Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2096/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Beata Bińkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2005 r. Nr [...] przedmiocie odmowy uchylenia orzeczenia Głównej Komisji Weryfikacyjnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z [...] czerwca 1983 r. 1. oddala skargę, 2. zasądza na rzecz adwokata S. L. - Kancelaria Prawna [...] Spółka komandytowa W. ul. [...], z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, od Skarbu Państwa -Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 292, 80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) - w tym podatek od towarów i usług.


UZASADNIENIE

W 1983 r. E. P. wystąpił do ZBoWiD o wydanie zaświadczenia kombatanckiego.

Decyzją z dnia [...] marca 1983r. Komisja Weryfikacyjna Zarządu Wojewódzkiego w W. Związku Bojowników o Wolność i Demokrację o odmówiła przyznania uprawnień kombatanckich E. P..

Główna Komisja Weryfikacyjna Związku Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia [...] czerwca 1983r. odmówiła uchylenia powyższej decyzji.

W listopadzie 2002 r. E. P. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu przynależności w latach 1943 -1944 do ruchu oporu, tj. z tytułu przewidzianego przez art. 1 ust. 2 pkt 3 Ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. jedn. Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371),

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] czerwca 2003r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] października 2003r. odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnień kombatanckich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 lutego 2004 r. (sygn. akt V SA 4433 /03) uchylił ww. decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazując, że organ administracji nie uwzględnił, iż kwestia uprawnień kombatanckich była już przedmiotem postępowania zakończonego decyzją ZBoWiD. Sąd nakazał ustalenie, w jakim trybie wnioskodawca żąda rozpatrzenia wniosku przy uwzględnieniu istnienia decyzji ZBoWiD.

Organ administracji zwrócił się do strony o wskazanie trybu w jakim strona żąda rozpatrzenia wniosku. E. P. wskazał, że jego pismo z dnia [...] listopada 2002 r. należy traktować jako nowy wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich.

Po uzyskaniu tej informacji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] marca 2005r. odmówił przyznania wnioskodawcy uprawnień kombatanckich.

Po rozpatrzeniu złożonego przez stronę odwołania Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] maja 2005r. uchylił decyzję z dnia [...] marca 2005r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Podstawą uchylenia decyzji był fakt niewłaściwego wykonania przez organ pierwszej instancji zalecenia sądu administracyjnego.

W związku z ponownym rozpoznawaniem sprawy, E. P. w piśmie z dnia [...] maja 2005r. wskazał, że wnosi o rozpatrzenie sprawy w trybie art. 154 § 1 kpa i w konsekwencji o przyznanie uprawnień kombatanckich.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. wydaną w trybie art. 154 kpa odmówił uchylenia orzeczenia Głównej Komisji Weryfikacyjnej ZBoWiD z dnia [...] czerwca 1983r. i poprzedzającego go orzeczenia Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w W. z dnia [...] marca 1983r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich E. P..

Decyzja powyższa została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2005r.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że E. P. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu uprawnień kombatanckich w związku z działalnością na rzecz organizacji konspiracyjnej, tj. z tytułu przewidzianego w art. 1 ust.2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. jedn. Dz.U. z 2002 r. nr 42,poz.371). Organ I instancji rozpatrując sprawę prawidłowo zauważył, że kwestia uprawnień kombatanckich E. P. została rozstrzygnięta orzeczeniem Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego w W. ZBoWiD z [...] marca 1983 r., którym odmówiono stronie przyznania wnioskowanych uprawnień. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją Głównej Komisji Weryfikacyjnej ZBoWiD z [...] czerwca 1983 r. Stosownie do art. 3 ust. 1 Ustawy z dnia 26 maja l982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 16, poz. 122) w dacie wydania orzeczeń do kompetencji ZBoWiD jako organizacji społecznej wykonującej określone zadania z zakresu administracji publicznej należało wydanie decyzji w przedmiocie uprawnień kombatanckich obywateli. Zgodnie z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2004r. (sygn. akt V SA 4433/03) nie można było zignorować istnienia w obrocie prawnym decyzji ZBoWiD rozstrzygających w przedmiocie uprawnień kombatanckich i rozstrzygać w tym zakresie w trybie zwykłym - wyłącznie tej kwestii dotyczyły wytyczne sądu. Organ pierwszej instancji słusznie zakwalifikował wniosek o przyznanie uprawnień jako wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej. Kierownik Urzędu rozpatrując wniosek w ramach przesłanek wskazanych w art.154 § 1 kpa poprawnie zważył, że strona nie wykazała aby za uchyleniem bądź zmianą decyzji przemawiał interes społeczny lub jej słuszny interes. Nie można było uznać za słuszny interes strony jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania. Dalej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że dążenie do zmiany decyzji w oparciu o słuszny interes strony lub interes społeczny może być aktualne w przypadku zmiany okoliczności faktycznych lub zmiany obowiązującego prawa, które nastąpiły po dniu wydania decyzji ostatecznej - musi być to jednak zmiana na tyle istotna, że będzie miała bezpośredni wpływ na kształt wydanego uprzednio rozstrzygnięcia, przemawiając zarazem za koniecznością jego zmiany. Analiza zgromadzonych w sprawie dowodów w obszerny sposób omówionych w uzasadnieniu decyzji, a w szczególności oświadczeń E. P. oraz oświadczeń świadków (ocenianych z odpowiednią dozą krytycyzmu z uwagi na istniejące rozbieżności) doprowadziła do wniosku, że E. P. z uwagi na wiek oraz charakter wykonywanych czynności nie prowadził działalności kombatanckiej w rozumieniu art. l ust. 2 pkt 3 Ustawy o kombatantach... ale jedynie wykonywał powtarzające się czynności pomocnicze na rzecz organizacji konspiracyjnej. W okresie działalności wnioskodawca miał 12-l4 lat i z tego względu - z uwagi na regulacje obowiązujące w Armii Krajowej - nie mógł być jej zaprzysiężonym członkiem. Zatem z punktu widzenia obowiązujących w AK zasad zainteresowany jako maksymalnie 14-letnia osoba nie mógł złożyć przysięgi i być członkiem podziemnej organizacji wojskowej. Współpraca z organizacją podziemną zgodnie z przepisami nie może być podstawą przyznania uprawnień kombatanckich. Działalność strony nie może być utożsamiana z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach ..., z 1991 r. a co najwyżej może być rozpatrywana w kategoriach działalności wspierającej, która była moralnym obowiązkiem ogółu ludności cywilnej.

Skargą z dnia 26 lipca 2005 r. E. P. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2005 r.

W uzasadnieniu skargi generalnie sformułował zarzut nie przyznania mu uprawnień kombatanckich , pomimo przynależności w 1944 r. do Armii Krajowej i prowadzenia działalności na rzecz organizacji konspiracyjnych. Podniósł, że w kwietniu 1944 r. został wprowadzony przez żołnierzy AK - komórki podziemia do pracy w polowej [...] i [...] Wermachtu, skąd przekazywał za pomocą skrytki informacje o wyjeżdżających stamtąd samochodach niemieckich i ich załogach. Informacje ze skrytki odbierali F. Z., L. K. lub pan "S." z M.. Uprzednio żołnierze podziemia odebrali od skarżącego zobowiązanie ustne o przestrzeganiu tajemnicy i przestrzeganiu zasad konspiracji oraz nadali mu pseudonim "C.". Podniósł również, że został ciężko pobity przez jednego z W. w związku ze stwierdzeniem przecieków informacji o transportach wychodzących z [...] . W ocenie skarżącego jego praca na rzecz Polski Walczącej uzasadnia przyznanie mu uprawnień kombatanckich.

Skarga została uzupełniona pismem procesowym pełnomocnika skarżącego z dnia 21 grudnia 2005 r. W piśmie procesowym pełnomocnik skarżącego wskazała, że odmowa nadania skarżącemu uprawnień kombatanckich przez ZBoWiD nastąpiła z naruszeniem prawa materialnego i procedury administracyjnej. Żadne z orzeczeń ZBoWiD nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia pozwalającego na zweryfikowanie toku myślenia autora decyzji , co stanowi naruszenia art. 107§3 kpa. Podniosła, że zgodnie z ustawą z 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów status kombatanta przysługiwał m.in. uczestnikom walk o narodowe i społeczne wyzwolenie ojczyzny, walk o niepodległość, uczestnikom ruchu oporu; brak było wymogu bycia członkiem ruchu oporu, pojawiało się jedynie pojęcie "uczestnictwa", nie było definicji "ruchu oporu", ustawa nie określała również minimalnego wieku by stać się uczestnikiem ruchu oporu. Podniosła dalej , że również nowa ustawa o kombatantach nie przewiduje ograniczenia wiekowego dla spełnienia warunków do przyznania uprawnień kombatanckich oraz nie definiuje pojęcia "pełnienia służby", które to pojęcie należy oceniać na tle konkretnego stanu faktycznego. Za uchyleniem decyzji ZBoWiD przemawia więc w ocenie strony skarżącej słuszny interes strony, ponieważ istnienie w obrocie tych decyzji zamyka skarżącemu drogę do ubiegania się o status kombatanta.

W odpowiedzi na skargę i ww. pismo procesowe Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego okolicznością nie budzącą wątpliwości w jest fakt , że E. P. urodzony [...] października 1931 r., w okresie od 1943 do końca 1944 roku udzielał pomocy członkom ruchu oporu. Do jego obowiązków jako syna [...] należało przewożenie przez [...], [...], członków ruchu oporu. W kwietniu 1944 r. na polecenie AK podjął pracę w niemieckiej [...] i dostarczał członkom ruchu oporu informacji o wyjeżdżających z [...] transportach . W związku ze stwierdzeniem przecieków informacji o transportach wychodzących z [...] został ciężko pobity przez jednego z W.. W związku z podjęciem działalności na rzecz AK zostało od skarżącego odebrane - przez członka AK L. K. - ustne zobowiązanie o przestrzeganiu tajemnicy i zasad konspiracji . Skarżący otrzymał pseudonim "C.".

Tak ustalony stan faktyczny nakazuje przyjąć, że E. P. w okresie okupacji niemieckiej jako chłopiec 12 -14 letni z narażeniem życia udzielał pomocy członkom ruchu oporu -AK. Równocześnie powyższe ustalenia nie pozwalają na przyjęcie, że w okresie wojny pełnił on służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach.

Należy rozróżnić pomoc udzielaną organizacji ruchu oporu od służby w takiej organizacji. Armia Krajowa była konspiracyjną niepodległościową organizacją wojskową, stanowiącą część sił zbrojnych RP, posiadającą strukturę organizacyjną. W przypadku pełnienia służby w Armii Krajowej skarżący należałby do konkretnego oddziału, potrafił wskazać pseudonim oraz stopień wojskowy bezpośredniego dowódcy, złożyłby przysięgę w sposób określony regulaminem obowiązującym w Armii Krajowej.

W obowiązującym stanie prawnym, uregulowanym ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tj. Dz.U.2002 r. Nr 42,poz.371 ze zm.) za działalność kombatancką uznaje się m.inn. pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945, nie uznaje się natomiast za działalność kombatancką udzielania pomocy ruchowi oporu. Podobnie , w stanie prawnym obowiązującym w dacie orzekania przez ZBoWiD za działalność kombatancką uznawane było uczestnictwo w ruchu oporu, a nie pomoc członkom ruchu oporu. Pomaganie partyzantom , czy innym członkom ruchu oporu nie stanowiło - podobnie jak w obecnym stanie prawnym - podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich (v: wyrok NSA II SA 1031/89 ONSA 1989/2/99; wyrok NSA II SA 2439/85ONSA 1986/1/27).

Art. 154 kpa jest środkiem nadzwyczajnym, pozwalającym na uchylenie decyzji ostatecznej , na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

W niniejszej sprawie uchylenie decyzji ostatecznej leżałoby niewątpliwie w interesie strony, nie można jednak ocenić tego interesu jako słuszny. W ocenie sądu nie można uznać za słuszny - w rozumieniu art. 154 kpa - interesu strony, jeżeli jest on sprzeczny z obowiązującymi przepisami prawa. W rozpatrywanej sprawie przyznanie skarżącemu E. P. uprawnień kombatanckich naruszałoby przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, które to przepisy nie przewidują przyznawania uprawnień kombatanckich osobie, która wspierała lub współpracowała z ruchem oporu - nawet z narażeniem życia - nie będąc jednak jego członkiem .

Ponadto należy zauważyć, że art. 154 kpa, który jest przepisem o charakterze procesowym pozwalającym w wyjątkowych, określonych w nim sytuacjach uchylić decyzję ostateczną, nie może jednak stanowić podstawy matrialnoprawnej do przyznania stronie konkretnych uprawnień.

Brak jest również podstaw do uznania, że za uchyleniem decyzji przemawia interes społeczny.

W konkluzji należy stwierdzić, że na przeszkodzie przyznaniu skarżącemu uprawnień kombatanckich nie stoją decyzje ZBoWiD z 1983 r. , ale fakt nie spełniania przez stronę kryteriów do przyznania tych uprawnień zarówno w świetle przepisów ustawy z 1982 r. jak i przepisów ustawy z 1991 r.

Sąd nie stwierdził również naruszenia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przepisów postępowania.

Z tych względów, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153,poz.1270) należało oddalić skargę jako niezasadną.