Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 199/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant asystentka sędziego Dominika Janicka, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2005 r. na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Ł. – J. W. P. sprawy ze skargi T. A. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1) oddala skargę; 2) przyznaje adwokat J. S., prowadzącej Indywidualną Kancelarię Adwokacką w Ł., przy ul. A 317 m 23 wynagrodzenie w kwocie 255 (dwieście pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i nakazuje wypłatę powyższej kwoty z funduszy Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił T. A. przyznania uprawnienia do w/w świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. "a" cytowanej ustawy represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Strona nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji poza teren II RP.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. A. zarzucił, że wydana decyzja jest bezduszna i niesprawiedliwa. Wskazał, że miejscowość Ż. była okupowana przez Niemców, a on jako osoba poszkodowana przez okupanta powinien otrzymać świadczenie przewidziane w przepisach ustawy.

Decyzją z dnia [...]. Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że aby spełniony został warunek deportacji w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 2 lit. "a" cytowanej ustawy, niezbędne jest wywiezienie poza terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. Oznacza to, iż zarówno praca przymusowa w miejscowości będącej dotychczasowym miejscem zamieszkania osoby poszkodowanej, jak i jej wywiezienie do miejscowości choćby znacznie oddalonej od miejsca jej dotychczasowego zamieszkania, ale położonej w granicach Rzeczypospolitej sprzed 1 września 1939 r. - nie zostały już objęte zakresem działania powyższego przepisu. Nie ma przy tym znaczenia czy miejscowość, w której wykonywana była praca przymusowa leżała na terenach Generalnej Guberni czy też terenach po 1 września 1939 r. wcielonych do III Rzeszy, jak również wiek osoby poszkodowanej w czasie podlegania represji. Organ powołał się na linię orzeczniczą sądów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 518/99 - niepubl.; wyrok NSA z dnia 29 lutego 2000 r., sygn. akt II SA/Ka 1091/98 - niepubl.; wyrok NSA z dnia 9 grudnia 1999 r. V SA 1086/99 - Lex 49292; wyrok NSA z dnia 23 marca 1999 r., SA/Rz 154/98 - niepubl.; uchwała NSA z dnia 12 października 1998 r., sygn. akt OPS 5/98). Z dokumentów przedstawionych przez stronę, zeznań przedstawionych przez stronę świadków oraz szczegółowej relacji strony z doznanych represji wynika, iż strona we wnioskowanym okresie pracowała w miejscowości Ż., a zatem na terytorium Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego T.A. zarzucił, że decyzja jest niesłuszna i krzywdząca, bowiem wysiedlenie nie nastąpiło z jego własnej woli, ale przymusowo. Zaznaczył, że są osoby wysiedlone w czasie II wojny światowej na teren Generalnej Guberni, które otrzymały uprawnienia kombatanckie.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 powołanej ustawy uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 2 ustawy), lub stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 3 ustawy). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzając kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca nie zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, jak również przepisów procedury administracyjnej, które skutkować musiałoby ich uchyleniem. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy fakt wysiedlenia i wywiezienia przez okupanta niemieckiego do pracy przymusowej z rodzinnej miejscowości w inne miejsce, ale jednak pozostające w granicach II Rzeczypospolitej, może stanowić represję w rozumieniu przepisów ustawy.

Przepis art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), stanowi, że represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki cytowanego przepisu skutkować może przyznaniem uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego przepisami ustawy. Przesłanki te muszą zostać kumulatywnie, a zatem jednocześnie musi nastąpić:

1. wywiezienie do pracy przymusowej;

2. deportacja musi trwać co najmniej sześć miesięcy;

3. deportacja musi nastąpić na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;

4. wywiezienie do pracy przymusowej musi nastąpić z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r.

W przedmiotowej sprawie nie ma wątpliwości, że skarżący spełnia pierwsze trzy przesłanki wynikające z cytowanego przepisu. Nie ma jednak również wątpliwości, że skarżący deportowany był do miejscowości Ż., która znajdowała się w granicach państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r. Słuszność ma zatem organ administracji, że brak spełnienia jednej z przesłanek otrzymania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji skutkować musi wydaniem decyzji odmownej.

Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2001 r., sygn. akt V SA 504/01 (LEX nr 84354), zgodnie z którym brak jest podstaw do uznania, że praca przymusowa obywatela polskiego w niemieckim przedsiębiorstwie, które położone było na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., lecz będącego pod okupacją III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawnia do przewidzianego w ustawie z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR świadczenia pieniężnego, jeśli osoba przymusowo zatrudniona nie była do pracy deportowana.

Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt V SA 564/01 (LEX nr 84361), gdzie stwierdzono, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia.

Inną kwestią, która, w ocenie Sądu, wymaga wyjaśnienia jest kwestia podnoszona w skardze, dotycząca uprawnień kombatanckich. Zauważyć należy, że skarżący nie ubiegał się o uprawnienia kombatanckie, które można otrzymać na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371). Organ prawidłowo zakwalifikował wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Skarżący w wyraźnie i jednoznacznie sprecyzowanym wniosku określił swe żądanie. Również złożone przez stronę dodatkowe dokumenty nie dawały podstaw do uznania, że intencją strony było otrzymania uprawnień wynikających z ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Nie ma jednak przeszkód, aby skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich.

Na koniec rozważań stwierdzić należy, że zarówno Sąd, jak również, jak wydaje się, organ administracji, nie negują ciężkich przeżyć skarżącego w okresie wojennym związanych z wyrwaniem z domu rodzinnego i zmuszaniem do ciężkiej, często tragicznej w skutkach pracy na rzecz okupanta. Jednakże, jak już wyżej wskazano, Sąd nie jest władny badać sprawy opierając się na kryteriach słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Sąd rozpoznający sprawę działa w granicach prawa, a granice te zakreślają między innymi przepisy ustawy. Mająca zastosowanie w tym przypadku ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), w sposób jednoznaczny określa przesłanki, których spełnienie daje możliwość otrzymania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Nie ma tu miejsca na swobodne uznanie organu administracji, ani wybiórcze traktowanie przepisów prawa.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd oddalił skargę.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ustawy.