Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 711/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 138 § 1 pkt 1 i art. 105 §
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 31 ust. 4
journal: Dz.U. 1989 nr 30 poz 163
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2017 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi AW (skarżącej) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco:

W dniu 16 czerwca 2015 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza [...] z wnioskiem o rozgraniczenie nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 409, 410 i 411 w [...], z działkami sąsiednimi nr 407, 408, 412/1, 413, 406, 1170/1 i 324.

Z uwagi na fakt, że objęta wnioskiem działka nr 1170/1 stanowi własność Gminy [...], postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 w zw. z art. 26 § 2 i art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), wyznaczyło Burmistrza [...] do załatwienia sprawy z wniosku skarżącej.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] Burmistrz [...] zawiadomił strony o wszczęciu na wniosek skarżącej postępowania w sprawie rozgraniczenia położnych w R. działek nr 410 i 411 z działkami nr 413, 406, 407 i 1170/1 oraz rozgraniczenia działki nr 409/1 z działkami nr 412/1, 324, 408 i 406.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], Burmistrz [...] dokonał rozgraniczenia nieruchomości w określonym zakresie (pkt 2) oraz umorzył postępowanie rozgraniczeniowe (pkt 1) dotyczące nieruchomości położonych w R., stanowiących własność skarżącej, oznaczonych jako działki nr 410 i 411 (z nieruchomościami sąsiednimi oznaczonymi jako działki nr 413, 406, 407, 1170/1) oraz nr 409/1 (z nieruchomościami sąsiednimi oznaczonymi jako działki nr 412/1, 408, 406), w związku z zawarciem w dniu [...] października 2015 r. siedmiu aktów ugody granicznej.

Organ wskazał, że w wyniku zawartej ugody ustalona granica działki 409/1 z działką 408 przebiega po punktach 11-4-3, granica pomiędzy działkami 409/1 i 410 oraz działką 406 przebiega po punktach 3-12, natomiast pomiędzy działkami 409/1 i 410 oraz 411 i 412/1 przebiega po punktach 3-1-5. Granica działki 410 z działką 407 przebiega po punktach 12-16, granica działki 410 i 411 z działką 1170/1 przebiega po punktach 16-15-14-8, granica działki 411 z działką 413 przebiega po punktach 8-7-10-9-6-5, natomiast przebieg granicy pomiędzy działką 409/1 a działką 412/1 przebiega od punktu 1 do punktu 2.

Organ podał, że ustalona granica działki 409/1 z działką 324 przebiega po punktach 2-11. Punkty te zostały oznaczone na szkicach granicznych stanowiących integralną część protokołu granicznego oraz aktów ugody spisanych w dniu [...] października 2015 r. w obecności zainteresowanych stron. Dokumentacja geodezyjna została włączona do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] czerwca 2016 r. pod nr [...].

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 104, art. 105 § 1 k.p.a., art. 1, art. 29, art. 31 ust. 4, art. 33, art. 34, art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo Geodezyjne i Kartograficzne (p.g.k.) oraz rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczenia nieruchomości.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji podał, że w dniu 8 października 2015 r. uprawniony geodeta, upoważniony przez Burmistrza [...] do przeprowadzenia czynności rozgraniczeniowych pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r., dokonał czynności ustalenia przebiegu granicy. Organ wskazał, że postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące działek nr 410, 411 z działkami nr 413, 406, 407, 1170/1 oraz działki 409/1 z działkami 408, 406 zostało umorzone, gdyż zakończone zostało spisaniem aktów ugody.

Burmistrz podał, że w myśl art. 31 ust.4 p.g.k., ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej. Stanowi ona ugodę unormowaną w art. 917-918 Kodeksu cywilnego (k.c.). Wzruszenie ugody zawartej w postępowaniu administracyjnym o rozgraniczenie nieruchomości może nastąpić wyłącznie według zasad określonych przez prawo cywilne, w postępowaniu przed sądem. Tym samym, w ocenie organu I instancji, postępowanie w opisywanej sprawie stało się bezprzedmiotowe. Postępowanie rozgraniczeniowe działki 409/1 z działką 412/1 zostało umorzone, gdyż granica została ustalona w sądowym postępowaniu rozgraniczeniowym zakończonym prawomocnym postanowieniem [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Jak podał organ, dokumentacja rozgraniczeniowa została włączona do zasobu PODGiK w dniu [...] sierpnia 2010 r. pod nr [...].

Organ I instancji podniósł, że w myśl art. 39 ust. 1 p.g.k., przesunięte, uszkodzone lub zniszczone znaki graniczne, ustalone uprzednio, mogą być wznowione bez przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, jeżeli istnieją dokumenty pozwalające na określenie ich pierwotnego położenia. Jeżeli jednak wyniknie spór co do położenia znaków, strony mogą wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie sprawy. W związku z powyższym, jak podał organ postępowanie w tej części umorzono z powodu bezprzedmiotowości.

Burmistrz wskazał, że ustalony przez geodetę przebieg granicy działki nr 409/1 z działką 324 nastąpił na podstawie zebranych dowodów tj. odszukanego w terenie i ponownie zamierzonego punktu nr 2 po rozgraniczeniu sądowym do punktu 11 ustalonego w wyniku zawarcia ugody. W świetle art. 33 ust. 1 p.g.k., burmistrz wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, gdy strony postępowania nie zawarły ugody, a ustalenie przebiegu granic nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron.

Organ I instancji podał końcowo, że sporządzony na okoliczność wyznaczenia granic protokół graniczny oraz akty ugody zostały podpisane przez uczestniczące w postępowaniu strony. Wyznaczone w terenie punkty 4, 3, 16, 7, 8, 14, 15, 16, 6 ustabilizowano granicznikami betonowymi. Punkty graniczne 11, 12 zamarkowano palami drewnianymi. Punkty 9, 10, 2 stanowią w terenie istniejące znaki graniczne. Punkt 5 stanowi słup istniejącego ogrodzenia.

W piśmie z dnia 12 września 2016 r. AW KW zawarli oświadczenie, że nie zgadzają się z pkt I i II opisanej wyżej decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r. W piśmie z dnia 10 marca 2017 r. AW podniosła, że jej poprzednie pismo w sprawie, wniesione po wydaniu decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2016, stanowi odwołanie od pkt. 1 tej decyzji, dotyczącego umorzenia postępowania rozgraniczeniowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 31 ust. 4 p.g.k., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2016r. nr [...], w części dotyczącej pkt. 1 decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że jego decyzja została wydana po rozpatrzeniu odwołania skarżącej oraz K. W., działającego jako "pełnomocnik".

Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 29 ust. 1 p.g.k., celem postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Przesłankę postępowania rozgraniczeniowego stanowi zatem spór co do przebiegu granic, a więc spór co do elementów służących ustaleniu tego przebiegu w postaci położenia punktów granicznych, determinujących linie graniczne. Rodzaje rozstrzygnięć jakie mogą zapaść w postępowaniu rozgraniczeniowym określają przepisy art. 31 ust. 4, 33 ust. 1 i art. 34 ust. 2 p.g.k. Sprawa o rozgraniczenie może zatem w postępowaniu administracyjnym zakończyć się ugodą mającą moc ugody sądowej, decyzją organu o rozgraniczeniu, jeżeli mimo niezawarcia ugody, zebrane w postępowaniu administracyjnym dowody pozwalają na ustalenie przebiegu granicy oraz decyzją o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi, wówczas gdy nie doszło do zawarcia ugody, ale nadto gdy zebrane w postępowaniu administracyjnym dowody nie dają podstaw do ustalenia przebiegu granicy w drodze decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że zawarcie ugody, o której mowa w art. 31 ust. 4 p.g.k., definitywnie kończy spór graniczny. Ugoda taka wywołuje skutki prawne od momentu jej podpisania przez wszystkie strony i geodetę. Zawarcie ugody nie kończy jednak postępowania administracyjnego o rozgraniczenie nieruchomości. Skoro postępowanie takie ma na celu zlikwidowanie sporu o przebieg granicy, a zawarcie przed geodetą ugody co do przebiegu linii granicznych ustala ten przebieg i tym samym likwiduje spór, to z chwilą podpisania ugody, która wyznacza przebieg granicy, brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Kolegium wskazało, że z jednolitego i utrwalonego w tym przedmiocie orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w przypadku zawarcia przed geodetą ugody postępowanie rozgraniczeniowe jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (wyrok NSA OZ w Krakowie z 19 lipca 1995 r., SA/Kr 2133/94; wyrok NSA z 16 stycznia 2007 r., I OSK 376/06; wyrok WSA w Lublinie z 19 października 2010 r., III SA/Lu 187/10).

Organ odwoławczy podał, że decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego wobec zawarcia ugody przed geodetą podlega zaskarżeniu w toku instancji, oraz do sądu administracyjnego. Jednak zakres kontroli takiej decyzji - tak instancyjnej, jak i sądowej - ograniczony jest wyłącznie do badania legalności decyzji o umorzeniu postępowania, a nie treści zawartej ugody. Kontrola taka ograniczona jest do faktu zawarcia ugody, oraz badania jej warunków formalnych, a więc zgodności aktu ugody z postanowieniami § 21 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości, zawierającego wzór ugody i określającego jakie dane winien zawierać akt ugody, a także prawidłowości czynności poprzedzających zawarcie ugody (por. uchwała SN z 6 maja 1979 r., III CZP 24/70). Kolegium wskazało, że zgodnie z § 21 rozporządzenia, akt ugody powinien zawierać opis przedmiotu sporu z podaniem granic wskazanych przez strony oraz wynikający z dokumentacji, opis wzajemnych ustępstw, szczegółowy opis granicy uznanej za obowiązującą po podpisaniu ugody oraz informację, że zawarta ugoda posiada moc ugody sądowej. Ponadto akt ugody winien zostać podpisany przez wszystkie strony, co jednoznacznie wynika z § 21 ust. 1 w zw. z § 20 ust. 1 pkt 14 rozporządzenia.

Odnosząc powyższe uwagi do stanu sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją, w ocenie organu odwoławczego stwierdzić należy, że czynności ustalenia przebiegu granic w terenie, w trakcie których doszło do zawarcia ugody, o której mowa w art. 31 ust. 4 p.g.k., zostały przeprowadzone prawidłowo. W szczególności w sporządzony operat techniczny z dnia [...] marca 2016 r. [...], zawiera między innymi akty ugody (k. 46-73 akt administracyjnych), potwierdzające zawarcie ugody przez strony postępowania. W dokumentujących zawarcie ugody aktach zawarto szczegółowy opis granic oraz wymaganą informację, że posiada ona moc ugody sądowej. Akty ugody zostały podpisane przez strony postępowania tj. skarżącą - [...] - reprezentowaną przez LR oraz przedstawiciela Miasta i Gminy [...] - WK i przedstawiciela Powiatu [...] - GN.

Odnośnie do postępowania rozgraniczeniowego dotyczącego działki 409/1 należącej do skarżącej i działki 412/1 stanowiącej własność MK WK organ odwoławczy wskazał, że granica pomiędzy tymi działkami została ustalona w postępowaniu zakończonym prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 17 [...] 2012 r[...]. Sąd precyzyjnie określił przebieg granicy, odwołując się do punktów granicznych wskazanych na mapie sporządzonej przez geodetę, a dokumentacja rozgraniczeniowa została włączona do zasobu PODGiK w dniu [...] sierpnia 2010 r. pod nr [...]. Kolegium podało, że z tych też względów, jak słusznie przyjął organ I instancji, ponowne prowadzenie postępowania w zakresie rozgraniczenia nieruchomości jest bezprzedmiotowe, co zgodnie z art. 105 §1 k.p.a. skutkuje koniecznością umorzenia postępowania.

W ocenie organu odwoławczego, opisane wyżej względy prowadzą do konkluzji, że organ I instancji przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie uchybił żadnej z obowiązujących norm prawnych, a zatem nie może być mowy o jej wadliwości. Ponieważ także sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie nie budzi zastrzeżeń organu odwoławczego w zakresie istnienia ewentualnych uchybień przepisom procesowym, stwierdzić należało, że wydana w sprawie decyzja odpowiada prawu i jako taka podlegała utrzymaniu w mocy przez organ odwoławczy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Pełnomocnik strony skarżącej zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 33 k.p.a. polegające na tym, że mimo ustanowienia pełnomocnika – KW, nie był on zawiadamiany o podejmowanych czynnościach w sprawie, a w szczególności o czynnościach związanych z podpisaniem siedmiu ugod w dniu 8 października 2015 r., oraz naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. polegające na tym, że nie doręczono pełnomocnikowi skarżącej zawiadomienia o czynnościach na gruncie w dniu 8 października 2015 r.

Pełnomocnik skarżącej podniósł, że skarżąca jest osobą starszą, niewidzącą na jedno oko i cierpiącą na wiele chorób, wobec czego w opisywanej sprawie ustanowiła ona pełnomocnika w osobie swojego męża. O fakcie ustanowienia pełnomocnika świadczą pisma kierowane przez Urząd Miejski w [...] do AW KW z dnia [...] sierpnia 2016 r. oraz [...] września 2016 r. w sprawie [...], a więc w sprawie, w której została wydana decyzja z dnia [...] sierpnia 2016 r.

Pełnomocnik podał, że skarżąca zapoznała się obecnie z protokołami siedmiu ugod, które zostały zawarte w dniu 8 października 2015 r. i na żadnej z nich nie jest odnotowane, że jej pełnomocnik był zawiadomiony o terminie czynności ustalenia granic i na żadnym z tych protokołów nie widnieje jego podpis. Tym samym, w ocenie pełnomocnika strony skarżącej, naruszone zostały podstawowe przepisy dotyczące reprezentacji strony w postępowaniu administracyjnym, gdyż jego udział w postępowaniu został zagwarantowany w art. 33 k.p.a. oraz art. 40 § 2 k.p.a. Zdaniem pełnomocnika, organ I instancji celowo pominął zawiadomienie męża skarżącej o czynnościach podejmowanych w dniu 8 października 2015 r. po to, by wykorzystać niepełnosprawność i nieporadność skarżącej i uzyskać od niej podpisy na siedmiu ugodach.

Pełnomocnik zarzucił, że w dniu 8 października 2015 r. skarżącej "podsunięto do podpisu" dokumenty, "które nie były wypełnione", a skarżąca "nieświadoma skutków prawnych" podpisała dokumenty, na których nie było podpisów innych uczestników postępowania, którzy złożyli podpisy po wypełnieniu druków pod nieobecność skarżącej. Zdaniem pełnomocnika, takie postępowanie organu administracyjnego jest niedopuszczalne. W rezultacie, w czynnościach w dniu 8 października 2015 r. nie uczestniczył pełnomocnik skarżącej, co powoduje, że czynności te "dotknięte są nieważnością". Na podstawie tych nieważnych ugod została wydana decyzja organu I instancji, która to decyzja nie została również doręczona pełnomocnikowi strony skarżącej.

Pełnomocnik podał, że po otrzymaniu powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, ale z uwagi na swoją nieporadność i niesprawność nie sformułowała przyczyn odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję z [...] kwietnia 2017 r. "na posiedzeniu niejawnym", a nadto przed wydaniem tej decyzji nie zwróciło się do skarżącej o sprecyzowanie zarzutów. W ocenie pełnomocnika, trudno sobie wyobrazić, by organ odwoławczy rozpoznawał odwołanie, "nie wiedząc o co chodzi stronie inicjującej takie postępowanie odwoławcze".

Pełnomocnik stwierdził również, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż kontrola organu odwoławczego ograniczona została do faktów zawarcia ugody oraz do badania jej warunków formalnych. Gdyby natomiast organ ten sprawdził akty ugody, to stwierdziłby, że nie zawierają one podpisów pełnomocnika skarżącej, a skoro tak to wydana na podstawie takich ugod decyzja administracyjna jest nieważna z mocy prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zaskarżona decyzja odpowiada bowiem prawu w świetle przesłanek uwzględnienia skargi, o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a.

W toku przeprowadzonej z urzędu i w pełnym zakresie – niezależnie od zarzutów skargi – legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji (art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.) Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, których rodzaj lub stopień uzasadniałyby wzruszenie mocy obowiązującej powyższych decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Nie stwierdzono zatem istnienia wad nieważności i wad wznowienia postępowania, jak również takich naruszeń prawa materialnego i prawa procesowego, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego jej rozstrzygnięcia.

Legalność proceduralna decyzji umarzającej postępowanie rozgraniczeniowe w związku z niekwestionowanym faktem zawarcia aktów ugody granicznej, które w momencie sporządzenia tych aktów (w tym złożenia podpisu przez skarżącą jako stronę ugody) uzyskały moc prawomocnych ugód sądowych, nie budzi wątpliwości. Sąd nie stwierdził bowiem wad proceduralnych w procesie ustalania przebiegu granic oraz sporządzania dokumentacji rozgraniczeniowej, jak również wad formalnych protokołów granicznych i aktów ugody granicznej. Nie zostały także naruszone warunki legalności materialnoprawnej w zakresie wykładni oraz stosowania przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 138 § 1 pkt 1 i art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 31 ust. 4 p.g.k. w zw. z art. 917-818 k.c.

Odnosząc się natomiast do zasadniczych zarzutów skargi, Sąd stwierdza nie znajdują one usprawiedliwionych podstaw.

W pierwszej kolejności Sąd uznał, że zarzut pominięcia w postępowaniu przed organem pierwszej instancji pełnomocnika skarżącej jest bezpodstawny, gdyż zgodnie z pisma z dnia 20 lipca 2016 r. wynika, że skarżąca upoważniła swojego męża (K. W.) jedynie do "wglądu do akt". Wobec jednoznacznej treści powyższego pisma brak było podstaw do uznania, że skarżąca udzieliła swojemu mężowi szerszego umocowania do działania w postępowaniu rozgraniczeniowym. Należy również zauważyć, że adresowane do skarżącej wezwanie z dnia 17 września 2015 r. do stawienia się na gruncie w dniu 8 października 2015 r. w celu ustalenia granic w postępowaniu rozgraniczeniowym zostało odebrane przez męża skarżącej w dniu 23 września 2016 r. (KW), co oznacza, że nawet gdyby osoba ta była skutecznie ustawionym pełnomocnikiem, to fakt wysłania wezwania do skarżącej nie wpłynąłby negatywnie na możliwość jej działania w postępowaniu. Trzeba jednak mieć na względzie, że pismo skarżącej upoważniające męża do działania w jej imieniu w zakresie wglądu do akt zostało złożone już po zawarciu aktów ugody granicznej. W tej sytuacji nie można kwestionować na drodze administracyjnej skuteczności działania skarżącej jako strony w postępowaniu rozgraniczeniowym, w tym skuteczności prawnoadministracyjnej jej działań w toku czynności ustalania granic i podpisywania dokumentów rozgraniczeniowych (w tym protokołu granicznego i aktów ugody granicznej). Odrębnym zagadnieniem jest ważność i skuteczność materialnoprawna aktów ugody jako czynności cywilnoprawnych mających moc ugody sądowej. Zagadnienie to znajduje się jednak poza zakresem kognicji sądu administracyjnego.

Wbrew twierdzeniu strony skarżącej również adresowana do niej decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2016 r. została osobiście odebrana przez jej męża (KW) w dniu 30 sierpnia 2016 r., a zatem nie jest prawdziwe twierdzenie, że orzeczenie to nie dotarło do wiadomości tej osoby, uniemożliwiając podjęcie działań, co potwierdza złożenie "wspólnie" podpisanego przez skarżącą oraz jej męża (działającego jako "pełnomocnik) odwołania od powyższej decyzji (zob. pisma z dnia 12 września 2016 r. oraz z dnia 10 marca 2017 r.).

W drugiej kolejności, Sąd po dokonaniu proceduralnej i formalnej kontroli znajdującej się w aktach administracyjnych dokumentacji z czynności rozgraniczenia nieruchomości, w tym protokołu granicznego i aktów ugody granicznej (7 egz.), nie stwierdził naruszenia przepisów ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, w tym art. 31 i 32, oraz przepisów rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości, w tym przede wszystkim § 9, § 11, § 14, §§ 19-21 i załącznika nr 3 do tego rozporządzenia.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że stanowiące podstawę umorzenia postępowania rozgraniczeniowego protokół graniczny oraz akty ugody granicznej zostały zasadnie ocenione przez skarżone organy jako istniejące w sensie formalnym oraz prawidłowo sporządzone dokumenty, które stanowią podstawę do procesowego zakończenia administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego w formie decyzji o umorzeniu postępowania.

Samo bowiem powstanie w sensie formalnym dokumentu ugody granicznej – niezależnie od prawidłowości albo wadliwości, ważności albo nieważności ugody jako czynności cywilnoprawnej – kończy spór graniczny na drodze administracyjnej, skutkując zniesieniem administracyjnej sprawy rozgraniczeniowej oraz obowiązkiem umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego. Organy wydające decyzje o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego po zakończeniu sporządzania aktów ugody granicznej przez uprawnionego geodetę nie są natomiast uprawnione do jakiegokolwiek badania treści lub skuteczności materialnoprawnej aktu ugody jako czynności cywilnoprawnej, która na mocy art. 31 ust. 4 p.g.k. uzyskuje status prawomocnej ugody sądowej. Jeżeli zatem zostały spełnione konieczne i wystarczające warunki do uznania dokumentu rozgraniczeniowego za akt ugody granicznej w rozumieniu § 21 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości oraz załącznika nr 3 do tego rozporządzenia, to dalsze badanie prawidłowości, skuteczności prawnej lub ważności ugody granicznej przez organy administracji publicznej nie jest dopuszczalne. W konsekwencji również sąd administracyjny kontrolujący decyzje umarzające postępowanie rozgraniczeniowe w związku z istnieniem aktów ugody granicznej nie jest uprawniony do dokonywania ocen prawnych w powyższym zakresie, gdyż mogłoby to doprowadzić na naruszenia właściwości sądów powszechnych orzekających w sprawach cywilnych. Sądy te oraz Sąd Najwyższy są jedynymi podmiotami, które mogą dokonywać wiążącej i ostatecznej oceny prawidłowości, skuteczności prawnej i ważności aktów ugody granicznej mających moc ugody sądowej.

W trzeciej kolejności i w nawiązaniu do powyższych uwag, Sąd wyraźnie podkreśla, że zgodnie z utrwalonym i jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych, decyzja o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego wobec zawarcia ugody granicznej podlega zaskarżeniu w toku instancji, oraz do sądu administracyjnego. Jednak zakres kontroli takiej decyzji – tak instancyjnej, jak i sądowej – ograniczony jest wyłącznie do badania legalności decyzji o umorzeniu postępowania, a nie treści zawartej ugody. Kontrola taka ograniczona jest do faktu zawarcia ugody, oraz zgodności aktu ugody z postanowieniami § 21 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości, zawierającego wzór ugody. Zgodnie bowiem z art. 31 ust. 4 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej, stanowi ona umowę, do której zastosowanie mają przepisy prawa cywilnego (z wyjątkiem art. 917 i 918 k.c.), nie jest zatem ugodą administracyjną uregulowaną w art. 114-122 k.p.a. Zatem do oceny ugody zawartej w postępowaniu rozgraniczeniowym oraz do jej kontroli właściwe są sądy powszechne, a nie sądy administracyjne (zob. np. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2015 r., I OSK 738/14).

W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się również, że uchylenie się od skutków prawnych ugody rozgraniczeniowej (mającej moc ugody sądowej) i ocena jej skuteczności prawnej lub ważności mogą być przedmiotem badania jedynie w postępowaniu cywilnym przez sądem powszechnym, natomiast ewentualna wadliwość ugody zawartej przed geodetą nie ma wpływu na zgodność z prawem decyzji o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1981 r. sygn. akt I Cr 225/81, OSPiKA 1982/12/215; wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 376/06; wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 382/12). Zawarcie ugody rozgraniczeniowej (art. 31 ust. 4 p.g.k.) kończy spór graniczny, a postępowanie rozgraniczeniowe w tym zakresie jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W świetle powyższych uwag, wbrew zarzutom skargi oraz dążeniom strony skarżącej, nie jest możliwe i dopuszczalne dokonywanie na drodze administracyjnej oraz w postępowaniu sądowoadministracyjnym oceny materialnoprawnej skuteczności lub ważności aktów ugody granicznej jako czynności cywilnoprawnych mających moc ugody sądowej. Sąd dostrzega oczywiście podniesione w skardze oraz na rozprawie wątpliwości i zastrzeżenia co do ważności i skuteczności materialnoprawnej aktów ugody (w tym związane z nieporadnością i niepełnoprawnością skarżącej, która osobiście podpisała akty ugody oraz protokół graniczny), jednak w tym zakresie skarżącej pozostaje dochodzenie naruszonych praw jedynie na drodze postępowania cywilnego, w którym sąd powszechny będzie uprawniony do oceny skuteczności i ważności materialnoprawnej aktów ugody granicznej w związku z wniesieniem odpowiednich powództw ustalających (np. powództwo o stwierdzenie nieważności ugody granicznej w związku z wadą oświadczenia woli, o której mowa w art. 82 k.c.; powództwo o stwierdzenie bezskuteczności ugody granicznej w związku z wadami oświadczenia woli, o których mowa w art. 84 i 86 k.c., z zastrzeżeniem art. 918 k.c.). Sąd administracyjny nie może natomiast badać okoliczności faktycznych towarzyszących sporządzeniu dokumentów rozgraniczeniowych (w tym aktów ugody granicznej) nie tylko ze względu na ograniczenia dowodowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym (zob. art. 106 § 3 p.p.s.a.), lecz przede wszystkim ze względu na niedopuszczalność ustalania i oceniania przesłanek, które decydują o ważności i skuteczności czynności prawnych zawarcia ugody granicznej. Czym innym jest bowiem ocena formalnoprawna dokumentu ugody granicznej zawartej przed uprawnionym geodetą, a czym innym ocena ważności lub skuteczności czynności prawnych lub oświadczeń, które zostały utrwalone w tym dokumencie.

Mając na względzie przedstawione wyżej argumenty, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. – wobec uznania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu – orzekł o oddaleniu skargi.