Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1072/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1,  art. 3  ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 75  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c,  art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej J. L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...]utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem złożonym w 1992 roku M. K. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w M. o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione poza granicami kraju przez P. K.. Porządek dziedziczenia po zmarłej w dniu [...] września 1993 roku M. K. został ustanowiony postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] września 2008 roku, sygn. akt [...]. Zgodnie z tym postanowieniem spadkobiercą, na podstawie testamentu, została córka J. L.. Pismem z dnia 20 listopada 2008 r. J. L. złożyła wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez P. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], byłe województwo [...], obecnie [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] odmówił potwierdzenia J. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez P. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], byłe województwo [...]. Organ uznał, że wnioskodawczyni nie udowodniła, iż P. K. był właścicielem spornej nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1958 r., bowiem jak wynika z wiedzy historycznej ziemie należące do osób narodowości polskiej na początku lat 50-tych były wcielane do tzw. kołchozów i przechodziły na własność [...]. Ponadto nie wykazała, że jej poprzednik prawny został zmuszony do opuszczenia przedmiotowej nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody [...] wniosła J. L. zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności: art. 1 ust. 1 i 2 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Ponadto wskazała na naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj: art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa, art. 75 § 1 kpc oraz art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...]. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, że z wykładni literalnej i systemowej przepisów art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty wynika, iż warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie przesłanek w nich wymienionych. Przy czym wskazana w nich przyczyna przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, czy pobór do wojska. Minister odróżnił więc zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ww. ustawy, od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Stwierdził ponadto, że P. K. opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej we wrześniu 1958 r., a przyczyną jego decyzji były represje ekonomiczne i moralne polegającego na szykanowaniu przez ówczesną władzę radziecką - co wynika z wyjaśnień skarżącej z dnia [...] grudnia 2009 r. Przymus opuszczenia nieruchomości nie wynikał bezpośrednio z podjętych działań wojennych, lecz był pośrednim następstwem powojennych decyzji władz rosyjskich związanych z kolektywizacją, a także prześladowaniami i dyskryminacją. Nie miał on cech "adekwatności" w stosunku do okoliczności wybuchu II wojny światowej, przez co opuszczenie przez uprzednio wskazaną osobę byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Stanowisko takie w ocenie organu potwierdzają wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2250/11 oraz z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1240/11.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ stwierdził, że w orzeczeniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 wskazano, że rekompensata za pozostawienie mienia w związku z działaniami wojennymi poza obecnym terytorium Rzeczpospolitej nie ma charakteru czysto odszkodowawczego, lecz miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym. Miała ona zatem zrekompensować niedogodności związane z koniecznością szybkiego opuszczenia domu, spowodowaną działaniami wojennymi, ułatwić ponowny start życiowy w nowym miejscu i okolicznościach oraz w pewien sposób "wynagrodzić" przywiązanie do Państwa Polskiego. Natomiast w przypadku P. K. żadna z tych funkcji rekompensaty nie miałaby zastosowania.

Organ podniósł, że pomimo skierowanych do J. L. wezwań, czy zaistniały okoliczności uniemożliwiające wcześniejszy powrót P. K., a jeżeli tak to czy miały one związek z wojną rozpoczętą w 1939 r. - skarżąca nie przedłożyła dodatkowych dokumentów. Wskazał także na bezpodstawność twierdzeń strony, iż w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej P. K. był właścicielem spornej nieruchomości.

Ponadto, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 w zw. z art. 75, art. 77 i art. 80 kpa Minister uznał go za niezasadny i stwierdził, że organ wojewódzki umożliwił stronie uczestnictwo w każdym stadium postępowania, a w uzasadnieniu decyzji wskazał przesłanki, którymi kierował się odmawiając potwierdzenia przedmiotowego prawa.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. złożyła J. L., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając jej:

1) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a w szczególności:

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa, poprzez bezpodstawne przyjęcie, że opuszczenie przez P. K. terenów byłej RP nie było związane z wojną rozpoczętą w 1939 r., bądź wypędzeniem, czy zmuszeniem, albowiem miało miejsce dopiero w 1958 r., podczas gdy fakt tak późnego opuszczenia tych ziem nie może przesądzać o braku powyższych przesłanek;

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa, poprzez dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i przyjęcie, że P. K. nie został wypędzony z ziem byłej RP, ani również nie opuścił ich z przyczyn związanych z wojną, ponieważ opuścił je dopiero 1958 r., podczas gdy organ winien badać dany przypadek opuszczenia ziem byłej RP indywidualnie oraz rozważyć, czy ich opuszczenie kilkanaście lat po wojnie miało charakter przymusowy (wypędzenie), bądź związany z wojną;

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa, poprzez dokonanie błędnej oceny oświadczenia skarżącej, z którego wynika, że P. K. opuścił byłe ziemie RP z powodu represji zarówno moralnych jak i ekonomicznych stosowanych przez ówczesną władzę, co równoznaczne jest z przymusowym opuszczeniem tych terytoriów (wypędzeniem);

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa, poprzez niczym nieuzasadnione przyjęcie, że nieruchomość należąca do P. K. nie stanowiła jego własności w chwili opuszczania kraju, gdyż skarżąca nie naprowadziła na tę okoliczność żadnych środków dowodowych, podczas gdy skarżąca przedłożyła akt własności tych ziem według stanu na 1946 rok i z uwagi na brak późniejszym dokumentów świadczących o zmianie tego prawa własności - uznać należy, że nie uległ on zmianie również w chwili opuszczania ziem przez P. K.;

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa, poprzez nieuwzględnienie, że na mocy umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem RP Ludowej, a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej P. K. miał możliwość sprzedaży swojej nieruchomości, a jako że brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących na to, że z tej możliwości skorzystał przyjąć należy, że ziemie stanowiły jego własność aż do chwili ich opuszczenia i powrotu do Polski;

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa, poprzez zaniechanie zwrócenia się do odpowiednich instytucji w byłym rejonie wołkowyskim w celu ustalenia, czy P. K. pozostawał właścicielem ziem we wsi [...] w 1958 r., w sytuacji doręczenia przez skarżącą organowi informacji o nieposiadaniu odpowiednich dokumentów przez urząd w [...].

Strona skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego, mających wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a w szczególności:

- art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że zwiększające się represje moralne i ekonomiczne kierowane względem P. K. powodujące opuszczenie przez niego terenów byłej RP nie skutkowały jego wypędzeniem z tych ziem, ani również nie były związane z rozpoczętą w 1939 r. wojną, podczas gdy postępowanie władz radzieckich względem P. K. było wynikiem zakończonych działań wojennych i miały na celu wypędzenie ludzi narodowości polskiej z byłych ziem RP;

- art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., poprzez jego błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że opuszczenie ziem byłej RP przez P. K. nie miało charakteru przymusowego i nie miało związku z rozpoczętą w 1939 r. wojną lub też nie stanowiło wypędzenia, co miałoby wynikać z oświadczenia złożonego przez skarżącą, podczas gdy z oświadczenia tego wynika, że sposób działania władz radzieckich względem P. K. i jego przyczyny, jego długoletnie znoszenia represji i w końcu opuszczenie z ich przyczyn swoich własności, traktować należy jako opuszczenie ziem z innych przyczyn związanych z rozpoczętą w 1939 r. wojną;

- art. 1 ust. 2 ww. ustawy, poprzez jego błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że stosowane względem P. K. represje, opisane przez skarżącą w oświadczeniu, miały jedynie pośredni związek z rozpoczętą w 1939 r. wojną, podczas gdy prawo do rekompensaty przysługuje jedynie wówczas, gdy represje te miały bezpośredni związek z wojną, gdyż są należy je traktować jako inne okoliczności, o których mowa we wskazanym przepisie;

- art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., poprzez uznanie, że skarżąca J. L. nie spełniła łącznie wszystkich wymogów przewidzianych w tym przepisie, uzasadniających potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez P. K. nieruchomości na terenie byłej RP, podczas gdy skarżąca przedłożyła wszystkie wymagane ustawą dokumenty przemawiające za pozytywnym rozstrzygnięciem jej wniosku oraz z ostrożności;

- art. 2 ww. ustawy, poprzez błędną jego interpretację i uznanie, iż warunkiem sine qua non przyznania prawa do rekompensaty jest fakt pozostawania właścicielem nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej "w momencie opuszczania byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej", podczas gdy ustawa w żadnym miejscu takiego wymogu nie przewiduje.

W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że rodzina K. zmuszana była do pracy polowej w kołchozie, w bardzo trudnych warunkach, była zastraszana konfiskatą majątku i zburzeniem budynku mieszkalnego. Trudno zatem zgodzić się z organem, iż wyjazd do Polski nie był związany z rozpoczętą w dniu 1939 r. wojną, wypędzeniem, bądź innymi okolicznościami zmuszającymi do opuszczenia swoich ziem. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie definiuje pojęcia "zmuszenie", a zatem przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej RP może mieć różny charakter i brak jest jakichkolwiek podstaw do zawężania tego pojęcia. Przy czym ustawodawca nie zawęził środków dowodzenia istnienia powyższej przesłanki jedynie do możliwości wykazania jej w oparciu o dowód z dokumentu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2011 r. I SA/WA 1240/11).

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi uznając zarzuty powołane w skardze za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając sprawę w ramach wyżej wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.); powoływana dalej jako: "ustawa zabużańska". Ustawa zabużanska określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust. 1) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a).

Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ). W myśl art. 2 tej ustawy (przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., SK 11/12) prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1. Przepis art. 3 ust. 2 zd. pierwsze ustawy zabużańskiej stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy (posiadają obywatelstwo polskie).

Z powyższego wynika, iż ustalając w przywołanych wyżej przepisach krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone nieruchomości ustawodawca przyznał to prawo trzem kategoriom uprawnionych. Po pierwsze, prawo to przysługuje obywatelom polskim. Po drugie, przysługuje osobom posiadającym w przeszłości nieruchomości położone na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc położone na obszarze tzw. Kresów Wschodnich, który przed wybuchem II wojny światowej leżał w granicach państwa polskiego, a obecnie znajduje się poza tymi granicami. Po trzecie, do kręgu osób uprawnionych do rekompensaty należą osoby, które zmuszone były do przesiedlenia się w wyniku wypędzenia lub opuszczenia tych terenów w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie układów wymienionych w art. 1, względnie przesiedlenia na podstawie umowy wskazanej w ust. 1a ustawy zabużańskiej bądź zmuszone były w innych okolicznościach związanych z II wojną światową opuścić tzw. Kresy.

Z treści akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że poprzednik prawny skarżącej – P. K. – posiadał na własność do 1946 roku dom mieszkalny, stodołę, chlew i 13,5 ha ziemi w miejscowości [...], rejon [...], obwód [...] (zaświadczenie Państwowego Archiwum obwodu [...] z dnia [...].10.1990 roku). Oznacza to, iż w dniu wybuchu II wojny światowej P. K. był właścicielem nieruchomości położonej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc położonej na obszarze tzw. Kresów Wschodnich, który przed wybuchem II wojny światowej leżał w granicach państwa polskiego, a obecnie znajduje się poza tymi granicami. Ponadto, z akt sprawy bezspornie wynika, iż do sierpnia 1958 roku P. K. zamieszkiwał w miejscowości [...], powiat [...], byłe województwo [...] (obecnie [...]). Na Karcie Ewidencyjnej Repatrianta nr [...] jako data przekroczenia przez P. K. granicy Rzeczypospolitej Polskiej widnieje dzień [...] września 1958 r.

P. K. wraz z rodziną powrócił do Polski w 1958 r. w ramach akcji repatriacyjnej, której podstawą prawną była umowa międzynarodowa z dnia 25 marca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz.U. Nr 47 poz. 222). Umowa ta nie mieści się w katalogu umów i układów enumeratywnie wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1 - 4 powołanej ustawy. Zatem, w niniejszej sprawie może znaleźć zastosowanie jedynie art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej stanowiący o tym, że art. 1 ust. 1 tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Artykuł 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej nie precyzuje jak należy rozumieć pojęcia "inne okoliczności związane z wojną" oraz "bycie zmuszonym" do opuszczenia byłego terytorium RP.

W wyroku z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1388/11, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ustawodawca w art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej przyznał prawo do rekompensaty również osobom, które "na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". W ww. orzeczeniu podkreślono, iż taką "inną okoliczność" może stanowić repatriacja dokonana na podstawie umowy pomiędzy Rządem PRL a Rządem ZSRR z dnia 25 marca 1957 r. w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że jest faktem powszechnie znanym, że na skutek zmian granic państwa obywatele polscy opuszczali byłe terytorium RP, pozostawiając tam swój majątek, nie tylko w pierwszych latach po zakończeniu wojny, lecz również w okresie późniejszym. Należy podkreślić, że umowa o tzw. dalszej repatriacji z dnia 25 marca 1957 r. była niejako "kontynuacją" układów republikańskich z 1944 r. Prowadzi to do wniosku, iż nie ma jakichkolwiek podstaw do różnicowania sytuacji prawnej osób przesiedlonych na podstawie tych umów (por. np. wyrok NSA z dnia 25 lipca 2007 r., I OSK 1252/06, uchwała SN z dnia 30 maja 1990 r., III CZP 1/90, OSNC 1990/10-11/129). Innymi słowy, osoby, które powróciły do Polski w nowych granicach na podstawie umowy z 1957 r., powinny być traktowane tak samo jak osoby, które podlegały repatriacji na podstawie układów republikańskich (por. np. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2007 r., I OSK 1173/06).

Kolejno, dla ustalenia, czy skarżącej przysługuje prawo do rekompensaty konieczne jest dokonanie wykładni fragmentu art. 1 ust. 2 ww. ustawy zabużańskiej: "[...] były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Organy w sprawie niniejszej uznały, że w przypadku P. K. nie doszło do "zmuszenia", o którym mowa w ww. przepisie. Organy obu instancji przyjęły, że przymus opuszczenia byłego terytorium RP przez P. K. nie wynikał bezpośrednio z podjętych działań wojennych, lecz był pośrednim następstwem powojennych decyzji władz rosyjskich związanych z kolektywizacją, a także prześladowaniami i dyskryminacją Polaków, którzy pozostali w swoich dotychczasowych miejscach zamieszkania, co nie stanowi okoliczności związanych bezpośrednio z II wojną światową.

Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku z dnia 30 października 2012 r. I OSK 1388/11 wskazał, że błędna jest wykładnia art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej sprowadzająca się do stanowiska, że dla spełnienia przesłanki "zmuszenia", o której mowa w ww. przepisie, konieczne jest wykazanie, że właściciel nieruchomości był poddany przymusowi w postaci represji czy prześladowań. Zawarta w art. 1 ust. 2 ustawy przesłanka "zmuszenia" do opuszczenia byłego terytorium RP wymaga dokonania zindywidualizowanej oceny sytuacji, w jakiej znalazł się po wojnie konkretny właściciel nieruchomości wnioskujący o przyznanie rekompensaty. Trudno przy tym sformułować w tym zakresie jednoznaczną i uniwersalną definicję (podobnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 listopada 2011 r., I SA/Wa 1158/11 oraz w wyroku z dnia 10 września 2013 r., I SA/Wa 945/13). Przy czym, w wyroku z dnia 28 listopada 2011 r., I SA/Wa 1158/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej może mieć różny charakter. Za jeden z elementów takiego przymusu może być również uznany fakt zmiany granic państwowych, którego bezpośrednią konsekwencją była konieczność opuszczenia dotychczasowych miejsc zamieszkania przez obywateli polskich, którzy nadal chcieli żyć w Polsce, a nie w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Nie można przy tym pojęcia "zmuszone" zawężać jedynie do przypadków represji władz radzieckich wobec obywateli polskich potwierdzonymi dokumentami wydanymi przez instytucje państwowe. Ustawodawca nie zawęził bowiem środków dowodzenia zaistnienia przesłanek określonych w art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej jedynie do możliwości wykazania jej w oparciu o dowód z dokumentu. W związku z powyższym trzeba uznać, że w tej mierze ma zastosowanie przepis art. 75 § 1 kpa stanowiący, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W rozpatrywanej sprawie o fakcie prześladowania rodziny P. K. świadczy, niepodważone w tym zakresie przez organ, oświadczenie skarżącej J. L.

W ocenie Sądu orzekającego, organy administracji dokonały w niniejszej sprawie błędnej wykładni pojęć art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Wykładnia organów obu instancji w zasadzie sprowadziła się do stanowiska, że dla spełnienia przesłanki "bycia zmuszonym", o której mowa w ww. przepisie, konieczne jest wykazanie, że P. K. był represjonowany przez władze radzieckie, karany, względnie aresztowany lub w jakikolwiek inny sposób został pozbawiony możliwości opuszczenia byłego terytorium RP i powrotu do ojczyzny w trybie umów określonych w art. 1 ustawy zabużańskiej. Takie stanowisko należy uznać za niewłaściwe. Organy powinny były dokonać w niniejszej sprawie zindywidualizowanej oceny sytuacji w jakiej znalazł się P. K. po II wojnie światowej (zmuszanie rodziny K. do pracy w kołchozie, w bardzo trudnych warunkach oraz zastraszanie konfiskatą majątku i zburzeniem budynku mieszkalnego) biorąc pod uwagę okoliczność, iż zawarte w art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej pojęcie "bycie zmuszonym" może mieć różny charakter (np. uzasadniona obawa o życie i zdrowie własne lub osób najbliższych, przymus ekonomiczny, przymus bezpośredni). Z pewnością nie można tego pojęcia sprowadzać wyłącznie do bardzo wąsko rozumianych represji czy prześladowań wobec właściciela nieruchomości. Pojęcie "bycie zmuszonym" ma charakter szerszy niż bycie represjonowanym i może dotyczyć licznych a jednocześnie bardzo rozmaitych sytuacji. Przykładowo, pod pojęciem tym mogą zawierać się również inne okoliczności związane z udręczeniem fizycznym czy psychicznym, stosowane nie tylko bezpośrednio wobec właściciela nieruchomości, lecz również pośrednio, przez stworzenie niekorzystnych dla niego i jego bliskich sytuacji życiowych i prawnych w ZSRR (wyrok NSA z dnia 30 października 2012 r., I OSK 1388/11).

W ocenie Sądu orzekającego, nie ma natomiast znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczność czy w chwili opuszczania byłych ziem RP P. K. legitymował się tytułem własności do nieruchomości położonej poza granicami RP. Bezsporne pozostaje, iż P. K. pozostawił poza obecnymi granicami RP nieruchomość stanowiącą - w momencie wybuchu II wojny światowej - jego własność. Sąd podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2013 r., I OPS 11/13, iż prawo do rekompensaty winno wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego stanowiącego w momencie wybuchu II wojny światowej jego własność, a który to majątek w związku z wojną obywatel polski zmuszony był opuścić. W uzasadnieniu cytowanej uchwały NSA wskazał ponadto, iż wymaganie aby przedwojenny właściciel nieruchomości położonej na Kresach Wschodnich, w celu otrzymania rekompensaty, legitymował się w stosunku do niej tytułem własności w dacie repatriacji stanowi, niczym nieuzasadnioną, nadinterpretację przepisów ustawy zabużańskiej.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.