Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 115/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151 i art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a)
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Jacek Kuza po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi N. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 14 stycznia 2022 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta O. Ś. z 6 października 2021 r. znak: [...], którą orzeczono o odmowie przyznania N. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką A. M..

W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie została spełniona pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej "ustawą"), dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Jak wynika bowiem z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrowcu Św. z 4 stycznia 2021 r. A. M. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 stycznia 2023 r., a niepełnosprawność ta istniej u niej od 46. roku życia.

Odnosząc się do rozstrzygnięcia podjętego przez organ pierwszej instancji, Kolegium wyjaśniło, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K [...] Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji odmawiając przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną.

Organ odwoławczy podniósł, że powyższe kwestie nie mają jednak znaczenia w sprawie, gdyż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane skarżącemu z innego powodu. Z analizy zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że A. M. jest zamężna. Natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy do negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zalicza pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło przy tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko o potrzebie celowościowej i systemowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy w przypadkach, gdy zastosowanie przy jego interpretacji jedynie wykładni gramatycznej prowadzi do wniosków, które nie dają się pogodzić z zasadami konstytucyjnymi. Organ odwoławczy w pełni podzielił dominujący obecnie poglądem sądów administracyjnych, zgodnie z którym istnienie możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w zastępstwie ww. małżonka - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki.

Powołując się m.in. na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2021 r. sygn. I OSK [...], Kolegium wyjaśniło, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niezbędne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 K.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy. Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora ma być oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego. Wykładnia językowa przytoczonych przepisów narusza bowiem konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny.

Wobec powyższego Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji nie bazował na samej tylko wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy i przed wydaniem zaskarżonej decyzji ustalił, czy stan zdrowia L. M. pozwala na sprawowanie opieki nad żoną - A. M.. Organ ds. świadczeń rodzinnych zwrócił się bowiem do skarżącego m.in. o przedłożenie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności L. M. (męża osoby wymagającej opieki), zaświadczeń lekarskich L. M. oraz K. R. (córki osoby wymagającej opieki), z których miało wynikać, czy ww. osoby są w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną A. M.. Kolegium zwróciło uwagę, że K. R. (siostra skarżącego) jest zobowiązana do alimentacji wobec matki w tej samej kolejności co skarżący, więc ustalenie jej możliwości opiekuńczych wobec matki nie ma wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącego. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo zaś podjął działania w celu ustalenia czy L. M. z racji stanu zdrowia może (czy też nie) sprawować opiekę nad swoją żoną.

Jak wskazało Kolegium, skarżący wyjaśnił, że ojciec nie może sprawować osobistej opieki nad żoną z uwagi na jego stan zdrowia, co potwierdza orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrowcu Św. z 8 października 2020 r. zaliczające L. M. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 31 października 2022 r. N. M. wyjaśnił na czym polega sprawowana przez niego opieka nad matką, jednak nie przedstawił zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia ojca.

Kolegium uznało, że skoro mąż A. M. - L. Maciak nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to organ pierwszej instancji miał podstawy do żądania stosownego zaświadczenia lekarskiego, które nie zostało złożone.

W ocenie Kolegium, ponieważ skarżący nie przedłożył zaświadczenia lekarskiego, z którego jednoznacznie wynikałoby, że z uwagi na stan zdrowia L. M. nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną to nie można uznać, że obowiązek alimentacyjny spoczywający na mężu względem żony przeszedł na syna - N. M.. Zdaniem Kolegium, dołączone do akt sprawy orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności L. M. nie jest wystarczające, aby móc na jego podstawie bezsprzecznie stwierdzić i wyciągnąć tak daleko idące wnioski, że współmałżonek ze względu na własne schorzenia nie może wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych względem żony.

Kolegium dodało, że nie kwestionuje faktu, iż skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Jednakże skoro obowiązek alimentacyjny względem A. M. - wobec wskazanych wyżej okoliczności - ciąży obecnie na jej mężu, jako osobie zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności, to obowiązek ten nie ciąży na synu, który jest zobowiązany do alimentacji względem matki dopiero w dalszej kolejności. Dlatego też odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadna.

Odnosząc się do wniosku o stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji, Kolegium wskazało, że zastosowanie sankcji nieważności decyzji oparte jest na kwalifikowanym naruszeniu przepisów prawa. Jakkolwiek możliwe jest żądanie stwierdzenia nieważności decyzji nieostatecznej, o ile strona wyraźnie wskaże na wybór trybu nadzwyczajnego, to w przypadku zbiegu odwołania oraz żądania stwierdzenia nieważności prymat należy przyznać pierwszemu z wymienionych trybów weryfikacji rozstrzygnięcia organu administracji publicznej z uwagi na szerszy zakres uprawnień organu odwoławczego, który może korygować zarówno wady prawne decyzji, jak i wady polegające na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych lub powodujących inne nieprawidłowości. Brak rozpatrzenia wniesionego odwołania w trybie odwoławczym i zastąpienie do trybem nadzoru stanowi zaś rażące naruszenie przepisów postepowania administracyjnego, zwłaszcza art. 138 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł N. M. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy na skutek ich błędnej wykładni polegającej na:

zaniechaniu dokonania wykładani celowościowej tych przepisów, a tym samym pominięciu celów ustawy i ograniczeniu się do wykładni językowej, podczas gdy obowiązkiem organu było dokonanie rozszerzającej, prokonstytucyjnej wykładni przepisów;

przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawna A. M. ma męża, na których w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek tej opieki;

uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny małżonka względem wymagającego opieki drugiego małżonka bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny syna wobec matki, co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że w sytuacji skarżącego nie zaktualizował się wynikający z przepisów k.r.i.o. obowiązek alimentacyjny względem matki, co zadecydowało o braku prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego.

2. art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy na skutek jego błędnej wykładni polegającej na poprzestaniu przez organ na dokonaniu językowej wykładni tego przepisu i zaniechaniu dokonania wykładni celowościowej i systemowej, co spowodowało niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez A. M. i brak legitymowania się przez jej męża - L. M. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywna przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się: a) do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącego i realnych możliwości sprawowania przez L. M. opieki nad niepełnosprawną żoną w zakresie wymaganym jej stanem zdrowia,

b) do stanu zdrowia L. M., legitymującego się obecnie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, co powoduje, że ze względu na zły stan zdrowia nie może on sprawować opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną;

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej, mimo że dotknięta jest ona błędami związanymi z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i naruszeniem przepisów prawa materialnego.

W uzasadnieniu skargi jej autor przedstawił argumentację na poparcie stawianych zarzutów, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Jednocześnie zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Kontrolowana sprawa została na tej podstawie rozpoznana w trybie uproszczonym.

Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

Na wstępie wskazać należy, że w sytuacji przytoczenia w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności Sąd rozpoznaje ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że w postępowaniu zachowano prawidłowy tok procedury, nie uchybiając jej przepisom w stopniu, który mógłby istotnie wpłynąć na wynik sprawy, można przejść do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej. Została ona wyrażona w art. 7 k.p.a. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć.

W kontrolowanej sprawie analiza zebranego przez organ materiału dowodowego nie pozwala, zdaniem Sądu, na postawienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, w tym w szczególności art. 7 i art. 77 k.p.a. Materiał dowodowy został przez organ zgromadzony i rozpatrzony w sposób wyczerpujący. Ustalenia organu, jak również ich ocena prawna, znajdują pełne potwierdzenie w aktach sprawy. Sąd ustalenia te akceptuje w całości i uznaje za własne. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są zatem bezpodstawne.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) powoływanej dalej jako "ustawa".

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a ww. ustawy przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagająca opieki - A. M. jest zamężna, zaś wnioskodawca N. M. jest jej synem. L. M. - mąż wymagającej opieki - nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszej kolejności omawiane świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem mężowi A. M.. Dopiero w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. małżonek osoby wymagającej opieki nie może podjąć się opieki z uwagi na swój stan zdrowia, o świadczenie pielęgnacyjne wystąpić może osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy. Podkreślić przy tym należy, że ustawodawca wyraźnie wskazał, że współmałżonkiem, który nie może podjąć się opieki jest jedynie ten, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

[...], jak trafnie zauważyło Kolegium, w orzecznictwie sądowadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Składy orzekające uznawały, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Oznacza to, że jeśli małżonek niepełnosprawnego nie może lub nie chce sprawować nad nim osobistej opieki, ale jest w stanie (np. pozostając w zatrudnieniu) wspomagać go finansowo i opłacać tę opiekę - należy uznać, że w taki sposób, obiektywnie oceniając, może, a nawet powinien obowiązek swój realizować. Natomiast gdy obiektywnie nie może tej opieki sprawować w jakikolwiek sposób, a czyni to krewny uprawniony (najczęściej zstępny) - nie powinien on tracić uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

W rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zachodzi zatem możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, natomiast ocena nie może być dorozumiana i interpretowana liberalnie.

W ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo uznało, że w realiach niniejszej sprawy po stronie męża A. M. nie zachodzą obiektywne okoliczności, które sprawiają, że nie jest on w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej żony poprzez sprawowanie nad nią opieki. Lektura akt sprawy potwierdza, że organ pierwszej instancji w celu ustalenia istotnych w tym zakresie okoliczności, zwrócił się do skarżącego o przedłożenie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jego ojca - L. M. lub zaświadczenia lekarskiego dotyczącego stanu jego zdrowia. W wezwaniu z dnia 17 sierpnia 2021 r. organ podkreślił nadto, że żądane dokumenty, a także dodatkowe wyjaśnienia dotyczące sprawowania opieki nad A. M. są niezbędne do wykluczenia męża w opiece nad niepełnosprawną żoną i ustalenia, że opieka ta sprawowana jest wyłącznie przez syna N. M.. Zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu zdrowia L. M. nie zostało przedłożone, zaś z oświadczenia skarżącego wynika, że brak jest możliwości jego uzyskania.

Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie organy obu instancji bezspornie ustaliły, że A. M. pozostaje w związku małżeńskim z L. M., który nie ma ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności. W aktach sprawy znajduje się natomiast orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrowcu Św. z 8 października 2020 r. zaliczające L. M. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 31 października 2022 r., które w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym nie pozwala na uznanie, że w tej sprawie zachodziły nadzwyczajne okoliczności powodujące, że zobowiązany w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad żoną w sposób obiektywny nie jest w stanie opieki tej sprawować. Rację ma Kolegium, że orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności L. M. nie jest wystarczające, aby na jego podstawie bezsprzecznie stwierdzić, że współmałżonek ze względu na własne schorzenia nie może wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych względem żony. Powyższe prowadzi do wniosku, że N. M. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, skoro do świadczenia uprawniony jest ewentualnie w pierwszej kolejności ojciec skarżącego.

Podsumowując, ani w toku postępowania administracyjnego, ani też w skardze skierowanej do Sądu, skarżący nie powołał się na żadne takie okoliczności, które wyłączałyby całkowicie możliwość sprawowania opieki nad matką skarżącego przez jej męża, a co w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego aktualizowałoby dopiero obowiązek alimentacyjny po stronie skarżącego, chodzi tu w szczególności o uzyskanie przez L. M. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu, skarżący nie wskazał żadnych obiektywnie nadzwyczajnych przyczyn wskazujących na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, co nie oznacza jednak obowiązku poszukiwania przez organ - we własnym zakresie - szczególnych okoliczności wyłączających możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego męża względem żony.

Reasumując, okoliczności powoływane w odwołaniu, a teraz w skardze, nie aktualizują możliwości ubiegania się o wnioskowane świadczenie.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.