Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 238/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 41
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2019 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 lutego 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 6 listopada 2018 r., którą organ odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 6 listopada 2018 r. (nr[...]) Prezydent Miasta G. - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 – dalej powoływanej jako "k.p.a.") w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.s.") - odmówił M. M. (zwanej dalej "stroną" lub "skarżącą") przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup opału, środków czystości i higieny osobistej, leczenie dentystyczne, masaż kręgosłupa, zakup kranu oraz deski sedesowej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia 15 października 2018 r. strona wystąpiła o przyznanie pomocy celowej na wyżywienie, zakup opału oraz środków czystości i higieny osobistej, leczenie dentystyczne, masaż kręgosłupa, zakup kranu oraz deski sedesowej, wskazując - jako uzasadnienie złożonego wniosku - trudną sytuację materialną. Wniosek w części dotyczącej udzielenia pomocy na wyżywienie został rozpatrzony odrębnie (mianowicie decyzją z dnia 31 października 2018 r. przyznano stronie zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności w miesiącu listopadzie 2018 r. w wysokości 200 zł).

Organ wskazał, że z aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonych dokumentów wynika, iż strona jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 u.p.s. (najbliższa rodzina - córka przebywa poza granicami Polski); zamieszkuje w domu jednorodzinnym wolnostojącym, który jest własnością córki ponosząc wydatki związane z zamieszkiwaniem w domu na kwotę 183,20 zł miesięcznie - opłaty za użytkowanie wody; jest w wieku poprodukcyjnym i nie wykonuje zatrudnienia; jest osobą niepełnosprawną; utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego z ZUS, które jest pomniejszone o należności egzekwowane na mocy tytułu wykonawczego w kwocie 431,90 zł.

Organ zaznaczył, że kwotę dochodu - w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. - stanowi kwota 1.441,13 zł, która przekracza ustawowe kryterium dochodowe na osobę samotnie gospodarującą, które zostało określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. - tj. kwotę 701 zł, a w konsekwencji stronie nie przysługuje prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z uwagi na posiadanie dochodu przekraczającego ustawowe kryterium.

W ocenie organu w okolicznościach sprawy nie zachodzi także podstawa do wypłaty specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s. W tym zakresie organ wyjaśnił, że wskazane świadczenie ma charakter fakultatywny, a jego przyznanie uzależnione jest od tego czy przypadek osoby lub rodziny spełnia kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku oraz od tego, jakimi możliwościami finansowymi w tym zakresie dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej nie precyzuje, co należy rozumieć przez "szczególnie uzasadniony przypadek", jednakże musi to być taki przypadek, który w sposób wyrazisty odbiega od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., uzasadniając przyznanie tej szczególnej pomocy. Świadczenie to może być więc przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Przyjmuje się, że szczególnie uzasadnionych przypadków przyznawania pomocy na podstawie tej regulacji należy upatrywać w zdarzeniach losowych, stanach klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Zdaniem organu sytuacja życiowa strony ustalona w trakcie postępowania nie posiada cech szczególnie uzasadnionego przypadku. Organ zaznaczył, że strona posiada stały dochód wynoszący łącznie 1.441,13 zł, a jej sytuacja jest – może nie najlepsza - ale stabilna. Ponadto organ podkreślił, że w 2018 r. przyznano stronie pomoc celową (na zakup: opału, żywności i leków) w łącznej kwocie 2.842 zł, co oznacza, że strona faktycznie otrzymała większą pomoc niż wynosi średnia na jedno środowisko za ten rok.

Strona odwołała się od decyzji organu I instancji zarzucając organowi naruszenie art. 41 u.p.s. poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i rozpoznanie sprawy pod kątem wzięcia pod uwagę trudnej sytuacji zdrowotnej, jak również mieszkaniowej strony (wskazał m.in., że jej córka w 2015 r. zdewastowała całe piętro domu, zniszczyła okablowanie alarmu oraz kamerę zewnętrzną oraz wystąpiła o jej eksmisję, która nie została uwzględniona przez sąd).

Decyzją z dnia 22 lutego 2019 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 41 pkt 1 u.p.s. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W tym kontekście wyjaśnił, że istotą specjalnego zasiłku celowego jest jego wyjątkowość, a o możliwości przyznania tego świadczenia decyduje wyłącznie fakt zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności w sytuacji życiowej strony, do których nie można zaliczyć np. długotrwałych chorób. Długotrwałe i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych (np. na żywność, opał), jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" wskazuje na sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec, dochowując należytej staranności. W konsekwencji przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom - w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie - wymaga wyjątkowych okoliczności.

Ponadto organ – wskazując na treść art. 2 ust. 1 u.p.s. – wyjaśnił, że rolą pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności wspieranie osoby (rodziny) w jej wysiłkach zmierzających do zaspokojenia potrzeb bytowych, tak by stała się ona samowystarczalna. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy ma charakter przejściowy i pomocniczy oraz stanowi wsparcie w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych i zabezpieczenie najpilniejszych wydatków bytowych. Nie może zatem w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania osób o nią występujących, służące zaspokajaniu wszystkich ich oczekiwań. Nie można w związku z tym akceptować sytuacji, w których osoby spełniające kryterium dochodowe spotykałyby się z odmową przyznania świadczeń z uwagi na rozdysponowanie środków na rzecz osób, które kryterium to przekraczają.

Organ podkreślił, że uzyskiwany przez wnioskodawczynię dochód znacznie przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, a także zaznaczył, że nie wystąpiła przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" uprawniająca do przyznania świadczenia osobie przekraczającej kryterium dochodowe. Za taką przesłankę nie mogą być uznane choroby (nawet przewlekłe) czy ubytki dentystyczne. Ponadto organ zwrócił też uwagę, że strona całkowicie pomija okoliczność, iż w okresie od lutego do listopada 2018 r. otrzymała świadczenia z pomocy społecznej na łączną kwotę 2.842 zł w postaci zasiłków celowych na zakup opału, leków i żywności, a kwota ta w znacznym stopniu przekraczała średnią kwotę pomocy w roku 2018 r., przewidzianą na jedno środowisko (680,13 zł - informacja przy piśmie MOPS w G. z dnia 13 grudnia 2018 r.).

W tym stanie rzeczy nie można zarzucić organowi I instancji naruszenia prawa, tym bardziej, że konstrukcja przepisów dotyczących przyznawania świadczeń pieniężnych oparta jest o tzw. uznanie administracyjne, co oznacza, że organ wnioskowaną pomoc może przyznać, ale nie ma takiego obowiązku. Ocena możliwości przyznania świadczenia musi uwzględniać sytuację innych podopiecznych ośrodka, a także rozmiar i zakres wcześniej przyznanej stronie pomocy. Brak spełnienia ustawowej przesłanki z istoty rzeczy wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

M. M. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu I instancji, i zarzucając zaskarżonym decyzjom naruszenie art. 41 pkt 1 u.p.s.

W uzasadnieniu wskazała, że jej sytuacja życiowa od 9 lat jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ona ze zdarzeń nie należących do zdarzeń codziennych. Wyjaśniła, że latach 2009-2010 w oparciu o akt notarialny o ustawowym dziedziczeniu prowadziła remont domu, w którym mieszka, za kwotę około 130.000 zł. W trakcie tego remontu jej córka przeprowadzała "za jej plecami" sprawę w sądzie o przejęcie nieruchomości w oparciu o wyłudzony w 2007 r. testament chorej psychicznie (na chorobę Alzheimera) matki skarżącej. Działania jej córki okazały się całkowicie sprzeczne z wcześniejszymi uzgodnieniami. Wyjaśniła, że córka od 2001 r. przebywa w Anglii i nie chce partycypować w kosztach utrzymania domu, a nawet założyła skarżącej sprawę o opróżnienie i wydanie nieruchomości.

Wyjaśniła ponadto, że podczas ostatnich 5 lat życia matki opiekowała się nią, jednocześnie prowadząc szczątkową działalność gospodarczą (agent ubezpieczeniowy) i nie była w stanie płacić składek zusowskich, dlatego też jej emerytura obecnie jest pomniejszona o 25 % brutto przez zajęcia komornicze. Podkreśliła, że jest w wieku poprodukcyjnym, ma 69 lat, od 9 lat przebywa na emeryturze, a od 2 lata ma umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe (niepełnosprawność jej polega na chorobach ortopedycznych, wysiłkowych, na złośliwym nadciśnieniu tętniczym, chorobie tarczycy i innych schorzeniach).

Skarżąca nie jest w stanie utrzymać domu, którego utrzymanie kosztuje ponad 2.000 zł miesięcznie (bez generowania zadłużeń) i zaspokoić wszystkie swoje potrzeby względem wyżywienia, środków higieny osobistej i środków czystości, a zatem w tak ciężkiej sytuacji organ pomocy społecznej powinien ją wesprzeć.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2017 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 22 lutego 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 6 listopada 2018 r. orzekającą o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na: zakup opału, środków czystości i higieny osobistej, leczenie dentystyczne, masaż kręgosłupa, zakup kranu oraz deski sedesowej.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm. – dalej jako: "u.p.s.").

W rozpatrywanej sprawie stan faktyczny nie był sporny, a zgromadzony przez organy materiał dowodowy pozwalał na ustalenie wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego. Uzasadnienia decyzji organów obu instancji zawierają wszystkie wymagane prawem elementy, pozwalają też na odtworzenie sposobu rozumowania organów i dokonanie kontroli prawidłowości rozstrzygnięć.

Istota sporu dotyczy oceny prawnej materiału dowodowego. Zdaniem bowiem skarżącej pomoc celowa ze względu na sytuację życiową w jakiej się znalazła, powinna zostać jej przyznana we wnioskowanym zakresie. Z kolei organy odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy twierdzą, że sytuacja skarżącej nie daje takiej możliwości z uwagi na brak wystąpienia okoliczności wskazujących na szczególnie uzasadniony przypadek kwalifikujący ją do przyznania pomocy w sytuacji przekroczenia przez nią obowiązującego kryterium dochodowego, jak również z uwagi na możliwości finansowe organu oraz uprawnienie do limitowania oczekiwanej pomocy, a także fakt objęcia skarżącej w okresie od lutego do listopada 2018 r. pomocą celową w możliwym rozmiarze i zakresie.

Rozstrzygając zaistniały spór Sąd podzielił stanowisko organów jako zgodne z prawem. Podkreślić należy, że zgodność z prawem jest to jedyne kryterium wedle którego Sąd dokonuje oceny zaskarżonej decyzji, nie zaś względy celowości czy też słuszności.

W rozpoznawanej sprawie brak podstaw by podważyć argumentację organów.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3), zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4).

W myśl art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych jest uwarunkowane spełnieniem kryterium dochodowego i - z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 – przysługuje m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" (pkt 1). Jak wynika z art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei w art. 8 ust. 4 u.p.s. ustawodawca zamieścił katalog wyłączeń od dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3.

W świetle powyższych regulacji prawnych przyjąć należy, że na dochód skarżącej składa się jej emerytura w wysokości - po pomniejszeniach wskazanych w art. 8 ust. 3 u.p.s. i bez jakichkolwiek wyłączeń określonych w art. 8 ust. 4 u.p.s. (zajęcia komornicze nie zostały zakwalifikowane przez ustawodawcę do takich przypadków) – 1.441, 13 zł miesięcznie. Ustalenie, że uzyskiwany przez skarżącą miesięczny dochód jest wyższy aniżeli określone kryterium dochodowe (tj. 701 zł na osobę samotnie gospodarującą), zamykało możliwość przyznania skarżącej przez organy wnioskowanego przez nią świadczenia celowego na podstawie art. 39 u.p.s., bowiem decyzja przyznająca zasiłek celowy może zostać wydana tylko i wyłącznie wówczas, gdy wnioskodawca spełnia obiektywne kryteria dochodowe, wynikające bezpośrednio z przepisów prawa.

Jedyną możliwość przyznania zasiłku osobie, w przypadku której następuje przekroczenie kryterium dochodowego, stwarza art. 41 pkt 1 u.p.s., który w niniejszej sprawie organy uczyniły podstawą prawną swoich rozstrzygnięć. Stosownie bowiem do treści art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wskazana forma pomocy społecznej – co należy w pierwszej kolejności podkreślić - jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte w przywołanym przepisie słowo "może", co z kolei powoduje, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jej otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Podkreślenia wymaga, że fakt przyznania i wysokość przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2260/17).

Ponadto wyjaśnić należy, że omawiana pomoc została przez ustawodawcę ograniczona wyłącznie do przypadków szczególnie uzasadnionych. Jak wskazuje się w orzecznictwie, musi być to więc przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA: z dnia 16 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 3072/18; z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 179/18 oraz z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 383/17). Innymi słowy, specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej, przy czym przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 943/18).

W ocenie Sądu taki szczególny i nadzwyczajny przypadek, uzasadniający przyznanie skarżącej wnioskowanej pomocy w jej pełnym zakresie – jak słusznie przyjęły organy - w niniejszej sprawie nie zachodzi. Skarżąca – co należy przypomnieć – w złożonym w październiku 2018 r. wniosku o przyznanie jej pomocy celowej wnioskowała o pomoc na: wyżywienie, zakup opału oraz środków czystości i higieny osobistej, leczenie dentystyczne, masaż kręgosłupa, zakup kranu oraz deski sedesowej, nie wskazując jednocześnie na żadne nadzwyczajne i niespodziewane okoliczności uzasadniające udzielenie jej takiej pomocy w tym zakresie (skarżąca we wniosku wskazywała jedynie na to, że trwające od 2012 r. wszystkie sprawy sądowe nie mają żadnych wymiernych efektów finansowych oraz na występujące jej zdaniem nieprawidłowości związane z realizacją przez firmę prowadzącą skład opałowy przyznanej jej uprzednio - we wrześniu 2018 r. przez organ pomocy na zakup opału - ekogroszek). Także treść przeprowadzonej przez organ ze skarżącą aktualizacji wywiadu środowiskowego nie wskazuje, by można mówić o wystąpieniu szczególnie uzasadnionych, wyjątkowych i nieoczekiwanych zdarzeń uzasadniających przyznanie skarżącej w pełni wnioskowanej pomocy. Podnoszone natomiast w odwołaniu od decyzji (czy też w skardze) okoliczności związane ze stanem schorowania skarżącej, posiadanego przez nią stopnia niepełnosprawności czy też skonfliktowaniem z córką oraz poniesieniem znacznych nakładów na dom, w którym zamieszkuje, także nie posiadały – w ocenie Sądu – waloru "szczególnie uzasadnionych przypadków", do którego odsyła art. 41 pkt 1 u.p.s., i od wystąpienia których mogłoby być uzależnione udzielenie skarżącej wnioskowanej na wskazane cele pomocy.

W tym kontekście zaznaczenia wymaga jednakowoż fakt, że organ mając na uwadze zgłoszone przez skarżącą potrzeby a jednocześnie pozostającą w jego dyspozycji ograniczoną ilość środków finansowych na realizację celowej pomocy, przyznał skarżącej decyzją z dnia 31 października 2018 r. (nr[...]) specjalny zasiłek celowy w wysokości 200 zł z przeznaczeniem na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb bytowych, tj. na zakup żywności w miesiącu listopadzie 2018 r. Jednocześnie należy w związku z tym wyjaśnić i podkreślić, że sam fakt przyznania skarżącej inną decyzją pomocy na zakup żywności (dożywianie), a więc udzielenia – tak jak w niniejszej sprawie - pomocy mającej na celu zapewnienie podstawowej i egzystencjalnej potrzeby bytowej, nie kłóci się w żadnym stopniu z faktem odmowy zaskarżonymi decyzjami przyznania skarżącej przez organy pomocy "w pozostałym zakresie" złożonego przez nią wniosku z października 2018 r. o przyznanie pomocy celowej.

Stanowisko organów w kwestii braku zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dających podstawę do udzielenia skarżącej specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup: opału, środków czystości i higieny osobistej, leczenie dentystyczne, masaż kręgosłupa, a także zakup kranu oraz deski sedesowej, należy w pełni podzielić. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Niewątpliwie długotrwałe i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na żywność i opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12).

Skarżąca – zgodnie z tym, co zostało wskazane powyżej – nie wykazała istnienia żadnych okoliczności o charakterze nagłym, niespodziewanym i niecodziennym, które uzasadniałyby możliwość przyznania jej bezzwrotnej pomocy celowej, o której mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. we wnioskowanym przez nią zakresie.

Kończąc należy raz jeszcze podkreślić, że stosownie do art. 3 u.p.s. pomoc społeczna nie służy pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych, lecz ma jedynie na celu wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W sprawach z zakresu pomocy społecznej kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być zatem cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10). Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny, a więc uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osób objętych systemem świadczeń z pomocy społecznej, dlatego należy pamiętać, że ośrodki pomocy społecznej przyznają pomoc finansową w ramach posiadanych środków i możliwości, zaś udzielając takiej pomocy muszą kierować się zarówno potrzebami wszystkich osób ubiegających się o pomoc, jak też potencjalnymi możliwościami wnioskodawców zaspakajania potrzeb we własnym zakresie. Nie można w żadnym razie dopuścić do takich sytuacji, że osoby spełniające kryterium dochodowe spotkają się z odmową przyznania im świadczenia, z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które kryterium to przekraczają (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1984/13). Z tego też powodu – wbrew stanowisku skarżącej – przy podejmowaniu rozstrzygnięć przez organy w kontrolowanych decyzjach zasadnym było uwzględnienie z jednej strony faktu, iż skarżąca - w okresie od lutego do listopada 2018 r. – została objęta pomocą celową organów zorientowaną na zakup opału, leków i żywności w łącznej kwocie - 2.842 zł, a z drugiej, że rozmiar udzielonej jej pomocy przewyższał średnią kwotę pomocy ośrodka w roku 2018 r., przewidzianą na jedno środowisko.

W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić zatem należy, że uznaniowy charakter decyzji nie oznacza, że organ ma obowiązek uwzględnienia wszelkich zgłoszonych żądań, czy też jednocześnie ma możliwość całkowicie dowolnego rozstrzygnięcia. Organ zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a. ma obowiązek ustalenia i rozważenia indywidualnych okoliczności sprawy oraz uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. i - w ocenie Sądu - organy obydwu instancji zadośćuczyniły powyższemu obowiązkowi w niniejszej sprawie.

W konsekwencji nie znajdując podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).