Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3 a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] (znak sprawy: [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "ZUS") na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm., dalej jako "u.s.u.s."), po rozpoznaniu wniosku A. K. (dalej jako "zobowiązana", "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia [...] r. znak [...] w całości i na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a oraz art. 32 u.s.u.s. umorzył należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 5/1999 do 12/1999, 2/2001, 6/2001, 9/2001, od 4/2002 do 11/2003 oraz od 1/2004 do 8/2004 w łącznej kwocie 41.864,88 zł, w tym z tytułu:

składek - 14.751,88 zł

- odsetek ustawowych - 27.113 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 6/1999 do 12/1999, 6/2001, od 11/2001 do 12/2001, od 2/2002 do 9/2002 oraz od 11/2002 do 8/2004 w łącznej kwocie 10.951,19 zł, w tym z tytułu:

- składek - 4.014,19 zł,

- odsetek ustawowych - 6.937 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres od 4/1999 do 12/1999, 6/2001, 2/2002 oraz od 12/2002 do 8/2004 w łącznej kwocie 2.551,69 zł, w tym z tytułu:

- składek - 886,69 zł,

- odsetek ustawowych - 1.665 zł,

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w tym:

a) na ubezpieczenia społeczne - za okres od 5/1999 do 12/1999, 2/2001, 6/2001, 9/2001, od 11/2002 do 1/2003, od 5/2003 do 11/2003, 1/2004 oraz od 4/2004 do 8/2004 w łącznej kwocie 63.140,07 zł, w tym z tytułu:

- składek - 9.870,07 zł,

- odsetek ustawowych - 53.270 zł (w części finansowanej przez płatnika składek i przez ubezpieczonych),

b) na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okres od 4/1999 do 12/1999, 6/2001, 2/2002, od 12/2002 do 1/2003, 5/2003 do 1/2004 oraz od 4/2004 do 7/2004 w łącznej kwocie 6.338,14 zł,

w tym z tytułu:

- składek – 1.664,14 zł,

- odsetek ustawowych - 4.674 zł,

c) odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych - za okres od 6/1999 do 12/1999, od 5/2001 do 6/2001, 12/2001, 2/2002, do 11/2002 do 1/2003 od 5/2003 do 1/2004 oraz od 5/2004 do 7/2004 w łącznej kwocie 10.984 zł.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 13 września 2017 r. zobowiązana złożyła wniosek, w którym zwróciła się z prośbą o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Wskazała, że od momentu zakończenia działalności była osobą bezrobotną i nie miała możliwości spłaty zadłużenia. Jednocześnie podniosła, iż na spłatę zadłużenia nie pozwala jej również obecnie źródło dochodu – emerytura otrzymywana w wysokości 950 zł.

Decyzjami z dnia [...]r. ZUS odmówił zobowiązanej umorzenia należności z tytułu składek (znak: [...]) oraz odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych (znak: [...]).

Pismem z dnia 6 grudnia 2017 r. zobowiązana wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wskazanymi wyżej decyzjami, wskazując tylko, że się z nimi nie zgadza.

Po ponownym przeanalizowaniu sprawy ZUS decyzjami z [...]r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone decyzje o odmowie umorzenia należności z tytułu składek oraz o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Na powyższe decyzje zobowiązana wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który:

- wyrokiem z 21 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/GI 444/18, oddalił skargę zobowiązanej na decyzję ZUS z [...]r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, a

- wyrokiem z 21 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/GI 445/18 uchylił decyzję ZUS z [...]r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek.

Uzasadniając drugi z powyższych wyroków Sąd wskazał, że przedawnienie, jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowane w toku postępowania przez organ, przed którym toczy się postępowanie. Tymczasem ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał się na przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. podnosząc zawieszenie biegu terminu przedawnienia w sprawie, jednakże nie załączył do akt dokumentacji potwierdzającej tą okoliczność. Wskazane przez organ dokumenty w ocenie Sądu były niewystarczające do dokonania sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w tym aspekcie. Jednocześnie Sąd stwierdził, że po uprzednim wykazaniu przez ZUS istnienia należności objętej wnioskiem o umorzenie, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej, konieczna będzie ponowna ocena sytuacji materialnej zobowiązanej w kontekście art. 28 u.s.u.s.

W wykonaniu tego wyroku ZUS wskazał, iż w toku postępowania ustalono, że zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą do [...]r., a [...]r. działalność została wykreślona. Obecnie zobowiązana zgłoszona jest do ubezpieczenia z tytułu pobieranej od 17 marca 2017 r. emerytury. Z uwagi na potrącenia wypłacane jest jej świadczenie w kwocie 825 zł netto. Ponadto ustalono, że w latach 2003-2014 wobec zobowiązanej było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. zakończone postanowieniem w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z [...] r. i [...] r. Jednocześnie należności za okres 5/1999 - 8/1999 ponownie skierowano do egzekucji [...]r., a uzyskiwana miesięcznie w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego z zajęcia świadczenia emerytalnego kwota wynosi 150 zł – 200 zł.

Ponadto zobowiązana jest również współwłaścicielką 3/40 części nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,1248 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...].

W odniesieniu do sytuacji rodzinnej i materialnej zobowiązanej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn jej powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów ZUS ustalił, iż z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z 13 września 2017 r. wynika, że zobowiązana nie pracuje zarobkowo; a od 17 marca 2017 r. otrzymuje emeryturę w wysokości 957,08 zł netto. Jednocześnie nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy, zaś gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Stałe miesięczne wydatki zobowiązanej związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych wynoszą 200 zł oraz z tytułu kosztów leczenia – 80 zł, a innych stałych wydatków nie wskazano. Ponadto ustalono, iż zobowiązana posiada zobowiązania pieniężne w bankach w kwocie 16.500 zł spłacane w formie układu ratalnego do sierpnia 2022 r. w miesięcznej kwocie 402 zł. Zobowiązana nie posiada także majątku nieruchomego i ruchomego, żadnych praw majątkowych lub wierzytelności. Jednocześnie ZUS wskazał na dokumenty związane ze stanem zdrowia strony, t.j. wynik badania z NSPZOZ w Z. z [...]r. oraz zaświadczenia lekarskiego z [...]r.

Analizując kwestię przedawnienia należności objętych wnioskiem o umorzenie ZUS wyjaśnił, iż w okresie od 25 listopada 1998 r. zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynikały z art. 24 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. Wówczas należności te ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wskazał przy tym, iż bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. W odniesieniu do należności, które nie uległy przedawnieniu na dzień 25 listopada 1998 r. obowiązywała zasada, że należności ulegały przedawnieniu po upływie okresów, o których mowa wyżej. Następnie w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r., zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu, po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5 ww. przepisu, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jednocześnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. wynikało, iż bieg terminu przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. W okresie od 1 stycznia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r., zgodnie z ww. przepisem, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przy czym zasada ta nie miała zastosowania do należności, które wygasły przed dniem 1 stycznia 2003 r., tj. przed wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw. Ostatecznie wskazał, że stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s., t.j. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednak do 31 grudnia 2011 r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. ZUS podkreślił przy tym, iż 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. poz. 1378). Jednak w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.su.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (a więc jak w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

ZUS stwierdził zatem, że w świetle powyższych przepisów, należności objęte zaskarżoną decyzją mogły przedawnić się najpóźniej z dniem

1 stycznia 2017 r., o ile nie zaistniały okoliczności rzutujące na bieg terminu przedawnienia. Wskazał bowiem, że do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Z kolei z art. 27 ust. 2 ustawy nowelizującej wynika, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. ZUS podkreślił, że ustawodawca przyjął w tym względzie, że należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne do zapłaty, których zobowiązany jest określony podmiot (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., II FSK 3031/12, Lex nr 1769575).

Zgodnie z art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust. 5b u.s.u.s. – jak dalej wskazano - należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem, iż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony m.in. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy ZUS stwierdził, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, a doręczenia odpisów tytułów wykonawczych wyznacza początek zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Wskazał, że w odniesieniu do składek na:

1) ubezpieczenia społeczne za okres:

- 5/1999-12/1999 - odpisy tytułów doręczono zobowiązanej w dniu 16 marca 2005 r. (tytuły [...])

- 2/2001 - odpis tytułu doręczono zobowiązanej w dniu 12 grudnia 2006 r. (tytuł [...])

- 6/2001 - odpis tytułu doręczono zobowiązanej w dniu 1 stycznia 2003 r. (tytuł [...])

9/2001 - odpisy tytułów doręczono zobowiązanej w dniu 12 grudnia 2006 r. (tytuł [...])

- 4/2002-7/2002 - odpisy tytułów doręczono zobowiązanej w dniu 10 stycznia 2003 r. (tytuły [...])

- 8/2002-11/2002 - odpisy tytułów doręczono zobowiązanej w dniu 15 września 2003 r. (tytuły [...])

- 12/2002-1/2004 - odpisy tytułów doręczono zobowiązanej w dniu 27 maja 2004 r. (tytuły [...])

2/2004-5/2004 - odpisy tytułów doręczono zobowiązanej w dniu 18 października 2004 r. (tytuły [...])

- 6/2004-8/2004 - odpis tytułu doręczono zobowiązanej w dniu 16 marca 2005 r. (tytuł [...])

2) ubezpieczenie zdrowotne za okres:

- 6/1999-12/1999 - odpisy tytułów doręczono 16 marca 2005 r. (tytuły [...])

- 5/2001-6/2001 - odpis tytułu doręczono 1 lipca 2004 r. (tytuł [...])

- 11/2001-12/2001 - odpisy tytułów doręczono 1 lipca 2004 r. (tytuły [...])

- 2/2002-9/2002 - odpisy tytułów doręczono 1 lipca 2004 r. (tytuły [...])

- 11/2002-1/2004 - odpisy tytułów doręczono 1 lipca 2004 r. (tytuły [...])

- 2/2004-5/2004 - odpisy tytułów doręczono 18 października 2004 r. (tytuły [...])

- 6/2004-8/2004 - odpis tytułu doręczono 16 marca 2005 r. (tytuł [...])

3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres:

- 4/1999-12/1999 - odpisy tytułów doręczono 16 marca 2005 r. (tytuły [...])

- 6/2001 - odpis tytułu doręczono 1 stycznia 2003 r. (tytuł [...])

- 2/2002 - odpis tytułu doręczono 1 stycznia 2003 r. (tytuł [...])

-12/2002-1/2004 - odpisy tytułów doręczono 27 maja 2004 r. (tytuły [...])

- 2/2004-5/2004 - odpisy tytułów doręczono 18 października 2004 r. (tytuły [...])

- 6/2004-8/2004 - odpis tytułu doręczono 16 marca 2005 r. (tytuł [...]).

Jednocześnie ZUS stwierdził, że w dniu [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji (data zakończenia zawieszenia biegu terminu przedawnienia). Jednakże z uwagi na fakt, iż zadłużenie za okres 5/1999 - 8/1999 skierowano do egzekucji, to bieg terminu przedawnienia tych zaległości został ponownie zawieszony od 1 września 2017 r. (od dnia odebrania tytułów wykonawczych). W konsekwencji, w ocenie ZUS, dla wykazanych w zaskarżonej decyzji należności w świetle przepisu art. 24 u.s.u.s. nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości te mogą być dochodzone. Ponadto wdrożone postępowanie egzekucyjne spowodowało naliczenie kosztów egzekucyjnych w kwotach 1.821,20 zł na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i 324,40 zł na ubezpieczenie zdrowotne. ZUS wskazał, że zastosowanie ewentualnej ulgi w ich opłaceniu może nastąpić na podstawie odrębnych przepisów i wniosek w tej sprawie może zostać złożony do organu egzekucyjnego, którym jest Dyrektor Oddziału w B..

Dalej, rozpoznając wniosek o umorzenie zaległości, ZUS wskazał na treść art. 28 ust. 2 i stwierdził, że przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy, które stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Podkreślił, że dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to jednak tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, Odwołał się przy tym do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285. Analizując sytuację zobowiązanej ZUS w kontekście regulacji z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. ZUS wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że :

1) przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

2) nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm.),

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne - postanowienie z [...] r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z.. Organ egzekucyjny wskazał, że zobowiązana jest współwłaścicielem nieruchomości, z której możliwe jest przeprowadzenie egzekucji po uprzednim wpłaceniu zaliczki na poczet wydatków egzekucyjnych. Po wydaniu tego postanowienia sytuacja finansowa zobowiązanej uległa poprawie, albowiem od 17 marca 2017 r. pobiera świadczenie emerytalne, z którego ZUS prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne,

- aktualnie wdrożony środek egzekucyjny (zajęcie świadczenia emerytalnego), którym objęta jest część zadłużenia daje możliwość skutecznego prowadzenia egzekucji, a uzyskana w ten sposób kwota może przekroczyć kwotę wydatków egzekucyjnych. Istnieje również możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego do zaległości, które obecnie nie zostały ponownie skierowane na drogę przymusowego dochodzenia.

Tym samym, zdaniem ZUS, możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Powołując się na tezę wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99, ZUS wskazał, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Podkreślił również, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Jednocześnie ZUS wskazał na treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) i stwierdził, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego zobowiązanej nie potwierdza wystąpienia przesłanek wskazanych w pkt 2 i 3 ww. rozporządzenia. Wskazał, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Działalność gospodarczą cechuje jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Podejmując się prowadzenia działalności, zobowiązana wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i respektowania ich tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. ZUS uznał przy tym za udokumentowany fakt pozostawania przez zobowiązaną w stałym leczeniu oraz wystąpienia po jej stronie trudnej sytuacji zdrowotnej, zaznaczył jednak, że stan zdrowia nie ma wpływu na wysokość pobieranego przez zobowiązaną świadczenia. Przypomniał przy tym, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Równocześnie ZUS zauważył, że zgromadzona dokumentacja oraz ustalone w sprawie okoliczności faktyczne wskazują na wystąpienie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i pozwalają na wniosek, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zobowiązana prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Pobiera obecnie świadczenie emerytalne, z którego są dokonywane potrącenia na rzecz prowadzonego przez ZUS postępowania egzekucyjnego (od 1 lipca 2018 r. potrącenia wynoszą 151,41 zł miesięcznie, wobec czego do wypłaty pozostaje kwota 825 zł). Uzyskiwany w ten sposób w gospodarstwie domowym dochód jest niższy niż kwota minimum socjalnego, ustalanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi aktualnie 1.124,47zł. W ocenie ZUS przedstawiony przez zobowiązaną kosztorys ponoszonych w jednoosobowym gospodarstwie domowym wydatków na poziomie 682 zł miesięcznie, w którym wliczono już kwoty rat spłacanych zobowiązań, nie uwzględniono natomiast podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań itp. nie pozwala na jednorazowe uregulowanie należności z tytułu składek bez ryzyka pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem ZUS mimo, że zobowiązana wykazała, że bez trudności spłaca zobowiązania finansowe, nie wskazując celu, na który zostały one zaciągnięte, a więc nie jest możliwa ocena czy są one dla niezbędne i konieczne, to biorąc jednak pod uwagę wiek i sytuację zdrowotną zobowiązanej, należało zauważyć, że w dalszym ciągu będzie istniała konieczność ponoszenia przez nią stałych wydatków związanych z leczeniem. Jednocześnie ZUS za mało prawdopodobną uznał również poprawę sytuacji finansowej, albowiem aktualnie zaciągnięte kredyty spłacane będą do 8/2022, a kwota wypłacanego świadczenia emerytalnego również nie rokuje znaczącego wzrostu. W konsekwencji za uzasadnione uznano stwierdzenie, że konieczność podjęcia spłaty zadłużenia z tytułu składek w obecnej sytuacji życiowej zobowiązanej mogłoby pozbawić ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dodatkowo zauważył, że wdrożone wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego nie zmniejszy znacząco zadłużenia z tytułu składek, gdyż potrącana obecnie kwota jest o połowę mniejsza (150 zł) od kwoty o jaką miesięcznie przyrastają odsetki za zwłokę (ok. 300 zł). Proponowanie układu ratalnego w obecnej sytuacji nawet z minimalną kwotą raty, przy obecnej kwocie zadłużenia doprowadziłoby do wyegzekwowania tylko części długu, natomiast z pewnością pogorszyłoby tylko trudną sytuację strony. Odwołując się do wyroku NSA z 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14, organ, po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu zebranego materiału dowodowego stwierdził, że obecna sytuacja finansowa zobowiązanej jest bardzo trudna i opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby dla niej zbyt ciężkie skutki. W konsekwencji za zasadne uznał umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia.

Jednocześnie, biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, nie znaleziono podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w części obejmującej pkt 2 rozstrzygnięcia, w którym odmówiono umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Skarżąca zarzuciła:

1) błędną wykładnię art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez nie uwzględnienie przedawnienia mimo upływu okresu 5 lat w zakresie należności określonych punktem 2 decyzji.

2/ brak zastosowania art. 118 k.c. w zakresie, w jakim statuuje on 3-letni okres przedawnienia dla roszczeń okresowych (odsetkowych), a nie 5-letni, jak przyjął ZUS.

Wobec powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o przekazanie sprawy właściwemu organowi ZUS celem wydania ponownej decyzji.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że ZUS nie odniósł się i nie uzasadnił odrębnie pkt 1 i pkt 2 decyzji. Odniósł się tylko do pkt 2 decyzji, czyli uzasadnił odmowę umorzenia należności składkowych określonych w tej części decyzji, które zdaniem ZUS nie uległy przedawnieniu. Zdaniem skarżącej kluczowe są tutaj wyjaśnienia poczynione na stronie 6 i 7 uzasadnienia. Ponadto ZUS nie podał akt spraw windykacyjnych, z których miałby wynikać fakt doręczenia skarżącej, w określonych datach, tytułów wykonawczych wskazanych w uzasadnieniu. Wskazując na przykład na stronie 6 uzasadnienia należności dotyczące ubezpieczenia społecznego za okres 5/1999-12/1999 ZUS podał, że odpisy tytułów doręczono stronie w dniu 16 marca 2005 r. i wskazał tytuły [...]. Sygnatura tytułów wykonawczych wskazuje zatem na dwa tytuły wykonawcze, a oznaczenie okresów składkowych (5/1999-12/1999) aż na 8 okresów.

Skarżąca zwróciła także uwagę, że w odniesieniu do wszystkich należności wymienionych w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśniono, czy wraz doręczeniem tytułu wykonawczego dochodziło do wszczęcia egzekucji, a to właśnie przerywa bieg przedawnienia. Niezależnie jednak od powyższego, już samo uzasadnienie i daty wyżej wskazanych należności składkowych oraz daty doręczenia tytułów wykonawczych wskazują, że doszło do przedawnienia - przynajmniej w dużej części - należności składkowych ze względu na upływ okresu 5-letniego przedawnienia. Skoro bowiem ZUS wskazuje należności składkowe za okres 5/1999-12/1999, a następnie jako datę przerwy biegu przedawnienia podaje 16 marca 2005 r., to pomiędzy tymi datami upłynęło ponad 5 lat. Należności składkowe za 1999 r. stały się bowiem w poszczególnych miesiącach 1999 r., więc ich okres przedawnienia upływał w poszczególnych miesiącach 2004 r. Podobna sytuacja dotyczy niżej wskazanych okresów (wymienionych na stronie 6 i 7 decyzji):

1. w zakresie ubezpieczenia społecznego

- okresu 2/2001 (doręczenie tytułu według ZUS w dniu 12.12.2006 r.)

-okresu 9/2001 (doręczenie tytułu według ZUS w dniu 12.12.2006 r.),

2. ubezpieczenia zdrowotnego

- okresu 6/1999-12/1999 (doręczenie tytułu według ZUS w dniu 16.03.2005 r.),

3. w zakresie składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych :

- okresu 4/1999-12/1999 (doręczenie tytułu według ZUS w dniu 16.03.2005 r.)

Ponadto, zdaniem strony, ZUS nie uwzględnił, że należności wymienione w pkt 2 ppkt c/ decyzji, a więc należności z tytułu odsetek nie ulegają przedawnieniu 5-letniemu, ale 3-letniemu. Należności tego rodzaju przedawniają się w okresie 3- letnim zgodnie z art. 118 k.c., natomiast art. 24 ust 4 u.s.u.s. stanowi o należnościach z tytułu składek, a nie odsetek od tych składek.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu - na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegała decyzja organu odwoławczego z dnia [...] r., którą uchylono w całości decyzję organu I instancji z dnia [...] r. i umorzono należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami (pkt 1 sentencji) oraz odmówiono umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych i przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne, z tytułu składek i odsetek ustawowych na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Dokonując tej kontroli należy w pierwszej kolejności wskazać, że rozpoznając ponownie sprawę zarówno ZUS, jak i Sąd, z uwagi na treść art. 153 P.p.s.a., związany jest wytycznymi zawartymi w wyroku WSA w Gliwicach z dnia z 21 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/GI 445/18. Zgodnie z powołanym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. We wspomnianym wyroku, Sąd, uchylając uprzednio wydaną decyzję ZUS, stwierdził, że z uwagi na niepodjęcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zagadnienia przedawnienia objętych nią należności, jak również brak dokumentów umożliwiających zweryfikowanie stanowiska ZUS w tej kwestii, nie jest możliwe przeprowadzenie przez Sąd kontroli legalności zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanym zakresie. Jednocześnie wskazał na konieczność ponownej oceny sytuacji materialnej skarżącej w kontekście art. 28 u.s.u.s., po uprzednim wykazaniu przez ZUS istnienia należności objętej wnioskiem o umorzenie, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

Tak zakreślone ramy ponownego rozpatrzenia sprawy w pierwszej kolejności determinują ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Zasada przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określona została w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z powołaną regulacją w brzmieniu obowiązującym w 2000 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 5 lat. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 2002.241.2074). Zgodnie z tym przepisem, obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne.

Z uwagi na to, że ustawa z 18 grudnia 2002 r. nie zawierała przepisów przejściowych w zakresie stosowania znowelizowanego art. 24 ust. 4 u.s.u.s. do należności z tytułu składek wymagalnych i nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r., początkowo pojawiły się wątpliwości, czy do tych należności należy stosować "stary" czy "nowy" termin przedawnienia. Zgodnie jednak z ugruntowanym już poglądem przyjętym w orzecznictwie sądów administracyjnych i sądów powszechnych, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia zaistniały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy, według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por. m.in. uchwały Sądu Najwyższego z 8 lipca 2008 r., sygn. I UZP 4/08 oraz z 2 lipca 2008 r., sygn. II UZP 5/08 - Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16 i 17) i wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2008 r., II GSK 547/08 oraz z 8 lutego 2011 r., II GSK193/10). Z dniem 1 stycznia 2012 r. przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony przez wprowadzenie 5-letniego terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011.232.1378) do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym zastrzeżeniem, że bieg przedawnienia rozpoczyna się nie od daty wymagalności składki, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust. 2 tej ustawy). Nadto, w art. 24 u.s.u.s. przewidziano zdarzenia, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia należności składkowych. Wymieniono wśród nich podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania świadczenia (art. 24 ust. 5b), wskazując jednocześnie, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia z tej przyczyny trwa do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Za wspomniane czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, iż zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką jest doręczenie odpisu tytułu wykonawczego.

W kontekście powyższego należy zauważyć, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się tytuły wykonawcze obejmujące wskazane w zaskarżonej decyzji składki za wymienione okresy. Ich analiza potwierdza, że każdorazowo doręczono je skarżącej przed upływem terminu przedawnienia dochodzonych w nich należności. W konsekwencji bieg terminu przedawnienia został zawieszony, a zawieszenie to trwało do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, które umorzono postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...] r. W konsekwencji należało uznać, że w odniesieniu do zobowiązań objętych zaskarżoną decyzją każdorazowo okres przedawnienia uległ wydłużeniu o czas prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wobec czego na dzień wydania zaskarżonej decyzji żadna ze składek objętych tym rozstrzygnięciem nie uległa przedawnieniu. Nawiązując do argumentacji skargi wskazać trzeba, że, jak już była mowa, wprowadzony z dniem 1 stycznia 2003 r. 10-letni okres przedawnienia odnosił się do składek wymagalnych i nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. "Najstarsze" składki, objęte zaskarżoną decyzją, są należne za kwiecień 1999 r., co do których wcześniej obowiązujący 5-letni termin przedawnienia niewątpliwie nie mógł upłynąć przed dniem 1 stycznia 2003 r. Konstatacja ta z oczywistych względów dotyczy należności za późniejsze okresy i odnosi się także, wbrew zarzutom skargi, do odsetek od zaległości wobec ZUS. Wskazany w skardze art. 118 k.c. nie ma bowiem zastosowania w niniejszej sprawie. Na mocy art. 24 ust. 2 u.s.u.s. pojęcie "należności z tytułu składek" obejmuje nie tylko składki, ale także odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Odsetki za zwłokę przedawniają się zatem w terminach przedawniania składek, dzieląc los należności głównej.

Wobec powyższego stwierdzić należało, że zaskarżona odmowa umorzenia zaległości wobec ZUS nie obejmuje należności przedawnionych.

Wniosek o ich umorzenie podlegał rozpoznaniu w kontekście regulacji zawartej w 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3 a u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ww. ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Wspomniany art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ustawodawca zróżnicował zatem warunki umorzenia zaległości, łagodząc je wobec zaległości, które opłaca sam ubezpieczony.

W niniejszej sprawie ZUS umorzył w całości należności skarżącej z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Odmówił natomiast umorzenia składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek (skarżącą) oraz odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Rozróżnienie to jasno wynika z sentencji zaskarżonej decyzji, a także z jej uzasadnienia.

Pojęcie całkowitej nieściągalności zostało uściślone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. który określa zamknięty katalog przesłanek stwierdzenia, że składki są całkowicie nieściągalne. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Żadna z powyższych przesłanek nie zachodzi w niniejszej sprawie. Strona zaprzestała wprawdzie prowadzenia działalności gospodarczej, niemniej jednak otrzymuje emeryturę, z której prowadzona jest skuteczna egzekucja. Wysokość nieopłaconych składek przekracza niewątpliwie kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a comiesięczne potrącenia z emerytury pozwalają na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. To zaś oznacza, że w odniesieniu do składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych brak było podstaw do ich umorzenia.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.