Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 962/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt. 16, art. 17 ust. 1 i ust. 1 a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 29 listopada 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lutego 2012 roku sygn. akt IV SA/Po 1133/11 w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2011 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia

16 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1133/11 po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł, że decyzja ta nie podlega wykonaniu oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 257 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu tego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przytoczył następujący stan sprawy:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r. nr [...] Wójt Gminy Nowe Miasto nad Wartą, po rozpoznaniu wniosku D. S., powołując się na art. 17, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26 oraz art. 20 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058), odmówił przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad J. S.. Rozstrzygnięcie to organ umotywował tym, że przedmiotowe świadczenie nie przysługuje synowej jako osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec teściowej. Wnioskodawczyni nie spełnia zatem przesłanki z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od tej decyzji D. S. wskazała, że jest jedyną osobą, która może sprawować całodobową opiekę nad teściową, gdyż jej mąż, a syn J. S. z uwagi na stan zdrowia wymaga opieki, stąd odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zasadna.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, na podstawie art. 127 § 2 i art.138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny oraz opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie zaś do art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Słusznie więc przyjął organ pierwszej instancji, że D. S. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ jako synowa J. S. nie zalicza się do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji tej osoby.

D. S. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze podniosła zarzut naruszenia przepisów art. 17 ust 1a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, że jako synowa J. S. nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji i tym samym nie spełnia kryteriów do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zwróciła uwagę, że jej teściowa nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, które byłyby w stanie przejąć nad nią opiekę. Jedyny żyjący syn, będący mężem skarżącej, sam wymaga opieki w związku z chorobą i niepełnosprawnością. W ocenie skarżącej nie ma zatem żadnych przeciwwskazań do zastosowania art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wnosząc o jej oddalenie podtrzymało dotychczasowe stanowisko i argumentację.

W toku postępowania pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia

15 lutego 2012 r. odwołując się do wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia

18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 i z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 oraz kilku wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych wskazał, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala uznać, że ustawodawca przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego także osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko pełnoletnim członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec którego osoby tej nie obciąża obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie osoba ta jest jedynym członkiem rodziny osoby, który może opiekować się osobą wymagającą opieki. Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Nowe Miasto nad Wartą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę. W uzasadnieniu wyroku na wstępie rozważań stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają proceduralne wymogi określone w art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy dokonały błędnej interpretacji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomijając wykładnię celowością oraz systemową i odwołanie się do konstytucyjnych zasad: równości (art. 32), dobra rodziny (art. 71) oraz zapewnienia opieki osobom niepełnosprawnym (art. 68 ust. 3). Sąd zwrócił uwagę na brak wskazania w uzasadnieniu decyzji, czy w sprawie zachodzą też inne – poza ustaleniem relacji między skarżącą i osobą potrzebującą stałej lub długotrwałej opieki (teściową) – okoliczności, które stanowią przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nieodniesienie się przez organ odwoławczy do argumentów odwołania, przede wszystkim zaś brak ustalenia, czy skarżąca spełnia przesłanki wymagane do przyznania świadczenia, czy rzeczywiście sprawuje opiekę nad teściową, czy zrezygnowała z pracy, aby świadczyć taką opiekę oraz czy nie ma bliższych osób spokrewnionych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, które mogłyby taką opiekę sprawować.

Sąd pierwszej instancji powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1873/10; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych : w Poznaniu z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 1292/11 i z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 210/08; w Łodzi z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 943/11 i z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 582/10; w Białymstoku z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 776/10; w Lublinie z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 593/10) uznał, że przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w sposób umożliwiający poszerzenie kręgu uprawnionych do spornego świadczenia również o osoby będące członkami rodziny, ale niezobowiązane do alimentacji, jeśli są one jedynymi członkami rodziny, które mogą opiekować się niepełnosprawnym. Motywując ten pogląd Sąd zwrócił uwagę, że celem ustawy o świadczeniach rodzinnych jest m.in. rekompensata dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania, z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osobom opiekującym się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. Sąd podniósł również, że w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 i z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 Trybunał Konstytucyjny wskazywał, że ograniczenia podmiotowe co do możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego są niezgodne z Konstytucją w zakresie niemożności uzyskania tego świadczenia za opiekę nad osobami innymi niż dziecko, ale wobec których ciąży obowiązek alimentacyjny. Trybunał podkreślał naruszenie konstytucyjnej zasady równości wynikające z tego, że podmioty znajdujące się w takiej samej sytuacji nie są traktowane jednakowo, a ich prawa są różnicowane.

W ocenie Sądu pierwszej instancji taka sytuacja ma miejsce także w niniejszej sprawie. W istocie bowiem skarżąca nie jest zobowiązana do alimentacji teściowej, obowiązek ten obciąża syna skarżącej, lecz on sam wymaga stałej opieki, ze względu na stan zdrowia, zatem nie może jej świadczyć na rzecz matki. Tymczasem to skarżąca od wielu lat opiekuje się teściową, a obecnie musiała zrezygnować z zatrudnienia wobec jej stanu zdrowia. Znalazła się wobec tego w sytuacji takiej samej, jak członkowie rodziny, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, sprawujący opiekę nad osobami bliskimi – członkami rodziny. W rozumieniu tradycyjnym stanowi rodzinę dla J. S. i to bardzo bliską.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lutego 2012 r. skargę kasacyjną wniósł organ administracji: Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, zaskarżając ten wyrok w całości. W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty:

1) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwie zastosowanie:

- art. 17 ust. 1 i 1 a oraz art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że D. S. (synowa) jako osoba opiekująca się J. S. (teściową) jest członkiem rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 tej ustawy oraz art. 617, art. 128 i art. 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz jako powinowata jest uprawniona do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 1 i 1 a oraz art. 17 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że D. S. jako powinowata wobec J. S., na którą sprawuje opiekę, pomimo braku obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym, jest uprawniona do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

2) naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuzasadnione uchylenie przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji, pomimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez organ odwoławczy jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego i procesowego.

Podnosząc te zarzuty wnoszący skargę kasacyjną wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie przez Naczelny Sąd Administracyjny w trybie art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor zwrócił uwagę, że warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przynależność podmiotu występującego o to świadczenie do rodziny osoby, nad którą sprawowana jest opieka, w znaczeniu ustalonym w art. 3 pkt 16 tej ustawy oraz w zakresie wyznaczonym przez art. 617, art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. O świadczenie pielęgnacyjne może zatem starać się tylko osoba pozostająca w stosunku pokrewieństwa. Tymczasem skarżąca jako synowa pozostaje wobec J. S. w stosunku powinowactwa. Nie może wobec tego być zaliczona do kręgu osób uprawnionych do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że wykładnia celowościowa oraz systemowa przepisu znajduje zastosowanie wówczas, gdy jego interpretacja językowa budzi wątpliwości lub prowadzi do wniosku nie dającego się pogodzić z ratio legis ustawodawcy dla danego aktu prawnego, albo prowadzi do wniosków sprzecznych z postanowieniami interpretowanego aktu prawnego dotyczących przedmiotu badania.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust.1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do których ustawa odsyła, nie budzą wątpliwości interpretacyjnych, które winny być usunięte w drodze wykładni celowościowej i systemowej. Przyjęta w zaskarżonym wyroku interpretacja powyższych przepisów jest sprzeczna z intencją ustawodawcy, który wyraźnie określił krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zmieniając powyższe przepisy zgodnie z zaleceniami wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 i z dnia 22 lipca 2008 r.

Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że obowiązujące w dacie orzekania przez organy przepisy pozwalają na skuteczne złożenie takiego wniosku jedynie krewnym w linii prostej i bocznej pierwszego stopnia (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 405/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1646/10, wyrok NSA z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1873/10). Stwierdzenie przez organ braku spełnienia jednej z ustawowych przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia uzasadniało odmowę jego przyznania bez konieczności badania sprawy pod kątem pozostałych przesłanek.

Udzielając odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik D. S. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu zgodził się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym skarżąca mimo że nie jest osobą wskazaną wprost w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to w rozumieniu tradycyjnym stanowi bardzo bliską rodzinę dla J. S. jako żona jej syna, który z uwagi na chorobę także potrzebuje opieki. Osoby te tworzą rodzinę również w sensie faktycznym, z uwagi na fakt sprawowania opieki przez skarżącą nad teściową od ponad 15 lat.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej z przywołanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego nie wynika, aby Trybunał uzależniał ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy osoby ubiegające się o to świadczenie były obciążone ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym. Nadto w licznych wyrokach sądów administracyjnych stosowana jest wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach alimentacyjnych umożliwiająca poszerzenie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego o członków rodziny niezobowiązanych do alimentacji. Zwrócił również uwagę, że w sytuacji w której nie da się zaakceptować wykładni językowej przepisu, z uwagi na konsekwencje o charakterze systemowym, należy posiłkować się wykładnią funkcjonalną i celowościową. Przekroczenie granic wykładni językowej jest uzasadnione odwołaniem się do wartości konstytucyjnych (wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 722/09).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zasadniczy zarzut skargi kasacyjnej zmierza do wykazania, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dopuścił się błędnej wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niewłaściwego zastosowania art. 3 pkt 16 tej ustawy, skutkiem czego doszło do bezzasadnego uchylenia zaskarżonym wyrokiem kontrolowanej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej Ppsa. Rozpoznając sprawę w granicach zakreślonych treścią art. 183 § 1 Ppsa należy stwierdzić, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymienia osoby, którym przysługuje uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Są nimi: 1) matka albo ojciec, 2) inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami i konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Z przedstawionej regulacji prawnej wynika, że ustawodawca powiązał możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności i osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym. Obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu osobie uprawnionej środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Przepis art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określa, że obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Dalsze przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 129 i następne) wymieniają również małżonka jako osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz ustalają kolejność zobowiązanych do alimentacji. Wskazać więc przyjdzie, że krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedno pochodzi od drugiej, a w linii bocznej osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z małżeństwa zaś wynika powinowactwo między małżonkiem, a krewnymi drugiego małżonka (art. 618 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Osoby spowinowacone nie są więc objęte obowiązkiem alimentacyjnym.

Synową i zięcia łączy z rodzicem małżonka stosunek powinowactwa, który – zgodnie z tym co rozważano – nie wiąże się z obowiązkiem alimentacyjnym. Trafnie więc zauważa wnoszący skargę kasacyjną, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza synową jako powinowatą względem matki jej męża z grona osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Również przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodany do tekstu tej ustawy przez art. 13 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. Nr 219, poz. 1706), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2010 r., nie stwarza po stronie tej osoby uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego już z tego powodu, że w przepisie tym mowa o osobie spokrewnionej jako uprawnionej do świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny dostrzegł, że skarżącą i J. S. nie łączy stosunek pokrewieństwa i nie obciąża jej względem tej osoby (teściowej - matki jej męża) obowiązek alimentacyjny. Jednakże uwzględniając konstytucyjne zasady (równości, dobra rodziny i pomocy osobom niepełnosprawnym) dokonał interpretacji tych przepisów na płaszczyźnie celowościowej i systemowej dochodząc do wniosku, że osoby te stanowią rodzinę w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stąd skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Poglądu tego nie można zaakceptować. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że ustawodawca określając przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w jakimkolwiek fragmencie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie odwołał się do definicji rodziny zawartej w art. 3 pkt 16 tej ustawy. Przeciwnie, jak już zauważono, w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób precyzyjny określony został krąg osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zbędne więc były rozważania, czy skarżąca względem J. S. stanowi rodzinę w znaczeniu faktycznym przy uwzględnieniu treści art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na gruncie analizowanych przepisów brak podstaw do przyjęcia, by świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało każdemu członkowi rodziny osoby niepełnosprawnej, który faktycznie taką opiekę sprawuje. Odwoływanie się w tym zakresie do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1873/10 – Lex nr 990201 było zaś o tyle chybione, że w okolicznościach tamtej sprawy osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności i osobą sprawującą opiekę łączył stosunek pokrewieństwa. Zgodzić się należy z poglądem, że wykładnia gramatyczna, choć ważna, to nie jest jedyną prowadzącą do poszukiwania istoty regulacji zawartej w konkretnej normie prawnej. Dość często, aby prawidłowo wyłożyć określoną normę trzeba sięgać do innych metod wykładni. Określony przepis prawa funkcjonuje bowiem w systemie prawa i jego znaczenie winno być odczytywane łącznie z innymi przepisami i celami jakie ustawodawca chce osiągnąć poprzez ustanowioną regulację prawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2008 r., sygn. akt II OSK 367/08 – Lex nr 511474). Jednakże możliwość i dopuszczalność odstąpienia od wykładni językowej danego przepisu jest usprawiedliwiona wówczas, gdy analizowany przepis (norma prawna wypływająca z jego treści) budzi wątpliwości interpretacyjne, które winny być usunięte na płaszczyźnie innych metod wykładni, głównie funkcjonalnej i systemowej. Jak słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 2149/11 – nie publ. w sytuacji, gdy z woli ustawodawcy krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został wyznaczony w sposób precyzyjny, a odczytanie sensu przepisu nie nastręcza trudności interpretacyjnych, to sąd administracyjny, w drodze wykładni prokonstytucyjnej nie ma kompetencji ani do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w wyniku zabiegu interpretacyjnego nowej normy prawnej, ani do orzekania o zgodności z Konstytucją określonego rozwiązania ustawowego, polegającego na nieobjęciu zapisami ustawy innych jeszcze osób. Należy mieć na względzie, że na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008 r. nr 6, poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008 r. nr 6, poz. 109) ustawodawca dokonał zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych poszerzając krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W polskim porządku prawnym orzekanie w sprawach zgodności ustaw z Konstytucją należy do Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 pkt 1 Konstytucji). O ile więc zachodziły wątpliwości co do zgodności z Konstytucją przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu już po dokonaniu zmian w tej ustawie na skutek wspomnianych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny miał możliwość przedstawienia Trybunałowi pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że przedstawiony sposób rozumienia przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w ostatnim okresie jest utrwalony (por. wyroki z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1710/10, z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 2149/11 i z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 329/12 – http\\orzeczenia.nsa.gov.pl). Całokształt przedstawionych rozważań skłania więc do konkluzji, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów materialnoprawnych, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa.

Zgodnie z art. 188 Ppsa jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny uchylając zaskarżone orzeczenie może rozpoznać sprawę. Orzekając więc na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku i uwzględniając poczynione rozważania należy stwierdzić, że skarga nie jest uzasadniona, jako że stanowiąca przedmiot kontroli sądowej decyzja odmawiająca przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest zgodna z prawem, na które powołuje się zawarte w niej rozstrzygnięcie.

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 Ppsa uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Jednocześnie z mocy art. 207 § 2 Ppsa odstąpił od obciążenia skarżącej na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną kosztami postępowania kasacyjnego uznając, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu tego przepisu. Skarżąca pozostaje bowiem bez pracy, sprawuje przy tym opiekę nad niepełnosprawną osobą.