Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 542/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4,6,7, art, 73 ust. 3 pkt 6, art. 28 ust. 2 i 3,
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Protokolant Szymon Janik po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 589/09 w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 589/09, wydanym w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, oddalono skargę.

Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Decyzją z [...] stycznia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku J. N., zwanego dalej "skarżącym" o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, odmówił umorzenia należności z tytułu składek w kwocie 24.657,61 zł.

Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 28 ust. 3a, art. 32 oraz art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej u.s.u.s. W świetle tego przepisu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki do umorzenia należności ZUS na powyższej podstawie określa § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (punkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (punkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (punkt 3).

Jak ustalił ZUS skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, otrzymując wynagrodzenie w wysokości 2.517 zł, obciążone tytułem egzekucyjnym w wysokości 766 zł. Po analizie wydatków skarżącego związanych z utrzymywaniem gospodarstwa domowego organ wyjaśnił, że jakkolwiek sytuacja rodziny skarżącego jest trudna, to brak było podstaw do uwzględnienia wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W następstwie odwołania skarżącego ostateczną decyzją ZUS z dnia [...] marca 2009 r. utrzymano w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz podzielił argumentację wyrażoną w uzasadnieniu wcześniejszej decyzji. Ponadto organ zwrócił również uwagę na możliwość rozłożenia na raty powstałego zadłużenia.

W następstwie skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., jak to wskazano na wstępie, wyrokiem z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 589/09, oddalono skargę. W ocenie Sądu pierwszej instancji, kontrolującego zaskarżoną decyzję, ZUS prawidłowo ustalił, że w sprawie brak jest przesłanek dla umorzenia należności. W pierwszej kolejności, jak ustalił Sąd pierwszej instancji, w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. W tym kontekście Sąd wskazał na stały dochód skarżącego w postaci miesięcznego wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.517 zł, które to wynagrodzenie po odliczeniu kwoty należnej komornikowi sądowemu wynosi około 1.035 zł netto. Zdaniem Sądu nie bez znaczenia jest również otrzymywanie przez małżonkę skarżącego A. N. zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 500 zł miesięcznie.

Według Sądu pierwszej instancji nie zostały również spełnione przez skarżącego przesłanki określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W aktach sprawy brak jest bowiem dowodów, z których wynikałoby, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawcy nie jest on w stanie opłacić należności wobec Zakładu, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący wraz z małżonką ma na utrzymaniu jedno dziecko, otrzymuje stałe, miesięczne wynagrodzenie za pracę, a młody wiek i dobre zdrowie skarżącego i jego małżonki (pozostającej we wspólności ustawowej małżeńskiej) wskazuje na możliwość uzyskiwania dochodów, a nadto nie wyklucza poprawy sytuacji finansowej skarżącego w przyszłości. Sąd pierwszej instancji wziął także pod uwagę ustaloną w postępowaniu administracyjnym okoliczność ponoszenia przez skarżącego w połowie opłat eksploatacyjnych z tytułu zajmowanego mieszkania.

Skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.

Skarga kasacyjna, oparta na podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", zarzuca:

1. naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 k.p.a., art. 127 § 2 k.p.a. polegającego na rozpatrzeniu sprawy przez niewłaściwy organ administracyjny, co w ocenie skarżącego miało istotny wpływ na jej wynik,

2. naruszenie art. 28 ust 2 i ust. 3 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przez niewłaściwą ich wykładnię oraz niezastosowanie w sprawie tychże przepisów prawnych jako podstawy umorzenia skarżącemu przedmiotowych składek, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 174 pkt 2 p.p.s.a.,

3. naruszenie art. 28 ust 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra -Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przez niewłaściwą ich wykładnię oraz niezastosowanie w sprawie tychże przepisów prawnych jako podstawy umorzenia skarżącemu przedmiotowych składek, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 174 pkt 2 p.p.s.a.,

4. naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. przez wydanie zaskarżonego wyroku wbrew stanowi akt spraw, z których wynikało, iż istniały pełne podstawy faktyczno - prawne dla umorzenia skarżącemu składek na podstawie przepisów prawnych powołanych w pkt 2 podstaw skargi kasacyjnej, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy,

5. naruszenie art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawa o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1269) poprzez przeprowadzenie wadliwej kontroli zgodności z prawem postępowania administracyjnego przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, który w zaskarżonej decyzji, w sposób sprzeczny z art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. nie ustalił, a w ślad za nim Wojewódzki Sąd Administracyjny, kluczowych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, następujących okoliczności:

- dowodów na okoliczność bardzo trudnej sytuacji finansowej, w szczególności pominięcia, iż kwota przypadająca na jednego członka rodziny skarżącego wynosi 333 zł (po uwzględnieniu kosztów utrzymania mieszkania), tj. poniżej kwoty uprawniającej do korzystania z pomocy społecznej,

- faktu nieposiadania przez skarżącego żadnego majątku nadającego się do egzekucji,

- faktu, że skarżący nie jest w stanie zapewnić rodzinie podstawowych potrzeb mieszkaniowych i z tych też względów z całą rodziną zmuszony jest zamieszkiwać grzecznościowo w dwupokojowym mieszkaniu, gdzie mieszka razem 5 osób,

6. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez pominięcie przy dokonywaniu na podstawie kryteriów z art. 28 ust 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne:

- dowodów na okoliczność bardzo trudnej sytuacji finansowej, w szczególności pominięcia, iż kwota przypadająca na jednego członka rodziny skarżącego wynosi 333 zł (po uwzględnieniu kosztów utrzymania mieszkania), tj. poniżej kwoty uprawniającej do korzystania z pomocy społecznej,

- faktu nieposiadania przez skarżącego żadnego majątku nadającego się do egzekucji,

- faktu, że skarżący nie jest w stanie zapewnić rodzinie podstawowych potrzeb mieszkaniowych i z tych też względów z całą rodziną zmuszony jest zamieszkiwać grzecznościowo w dwupokojowym mieszkaniu, gdzie mieszka razem 5 osób.

Skarga kasacyjna w pierwszej kolejności podnosi zarzut naruszenia przepisów o właściwości. W ocenie kasatora zaskarżoną decyzję wydał niewłaściwy organ, bowiem jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń. Ma o tym świadczyć zarówno nagłówek decyzji, sentencja, podpis jak również jej uzasadnienie. Z tych względów decyzja ta jest nieważna z mocy art. 156 § 1 k.p.a.

Ponadto skarga kasacyjna zarzuca Sądowi pierwszej instancji przeoczenie faktu naruszenia przez ZUS przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a., bowiem bez szczegółowego uzasadniania w tym zakresie organ przyjął, że spłata zadłużenia leży w przyszłych możliwościach strony. Wobec czego decyzja ZUS była decyzją o cechach dowolności. Zdaniem kasatora w dostateczny sposób wykazał on niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla niego i jego rodziny w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji.

Przechodząc do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego nieważności zaskarżonej decyzji ze względu na rozpoznanie sprawy przez niewłaściwy organ należy wskazać, że w świetle utrwalonego orzecznictwa (v. m.in. wyrok NSA z 29 maja 2007 r., II GSK 340/06, niepubl.; wyrok NSA z 16 czerwca 2010 r.. II GSK 630/09 niepubl.) organem, przed którym toczy się postępowanie wywołane wnioskiem strony złożonym w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., jest Zakład, nie zaś Prezes Zakładu. Przyjęcie powyższego stanowiska znajduje uzasadnienie nie tylko w wykładni językowej, ale także systemowej. I tak, norma art. 83 ust. 4 u.s.u.s. powinna być interpretowana w zgodności z konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności postępowania. Zgodnie z art. 78 Konstytucji RP każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Z tego względu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 83 ust. 3 u.s.u.s., należałoby traktować, jako spełniający podobne funkcje, co odwołanie. Odwołanie zaś, na co wskazuje treść art. 83 ust. 6 i 7 u.s.u.s., rozpoznaje Zakład, nie zaś Prezes ZUS. Stosownie bowiem do art. 83 ust. 6 u.s.u.s., jeżeli Zakład uzna odwołanie za słuszne, zmienia lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania. W tym wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu.

Kierując się względami wykładni systemowej art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przemawiającymi za właściwością Zakładu, nie zaś Prezesa Zakładu do rozpatrzenia omawianej sprawy, należy wskazać na dalszą treść powyższego przepisu, zgodnie z którym ponowne rozpatrzenie sprawy odbywa się na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Zważywszy zaś na zdanie ostatnie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w świetle którego do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, wykładnia art. 83 ust. 4 u.s.u.s. powinna być zgodna z treścią art. 127 § 3 k.p.a., który normuje problematykę decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Przyjmując wykładnię przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s., pozostającą w zgodności z treścią art. 127 § 3 k.p.a., do rozpoznania sprawy w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy od decyzji wydanej przez Zakład właściwy jest ponownie ten sam organ, nie zaś Prezes Zakładu. Ponadto, za takim stanowiskiem przemawia także przepis art. 73 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., zgodnie z którym do zakresu działania Prezesa Zakładu należy przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku, o których jest także mowa w przepisie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W tym przypadku Prezes ZUS występuje jako organ administracji publicznej, na co dodatkowo wskazuje przepis § 2 ust. 1 Statutu Zakładu, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Z powyższych względów sformułowanie zawarte w art. 83 ust. 4 p.p.s.a., dotyczące adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jakim jest Prezes Zakładu, ma charakter przepisu technicznego, regulującego czysto organizacyjną kwestię na czyje ręce kierowany jest taki wniosek, nie zaś przepisu normującego właściwość tego organu do rozpoznania tego środka procesowego, gdyż takim organem jest Zakład.

Wyłania się także kwestia, w jakim charakterze występuje Prezes Zakładu, podpisując decyzję wydaną w trybie art. 83 ust. 4 p.p.s.a., względnie inna osoba podpisująca taką decyzję z powołaniem się na upoważnienie Prezesa Zakładu, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. W tym przypadku Prezes Zakładu nie występuje w samodzielnej roli organu administracji publicznej, jak to ma miejsce w przypadku wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż podpisując decyzję wydaną w trybie art. 83 ust. 4 p.p.s.a. czyni to zawsze w imieniu organu administracji publicznej, jakim w tych sprawach jest Zakład. Kompetencja Prezesa ZUS do podpisywania takich decyzji wynika z art. 73 ust. 1 u.s.u.s., stosownie do którego działalnością Zakładu kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje Zakład na zewnątrz. W ramach swoich kompetencji w zakresie kierowania Zakładem, na mocy § 2 ust. 2 Statutu Zakładu, Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby do reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem udzielenia dalszych pełnomocnictw.

Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej zgodności z prawem, z punktu widzenia wydania jej przez właściwy organ, co kwestionuje skarga kasacyjna, należy dojść do wniosku, że wydana w sprawie decyzja, oparta na przepisie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., należała do właściwości Zakładu i mogła być podpisana w imieniu Prezesa ZUS przez osobę upoważnioną przez ten organ Zakładu, co w sprawie miało miejsce. Nie ma więc uzasadnionych podstaw, wbrew stanowisku kasatora, dla postawienia usprawiedliwionego zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, to jest z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., co mogłoby uzasadniać stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Według skargi kasacyjnej w sprawie doszło do wydania decyzji przez Prezesa Zakładu, a nie przez Zakład reprezentowany przez Prezesa lub osobę działającą w jego imieniu. Ma o tym świadczyć zarówno nagłówek decyzji, sentencja jak również jej uzasadnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego o tym, czy w sprawie doszło do wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., nie może decydować blankiet, nagłówek decyzji, czy nawet posłużenie się w uzasadnieniu sformułowaniem "...w ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych..." - lecz kryteria obiektywne, a w szczególności, czy sprawa podlegała właściwości organu, którym w niniejszej sprawie był Zakład, oraz czy osoba podpisująca decyzję była uprawnioną do reprezentowania danego organu. Można nawet powiedzieć więcej, że w omawianej kwestii nie ma żadnego znaczenia subiektywne przeświadczenie Prezesa Zakładu, bądź osoby w jego imieniu podpisującej decyzję wydaną w trybie art. 83 ust. 4 p.p.s.a., czy czyni to w imieniu własnym, a więc jako samodzielny organ (tak jak to ma miejsce w przypadku decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku), czy też w imieniu Zakładu, jako jego organ uprawniony do reprezentowania Zakładu na zewnątrz (art. 73 ust. 1 u.s.u.s.). Decyduje bowiem tutaj obiektywny stan rzeczy. Patrząc na zaskarżoną decyzję z tego punktu widzenia, nie jest ona dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż po pierwsze, omawiana sprawa należy do właściwości Zakładu, po drugie zaś Prezes Zakładu (osoba podpisująca w jego imieniu decyzję) jest uprawniony do reprezentowania Zakładu na zewnątrz.

W skardze kasacyjnej jej autor zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a poprzez przeprowadzenie wadliwej kontroli zgodności z prawem postępowania administracyjnego przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, który w zaskarżonej decyzji, w sposób sprzeczny z art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. nie ustalił, a w ślad za nim Wojewódzki Sąd Administracyjny, kluczowych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez pominięcie przy dokonywaniu na podstawie kryteriów z art. 28 ust 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dowodów na okoliczność bardzo trudnej sytuacji finansowej strony, faktu nieposiadania przez skarżącego żadnego majątku nadającego się do egzekucji oraz, że skarżący nie jest w stanie zapewnić rodzinie podstawowych potrzeb mieszkaniowych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te nie są trafne.

Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowania prawne daje podstawy zakładowi ubezpieczeń społecznych do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że przepis ten pozostawia do uznania organu istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być bowiem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych, co wbrew stanowisku skargi kasacyjnej znalazło odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji i wyroku Sądu pierwszej instancji. Innymi słowy, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że organy administracyjne przed wydaniem decyzji zgromadziły i rozpatrzyły materiał dowodowy dotyczący wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, w tym w szczególności okoliczności dotyczących możliwości zarobkowych skarżącego, jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. I tak w zaskarżonej decyzji poddano analizie, z jednej strony dochody uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę, z drugiej zaś ponoszone wydatki, ustalając, że nawet po potrącaniu zaległych składek skarżący i jego rodzina będą mieli środki na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych. Z akt administracyjnych wynika również, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego na okoliczność jego sytuacji finansowej. Przeprowadził również szczegółowe postępowanie wyjaśniające dotyczące ww. okoliczności. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Brak zatem uzasadnienia dla zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest również podstaw, aby przyjąć, iż Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia przepisu art. 141 § 4 i art. 133 § 1 p.p.s.a. Wyrok w sprawie, co nie ulega wątpliwości, został wydany po zamknięciu rozprawy, a u jego podstaw legł znajdujący oparcie w aktach administracyjnych sprawy ustalony przez organ i zaaprobowany przez Sąd stan faktyczny, zaś lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku i jego konfrontacja z aktami sprawy nie daje podstaw do twierdzenia, że sporządzone przez Sąd uzasadnienie nie spełnia ustawowego wymogu dla uznania go za prawidłowe. Nie można też zarzucić Sądowi pierwszej instancji, że nie uwzględnił sytuacji życiowej skarżącego. W tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w wyroku Sądu pierwszej instancji zarzucanych w skardze kasacyjnej naruszeń przepisów art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. W szczególności w skardze kasacyjnej nie podważono istotnego dla dopuszczalności umorzenia składek, w trybie art. 28 ust. 1 cytowanej ustawy, ustalenia dokonanego przez Sąd pierwszej instancji, a dotyczącego braku przesłanki całkowitej nieściągalności składek w świetle przepisów art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Mianowicie, Sąd pierwszej instancji ustalił, a czego nie zakwestionowała skarga kasacyjna, iż skarżący osiąga stały dochód w postaci miesięcznego wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.517 zł brutto, które to wynagrodzenie po odliczeniu obciążeń wynosi około 1.035 zł netto. Ponadto małżonka skarżącego A. N. pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 500 zł miesięcznie. Tym samym okoliczności te są przeszkodą dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia składek, stosownie do przepisu art. 28 powołanej ustawy. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymaga bowiem, aby zaistniała całkowita nieściągalność składek, co w sprawie nie ma miejsca.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo także ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Skarga kasacyjna w istocie ogranicza się do polemiki z zasadnością niezastosowania wspomnianych przepisów dla umorzenia jego należności. Skarżącego różni jedynie ocena okoliczności faktycznych i ich wpływu na sposób dokonanego przez organ, na gruncie tego przepisu, rozstrzygnięcia wniosku skarżącego. Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że również w tym zakresie organ nie przekroczył granic swobodnego uznania. Dokonał bowiem analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji.

Umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, co należy podkreślić, ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. Wskazać również trzeba, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych ZUS musi każdorazowo ważyć zasadność wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że ustalone w sprawie możliwości płatnicze skarżącego pozwalają na systematyczne regulowanie należności.

Nie można też dopatrzyć się błędu w ustaleniach organu, że otrzymywanie przez skarżącego stałego miesięcznego wynagrodzenia za pracę, a także młody wiek i dobre zdrowie skarżącego oraz jego małżonki wskazuje na możliwość uzyskiwania dochodów, a co za tym idzie możliwością poprawy, w określonej perspektywie czasowej, ich sytuacji materialnej. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał na możliwość rozłożenia na raty zaległych składek z uwzględnieniem aktualnych możliwości płatniczych strony, dzięki czemu regulowanie zaległości byłoby mniej dotkliwe.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.).