Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2671/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Sędziowie asesor WSA Konrad Aromiński (sprawozdawca), sędzia WSA Włodzimierz Gurba, Protokolant sekretarz sądowy Grażyna Wojda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2020 r. sprawy ze skargi S. T. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty i zwrotu nadpłaty z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy rozliczeniowe od stycznia 2012 r. do lutego 2015 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] października 2018 r. nr [...], 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz S. T. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

S. T., (dalej: "Strona", lub "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") z dnia [...] września 2019 r. w utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON") z dnia [...] października 2018 r. umarzającą postępowanie w sprawie z wniosku Skarżącego z dnia 21 marca 2017 r. o stwierdzenie oraz zwrot nadpłaty z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "PFRON") za okres od stycznia 2012 r. do lutego 2015 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Z akt sprawy wynika, że Skarżący złożył wniosek z 8 lutego 2017 r. o stwierdzenie i zwrot nadpłaty za okres od stycznia 2012 r. do lutego 2015 r.

Wniosek Skarżącego wszczął postępowanie, które zakończyło się ostateczną decyzją Prezesa Zarządu PFRON z [...] grudnia 2017 r. odmawiającą stwierdzenia i zwrotu nadpłaty za ww. okres.

W piśmie z 6 lipca 2017 r., Skarżący przywołując pismo Prezesa Zarządu PFRON ([...]), udzielił stosownych wyjaśnień in dołączył do wniosku skorygowane deklaracje ZUS DRA. Jednocześnie, mając na uwadze złożone wyjaśnienia wskazał, że domaga się zwrotu nadpłaty wraz z odsetkami od daty pierwszego wniosku.

Prezesa Zarządu PFRON uznając powyższe pismo za kolejny wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty, wszczynający postępowanie w sprawie, zakończył je wydaniem decyzji z [...] czerwca 2017 r. odmawiającej stwierdzenia i zwrotu nadpłaty za okres od stycznia 2012 r. do lutego 2015 r.

Po rozpatrzeniu odwołania, Minister, decyzją z [...] lipca 2018 r. uchylił rozstrzygnięcie Prezesa Zarządu PFRON i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Minister wskazał, że złożenie powtórnego wniosku o tej samej treści, gdy jest już prowadzone odrębne postępowanie wszczęte z tej samej przyczyny, nie uzasadnia merytorycznego rozpatrzenia kolejnego wniosku.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zarządu PFRON decyzją z [...] października 2018 r. umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie stwierdzenia oraz zwrotu nadpłaty z tytułu wpłat na PFRON za okres od stycznia 2012 r. do lutego 2015 r. wszczęte wnioskiem Skarżącego z 21 marca 2017 r.

Prezes Zarządu PFRON argumentował, że wszczęte na podstawie wcześniejszego wniosku o tożsamej treści postępowanie administracyjne zostało zakończone ostateczną i prawomocną decyzją.

Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 208 § 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800; dalej: "O.p.") przez umorzenie postępowania, pomimo, że nie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania,

- art. 253 § 1 O.p., przez nieuchylenie decyzji ostatecznej Prezesa Zarządu PFRON z [...] grudnia 2017 r., podczas gdy zmieniły się okoliczności sprawy, wskutek przeprowadzonych postępowań odwoławczych.

Minister utrzymując w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON, wskazał, że postępowanie wszczęte wcześniejszym wnioskiem Skarżącego o tożsamej treści zostało prawomocnie i ostateczne zakończone, a tym samym brak jest jednego z elementów składających się na treść stosunku prawnego, tj. przedmiotu postępowania (sprawy). W ocenie Ministra, została zatem spełniona przesłanka uzasadniająca zastosowanie art. 208 § 1 O.p.

Zdaniem organu odwoławczego, wbrew twierdzeniom Skarżącego, postępowania odwoławcze nie miały wpływu na postępowanie wszczęte na podstawie pierwszego wniosku z 8 lutego 2017 r., które zakończyło się ostateczną i prawomocną decyzją z [...] grudnia 2017 r. Minister dodał, że w uzasadnieniach decyzji organu odwoławczego wprost wskazano, że to właśnie złożenie kolejnych wniosków o tej samej treści, gdy prowadzone jest odrębne postępowanie na podstawie pierwszego z nich, nie uzasadnia merytorycznego rozpatrzenia kolejnych wniosków. Innymi słowy wynik postępowań odwoławczych nie miał wpływu na byt prawny i sposób rozpatrzenia wniosku Skarżącego złożonego w dniu 8 lutego 2017 r.

Z tego też względu, w ocenie Ministra nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko Skarżącego, że zmieniły się okoliczności sprawy i należało uchylić na podstawie art. 253 § 1 O.p. ostateczną i prawomocną decyzję Prezesa Zarządu PFRON z [...] grudnia 2017 r. odmawiającą stwierdzenia nadpłaty z tytułu wpłat na PFRON za okres od stycznia 2012 r. do lutego 2015 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący sformułował żądanie uchylenia decyzji Ministra z dnia [...] września 2019 r. w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości. W skardze zarzucono naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art 80 K.p.a., polegające na nierozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, lecz przyjęcie z góry, że w niniejszej sprawie brak jest przedmiotu postępowania, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji Prezesa Zarządu PFRON,

2) art. 208 § 1 O.p., przez uznanie przez Prezesa Zarządu PFRON i Ministra, że niniejsze postępowanie jest bezprzedmiotowe, a w konsekwencji utrzymanie zaskarżonej decyzji Prezesa Zarządu PFRON w mocy pomimo, że nie ulega wątpliwości, że przedmiot postępowania występuje,

3) art. 12 § 1 K.p.a. i nie połączenie wniosków Skarżącego, podczas gdy, mając na uwadze zasadę szybkości i prostoty postępowania, winny one zostać połączone.

Uzasadniając skargę Skarżący podał, że Minister nie rozpatrzył całego materiału dowodowego i nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, (czego nie dokonał także poprzedzający organ administracji wydając decyzję), lecz przyjął z góry, że w niniejszej sprawie brak jest przedmiotu postępowania, a w konsekwencji utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON, podczas gdy, w niniejszej sprawie niewątpliwie przedmiot postępowania występuje i wobec tego brak jest podstaw do umorzenia postępowania.

Zdaniem Skarżącego, ze zgormadzonego materiału dowodowego wprost wynika, że na koncie Skarżącego istnieje nadpłata. Z niewiadomych natomiast przyczyn Prezes Zarządu PFRON odmówił jej stwierdzenia i zwrotu, co utrzymał w mocy Minister. Skarżący stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania. Nie można bowiem stwierdzić braku podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpoznania sprawy i wobec tego brak jest podstaw do umorzenia postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale zasadniczo z innych powodów niż w niej podniesione.

Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 133 p.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie istota sporu dotyczy zasadności umorzenia postępowania w sprawie z wniosku Skarżącego o stwierdzenie oraz zwrot nadpłaty z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za z okres od stycznia 2012 r. do lutego 2015 r.

Organy w sprawie argumentowały, że wniosek Skarżącego z 21 marca 2017 r. jest tożsamy z wcześniejszym wnioskiem z 8 lutego 2017 r., który wszczął postępowanie w tym przedmiocie i zakończył się ostateczną decyzją Prezesa Zarządu PFRON z [...] grudnia 2017 r. Z uwagi na fakt, że postępowanie wszczęte wcześniejszym wnioskiem, o tożsamej treści, zostało ostatecznie zakończone, brak jest możliwości rozpoznania kolejnego wniosku z 21 marca 2017 r.

Z kolei, zdaniem Skarżącego, postępowanie nie jest bezprzedmiotowe, bowiem niewątpliwe na koncie Skarżącego istnieje nadpłata, a Prezes Zarządu PFRON z niewiadomych przyczyn odmówił jej stwierdzenia.

Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, że sprawa zawisła przed tutejszym Sądem dotyczy pisma Skarżącego z 21 marca 2017 r., które to pismo organy potraktowały jako kolejny wniosek Skarżącego o stwierdzenie i zwrot nadpłaty z tytułu wpłat na PFRON za okres od stycznia 2012 r. do lutego 2015 r.

Jednakże pierwotny wniosek w powyższym zakresie Skarżący złożył pismem z 8 lutego 2017 r. i co do tego wniosku Prezes Zarządu PFRON prowadził postępowanie zakończone decyzją z [...] grudnia 2017 r. odmawiającą stwierdzenia i zwrotu nadpłaty.

W toku tego postępowania Prezes Zarządu PFRON kilkukrotnie wzywał Skarżącego do nadesłania stosownych dokumentów, złożenia wyjaśnień. Na powyższe wezwania Skarżący pisemnie odpowiadał.

W ocenie Sądu taki właśnie charakter ma pismo Skarżącego z 21 marca 2017 r. Jest to odpowiedź na wezwanie organu skierowane do Skarżącego w ramach toczącego się postępowania z wniosku z 8 lutego 2017 r., a nie kolejny wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty za ten sam okres.

W piśmie tym Skarżący wyraźnie wskazuje, że stanowi ono odpowiedź na pismo organu przywołując również numer tego pisma. W treści pisma Skarżący udziela wyjaśnień na wezwanie organu oraz załącza do tego pisma skorygowane deklaracje ZUS DRA.

W ocenie Sądu, nie sposób potraktować pisma Skarżącego z 21 marca 2017 r. jako kolejnego wniosku o stwierdzenie i zwrot nadpłaty. Nie zmienia tego zawarte w piśmie ponowne żądanie jej zwrotu. Niewątpliwe jest to pismo we wszczętej już sprawie z wniosku z 8 lutego 2017 r. Tym samym, pismo to nie wszczynało kolejnego postępowania w sprawie. Nie było podstaw więc również podstawy do wydawania przez organy jakichkolwiek decyzji odnośnie do tego pisma. Pismo to należało jedynie włączyć do akt sprawy dotyczącej pierwotnego wniosku (z 8 lutego 2017 r.) i na tym poprzestać. Przy czym, jak wynika z decyzji Prezesa Zarządu PFRON z [...] grudnia 2017 r., pismo to w istocie stanowiło materiał dowodowy w sprawie z wniosku z 8 lutego 2017 r., bowiem w decyzji organ powołuje się na to pismo oraz wyjaśnienia Skarżącego. Tym bardziej niezrozumiałym jest potraktowanie tego pisma jako kolejnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty.

Jednocześnie, w sytuacji, w której Prezes Zarządu PFRON każde kolejne pismo Skarżącego, w sprawie wszczętej wnioskiem z 8 lutego 2017 r., traktował jako kolejny wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty za ten sam okres (pierwotnie odmawiał stwierdzenia nadpłaty a następnie umarzał te postępowania jako bezprzedmiotowe), doszło do chaosu, w natłoku którego została wydana decyzja merytoryczna Prezesa Zarządu PFRON z [...] grudnia 2017 r. odmawiająca stwierdzenia i zwrotu nadpłaty za sporny okres.

Z tego pewnie względu Skarżący również w niniejszym postępowaniu podnosi zarzuty merytoryczne wskazując na zasadność jego żądania z dnia 8 lutego 2017 r.

Przy czym na gruncie niniejszego postępowania, dotyczącego pisma Skarżącego z 21 marca 2017 r., zarzuty te nie mogą przynieść oczekiwanego przez Skarżącego skutku. Sąd jest bowiem związany, na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim aktów administracyjnych. Zatem kwestie dotyczące zasadności stwierdzenia i zwrotu nadpłaty z tytułu wpłat na PFRON za okres od stycznia 2012 r. do lutego 2015 r., mogą być podnoszone jedynie w ramach środków prawnych, w tym nadzwyczajnych, skierowanych do decyzji Prezesa Zarządu PFRON z [...] grudnia 2017 r. odmawiającej stwierdzenia i zwrotu nadpłaty za ww. okres.

Pokreślić należy, że przepis art. 165 § 1 O.p. musi być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej, ale i normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego. Zatem to przepisy prawa materialnego decydują o tym, czy postępowanie administracyjne może zostać wszczęte z urzędu lub na wniosek strony.

Podsumowując, zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Prezesa Zarządu PFRON zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 120, art. 165 § 1 i § 3 oraz art. 208 § 1 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, ze zm.), w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, pismo Skarżącego z 21 marca 2017 r. nie było bowiem pismem wszczynającym postępowania w sprawie i nie było w tym zakresie podstawy do wydania jakiejkolwiek decyzji. W ocenie Sądu sprawa została ostatecznie rozstrzygnięta zaś kolejne wnioski w tej samej sprawie są jedynie napędzaniem zbędnej i kosztownej biurokracji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. art. 135 p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu PFRON z [...] października 2018 r.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Koszty te stanowiły w sprawie wpis sądowy w wysokości 200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.