Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2870/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 134 i art. 145 par. 1 pkt 1 lit c., art. 152, art. 200,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 15, art. 64 par. 2, art. 78, art. 80, art. 138, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły (spr.), Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2009 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych środków z tytułu refundacji wywozowych; 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. uchyla decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z [...] czerwca 2008 r. nr [...] 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. Sp. z o.o. w L. kwotę 5600 zł (pięć tysięcy sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 8 października 2008 r. (data nadania) wniesionej przez A. Spółka z o.o. w L jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2008 r. nr [...].

Zaskarżonym orzeczeniem Minister Rolnictwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z [...] czerwca 2008 r. nr [...] ustalającą kwotę nienależnie pobranych środków z tytułu refundacji wywozowych wypłaconych przez Agencję Rynku Rolnego (w skrócie: ARR) przedsiębiorcy AB. Spółka z o.o. – obecnie A. Spółka z o.o., w łącznej kwocie 155.457,13 zł oraz zobowiązującą A. Spółkę z o.o. do zapłaty ww. kwoty łącznie z odsetkami liczonymi jak od zaległości podatkowych począwszy od dnia dokonania wypłaty przez ARR do dnia zapłaty.

Podejmując takie rozstrzygnięcie Minister Rolnictwa w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zaskarżona decyzja (wydana w I instancji) dotyczy ustalenia kwoty i zwrotu nienależnie pobranych refundacji wywozowych do cukru białego wykorzystanego do produkcji przetworów owocowych wywiezionych do krajów trzecich, wypłaconych Spółce przez ARR w 2004 r. na podstawie wniosków [...] wymienionych w tej decyzji. Wyjaśnił, iż w dniu 12 maja 2006 r. Prezes ARR zlecił Izbie Celnej w W. przeprowadzenie kontroli rzetelności deklaracji o zużyciu cukru w produkcji wywożonych przetworów owocowych. Kontrola dotyczyła m.in. trzynastu wniosków [...] wymienionych w decyzji I instancji. Na podstawie analizy dokumentów z przeprowadzonej kontroli przekazanych przez Dyrektora Izby Celnej w W. oraz dodatkowych wyjaśnień do protokołów z kontroli udzielonych przez organ kontrolny Prezes ARR stwierdził, że powyższe refundacje należy uznać za nienależne. Na podstawie dokumentacji przedstawionej przez Spółkę kontrolującym nie można bowiem stwierdzić faktycznej ilości cukru, który został zużyty do wytworzenia konkretnego produktu owocowego. Przedstawione przez Spółkę dokumenty potwierdzały jedynie planowane zużycie cukru. W wyniku powyższych ustaleń Prezes ARR wydał w dniu [...] czerwca 2008 r. decyzję ustalającą kwotę nienależnie pobranych środków z tytułu refundacji wywozowych oraz zobowiązał do zapłaty tej kwoty w terminie 30 dni wraz z odsetkami. Powyższa decyzja została doręczona Spółce w dniu 4 lipca 2008 r., a w dniu 18 lipca 2008 r. zostało złożone od niej odwołanie w ARR, które Prezes ARR przekazał Ministrowi Rolnictwa wraz z aktami sprawy w dniu 25 lipca 2008 r.

Następnie Minister Rolnictwa wskazał, iż w odwołaniu Spółka wniosła o uchylenie skarżonej decyzji i umorzenie postępowania, zarzucając:

-naruszenie przepisów procesowych - art. 8 i art. 61 § 4 k.p.a. poprzez wydanie skarżonej decyzji bez wcześniejszego zawiadomienia Spółki o wszczęciu postępowania; art. 80 k.p.a. poprzez bezkrytyczne oparcie skarżonej decyzji na protokołach z kontroli przeprowadzonych w Spółce przez funkcjonariuszy Izby Celnej w W.; art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez niewystarczające uzasadnienie faktyczne skarżonej decyzji; art. 6 k.p.a. i art. 2 oraz 7 Konstytucji RP poprzez wydanie skarżonej decyzji z rażącym naruszeniem przepisów regulujących procedurę administracyjną i przepisów prawa materialnego określających warunki przyznania refundacji wywozowych; a także

-naruszenie przepisów prawa materialnego - § 42 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie dokumentów stosowanych w obrocie towarami objętymi Wspólną Polityką Rolną oraz zasad postępowania z tymi towarami w zakresie przewidzianym dla organów celnych (Dz. U. Nr 101, poz. 1031 ze zm.) poprzez nieuznanie dowodów archiwizowanych w postaci elektronicznej; art. 68 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych (Dz. U. z 2007 r., Nr 231, poz. 1702) poprzez zobowiązanie Spółki do zapłaty kwoty ustalonej w decyzji po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym refundacja ta została przyznana i wypłacona; art. 52 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (Dz.U.UE.L.99.102.11) poprzez bezzasadne wezwanie Spółki do zwrotu wypłaconych refundacji pomimo, iż spełniła ona wszystkie warunki jej przyznania przewidziane przepisami prawa.

Organ odwoławczy wskazał też, iż w uzasadnieniu odwołania Spółka stwierdziła, że Prezes ARR nie zweryfikował poprawności twierdzeń zawartych w protokole pokontrolnym organu celnego pomimo tego, że A. kwestionowała te ustalenia składając zastrzeżenia do protokołu. Podał również, iż Spółka zarzuciła, że skarżona decyzja została wydana z pominięciem dowodów w postaci wyników kontroli fizycznej wywożonych przetworów owocowych dokonywanej przez służby celne, w tym wyników badań laboratoryjnych zawartości cukru w produktach.

Dalej, Minister Rolnictwa odniósł się w swojej decyzji do zarzutów zawartych w odwołaniu.

W pierwszej kolejności wskazał, że zarówno z uzasadnienia decyzji Prezesa ARR jak i materiału dowodowego zawartego aktach sprawy, w tym protokołu pokontrolnego, jednoznacznie wynika, że przeprowadzona w Spółce kontrola dotyczyła zgodności deklaracji o zużyciu cukru w procesie wytwarzania konkretnych przetworów owocowych zgłoszonych do wywozu z wnioskiem o refundację. W aktach sprawy znajduje się 77 protokołów z kontroli zgodności deklaracji o zużyciu cukru w procesie wytwarzania produktów odnoszących się do produktów wymienionych w poszczególnych pozycjach wniosków [...]. We wszystkich protokołach kontrolerzy zaznaczyli, że w otrzymanych do kontroli materiałach brak jest dokumentów stwierdzających rzeczywiste zużycie refundowanego surowca. Według oświadczenia Spółki - do dnia rozpoczęcia kontroli nie miała ona świadomości, że dokumenty te należy przechowywać dłużej. Minister Rolnictwa wskazał przy tym na pisma Spółki do Izby Celnej w W., protokół pokontrolny i zastrzeżenia Spółki do niego oraz korespondencję pomiędzy ARR a Izbą Celną w W. Stwierdził, że treść tych ostatnich pism dowodzi temu, iż przed wydaniem decyzji Prezes ARR wnikliwie przeanalizował cały zgromadzony materiał dowodowy. Mając wątpliwości dotyczące wyników kontroli występował do Izby Celnej w W. o dodatkowe wyjaśnienia. Minister Rolnictwa stwierdził też, że ww. dokumenty -przede wszystkim protokół pokontrolny- potwierdzają, iż przedstawione do kontroli dokumenty (w formie elektronicznej) informują tylko o ilości cukru jaka ma być użyta do produkcji, a nie potwierdzają ilości surowca rzeczywiście zużytego. W tym stanie Minister Rolnictwa uznał zarzut, że Prezes ARR nie zweryfikował ustaleń zawartych w protokole pokontrolnym za nieznajdujący potwierdzenia w materiale dowodowym zawartym w aktach sprawy.

Minister Rolnictwa nie zgodził się także ze stanowiskiem Spółki, że kontrolujący odmówili uznania dokumentów archiwizowanych w formie elektronicznej. Podał, że cała kontrola prowadzona była w oparciu o dokumenty przedstawione przez Spółkę, a były to dokumenty pochodzące z archiwum elektronicznego.

Za całkowicie bezpodstawny Minister Rolnictwa uznał też zarzut, że skarżona decyzja została wydana z pominięciem oceny istniejących dowodów w postaci wyników badań laboratoryjnych dotyczących zawartości cukru w przetworach owocowych. Stwierdził, że na żadnym z wniosków [...], których dotyczy skarżona decyzja nie ma informacji o tym, że produkty te zostały poddane kontroli fizycznej, o której mowa w rozporządzeniu Komisji nr 386/90.

W konsekwencji za nieuzasadniony Minister Rolnictwa uznał zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. i art. 2 Konstytucji RP poprzez bezkrytyczne oparcie skarżonej decyzji na protokołach z kontroli przeprowadzonych w Spółce przez organ celny, bez poddania ich ocenie. Zdaniem Ministra Rolnictwa, Prezes ARR stosował zasadę rzetelnej oceny dowodów. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Prezes ARR dokonał oceny jego wyników zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, a decyzję oparł na przekonywujących podstawach.

Następnie Minister Rolnictwa stwierdził, iż biorąc od uwagę ustalenia z kontroli zawarte w protokole pokontrolnym, nie ma podstaw prawnych do uznania zarzutu, że skarżona decyzja Prezesa ARR narusza art. 52 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999.

Minister Rolnictwa nie uznał również zarzutu dotyczącego naruszenia art. 8 i art. 61 § 4 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez wcześniejszego zawiadomienia Spółki o wszczęciu postępowania, co doprowadziło do pozbawienia Spółki praw przysługujących jej jako stronie postępowania na mocy przepisów k.p.a., w szczególności w zakresie zmierzającym do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zauważył, że Spółka była zawiadomiona o przeprowadzeniu postępowania kontrolnego w zakresie rzetelności deklaracji zawartych we wnioskach o refundacje przez upoważniony na podstawie prawa krajowego organ – Dyrektora Izby Celnej w W.. Zgromadzone dowody nie pozostawiają wątpliwości, że czynnie uczestniczyła w postępowaniu dowodowym – składała wyjaśnienia do przedstawionych kontrolującym dokumentów, jak również przedstawiła swoje stanowisko co do ustaleń zawartych w protokołach z kontroli, do których to wyjaśnień i zastrzeżeń Spółki odniósł się organ prowadzący kontrolę. Wszystkie te dokumenty dotyczące kontroli zostały przekazane Prezesowi ARR, który na podstawie tych dowodów ustala, czy kontrolowany podmiot spełnił określone w prawie wspólnotowym wymogi warunkujące skorzystanie z refundacji wywozowych. Minister Rolnictwa zauważył przy tym, iż nie wszystkie zlecane przez Prezesa ARR kontrole stanowią podstawę do wydania przez ten organ decyzji o zwrocie wypłaconych środków. Znaczna część wyników kontroli potwierdza przestrzeganie przez podmioty wymogów prawa wspólnotowego warunkujących korzystanie z refundacji. Wyniki wszystkich kontroli są przedmiotem analizy Prezesa ARR. Działania te stanowią końcowy element postępowania kontrolnego, które w niektórych przypadkach -jak w niniejszej sprawie- może kończyć wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej wypłaconych podmiotowi środków pochodzących z budżetu Wspólnoty. W świetle powyższego Minister Rolnictwa nie zgodził się z zarzutem, że przeprowadzone przez Prezesa ARR postępowanie dotyczące wyników przedmiotowej kontroli przeprowadzonej w Spółce przez Izbę Celną w W. stanowiło odrębne postępowanie, o wszczęciu którego organ zobowiązany był na mocy art. 64 k.p.a. zawiadomić Spółkę.

Minister Rolnictwa nie uznał też zarzutu naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Wskazał w tym zakresie m.in., że w uzasadnieniu faktycznym decyzji Prezesa ARR podane zostały przesłanki faktyczne wynikające z ustaleń kontroli stanowiące podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie udzielonych refundacji.

Następnie wyjaśnił, iż w sprawie nie ma zastosowania art. 68 Ordynacji podatkowej. Przepis ten reguluje przedawnienie zobowiązań podatkowych, a nie refundacji wywozowych. W stosunku do refundacji wywozowych mają zastosowanie przepisy wspólnotowe – m.in. art. 52 ust. 4 lit. b rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia § 42 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. Minister Rolnictwa wyjaśnił, iż przepis ten nie ma zastosowania do kontroli, podczas której sprawdzeniu podlega deklaracja zużycia surowca refundowanego, tj. rzeczywiste zużycie cukru dodanego z ilością zadeklarowaną we wniosku [...]. W niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy § 41 pkt 3 i 43a ww. rozporządzenia, które określają organ wykonujący takie kontrole. Natomiast kwestie dotyczące dokumentacji, którą przedsiębiorca korzystający z refundacji powinien przechowywać do celu kontroli (minimalny okres przechowywania, rodzaje dokumentów, ich formę – pisemna/elektroniczna) reguluje rozporządzenie Rady (WE) nr 4045/89. Jednocześnie Minister Rolnictwa jeszcze raz zaznaczył, że w niniejszej sprawie bezpodstawne jest twierdzenie, że organ celny nie uznał dowodów archiwizowanych w formie elektronicznej. Przedstawione przez Spółkę dowody pochodzące z systemu elektronicznego nie zawierały danych o zużyciu cukru w procesie produkcyjnym konkretnych produktów.

Reasumując Minister Rolnictwa stwierdził, że mając na uwadze obowiązujący w niniejszej sprawie stan prawny oraz ustalony stan faktyczny nie ma podstaw do uznania zarzutu, że skarżona decyzja Prezesa ARR została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego określających warunki korzystania z refundacji do cukru wykorzystywanego w produkcji przetworów owocowych, jak też przepisów postępowania administracyjnego, przez co narusza art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Powołane w podstawie prawnej skarżonej decyzji przepisy prawa materialnego zostały wyjaśnione w jej uzasadnieniu. W uzasadnieniu faktycznym wskazano zaś przesłanki podjętego rozstrzygnięcia merytorycznego dotyczącego wypłaconych kwot refundacji wywozowych na podstawie zadeklarowanej we wniosku o refundację ilości cukru wykorzystanego w produkcji konkretnych przetworów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie Ministra Rolnictwa z [...] września 2008 r. skarżąca – A. Spółka z o.o. L. wniosła o uchylenie obu decyzji wydanych w tej sprawie oraz o zasądzenie od Ministra Rolnictwa kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie:

-art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 4045/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli przez Państwa Członkowie transakcji stanowiących część systemu finansowania przez Sekcję Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz § 42 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie dokumentów stosowanych w obrocie towarami objętymi Wspólną Polityką Rolną oraz zasad postępowania z tymi towarami w zakresie przewidzianym dla organów celnych - poprzez nieuwzględnienie jako dowodu dokumentów archiwizowanych w postaci elektronicznej;

-art. 61 § 4 w zw. z art. 73 k.p.a. - poprzez wydanie skarżonej decyzji bez wcześniejszego zawiadomienia Spółki o wszczęciu postępowania, co w konsekwencji spowodowało pozbawienie Spółki praw, przysługujących jej jako stronie postępowania na mocy przepisów k.p.a.;

-art. 80 w zw. z art. 78 k.p.a. - poprzez oparcie skarżonej decyzji wyłącznie na protokołach z kontroli przeprowadzonej w Spółce przez funkcjonariuszy Izby Celnej w W., pomimo zakwestionowania przez Spółkę zawartych w nich ustaleń w pismach składanych w toku kontroli, a tym samym brak oceny całokształtu materiału dowodowego i nieuwzględnienie żądań strony dotyczących przeprowadzenia dowodu, mającego znaczenie dla sprawy;

-art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. - poprzez brak w uzasadnieniu wydanej decyzji przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności dowodom w postaci dokumentów archiwizowanych elektronicznie;

-z ostrożności procesowej, art. 23 ustawy z dnia 29 sierpnia 2997 r. – Ordynacja podatkowa – poprzez stwierdzenie przez organ, że dokumentacja posiadana przez Spółkę nie potwierdza ilości zużytego do produkcji wyrobów cukru, co w konsekwencji skutkowało nałożeniem na Spółkę obowiązku zwrotu wypłaconych refundacji, podczas gdy w takiej sytuacji organ powinien dokonać oszacowania ilości zużytego do produkcji cukru;

-art. 52 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych – poprzez wydanie decyzji nakładającej obowiązek zwrotu otrzymanych dotacji, podczas gdy nie podlegały zwrotowi.

W uzasadnieniu skargi Spółka na wstępie szczegółowo przedstawiła sposób dokumentowania procedur i procesów, które pozostają w bezpośrednim związku z rozliczaniem zużycia cukru. Wyjaśniła, iż precyzyjnie dokumentuje wszystkie czynności, w tym handlowe, magazynowe i produkcyjne. Dokumentacja ta ma postać elektronicznych zapisów w systemie komputerowym GPAO. W razie potrzeby żądane dokumenty mogą być wydrukowane. Spółka opisała proces produkcji i ilustrujące ten proces dokumenty powstające w trakcie trwania tej produkcji. Wymieniła też podstawowe dokumenty, które w jej ocenie umożliwiają analizę wykonanej produkcji i potwierdzają zużycie cukru.

Dalej, odnosząc się do skarżonej decyzji Spółka wyjaśniła, że dokumenty papierowe są przechowywane w Spółce jedynie na wypadek ewentualnego wniesienia reklamacji przez klienta, czyli dla celów dowodowych ze względu na wymogi sanitarne. Wszystkie dane z dokumentów papierowych są natychmiast wprowadzane do systemu GPAO, a po fizycznym zniszczeniu wersji papierowych, wszystkie dane w nich zawarte przechowywane są w systemie informatycznym. Oznacza to, że brak papierowych wersji tych dokumentów nie stoi na przeszkodzie zbadaniu przebiegu procesów produkcyjnych oraz zużycia surowców, w tym cukru.

Następnie Spółka zauważyła, iż kontrolę Izby Celnej w W. rozpoczęto od badania dokumentów za rok 2006. Z uwagi na to, że nie upłynął jeszcze rok od zakończenia produkcji, to dokumenty w papierowych wersjach nie zostały jeszcze zniszczone (w tym tzw. dokumenty o nazwie range – stanowiące wydruk z opisami procesów technologicznych i ilościowym zapotrzebowaniem na surowce do konkretnej grupy gotowań; dokumenty te zawierają wytyczne dla gotowaczy dotyczące kolejności operacji jakie mają wykonać, wymaganych warunków w jakich muszą one przebiegać oraz kolejności dodawanych surowców). W tym przypadku kontrolujący bez zastrzeżeń pozytywnie zweryfikowali prawidłowość deklaracji A. odnoszących się do zużycia cukru, albowiem uznali, że papierowe dokumenty potwierdzają zrealizowanie produkcji w sposób w nich opisany. W tym miejscu Spółka podniosła, że jedyną różnicą pomiędzy przedstawionymi celnikom dokumentami za rok 2006 i 2004 jest ich forma – w pierwszym przypadku papierowa, w drugim elektroniczna (zawartość danych jest zaś identyczna). Tym samym Spółka stanęła na stanowisku, iż organy orzekające naruszyły przepisy zarówno wspólnotowe, jak również krajowe w zakresie wymogów dotyczących dokumentacji zużycia i zawartości cukru w eksportowanych towarach. Nie uwzględniły bowiem dokumentów archiwizowanych w postaci elektronicznej, które wyraźnie wskazywały na zawartość cukru w wyprodukowanych wyrobach. Jednocześnie Spółka zauważyła, że zarówno przepisy rozporządzenia unijnego nr 4045/89, jak również rozporządzenia Ministra Finansów (powyżej wymienionego) w przedmiocie kontroli przeprowadzanych w ramach finansowania przez Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji wskazują expressis verbis wśród dokumentów handlowych, relewantnych dla udowodnienia pewnych faktów, związanych z daną czynnością produkcyjną i transakcją handlową, na dokumenty archiwizowane w postaci elektronicznej. W związku z tym Spółka stwierdziła, że ignorowanie danych produkcyjnych w formie elektronicznej nie może być akceptowane.

W dalszej części uzasadnienia skargi skarżąca rozszerzyła podniesione na jej wstępie zarzuty procesowe.

Przede wszystkim zauważyła, że Prezes ARR nie zawiadomił Spółki o wszczęciu postępowania. Stwierdziła, że postępowanie kontrolne prowadzone przez administrację celną na zlecenie Prezesa ARR jest odrębnym i niezależnym postępowaniem. Celem tej procedury jest ustalenie, czy kontrolowany posiada odpowiednie dokumenty, potwierdzające zasadność wysokości przyznanych refundacji. Natomiast celem postępowania przed Prezesem ARR jest ocena zebranych wyników kontroli. Nie można więc uznać, iż wszczęciem postępowania w sprawie przed Prezesem ARR było zawiadomienie przez administrację celną o planowanej kontroli w Spółce. Obowiązek poinformowania o wszczęciu postępowania spoczywa na organie, przed którym będzie toczyło się postępowanie. Spółka podniosła przy tym, że w związku z niepowiadomieniem jej o postępowaniu toczącym się przed Prezesem ARR została ona pozbawiona praw przysługujących stronie, m.in. przeglądania akt sprawy i na tej podstawie wnioskowania o przeprowadzenie kolejnych dowodów. Za uprawniony uznała wniosek, że Prezes ARR rażąco naruszył w tym zakresie przepisy prawa. Naruszenie to powinno zostać uznane za podstawę do uchylenia decyzji Prezesa ARR i podtrzymującej ją decyzji Ministra Rolnictwa.

W kontekście naruszenia w sprawie art. 80 k.p.a. Spółka m.in. podniosła, że w postępowaniu dowodowym zupełnie pominięto badania laboratoryjne prowadzone przez Spółkę, świadczące o zawartości cukru w eksportowanych wyrobach. Spółka wyjaśniła, iż dokonuje laboratoryjnego pomiaru ilości cukru w każdej wyprodukowanej partii produktu, w tym również w tych, które są eksportowane i podlegają dotacji. Dane te wskazują jednoznacznie na wysokość zawartości cukru w badanych produktach. Zdaniem Spółki wyniki wspomnianych badań stanowią samoistnie wystarczające potwierdzenie prawdziwości oświadczeń o zawartości cukru.

Dalej, Spółka wskazała, że decyzje obu organów orzekających w sprawie nie zawierają pełnego uzasadnienia faktycznego, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Zauważyła też, że Prezes ARR bezkrytycznie zgodził się z protokołem pokontrolnym pomimo, iż zgłaszała do niego zastrzeżenia.

W konsekwencji Spółka za oczywiste uznała, iż wydanie decyzji stwierdzającej obowiązek zwrotu przez Spółkę kwoty otrzymanych dopłat pozostaje w sprzeczności z art. 52 ust. 1 rozporządzenia Komisji 800/1999. Wskazała, że spełniła wszystkie warunki określone w przepisach prawa do przyznania jej refundacji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 18 marca 2009 r. pełnomocnik skarżącej -ustanowiony w trakcie trwania postępowania sądowoadministracyjnego- złożył załącznik do protokołu rozprawy. W powyższym piśmie, zaskarżonej decyzji zarzucił dodatkowo naruszenie:

-zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 k.p.a.,

-art. 78 § 1 k.p.a. – ponieważ Minister Rolnictwa nie uwzględnił żądania strony dotyczącego przeprowadzenia dowodu, podczas gdy przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (zużycie cukru),

-art. 80 k.p.a., gdyż Minister Rolnictwa błędnie uznał, iż kontrolujący nie uznali a priori na bazie swoich doświadczeń z kontroli za rok 2006 za jedyny dokument na etapie kontroli dokumentujący zużycie cukru tzw. range z etykietami,

-art. 80 k.p.a., gdyż organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a tym przypadku w jakikolwiek sposób nie odniósł się do przedstawionych dowodów wskazujących zużycie cukru złożonych razem z odwołaniem,

-art. 136 k.p.a., ponieważ nawet, jeżeli Minister Rolnictwa uznał, iż Prezes ARR przeprowadził częściowo postępowanie wyjaśniające i dowodowe, Minister Rolnictwa tenże artykuł naruszył z uwagi na to, że nie przeprowadził na żądanie strony dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, a także nie wskazał dlaczego tego odmawia.

W ww. piśmie procesowym pełnomocnik skarżącej wniósł też o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, przedstawionych przy tymże piśmie oraz odniósł się do odpowiedzi na skargę organu i rozszerzył podniesione na wstępie nowe zarzuty w sprawie.

Do omawianego pisma pełnomocnik skarżącej załączył m.in. kopię protokołu pokontrolnego Izby Celnej w W. z kontroli przeprowadzonej w siedzibie skarżącej, a dotyczącej 2006 r. i wypłaconych za ten rok refundacji wywozowych oraz pismo Agencji Rynku Rolnego z 16 grudnia 2008 r. do Izby Celnej w W., z którego wynika, że w związku z toczącym się postępowaniem dotyczącym wniosków [...] skarżącej za 2005 r., Agencja zwróciła się do Izby Celnej w W. o uzupełnienie ustaleń kontrolnych - o ewentualne potwierdzenie, czy na podstawie dodatkowych dowodów przekazanych przez przedsiębiorcę można określić zawartość cukru zużytego w produkcji przetworów owocowych/warzywnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do § 2 wymienionego przepisu sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W takim przypadku sąd uwzględnia skargę pomimo, że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego.

Należy też zauważyć, iż na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Nadrzędnym obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem -przez wydanie orzeczenia- stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt (lub czynność) organu administracji publicznej niezgodny z prawem (v. wyrok NSA z 11 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 275/06, Lex nr 293171).

Badając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa ARR w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, w tym także z przyczyn, które należało wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści.

Przede wszystkim Sąd za konieczne uznał stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa procesowego, co czyniło zasadnym zastosowanie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Dla prawidłowego wydania rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie Sąd za konieczne uznał także uchylenie z przyczyn procesowych -tj. w oparciu art.145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.- decyzji wydanej w I instancji.

Wskazując powody takiego rozstrzygnięcia, Sąd w pierwszej kolejności odniesienie się do decyzji wydanej przez organ odwoławczy - Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

I. Zdaniem Sądu decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 138 k.p.a. poprzez jego przedwczesne zastosowania oraz art. 64 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie. Decyzja ta została wydana również z kwalifikowanym naruszeniem art. 15 k.p.a. – z przyczyn przedstawionych poniżej.

Przed przystąpieniem do oceny tejże decyzji należy zwrócić uwagę na art. 63 k.p.a., który normuje wymagania formalne jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa spowodowała zamierzony skutek prawny. Wymieniony przepis posługuje się ogólnym pojęciem podania, przez które należy rozumieć również i odwołanie. Stosownie do § 2 wymienionego przepisu podanie (w tym odwołanie) powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Z powyższego wynika więc, iż ustalenie treści odwołania musi nastąpić nie tylko w oparciu o art. 128 k.p.a., w myśl którego odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia, wystarczy, jeżeli z niego wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji, ale także w oparciu o art. 63 ww. ustawy.

Braki w zakresie odwołania wymagają natomiast ich usunięcia, konsekwentnie - w trybie przewidzianym w art. 64 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom (tj. innym niż brak adresu, o którym mowa w § 1 tego przepisu) ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Zatem, stosownie do art. 64 k.p.a. organ prowadzący sprawę ma obowiązek wezwania strony do usunięcia istniejących braków formalnych podania, w ustawowym terminie i ze stosownym pouczeniem o skutkach niewykonania wymaganej czynności. Należy też podkreślić, iż art. 64 § 2 k.p.a. dotyczy wezwania do usunięcia braków możliwych do usunięcia w postępowaniu administracyjnym, a do takich braków, które z łatwością mogą być usunięte należy niewątpliwie brak pełnomocnictwa (por. wyrok NSA z 1.10.2001 r., sygn. akt II S.A. 2177/00, LEX 157803). W sytuacji, gdy strona działa w sprawie przez pełnomocnika (art. 32 k.p.a.), ustanowiony pełnomocnik jest obowiązany dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 33 § 3 k.p.a.). W przypadku braku umocowania po stronie pełnomocnika, bądź przekroczenia przez niego zakresu posiadanego umocowania, organ obowiązany jest wezwać do jego uzupełnienia.

Następnie podnieść trzeba, iż brak formalny podania (w tym brak pełnomocnictwa), nieusunięty w ustawowym terminie, uniemożliwia wywołanie skutku prawnego wniesionego podania i powoduje obowiązek po stronie organu pozostawienia podania bez rozpoznania. Zgodnie z literaturą przedmiotu, skutek ten dotyczy także i odwołania (v. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. 7, C. H. Beck, str. 578). W przypadku wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego brak formalny powoduje więc, iż wniosek ten nie wszczyna postępowania administracyjnego, a to oznacza, że sprawa nie może być rozpatrzona merytorycznie (por. wyrok WSA w Warszawie z 1.03.2005 r., sygn. V SA/Wa 1770/04, LEX 175366). To samo dotyczy odwołania zawierającego braki formalne, które również nie wywoła zamierzonego skutku prawnego (w postaci wszczęcia postępowania odwoławczego).

Trzeba też zaznaczyć, iż decyzja wydana przez organ odwoławczy, na skutek rozpatrzenia odwołania zawierającego nieusunięte braki formalne -a więc decyzja, która podjęta być nie powinna wobec nieskutecznego wniesienia odwołania- rażąco narusza przepisy prawa (por. wyrok NSA z 15.09.2000 r., sygn. akt III SA 417/00, LEX 47217). Organ odwoławczy nie może bowiem działać z urzędu. Charakter organu odwoławczego w danej sprawie uzyskuje on dopiero w wyniku prawidłowo złożonego odwołania.

Ta ostatnia sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Zauważyć bowiem trzeba, iż odwołanie od decyzji Prezesa ARR z [...] czerwca 2008 r. zostało wniesione przez pełnomocnika skarżącej, który nie załączył do odwołania właściwego umocowania. Pełnomocnictwo złożone do akt sprawy, wystawione z datą 16 stycznia 2008 r., upoważniało T.T. (albowiem to jego podpis widnieje pod treścią odwołania) do samodzielnego reprezentowania Spółki w postępowaniach dotyczących refundacji wywozowych przed organami celnym oraz Agencją Rynku Rolnego. Organem odwoławczym w sprawie jest zaś Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Upoważnienia do działania przed tym organem pełnomocnik Spółki -jak wynika z akt administracyjnych- nie przedstawił.

Powyższy brak formalny odwołania nie został dostrzeżony przez Ministra Rolnictwa i -pomimo obowiązku spoczywającego w tym zakresie na organie prowadzącym sprawę- nie został uzupełniony w trybie przewidzianym w art. 64 k.p.a. Odwołanie to, chociaż więc nie mogło wywołać skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania odwoławczego, zostało merytorycznie rozpatrzone. Tym samym Minister Rolnictwa, poprzez wydanie decyzji, dopuścił się rażącego naruszenia art. 6 k.p.a., zobowiązującego organ do działania na podstawie przepisów prawa, art. 33 § 3 k.p.a. poprzez dopuszczenie do udziału w postępowaniu odwoławczym osoby do tego nieumocowanej, a w szczególności art. 138 k.p.a. poprzez co najmniej przedwczesne zastosowanie tego przepisu i wydanie decyzji w II instancji, a także -wobec jego niezastosowania- również i rażącego naruszenia art. 64 § 2 k.p.a. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). To zaś stanowiło podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego w sprawie orzeczenia. Decyzja Ministra Rolnictwa w tym przypadku wydana być nie powinna. Dopiero po uzupełnieniu braku formalnego odwołania organ odwoławczy mógł prowadzić postępowanie odwoławcze, a następnie wydać rozstrzygnięcie.

Kwalifikowane naruszenie jakiego dopuścił się Minister Rolnictwa wydając skarżoną decyzję powoduje, że za przedwczesne należy uznać rozważanie na tym etapie sprawy pozostałych zarzutów podniesionych w skardze, w tym merytorycznych dotyczących tego rozstrzygnięcia.

Niemniej dodatkowo Sąd zauważa, iż decyzja Ministra Rolnictwa jest wadliwa również z innych względów. Sąd w tym miejscu w pełni podziela bowiem stanowisko strony skarżącej co do tego, iż decyzja ta została podjęta także z naruszeniem zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 k.p.a. Z uzasadnienia tej decyzji nie wynika bowiem, aby organ odwoławczy ponownie rozpoznał sprawę administracyjną, do czego to na gruncie ww. przepisu jest obowiązany.

Należy zaś w tym miejscu przypomnieć, iż istota zasady dwuinstancyjności sprowadza się do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, najpierw przez organ I instancji, a następnie przez organ odwoławczy. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego i konsekwentnie do tego winno być ukształtowane postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem -co należy w tym miejscu podkreślić- nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy. Tymczasem treść uzasadnienia decyzji Ministra Rolnictwa (zawarte w nim sformułowania i jego układ) wyraźnie wskazuje na to, że organ ten ograniczył się prowadząc postępowanie odwoławcze do oceny działania Prezesa ARR. Nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego w tym postępowaniu II-instancyjnym, co więcej – pominął ważne dla istoty sprawy wyjaśnienia merytoryczne Spółki przedstawione w odwołaniu oraz jej wnioski dowodowe.

W odwołaniu Spółka w sposób bardzo szczegółowy przedstawiła proces tworzenia dokumentów przy produkcji przetworów owocowych, do której używany jest refundowany cukier. Nadto wymieniła dokumenty, które jak wskazała umożliwiają analizę wykonanej produkcji. Do odwołania załączyła zaś 13 zestawów wydruków z systemu komputerowego celem potwierdzenia swojego stanowiska w sprawie, odmiennego od wynikającego z protokołu pokontrolnego organu celnego. Minister Rolnictwa nie tylko nie wskazał na powyższe w uzasadnieniu swojej decyzji, ale także zupełnie się nie odniósł do okoliczności i argumentów przedstawionych przez Spółkę na tym etapie postępowania. Nie uwzględnił też wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu przez przedsiębiorcę.

Dostrzeżone tu naruszenie art. 15 k.p.a. także w ocenie Sądu ma charakter kwalifikowany i skutkowało w konsekwencji naruszeniem w sposób istotny art. 78 i art. 80 k.p.a.

Na marginesie Sąd wyjaśnia, iż powyższe zostało wskazane celem uniknięcia takich błędów przez organ II-instancyjny w przyszłości.

II. Analizując kontrolowane postępowanie i wydane decyzje Sąd uznał, iż zasada dwuinstancyjności została naruszona w niniejszej sprawie nie tylko przez organ odwoławczy (z powodów powyżej wskazanych), ale także przez Prezesa ARR orzekającego w I instancji. Sposób prowadzenia postępowania przez ten organ spowodował, iż strona nie miała możliwości złożenia w postępowaniu przed tym organem jakichkolwiek wyjaśnień, czy też dowodów uzasadniających jej stanowisko.

Uchybienia procesowe popełnione przez ten organ stanowiłyby wystarczającą podstawę do uchylenia obu decyzji wydanych w tej sprawie.

Stwierdzając powyższe Sąd ma na względzie fakt, iż Prezes ARR nie uznał za stosowne przed wydaniem decyzji zawiadomić Spółki o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego dotyczącego refundacji wywozowych objętych 13 wnioskami [...]. Takie działanie organu jest nieprawidłowe i nie do zaakceptowania w świetle obowiązujących przepisów prawa.

Nie można bowiem zgodzić się z organami orzekającymi, iż prowadzone przez te organy postępowanie stanowi kontynuację postępowania kontrolnego Izby Celnej w W. w takim stopniu, że odrębne zawiadomienie strony o wszczęciu postępowania administracyjnego przez Prezesa ARR nie jest już potrzebne. W ocenie Sądu, postępowanie kontrolne oraz postępowanie przed Prezesem ARR (w I instancji) są to dwa odrębne postępowania, prowadzone w różnym celu. Protokół pokontrolny organu celnego kończy postępowanie kontrolne i może stanowić (z uwagi na zawarty w nim wynik kontroli) podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego przez Prezesa ARR jako organu właściwego do ustalenia w drodze decyzji kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji. Decyzja Prezesa ARR wydana w ww. przedmiocie nie jest jednak kontynuacją postępowania kontrolnego organów celnych. Jest to nowa sprawa administracyjna prowadzona przez inny – właściwy do tego organ, o której wszczęciu z urzędu organ ten jest obowiązany powiadomić stronę stosownie do treści art. 61 § 4 k.p.a.

Brak takiego zawiadomienia w niniejszej sprawie spowodował, że decyzja Prezesa ARR z [...] czerwca 2008 r. stanowiła pierwsze i jedynie pismo jakie Spółka otrzymała w ramach postępowania tego organu w sprawie dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków z tytułu refundacji wywozowych. Uniemożliwiło jej to czynny udział w tym postępowaniu, a to zaś skutkowało -zdaniem Sądu- naruszeniem przez ww. organ zasady dwuinstancyjności postępowania.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, należało stwierdzić, iż zarzut podniesiony w skardze (i rozszerzony w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej), a dotyczący naruszenia art. 61 § 4 k.p.a. jest w pełni uzasadniony i musiał spowodować wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia Prezesa ARR.

Wprawdzie, z uwagi na obecne stadium tego postępowania administracyjnego, za zbyteczne należy uznać informowanie strony o wszczęciu w niniejszej sprawie postępowania z urzędu. Ważne jest jednak, że poprzez uchylenie tej decyzji skarżąca będzie miała zapewniony udział w postępowaniu przed organem I-instancji, a to zasadniczo wpłynie na zachowanie zasady dwuinstancyjności w tym postępowaniu administracyjnym.

Niezależnie od powyższego należy wskazać, iż decyzja Prezesa ARR wydana została również z naruszeniem w stopniu istotnym art. 107 § 3 k.p.a.

Decyzja ta nie zawiera w szczególności prawidłowego uzasadnienia faktycznego. Prezes ARR zbyt krótko i ogólnikowo przedstawił podstawy faktyczne w sprawie, a uzasadnienie merytoryczne sprowadził do jednozdaniowego stwierdzenia pochodzącego z protokołu pokontrolnego - negatywnego dla strony. Prezes ARR uwzględnił tylko protokół pokontrolny. Nie dostrzegł natomiast, iż Spółka z tym protokołem się nie zgadza i złożyła zastrzeżenia do niego. Tym samym Prezes ARR nie zweryfikował poprawności twierdzeń kontrolujących pomimo tego, że Spółka kwestionowała ustalenia funkcjonariuszy celnych. W ocenie Sądu w takiej sytuacji protokół pokontrolny -stanowiący wprawdzie główny materiał dowodowy w sprawie- nie powinien być przyjęty bez głębszej analizy i bez uwzględnienia stanowiska drugiej strony – przedsiębiorcy. W konsekwencji, zdaniem Sądu, na podstawie tej decyzji – tj. jej uzasadnienia, nie można przyjąć, iż organ przeprowadził pełne postępowanie dowodowe.

W tym miejscu Sąd dostrzega, iż zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych do postępowań w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji m.in. przez Prezesa ARR, stosuje się (jeżeli przepisy ustawy albo przepisy odrębne nie stanowią inaczej) przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Zatem, prowadząc postępowanie o ustalenie kwoty nienależnie pobranych refundacji wywozowych Prezes ARR obowiązany był stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego z pewnymi wyłączeniami. Przy czym należy podkreślić, iż wyłączenia te nie dotyczą ani art. 61, ani art. 80, czy też art. 107 § 3 k.p.a., a te niewątpliwie w niniejszej sprawie zostały naruszone, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

III. To wszystko -zdaniem Sądu- czyniło zasadnym wyeliminowanie z obrotu prawnego obu wydanych w tej sprawie decyzji. Sprawa wymaga dokładnego wyjaśnienia, z uwzględnieniem stanowiska skarżącej - w tym jej wniosków dowodowych.

W prowadzonym ponownie postępowaniu Prezes ARR winien m.in. wyjaśnić, czy kontrola organów celnych obejmowała również dokumenty powoływane przez skarżącą (w odwołaniu oraz w skardze) jako pozwalające na ustalenie rzeczywistego zużycia cukru oraz, czy dokumenty te umożliwiają ustalenie faktycznego zużycia cukru w produkcji przetworów owocowych. Winien również ustalić, czy wszystkie dane, które Spółka posiadała w wersji papierowej zostały następnie po ich zniszczeniu przeniesione do danych przechowywanych elektronicznie (dot. to także tzw. dokumentu range z adnotacjami odręcznymi gotowacza). Winien też uwzględnić wyniki badań laboratoryjnych wykonywanych przez Spółkę.

Skarżąca tak w skardze jak i w odwołaniu zwróciła uwagę, że dokonuje laboratoryjnego pomiaru ilości cukru w każdej wyprodukowanej partii produktu. Dane te, zdaniem skarżącej, wskazują jednoznacznie na wysokość zawartości cukru w badanych produktach i stanowią wystarczające potwierdzenie prawdziwości oświadczeń o zużyciu cukru. Powyższe wymaga oceny organu orzekającego.

Rozpatrując sprawę ponownie i mając na uwadze złożone przez Spółkę dokumenty handlowe Prezes ARR winien dodatkowo rozważyć wystąpienie do organu celnego o uzupełnienie wyników kontroli za rok 2004. Z dokumentacji złożonej przez pełnomocnika skarżącej jako załącznik do protokołu rozprawy wynika, iż w przypadku refundacji wywozowych dotyczących 2005 r. Prezes ARR w taki właśnie sposób postąpił, tj. zwrócił się do Izby Celnej w W. o uzupełnienie ustaleń kontrolnych - o ewentualne potwierdzenie, czy na podstawie dowodów przekazanych przez przedsiębiorcę można określić zawartość cukru zużytego w produkcji przetworów owocowych i warzywnych. Prezes ARR uznał zatem, że protokół pokontrolny organu celnego za rok 2005 -negatywny dla przedsiębiorcy- jest niewystarczający do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych refundacji wywozach z uwagi na dokumentację przedstawioną przez stronę. W ocenie Sądu podobna sytuacja faktyczna może mieć miejsce w niniejszej sprawie.

Na koniec Sąd jeszcze raz zaznacza, że co prawda Prezes Agencji nie ma obowiązku (z uwagi na treść art. 7 ustawy o Agencji Rynku Rolnego) wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), niemniej jest obowiązany na podstawie całokształtu materiału dowodowego do oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Powyżej wskazany art. 7 ustawy o Agencji Rynku Rolnego nie wyłącza bowiem stosowania przez tenże organ art. 80 k.p.a.

Sąd zauważa również, iż protokół pokontrolny organu celnego stanowi główny i ważny dowód w tej sprawie. Jednakże w sytuacji, gdy strona wnosi zastrzeżenia do tego protokołu i nie zgadza się ze stanowiskiem kontrolujących, a nadto składa dowody w postaci dokumentów handlowych, jej argumentacja powinna być uwzględniona i przeanalizowana, a złożone prze nią dowody zbadane i rozważone w kontekście całego materiału dowodowego. Uzasadnienie decyzji nie może w tym przypadku sprowadzać się tylko do ogólnych stwierdzeń kontrolujących zawartych w protokole pokontrolnym.

Jednocześnie Sąd dostrzega, że w tym postępowaniu nie ma zastosowania art. 75 § 1 k.p.a. (z przyczyn już powyżej wyjaśnionych), zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Niemniej Sąd zaznacza, iż w przypadku refundacji wywozowych znaczenie mają dokumenty handlowe, przez które należy rozumieć zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 4045/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli przez Państwa Członkowskie transakcji stanowiących część systemu finansowania przez Sekcję Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i uchylającego dyrektywę 77/435/EWG (Dz.U.UE.L.89.388.18 – obowiązującego do 23 czerwca 2008 r.) wszystkie księgi, rejestry, dowody kasowe i dokumenty uzupełniające, rachunki, zapisy dotyczące produkcji i jakości, a także korespondencję odnoszącą się do działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, jak również dane handlowe, w jakiejkolwiek formie one występują, włączając dane archiwizowane elektronicznie, w takim stopniu, w jakim te dokumenty lub dane odnoszą się bezpośrednio lub pośrednio do transakcji określonych w ust. 1. Taka sama definicja dokumentów handlowych została zawarta w obecnie obowiązującym rozporządzeniu Rady (WE) nr 484/2008 z dnia 26 maja 2008 r. w sprawie kontroli przez państwa członkowskie transakcji stanowiących część systemu finansowania przez Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (Dz.U.UE.L.08.143.1), i w ocenie Sądu takie właśnie dokumenty Spółka przedstawiła w niniejszej sprawie (na etapie postępowania odwoławczego), a wobec tego nie powinny być one pominięte przy rozpatrywaniu sprawy. Stosownie zaś do treści art. 80 k.p.a. organ obowiązany jest ocenić wszystkie zgromadzone dowody w ich wzajemnej łączności.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd orzekł o kosztach postępowania sądowego, natomiast w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 4.