Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 1232/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6175 Rzecznicy patentowi
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Krajowa Rada Rzeczników Patentowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 5 par. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 marca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2697/12 w sprawie ze skargi Z. B. na uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu kwalifikacyjnego na rzecznika patentowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2697/12, odrzucił skargę Z. B. na uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu kwalifikacyjnego na rzecznika patentowego.

Postanowienie zapadło na tle następującego stanu sprawy:

W lipcu 2012 r. Z. B. przystąpił do pisemnego egzaminu kwalifikacyjnego na rzecznika patentowego. Po przeprowadzeniu egzaminu, jak ustaliła Komisja Egzaminacyjna uchwałą z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] Z. B. złożył egzamin kwalifikacyjny na rzecznika patentowego z wynikiem negatywnym, gdyż nie uzyskał pozytywnej oceny z części pisemnych: technicznej oraz prawnej egzaminu. Od powyższej uchwały Z. B. na podstawie art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (t.j.: Dz. U. z 2011 r., Nr 155, poz. 925) złożył odwołanie do Krajowej Rady Rzeczników Patentowych, która uchwałą z dnia [...] września 2012 r. nr [...] uchyliła zaskarżoną uchwałę i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania.

Z. B. wniósł skargę na uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), jak wskazano na wstępie skargę tę odrzucił. Jak uzasadnił, skarga podlega odrzuceniu, gdyż zaskarżona uchwała Krajowej Rady Rzeczników Patentowych nie mieści się w katalogu rozstrzygnięć wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 8 p.p.s.a. podlegających kognicji sądów administracyjnych. Zdaniem Sądu I instancji uchwała Krajowej Rady Rzeczników Patentowych nie jest aktem administracyjnym lub czynnością z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Krajowa Rada Rzeczników Patentowych nie stanowi organu administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. przez które rozumie się ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2 k.p.a., tj. inne organy administracji państwowej lub podmioty, gdy są powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnych.

W ocenie Sądu I instancji akty podejmowane przez Krajową Radę Rzeczników Patentowych stanowiącą organ samorządu zawodowego rzeczników patentowych i inne organy tego samorządu, a dotyczące jej członków podlegają kognicji sądów administracyjnych, gdy ustawa regulująca zasady i warunki wykonywania zawodu rzecznika patentowego oraz organizację i zakres działania samorządu rzeczników patentowych wprost przewiduje taką możliwość. Jak zaznaczył Sąd I instancji taką ustawą jest ustawa z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz.U. z 2011 r. nr 155, poz. 925) w której zostały wskazane rodzaje spraw, które mogą się zakończyć wniesieniem skargi do sądu administracyjnego, np. art. 21 ust. 3 dotyczący zwolnienia od odbycia aplikacji rzecznikowskiej, art. 25 ust. 1 dotyczący wpisu, odmowy wpisu na listę rzeczników patentowych i w sprawie skreślenia z tej listy, a także art. 37 dotyczący skreślenia aplikanta z listy aplikantów. Jednak wśród aktów podlegających sądowoadministracyjnej kontroli - w ustawie o rzecznikach patentowych nie została wymieniona uchwała Krajowej Rady Rzeczników Patentowych podejmowana na skutek odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej stwierdzającej wynik egzaminu konkursowego i egzaminu kwalifikacyjnego (por. art. 33 ust. 6 ustawy o rzecznikach patentowych). Innymi słowy żaden przepis powołanej ustawy nie stanowi, by na rzeczoną uchwałę służyła skarga do sądu administracyjnego.

Od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Z. B. wniósł skargę kasacyjną, w której zarzucił:

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, tj. odrzucenie skargi na podstawie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w którym Sąd stwierdził, że skarga podlega odrzuceniu jeżeli skarga jest niedopuszczalna z innych przyczyn gdyż w ocenie Sądu I instancji wymieniona ustawa ani żaden inny przepis szczególny nie przewidują możliwości wniesienia skargi poprzez brak odniesienia się do przepisu wyższej rangi, tj. art. 45 Konstytucji pomimo, iż tego domagał się skarżący, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie art. 45 ust.1 Konstytucji poprzez pozbawienie skarżącego prawa do bezpośredniego zastosowania wymienionego przepisu Konstytucji, tj. zapewnienia każdemu prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd w związku z okolicznością, że sposób zaskarżenia od wyników egzaminu rzecznikowskiego nie został przewidziany w ustawie z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych oraz żadnej innej ustawie czy akcie prawnym powszechnie obowiązującego prawa, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że uchwała Krajowej Rady Rzeczników Patentowych nie mieści się w kategorii aktów administracyjnych podlegających zaskarżeniu a KRRP nie jest organem władzy publicznej lub innym podmiotem powołanym z mocy ustawy, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Z. B. podniósł, że Krajowa Rada Rzeczników Patentowych jest nie tylko organem samorządu zawodowego ale w zakresie sprawy zaskarżonej do Sądu I instancji wypełnia również przesłanki organu władzy publicznej lub innego podmiotu, który jest z mocy prawa powołany do załatwienia spraw indywidualnych. Skarżący podkreślił, że uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych w sprawie wyniku egzaminu należy traktować jak decyzję administracyjną organu kolegialnego, który w ten sposób rozstrzyga sprawę w całości lub w części lub w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji. W rozpoznawanej sprawie uchwała jest oparta na przepisie ustawy o rzecznikach patentowych i wobec tego powinna posiadać wszystkie cechy aktu administracyjnego w indywidualnej i konkretnej sprawie. Skarżący podkreślił, że gdyby traktować uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych jedynie jako uchwałę samorządu zawodowego - to uchwała ta nie powinna odnosić skutku wobec skarżącego, gdyż nie jest on członkiem samorządu zawodowego – Polskiej Izby Rzeczników Patentowych - z uwagi na okoliczność, że został skreślony z listy aplikantów po ukończeniu aplikacji rzecznikowskiej.

Z wymienionych powodów Z. B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zasługujący na aprobatę, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym składzie orzekającym, jest zarzut naruszenia art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że uchwała Krajowej Rady Rzeczników Patentowych nie mieści się w kategorii aktów administracyjnych podlegających zaskarżeniu do sądu administracyjnego a KRRP nie jest organem władzy publicznej lub innym podmiotem powołanym z mocy ustawy, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy. Jak stanowi art. 3 § 2 kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1) decyzje administracyjne;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;

4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;

5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;

6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;

8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a.

Natomiast zgodnie z art. 3 § 3 sądy administracyjne orzekają także w sprawach w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.

Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) stanowi, że: "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd." Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (t.j.: Dz. U. z 2011 r., Nr 155, poz. 925; dalej u.rz.p.) zawód rzecznika patentowego jest zawodem zaufania społecznego. Prawo wykonywania zawodu rzecznika patentowego powstaje po złożeniu ślubowania, z dniem dokonania wpisu na listę rzeczników patentowych (art. 18 ust. 1 u.r.p.). Listę tę prowadzi Urząd Patentowy, a wpisu na listę dokonuje się na wniosek zainteresowanego (art. 18 ust. 2 i 4 u.rz.p.). Art. 19 ust. 1 u.rz.p. precyzuje warunki jakie musi spełnić osoba ubiegająca się o wpis na listę rzeczników patentowych, tj. musi: 1) posiadać obywatelstwo państwa członkowskiego; 2) mieć pełną zdolność do czynności prawnych i korzystać z pełni praw publicznych; 3) być nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym zachowaniem dawać rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu rzecznika patentowego; 4) ukończyć magisterskie studia wyższe o kierunku przydatnym do wykonywania zawodu rzecznika patentowego, w szczególności techniczne lub prawnicze; 5) odbyć aplikację rzecznikowską na warunkach określonych w ustawie; 6) złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin kwalifikacyjny, o którym mowa w art. 31. Stosownie do art. 20 ust. 1 u.rz.p. wniosek o wpis na listę rzeczników patentowych, o którym mowa jest w art. 18 ust. 4 u.rz.p., składa się w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia egzaminu kwalifikacyjnego. Zgodnie z brzmieniem art. 25 ust. 1 u.rz.p. decyzję o wpisie lub odmowie wpisu na listę rzeczników patentowych i o skreśleniu lub odmowie skreślenia z tej listy, a także decyzję uzależniającą dokonanie wpisu od odbycia uzupełniającej aplikacji rzecznikowskiej lub złożenia egzaminu uzupełniającego, wydaje Prezes UP RP. Na te decyzje, wskazane w ust. 1 art. 25 u.rz.p., służy skarga do sądu administracyjnego.

Jak stanowi art. 31 ust. 1 u.rz.p. celem egzaminu kwalifikacyjnego, którego termin wyznacza Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, jest sprawdzenie przygotowania osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i prawidłowego wykonywania zawodu, w tym posiadanej przez nią wiedzy z zakresu:

1) prawa własności przemysłowej, w tym prawa europejskiego i międzynarodowego;

2) prawa autorskiego;

3) prawa cywilnego, gospodarczego i administracyjnego

4) postępowania administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, postępowania cywilnego, w tym postępowania w sprawach gospodarczych;

5) postępowania międzynarodowego w sprawach własności przemysłowej;

6) metodyki wykonywania zawodu, w szczególności uzyskiwania, utrzymywania, wykonywania oraz dochodzenia praw odnoszących się do przedmiotów własności przemysłowej;

7) zasad wykonywania zawodu rzecznika patentowego i zasad etyki rzecznika patentowego.

Egzamin kwalifikacyjny składa się z dwóch części pisemnych i jednej części ustnej. W częściach pisemnych egzaminu kwalifikacyjnego zdający opracowuje trzy tematy. Opracowanie tematu następuje przez sporządzenie:

1) dokumentacji zgłoszenia wynalazku do ochrony;

2) pisma procesowego w postępowaniu administracyjnym, sądowoadministracyjnym lub cywilnym oraz opinii na podstawie przedstawionego stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia problemu prawnego na podstawie opisanego przypadku (kazusu).

Część ustna egzaminu polega na odpowiedzi na pytania zamieszczone w wylosowanym zestawie pytań. Każdy z zestawów składa się z dziesięciu pytań.

Zgodnie z treścią art. 32 ust. 1 u.rz.p. do egzaminu kwalifikacyjnego dopuszcza się osobę, która ukończyła aplikację. W przypadku niezaliczenia określonej części egzaminu kwalifikacyjnego egzamin może być powtarzany w tej części. Terminy, w których egzamin może być powtarzany, wyznacza Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, na dzień przypadający nie wcześniej niż sześć miesięcy i nie później niż rok od dnia poprzedniego egzaminu. Na wniosek osoby przystępującej do egzaminu termin sześciu miesięcy może być skrócony (art. 32 ust. 2 u.rz.p.). W przypadku niezaliczenia określonej części egzaminu kwalifikacyjnego, egzamin może być powtarzany w tej części. Terminy, w których egzamin może być powtarzany, wyznacza Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, na dzień przypadający nie wcześniej niż sześć miesięcy i nie później niż rok od dnia poprzedniego egzaminu. Na wniosek osoby przystępującej do egzaminu termin sześciu miesięcy może być skrócony.

Zgodnie z art. 33 u.rz.p. egzamin kwalifikacyjny przeprowadza Komisja Egzaminacyjna, powołana przez Krajową Radę Rzeczników Patentowych. Komisja ta działa w zespołach egzaminacyjnych, których liczba zależy od liczby kandydatów. Ust. 2 tegoż artykułu ustawy wskazuje, że Krajowa Rada Rzeczników Patentowych powołuje Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej, który organizuje i nadzoruje pracę zespołów egzaminacyjnych. W skład takiego zespołu wchodzą: 1) przedstawiciel Krajowej Rady Rzeczników Patentowych jako przewodniczący; 2) trzej eksperci UP RP, wskazani przez Prezesa UP i trzej rzecznicy patentowi wybrani przez Krajową Radę Rzeczników Patentowych.

Natomiast zgodnie z art. 33 ust. 6 u.rz.p. od uchwały Komisji Egzaminacyjnej stwierdzającej wynik egzaminu kwalifikacyjnego przysługuje odwołanie do Krajowej Rady Rzeczników Patentowych w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia wyników egzaminu. Należy tutaj przypomnieć, iż Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, w świetle art. 44 ust. 1 pkt 2) u.rz.p., jest jednym z organów Polskiej Izby Rzeczników Patentowych, jako samorządu rzeczników patentowych. Ustawa o rzecznikach patentowych w swoich regulacjach nie statuuje prawa skargi do sądu administracyjnego na uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych, podjętą w wyniku rozpatrzenia odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej stwierdzającej wynik egzaminu kwalifikacyjnego. Natomiast, co wypada zaakcentować, od innych uchwał tego samego organu samorządu rzecznikowskiego, tj. Krajowej Rady Rzeczników Patentowych, ustawodawca expressis verbis przewidział prawo skargi do sądu administracyjnego, a mianowicie na uchwałę o odmowie wpisu na listę aplikantów rzecznikowskich oraz na uchwałę o skreśleniu z tej listy (art. 38 u.rz.p. w zw. z art. 37, art. 29 ust. 1, art. 33 ust. 1 i ust. 6 tejże ustawy). Także od innych uchwał tegoż organu samorządu rzecznikowskiego przysługuje, zgodnie z przepisami ustawy, prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego, tj.: od uchwały o zwolnieniu od odbycia aplikacji rzecznikowskiej (art. 21 ust. 2 i ust. 3 u.rz.p.), od uchwały o zawieszeniu albo o przywróceniu prawa do wykonywania zawodu rzecznika patentowego (art. 23a ust. 3 i ust. 4 u.rz.p.),

Należy dodać, iż organy samorządu rzecznikowskiego podejmują uchwały zwykłą większością głosów, i ile statut nie stanowi inaczej, a uchwały te doręcza się niezwłocznie Prezesowi Urzędu Patentowego (art. 46 ust. 1 i ust. 2 u.rz.p.). Stosownie natomiast do unormowań zawartych w art. 56 ust. 1 u.rz.p. Prezes UP RP może zaskarżyć do Sądu Najwyższego sprzeczną z prawem uchwałę organu samorządu, w terminie trzech miesięcy od dnia jej doręczenia. Sąd Najwyższy utrzymuje zaskarżoną uchwałę w mocy bądź uchyla ją i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania właściwemu organowi samorządu, ustalając wytyczne co do sposobu jej załatwienia. Wytyczne są wiążące dla organu samorządu.

Analizując te regulacje prawne należy zauważyć, iż podobne regulacje prawne nie przewidujące expressis verbis prawa skargi do sądu administracyjnego od uchwał komisji egzaminacyjnych i rozstrzygnięć wydanych przez Ministra Sprawiedliwości w tych sprawach, obowiązywały przez pewien czas w zakresie egzaminów, zwanych wówczas "konkursowymi" na aplikacje radcowskie i adwokackie. Podkreślić wypada, iż m.in. pod wpływem krytycznego stanowiska zajętego przez judykaturę oraz doktrynę doszło do nowelizacji ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t. j.: Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm.) i ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j.: Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.), które to nowelizacje wskazanych ustaw weszły w życie z dniem 25 marca 2009 r. To pozwala na posłużenie się w tej sprawie argumentami, jakie były podnoszone w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie w okresie sprzed tych nowelizacji Prawa o adwokaturze i ustawy o radcach prawnych. Rozważenia wymaga, jaki charakter prawny ma komisja egzaminacyjna do spraw egzaminu kwalifikacyjnego. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, komisje egzaminacyjne należy uznać za podmiot, który jest powołany z mocy prawa do wykonywania czynności związanych z ustaleniem wyniku egzaminu kwalifikacyjnego. Postępowanie w sprawie egzaminu kwalifikacyjnego kończy w istocie protokół z przebiegu egzaminu kwalifikacyjnego, który podpisują przewodniczący zespołu egzaminacyjnego i wszyscy jego członkowie (§ 20 rozporządzenia Prezesa RM z dnia 8 września 2011 r. w sprawie przedmiotu szkolenia aplikantów rzecznikowskich, szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i egzaminu kwalifikacyjnego – Dz. U. Nr 189, poz. 1124). Ustalenie wyniku egzaminu następuje w formie uchwały, która może być uznana za mającą cechy decyzji administracyjnej, albowiem jest aktem o charakterze indywidualnym (ustalenie wyniku egzaminu), charakteryzuje się podwójną konkretnością, tzn. dotyczy konkretnego podmiotu (skarżącego) oraz jego konkretnych praw (od ustalonego wyniku egzaminu zależy jego pozycja jako osoby mającej prawo ubiegania się o wpis na listę rzeczników patentowych). Ustalenie przez komisję egzaminacyjną wyniku egzaminu w drodze uchwały nie ma tylko charakteru aktu wiedzy, lecz jest – wobec kandydata na rzecznika patentowego – aktem woli, przesądzającym w istocie o dopuszczeniu go do postępowania w sprawie wpisu na listę rzeczników patentowych. Postępowanie egzaminacyjne dotyczące egzaminu kwalifikacyjnego jest odrębnym postępowaniem od postępowania w sprawie wpisu na listę rzeczników patentowych. Wpis na listę rzeczników patentowych wymaga złożenia oddzielnego wniosku i wydania w tym zakresie oddzielnej decyzji przez inny organ, jakim jest Prezes UP RP (art. 25 ust.1 u.rz.p.), przy czym pozytywny wynik egzaminu kwalifikacyjnego jest niezbędną przesłanką wpisu na listę rzeczników patentowych (art. 19 ust. 1 pkt 6 u.rz. p. i art. 20 ust. 1 u.rz.p.). Należy dodać, iż Prezes UP RP nie jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji egzaminacyjnej. W konsekwencji jest on związany uchwałą komisji egzaminacyjnej i nie może odmówić wpisu na listę rzeczników patentowych osobie, która uzyskała pozytywny wynik z egzaminu kwalifikacyjnego, pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów wymienionych w art. 19 ust. 1 pkt 1-5 u.rz.p. i z tym zastrzeżeniem, że złoży ona wniosek o wpis na listę rzeczników patentowych w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia egzaminu kwalifikacyjnego (art. 20 ust. 1 u.rz.p.).

Odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej stwierdzającej wynik egzaminu kwalifikacyjnego, o którym mowa jest w art. 33 ust. 6 u.rz.p., może być wniesione w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia wyniku egzaminu do Krajowej Rady Rzeczników Patentowych.

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1576/12 zgodnie z którym, odwołanie to jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a. Zaakcentować należy, iż w przypadku gdy przepisy określające szczególny tryb postępowania nie zawierają (w zakresie nieuregulowanym) odesłania do kodeksu postępowania administracyjnego, właściwy organ administracji publicznej lub inny podmiot wydający akt z zakresu administracji publicznej, dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, powinien zastosować uzupełniająco przepisy k.p.a.

Egzamin kwalifikacyjny, o którym mowa w art. 31 u.rz.p., jest formą zapewnienia osobom korzystającym z pełni praw publicznych konstytucyjnego prawa wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy statuowanego w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP. Od sposobu przeprowadzenia tego egzaminu, w tym – od zakresu, zasad przeprowadzenia, oceny wyników egzaminu kwalifikacyjnego i jego wpływu na wpis lub odmowę wpisu na listę rzeczników patentowych, zależy możliwość skorzystania przez kandydata na rzecznika patentowego (który ukończył aplikację rzecznikowską lub został zwolniony z obowiązku jej odbycia – art. 32 ust. 1 u.rz.p. i art. 30 ust. 2 u.rz.p.) z wolności wyboru zawodu rzecznika patentowego i uzyskania dostępu do tego zawodu. Istnieje zatem merytoryczny (przyczynowo-skutkowy) rodzaj powiązania między zasadami przeprowadzenia egzaminu kwalifikacyjnego, selekcjonującego potencjalnych kandydatów na rzeczników patentowych, a możliwością zrealizowania przez nich konstytucyjnej wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wolności wyboru miejsca pracy (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P21/02, OTK-A, 2005, nr 2, poz. 9 - odnośnie możliwości zaskarżenia uchwały dot. wyniku egzaminu na aplikację radcowska i adwokacką).

W myśl art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. przez organy administracji publicznej rozumie się ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz inne organy i podmioty, wymienione w art. 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem kodeks postępowania administracyjnego stosuje się w postępowaniu przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnej.

Komisja egzaminacyjna do spraw egzaminu kwalifikacyjnego jest powoływana przez Krajową Radę Rzeczników Patentowych będącą organem samorządu rzeczników patentowych, tj. Polskiej Izby Rzeczników Patentowych. Od uchwały komisji egzaminacyjnej przysługuje uczestnikowi egzaminu odwołanie do Krajowej Rady Rzeczników Patentowych, które to odwołanie można wnieść w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia wyników egzaminu. Krajowa Rada Rzeczników Patentowych jest zatem organem odwoławczym (organem wyższego stopnia) w stosunku do komisji egzaminacyjnej, który po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego na uchwałę komisji egzaminacyjnej, wydaje uchwałę utrzymującą w mocy uchwałę komisji egzaminacyjnej lub ją uchyla. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak już wskazano wyżej uchwała komisji egzaminacyjnej poza oświadczeniem wiedzy na temat kwalifikacji kandydata na rzecznika patentowego zawiera oświadczenie woli organu jednostronnie i władczo decydującego o prawie złożenia wniosku o wpis na listę rzeczników patentowych. Wynik egzaminu jest zaś prawnie wiążący dla Prezesa UP RP. Jak podkreśla się w doktrynie i judykaturze aktualnie zaznacza się tendencja "do zlecania organom samorządu zawodowego funkcji administracji publicznej, a to odnośnie do dostępu do niektórych zawodów. Decyzje takie podejmują m. in. organy samorządu adwokackiego, radców prawnych, lekarzy, lekarzy weterynarii." (J. Borkowski [w]: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 1996, s. 7). Zatem zarówno komisja egzaminacyjna, jak i Krajowa Rada Rzeczników Patentowych (w zakresie rozpatrywania odwołania od uchwały komisji w sprawie wyniku egzaminu kwalifikacyjnego) są podmiotami, o jakich mowa jest w art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a., gdyż przepisy ustawy o rzecznikach patentowych uprawniają je do przeprowadzenia egzaminu kwalifikacyjnego i wyposażają w uprawnienia władcze w postaci uchwały ustalającej wynik egzaminu. Jak podkreśla się w judykaturze organy samorządu zawodowego są organami administracji publicznej w ujęciu funkcjonalnym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 11 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 333/06 odnośnie organów samorządu zawodowego pielęgniarek i położnych – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zakres działania sądów administracyjnych został ukształtowany bardzo szeroko. Obejmuje on całokształt działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych).

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał w analizowanej sprawie za zasadny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 45 ust.1 Konstytucji RP poprzez nie dokonanie przez Sąd pierwszej instancji w analizowanej sprawie prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych, co w konsekwencji prowadzi do pozbawienia skarżącego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy dodać, iż przewidziana w art. 56 ust. 1 u.rz.p. możliwość zaskarżenia przez Prezesa UP RP do Sądu Najwyższego sprzecznej z prawem uchwały organu samorządu rzeczników patentowych, w terminie trzech miesięcy od dnia jej doręczenia, nie realizuje prawa wynikającego ze wskazanego art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ prawo skargi wynikające z unormowań zawartych w tym przepisie nie przysługuje każdemu kto ma w tym interes prawny (art. 50 § 1 p.p.s.a.), a tylko centralnemu organowi administracji rządowej w sprawach własności przemysłowej jakim jest Prezes UP RP, a ponadto jak wskazano wyżej Prezes UP RP nie jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji egzaminacyjnej do spraw egzaminu kwalifikacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.