Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 686/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2007-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.7,8,77 par. 1, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 42 ust. 1, art. 92 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity
Teza: Odpowiedzialność za wykonywanie transportu po drogach krajowych bez ważnej karty opłaty drogowej przewidziana w ustawie z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874) jest oparta na zasadzie ryzyka. Przy tak surowo ukształtowanej odpowiedzialności oraz dotkliwych, finansowych skutkach ewentuanego naruszenia prawa przez podmioty wykonujące transport, organy administracji orzekajace w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej powinny dołożyć szczególnej staranności przy ustalaniu stanu faktycznego, w oparciu o który podejmowana jest decyzja o ukaraniu.

TEZY

Odpowiedzialność za wykonywanie transportu po drogach krajowych bez ważnej karty opłaty drogowej przewidziana w ustawie z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874) jest oparta na zasadzie ryzyka. Przy tak surowo ukształtowanej odpowiedzialności oraz dotkliwych, finansowych skutkach ewentuanego naruszenia prawa przez podmioty wykonujące transport, organy administracji orzekajace w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej powinny dołożyć szczególnej staranności przy ustalaniu stanu faktycznego, w oparciu o który podejmowana jest decyzja o ukaraniu.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi "G." sp. z o.o. w B. na decyzję Komendanta P. Oddziału Straży Granicznej w B. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Komendanta P. Oddziału Straży Granicznej w B. na rzecz skarżącej Spółki z o. o. "G." w B. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Bk 686/07

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. znak [...] Komendant Placówki Straży Granicznej w B. na podstawie art. 92 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 z zm.) nałożył na "G." Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. karę pieniężną w wysokości 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych.

W uzasadnieniu podał, iż w trakcie kontroli granicznej przeprowadzonej w dniu 12 marca 2007 r. w Placówce Straży Granicznej w B. na kierunku wyjazdowym z Polski kierujący samochodem marki R. nr rej. [...] z naczepą, wykonujący transport na rzecz przedsiębiorcy "G." Sp. z o.o. w B., przedstawił do kontroli dobową kartę opłaty drogowej za przejazd po drogach krajowych seria/nr [...] z datą ważności na dzień 10 marca 1997 r. Winieta karty umieszczona była w sposób trwały na szybie wewnątrz pojazdu.

Organ przytoczył również treść pisemnych wyjaśnień ukaranego przedsiębiorcy, z których wynika, iż kierowca wyjechał w dniu 10 marca 2007 r. z miejscowości B. w kierunku przejścia granicznego w B. posiadając ważną kartę opłaty drogowej. W trakcie jazdy samochód uległ awarii w miejscowości W. – 12 km od przejścia granicznego w B. W dniu 12 marca 2007 r. po usunięciu awarii kierowca kontynuował jazdę. Nową dobową kartę opłaty drogowej zakupił na przejściu granicznym z uwagi na niemożność jej wcześniejszego nabycia na stacji W. W uzasadnieniu podano też, iż w dniu 26 marca 2007 r. przedsiębiorca przesłał notarialnie poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie karty opłaty drogowej dobowej seria/nr [...] wystawionej na dzień 12 marca 2007 r. oraz pokwitowanie zapłaty za kartę.

Zdaniem organu I instancji utrudnienia związane z nabyciem karty opłaty drogowej nie mogły mieć wpływu na wymiar kary i nie uzasadniały odstąpienia od jej nałożenia. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 08 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 151, poz. 1089) podmiot wykonujący przewóz drogowy powinien posiadać wypełnioną kartę opłaty przed rozpoczęciem przejazdu. Również fakt późniejszego przedłożenia karty przez przedsiębiorcę wykonującego transport nie uzasadnia odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, albowiem prawidłowo wypełniona karta powinna być okazana już podczas kontroli. Okolicznością potwierdzającą, iż w rozpoznawanym przypadku takiej karty kierowca nie posiadał jest podpisanie przez niego protokołu kontroli sporządzonego w dniu 12 marca 2007 r., do którego złożył oświadczenie o braku karty.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył "G." Sp. z o.o. w B. zaskarżając decyzję w całości i zarzucając jej naruszenie prawa materialnego – art. 92 ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym polegające na niewłaściwym zastosowaniu powołanego przepisu wskutek uznania, iż w stanie faktycznym sprawy zachodzą podstawy do nałożenia na stronę kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych, które to naruszenie miało istotny wpływ na wydaną decyzję. Wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia w całości i umorzenie postępowania w I instancji.

W uzasadnieniu strona podniosła, iż ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji są błędne i nie znajdują pokrycia w zebranym materiale dowodowym. Podczas kontroli kierowca posiadał prawidłowo wypełnioną dobową kartę opłaty drogowej wykupioną o godz. 19.49 na przejściu granicznym, podczas gdy kontrola graniczna rozpoczęła się dopiero około godz. 19.50. Zdaniem odwołującego się organ I instancji zastosował przepis art. 92 ustawy o transporcie drogowym w sposób bardzo restrykcyjny i z pominięciem funkcji, jaką ma on spełniać. Tymczasem celem systemu kar administracyjnych obowiązujących w transporcie drogowym jest sankcjonowanie zachowań przedsiębiorców, którzy w sposób zawiniony dopuścili się uchybień i nie wyłącza on indywidualnej oceny każdego przypadku. Nadto w rozpoznawanej sprawie pominięto okoliczności, które były przyczyną nieuiszczenia wymaganej opłaty przed rozpoczęciem przewozu, a które nie miały charakteru zawinionego, a mianowicie fakt braku w sprzedaży kart opłaty drogowej w miejscu awaryjnego postoju pojazdu. Odwołujący się argumentował, iż nie do przyjęcia jest stanowisko organów, zgodnie z którym kierowca powinien pozostawić pojazd w miejscu, w którym nastąpiła awaria, następnie udać się innym środkiem transportu lub pieszo na przejście graniczne, zakupić tam kartę, wrócić po pojazd i dopiero wówczas kontynuować podróż. W okolicznościach przedmiotowej sprawy trudno przyjąć, zdaniem strony, jej odpowiedzialność administracyjną, skoro dochowała należytej staranności w wykonywaniu transportu drogowego zgodnie z przepisami prawa.

Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. znak [...] Komendant P. Oddziału Straży Granicznej w B. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu podniósł, iż z przepisów ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym oraz przepisów rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 08 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych wynika, iż kierowcy samochodów ciężarowych oczekujący na kontrolę graniczną powinni posiadać karty opłaty za przejazd po drogach krajowych ważne w chwili całego przejazdu, bez względu na czas przemieszczania się po tych drogach do miejsca kontroli granicznej. Kontrola ważności karty następuje w momencie okazania jej funkcjonariuszowi podczas procedury odprawy. Brak ważnej karty w chwili kontroli skutkuje nałożeniem kary pieniężnej.

Organ wskazał, iż w dacie kontroli tj. 12 marca 2007 r. kierowca okazał kartę opłaty ważną jedynie w dniu 10 marca 2007 r., co potwierdza materiał dowodowy zebrany podczas kontroli, w tym własnoręcznie podpisane przez kierowcę oświadczenie złożone do protokołu. Dobowa karta opłaty skasowana w dniu 12 marca 2007 r., której kserokopię załączono do akt w trakcie postępowania wyjaśniającego nie została okazana osobie kontrolującej, a jej część samoprzylepna nie była umieszczona w sposób trwały w prawym dolnym rogu przedniej szyby pojazdu. Organ powołał się również na treść załącznika do ustawy o transporcie drogowym l.p.4.1., zgodnie z którym karta dobowa lub siedmiodniowa, która w chwili rozpoczęcia kontroli nie znajdowała się w pojeździe, a przedstawiona została w terminie późniejszym, nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty.

Skargę na powyższą decyzję złożył do sądu administracyjnego "G." Sp. z o.o. w B. zarzucając naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 92 ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym polegające na niewłaściwym zastosowaniu powołanego przepisu wskutek uznania, iż w stanie faktycznym sprawy zachodzą podstawy do nałożenia na stronę kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych oraz zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i 77 Kpa polegające na utrzymaniu w mocy decyzji o obciążeniu skarżącego karą pomimo nienależytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niezebrania i nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Główny zarzut skargi opierał się na zakwestionowaniu dokonanych w postępowaniu administracyjnym ustaleń faktycznych w oparciu o które wydano rozstrzygnięcia. Przede wszystkim wskazano, iż kierowca w chwili kontroli granicznej posiadał ważną kartę opłaty drogowej wykupioną o godz. 19.49. W trakcie przeprowadzonej kilka minut później kontroli funkcjonariusze nie mogli zatem stwierdzić braku takiej karty, ta bowiem została okazana. Skarżący podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w odwołaniu i podał, iż organ I instancji pominął okoliczności, które były przyczyną niedokonania zakupu karty przed rozpoczęciem przewozu po usunięciu awarii. Okoliczności te nie były przez kierowcę pojazdu zawinione, a miały charakter obiektywny, albowiem w miejscu awaryjnego postoju pojazdu brak było punktu sprzedaży kart. Dalej skarżący argumentował, iż skoro karta dokumentująca uiszczenie opłaty drogowej jest ważna całą dobę to oznacza to, że opłata dokonana w dniu 12 marca 2007 r. została uiszczona za cały dzień.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów procesowych – art. 7, 8, 77 § 1, 80 i art. 107 § 1 i 3 Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało orzeczeniem na podstawie - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a.

Spór w rozpoznawanym przypadku sprowadzał się do istnienia podstaw do nałożenia w oparciu o przepis art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874) powoływanej dalej jako u.t.d., kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego z naruszeniem przepisów w/w ustawy tj. art. 42 ust. 1 u.t.d.

Regulacje ustawy o transporcie drogowym wprowadzające opłaty za przejazdy po drogach krajowych stanowią wykonanie obowiązku implementacji norm wspólnotowych do prawa wewnętrznego Rzeczypospolitej Polskiej. W rozpoznawanej sprawie zwrócić należy uwagę w szczególności na Dyrektywę nr 1999/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe (Dz.U.UE.L.99.187.42 ze zm.), na podstawie której Państwa Członkowskie uzyskały uprawnienia do utrzymywania lub wprowadzania opłat za przejazd lub opłat za korzystanie z infrastruktury w obrębie transeuropejskiej sieci drogowej - wyłącznie na warunkach określonych w Dyrektywie (art. 7 ust. 1), do ustalenia odpowiednich kontroli i określenia systemu sankcji stosowanych za naruszenie przepisów krajowych przyjętych na podstawie Dyrektywy oraz do przyjęcia wszelkich niezbędnych środków w celu zapewnienia wprowadzenia ich w życie (art. 9 a). Nadto wskazano, iż ustanowione sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające (art. 9 a in fine).

Realizacją wskazanych wyżej regulacji wspólnotowych w systemie prawa wewnętrznego Rzeczypospolitej Polskiej jest m.in. przepis art. 42 ust. 1 ab initio u.t.d., zgodnie z którym podmioty wykonujące na terytorium RP przewóz drogowy zobowiązane są, z wyłączeniami, które w sprawie niniejszej nie mają zastosowania, do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Następuje to, zgodnie z treścią rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 08 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 151 poz. 1089), poprzez nabycie karty opłaty w upoważnionej jednostce. Stosownie do § 4 ust. 1 w/w rozporządzenia karta powinna być wypełniona przed rozpoczęciem pierwszego przejazdu, a następnie prawidłowo przechowywana w pojeździe tj. jedna część karty tzw. winieta samoprzylepna powinna być zamocowana w sposób trwały wewnątrz pojazdu samochodowego, w prawym dolnym rogu przedniej szyby pojazdu, zaś druga część tzw. odcinek kontrolny powinien znajdować się w pojeździe i być okazywany na żądanie osób uprawnionych do kontroli (§ 3 ust. 1, 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 rozporządzenia z dnia 08 sierpnia 2006 r. w zw. z art. 87 ust. 1 u.t.d.).

Naruszenie przedstawionych powyżej zasad postępowania z kartą opłaty drogowej jest surowo sankcjonowane. Zgodnie z przepisem art. 92 ust. 1 u.t.d. oraz pkt 4.1. załącznika do u.t.d. wykonywanie przewozu drogowego z naruszeniem przepisów ustawy, w tym przepisów dotyczących ponoszenia opłat za przejazd po drogach krajowych, podlega karze pieniężnej w wysokości 3.000 zł.

W orzecznictwie podkreśla się, iż tak ukształtowana odpowiedzialność oparta jest na zasadzie ryzyka, co oznacza, że organ administracji po stwierdzeniu naruszenia prawa nie ma obowiązku badania czy było ono zawinione, a zobligowany jest do nałożenia kary pieniężnej (vide wyroki WSA w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 341/06, Lex nr 221761 czy z dnia 13 grudnia 2005 r. w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 1920/05, Lex nr 190933).

W ocenie sądu przy tak surowo ukształtowanej odpowiedzialności oraz dotkliwych, finansowych skutkach ewentualnego naruszenia prawa przez podmioty wykonujące transport, organy administracji orzekające w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej powinny dołożyć szczególnej staranności przy ustalaniu stanu faktycznego, w oparciu o który podejmowana jest decyzja o ukaraniu.

W rozpoznawanej sprawie takiej szczególnej staranności zabrakło. Nie zebrano wyczerpującego materiału dowodowego na okoliczność naruszenia przez skarżącego prawa oraz nie wyjaśniono wszystkich pojawiających się w toku postępowania wątpliwości. Organy lakonicznie ustosunkowały się również do pisemnych wyjaśnień skarżącego. Konsekwencją takiego postępowania było przedwczesne podjęcie decyzji w oparciu o art. 92 ust. 1 u.t.d., co skutkowało zastosowaniem przez sąd przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Niewątpliwie podstawowe znaczenie dla ustalenia czy istniały podstawy do ukarania skarżącego karą za przejazd bez ważnej karty opłaty drogowej miała kontrola przeprowadzona w dniu 12 marca 2007 r. w Placówce Straży Granicznej w B. Sposób dokonywania takiej kontroli regulują przepisy rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 19 stycznia 2006 r. w sprawie warunków i trybu wykonywania kontroli w zakresie przewozu drogowego (Dz. U. Nr 19, poz. 153 ze zm.). Zgodnie z zapisami wskazanego aktu prawnego ustaleń stanu faktycznego dokonuje się na podstawie dowodów zebranych w toku kontroli (§ 6), której wyniki odzwierciedla tzw. protokół kontroli sporządzony według ustalonego wzoru (§ 7). Protokół podpisują kontrolujący i kontrolowany, z tym że kontrolowany może odmówić jego podpisania lub może wnieść zastrzeżenia (§ 9 ust. 1, 2, i 3).

W rozpoznawanej sprawie z czynności odprawy przeprowadzonej w dniu 12 marca 2007 r. został sporządzony protokół, z którego wynika, iż funkcjonariusz Straży Granicznej o godz. 19.52 dokonał kontroli pojazdu należącego do skarżącego stwierdzając brak ważnej karty opłaty drogowej z datą 12 marca 2007 r., a dysponowanie przez kierowcę jedynie kartą dobową z datą 10 marca 2007 r. W protokole znajduje się oświadczenie kontrolowanego o treści: "Samochód stał na stacji W. do dnia 11 marca 2007 r., później nie wykupiłem bo na stacji nie było kart opłaty drogowej. To wszystko co mam do dodania" oraz jego czytelny podpis.

Przedstawiona wyżej treść protokołu, w szczególności opatrzone podpisem oświadczenie osoby kontrolowanej o braku karty opłaty drogowej oraz niezgłoszenie przez stronę jakichkolwiek uwag i wniosków uzasadniałoby domniemanie, iż sposób przeprowadzenia kontroli nie budził wątpliwości i był prawidłowy.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie w odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego ukarany nadesłał pisemne zastrzeżenia do czynności funkcjonariuszy przeprowadzających kontrolę, wskazał, iż kierowca pojazdu w trakcie kontroli posiadał i okazał ważną dobową kartę opłaty drogowej, co nie zostało przyjęte i nie znalazło odzwierciedlenia w zapisach protokołu, przez co nie może on stanowić wiarygodnego dowodu w sprawie. Następnie w dniu 26 marca 2007 r. skarżący nadesłał poświadczone notarialnie za zgodność z oryginałem kserokopię pokwitowania wpłaty z dnia 12 marca 2007 r. z godziną zakupu karty: 19.49 oraz kserokopię dobowej karty opłaty skasowanej w dacie 12 marca 2007 r.

W ocenie sądu podniesione zarzuty mogące wskazywać na nieprawidłowości zaistniałe przy sporządzaniu protokołu oraz nadesłane dokumenty czyniły koniecznym przeprowadzenie wnikliwego postępowania wyjaśniającego. Jeszcze przed wydaniem decyzji w I instancji organ powinien odebrać od kontrolowanego wyczerpujące wyjaśnienia na okoliczność zakupu karty, sposobu umieszczenia jej w pojeździe w trakcie kontroli (§ 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 08 sierpnia 2006 r.), jak też przesłuchać na powyższe okoliczności funkcjonariuszy dokonujących kontroli i dopiero po konfrontacji tych dowodów z uwzględnieniem pozostałego materiału dowodowego ustalić stan faktyczny. Tymczasem przyjęto jako fakt rozstrzygający o zaistnieniu naruszenia podpisanie - bez zastrzeżeń - przez kierowcę pojazdu protokołu, pominięto natomiast pisemne zarzuty skarżącego zgłaszane w trakcie postępowania.

W tym miejscu wskazać trzeba, iż postępowanie w przedmiocie nałożenia na podstawie art. 92 ust. 1 u.t.d. kary pieniężnej jest postępowaniem administracyjnym toczącym się według reguł Kpa. Obowiązują w nim zatem zasady praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji (art. 7 i 8 Kpa), których uszczegółowieniem są normy art. 77 § 1 i art. 80 Kpa zawierające zobowiązanie do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz uznania okoliczności za udowodnioną dopiero po analizie wszystkich zebranych dowodów.

Zasadom tym organ I instancji niewątpliwie uchybił, czego nie dostrzegł organ odwoławczy powtarzając argumentację pierwszoinstancyjną i utrzymując zakwestionowaną decyzję w mocy. Takie postępowanie spowodowało, iż w drugiej instancji doszło do powtórzenia tych samych błędów tj. do wydania rozstrzygnięcia ponownie w oparciu o niepełny materiał dowodowy, z pominięciem obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, w tym przeprowadzenia dowodów wyżej wskazanych.

Nadto organ odwoławczy tylko lakoniczne ustosunkował się do licznych uwag i wniosków zgłoszonych w odwołaniu, w tym do głównego zarzutu braku wiarygodnych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji niezgodności kontrolowanej decyzji z przepisami prawa.

Postępowanie takie nie mogło się ostać przede wszystkim dlatego, że organ odwoławczy dysponuje wystarczającymi środkami prawnymi, aby uzupełnić postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do końcowego rozstrzygnięcia sprawy. Stanowi o tym art. 136 Kpa, który w rozpoznawanym przypadku został przez organ II instancji zupełnie pominięty.

Istota postępowania odwoławczego polega na ponownym merytorycznym badaniu sprawy przez organ II instancji, który powinien wyczerpująco ustosunkować się do zgłoszonych przez stronę zarzutów i to tym bardziej, gdy podważają one główne przesłanki orzeczenia. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 Kpa) dotyczy tak postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i odwoławczego i wymaga wydania rozstrzygnięcia, którego motywy, przedstawione w uzasadnieniu, będą czytelne dla strony, w szczególności w zakresie powodów, dla których organ nie podzielił jej stanowiska i nie przeprowadził określonych dowodów. Wymóg ten wynika expressis verbis z art. 107 § 1 i 3 Kpa, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne rozstrzygnięcia powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tych wymogów oraz wymogu wcześniejszego należytego wyjaśnienia sprawy zaskarżone orzeczenie nie spełnia.

Trzeba również wskazać, iż przepisem art. 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o czasie pracy kierowców oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 661) dokonano nowelizacji ustawy o transporcie drogowym. Dla rozpoznania niniejszej sprawy istotne jest zwłaszcza zmienione brzmienie art. 93 u.t.d., w którym dodano ustępy od 7 do 10. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 93 ust. 7 u.t.d. przepisów ust. 1 – 3 (uprawniających podmioty przeprowadzające kontrolę do nałożenia kary pieniężnej) nie stosuje się, jeżeli zostanie stwierdzone, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W takiej sytuacji, właściwy ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej.

Uzupełniająco można tylko dodać, iż powyższa nowelizacja weszła w życie w dniu 20 czerwca 2007 r., a zatem obowiązywała już w dacie wydawania decyzji przez organ II instancji i powinna być przy rozstrzyganiu wzięta pod uwagę, zgodnie z zasadą, iż organ odwoławczy rozstrzyga na podstawie stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie orzekania. Zastosowanie znowelizowanych przepisów w rozpoznawanym przypadku, a więc w sytuacji, gdy postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej zostało wszczęte na podstawie przepisów w brzmieniu sprzed nowelizacji, odpowiada również generalnej zasadzie stosowania nowego prawa do stanów faktycznych zaistniałych przed zmianą porządku prawnego. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy brak jest przepisów intertemporalnych, a taka sytuacja miała miejsce.

Przedstawiona nowelizacja wprowadziła możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia stosownej opłaty za przejazd. Rozwiązanie to należy ocenić zdecydowanie pozytywnie, albowiem, jak już wskazywano w orzecznictwie, podmiot ukarany administracyjną karą pieniężną powinien mieć zapewnione prawo do obrony oraz prawo do uwolnienia się od odpowiedzialności przez wykazanie, że dołożył należytej staranności wykonując swoje obowiązki i obiektywnie nie miał możliwości zachować się w inny sposób, niż ten, który wyczerpał znamiona deliktu administracyjnego (vide wyrok WSA w Białymstoku z dnia 09 sierpnia 2007 r. w sprawie II SA/Bk 392/07, nie publ.).

Ocena czy w rozpoznawanym przypadku zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie przepisu art. 93 ust. 7 u.t.d. i czy istnieją podstawy do umorzenia postępowania na tej podstawie powinna zostać przeprowadzona przed wydaniem rozstrzygnięcia w II instancji, czego organ nie uczynił.

W ponownie prowadzonym postępowaniu na skutek niniejszego wyroku organ II instancji zastosuje się do wszystkich powyższych wskazań, w szczególności rozważy celowość przeprowadzenia i ewentualny zakres postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem byłoby ustalenie, czy zostały spełnione przesłanki uzasadniające ukaranie skarżącego przewidziane w art. 92 ust. 1 u.t.d. Organ rozważy, czy dla uzupełnienia materiału dowodowego będzie wystarczające zastosowanie przepisu art. 136 Kpa, a następnie orzeczenie w jeden ze sposobów przewidzianych w art. 138 § 1 Kpa, czy też konieczne będzie wydanie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 Kpa.

Trzeba zauważyć, że zakres niezbędnego do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinien obejmować odpowiedź na pytanie, czy kierujący pojazdem w dniu kontroli dysponował ważną dobową kartą opłaty drogowej, czy okazał wyłącznie kartę opisaną w protokole kontroli czy także kartę ważną w dniu 12 marca 2007 r., a jeśli także tę, to czy sposób okazania odpowiadał wymogom § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 08 sierpnia 2006 r. Niezbędne jest również dokładne przesłuchanie na sporne okoliczności kierowcy pojazdu oraz funkcjonariuszy przeprowadzających kontrolę, a następnie skonfrontowanie w/w materiału dowodowego z dotychczas zgromadzonym.

W przypadku ustalenia, że kierowca pojazdu nie dysponował ważną w dacie kontroli kartą opłaty drogowej należy rozważyć, czy miał on możliwość zakupienia karty na trasie stacja W. – przejście graniczne, a jeśli nie, czy mógł tę przeszkodę w zakupie karty przewidzieć. W świetle przepisu art. 93 ust. 7 u.t.d. obowiązującego od dnia 20 czerwca 2007 r. istotne jest to dla rozstrzygnięcia, czy zaistniały w sprawie przesłanki do ewentualnego odstąpienia od obciążenia skarżącego odpowiedzialnością z art. 92 ust. 1 u.t.d.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

W pkt II wyroku orzeczono w oparciu o art. 152 cyt. ustawy.

O kosztach rozstrzygnięto w myśl przepisu art. 200 p.p.s.a.