Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SAB/Po 109/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Sądu do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] lipca 2020 roku, 2. stwierdza, że Prezes Sądu dopuścił się bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] lipca 2020 roku; 3. stwierdza, że zaistniała bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. w pozostałym zakresie skargę oddala.


UZASADNIENIE

IV SAB/Po 109/20

Uzasadnienie

R. S. (dalej także jako skarżący) pismem z [...].08.2020 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu w Poznaniu w P. skargę na bezczynność Prezesa Sądu domagając się kwoty [...]zł.

Prezes Sądu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że pismem z dnia [...].07.2020r. (wpływ do biura Prezesa Sądu z dniem [...] lipca 2020r.) R. S. wniósł o udostępnienie informacji publicznej, poprzez wydanie kopii wszystkich wyroków z uzasadnieniami wydanych w 2019r. zarejestrowanych w rep. C pod symbolem [...]

Ponieważ skarżący w przeszłości już kilkakrotnie wnosił o wydanie kopii wielu wyroków Sądu Rejonowego w [...] wraz z uzasadnieniami, co wymagało wielogodzinnej pracy sekretariatu wydziału cywilnego, odrywania pracowników od bieżącej pracy wydziału i wiązało się z koniecznością odnalezienia akt poszczególnych spraw, skopiowania ich a następnie anonimizacji wszystkich żądanych kart, na wniosek Przewodniczącego Wydziału I Cywilnego Prezes Sądu [...] zarządził wezwanie wnioskodawcy o uiszczenie opłaty w wysokości [...] zł w terminie 14 dni, pod rygorem odmowy udostępnienia informacji publicznej. Opłatę ustalono w oparciu o wyliczenie kosztów przedstawione przez sekretariat Wydziału Cywilnego. Skarżący odebrał wezwanie do uiszczenia opłaty w dniu [...] lipca 2020r., lecz do chwili sporządzenia odpowiedzi na skargę nie uiścił w/w opłaty.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2020r. (wpływ do Sądu [...] z dniem [...] września 2020r.), R. S. wyniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu.

Z ostrożności procesowej, z uwagi na zastosowanie opisanej wyżej procedury po raz pierwszy i występującą w judykaturze rozbieżność interpretacyjną dotyczącą trybu zastosowania art. 15 ust. 2 stawy o dostępie do informacji publicznej, Prezes Sądu [...] zarządził niezwłoczne udostępnienie skarżącemu żądanej informacji publicznej.

Wniesiono o nieuwzględnienie przedmiotowej skargi na bezczynność Prezesa Sądu, gdyż w sprawie toczyły się czynności związane z wnioskiem skarżącego o wydanie informacji publicznej, a zwłoka w wykonaniu wniosku spowodowana była nieuiszczeniem przez skarżącego opłaty wyliczonej w oparciu o art. 15 ust. 1 u.d.i.p. Podkreślono, że od czasu upływu wyznaczonego terminu do uiszczenia w/w opłaty, tj. od dnia [...] sierpnia 2020r. nie minął nawet miesiąc do czasu wniesienia przez R. S. skargi na bezczynność organu administracyjnego.

Z uwagi na okres urlopowy oraz orzekanie przez Prezesa Sądu jako sędziego w pełnym wymiarze wraz z innymi sędziami w wydziałach: karnym, rodzinnym, cywilnym oraz wydziale ksiąg wieczystych, nie wydano przed wniesieniem skargi na bezczynność, tj. w okresie około trzech tygodni, decyzji pozytywniej bądź odmownej w zakresie żądanej informacji publicznej, na skutek nieuiszczenia przez skarżącego opłaty.

Podkreślono, że brak jakiejkolwiek odpowiedzi, czy też reakcji przez skarżącego na wezwanie o uiszczenie opłaty, spowodował u Prezesa Sądu przeświadczenie, że utracił on zainteresowanie przedmiotową informacją.

Wskazano, że w od początku 2020r. udzielono już skarżącemu bezpłatnie wyczerpujących odpowiedzi na siedem złożonych wniosków w trybie Ustawy o dostępie do informacji publicznej, w tym skopiowano i poddano anonimizacji [...] wyroki Sądu Rejonowego w [...] wraz z uzasadnieniami, co przełożyło się na około [...] stron tekstu.

R. S., reprezentowany już przez pełnomocnika z urzędu, pismem z [...].12.2020 r. wobec wykonania przez organ wniosku skarżącego o udostępnienie informacji publicznej, na podstawie art. 149 § 1 pkt. 3) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a") wniósł o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, a także na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. wniósł o przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości [...] zł. Na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów korespondencji i rozmów telefonicznych z pełnomocnikiem, a także kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, a także o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wraz z doliczoną kwotą VAT.

Pełnomocnik w swym piśmie wskazał, że dnia [...] lipca 2020 r. skarżący złożył do organu wniosek o udostępnienie informacji publicznej poprzez wydanie kopii wyroków zarejestrowanych pod symbolem C [...]. Dnia [...] lipca 2020 r. organ wezwał skarżącego do uiszczenia opłaty w wysokości [...] zł w terminie 14 dni, pod rygorem odmowy udostępnienia informacji publicznej. Dnia [...] sierpnia 2020 r., wobec braku wykonania przez organ wniosku skarżącego, ten wniósł skargę do Sądu na bezczynność organu. Wobec powyższego z dniem [...] września 2020 r. organ udzielił skarżącemu żądanej informacji.

W pierwszej kolejności wskazano, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt. 4) lit. a) tiret trzeci ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1429 ze zm. - dalej jako "u.d.i.p."), udostępnieniu podlega informacja publiczna, w tym w szczególności treść orzeczeń sądów powszechnych. Informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek (art. 10 ust. 1 u.d.i.p.) bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem wyjątków, wskazanych w ustawie. Jednym z tych wyjątków jest sytuacja, opisana w art. 15 ust. 1 u.d.i.p., tj. gdy w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek, podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty. W takim wypadku udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, które z kolei musi nastąpić w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, wskazano, iż organ przesłał skarżącemu w terminie 14 dni powiadomienia o konieczności opłaty. Jednakże podkreślono, iż pomimo upływu kolejnych 14 dni, liczonych tym razem od powiadomienia o opłacie, organ nie udostępnił skarżącemu żądanej informacji. Powołano się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia [...] maja 2020 r., gdzie stwierdzono, że "Brak wydania decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej lub o umorzeniu postępowania, niewydanie aktu zawiadamiającego o niedopuszczalności, niemożliwości lub innej formie udostępnienia informacji publicznej albo niepodjęcie czynności udostępnienia informacji publicznej w terminach określonych w art. 13 ust. 1 u.d.i.p., z zastrzeżeniem art. 13 ust. 2 i art. 15 ww. ustawy, skutkuje powstaniem stanu bezczynności po stronie zobowiązanego organu" (sygn. akt II SAB/OI [...]).

Dodatkowo zaznaczono, iż w powiadomieniu o opłacie organ wezwał do uiszczenia [...] zł pod rygorem odmowy udostępnienia informacji publicznej. Taki rygor nie został przewidziany w przepisach, które jasno wskazują, iż niezależnie od wpłaty ww. kwoty, do udostępnienia informacji powinno dojść. Brak podjęcia zawnioskowanej czynności przez organ nie jest więc w żaden sposób usprawiedliwiony oczekiwaniem na wpłatę określonej opłaty. Zgodnie z judykaturą "brak bowiem przepisu, który uzależniałby udzielenie informacji publicznej od uiszczenia opłaty w wysokości odpowiadającej kosztom związanym ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnia informacji i wezwaniem wnioskodawcy do ich uiszczenia. Z tego powodu, że ktoś nie uiścił opłaty, nie można wydać decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej, bądź pozostawić wniosek o jej udzielenie bez rozpoznania. Powiadomienie wnioskodawcy o wysokości opłaty skutkuje odroczeniem udzielenia odpowiedzi, ale tylko o 14 dni, nie zwalniając jednak od takiego obowiązku" (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia [...] maja 2018 r., sygn. akt II SAB/Kr [...]). Powyższe potwierdza także choćby wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w O. z dnia [...] stycznia 2018 r., w którym wskazano, iż "Nieuiszczenie opłaty za udostępnienie informacji publicznej nie może stanowić podstawy do odmowy udostępnienia takiej informacji. Tym samym podmiot obowiązany do udzielenia informacji publicznej nie może żądać uiszczenia "z góry" opłaty za wnioskowaną informację i uzależnić udostępnienie informacji publicznej od wniesienia tej opłaty" (sygn. akt II SA/Op [...]).

Wobec powyższego, nieudzielenie przez organ zawnioskowanej informacji publicznej w terminie 14 dni od powiadomienia o opłacie, stanowiło bezczynność organu.

Uzasadniając wniosek o przyznanie od organu sumy pieniężnej wskazano, iż skarżący przebywa obecnie w Areszcie Śledczym i miał interes w tym, by uzyskać zawnioskowane informacje. Wskazano, iż zgodnie z Załącznikiem nr 1 do Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej z dnia 19 czerwca 2019 r. (Dz. Urz. MS z 2019 r. poz. 138 z poźn.zm), sprawy zarejestrowane w repetytorium C pod numerami [...] oraz [...] dotyczą odszkodowania za naruszenie dóbr osobistych na podstawie art. 448 k.c - odpowiednio dotyczących zadośćuczynienia za doznaną krzywdę ([...]) oraz odszkodowania na cel społeczny ([...]). Z uwagi na brak dostępu osób przebywających w zakładach karnych oraz aresztach śledczych do internetu, jedynym sposobem pozyskania informacji o wydanych wyrokach i tendencjach orzeczniczych przez te osoby, jest uzyskanie kserokopii takich wyroków w drodze udostępnienia informacji publicznej. W związku z faktem, iż osoby przebywające w zakładach karnych oraz aresztach śledczych, często doznają różnego rodzaju krzywd, obrona ich własnych praw wymaga znajomości przepisów prawa i sposobu korzystania z nich. Takie informacji zaś można uzyskać w szczególności poprzez analizę wyroków sądowych. Pozbawienie skarżącego dostępu do wiedzy, mającej służyć obronie jego praw jest bardzo krzywdzące dla skarżącego, który z uwagi na brak znajomości linii orzeczniczej nie może podjąć skutecznej obrony swoich praw. Bezczynność organu pozbawiła skarżącego możliwości pozyskania ważnych dla niego informacji i tym samym wywołała poczucie bezsilności i niesprawiedliwości u skarżącego.

Na marginesie wskazano, iż skarżący nie dochodzi wysokiej kwoty tytułem sumy pieniężnej, o które mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z przepisami prawa suma ta może być przyznana w wysokości połowy kwoty dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W chwili obecnej ta maksymalna kwota wynosi około [...] zł. Oznacza to, iż skarżący domaga się niewielkiego odszkodowania, mając w szczególności na uwadze krzywdę, jaką doznał wskutek bezczynności organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 r. ze zm.), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak, w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności.

Skarga została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

W myśl art. 21 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1429 ze zm. - dalej jako "u.d.i.p.") do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej, ani wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z [...].05.2006 r., I OSK [...], dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"). Ponadto do skargi na bezczynność nie mają zastosowania terminy do wniesienia skargi ustalone w przepisach art. 53 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA: z [...].05.2011 r., I OSK [...]; z [...].05.2011 r., I OSK [...] – CBOSA). Oznacza to, że skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona aż do chwili ustania stanu bezczynności, tj. do chwili załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej poprzez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcie czynności (por. wyrok NSA z [...].04.2011 r., I FSK [...]; a także wyrok WSA z [...].10.2011 r., II SAB/Po [...] – CBOSA).

Mając wszystko to na uwadze Sąd uznał skargę wniesioną w niniejszej sprawie za dopuszczalną.

Przechodząc do merytorycznego jej rozpoznania należy stwierdzić, że przedmiotem skargi jest bezczynność Prezesa Sądu w udostępnieniu skarżącemu informacji publicznej określonej we wniosku z dnia [...] lipca 2020 r., poprzez brak udostępnienia wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami, wydanych w 2019 r. w sprawach zarejestrowanych w repertorium C pod symbolami [...] i [...].

Dla prawidłowego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skargi na bezczynność organu w udostępnieniu informacji publicznej niezbędne jest uprzednie przesądzenie, czy żądana informacja jest w ogóle informacją publiczną, a adresat wniosku należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udzielania takich informacji. Wprawdzie kwestie te w niniejszej sprawie nie były pomiędzy stronami sporne, ale Sąd w granicach swej kognicji był zobligowany z urzędu przeprowadzić w tym zakresie własne rozważania.

Wobec tego należy wskazać, że prawo dostępu do informacji publicznej wywodzi się wprost z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.; dalej jako: "Konstytucja"), która w art. 61 ust. 1 stanowi, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, a ponadto o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (art. 61 ust. 2 Konstytucji). Ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji).

Tryb udzielania informacji, o jakich mowa w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji, określają ustawy (art. 61 ust. 4 Konstytucji). Rudymentarnym aktem prawnym regulującym tę problematykę jest ustawa o dostępie do informacji publicznej, która normuje podstawowe zasady oraz tryby udostępniania tego rodzaju informacji. Jednocześnie ustawa ta wprowadziła definicję legalną "informacji publicznej", przez którą, zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p., należy rozumieć "każdą informację o sprawach publicznych".

W doktrynie zasadnie wskazuje się, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (zob. M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa NSA, T. 2002, s. 28–29).

Przepis art. 6 ust. 1 u.d.i.p. zawiera przykładowe wyliczenie rodzajów informacji publicznej podlegających udostępnieniu. Znalazły się w nim m.in. informacje o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności: treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu (art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p.).

Na tym tle normatywnym nie ulega wątpliwości, że żądane przez skarżącego informacje w postaci odpisów wyroków (wraz z uzasadnieniem) w określonej kategorii spraw rozstrzyganych przez sąd powszechny stanowią informację publiczną w rozumieniu u.d.i.p., a wniosek skarżącego musi być uznany za wniosek o udostępnienie informacji publicznej, podlegający rozpoznaniu na zasadach określonych w tej ustawie.

Sąd podkreśla, że takiej kwalifikacji wnioskowanej informacji nie kwestionował również organ, o czym świadczy fakt ich udostępnienia przez Prezesa Sądu pismem z dnia [...] września 2020 r.

Rozważając z kolei podmiotowy aspekt sprawy należy zauważyć, że adresatami obowiązku udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, wymienione w art. 4 u.d.i.p. W szczególności są nimi organy władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.), do których niewątpliwie należy zaliczyć także prezesów sądów wszystkich szczebli (w tym sądów okręgowych), będących organami władzy sądowniczej – co potwierdza jednolite, utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne (zob. m.in. wyroki WSA: z [...].10.2014 r., II SAB/Łd [...]; z [...].10.2014 r., II SAB/Gd [...]; z [...].06.2014 r., II SA/Go [...]; z [...].02.2014 r., II SAB/Wa [...]; z [...].01.2014 r., II SAB/Gd [...]; z [...].03.2013 r., II SA/Sz [...] – CBOSA).

Wobec tego Prezes Sądu [...] jest bez wątpienia podmiotem obowiązanym do udzielania posiadanych informacji publicznych.

Skoro więc ustalono, że przedmiotowy wniosek dotyczył informacji publicznej, a Prezes Sądu jest organem zobowiązanym do jej udostępnienia, w dalszej kolejności ocenić należało czy wniosek skarżącego został rozpatrzony w sposób przewidziany przepisami prawa.

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Na podstawie § 1a Sąd jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z § 1b, Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jak wskazuje § 2, Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, a także obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia. Z punktu widzenia sprawności postępowania znacząca jest zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 12 k.p.a. Jej realizacja zagwarantowana została przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy.

Wskazać należy, że terminy załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym zasadniczo regulowane są w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej k.p.a.). Zgodnie z art. 35 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).

Z powyższych unormowań wynika więc, że podstawowym terminem załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym jest "niezwłocznie", a w przypadku gdy konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, sprawa zasadniczo powinna być załatwiona w terminie jednego miesiąca.

Zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ponadto zgodnie z art. 36 § 2 k.p.a. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.

W niniejszym przypadku znajduje jednak zastosowanie ustawa o dostępie do informacji publicznej, która określa tryb jej udzielania, w tym obowiązki podmiotu, do którego został skierowany wniosek w przedmiotowym zakresie, wskazując w szczególności w jaki sposób zainicjowane takim wnioskiem postępowanie powinno zostać zakończone. Podmiot, do którego złożono wniosek powinien albo udostępnić informację w formie czynności materialno-technicznej (art. 10 w zw. z art. 14 i 13 u.d.i.p.) albo, w drodze decyzji, odmówić jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.).

Zgodnie z art. 10 ust. 1 u.d.i.p., informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek. Żaden przepis prawa nie nakłada na dysponenta takiej informacji obowiązku nadawania tejże czynności ściśle określonej formy. Na podstawie art. 14 ust. 1 u.d.i.p., jeżeli organ udostępnia informację publiczną na wniosek, powinien uczynić to w sposób i w formie zgodny z wnioskiem. W sytuacji gdy taka informacja nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot zobowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, zgodnie z art. 14 ust. 2 u.d.i.p., jeżeli w terminie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się. W ramach powyższego powiadomienia wnioskodawcy organ jest również zobowiązany do jego poinformowania, że jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia, nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji publicznej zostanie umorzone.

Co istotne, art.13 ust.1 u.d.i.p. stanowi, że udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 14 dni od złożenia wniosku. W myśl art. 13 ust.2 u.d.i.p. jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust.1 podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Termin określony w art.13 ust.1 u.d.i.p. stanowi lex specialis wobec terminów określonych w k.p.a.

Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego niepodjęcie przez podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej we wskazanym art. 13 u.d.i.p. terminie, stosownych czynności, tj. nieudostępnienie informacji, ani niewydanie decyzji o odmowie jej udzielenia oznacza, że pozostaje on w bezczynności (wyrok NSA z [...].05.2006 r., I OSK [...], zob. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Bezczynność organu administracji publicznej występuje bowiem wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.

Przechodząc na grunt kontrolowanej sprawy należy przypomnieć, że skarżący pismem z dnia [...].07.2020r. (wpływ do biura Prezesa Sądu z dniem [...] lipca 2020r.) wniósł o udostępnienie informacji publicznej, poprzez wydanie kopii wszystkich wyroków z uzasadnieniami wydanych w 2019r. zarejestrowanych w rep. C pod symbolem [...] Na wniosek Przewodniczącego Wydziału I Cywilnego Prezes Sądu wezwał skarżącego o uiszczenie opłaty w wysokości [...] zł w terminie 14 dni, pod rygorem odmowy udostępnienia informacji publicznej. Opłata ustalona została w oparciu o wyliczenie kosztów przedstawione przez sekretariat Wydziału Cywilnego. Skarżący odebrał wezwanie do uiszczenia opłaty w dniu [...] lipca 2020r. i nie uiścił w/w opłaty.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2020r. (wpływ do Sądu z dniem [...] września 2020r. ), R. S. wyniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu. W tej sytuacji Prezes Sądu z dniem [...] września 2020 r. udzielił skarżącemu żądanej informacji.

Sąd wskazuje, że należało umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia w sprawie z uwagi na udzielenie przez organ żądanej informacji w dniu [...].09.2020 r., a więc już po wniesieniu skargi. (pkt 1 sentancji wyroku). W zaistniałej sytuacji w dacie orzekania przez tutejszy Sąd nie było możliwe wydanie rozstrzygnięcia, o jakim mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a. i zobowiązanie organu do rozstrzygnięcia sprawy. Skoro załatwienie wniosku skarżącego nastąpiło po wniesieniu skargi, a przed dniem wydania wyroku w sprawie, musiało to skutkować umorzeniem postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., jak też Sąd orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku. Zgodnie z ww. przepisem Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe.

Mając na uwadze fakt, że Prezes Sądu, wbrew wymogom ustawy o dostępie do informacji publicznej, nie załatwił w wyznaczonym terminie sprawy zainicjowanej przedmiotowym wnioskiem skarżącego, zarzut bezczynności należało uznać za uzasadniony (pkt 2 sentencji wyroku). Organ prawie miesiąc po wniesieniu skargi na jego bezczynność udzielił skarżącemu żądanej informacji publicznej, a skarżący nie został poinformowany o przedłużeniu terminu do załatwienia wniosku. W związku z powyższym organ do [...] września 2020 r. pozostawał w bezczynności.

W ocenie Sądu bezczynność organu jest bezsporna. W sytuacji, gdy z przyczyn organizacyjnych nie mógł udzielić żądanej informacji w ustawowym terminie organ powinien poinformować skarżącego o konieczności przedłużenia terminu do załatwienia wniosku z przyczyn braków kadrowych i braku możliwości rozpoznania wniosku w terminie oraz wskazać nowy termin załatwienia wniosku. Organ tego nie uczynił. Argumentacja wskazująca na okres urlopowy i obciążenie obowiązkami Prezesa Sądu dotyczy wyłącznie wewnętrznej organizacji pracy organu i nie stanowi żadnego uzasadnienia dla braku przedłużenia terminu do załatwienia wniosku.

Przypomnieć należy, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej wpłynął do organu w dniu [...] lipca 2020 r. Skarżący otrzymał wezwanie do uiszczenia kosztów w dniu [...] lipca 2020 r. Tak więc 14 dniowy termin na reakcję wnioskodawcy upłynął z dniem [...] sierpnia 2020 r. Mimo upływu tego terminu organ nie udostępnił informacji publicznej, ani nie wydał decyzji o odmowie jej udostępnienia. Skarga została wniesiona pismem z [...] sierpnia 2020r. Informacja publiczna została udostępniona dopiero [...] września 2020 r., czyli prawie 2 miesiące po terminie, natomiast wnioskodawca nie został poinformowany o przedłużeniu terminu do załatwienia wniosku. W związku z powyższym organ od [...] sierpnia 2020 r. do [...] września 2020 r. pozostawał w bezczynności. Dlatego Sąd stwierdził w pkt 2 sentencji wyroku, że organ dopuścił się bezczynności (art.149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).

Sytuacja, w której strona czeka bezowocnie na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ administracji nie podejmuje żadnej czynności realnie zmierzającej do zakończenia postępowania. Jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Dla oceny, czy bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa w każdej sprawie konieczna jest indywidualna ocena. Nie jest wystarczające samo przekroczenie ustawowych terminów. Musi być ono niezaprzeczalne, znaczne, bądź też przejawiać się w braku jakiejkolwiek reakcji organu na wniosek strony. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W niniejszej sprawie przekroczenie terminu do załatwienia sprawy jest jasne i niezaprzeczalne. Jednak przekroczenie terminów ustawowych jest relatywnie niewielkie nie było nacechowane złą wolą i brakiem racjonalności, lecz nieznajomością – jak się zdaje - zasad udzielania informacji publicznej oraz wadliwym przekonaniem organu o rezygnacji przez skarżącego od uzyskania żądanej informacji publicznej po uprzednim wezwaniu go do uiszczenia opłaty. Tak więc rażące naruszenie prawa nie nastąpiło, ponieważ organ mimo wszystko dokonywał czynności zmierzające do udzielenia informacji publicznej. Dlatego też w pkt 3 sentencji wyroku stwierdzono, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. (art.149 § 1 a p.p.s.a.)

Sąd podziela pogląd, że przepisy u.d.i.p. nie przewidują możliwości uzależnienia wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia informacji publicznej od uprzedniego wniesienia opłaty, o której mowa w art.15 u.d.i.p. (tak NSA w wyroku z [...].03.2013 o sygn. I OSK [...]) Przyjmuje się, że powiadomienie o wysokości opłat związanych z udostępnieniem takiej informacji przed jej udostępnieniem ma zasadnicze znaczenie w realizacji tego prawa. Rzeczone powiadomienie umożliwia bowiem wnioskodawcy podjęcie decyzji o pokryciu kosztów udostępnianych informacji, gdyż ze względu na wysokość opłaty może on odstąpić od żądania udostępnienia informacji bądź zmienić sposób lub formę udostępnienia informacji, poprzestając na sposobie, z którym nie wiążą się żadne opłaty. Ustawodawca pozostawił wnioskodawcy kolejne 14 dni (licząc od dnia doręczenia powiadomienia) na dokonanie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji lub też na wycofanie wniosku. Milczenie wnioskodawcy w tym okresie będzie prowadzić do udostępnienia informacji w sposób i w formie wskazanej pierwotnie we wniosku i będzie wiązać się z koniecznością opłacania przez wnioskodawcę kosztów określonych we wcześniejszym powiadomieniu. (tak WSA w Łodzi w wyroku z [...].02.2018 r. o sygn. II SA/Łd [...], publ. CBOSA)

Sąd orzekający podziela pogląd, że stosownie do art.15 ust.2 u.d.i.p. powiadomienie wnioskodawcy o wysokości opłaty powinno nastąpić w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. W takim wypadku udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy chyba, że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek. (tak WSA w Olsztynie w wyroku z [...].05.2018 r., sygn. II SA/Ol [...], publ. CBOSA) Należy także pamiętać, że zasadą jest bezpłatne udostępnianie informacji publicznej. Zastrzeżenie z art. 15 u.d.i.p., jak każdy wyjątek od reguły, powinno być zatem rozumiane w sposób ścisły. (tak NSA w wyroku z dnia [...] września 2017 r., I OSK [...], publ. CBOSA)

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania, w szczególności kosztów wysłanej w sprawie korespondencji. Jak podnosi się w orzecznictwie, katalog niezbędnych kosztów postępowania wskazany w art. 205 § 1 p.p.s.a. ma charakter wiążący i wyczerpujący. Zgodnie z tym przepisem, do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Wykraczające poza zakres tego katalogu koszty - związane z prowadzeniem korespondencji oraz koszty sporządzenia skargi, nie mogły zatem podlegać zasądzeniu na rzecz skarżącego (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia [...] maja 2015 r., sygn. II SAB/Bd [...] i cytowane w nim orzecznictwo; wyrok dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl

Sąd uznał, że należy oddalić skargę w zakresie przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej określonej w art.149 § 2 p.p.s.a. Dopiero, gdy sąd uzna, że dla realizacji powyższego celu nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny (takiego wniosku nie było), może przyznać skarżącemu sumę pieniężną w stosownej wysokości. W niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej. Skarżący finalnie otrzymał żądaną informację. Ponadto skarżący nie wykazał w żaden sposób, by bezczynność organu doprowadziła do wystąpienia po jego stronie konkretnej szkody lub krzywdy. Sądowi orzekającemu z urzędu wiadomym jest, że skarżący co najmniej od kilku lat domaga się w ramach informacji publicznej od różnych sądów powszechnych kopii wszystkich wyroków z uzasadnieniami wydanych w różnych latach i zarejestrowanych w rep. C pod symbolem [...] I skarżący otrzymuje kopie tych wyroków. W kontekście tego kilkutygodniowe opóźnienie w otrzymaniu przez skarżącego kolejnej partii kopii w/w wyroków nie mogło doprowadzić do powstania po stronie skarżącego realnej szkody lub krzywdy. Tym bardziej, że skarżący tego nie wykazał stwierdzając tylko ogólnikowo, że doznał niesprecyzowanej bliżej krzywdy.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy. Na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, a na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd orzekł, że bezczynność ta nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd nie orzekł z uwagi na zwolnienie skarżącego z obowiązku ich poniesienia. O kosztach pełnomocnika skarżącego zgodnie z aktualnym przepisami orzeknie referendarz sądowy w odrębnym postępowaniu.