Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 1560/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 30
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 75 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 16 ust. 5 i 7
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie WSA Robert Hałabis, WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Michał Fiut, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok [...] oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], o odmowie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej jako płatność ONW) na rok 2014.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Pismem z dnia 15 maja 2014 r. S. R. złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2014. We wniosku zadeklarowano działki rolne położone na działkach ewidencyjnych o numerach: [...] (pow. 39,60 ha, część działki rolnej A), [...] (pow. 63,96 ha, część dz. rolnej A), [...] (pow. 63,26 ha, dz. rolna B), [...] (pow. 54,11 ha, dz. rolna C).

Przeprowadzona kontrola administracyjna (tzw. krzyżowa) wniosku wykazała nieprawidłowość polegająca na tym, że działki rolne znajdujące się na tych samych działkach ewidencyjnych zostały zgłoszone we wniosku o przyznanie płatności na rok 2014 przez spółkę I. [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: Spółka). Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, że obydwie strony konfliktu kontroli krzyżowej wniosków o przyznanie płatności użytkowały sporne działki w różnych odstępach czasu. Notatki z interwencji policyjnych wskazują na wzajemne niszczenie upraw przez K. R. – męża a zarazem pełnomocnika wnioskodawczyni oraz pracowników Spółki, co potwierdza fakt ich użytkowania przez obydwie strony. Z dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania wynika m.in., że K. R. zawarł w marcu 2014 r. z D. R. umowę dzierżawy obejmującą sporne grunty. W ocenie organu D. R. nie będąc w posiadaniu gruntów rolnych nie mogła zawierać umów dzierżawy. W ocenie Kierownika Biura Powiatowego doszło do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na fakt bezprawnego wejścia na grunty nie będące w posiadaniu ani D. R., ani K. R., a zatem również niemożności dokonywania jakichkolwiek prac polowych na spornych działkach. W tej sytuacji organ stwierdził, że S. R. nie mogła prowadzić działalności rolniczej i utrzymywać grunty w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzegać norm przez cały rok kalendarzowy, a zatem nie spełniła przesłanek do przyznania płatności. W związku z tym zadeklarowane do płatności działki rolne A, B i C zostały w całości wykluczone.

W konsekwencji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. odmówił przyznania płatności ONW na rok 2014 oraz nałożył sankcję w wysokości 18.836,62 zł, która będzie potrącana z płatności w ciągu kolejnych trzech lat kalendarzowych.

W odwołaniu od decyzji pełnomocnik S. R. podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania poprzez błąd w ustaleniach faktycznych, wyrażający się w przyjęciu przez organ, że wnioskodawczyni nie posiadała i nie użytkowała gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku, w sytuacji, gdy umowa dzierżawy pomiędzy D. R. a K. R. była skutecznie zawarta, a więc wejście wnioskodawczyni na grunty nie było bezprawne. Ponadto pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez nieuwzględnienie przypadku siły wyższej w postaci bezprawnego wtargnięcia pracowników Spółki na dzierżawione grunty i dokonania zniszczenia znajdujących się na tych gruntach upraw.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] września 2015 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu

I instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy powołał się na przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 40, poz. 329, ze zm.; dalej jako: rozporządzenie w sprawie płatności ONW) i stwierdził, że podstawową zasadą przyznania płatności ONW jest utrzymywanie gruntów zgodnie z wymogami i normami, co wskazuje na faktyczne, rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym składany jest wniosek. Wnioskodawca musi zatem wykazać, że faktycznie posiada w dniu 31 maja wnioskowane grunty rolne i utrzymuje je zgodnie z wymogami oraz normami przez cały rok kalendarzowy (w tym przypadku rok 2014).

Wolą ustawodawcy jest finansowe wspieranie rolników, którzy faktycznie uprawiają grunty rolne. Ustawodawca posługuje się pojęciem posiadania w cywilnoprawnym znaczeniu, rozróżniając posiadanie samoistne i zależne. Ewentualne spory związane z przysługującym wnioskodawcy prawem do gruntu maja charakter cywilnoprawny i powinny być rozstrzygane przez sądy powszechne.

Wskazując na wykryty w trakcie kontroli krzyżowej błąd, polegający na zadeklarowaniu do płatności tych samych działek przez dwa podmioty, organ odwoławczy stwierdził, iż kluczową kwestią było ustalenie, czy skarżąca była w posiadaniu w sposób trwały zgłoszonych we wniosku działek na dzień 31 maja 2014 r. oraz czy utrzymywała je zgodnie z określonymi normami przez cały rok kalendarzowy 2014.

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy podzielił ustalenia Kierownika Biura Powiatowego, że obie strony konfliktu kontroli krzyżowej użytkowały sporne działki w różnych okresach czasu, a także że wzajemnie niszczyły uprawy, co oznacza, że obie strony użytkowały sporne działki.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR powołał się na znajdujące się w materiale dowodowym orzeczenia sadów powszechnych: postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 29 maja 2014 r., nakazujące D. R. i K. R. wydanie wspomnianych wyżej działek, wpisanych we wniosku skarżącej o płatności, spółce I. [...] oraz postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia 19 grudnia 2014 r., oddalające zażalenie K. R. na ww. postanowienie.

Z powyższego wynika zdaniem organu, że skarżąca na dzień 31 maja 2014 r. nie była posiadaczem działek określonych we wniosku, przez co nie spełniała jednej z przesłanek do przyznania płatności. Organ uznał również, że D. R. bezskutecznie wypowiedziała umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartą ze spółką I. [...]. Skoro tak, nie będąc w posiadaniu ww. gruntów rolnych, nie mogła już od 2014 r., kiedy to złożyła wniosek do Sądu Rejonowego o wydanie nieruchomości, zawierać żadnych umów dzierżawy w związku z brakiem posiadania tych nieruchomości. Pomimo tego w marcu 2014 r. zawarła umowę dzierżawy z K. R.

Organ odwoławczy dokonał również oceny zaistniałej w sprawie sytuacji z punktu widzenia przesłanki stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności. W tym kontekście organ stwierdził, że D. R. bezskutecznie próbowała wprowadzić w posiadanie spornych działek, objętych wnioskiem o płatność, K. R. w okresie między 11 kwietnia a 29 maja 2014 r., co wynika z ww. postanowień Sądu Rejonowego. Przesłanką do stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków jest umowa zawarta między D. R. a K. R. z dnia 28 marca 2014 r. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje na fakt bezprawnego wejścia na grunty nie będące w posiadaniu D. R., jak również nie będące w posiadaniu K. R., a zatem również niemożności dokonywania jakichkolwiek prac polowych na spornych działkach. W tej sytuacji organ uznał, że S. R. nie mogła prowadzić działalności rolniczej i utrzymywać grunty w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzegać wymogów przez cały rok kalendarzowy. W związku z powyższym zadeklarowane do płatności działki rolne oznaczone literami A, B i C zostały w całości wykluczone z wniosku skarżącej o przyznanie płatności na rok 2014.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że różnica między powierzchnią działek deklarowanych we wniosku (220,93 ha) a powierzchnią działek stwierdzonych w trakcie kontroli (0 ha) wyniosła 100%. W tej sytuacji, zgodnie z art. 16 ust. 5 i 7 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r., skoro różnica między powierzchnią obszaru zadeklarowanego i stwierdzonego przekracza 50% rolnika wyklucza się z otrzymywania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym a zatwierdzonym. Kwota ta zostaje odliczona od płatności w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych. W tej sytuacji odmówiono skarżącej jednolitej płatności obszarowej oraz nałożono sankcję.

Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że kluczowy w sprawie jest element faktycznego władztwa nad rzeczą. Odwołując się do poglądów orzecznictwa wyjaśnił, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony. Warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie gruntów w znaczeniu ich rolniczego użytkowania przez cały rok kalendarzowy, obejmującego nie tylko dokonanie zasiewów, ale także wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych, utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej, w tym także nawożenia, zbierania plonów czy decydowania o innym przeznaczeniu. Z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżąca nie władała w pełni spornymi działkami w wymaganym okresie, tj. przez cały rok kalendarzowy 2014. Organ wskazał na dołączony do odwołania wyrok Sądu Rejonowego z 26 czerwca 2015 r., w którym Sąd nakazał pozwanej Spółce I. [...] wydanie powodowi D. R. spornych nieruchomości, objętych wnioskiem skarżącej o płatność. Jak wynika z sentencji wyroku, sporne działku w roku 2014 były w posiadaniu Spółki, co wyklucza możliwość jednoczesnego posiadania tych działek przez S. R. Bezcelowym byłoby składanie pozwu o wydanie nieruchomości, jeżeli nieruchomość ta byłaby we władaniu osoby składającej pozew.

W skardze do sądu administracyjnego pełnomocnik S. R. zarzucił organowi wadliwe ustalenia faktyczne i błędną ocenę materiału dowodowego w kwestii posiadania przez skarżącą działek objętych wnioskiem na dzień 31 maja 2014 r. oraz utrzymywania tych działek w dobrej kulturze rolnej i przestrzegania norm i wymogów przez cały rok 2014.

Pełnomocnik zarzucił również naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy w sprawie zaszła okoliczność w postaci bezprawnego wtargnięcia pracowników spółki B. na dzierżawione grunty i dokonania zniszczenia znajdujących się na tych gruntach upraw, którą uznać należy za "okoliczność nadzwyczajną" w rozumieniu w/w przepisu, przez zaistnienie której wnioskodawczyni zachowuje prawo do pomocy. W skardze zarzucono również naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego niniejszej sprawy, przejawiające się poprzez całkowite nieodniesienie się do jednego z zarzutów zawartych w odwołaniu, to jest przepisu art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009.

W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że sporne grunty, będące własnością D. R., były w posiadaniu spółki B., na podstawie kolejno zawieranych między nimi umów dzierżawy. Spółka nie uiszczała na rzecz właścicielki czynszu dzierżawnego, w wyniku czego w 2013 r. wystąpiła ona do sądu o jego zapłatę, a czynsz został zasądzony prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z 17.11.2014 r. W 2013 r. D. R. złożyła Spółce oświadczenie o wypowiedzeniu umowy dzierżawy ze względu na niepłacenie czynszu, a następnie wystąpiła do Sądu Rejonowego w [...] z pozwem o wydanie nieruchomości (sprawa zakończyła się prawomocnym wyrokiem nakazującym wydanie nieruchomości).

Wbrew ustaleniom organu, to nie pod koniec maja i na początku kwietnia 2014 r. grunty nie znajdowały się w posiadaniu Spółki, lecz skarżącej, która na początku 2014 r. dokonała tam zasiewów, w wyniku którego na przedmiotowych gruntach wyrosło zboże.

W dniu 29.05.2014 r. spółka uzyskała postanowienie o zabezpieczeniu, nakazujące wydanie tych nieruchomości przez K. R., jednakże dopiero po jego wydaniu i doręczeniu stronom, a więc już w czerwcu 2014 r. pracownicy Spółki całkowicie zniszczyli dokonane przez skarżącą i jej męża uprawy, zasiewając te grunty ponownie. Z zeznań świadków wynika również fakt, że zasiane przez K. R. zboże w czerwcu 2014 r. było gęste i wysokie, a co za tym idzie, uprawa prowadzona była przez niego zgodnie ze sztuką.

Nie wiadomo zatem skąd wywodzi organ administracji twierdzenie, że w dniu 31 maja 2014 r. wnioskodawczyni nie była w posiadaniu tych gruntów, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika coś zgoła innego.

Błędne jest również ustalenie organu, iż D. R. bezskutecznie wypowiedziała umowę dzierżawy gospodarstwa zawartą ze spółką B. Twierdzenie to jest sprzeczne z treścią prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z 26.06.2015 r., w którym Sąd uwzględnił w całości powództwo D. R. i nakazał Spółce wydanie gospodarstwa rolnego, obejmującego m.in. sporne działki. Gdyby faktycznie wypowiedzenie spółce B. umowy było bezskuteczne, Sąd Rejonowy w powyższej sprawie oddaliłby powództwo. Fakt, że sąd uwzględnił w tym zakresie powództwo, nie może świadczyć o tym, że przez cały czas trwania w/w procesu cywilnego, grunty były w posiadaniu Spółki. Były one w jej posiadaniu faktycznym władaniu) w dniu składania pozwu - do momentu dokonania przez spółkę zbiorów w 2013 r., a także od czerwca 2014 r.- kiedy to spółka dokonała zniszczeń zboża zasianego przez pełnomocnika skarżącej – jej męża. Było to jednak tzw. posiadanie bezumowne. Skoro umowa dzierżawy była Spółce skutecznie wypowiedziana, D. R. mogła zawrzeć kolejną umowę dzierżawy z dowolnie wybraną osobą.

W konsekwencji błędna jest również ocena, że materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje na bezprawne wejście na grunty nie będące w posiadaniu D. R., jak również nie będące w posiadaniu K. R. Skoro bowiem D. R. skutecznie wypowiedziała umowę dzierżawy ze Spółką, umowę dzierżawy zawartą z K. R. w dniu 28.03.2014 r. również uznać należy za skuteczną, a co za tym idzie skarżąca na dzień 31.05.2014 r. była posiadaczką przedmiotowych gruntów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26.01.2007 o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Przejściowe trudności z przeprowadzaniem prac polowych na wskazanych gruntach wynikały jedynie z bezprawnych działań poprzedniego dzierżawcy. Powołując się na poglądy orzecznictwa, pełnomocnik podniósł, że producent rolny jest posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, nie dysponując nawet żadnym tytułem prawnym do posiadanej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi uzasadniającymi jej uchylenie (stwierdzenie nieważności).

Z punktu widzenia ram prawnych zaskarżonej decyzji kluczowe znaczenie ma treść § 2 wspomnianego wyżej rozporządzenia w sprawie płatności ONW, formułującego podstawowe przesłanki przyznania tej formy pomocy finansowej dla rolników. Z treści tego przepisu wynika, że podstawowymi przesłankami przyznania płatności są: posiadanie działek rolnych (o powierzchni co najmniej 1 ha i nie więcej niż 300 ha) w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; nadanie rolnikowi numeru identyfikacyjnego w systemie ewidencji producentów rolnych; przestrzeganie wymogów i norm określonych w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Istota sporu w badanej sprawie koncentruje się wokół oceny przesłanek posiadania przez skarżącą gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku oraz utrzymywania ich zgodnie z wymogami i normami przez cały rok kalendarzowy.

Na temat pojęcia posiadania gruntów rolnych w rozumieniu przepisów o płatnościach istnieje już ugruntowana linia orzecznicza. Wynika z niej, że pojęcie posiadania nie jest odrębnie zdefiniowane w przepisach o płatnościach, należy więc odwoływać się do regulacji tej instytucji w podstawowym akcie prawnym, jakim jest Kodeks cywilny (art. 336-352). Kodeks rozróżnia różne pojęcia posiadania (samoistne, niesamoistne, w dobrej lub złej wierze). Stosowanie cywilistycznego pojęcia posiadania musi uwzględniać istotę regulacji prawnych w dziedzinie płatności rolnych, których podstawowym celem jest wspieranie podmiotów prowadzących rzeczywiście działalność rolniczą, a nie wspieranie posiadaczy gruntów rolnych, niezależnie od tego, czy grunty te wykorzystują rolniczo. Dla uzyskania płatności ONW nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, ale ponadto należy je rolniczo użytkować. Innymi słowy, posiadanie gruntów w ujęciu cywilistycznym jest niedostateczne i nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe, zaś pojęcie posiadanie na gruncie rozporządzenia w sprawie płatności ONW należy odczytywać w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. W tym stanie pojęcie posiadania gruntów rolnych, w rozumieniu tej ustawy, należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz że można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Linia orzecznicza, w której wyrażano takie stanowisko jest obszerna, nie ma sensu szczegółowego wyliczania orzeczeń w tym zakresie, tylko tytułem przykładu można wskazać: wyroki NSA z 17 stycznia 2008 r., II GSK 227/07; z 7 marca 2012 r., II GSK 87/11; z 16 maja 2012 r., II GSK 537/11; z 13 czerwca 2012 r., II GSK 734/11; z 18 lipca 2012 r., II GSK 932/11). Można dodać, że linia ta jest utrzymywana konsekwentnie – została zainicjowana jeszcze na gruncie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru ale takie same poglądy wyrażane są na gruncie mających zastosowanie w badanej sprawie przepisów ustawy z 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tj. Dz. U. z 2013 r.,poz.173 ) oraz rozporządzenia w sprawie płatności ONW.

Bardzo istotny dla badanej sprawy jest pogląd wyrażony w wyroku NSA z 4 czerwca 2009 r., II GSK 1012/08, stanowiący konsekwencję wyżej przytoczonej linii orzeczniczej. Sąd wskazał w przywołanym wyroku, że nie może być uznanym za posiadacza gospodarstwa rolnego podmiot, który utracił faktyczne władztwo nad gospodarstwem rolnym, przestał je użytkować chociażby został bezprawnie tego pozbawiony, a nowy posiadacz gruntów został uznany za posiadacza w złej wierze.

Skład orzekający w badanej sprawie w pełni podziela przytoczone poglądy orzecznictwa.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy należy stwierdzić, iż zasadne było stwierdzenie organu, że skarżąca nie spełniła podstawowych przesłanek przyznania płatności ONW w postaci posiadania gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku oraz utrzymywania ich zgodnie z wymogami i normami przez cały rok 2014. Obie te przesłanki muszą być interpretowane w ich wzajemnym związku. Nie da się zaakceptować takiej interpretacji § 2 rozporządzenia w sprawie płatności ONW, że wystarczy posiadanie gruntu w jednym dniu 31 maja danego roku, którego dotyczy wniosek o płatność. Taka wykładnia byłaby irracjonalna i przeczyłaby ratio legis całego systemu płatności rolnych, których celem jest wspieranie tych rolników, którzy realnie prowadzą działalność na zgłaszanych we wniosku o płatność gruntach. W związku z powyższym płatność ONW może uzyskać tylko ten rolnik, który posiada faktycznie grunty, użytkuje je rolniczo i utrzymuje w dobrej kulturze rolnej przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie innych sądów. W wyroku z 16 stycznia 2014 r., III SA/Po 958/13, WSA w Poznaniu trafnie wskazał, że przy ustalaniu prawa danego podmiotu do otrzymania płatności bezpośrednich na dany rok organ winien badać nie tylko stan faktyczny na dzień 31 maja tego roku, ale generalnie ustalać, kto utrzymywał grunty, zgodnie z normami i przestrzegał wymogów, przez cały rok kalendarzowy, w którym złożono wniosek. Pomoc ta może być udzielona jedynie tym rolnikom, którzy samodzielnie decydują o rodzaju upraw, o dokonaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów oraz utrzymują grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas. Tego rodzaju prace nie mogą mieć charakteru jedynie sporadycznego. Orzeczenia powyżej przytaczane zapadały również na tle przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ale z uwagi na przesłankę posiadania gruntów wymaganą do przyznania płatności ONW mają zastosowanie przy interpretacji przepisów rozporządzenia z 11 marca 2009 r.

W badanej sprawie okolicznością niesporną jest, że grunty zgłoszone przez skarżącą do płatności ONW są przedmiotem złożonego, wieloaspektowego i wielopodmiotowego sporu prawnego pomiędzy właścicielką gruntów – D. R., skarżącą i jej mężem, jako dzierżawcami, z jednej strony oraz spółką I. [...] sp. z o.o., z drugiej.

Sam spór co do praw do działki nie byłby istotny w sprawie, bowiem kluczowe z punktu widzenia przyznania płatności jest faktyczne posiadanie i użytkowanie gruntów rolnych oraz utrzymywanie ich zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, nie zaś kwestia praw do tych gruntów. Jednakże w warunkach badanej sprawy spór prawny wiązał się z podejmowanie faktycznych działań przez strony rzutujących w sposób kluczowy na ocenę posiadania i użytkowania gruntów przez skarżącą.

Wbrew argumentom skarżącej, zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że nie spełniła ona przesłanki posiadania, użytkowania i utrzymywania gruntów rolnych zgodnie z wymogami i normami przez cały rok 2014. Takie konkluzje wynikają również z oświadczeń samej skarżącej zawartych w pismach procesowych składanych w toku postępowań toczących się w ramach złożonego sporu prawnego co do gruntów objętych wnioskiem.

W toku postępowania przed organem I instancji przeprowadzono rozprawę administracyjna (12 lutego 2015 r.), w trakcie której przesłuchano świadków powoływanych przez obydwie strony sporu prawnego o działki. We wszystkich zeznaniach powtarza się fakt, że sporne działki były zasiewane przez męża skarżącej, jednak uprawy te były niszczone przez pracowników Spółki, którzy z kolei na zlecenie właściciela dokonywali zabiegów agrotechnicznych w tym samym miejscu (m.in. świadkowie jednolicie wspominają o talerzowaniu zboża zasianego przez męża skarżącej – zob. k. 116-12 akt adm.).

W związku z tymi działaniami podejmowane były interwencje ze strony Policji. Jak wynika z informacji z Komisariatu Policji w [...] z dnia 14 kwietnia 2015 r. (k. 285-286 akt adm.) zgłoszenia na Policję kierowane były przez obydwie strony sporu, które wzajemnie zarzucały sobie niszczenie upraw. Jak wynika z informacji – czynności kończyły się albo pouczeniem stron o przysługujących im prawach, albo umorzeniem postępowań z uwagi na brak danych uzasadniających popełnienie czynu zabronionego. Pojawia się w związku z tym pytanie – jak skarżąca może zasadnie twierdzić, że posiadała grunty i utrzymywała je zgodnie z wymogami i normami, skoro zasiewy były niszczone wzajemnie przez strony sporu cywilnego.

W aktach sprawy (k. 193-196) znajduje się pismo procesowe z 17 marca 2015 r., stanowiące odpowiedź pełnomocnika skarżącej i jej męża na pozew Spółki o naruszenie posiadania (sprawa o sygn. akt [...], tocząca się przed Sądem Rejonowym w [...]). W treści pisma pełnomocnik podniósł, że prezes Spółki w czerwcu 2014 r. zniszczył zasiane przez męża skarżącej zboże, "czym w istocie wyzbył" go z posiadania spornych gruntów. Pełnomocnik wyraźnie stwierdził, że mąż skarżącej "nie jest od kilku już miesięcy w posiadaniu którejkolwiek z działek, a pozostają one w posiadaniu tylko i wyłącznie Spółki". Fakty te potwierdza reakcja pełnomocnika Spółki – w replice do odpowiedzi na pozew (pismo z 13 kwietnia 2015 r., k. 204-205 akt adm.) pełnomocnik potwierdził, że to powód, a więc Spółka jest posiadaczem ww. działek, w związku z czym zmienił treść pozwu z żądania nakazania wydania działek na zakazanie pozwanemu (mężowi skarżącej) naruszania posiadania.

W dalszej kolejności, w tym samym kontekście, należy zwrócić uwagę na fakty wynikające z dokumentów składanych przez strony wspomnianego sporu o naruszenie posiadania. Pismem z 3 kwietnia 2014 r. Spółka wystąpiła z wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia, powołując w uzasadnieniu fakt prowadzenia prac polowych przez męża skarżącej w marcu i kwietniu 2014 r. (k. 275 akt adm.). Wniosek o zabezpieczenie został oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 29 kwietnia 2014 r. (k. 240-242 akt adm.). W treści uzasadnienia Sąd stwierdził, że "o ile wiarygodne są twierdzenia strony powodowej o posiadaniu przez spółkę nieruchomości wymienionych w pozwie, to fakt naruszenia tego posiadania, w zakresie objętym powództwem budzi wątpliwości". W dalszej części akt administracyjnych znajduje się postanowienie tego samego Sądu z dnia 29 maja 2014 r. (k. 475), w którym Sąd zdecydował się udzielić zabezpieczenia roszczeniu powoda (Spółki) o przywrócenie posiadania w ten sposób, że nakazał pozwanemu (mężowi skarżącej) wydanie działek oznaczonych numerami [...],[...],[...] i [...], objętych wnioskiem o płatności w badanej sprawie. Zażalenie pozwanego na ww. postanowienie zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z dnia 19 grudnia 2014 r.

Istotny dla niniejszej sprawy jest również wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia 26 czerwca 2015 r., w sprawie o sygn. akt [...], z powództwa D. R. przeciwko spółce B., w którym Sąd nakazał Spółce wydania powodowi nieruchomości rolnej, obejmującej m.in. działki wskazane we wniosku skarżącej o płatność bezpośrednią. Należy w związku z tym zauważyć, że treść wyroku wskazuje na posiadanie nieruchomości przez Spółkę, nie zaś przez skarżącą i jej męża. Tylko w tej sytuacji nakaz wydania nieruchomości miałby rację bytu.

Powyższe fakty, wynikające z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wskazują, że skarżąca nie posiadała spornych działek, nie użytkowała ich i nie utrzymywała zgodnie z normami przez cały rok 2014, co jest warunkiem przyznania płatności ONW. Posiadanie skarżącej (i jej męża) miało charakter przejściowy. Niewątpliwie mąż skarżącej dokonał wiosną 2014 r. zabiegów agrotechnicznych na spornych działkach, efekty tych zabiegów zostały jednak zniszczone przez pracowników Spółki. W sprawie o naruszenie posiadania toczącej się przed sądem cywilnym sama strona pozwana, czyli skarżąca i jej mąż, oświadczyli, że w czerwcu 2014 r. zostali wyzuci z posiadania, na skutek bezprawnych ich zdaniem działań Spółki.

Nie jest rolą organów orzekających o płatnościach, ani sądu administracyjnego kontrolującego legalność decyzji w tym przedmiocie, rozstrzyganie sporów cywilnych, których stronami jest skarżąca i jej mąż. Istotne jest jedynie to, że w świetle przedstawionych faktów, nie można uznać, aby skarżąca posiadała sporne grunty, użytkowała je rolniczo i utrzymywała zgodnie z wymogami i normami przez cały 2014 rok. Przejściowy stan posiadania, wykonanie zabiegów agrotechnicznych, które zostały następnie zniszczone, nie stanowi spełnienia przesłanek przyznania płatności w rozumieniu § 2 rozporządzenia w sprawie płatności ONW. Byłoby to sprzeczne z zasadniczą ideą całego systemu płatności rolnych, jaką jest wspieranie rolników rzeczywiście użytkujących grunty rolne zgłoszone do płatności.

Konkluzje organu w tym zakresie są prawidłowe. Niezasadne natomiast w ocenie Sądu jest odwoływanie się przez organ do przesłanki sztucznego stworzenia warunków w celu uzyskania płatności (art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003; Dz. Urz. UE, seria L, nr 30, s. 16, ze zm.). W wywodach uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ wskazał, że przypadek, w którym może zachodzić podejrzenie stworzenia sztucznych warunków obejmuje sytuacje, w których wnioskodawca dokonuje samowolnego objęcia w posiadanie gruntów (bezprawnego wtargnięcia na grunty) tuż przed datą 31 maja. W badanej sprawie skarżącej nie można zarzucić takich działań. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na przyjęcie, że skarżąca (lub jej mąż) celowo, świadomi bezprawności swoich działań, wtargnęli na grunty objęte wnioskiem o płatność, aby sztucznie stworzyć pozory spełnienia przesłanki posiadania gruntów rolnych. Działania skarżącej i jej męża były związane ze skomplikowanym i wielopodmiotowym sporem prawnym i wynikały z przeświadczenia o możliwości dysponowania gruntami na cele prowadzenia działalności rolniczej. Rozstrzyganie, czy skarżąca i jej mąż mieli podstawy prawne do korzystania z gruntów rolnych jest ambiwalentne z punktu widzenia niniejszej sprawy. Skarżąca mogłaby ubiegać się o płatność nawet w sytuacji, gdyby w pełni świadoma bezprawności swoich działań posiadała (w złej wierze) i użytkowała grunty rolne, utrzymując je zgodnie z normami i wymogami przez cały 2014 rok. Istotne dla sprawy jest jedynie to, że skarżąca warunków posiadania, użytkowania i utrzymywania gruntów nie spełniła, gdyż została wyzuta z posiadania, a zasiewy dokonane przez jej męża zostały zniszczone przez drugą stronę sporu cywilnego dotyczącego prawa do korzystania z gruntów.

Powyższy błąd organu nie miał żadnego wpływu na treść decyzji, bowiem w pozostałej części uzasadnienia organ prawidłowo skupił się na kluczowych przesłankach posiadania gruntów i utrzymywania ich zgodnie z normami.

Wobec prawidłowych ustaleń organu w kwestii niespełnienia podstawowych przesłanek przyznania płatności, nie ma podstaw do kwestionowania rozstrzygnięć stanowiących konsekwencje tych ustaleń. Organ prawidłowo zastosował art. 16 ust. 5 i 7 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 (z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich; Dz. Urz. UE, seria L, nr 25, s. 8, ze zm.) i zgodnie z prawem odmówił przyznania płatności oraz zastosował sankcję.

Należy zauważyć na marginesie, że rozporządzenie nr 65/2011 zostało wprawdzie uchylone (rozporządzeniem delegowanym Komisji nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności; Dz. Urz. UE, seria L, nr 181, s. 48), jednakże zgodnie z regulacjami przejściowymi, do wniosków o płatność na rok 2014 znajdują zastosowanie przepisy rozporządzenia nr 65/2011 (art. 43 rozporządzenia nr 640/2014).

Podniesione w skardze zarzuty nie zasługują w ocenie sądu na uwzględnienie.

W ocenie Sądu organ nie dopuścił się błędów w ustaleniach faktycznych i prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Jeszcze raz trzeba podkreślić, że przejściowy stan posiadania gruntów rolnych objętych wnioskiem o płatność przez skarżącą i jej męża, a także wykonanie zabiegów agrotechnicznych, nie dają podstawy do przyznania płatności, bowiem nie został spełniony warunek utrzymywania gruntów rolnych zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy. Nie można racjonalnie przyjąć, aby na gruncie § 2 rozporządzenia w sprawie płatności ONW przejściowy stan posiadania wystarczył dla przyznania płatności, która wszak ma stanowić wsparcie dla rolnika faktycznie użytkującego rolniczo działki przez cały rok, na który wsparcie finansowe jest udzielane.

Nie może również zostać uwzględniony zarzut niezastosowania przez organ art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009. Przepis ten odnosi się do przesłanki siły wyższej, która uniemożliwiła rolnikowi wypełnienie zobowiązań. Wystąpienie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009, pozwala rolnikowi zachować prawo do pomocy. Pozbawienie władania gruntami rolnymi przez osobę trzecią może stanowić potencjalnie przypadek siły wyższej w rozumieniu tego przepisu, przy założeniu jednak, że działania te miały charakter bezprawny. Analizowanie w tym kontekście działań podejmowanych przez strony sporu cywilnego (w tym skarżącą i jej męża oraz Spółkę) jest jednak bezcelowe, z uwagi na fakt, że powołanie się na przypadek siły wyższej wymaga dopełnienia formalności w postaci zgłoszenia organowi orzekającemu w sprawach przyznania płatności, na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość. Nawet gdyby przyjąć, że działania Spółki miały charakter bezprawnego wyzucia skarżącej z posiadania nieruchomości objętej wnioskiem, powołanie się na przesłankę siły wyższej byłoby i tak niemożliwe, z uwagi na to, że skarżąca nie dopełniła wspomnianego wymogu formalnego.

Zasadnie wprawdzie pełnomocnik skarżącej zauważa, że zarzut niezastosowania art. 75 rozporządzenia nr 1122/2009 był powoływany w odwołaniu i organ odwoławczy powinien był odnieść się do tego argumentu. Należy jednak stwierdzić, że błąd organu nie miał żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem przesłanka siły wyższej nie mogła być powołana w badanej sprawie.

Niezależnie od zarzutów skargi Sąd nie znalazł żadnych innych podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.).