Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 983/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant Referent stażysta Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2019 r. sprawy ze skarg Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] oraz Telewizji [...] w [...] na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2017 r. nr[...]; 2. zasądza od Ministra Przedsiębiorczości i Technologii na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...]kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Przedsiębiorczości i Technologii na rzecz Telewizji [...] w[...] kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Przedsiębiorczości i Technologii decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], odmawiającą uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania.

Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

[...] S.A. w W. Oddział w P. wnioskiem z dnia 22 marca 2017 r. wniosła o wznowienie postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r., stwierdzającą nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] czerwca 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Warsztaty Mechaniczne [...], ul. [...].

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r., Minister Rozwoju i Finansów na podstawie art. 149 § 1 w związku art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., wznowił postępowanie zakończone ww. decyzją Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] Minister Rozwoju i Finansów (poprzednik prawny Ministra Przedsiębiorczości i Technologii) odmówił uchylenia decyzji Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], stwierdzającej nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] czerwca 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Warsztaty Mechaniczne [...], ul. [...]. Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], Minister Rozwoju i Finansów odmówił uchylenia ww. decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r., wskazując na brak przymiotu strony w niniejszym postępowaniu po stronie wnioskodawczyni postępowania, gdyż przedmiotowa decyzja nie rozstrzygała o jej prawach lub obowiązkach, jak również decyzja ta nie wywierała bezpośredniego wpływu na sytuację prawną [...] S.A. w W. Oddział w P.

Pismem z dnia 27 czerwca 2017 r., wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. Niezależnie od powyższego wniosku, na skutek powzięcia przez organ informacji o śmierci jednej ze stron postępowania zakończonego ww. decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., tj. T. Ł., Minister Rozwoju i Finansów decyzją z dnia [...] sierpnia 2017r., nr [...], uchylił ww. decyzję z dnia [...] czerwca 2017 r., i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia w pierwszej instancji.

W konsekwencji powyższego Minister Rozwoju i Finansów wydał ww. decyzję z dnia [...] listopada 2017 r., w której odmówił uchylenia decyzji Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r.

Prezydent Miasta [...] oraz adw. M. H. reprezentująca [...] S.A. w W., Oddział w P., wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem ww. decyzji z dnia [...] listopada 2017 r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Minister Przedsiębiorczości i Technologii, utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2017 r., nie znajdując podstaw do jej uchylenia.

Odnosząc się do wszystkich zarzutów, podniesionych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Przedsiębiorczości i Technologii wskazał, że decyzja z dnia [...] czerwca 2016 r. dotyczyła stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] czerwca 1950 r., ustanawiającego przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem Warsztaty Mechaniczne [...], ul. [...], wydanego na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 maja 1927 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 437). Zarządzenie to nie rodziło samo z siebie skutku rzeczowego, a jedynie ograniczało prawo swobodnego dysponowania przedsiębiorstwem przez jego właściciela - nie wywołało skutków prawnych dotyczących praw rzeczowych związanych z przedmiotem tej decyzji, zarówno z przedsiębiorstwem, jak i z nieruchomością, na której ono funkcjonowało. Przy czym zarządzenie o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego miało również charakter odwracalny - mógł zostać on odwołany. Taki zwrot przedsiębiorstw był możliwy, gdy nie podlegały one przejęciu na własność Państwa, a odbywało się to w trybie określonym w ustawie z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37, z póżn. zm., dalej: ustawa z dnia 25 lutego 1958 r.).

Biorąc pod uwagę powyższe, organ nadzoru stwierdził, że skoro przedmiotem orzekania, w przypadku decyzji wydanej na podstawie ww. dekretu z 16 grudnia 1918 r. - w niniejszej sprawie zarządzenie Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] czerwca 1950 r. - jest przedsiębiorstwo, to tylko właściciel tego przedsiębiorstwa legitymuje się bezpośrednim, konkretnym, realnym i aktualnym interesem prawnym. Rozstrzygniecie to bowiem nie rozstrzygało o prawach lub obowiązkach o charakterze rzeczowym [...] S.A. w W. Oddział w P., czy też Skarbu Państwa, nie wywierało bezpośredniego wpływu na sytuację prawną tych podmiotów. Nie ingerowało w żaden sposób na zakres ich praw podmiotowych, nie rozstrzygając o nabyciu praw rzeczowych.

W dalszej części uzasadnienia decyzji Minister wskazał, że pomimo braku udziału Skarbu Państwa w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r., został on uwzględniony w postępowaniu wznowionym na wniosek [...] S.A. w W. Oddział w P. Organ wyjaśnił, że ww. Spółka posiada prawo użytkowania wieczystego gruntu, na którym funkcjonowało przedsiębiorstwo Warsztaty Mechaniczne [...], ul. [...]. Szczególny charakter prawa użytkowania wieczystego polega na tym, że stroną będącą właścicielem gruntu i oddającą go w użytkowanie wieczyste może być jedynie Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego lub związek jednostek samorządu terytorialnego). W związku z powyższym złożenie wniosku o wznowienie przez użytkownika wieczystego gruntu pozostającego własnością Skarbu Państwa, uprawnia do przywołania do tego postępowania również właściwego reprezentanta Skarbu Państwa.

Mając powyższe na uwadze Minister Przedsiębiorczości i Technologii podtrzymał stanowisko, że Prezydent Miasta [...] (reprezentujący Skarb Państwa) oraz [...] S.A. Oddział w P. - użytkownik wieczysty nieruchomości, na której funkcjonowało przedmiotowe przedsiębiorstwo, nie mają przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego wydanego na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. W ocenie Ministra stroną tych postępowań (w rozumieniu art. 28 k.p.a.), z uwagi na tożsamość postępowania zwykłego i nadzwyczajnego, jest wyłącznie właściciel przedsiębiorstwa objętego przymusowym zarządem państwowym, posiadający prawo własności do mienia tego przedsiębiorstwa.

Wreszcie w końcowej części uzasadnienia decyzji organ odniósł się do zarzutu dotyczącego wadliwie określonego kręgu stron tj. uwzględnienie jako strony K. M., która złożyła notarialnie poświadczone oświadczenie o zrzeczeniu się i przeniesieniu roszczeń na E. M. Organ powołując się na orzecznictwo i doktrynę wskazał, że w realiach niniejszej sprawy nie można było owej cesji uznać za skuteczną albowiem w dacie jej dokonania nie istniała żadna konkretna wierzytelność skierowana względem czy to organu, czy to Skarbu Państwa. Organ rozpatrujący niniejszą sprawę uznał tym samym, że K.M. dalej przysługuje statusu strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Reasumując, Minister Przedsiębiorczości i Technologii uznał, że [...] S.A. w W. Oddział w P. - jak to prawidłowo zostało wskazane w uzasadnieniu decyzji I instancji - nie posiada przymiotu strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] czerwca 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Warsztaty Mechaniczne [...], ul. [...], które zostało zakończone ostateczną decyzją Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r. Decyzja ta nie rozstrzygała bowiem w sposób bezpośredni o prawach lub obowiązkach wynikających z praw rzeczowych do przedmiotowej nieruchomości - nie wywierała bezpośredniego wpływu na sytuację prawną aktualnych użytkowników, nie ingerując w żaden sposób na zakres praw. Z uwagi na powyższe, brak jest podstaw do uchylenia decyzji Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2017 r.

Skargi na powyższą decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] marca 2018 r. wnieśli Skarb Państwa – Prezydent Miasta [...] oraz [...] S.A w W, Oddział Terenowy w P..

Prezydent Miasta [...] zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie następujących przepisów:

- przepisów prawa materialnego art. 145 § 1 pkt 4 kpa poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r. nie brały udziału wszystkie strony postępowania, w tym Skarb Państwa, który z kolei został uwzględniony w postępowaniu wznowionym wnioskiem [...] S.A. w W. Oddział w P.

- przepisów prawa materialnego art. 28 kpa poprzez odmowę przyznania Skarbowi Państwa statusu strony w postępowaniu prowadzonym przed Ministrem Rozwoju, zakończonym decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] czerwca 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Warsztaty Mechaniczne [...], ul. [...].

- przepisów prawa procesowego art. 80 kpa poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności postępowania,

- przepisów prawa procesowego art. 8 § 1 kpa z uwagi na powyższe naruszenia.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wstrzymanie wykonalności decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych.

[...] S.A w W. Oddział Terenowy w P. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia poniższych przepisów postępowania :

- art.28 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie posiada przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego wydanego na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r,

- art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz argumentacji Skarżącej, mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie,

- art. 8 i 9 k.p.a. poprzez działanie wbrew zasadom zaufania do władz publicznych i informowania stron.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości powyższej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2017 oraz o obciążenie organu kosztami postępowania i nakazanie organowi zwrotu na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Minister Przedsiębiorczości i Technologii wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 24 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 984/18 i 983/18 i postanowił prowadzić je pod wspólną sygnaturą I SA/Wa 983/18.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm., dalej: p.u.s.a.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Kontrola ta dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dniu wydania zaskarżonej do Sądu decyzji.

Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo, co uzasadnia uwzględnienie skarg wniesionych w niniejszej sprawie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] marca 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2017 r. odmawiającą uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r.

Na samym wstępie, w ocenie Sądu, należy zwrócić uwagę na specyfikę postępowania wznowieniowego. W myśl utrwalonych w doktrynie i judykaturze poglądów, wznowienie postępowania stanowi instytucję procesową mającą na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Instytucja wznowienia postępowania stwarza zatem możliwość ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną wyłącznie w przypadku wystąpienia wad wymienionych w art. 145 § 1, art. 145a § 1 lub art. 145b § 1 K.p.a. Ponadto postępowanie to, uregulowane przede wszystkim w rozdziale 12 k.p.a., dzieli się na dwa etapy. Etap wstępny omawianego postępowania obejmuje jedynie badanie formalnoprawnej dopuszczalności wznowienia (w tym zachowanie terminu z art. 148 k.p.a.), kolejny zaś -mający miejsce po wydaniu postanowienia o wznowieniu- dotyczy badania istnienia przyczyny wznowienia. Gdy organ ustali nieistnienie badanej przesłanki wznowienia, wydaje decyzję o odmowie jej uchylenia w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. Zatem przepis art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. ma zastosowanie w przypadku, gdy w toku postępowania (po wznowieniu) ustalono, że przesłanka wznowienia (w związku z którą uruchomiono to postępowania) nie wystąpiła, a tym samym nie było podstaw do ponownej merytorycznej oceny sprawy zakończonej ostatecznym aktem – decyzją lub zaskarżalnym postanowieniem (a to – w granicach stwierdzonej podstawy wznowienia i w celu usunięcia stwierdzonej nieprawidłowości).

Jak wynika z akt sprawy, jako podstawę wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r., [...] S.A. podała art. 145 §1 pkt 4 kpa tj. brak udziału w ww. postępowaniu nadzorczym w charakterze strony. Zatem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej sprowadza się do oceny, czy Minister prawidłowo odmówił [...] S.A. przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r., dotyczącej z kolei stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] czerwca 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Warsztaty Mechaniczne [...].

Zagadnienie kręgu stron postępowania nieważnościowego było przedmiotem licznych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. I OSK 2468/17 (LEX nr 2465017) wskazano: "Przy interpretacji pojęcia "strony" postępowania nieważnościowego należy wziąć pod uwagę taką interpretację art. 28 k.p.a., która nie utożsamia zakresu pojęcia strony postępowania o stwierdzenie nieważności z pojęciem strony postępowania "zwykłego" prowadzącego do wydania badanej decyzji. Stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności są nie tylko strony postępowania trybu zwykłego, lecz także osoby, których interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji".

Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. II OSK 2821/16 (LEX nr 2443026): "Co do zasady stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Nie zawsze musi zachodzić tożsamość między podmiotami w postępowaniu zwykłym i w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie nieważności decyzji, niemniej jednak to przedmiot decyzji badanej określa krąg podmiotów będących stroną postępowania zarówno zwykłego, jak i prowadzonego w tzw. trybie nieważnościowym".

Podzielając ten pogląd należy podkreślić, że krąg stron postępowania nieważnościowego nie zawsze musi być tożsamy z kręgiem stron postępowania zwykłego. W tym stanie rzeczy stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji (poza stronami postępowania zakończonego kontrolowaną w trybie nieważnościowym decyzją) jest ten, czyjego aktualnego i realnego interesu prawnego lub obowiązku, dotyczyć mogą skutki stwierdzenia jej nieważności. Pamiętać należy, że przymiot strony nie zależy od uznania organu. O tym bowiem, czy jest się stroną danego postępowania nie decyduje wola czy subiektywne przekonanie danej osoby lub organu, ale okoliczność czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny" (por. wyrok NSA z 15 kwietnia 2008 r. I OSK 666/07 (publik. nsa.orzeczenia.gov.pl). W niniejszej sprawie kwestią nie budzącą wątpliwości jest okoliczność, że skarżąca Spółka jest na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1997r. użytkownikiem wieczystym mienia wchodzącego w skład znacjonalizowanej nieruchomości. Przysługuje jej więc aktualnie (a także w dacie wydawania decyzji nadzorczej z [...] czerwca 2016 r. oraz w dacie złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem ww. decyzji) prawo rzeczowe do znacjonalizowanej nieruchomości. Tym samym, zdaniem sądu, posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa do brania udziału w ww. postępowaniu nadzorczym w charakterze strony.

Nie można zatem zgodzić się z organem, że taki interes nie występuje po stronie inicjującej przedmiotowe postępowanie wznowieniowe. Co to zasady za prawidłowe należy uznać stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] czerwca 1950 r. w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nie rodziło skutku rzeczowego. Skutek taki następował dopiero w momencie wydania orzeczenia na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11 poz. 37 ze zm. ) o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa, bowiem dopiero to orzeczenie było decyzją nacjonalizującą przedmiotowe przedsiębiorstwo. Należy jednak zauważyć, że pomiędzy orzeczeniem o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa na podstawie przepisów ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem, a zarządzeniem o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem zachodzi ścisły związek. Pozostawienie w obrocie prawnym zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego stanowiło warunek konieczny dla orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa. Stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego ze względu na skutek eliminacji tego zarządzenia od dnia jego wydania (ex tunc) prowadzi do sytuacji w której brak jest materialnej przesłanki pozostawania przedsiębiorstwa w przymusowym zarządzie państwowym, a tym samym powoduje stan rażąco sprzeczny z art. 2 ustawy z 25 lutego 1958 r., bowiem oznacza, że w dniu wejścia w życie tej ustawy przedsiębiorstwo nie pozostawało w przymusowym zarządzie państwowym. Innymi słowy skutkiem prawnym stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] czerwca 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu jest brak przesłanki materialnej określonej w art. 2 ww. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., a co za tym idzie przedmiotowe przedsiębiorstwo Warsztaty Mechaniczne [...] w dniu wejścia w życie tej ustawy, nie pozostawało pod zarządem państwowym i w związku z tym orzeczenie o jego przejściu na własność Państwa rażąco naruszało art. 2 ww. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. Wskazać przy tym należy, iż pogląd taki jest przyjęty w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyroku z dnia 3 listopada 2010 r. w sprawie I OSK 825/10; z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 230/10; z dnia 5 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 342/10 (publik. CBOIS) .

Biorąc pod uwagę powyższe, nieprawidłowe jest stanowisku organu, iż stroną postępowania o stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego jest tylko właściciel przedsiębiorstwa (o ile stanowiło ono własność osób fizycznych) lub jego spadkobierca albo spółka prawa handlowego. Mogą też być inne podmioty, o ile legitymują się tytułem rzeczowym do mienia, którego dotyczy postępowanie nadzorcze. W niniejszej sprawie takimi tytułami legitymują się zarówno [...] S.A. jak i Skarb Państwa, zatem interes prawny w rozumienia art. 28 kpa dla Skarbu Państwa wynika z art. 140 kc , zaś dla [...] S.A. z art. 233 kc. Kwestię legitymacji strony organ powinien badać mając na uwadze nie tylko datę kwestionowanego orzeczenia (zarządzenia), ale także datę składania wniosku. Umknęło ponadto organowi, że interes ten może wynikać z różnych dziedzin prawa, a nie tylko z przepisów prawa materialnego będącego przedmiotem rozstrzygnięcia w kontrolowanej decyzji.

Tym samym, skoro pomiędzy obydwoma postępowaniami istnieje ścisła zależność, to [...] S.A. jako użytkownik wieczysty, a Skarb Państwa jako właściciel nieruchomości, mają interes prawny do brania udziału w postępowaniu wznowieniowym dotyczącym oceny legalności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego. Los tego zarządzenie ma bezpośredni wpływ na następnie wydawane orzeczenia o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstwa pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym. Zatem, gdyby przyjąć za prawidłowe stanowisko organu, że na obecnym etapie postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu, stroną postępowania jest jedynie właściciel przedsiębiorstwa lub jego następca prawny, aktualny właściciel i użytkownik wieczystego znacjonalizowanego mienia miałby tylko iluzoryczną możliwość obrony przysługujących mu praw rzeczowych.

Reasumując, maja rację skarżący, że uznanie za stronę [...] S.A. jako użytkownika wieczystego znacjonalizowanego mienia tylko w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstwa, a odmawianie jej statusu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przymusowym zarządzie państwowym, jest niewystarczające dla obrony jego interesu prawnego. Istota sprawy tj. ocena legalności nacjonalizacji przedsiębiorstwa rozpoczyna się już na etapie oceny legalności decyzji o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego. Na obronę interesów ww. stron w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji stwierdzającej przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa, w sytuacji gdy zostanie stwierdzona nieważność orzeczenia o ustanowieniu zarządu- będzie już za późno. Prawidłowo wywodzą więc skarżący, że stwierdzenie nieważności zarządzenia z [...] czerwca 1950 r. stanowi warunek sine qua non dla stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Z powyższych względów uznać należało, że w toku załatwiania sprawy organy dopuściły się naruszenia art. 28 kpa, art. 145 § 1 pkt 4 kpa, art. 149 § 2 kpa oraz art. 151§1 pkt 1 kpa i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik postępowania. Z uwagi na stwierdzone uchybienia organów orzekających w sprawie konieczne było zatem wyeliminowanie z obrotu prawnego wskazanych w wyroku rozstrzygnięć w trybie art. 135 p.p.s.a., aby sprawa powróciła do etapu, na którym organ zobowiązany będzie merytorycznie ocenić sprawę zakończoną decyzję z [...] czerwca 2016 r. w kontekście wskazanej przesłanki wznowieniowej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni stanowisko Sądu zawarte w niniejszym wyroku.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa w zw. z art. 205 § 2 ppsa.