego w wyroku z dnia 19 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 226/21), wskazał że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreślono żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, stąd nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy nawet dłużej przed złożeniem wniosku, ale warunkiem jest, aby stan taki w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Związek miedzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21) wskazano, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie nie nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia przez wnioskodawcę po to, by opiekować się matką, ponieważ - jak wynika z dokumentu elektronicznego zawartego w aktach organu I instancji (Aplikacja Centralna Rynku Pracy) - M. K. posiada łącznie 4 miesiące i dwa dni stażu pracy, a ostatnie jego zatrudnienie trwało w okresie od 10 stycznia 2019 r. do 25 lutego 2020 r. i było to skierowanie do pracy podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Natomiast z orzeczenia z dnia 31 marca 2010 r. wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności i niezdolność do samodzielnej egzystencji Ł. K. istnieje od dnia 8 października 2009 r.

Zdaniem organu odwoławczego, skoro matka wnioskodawcy jest osobą niepełnosprawną od 2001 r. zgodnie z orzeczeniem z dnia 31 marca 2010 r., ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od dnia 8 października 2009 r., natomiast wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez M. K. w dniu 8 marca 2021 r. i przy tym wnioskodawca nie był aktywny zawodowo w okresach umożliwiających uznanie, że obecnie brak jego aktywności zawodowej wynika bezpośrednio z konieczności sprawowania opieki nad matką, a nie z innych przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, to uzasadnione jest twierdzenie, iż bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją przez wnioskodawcę z zatrudnienia (niepodejmowaniem przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną Ł. K., nie istnieje w realiach rozpoznawanej sprawy. Nie można tutaj mówić o związku - także czasowym - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej przez wnioskodawcę (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Wobec tego stanowisko organu I instancji w tym zakresie jest wynikiem prawidłowo dokonanej oceny ustalonych okoliczności sprawy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, a zarzuty strony podniesione w odwołaniu nie mają wpływu na rozstrzygnięcie.

M. K. zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta T. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi wskazano natomiast, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być całodobową. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału skarżący ze względu na sprawowaną opiekę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasowym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego, a - wbrew twierdzeniom zawartym w skardze -rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 20 października 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 10 maja 2021 r., która odmówiono skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi być rezygnacja/niepodejmowanie przez opiekuna (wnioskodawcę) zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) pozostające w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w zakresie niepozwalającym na podjęcie jakiejkolwiek pracy, a między tymi obiema okolicznościami (rezygnacją/niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania wymaganej i koniecznej opieki) zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Zaakcentować zatem w tym kontekście należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem kierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się bowiem na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Przyjąć zatem należy, że sam brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. (a zatem w oderwaniu od przyczyny, jaką w tym wypadku jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny).

Mając powyższe na uwadze nie sposób zatem w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie zgodzić się z organami, że z uwagi na w istocie wieloletnią bierność zawodową skarżącego, trudno dać wiarę, że to właśnie sprawowana przez niego opieka nad matką stanowi rzeczywistą przyczynę nie podejmowania przez niego zatrudnienia czy też nie wykonywania innej pracy zarobkowej. Z ustaleń organów wynika, że skarżący od 2005 r. pozostawał w zatrudnieniu jedynie w bardzo krótkich okresach (tj. od 1 marca 2005 r. do 30 czerwca 2005 r.; od 24 listopada 2008 r. do 31 grudnia 2008 r.; od 19 sierpnia 2010 r. do 31 sierpnia 2010 r.; od 10 stycznia 2019 r. do 25 lutego 2020 r.). Skarżący łącznie posiada niespełna ok. 1,5 roczny staż pracy, przy czym ostatnie jego zatrudnienie, trwające od 10 stycznia 2019 r. do 25 lutego 2020 r., stanowiło skierowanie do pracy podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem organów, że wskazane okoliczności, podobnie jak fakt, że przez blisko 20 lat od powstania niepełnosprawności u matki (znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego datuje się natomiast od 2009 r.) skarżący nie pozostawał de facto aktywny zawodowo, co wskazuje na brak związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony w dniu składania wniosku a sprawowaniem opieki nad matką. Trudno bowiem uznać, że skarżący obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. Sąd przychyla się zatem do stanowiska organów, że w rozpatrywanej sprawie istnieją uzasadnione wątpliwości, że skarżący chciałaby podjąć aktywność zawodową, lecz jej nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki nad matką.

Konkludując, Sąd nie kwestionuje faktu, że matka skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak podziela stanowisko organów, że nie można dać wiary twierdzeniom skarżącego, iż ten nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad matką. Należy raz jeszcze podkreślić, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zaś prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21). W ocenie Sądu poszukiwanie owego "związku czasowego" nabiera szczególnej wagi w sytuacji, gdy dana osoba (wnioskujący opiekun) w ogóle kiedykolwiek nie przejawiała aktywności zawodowej, lub – jak w przypadku skarżącego – aktywność zawodowa takiej osoby była krótkotrwała w stosunku do danego okresu (skarżący w okresie od 2005 r. przepracował zaledwie 1,5 roku).

Wobec tego należy podzielić stanowisko organów, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad matką a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skoro bowiem matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną od 2001 r., zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od dnia 8 października 2009 r. (wg treści orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 31 marca 2010 r., nr [...]), natomiast wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącego w marcu 2021 r., a przy tym wnioskodawca nie był aktywny zawodowo w okresach umożliwiających uznanie, że obecnie brak jego aktywności zawodowej wynika bezpośrednio z konieczności sprawowania opieki nad matką a nie z innych przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, to uzasadnione jest twierdzenie, iż w istocie bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją przez M. K. z zatrudnienia (niepodejmowaniem przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną Ł. K., nie istnieje w realiach rozpoznawanej sprawy.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – oddalił skargę.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).