Wyrok NSA, sygn. akt OSK 609/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Powołane przepisy: article: art. 97 ust. 5
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Mzyk, Sędziowie NSA Elżbieta Stebnicka, Jerzy Sulimierski(spr.), Protokolant Edyta Pawlak, po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Aleksandra K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 stycznia 2004 r. sygn. akt II SA /Po 3246-3247/01 w sprawie ze skarg Aleksandra K. i Elżbiety K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 12 lipca 2001 r. (...) w przedmiocie zaopiniowania podziału nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Postanowieniem z dnia 22 maja 2001 r - (...) Prezydent Miasta K. na podstawie art. 106 par. 1 i 5 Kpa w zw. z art. 95 pkt 4, art. 97 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zwanej dalej w skrócie "ugn" /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/ zaopiniował pozytywnie projekt podziału celem dokonania z urzędu podziału nieruchomości, stanowiącej własność Skarbu Państwa, zapisanej w księdze wieczystej Kw (...), oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu 38 jako działka nr 194 o pow. 0,0196 ha, polegającego na wydzieleniu z nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot wywłaszczonej części gruntu bezpośrednio przylegającej do posesji nr 65 oraz części niezbędnej dla zabezpieczenia wjazdu do sąsiedniej posesji nr 63a.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że przedmiotem podziału jest nieruchomość, stanowiąca własność Skarbu Państwa, położona w K. przy ul. P., oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr 194 o pow. 0,0196 ha, o zwrot której wystąpili byli jej właściciele - Elżbieta K. i Aleksander K. /na podstawie art. 136 ust. 3 ugn/. Podział polegał na wydzieleniu z działki nr 194 /wzdłuż istniejącej granicy między posesjami 65 i 63a/ jej części, oznaczonej w projekcie podziału nr 194/1 o pow. 0,0067 ha, jako teren niezbędny dla zabezpieczenia wjazdu do posesji nr 63a i jej obsługi oraz pasa istniejącego chodnika wzdłuż ul. P. Pozostała część nieruchomości, oznaczona w projekcie podziału jako działka nr 194/2 o pow. 0,0129 ha, przeznaczona jest do zwrotu na rzecz byłych właścicieli. Niezależnie od ustaleń planu miejscowego, podział nieruchomości - jak podniesiono w decyzji - może nastąpić m.in. w celu realizacji roszczeń do części nieruchomości, wynikających z przepisów owej ustawy /art. 95 ust. 4 ugn/. Takim roszczeniem jest złożony wniosek o zwrot nieruchomości.

Zażalenie na to postanowienie wnieśli Elżbieta K. i Aleksander K., zarzucając naruszenie art. 93 ugn, w szczególności ust. 2, przez nieuwzględnienie przeznaczenia terenu i zagospodarowania wydzielonych działek oraz art. 136 ust. 1-3 i art. 139 przez przyjęcie dla części dzielonej nieruchomości innego celu niż wynikał z decyzji o wywłaszczeniu oraz nie uwzględnienie obowiązku zwrotu nieruchomości w takim stanie, w jakim znajduje się w dniu zwrotu. Żalący się wnieśli o uchylenie postanowienia w całości i umorzenie postępowania o podział działki nr 194 jako zbędnego. Zainteresowani podnieśli, że postanowienie nie uwzględnia stanu prawnego i faktycznego sprawy, a zatwierdzenie takiego podziału będzie miało wpływ na treść dalszych rozstrzygnięć. Ów podział jest kolejnym i odmiennym od wcześniej proponowanego i zakwestionowanego przez zainteresowanych i przez sąsiadów. W ocenie skarżących winna być im zwrócona cała działka nr 194, bez wydzielania części przeznaczonej do innego zagospodarowania. W obecnie proponowanym podziale działka przeznaczona do zwrotu została jeszcze bardziej zmniejszona, a jej granicę przeprowadzono bez uwzględniania granic działki podlegającej zwrotowi i bez liczenia się z usytuowaniem przyłącza kanalizacyjnego ze studzienką, co potwierdza Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w K., którego opinii zasięgano. Skarżący zaś nie rozumieją dlaczego organ administracji publicznej próbuje dokonać podziału nieruchomości i przeznaczyć na cel niezgodny z przeznaczeniem /wszak z pisma Prezydenta Miasta K. wynika, że zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego, cała działka nr 194 przeznaczona była na poszerzenie ul. P./. Obecnie deklarowane przeznaczenie wydzielonej części na zabezpieczenie wjazdu do sąsiedniej posesji oraz pas istniejącego chodnika wzdłuż ul. Poznańskiej, nie ma uzasadnienia prawnego ni faktycznego. Zwrot nieruchomości nie może być łączony z zabezpieczeniem interesów sąsiada, bowiem dotyczy prawa własności przysługującego tylko poprzednim właścicielom, a prawa tego nie miały i nie mają inne osoby. Nieruchomość przy ul. P. 63a ma dostęp do drogi publicznej /od ul. O./, a wejście od ul. P. Gdyby było konieczne udostępnienie dojazdu na tę nieruchomość, może to nastąpić w formie służebności drogowych lub dzierżawy. Część podlegającej zwrotowi działki nie jest zajęta pod chodnik, a jedynie pod fundament ogrodzenia, które było w dniu wywłaszczenia i jest do dziś. W sprawie nie zachodzi sytuacja z art. 95 pkt 4 uzp, bowiem działka nr 194 może być zwrócona w całości; nie zachodzi sprzeczność z ustaleniami planu miejscowego, gdyż nieruchomość w planie jest przeznaczona na projektowane poszerzenie ul. P., które nie będzie realizowane.

Postanowieniem z dnia 12 lipca 2001 r. (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 par. 2 i art. 123, 144 i art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

Elżbieta K. i Aleksander K. wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Poznaniu skargę, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Skarżący zarzucili postanowieniu naruszenie art. 93 ugn w szczególności ust. 2 przez nieuwzględnienie przeznaczenia terenu i zagospodarowania wydzielonych działek oraz art. 136 ust. 1-3 i art. 139 ugn przez przyjęcie dla części dzielonej nieruchomości innego celu, niż wynikał z decyzji o wywłaszczeniu oraz nie uwzględnienie obowiązku zwrotu nieruchomości w takim stanie, w jakim znajduje się w dniu zwrotu.

Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2004 r. II SA/Po 3246-3247/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu skargi oddalił. Sąd zważył, że bezspornym w sprawie jest, iż w toku postępowania skargowego /we wrześniu 2003 r./ Elżbieta K. i Aleksander K. znieśli aktem notarialnym współwłasność przedmiotowej nieruchomości przez przekazanie udziału Elżbiety K. na rzecz Aleksandra K. - bez spłat. Zgodnie z art. 97 ust. 5 ugn, podziału nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa można dokonać z urzędu - po zasięgnięciu opinii odpowiedniego starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. Wbrew stanowisku skarżących, złożenie przez nich wniosku o zwrot nieruchomości stanowiącej działkę nr 194, nie pozbawiło właściwych organów uprawnień do dokonania podziału owej nieruchomości, ani tym bardziej opiniowania o projekcie owego podziału. W dalszej części uzasadnienia Sąd podał, że postanowienie opiniujące pozytywnie projekt podziału nieruchomości nie wprowadza żadnych zmian do stanu faktycznego nieruchomości. Zasadą jest, że podział nieruchomości winien być zgodny z ustaleniami planu miejscowego oraz przepisami szczególnymi /art. 93 ust. 1 ugn/. Ustawodawca przewidział jednak możność podziału nieruchomości niezależnie od ustaleń planu miejscowego w szczególności w celu realizacji roszczeń do części nieruchomości, wynikających z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami lub z ustaw odrębnych. Roszczenie o zwrot nieruchomości jest roszczeniem przewidzianym w art. 136 ust. 3 ugn i uzasadnia zastosowanie art. 95 pkt 4 ugn. Argumenty merytoryczne, podnoszone przez skarżących, będą badane w toku odrębnego postępowania o zwrot nieruchomości dopiero w owym postępowaniu właściwe organy administracji publicznej ważyć będą, czy zachodzą przesłanki zwrotu nieruchomości w całości bądź w części /w tym czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji w rozumieniu art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn/; czy i w jakim zakresie uprawniony będzie mógł domagać się odszkodowania; czy też zachodzić będą przesłanki rozliczeń z tytułu zwiększenia wartości nieruchomości. Powyższe względy pozwalały na przyjęcie, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu Kognicji sądu administracyjnego wymykają się zaś względy celowości, którymi kierował się organ, wszczynając postępowanie z urzędu. Z tej też przyczyny WSA w Poznaniu skargi oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Aleksander K. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego przez wykładnię art. 93 ust. 1, 95 pkt 4, 97 ust. 5 oraz art. 136, 137 i 139 ustawy z sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. Ze zm./. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi albo uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu /art. 185 cytowanej ustawy/. Skarżący nie zgadza się z zaskarżonym wyrokiem uznając, że przytoczone w jego uzasadnieniu przepisy prawa zostały naruszone przez błędną ich wykładnię. Mówiąc najogólniej, skarżący podnosi, że w przedmiotowych okolicznościach sprawy, Prezydent Miasta K. nie powinien wydać pozytywnej opinii o przygotowanym z urzędu projekcie podziału nieruchomości, gdyż brak potrzeby i podstaw do dokonywania takiego podziału, a przyjęcie go naruszy i ograniczy prawa skarżącego do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Opinia ta powinna zaś uwzględniać okoliczności sprawy, w tym wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i postanowienia przepisów regulujących zasady zwrotu, w szczególności art. 136, 137 i 139 ustawy. Skarżący nie domaga się realizacji roszczeń do części nieruchomości, a do całej nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej i nie domagał się także podziału nieruchomości w trybie art. 95. Wprost przeciwnie - podkreśla skarżący - próbuje zapobiec podziałowi w sprawie którego wszczęto postępowanie z urzędu i który zmierza do pozbawienia skarżącego możliwości odzyskania całej nieruchomości w stanie, w jakim się znajdowała w chwili złożenia wniosku o zwrot.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu nie narusza prawa i dlatego skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona. Zważyć przed wszystkim - co w szczególności podkreślił sąd administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia -argumenty merytoryczne podnoszone przez skarżących dotyczące kwestii: czy zachodzą przesłanki zwrotu nieruchomości w całości bądź w części /w tym czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji w rozumieniu art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn/; czy też w jakim zakresie skarżący będzie mógł domagać się odszkodowania oraz czy zachodzić będą przesłanki rozliczeń z tytułu zwiększenia wartości nieruchomości - będą badane w toku odrębnego postępowania o zwrot nieruchomości. Podnosząc zarzut prowadzenia niniejszego postępowania opiniującego kwestię ewentualnego podziału nieruchomości, skarżący pomija podstawę prawną przedmiotowego postępowania /art. 97 ust. 5 ugn./, powołaną w kontrolowanym przez sąd administracyjny postanowieniu. Skarżący pomija treść tego przepisu w brzmieniu "Podziału nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, powiatu, lub województwa można dokonać z urzędu, po zasięgnięciu opinii odpowiednio starosty wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, albo zarządu powiatu lub zarządu województwa. Generalnie - co do zasady - w ust. 3-5 art. 97 zostały określone sytuacje, w których podział nieruchomości może być dokonany z urzędu. Oznacza to, że właściwy organ do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie może wszcząć postępowanie podziałowe, bez względu na inicjatywę skarżącego w tym względzie /por. wyrok SN z 7 marca 2002 r. III RN 50/01 - OSNP 2002 nr 20 poz. 476/.

Z powyższych względów na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił.