Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3071/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-22 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie -art. 260 §1 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 246 par 2 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Honorata Łopianowska, po rozpoznaniu w dniu 22 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 1 września 2017 r. w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. sp z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od października do maja 2013 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy


UZASADNIENIE

Skarżąca – C. sp z o.o. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powyżej kwoty 5000,- zł (formularz PPPr z 19/7/2017 r). Kwotę 5 tys. zadeklarowała, że uzyska od wspólnika. Powołała się na ocenę zawartą w wydanym uprzednio wobec niej postanowieniu o prawie pomocy.

Nadto Spółka odniosła się do wysokości przychodu uzyskanego w 2017 r. (307,50 zł) oraz należności krótkoterminowych od innych podmiotów (w wysokości niespełna 25 tys. zł). Wskazała, że obciążają ją zobowiązania, w tym wobec Państwa, na kwotę 1685158,63 zł. Powołała się także na zobowiązania długoterminowe z tytułu niespłaconych kredytów i pożyczek, zobowiązania krótkoterminowe z tytułu dostaw oraz z tytułu podatków. Zdaniem Skarżącej, jej sytuacja od czasu zwolnienia jej od kosztów wpisu powyżej 30.000,- uległa pogorszeniu, ponieważ zostały zablokowane jej rachunki bankowe i uległa wstrzymaniu jakakolwiek działalność gospodarcza. Brak jest przychodów spółki, również wspólnicy nie posiadają środków na pomoc. Zadeklarowała przekazanie zestawienia obrotów i sald, rachunek zysków i strat, bilans i in.

W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 16/8/2017 r (o przedłożenie faktur VAT, wyciągów z rachunków bankowych za okres prowadzenia działalności gospodarczej, wskazanie źródeł finansowania bieżącej działalności, wysokości dopłat, wskazania czynności podjętych w celu zwolnienia zablokowanych środków na rachunkach bankowych w celu przeznaczenia ich na potrzeby postepowania i in) spółka poinformowała o tym, że: - wszystkie jej rachunki bankowe zostały zablokowane; - przedłożyła zeznania CIT, raport kasowy, sprawozdanie finansowe, rachunek zysków i strat; - ponosi koszty księgowości, lecz nie ponosi kosztów obsługi prawnej; - w 2017 r. nie uzyskała żadnego przychodu; - wszelka działalność handlowa została wstrzymana, lecz spółka obsługuje swoich klientów, uwzględnia reklamacje, ponosi koszty księgowe; - środki na ponoszone koszty pochodzą z zobowiązań kontrahentów; - środki zajęte przez organy podatkowe nie pokrywają w całości zobowiązań spółki wobec organów podatkowych; - spółka nie posiada nawet środków na windykację należności; - blokada rachunków bankowych uniemożliwia spółce prowadzenie działalności gospodarczej.

Poinformowała, że przekazuje część dokumentów finansowych została przekazana 21/12/2015 r. w postępowaniu o prawo pomocy, w którym zwolniono Spółkę od kosztów wpisu od skargi powyżej 30000,- zł. Od tego momentu sytuacja Spółki pogarsza się, ponieważ utraciła możliwość zarobkowania. Zarazem wskazała, że spółka obsługuje swoich klientów, uwzględnia reklamacje, ponosi koszty księgowe.

Postanowieniem z dnia 1 września 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu za nieprawdziwe uznał twierdzenia Spółki z uzupełnienia do pkt 5 formularza PPF z 19/7/2017 r., że "jej sytuacja od czasu zwolnienia jej od kosztów wpisu powyżej 30.000,- uległa pogorszeniu, ponieważ zostały zablokowane jej rachunki bankowe i uległa wstrzymaniu jakakolwiek działalność gospodarcza", Podniósł, iż na te same okoliczności powoływała się w ocenionym już piśmie z 21/12/2015 r. (pkt 7) (i zostały one ocenione). Stąd zagadnienia wstrzymania działalności gospodarczej, jak też blokady rachunków bankowych wobec sprecyzowanych w wezwaniu oczekiwanych działań od Skarżącej nie uznał za przesłanki przyznania prawa pomocy w tej sprawie.

Referendarz sądowy uwzględnił subiektywne poczucia ciężkiej sytuacji strony i "wygaszania" jej działalności gospodarczej oraz prowadzenia sporu z organami administracji. Zaznaczył, iż niezakwestionowane przez Stronę pozostały wskazania referendarza sądowego w przywołanym już postanowieniu, co do (oczekiwanej) możliwości zgromadzenia środków finansowych przez Spółkę. Stwierdził, iż kondycja Spółki, w stosunku do momentu, kiedy badano jej zdolność finansową, nie uległa zmianie uzasadniającej zmianę podjętej wobec niej oceny – na korzystniejszą.

Wskazał, iż Spółka zadeklarowała posiadanie – oprócz środków uzyskanych w wyniku pożyczki – także przysługujące jej należności. W ocenie referendarza sądowego nie jest zatem tak, że spółka pozbawiona została jakichkolwiek możliwości zgromadzenia środków finansowych na poczet jej działalności, do czego wlicza się obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Sama zresztą powołała się na to, że "spółka obsługuje swoich klientów, uwzględnia reklamacje, ponosi koszty księgowe"

Referendarz uwzględnił okoliczność, że spółka – jak wykazała w dokumentacji przekazanej w 2015 r., na którą powołuje się również obecnie - posiadała na rachunkach bankowych środki przekraczające wymagane koszty sądowe (por wyciągi z rachunków bankowych): podobnie jak ma świadomość tego, że rachunki bankowe zostały zabezpieczone w drodze postępowania egzekucyjnego.

Zwrócił uwagę, iż pomimo wezwania z 16/8/2017 r. (pkt 6) i świadomości powinności podmiotu gospodarczego dysponującego profesjonalną pomocą prawną, w tym zakresie – Skarżąca nie wykazała działań, które podjęła w celu zwolnienia środków z zablokowanych rachunków bankowych i przeznaczenia ich na potrzeby postępowania sądowego. Z tych powodów za niezrozumiałą uznał bierność strony, która dysponuje profesjonalną pomocą prawną, w działaniach na rzecz zabezpieczania środków na poczet postępowania sądowego – choćby w drodze wystąpienia do organów egzekucyjnych zajmujących rachunek bankowy o zwolnienie części kwot niezbędnych do prowadzenia sporu sądowego. Fakt takiego wystąpienia pozostał, pomimo wezwania, niewykazany.

Referendarz sądowy podkreślił, że spór przed organami podatkowymi, rozpoczęty w 2013 r., dotyczył tego, czy faktury VAT, wykorzystywane przez Stronę, dokumentują rzeczywisty obrót gospodarczy. W tym okresie, jak spółka sama wskazała (choćby pkt 7 pisma z 25/8/2017 r.), dysponowała ona środkami w ramach działalności gospodarczej. Rodzaj sporu, fakt dysponowania przychodami przez Spółkę nakładał na nią obowiązek uwzględniania możliwości ponoszenia kosztów związanych z tym sporem.

W niniejszym postępowaniu referendarz sądowy nie doszukał się również uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy w krótkim okresie czasu, który spółka miała na zgromadzenie środków na rzecz wpisu od skargi kasacyjnej, ponieważ świadomość ponoszenia "potencjalnych" kosztów sądowych musiała już istnieć, przy założeniu nawet stanu skrajnej niedbałości, od daty doręczenia uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z 2015 r. Za niezrozumiałe i nielogiczne uznał oczekiwania Skarżącej, deklarującej posiadanie wierzytelności, z których ponosi koszty księgowości, uwzględnia reklamacje, obsługuje swoich klientów (por. pkt 4 pisma z 25/8/2017 r.), będącej zobowiązanej do zabezpieczenia środków na poczet kosztów przyszłego postepowania kasacyjnego, uporczywie nie podejmującej do tego działań w celu zwolnienia "zabezpieczonych" środków – zwłaszcza, ze ułatwiono już jej dostęp do Sądu i zwolniono w części od kosztów postępowania – by Sąd ponowił (lub orzekł korzystniej) - pomimo tylu zaniechań z jej strony - rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania jej zwolnienia od kosztów sądowych.

W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniami Referendarza Sądowego. Skarżąca podniosła, że kwota zwolnienia, z uwagi na sytuację finansową spółki winna obejmować całość kosztów sądowych, bądź kwotę powyżej wysokości 5000,- zł - jak wnosiła Spółka. W ocenie Skarżącej rozważania Referendarza są zbyt daleko idące oraz sprzeczne z zasadami logiki, albowiem Spółka nieposiadająca w chwili obecnej środków finansowych na pokrycie bieżących kosztów utrzymania, nieuzyskująca dochodów i nieposiadająca majtku trwałego nie posiada zdolności kredytowej. Istotnym jest również fakt, iż Spółka była już kredytobiorcą, posiada zablokowane rachunki bankowe, a wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, utraciła płynność finansową, w efekcie czego Spółka posiada negatywną historię kredytową, a co za tym idzie, zewnętrzne instytucje bankowe, uwzględniając obecną sytuacją ekonomiczną, nie udzielą jej kredytu. Ponadto w spółce jest tylko jeden wspólnik, który przebywa w C. z powodu trudnej sytuacji finansowej w Polsce. Podniosła, że jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. Jak wynika z załączonych dokumentów, na koniec 2015 roku Spółka uzyskała zysk w wysokości 106.232,61 zł, jednakże był to jedynie zysk bilansowy, spowodowany cofnięciem wyceny bilansowej przeprowadzonej na31/12/2014r. zobowiązań spółki w walucie. Na dzień 31.12.2016 r. Spółka osiągnęła już stratę w wysokości -31.472,59 zł. W 2017 roku sytuacja Spółki jest jeszcze gorsza ponieważ spółka nie osiągnęła już praktycznie żadnego przychodu (posiada na dzień 30.06.2017 r. stratę -369,00 zł].

W chwili obecnej kontynuacja bytu prawnego Spółki wiąże się z faktem, iż Spółka posiada wierzytelności, które próbuje odzyskać, a nadto w toku znajdują się sprawy podatkowe dotyczące zaskarżonej decyzji. Spółka wskazała, iż wystąpiła również z wnioskiem do Organu Egzekucyjnego o zwolnienie środków spod zabezpieczenia. W ocenie Skarżącej pozytywne rozstrzygniecie organu dla Spółki jest wątpliwe z uwagi na to, że zwolnienie ostatnich środków finansowych pozostałych w posiadaniu Organu na rzecz uiszczenia wpisu sądowego, spowoduje uszczuplenie środków pozostałych Organowi do pokrycia należności podatkowych, w związku z czym zgoda Organu na zwolnienie środków jest dla Spółki wątpliwa. Wskazuje na to również doświadczenie zawodowe Pełnomocnika. Ponadto podniosła, iż organy egzekucyjne mają 30 dni na rozpoznanie wniosku, a terminy te często ulegają wydłużeniu. Strona wykazała ponadto, że nie ma możliwości otrzymania przymusowej dopłaty od Wspólnika pokrywającej całą wysokość wpisu, gdyż wspólnik Spółki przebywa obecnie w C. i nie posiada takich środków finansowych. Wspólnik jednakże zadeklarował, że pokryje udział w kosztach sądowych w wysokości 5.000,00 zł. Mając na względzie powyższe stwierdziła, iż podjęła wszystkie realne i możliwe do zrealizowania działania, celem chociażby częściowego pokrycia kosztów postępowania sądowego., Ustosunkowując się z kolei do zarzutu, iż jako przedsiębiorca Spółka winna zabezpieczyć środki na ewentualne spory sądowe, wskazała na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 28 października 2005 r., sygn. akt I FZ 452/05. Pełnomocnik Skarżącej argumentował, iż sąd powinien się kierować przede wszystkim celem instytucji, jaką jest prawo pomocy, mając jednocześnie na uwadze wypływającą z Konstytucji zasadę prawa do sądu. Podkreślił, iż Spółka nie posiada żadnego majątku, z którego mogłaby pokryć kwotę wpisu sądowego od skargi

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12).

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 48.088 zł.

Jak wynika ze złożonych przez Skarżącą oświadczeń i dokumentów wszystkie rachunki bankowe Spółki są zablokowane, Strona nie posiada dostępu do bankowości elektronicznej. Z przedłożonych sprawozdań finansowych wynika, że Skarżąca na dzień 31 grudnia 2015 r. osiągnęła zysk 106.232, 61 zł. Na dzień 31 grudnia 2016 r. strata Skarżącej wyniosła 31.472 zł. Z bilansu Skarżącej wynika, iż na dzień 31 grudnia 2015 r. suma jej aktywów wyniosła 1.799.518,01 zaś na dzień 31 grudnia 2016 r. suma jej aktywów wyniosła 1.688.045,42 zł. Te same wartości wskazano jako jej pasywa. W 2016 r. Skarżąca otrzymała pożyczkę w wysokości 2.320.511,99 zł. Z bilansu Skarżącej na 30 czerwca 2017 r. wynika, iż suma jej aktywów wynosi 1.687.676,42 zł. Tą samą wartość wskazano jako jej pasywa. Z rachunku zysków i strat na 30 czerwca 2017 r. Skarżąca w 2017 r. poniosła stratę 369 zł. Spółka ponosi jedynie koszty księgowości w wysokości 61,50 zł miesięcznie, które opłaca z kasy, na chwilę obecną pozostało w niej 398,31 zł.

Analiza złożonych oświadczeń oraz dokumentów finansowych spółki pozwala stwierdzić, że nie wykazała ona, że nie posiada żadnych środków pieniężnych aby ponieść koszty sądowe niniejszej sprawy ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć.

Przede wszystkim należy podkreślić, że osoba prawna taka jak spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie, czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z art. 199 p.p.s.a.

Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA).

Osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: cbois).

Sąd zauważa, iż Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). W doktrynie podnosi się, iż dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki.

Sąd zauważa, iż spółka – jak wykazała w dokumentacji przekazanej w 2015 r., na którą powołuje się również obecnie - posiadała na rachunkach bankowych środki przekraczające wymagane koszty sądowe (por wyciągi z rachunków bankowych). Rachunki bankowe zostały zabezpieczone w drodze postępowania egzekucyjnego. Zarazem, pomimo wezwania referendarza sądowego z 16/8/2017 r. (pkt 6) i świadomości powinności podmiotu gospodarczego dysponującego profesjonalną pomocą prawną, w tym zakresie – Skarżąca nie wykazała działań, które podjęła w celu zwolnienia środków z zablokowanych rachunków bankowych i przeznaczenia ich na potrzeby postępowania sądowego.

Spółka w przedmiotowej sprawie nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólnika. Złożyła jedynie oświadczenie, że Wspólniczka Spółki przebywa w C., a z uzyskanej informacji telefonicznej wynika, że nie posiada rachunku bankowego w Polsce. Ponadto podtrzymała stanowisko, że będzie w stanie wpłacić kwotę 5 tys. zł tytułem udziału w kosztach postępowania. Tymczasem przepis art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030, z późn. zm.) przewiduje możliwość zobowiązania się wspólników do dopłat. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (zob. postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r., II FZ 146/14). Bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nie objętych powołanym przepisem, stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Ze względu na dalsze pozostawanie Skarżącej w obrocie gospodarczym udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie uprzywilejowanie skarżącej.

Należy podkreślić, że spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie SN z 23 stycznia 2015r., sygn. akt I ACz 1067/14). Jak wynika z akt niniejszej sprawy wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 9.617.574 zł z tytułu zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 i 2013 r. Powyższe świadczy o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane były znaczne przychody o wartości wielokrotnie przewyższającej wartość wpisu.

W postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych.

W ocenie Sądu brak podjęcia działań przez wspólników Skarżącej w celu dokonania dopłat na uiszczenie wpisu sądowego należy uznać za próbę przerzucenia na Skarb Państwa kosztów jej działalności.

Warto w tym miejscu wskazać, iż w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13 NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych. Stanowisko to jest o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13).

W ocenie Sądu nie można dać pierwszeństwa zasadzie prawa do sądu Spółki, której wspólnicy korzystający z jej zysków nie udowodnili, iż nie są w stanie pokryć w formie dopłat jej zobowiązań wynikających z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do wzbogacania osób prywatnych. Byłoby to naruszeniem zasady wynikającej z art. 84 Konstytucji RP powszechnego i równego ponoszenia tego rodzaju danin. Brak skutecznych działań wspólników Spółki lub też ich bierność w kwestii dokonania przez nich wpłat do spółki na poczet wpisu sądowego należy uznać za przesłankę do odmowy udzielenia Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Rozpatrując niniejszy wniosek Sąd miał na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, dostępne w CBOSA).

W odniesieniu do zarzutu Skarżącej, iż odmowa przyznania jej prawa pomocy stanowi naruszenie prawa do sądu Sąd zauważa, iż konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78. poz.483 z późń. zm.) stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie

Warto również przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Jak również nie wykazała, że wspólnik spółki nie jest w stanie zgromadzić środków na wniesienie dopłat w celu uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.

Tym samym, ocena referendarza sądowego o niespełnieniu przez Skarżącą przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie była prawidłowa. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory niż w przypadku osób fizycznych.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.