Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2045/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 105 par. 1,  art. 157 par. 2,  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 marca 2021 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] , po rozpatrzeniu wniosku B. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1993 r. nr [...] , w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów gm. [...] obr. [...] , KW nr [...] , zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr 183, stanowiącej integralną część tej decyzji.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda decyzją z dnia [...] czerwca 1993 r., na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie m.in. przedmiotowej nieruchomości.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z 1993 r. w części dotyczącej przedmiotowej działki wystąpiła B. K. . Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia [...] czerwca 1993 r.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, B. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ wyjaśnił, że skarżąca swoją legitymację procesową oparła na fakcie dziedziczenia (po swoim mężu) parceli nr [...] , położonej w [...] , z której wyodrębniona została działka [...] . Skarżąca kwestionuje przy tym prawo własności Skarbu Państwa do działki [...] w dniu 27 maja 1990 r. Przywołując treść art. 157 § 2 oraz art. 28 kpa, Minister wyjaśnił, że stroną danego postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes o którym mowa musi mieć charakter prawny, tzn. musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwości wydania przez organ decyzji lub podjęcia czynności. Dodatkowo wskazać należy, że interes ten musi mieć charakter realny w danej dacie - w postępowaniu komunalizacyjnym w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...), tj. w dniu 27 maja 1990 r. W rozpatrywanej sprawie, z uwagi na skomplikowany jej charakter, organ zmuszony był do wszczęcia postępowania i szczegółowego wyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości objętej wnioskiem. Jednak przeprowadzone postępowanie wykazało, że wnioskodawca nie legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia [...] czerwca 1993 r.

Stronami postępowania komunalizacyjnego są co do zasady Skarb Państwa i właściwa jednostka samorządu terytorialnego. Inne podmioty uczestniczą w tym postępowaniu jedynie wówczas, gdy wykażą swój interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa Na poparcie swojego stanowiska Minister przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I OSK 511/11).

W celu wyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości, Minister zwrócił się do Sądu Rejonowego o wskazanie, kto i na jakiej podstawie ujawniony był jako właściciel w/w nieruchomości w księdze wieczystej KW [...] według stanu na dzień komunalizacji z mocy prawa, tj. 27 maja 1990 r. Sąd Rejonowy przy piśmie z dnia 5 listopada 2019 r. poinformował, że z akt księgi wieczystej wynika, że właścicielem działki [...] na dzień 27 maja 1990 r. był Skarb Państwa na mocy decyzji z dnia [...] listopada 1983 r. Z załączonej do pisma kserokopii wspomnianej decyzji wynika, że Naczelnik Miasta i Gminy zatwierdził nią projekt scalenia gruntów wsi [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...] Miasta i Gminy [...] o ogólnym obszarze [...] ha, sporządzony i wykazany na planie oraz rejestrze szacunku porównawczego gruntów wydzielonych w wyniku scalenia.

Minister podkreślił, że wpis w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego nieruchomości i następnie oceny legalności mającej ją za przedmiot decyzji komunalizacyjnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt: I OSK1675/17). Organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych, co byłoby niedopuszczalne. W konsekwencji powyższego, w związku z istnieniem na dzień 27 maja 1990 r. w KW [...] prowadzonej dla skomunalizowanej nieruchomości [...] wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności Skarbu Państwa, wpisanego do księgi wieczystej, wiąże wszystkich - w tym także organy administracji i sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny przed sądem powszechnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1586/12). Jednocześnie Minister wyjaśnił, że kwestia komunalizacji nie ma żadnego wpływu na roszczenia skarżącej, bowiem potencjalne stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej mogłoby jedynie doprowadzić do stanu, że sporne działki będą własnością Skarbu Państwa, a nie Gminy.

Odnosząc się bezpośrednio do podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie argumentów, Minister zauważył, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej nie służy wyjaśnianiu, czy skarżącemu tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości przysługuje. To skarżący, żądając wszczęcia takiego postępowania, winien niebudzącym wątpliwości tytułem się legitymować (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1255/16).

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła B. K. . W uzasadnieniu skargi zarzuciła organowi naruszenie przepisów procesowego i materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

- art. 28 kpa przez jego niewłaściwą interpretację, polegającą na przyjęciu, że skarżącej nie przysługuje przymiot strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1993 r., podczas gdy w ocenie skarżącej posiada ona interes prawny do ubiegania się o stwierdzenie nieważności tej decyzji z uwagi na fakt, że działka [...] objęta decyzją komunalizacyjną stanowi przedmiot jej współwłasności,

- art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 kpa przez jego niezastosowanie, przejawiające się w pominięciu dowodu z opinii biegłego geodety, z której wynika, że działka [...] nie stanowiła przedmiotu własności Skarbu Państwa, gdyż nie była objęta scaleniem, wobec czego nie powinna podlegać komunalizacji, co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z dnia [...] czerwca 1993 r.,

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez jego niezastosowanie, podczas gdy decyzja Wojewody z dnia [...] czerwca 1993 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, polegającym na orzeczeniu o komunalizacji działki [...] , mimo że działka ta nie stanowiła przedmiotu własności Skarbu Państwa, co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z dnia [...] czerwca 1993 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Przedmiotem oceny Sądu jest ostateczna decyzja organu nadzoru z dnia [...] lipca 2020 r., którą Minister utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...]z dnia [...] czerwca 1993 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów gminy [...] jako działka [...] , KW nr [...] . Decyzja komunalizacyjna z dnia [...] czerwca 1993 r. wydana została na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).

Podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 105 § 1 kpa. Zgodnie z jego treścią, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy uznać należy, że Minister prawidłowo zastosował ten przepis.

Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 kpa, czyli podmiot, przedmiot lub podstawa prawna, która umożliwia załatwienie sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Organ, do którego złożono wniosek, obowiązany jest przede wszystkim zweryfikować, czy pochodzi on od uprawnionego podmiotu, czyli podmiotu, któremu przysługuje status strony postępowania. W przypadku stwierdzenia w toku badania dopuszczalności złożenia wniosku, że podmiot go wnoszący nie posiada interesu prawnego, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, w tym wypadku nadzorczego. Stosownie przy tym do treści art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny, o którym mowa w art. 28 kpa, powinien być osobisty, własny, indywidualny, konkretny i aktualny i nie może być uzasadniony zdarzeniami i okolicznościami przewidywanymi lub niepewnymi, które wystąpią lub mogą wystąpić dopiero w przyszłości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2012 r. sygn. akt II OSK 1125/11, Legalis), a ponadto powinien być oparty na normie prawa powszechnie obowiązującego, przede wszystkim administracyjnego materialnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 844/09, Legalis). W rozpatrywanej sprawie ustalenie kręgu podmiotów, którym przysługują prawa rzeczowe, następuje na podstawie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej, zbiorze dokumentów czy też innych dokumentach potwierdzających tytuł prawny do nieruchomości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 671/16, https://orzeczenia.nsa. gov.pl).

Podstawą umorzenia postępowania w rozpatrywanej sprawie wskazaną przez organ nadzoru było przyjęcie, że wnioskująca o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej nie ma przymiotu strony zarówno w postępowaniu komunalizacyjnym, jak również w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Stosownie zaś do treści art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wszczyna się jedynie na wniosek strony lub z urzędu. W niniejszej sprawie rozstrzygające jest rozważenie, czy skarżąca posiada przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji komunalizacyjnej. Dokonując takiej oceny, Sąd uznał, że organ nadzoru prawidłowo ustalił brak po stronie skarżącej przymiotu strony. Bezspornie wnioskująca o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji nie była stroną postępowania, którego przedmiotem było przekształcenie stosunków własnościowych między Skarbem Państwa a Gminą. Nie legitymowała się też ani w dacie 10 maja 1990 r., ani 27 maja 1990 r. jakimkolwiek tytułem prawnym do nieruchomości, która została skomunalizowana. Zgodnie z treścią pisma Sądu Rejonowego z dnia 5 listopada 2019 r. znajdującego się w aktach sprawy, z zapisów księgi wieczystej o nr [...] (dawnej KW nr [...] ) wynika, że na dzień komunalizacji (czyli 27 maja 1990 r.) właścicielem działki [...] był Skarb Państwa na mocy decyzji z dnia [...] listopada 1983 r. zatwierdzającej projekt scalenia gruntów.

Skarżąca swoją legitymację procesową wywodzi z faktu dziedziczenia po swoim mężu parceli nr [...] , z której wyodrębniona została działka [...] . Skarżąca kwestionuje przy tym, odwołując się do opinii biegłego geodety, prawo własności Skarbu Państwa do działki [...] w dniu 27 maja 1990 r.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że materialnoprawną podstawę wskazanej decyzji komunalizacyjnej stanowił art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Z brzmienia tego przepisu wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe), zaś z komunalizacji wyłączone jest mienie należące do osób fizycznych, stanowiące ich własność. Decyzja komunalizacyjna oparta na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. ma charakter deklaratoryjny i stwierdza stan faktyczny i prawny istniejący w dniu 27 maja 1990 r. Wszelkie zatem zmiany stanu faktycznego, które nastąpiły po tym dniu, nie mogą mieć znaczenia prawnego.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie decydujące znaczenie mają zapisy księgi wieczystej nr [...] , z których wynika, że na dzień komunalizacji, czyli 27 maja 1990 r., właścicielem działki [...] był Skarb Państwa na mocy decyzji z dnia [...] listopada 1983 r. zatwierdzającej projekt scalenia gruntów. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1007; dalej: ukwh) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to może być obalone w postępowaniu sądowym, w tym przede wszystkim w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 ukwh; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt III CZP 123/10, OSNC 2011/9/96 i cyt. tam orzecznictwo; H. Ciepła, Komentarz do art. 626 (2) Kodeksu postępowania cywilnego, LEX 2013, teza 10). W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. W ocenie Sądu orzekającego domniemanie to nie może być obalone ani w postępowaniu administracyjnym, ani w postępowaniu sądowoadministracyjnym (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 6 kwietnia 1999 r. sygn. akt IV SA 2338/98, 23 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1010/05, 21 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1630/07, 9 kwietnia 2014 r. sygn. akt I GSK 1366/12, 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 199/14, CBOSA). W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Jak wskazuje się w doktrynie, domniemanie prawne zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do naczelnych zasad prawa materialnego ksiąg wieczystych. Domniemanie to jest nieodłącznym atrybutem ksiąg wieczystych i idzie ono w parze z ustrojową funkcją ustalania stanu prawnego nieruchomości w trybie wpisu do księgi wieczystej oraz zasadą jawności ksiąg wieczystych (por. E. Gniewek w: System prawa prywatnego, Praw Rzeczowe, Tom 4, Wydawnictwo C.H. Beck, Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2007, s. 113, 120-123 i 135). Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] lipca 2004 r. SK 57/2003 (OTK ZU 2004/7A poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to w istotny sposób ją uzupełnia, tworząc spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, że nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Taki pogląd dominuje także w orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyroki z dnia 10 grudnia 1993 r. sygn. akt I CRN 202/93, z dnia 6 grudnia 2000 r. sygn. akt III CKN 325/2000, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2001 r. sygn. akt III CKN 325/2000, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV CSK 177/2005 i uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 18 maja 2010 r. sygn. akt III CZP 134/2009, OSNC 2010/10 poz. 131). Do czasu skutecznego obalenia domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wiązało ono będzie wszystkich, w tym organy administracji i sądy. Dopóki domniemanie to nie zostanie obalone, to osoba, której prawo własności jest ujawnione w księdze wieczystej ma podstawę do powoływania treści wpisu księgi wieczystej, w celu wykazania stanu prawnego danej nieruchomości. W ocenie Sądu uwzględnienie omawianych zasad jest konieczne w postępowaniu administracyjnym, w którym podejmowane rozstrzygnięcie pozostaje w związku ze stanem prawnym nieruchomości. Pamiętać przy tym należy, że obalenie domniemania, wynikającego z wpisu w księdze wieczystej, może nastąpić w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 ukwh), jedynie jeśli chodzi o uzgadniane wpisów aktualnych. Gdy wpis ma charakter już historyczny, to jedyną drogą dla wykazania jego nieprawidłowości jest proces o ustalenie prowadzony w trybie art. 189 k.p.c.

Podsumowując, w przypadku gdy dla danej nieruchomości prowadzona jest księ-ga wieczysta, to o stanie własności tej nieruchomości decydują wpisy dokonane w dziale II księgi wieczystej. W rozpatrywanej sprawie sporna nieruchomość, zgodnie z treścią księgi wieczystej, na dzień komunalizacji, czyli 27 maja 1990 r., stanowiła własność Skarbu Państwa. Wpis do księgi wieczystej, zgodnie z treścią art. 6268 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) jest zaś orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść, zgodnie z art. 365 kpc, wiąże wszystkie inne sądy oraz organy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 grudnia 2012 r. sygn. akt I ACa 800/12). Dodatkowo, jak już było wyjaśniane, na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z tych powodów organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98), a który to pogląd podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, zasada wyrażona w art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym treści wpisów własności w tychże księgach (także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14). Biorąc pod uwagę omówioną regulację prawną, Sąd uznał prawidłowość zaskarżonej decyzji nadzorczej.

W uzasadnieniu złożonej skargi skarżąca podnosi także, że w jej opinii na sporną nieruchomość prowadzone są dwie księgi wieczyste. Wyjaśnić zatem należy, że wynikające z takiego stanu rzeczy problemy prawne muszą być rozstrzygane w odrębnym postępowaniu przed sądem cywilnym. Skarżąca oczekuje, że organ nadzoru samodzielnie zakwestionuje istniejący w dniu wydania decyzji komunalizacyjnej wpis w księdze wieczystej i będzie we własnym zakresie rozstrzygał spór o własność przejętej nieruchomości, badając skutki prawne odrębnej decyzji scaleniowej. Zdaniem Sądu oczekiwanie to nie znajduje oparcia w przepisach prawa, oznaczałoby bowiem wkraczanie władzy administracyjnej w sferę poddaną władzy sądowniczej. Oznaczałoby też akceptację dla równoległego funkcjonowania sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć (sądowego i administracyjnego). Dlatego podkreśla się, że Sąd Najwyższy, mówiąc o możliwości wzruszenia przywołanego domniemania w każdej sprawie (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV CSK 177/05), miał na myśli sprawę cywilną, a nie administracyjną (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 746/15, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 15 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2779/19, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zdaniem Sądu w kompetencji organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie administracyjne nie leży rozstrzyganie ewentualnego sporu o prawo wpisane do księgi wieczystej, który jest sporem z zakresu prawa cywilnego (art. 1 w zw. z art. 2 § 1 k.p.c.). Takie stanowisko zostało zaprezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2116/17, 28 stycznia 2005 r. sygn. akt I OSK 1064/04, 2 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 579/07, 22 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1823/11, 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 499/11).

Na zakończenie wyjaśnić jeszcze należy, że przedmiotem oceny organu nadzoru był jedynie przymiot strony skarżącej w postępowaniu nadzorczym dotyczącym decyzji komunalizacyjnej. Przedmiotem niniejszego postępowania nie była ocena prawidłowości wydania decyzji scaleniowej, dlatego też Minister nie mógł się w tej sprawie wypowiadać i zajmować stanowiska co do zasadności bądź niezasadności formułowanych w tej sprawie przez skarżącą zarzutów.

Oznacza to, że wbrew zarzutom skargi Minister prowadził przedmiotowe postępowanie w sposób prawidłowy, dokładnie ustalił stan faktyczny i prawny w sprawie, a także właściwie zastosował zarówno przepisy procedury administracyjnej (w tym i powołane w skardze), jak i przepisy prawa materialnego, a powody podjętych rozstrzygnięć, w zgodzie z art. 107 § 3 kpa, wyczerpująco przedstawił w uzasadnieniach wydanych decyzji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2021 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.