Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1168/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 , 1b, art. 27  ust. 5
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Ewa Michna Protokolant Małgorzata Krasowska-Świt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2017 r. sprawy ze skarg M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 czerwca 2017 r. ([...]) na podstawie art. 20 w zw. z art.20 w zw. z art. 3 pkt 11, 17, 23, 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2016.1518 ze zm.), art. 104 i 107 kpa oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U.2015. 2284) Prezydent Miasta odmówił M. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, matką A. F.

W dniu 1 czerwca 2017 r. M. G. zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. F. Ustalono, że A. F. legitymuje się orzeczeniem z dnia 16 listopada 1994 r. ustalającym, iż jest osobą zaliczoną do pierwszej grupy inwalidów od lipca 1994 r. czyli od 64 roku życia. Wedle organu nie został spełniony warunek dotyczący czasu powstania niepełnosprawności osoby, nad którą opieka jest sprawowana, gdyż niepełnosprawność A. F. powstała po ukończeniu 18 roku życia. Wobec powyższego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Nadto organ podał, że świadczenie to nie przysługuje także dlatego, że wnioskująca pobiera zasiłek dla opiekuna przyznany jej decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. znak [...] od 1 lipca 2013 r. na stałe.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. G., wniosła o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniła, że od lat sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która z uwagi na swój wiek i schorzenia wymaga opieki całodobowej i posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podniosła, że organ I instancji odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołuje się na art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli na czas powstania niepełnosprawności, bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 1 b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przedstawiono również argumentację dotyczącą zasadności zastosowania powyższego wyroku TK w przedmiotowej sprawie.

Decyzją z dnia 19 lipca 2017 r. ([...]) na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. l b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2016 r. poz. 1518) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy podał, co następuje:

Zdaniem Kolegium w sprawie kluczowe znaczenie ma data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki tj. A. F. Z dołączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 16 listopada 1994 r. wydanego przez lekarza orzecznika ZUS Komisja Lekarska ds. Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w wynika, że A. F. zaliczona została do pierwszej grupy inwalidów od lipca 1994 r. czyli od 64 roku życia. Zatem nie została spełniona przesłanka ustawowa określona w art. 17 ust. 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkująca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie odnosząc się do podniesionego zarzutu, iż decyzja organu I instancji wydana została w oparciu o przepis uznany za niekonstytucyjny - wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 – wyjaśnić należy, iż decyzje w przedmiocie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego mają charakter decyzji związanych. Oznacza to, że ich treść wynika wprost z regulacji ustawowych. Tym samym żadne inne, aniżeli określone w ustawie czynniki, nie mogą decydować o przyznaniu przedmiotowych świadczeń. Stąd też w rozpatrywanej sprawie można odmówić zastosowania przepisu ustawy wyłącznie w oparciu o zarzut niekonstytucyjności.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu w/w wyroku wyraźnie wskazał, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki".

Będąc związane powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, a takimi są również przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ zobligowany jest stosować je w brzmieniu aktualnie obowiązującym, gdyż powoływany wyrok TK nie spowodował żadnej zmiany normatywnej, w szczególności nie oznacza derogacji tego przepisu. Stwierdzenie niekonstytucyjności nakłada na ustawodawcę obowiązek zmiany przepisu, co nie oznacza jednak dopuszczalności stosowania przez organ administracji art. 17 ust. 1 b ustawy w takim kształcie, jakby ten przepis już został zmieniony bądź uchylony przez ustawodawcę.

Nadto stanowisko TK zostało wyrażone w odniesieniu do zasadniczo innego stanu faktycznego, aniżeli występujący w przedmiotowej sprawie, gdyż w stanie faktycznym odnoszącym się do opieki rodzica nad dorosłym dzieckiem, gdy ta niepełnosprawność powstała tuż po ukończeniu przez dziecko nauki w szkole (lub w szkole wyższej) bądź po ukończeniu wieku uprawniającego do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status (z dziecka) pozwalający na zaliczenie jej do osób dorosłych w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę.

Jednocześnie wskazać należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie pozostawia luki prawnej jeśli chodzi o świadczenia dla osób sprawujących opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną, kiedy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała już w wieku dorosłym.

Skoro ustawodawca wyraźnie przewidział dwa rodzaje świadczeń w sytuacji rezygnacji bądź nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, różnicując je w szczególności z uwagi na czas powstania niepełnosprawności, to nie można w trybie administracyjnym dokonywać takiej interpretacji art. 17 ust. 1 b ustawy, aby z kolei instytucja przewidziana w art. 16a ustawy traciła znaczenie normatywne.

Zakładając bowiem racjonalność działania ustawodawcy nie można przyjąć, że oba te świadczenia dotyczą w istocie tożsamych stanów faktycznych, a jedynie od wnioskodawcy zależy wybór jednego z nich.

Na powyższe rozstrzygnięcie M. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając decyzji naruszenie przepisów:

- art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przez to naruszenie art. 190 ust i Konstytucji RP;

- art. 17 ust. 5 pkt i lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez pominięcie celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. poz. 1518) i przejęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 ze zm.) stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku Skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt i lit. b usta świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie i nie uwzględnienie, iż w razie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń jak wynika z treści 27 ust. 5;

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77§1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż sam fakt pobierania zasiłku dla opiekuna przez Skarżącą skutkuje brakiem prawa Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie skarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Z kolei postanowieniem z dnia [...] 2017 r. ([...]) na podstawie art. 61a §1 kpa Prezydent Miasta odmówił na wniosek M. G. wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. dotyczącej ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna.

Organ wyjaśnił, że M. G. złożyła wniosek o uchylenie decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna zastrzegając, iż jej wniosek może być rozpatrzony w sytuacji rozpatrzenia pozytywnego odrębnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z faktem, iż decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. znak [...] odmówiono M. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zachodzą uzasadnione inne przyczyny, dla których postępowanie o uchylenie decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna nie może być wszczęte.

Organ uznał, że skoro w sprawie tej jest wydana decyzja ostateczna, to na podstawie art. 61 a kpa zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie.

Na powyższe postanowienie M. G. złożyła zażalenie wraz z odwołaniem od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. znak [...]. Wskazała na wykładnię prokonstytucyjną przepisów dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i tym samym zakwestionowała odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i związaną z tym odmowę wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji o zasiłku dla opiekuna.

Postanowieniem z dnia 19 lipca 2017 r. ([...]) na podstawie art. 61 a i 138 §1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.

Organ odwoławczy podał, co następuje:

Wnioskiem z dnia 1 czerwca 2017 r. M. G. zwróciła się do organu I instancji o uchylenia decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r., dotyczącej ustalenia prawa od zasiłku dla opiekuna. Wniosek ten uzależniła od rozpatrzenia odrębnego złożonego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego mając świadomość, że nie jest możliwe pobieranie jednoczesne obydwu tych świadczeń.

Mając na uwadze wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. odmówiono M. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W obrocie prawnym istniała odmowna decyzja rozstrzygająca wniosek M. G. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym nie było możliwe prowadzenie wobec zastrzeżenia Strony wszczęcie postępowania o uchylenie innego korzystnego dla Strony rozstrzygnięcia w przedmiocie zasiłku dla opiekuna.

Wskazał organ, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreślany jest sporny charakter postępowań dotyczących decyzji w przedmiocie uchylenia decyzji z urzędu bez zgody strony dotyczącej bądź świadczeń rodzinnych bądź zasiłku dla opiekuna (art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych) w sytuacji gdy to strona chce zainicjować takie postępowanie. W sytuacji zaś przyjęcia poglądu, iż postępowanie takie może się toczyć tylko z urzędu, a wniosek Strony jest tylko informacją do rozważenia przesłanek występujących w tym przepisie, tym bardziej uzasadniona jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna. Natomiast przy przyjęciu, iż postępowanie takie miałoby się toczyć na podstawie art. 155 kpa czyli za zgodą strony - wobec jednoznacznej dyspozycji M. G., że wyraża zgodę na uchylenie decyzji tylko przy jednoczesnym przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnione jest zaskarżone postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego o uchylenie decyzji w sprawie przyznania zasiłku dla opiekuna.

Powyższe oznacza, że organ I instancji prawidłowo zastosował art. 61 a k.p.a. i odmówił wszczęcia postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Powyższe znajduje również uzasadnienie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. III SA/Kr 1456/15, VIII SA/Wa720/15).

Na powyższe postanowienie M. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, powielając zarzuty zawarte w zażaleniu i kwestionując zaskarżone postanowienie w zakresie braku uwzględnienia wniosku o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta, dotyczącej ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Na podstawie art. 111 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zarządził połączenie sprawy III SA/Kr 1169/17 ze skargi na decyzję SKO z dnia 19 lipca 2017 r. nr [...] ze sprawą III SA/Kr 1168/17 ze skargi na postanowienie SKO z dnia 19 lipca 2017 r. nr [...] do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, ponieważ pozostają one ze sobą w związku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Kontrola sądowa przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł prowadzi do uznania, że skargi należało uznać za uzasadnione. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja jak i zaskarżone postanowienie wydane zostały z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organ I i II instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2016. 1518), dalej u.ś.r.

Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy, w dacie rozstrzygania przez organ I instancji stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017.682). Stosownie do art.128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie.

Z akt sprawy wynika, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką złożyła jej córka, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 listopada 1994 r. ustalającym, że jest osoba zaliczona do pierwszej grupy inwalidów od lipca 1994 r. z dnia 14 lipca 2016 r., którym została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowi zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r.) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 u.ś.r.). W takim stanie faktycznym Kolegium uznało, że w sprawie nie została spełniona przesłanka ustawowa z art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. warunkująca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast organ pierwszej instancji, poza powyższym argumentem uznał, że drugą przeszkodą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania przez skarżącą na mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. zasiłku dla opiekuna.

Okolicznością uzasadniającą uchylenie zaskarżonej decyzji, oraz decyzji organu pierwszej instancji jest nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej. Wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, a to zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Uwzględnianie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z treścią art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez sądy administracyjne. Tym samym Sąd nie podziela stanowiska SKO, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził nieważności art. 17 ust. 1b u.ś.r., to przepis ten winien być stosowany tak, jakby żadnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie było. W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust. 1b ww. ustawy prowadzi do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź nie podejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 r. życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie u.ś.r. kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Z powyższego wynika, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (tak też NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16). Choć w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunału stwierdzono, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa", Trybunał nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Powyższe oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust. 1b ustawy we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, a okoliczności tej - jak już wyżej wskazano - Sąd nie może nie brać pod uwagę. Sąd orzekający uwzględniając ten pogląd stwierdził, że rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Stwierdzenie niekonstytucyjności określonego przepisu ustawy ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, chyba, że Trybunał skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Skutkiem ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, począwszy od dnia jego ogłoszenia, to jest od dnia 23 października 2014 r. i ukształtowanie w tym zakresie nowego stanu prawnego. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Podkreślenia wymaga, że analogiczną ocenę prawną zaprezentowano również w licznych wyrokach sądów administracyjnych (por. cyt. wyżej wyroki). Z powyższych względów zaskarżoną decyzję należało uznać za wydaną z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. art. 17 ust. 1b u.ś.r. Decyzja ta jest nieprawidłowa także z tej przyczyny, że organ odwoławczy nie odniósł się zupełnie do treści regulacji wynikającej z art. 27 ust. 5 u.ś.r., chociaż to także ten przepis stał się podstawą odmowy przyznania skarżącej przez organ pierwszej instancji świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, oraz pomimo to, że skarżąca kwestionowała stanowisko tego organu w odwołaniu. Nie wziął także organ odwoławczy pod uwagę złożonego przez skarżącą 1 czerwca 2017r. tj. w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia uwzględniającego treść art. 27 ust. 5 u.ś.r. (k. 169 akt adm.) i nie przeanalizował tego oświadczenia pod kątem regulacji wynikającej z powyższego przepisu. Tym samym naruszone zostały przepisy art. 7, 77 i 80 kpa, co miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji.

Skarżąca niewątpliwie pobiera zasiłek dla opiekuna, który decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. został jej przyznany bezterminowo. Jak wynika z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2016 r., zatem w dacie złożenia wniosku (1 czerwca 2017 r.) skarżąca mogła dokonać wyboru przysługującego jej świadczenia. Z akt sprawy wynika jednak, że działania organów w istocie uniemożliwiły skarżącej zrealizowanie z dokonanego wyboru świadczenia, pomimo tego, że w tym samym czasie, równolegle zadeklarowała, że wnioskuje o świadczenie pielęgnacyjne i "prosi o uchylenie zasiłku dla opiekuna". Wola skarżącej co do tego, jakie świadczenie chce pobierać została przez nią jasno wyrażona, nawet z przytoczeniem stosownego przepisu – art. 27 ust. 5 u.ś.r. W ocenie Sądu nie do zaakceptowania jest sytuacja, gdy organ wydał niekorzystne dla skarżącej postanowienie tylko z tego powodu, że w pierwszej kolejności postanowił rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a w drugiej kolejności wniosek o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Sąd podkreśla, że obydwa wnioski skarżącej zostały złożone w tej samej dacie i we wzajemnym powiązaniu, jednak organ pierwszej instancji rozpoznał w pierwszej kolejności wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniając decyzję odmowną faktem pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna. W świetle art. 27 ust. 5 ustawy wnioskodawcy można przyznać świadczenie pielęgnacyjne jedynie wówczas, gdy zaprzestanie pobierać zasiłek dla opiekuna. Jeżeli zatem osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, oświadcza, że "prosi o uchylenie zasiłku dla opiekuna" to organ nawet traktując takie oświadczenie jako wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, powinien to oświadczenie uwzględnić, właśnie poprzez rozpatrzenie wniosku o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna przed, a nie po wydaniu decyzji w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oceniając natomiast złożone przez skarżącą w dniu 1 czerwca 2017 r. oświadczenie iż wnosi o "uchylenie zasiłku dla opiekuna w razie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego" stwierdzić należy, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wynika obowiązek organu do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Obowiązek ten wynika również z treści art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, iż w każdym przypadku zarówno organy pierwszej, jak i drugiej instancji zobowiązane są dokładnie ustalić treść oraz zakres pisma kierowanego do organu administracji publicznej. Wszelkie niejasności i niedopowiedzenia zawarte w piśmie kierowanym do organu nie mogą być interpretowane przez organ dowolnie. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego obejmuje także ustalenie treści żądania strony. O tym jaki jest charakter i zakres żądania zawarty w piśmie wniesionym przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ, do którego pismo zostało skierowane (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 czerwca 2006 r. VII SA/Wa 447/06, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2008 r. I OSK 1774/07, dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W razie wątpliwości organ, mając na względzie postanowienia art. 7 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a., z którego wynika obowiązek organów administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego powinien zwrócić się do skarżącej o zajęcie jednoznacznego stanowiska. Dopiero wówczas jest możliwe dokonanie pełnej analizy stanu faktycznego i wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Wydając natomiast postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna z argumentacją, iż decyzją wydaną trzy dni wcześniej odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oraz że skarżąca zastrzegła, że uchylenie ww. decyzji jest uwarunkowane od przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, organy uniemożliwiły skarżącej zrealizowanie prawa do wyboru świadczenia naruszając tym samym przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. który prawo takie wyraźnie skarżącej przyznaje, oraz naruszając przepis art. 61a, art. 7, 9 i 80 kpa. W ocenie sądu organ nie mógł rozpoznać złożonych przez skarżącą w dniu 1 czerwca 2017r. wniosków w dowolnej kolejności, ale w pierwszej kolejności, po stosownym pouczeniu skarżącej celem umożliwienia sprecyzowania wniosku, rozpoznać wniosek o uchylenie decyzji przyznającej zasiek dla opiekuna.

Ponownie rozpoznając sprawę organy winny uwzględnić wykładnię art. 17 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. Konieczne jest ponadto, aby organ z urzędu podjął działania zmierzające do tego, aby dokonany przez skarżącą wybór świadczenia został urzeczywistniony i sam w sobie nie stanowił przesłanki uniemożliwiającej skorzystanie z tego świadczenia, które skarżąca wybrała. Organ pierwszej instancji przed rozpoznaniem wniosku w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinien w pierwszej kolejności uchylić decyzję przyznającą skarżącej zasiłek dla opiekuna a następnie merytorycznie rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim art. 17 ust. 1b tej ustawy został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r.

Uznając zatem zarzuty skarg za uzasadnione, oraz stwierdzając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. art. 17 ust. 1b, oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r., oraz z naruszeniem art. 7, 9, i 80 kpa mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, oraz że zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem art. 61a, 7, 9 i 80 kpa na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c, w związku z art. 135 p.p.s.a. należało, mając na względzie treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzec jak w pkt. I i II sentencji wyroku.