Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1187/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.134 par 1, art 151, art 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 1 par 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art 2, art 17 ust 2 lit a
journal: Dz.U. 1958 nr 11 poz 37
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.
article: art 6,7,8,11,12,107 par 1, art 156 par 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 3 ust 4 i ust 6
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi "U." S.A. w K. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Minister Zdrowia:

1) stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa (Monitor Polski Nr [...], poz. [...]), w pkt c) dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z., z zastrzeżeniem pkt 2;

2) stwierdził, że orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa (Monitor Polski Nr [...], poz. [...]), w pkt c) dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z., zostało wydane z naruszeniem prawa w zakresie przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną nr [...] o powierzchni 0,11 ha, dla której Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem [...] oraz nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną nr [...] o powierzchni 0,11 ha, dla której Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem [...].

Wskutek złożenia wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy przez R. i K. W. oraz U. S.A. Minister Zdrowia decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] 1) uchylił decyzję z dnia [...] marca 2010 r. w pkt 1. stwierdzającym nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa, w pkt c) dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z., w części w jakiej dotyczy przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną nr [...] o powierzchni 0,08 ha, dla której Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem [...], nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną nr [...] o powierzchni 0,55 ha, dla której Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę

wieczystą pod numerem [...], nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną nr [...] o powierzchni 0,41 ha, dla której Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem [...] oraz

2) stwierdził, że orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa, w pkt c) dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z., zostało wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną nr [...] o powierzchni 0,08 ha, dla której Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem [...], nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną nr [...] o powierzchni 0,55 ha, dla której Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem [...], nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną nr [...] o powierzchni 0,41 ha, dla której Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem [...], w pozostałym zakresie decyzję z dnia [...] marca 2010 r. utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu podniesiono, że wnioskiem z dnia [...] października 2001 r. "Z." Spółka z o.o. wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z., w części dotyczącej przedsiębiorstwa "Z." Spółka z o.o. Wnioskodawca zarzucił kwestionowanemu orzeczeniu Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r., że zostało wydane z rażącym naruszeniem obowiązującego prawa, albowiem stosownie do art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) poszczególne przedsiębiorstwa, istniejące w dniu 5 lutego 1946 r., a niepodpadające pod ustęp 1 tego artykułu, mogły zostać przejęte na własność Państwa w trybie uchwały Rady Ministrów z dnia 23 maja 1947 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa niektórych przedsiębiorstw uzdrowiskowych, powziętej na wniosek zainteresowanego ministra, jeżeli posiadały wyłączność produkcji w ważnych gałęziach gospodarki narodowej. Ponadto orzeczenie to nie zawierało uzasadnienia faktycznego i prawnego, co samo przez się stanowi

istotny argument za stwierdzeniem jego nieważności. Wnioskodawca podniósł również, że z przytoczonej w kwestionowanym orzeczeniu podstawy prawnej wnioskować należy, że przedsiębiorstwo posiadało faktyczną wyłączność produkcji w jednej z ważnych gałęzi gospodarki narodowej. Z treści uchwały Rady Ministrów wynikało, że chodziło o produkcję wód leczniczych. Przepis art. 3 ust. 1 ustawy zakreślił szeroko krąg przedsiębiorstw przemysłowych podlegających przejęciu na własność Państwa za odszkodowaniem, stosując zarówno kryterium podmiotowe, jak i kryterium wielkości zatrudnienia. Przepis art. 3 ust. 4 ustawy stanowił swoiste dopełnienie, pozwalające na przejęcie tych przedsiębiorstw produkcyjnych, które nie należały do wymienionych enumeratywnie kategorii, jak również, zatrudniały mniej niż 50 pracowników na jedną zmianę, ale posiadały wyłączność produkcji w ważnych gałęziach gospodarki narodowej. Przedsiębiorstwa uzdrowiskowe nie mieściły się w podanej definicji. Zdaniem wnioskodawcy trudno było uznać, aby prowadzenie uzdrowiska, nawet powiązane z eksploatacją i sprzedażą wody mineralnej, było działalnością produkcyjną. Ponadto trudno zgodzić się, że produkcja wód leczniczych należała do ważnych gałęzi gospodarki narodowej w rozumieniu powołanej ustawy.

Wnioskodawca zarzucił ponadto naruszenie § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Z 1947 r. Nr 16, poz. 62), który stanowił, że przedsiębiorstwo przechodziło na własność Państwa z dniem ogłoszenia orzeczenia, a brak ogłoszenia wykluczał skuteczne jego przejęcie. Ogłoszenie powinno nastąpić po wydaniu orzeczenia, a nie przed jego wydaniem (data publikacji – [...] marca 1948 r., a data wydania orzeczenia – [...] marca 1948 r.). Zatem orzeczenie jest nieważne, ponieważ po dniu [...] marca 1948 r. nie nastąpiło wymagane prawem ogłoszenie.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono również, że postępowanie w sprawie przejęcia uzdrowiska w Z. zostało wszczęte z przekroczeniem zakreślonego terminu ustawowego, który upłynął w dniu [...] marca 1947 r., uznając za datę jego wszczęcia datę podjęcia przez Radę Ministrów uchwały, tj. dzień 23 maja 1947 r.

Minister Zdrowia decyzją z dnia [...] marca 2005 r. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r., uznając, iż wydane ono zostało z rażącym naruszeniem przepisów prawa.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy z wniosku "U." S.A. Minister Zdrowia decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2005 r.

Od decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] czerwca 2005 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł uczestnik postępowania "U." S.A. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 marca 2006 r., (sygn. akt IV SA/Wa 2340/05), uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2005 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że Minister Zdrowia prawidłowo przyjął, iż orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem przepisów ustawy. Jednocześnie Sąd wskazał, iż Minister Zdrowia nie ustalił, jaki był los składników majątkowych przejętych przez Państwo i czy nastąpiły w związku z tym nieodwracalne skutki prawne. Ponadto organ nie ustalił czy w sprawie mają interes prawny także inne podmioty.

Po uprawomocnieniu się wyżej wymienionego wyroku organ przeprowadził ponowne postępowanie administracyjne zakończone wydaniem decyzji z dnia [...] marca

2010. r.

Postanowieniem z dnia [...] września 2010 r. organ dopuścił jako dowód uzupełniającą opinię biegłego geodety na okoliczność:

- zasadności zarzutów zawartych we wnioskach U. S.A. oraz R. i K. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2010 r.;

- jednoznacznego i ostatecznego wykazania nieruchomości, które zostały przejęte przez Państwo od "Z." Spółka z o.o. orzeczeniem z dnia [...] marca 1948 r., według ówczesnych i aktualnych ich oznaczeń;

- aktualnych właścicieli lub posiadaczy przedmiotowych nieruchomości.

Biegły geodeta przedłożył opinię uzupełniającą z dnia [...] stycznia 2011 r.,

aktualizującą wcześniejsze opinie wydane w sprawie i wskazał, że na dzień [...] stycznia

2011. r. właścicielami nieruchomości objętych orzeczeniem Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. są:

1. Skarb Państwa - 26 działek, z tego:

- działka nr [...] w zasobie Skarbu Państwa,

- 9 działek we władaniu "U." S.A. w K.,

- 5 we władaniu Agencji Nieruchomości Rolnych,

- 11 działek w zarządzie N.,

2. Miasto i Gmina [...] M., która nabyła własność od Skarbu Państwa na podstawie decyzji administracyjnych - 68 działek,

3. Województwo [...], które nabyło własność od Skarbu Państwa na podstawie decyzji administracyjnej - działka nr [...] w zarządzie Zarządu Dróg Wojewódzkich w K. Oddział w N.,

4. Z. M., działki nr [...] i nr [...], na podstawie umowy sprzedaży,

5. Przedsiębiorstwo Robót Budowlanych i Transportowych "C." S. i J. C. spółka jawna, działka nr [...], na podstawie umowy sprzedaży,

6. R. i K. W. działka nr [...], na podstawie decyzji administarcyjnej przekształcającej prawo użytkowania wieczystego w prawo własności,

7. J. K., działka nr [...], na podstawie umowy darowizny.

Następnie Minister Zdrowia pismami z dnia [...] stycznia 2011 r. zawiadomił J. K. oraz Przedsiębiorstwo Robót Budowlanych i Transportowych "C." S. I J. C. spółka jawna o prowadzonym postępowaniu, umożliwiając im działanie w sprawie w charakterze strony. Biegły geodeta uzupełniając opinię z dnia [...] stycznia 2011 r. wskazał, że wymienione działki ewidencyjne stanowią wszystkie nieruchomości, które odpowiadają przejętym przez Państwo nieruchomościom na podstawie orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r.

W ocenie organu opinia uzupełniająca biegłego geodety B. W. z dnia [...] stycznia 2011 r. wraz z dodatkowymi wyjaśnieniami z dnia [...] lutego 2011 r. oraz z dnia [...] marca 2011 r. wskazuje w sposób możliwy do określenia:

- nieruchomości stanowiące własność Spółki "Z." Spółka z o. o. z siedzibą w Z. przejęte przez Państwo na podstawie orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa w pkt c) dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z., oraz

- nieruchomości będące przedmiotem czynności cywilnoprawnych przenoszących ich własność,

- obecnych właścicieli tych nieruchomości.

Ponadto pozostaje ona zbieżna z wcześniejszymi opiniami biegłego geodety, w szczególności z dnia [...] lipca 2009 r., poza zmianami wynikającymi co do zasady z odstępów czasu pomiędzy ich sporządzeniem. Z tych względów, wobec nie odnalezienia protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1948 r. oraz orzeczenia z dnia [...] grudnia 1948 r. Ministra Zdrowia zatwierdzającego protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] kwietnia 1948 r. w przedmiocie ustalenia składników majątkowych przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z., orzekając w sprawie należało oprzeć się na wyżej opisanej opinii biegłego geodety i przyjąć, że stronami postępowania są: "Z." Spółka z o. o., Skarb Państwa, Miasto i Gmina [...] Z., Województwo [...], Z. M., Przedsiębiorstwo Robót Budowlanych i Transportowych "C." S. i J. C. spółka jawna, R. i K. W., J. K.

Dalej organ stwierdził, że stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową służącą do eliminacji z obrotu prawnego aktów administracyjnych dotkniętych jedną z kwalifikowanych wad wyliczonych enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa. Ustawodawca jako jedną z wad wymienia wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Zgodnie z utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa jest z reguły wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w interpretacji prawa (tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 maja 2007 r., I SA/Wa 93/07).

W niniejszej sprawie orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. wydane zostało na podstawie art. 2 ust. 7 i art. 3 ust. 4 i 5 ustawy oraz uchwały Rady Ministrów. Przepis art. 3 ust. 4 ustawy stanowił, że poszczególne przedsiębiorstwa istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, a niepodpadające pod przepis art. 3 ust. 1 ustawy mogły zostać przejęte na własność Państwa w trybie uchwały Rady Ministrów, podjętej na wniosek zainteresowanego ministra, jeżeli posiadały faktyczną wyłączność produkcji w ważnych gałęziach gospodarki narodowej. Z przepisu tego wynika, że dotyczył on przedsiębiorstw przemysłowych, a nie przedsiębiorstw uzdrowiskowych, które z całą pewnością nie były przedsiębiorstwami produkcyjnymi, ani nie posiadały faktycznej wyłączności produkcji w ważnych gałęziach produkcji gospodarki narodowej.

Przedsiębiorstwa uzdrowiskowe należały do przedsiębiorstw handlowych, które zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy przechodziły na własność Państwa w przypadku, gdy znajdowały się na terenie Rzeszy Niemieckiej i Byłego Wolnego Miasta Gdańska oraz gdy ich właścicielami była pewna, ściśle określona grupa osób. Przepis ten nie miał zastosowania do "Z." Spółki z o.o.

W uchwale Rady Ministrów z dnia 23 maja 1947 r. powołano się arbitralnie na "faktyczną wyłączność" (trzech objętych nią przedsiębiorstw) w zakresie produkcji wód leczniczych a ponadto podniesiono ich "podstawowe znaczenie dla realizacji

ogólnokrajowej polityki uzdrowiskowej". Przedsiębiorstwa uzdrowiskowe nie mieściły się w pojęciu przemysłu. Zgodzić się należy, iż ustawa nacjonalizacyjna obejmowała inne przedsiębiorstwa niż przemysłowe tylko wtedy, gdy ustawodawca na to wskazał.

Zgodnie z przepisem art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej orzeczenie o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli postępowanie zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r. Bezspornym jest natomiast, iż wskazana w przedmiotowym orzeczeniu uchwała Rady Ministrów w sprawie przejęcia na własność Państwa niektórych przedsiębiorstw uzdrowiskowych została podjęta dopiero w dniu 23 maja 1947 r., a więc po upływie określonego przez ustawę terminu. Za datę wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu należy uważać (przy braku wyraźnego uregulowania tej kwestii przez ustawodawcę) dzień pierwszej czynności podjętej w ramach przysługujących kompetencji przez właściwy organ — pod warunkiem poinformowania o tej czynności strony (tak NSA w postanowieniu z dnia 4 marca 1981 r., sygn. akt SA 654/81, ONSA 2001/16/503, który przyjął w rozstrzyganej sprawie, iż datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstw na podstawie art. 2 I 3 ustawy jest dzień ogłoszenia w dzienniku urzędowym wykazu przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji (NSA w wyroku z dnia 2 czerwca 2003 r., sygn. akt IV SA 3919/01). W ocenie Ministra uchwała Rady Ministrów winna być traktowana, jako akt dający formalną podstawę do uruchomienia trybu przejęcia przedsiębiorstwa określonego w art. 3 ust. 4 ustawy, zakończonego w przedmiotowej sprawie orzeczeniem Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. Wobec tego należy przyjąć, że przedmiotowe orzeczenie nie wypełniało niezbędnego warunku wynikającego z przepisu art. 3 ust. 6 ustawy, skoro stosowna uchwała Rady Ministrów została podjęta w dniu 23 maja 1947 r., a więc po upływie terminu przewidzianego w powołanym przepisie.

Organ wskazał również, że chybiony jest podnoszony przez U. S.A. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzut co do nieposiadania przez wnioskodawcę legitymacji prawnej do występowania z wnioskiem takim, jaki zgłoszono w przedmiotowej sprawie z uwagi na przejęcie ex lege, na podstawie art. 6 ustawy, udziałów w przedwojennej spółce "Z" spółce z o. o. przez Skarb Państwa. Stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem wymienionych ściśle zobowiązań.

Zamiarem ustawodawcy było objęcie upaństwowieniem przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym (a nie podmiotowym), jako jednostki organizacyjnej zdolnej do prowadzenia działalności gospodarczej w podstawowej gałęzi gospodarki narodowej. Tym samym przejęcie obejmowało składniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa, niezależnie od tego, czyją stanowiły własność. Nie dotyczyło to tym samym udziałów w samej spółce prowadzącej takie przedsiębiorstwo. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że właściciele znacjonalizowanych przedsiębiorstw mogą być stronami postępowań o stwierdzenie nieważności orzeczeń na mocy, których zostali tego prawa pozbawieni. W tym przypadku właścicielem tym była nie osoba fizyczna a osoba prawna.

Bezzasadne są również w ocenie organu zarzuty podnoszone przez U. S.A. co do wadliwości opinii uzupełniającej biegłego z dnia [...] października 2009 r. Opinia uzupełniająca biegłego geodety B. W. z dnia [...] stycznia 2011 r. wraz z dodatkowymi wyjaśnieniami z dnia [...] lutego 2011 r. oraz z dnia [...] marca 2011 r. wskazuje w sposób możliwy do określenia nieruchomości stanowiące własność Spółki "Z." Sp. z o.o. przejęte przez Państwo na podstawie orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r., nieruchomości będące przedmiotem czynności cywilnoprawnych przenoszących ich własność oraz obecnych właścicieli tych nieruchomości.

Jednocześnie rozpatrując przedmiotową sprawę, organ rozważył, czy zaskarżone orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, o których mowa w art. 156 § 2 kpa.

Minister wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji jest możliwe tylko w sytuacji zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 kpa przy jednoczesnym braku okoliczności, które uniemożliwiają stwierdzenie nieważności decyzji, wymienionych w art. 156 § 2 kpa. Przepis ten wskazuje okoliczności, które wyłączają możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, mimo iż dotknięta jest ona jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Negatywną przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest wywołanie przez nią nieodwracalnych skutków prawnych. Formułując tą przesłankę ustawodawca nie sprecyzował jej znaczenia w sposób pozwalający na jednoznaczną ocenę w jakich okolicznościach można uznać, że decyzja administracyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne.

W ocenie organu ewolucja poglądów prezentowanych w orzecznictwie i literaturze prowadzi do wniosku, że przesłanka nieodwracalności skutków prawnych powinna być identyfikowana pod kątem spełnienia następujących kryteriów:

1) poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub podmiot, któremu prawo to przysługiwało utracił zdolność do zachowania tego prawa albo wygasła instytucja stanowiąca źródło tego prawa,

2) w obowiązującym systemie prawnym brak jest możliwości odwrócenia skutku wadliwej decyzji,

3) nieodwracalność skutków prawnych, które wywołała decyzja oceniana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności nie wynika z nieodwracalności skutków prawnych dotyczących tego samego przedmiotu, wywołanych późniejszymi decyzjami lub zdarzeniami prawnymi,

4) nieodwracalny skutek prawny wadliwej decyzji administracyjnej pozostaje w bezpośrednim związku z decyzją podlegającą ocenie w trybie nadzoru,

5) brak możliwości przywrócenia stanu faktycznego istniejącego przed wydaniem wadliwej decyzji pozostaje obojętny dla oceny skutków prawnych kwestionowanej decyzji.

Kwestionowane w przedmiotowej sprawie orzeczenie zapoczątkowało proces różnego rodzaju przekształceń własnościowych w obrębie nieruchomości przejętych na własność Państwa. Przekształcenia te dokonywane były zarówno w drodze orzeczeń administracyjnych jak i w drodze czynności cywilnoprawnych, co wynika ze znajdującej się w aktach sprawy opinii biegłego geodety.

W odniesieniu do skutków prawnych wywołanych czynnościami cywilnoprawnymi podejmowanymi w odniesieniu do nieruchomości objętych orzeczeniem Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r., organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego do cofnięcia, zniesienia lub odwrócenia własnymi działaniami tych skutków, powstałych po wydaniu kwestionowanego orzeczenia. W tym zakresie organ nie ma możliwości przywrócenia stanu prawnego sprzed orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. i zniesienia skutków prawnych powstałych już po jego wydaniu. Z taką sytuacją mamy do czynienia w odniesieniu do:

- nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną nr [...], stanowiącej na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] lipca 2010 r. własność Z. M.,

- nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną nr [...], stanowiącej na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] marca 2006 r. własność Z. M.,

- nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną numer [...], stanowiącej na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] czerwca 2010 r. własność Przedsiębiorstwa Robót Budowlanych i Transportowych "C." S. i J. C. spółka jawna;

- nieruchomości położonej w miejscowości Z., gmina M., oznaczonej obecnie działką ewidencyjną nr [...], stanowiącej na podstawie umowy darowizny z dnia [...] lipca 2009 r. własność J. K.

Osobną kwestią jest sytuacja ustanowienia na rzecz osoby trzeciej prawa użytkowania wieczystego gruntów. Według dotychczasowych poglądów doktryny i orzecznictwa samo ustanowienie na rzecz osoby trzeciej użytkowania wieczystego gruntów umową zawartą na podstawie decyzji administracyjnej w tym przedmiocie nie powodowało nieodwracalności w rozumieniu art 156 § 2 kpa (tak m.in. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r., O PS 7/96). Nie mniej w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z dnia 15 lutego 2011 r. (sygn. akt III CZP 90/10) stwierdzono, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela nieruchomości. Stosownie bowiem do art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361), w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).

W niniejszej sprawie dotyczy to nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka ewidencyjna nr [...], która pozostawała w użytkowaniu wieczystym R. i K. W. Na podstawie decyzji Starosty [...] z dnia [...] lutego 2007 r. prawo to zostało przekształcone w prawo własności. Użytkowanie wieczyste zostało ujawnione w księdze wieczystej. Prawo użytkowania wieczystego R. i K. W. nabyli na podstawie umowy sprzedaży w dniu [...] stycznia 2004 r. Tym samym ujawnione w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego korzysta z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Na tej podstawie stwierdzono nieodwracalny skutek prawny decyzji administracyjnej w stosunku do ww. nieruchomości, stanowiącej własność R. i K. W.

W tym aspekcie za wtórny należy uznać argument nabycia prawa własności tej nieruchomości na podstawie decyzji Starosty [...] z dnia [...] lutego 2007 r.

o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Prawo własności wynikające z przekształcenia użytkowania wieczystego nie powstaje ex lege. Źródłem jego jest decyzja organu administracji publicznej, wydawana na podstawie art. 6 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459), a więc z istoty niewywołująca nieodwracalnego skutku prawnego.

W przypadku pozostałych nieruchomości, orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż nieruchomości te stanowiły własność Skarbu Państwa, albo w oparciu o decyzje administracyjne przenoszące prawo własności stanowiły własność Miasta i Gminy Uzdrowiskowej M. i Województwa [...].

Nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, nie wywołał również akt komercjalizacji Państwowego Przedsiębiorstwa "U." podjęty w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397). W orzecznictwie sądowym oraz poglądach doktryny uwłaszczenie przedsiębiorstw państwowych na podstawie art. 34 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93), na pozostającej w ich zarządzie części mienia ogólnonarodowego nie jest zdarzeniem istotnym z punktu widzenia odwracalności skutków prawnych wadliwych decyzji administracyjnych. Tym samym za zdarzenie takie nie może też zostać uznany akt komercjalizacji, który w istocie odnosi się do sfery podmiotowej, nie powodując rozporządzenia majątkiem przekształconego podmiotu (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 stycznia 2010 r., I OSK 1084/09, niepubl., w którym stwierdzono, że rozporządzenie prawem własności, które następowało w procesie komercjalizacji nie może stanowić podstawy do uznania, iż decyzja wywołała nieodwracalny skutek prawny).

Nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa nie sposób wywieść z powołanego przez U. S.A. postanowienia Trybunału Konstytucyjnego. Gramatyczna wykładnia art. 17 ustawy regulacyjnej, będącej przedmiotem rozpoznania Trybunału Konstytucyjnego wskazuje, iż przepisy tej ustawy stosuje się do przedsiębiorstw i innego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły przed dniem 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych. Reguła ta doznaje jednak wyjątku w odniesieniu do przedsiębiorstw i innego mienia, które objęte zostały we władanie na podstawie tytułu prawnego wynikającego z przepisów szczególnych, innych aniżeli wymienione w art. 1 i art. 17 pkt 1 ustawy regulacyjnej (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2007 r, IV SA/Wa 911/07).

W niniejszej sprawie taki przypadek zachodzi. Orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. wydane zostało na podstawie ustawy, a więc na podstawie przepisów innych aniżeli wymienione w art. 1 i art. 17 pkt 1 ustawy regulacyjnej. Tym samym ustawa regulacyjna nie znajduje zastosowania, przez co własność przedsiębiorstwa uzdrowiskowego "Z." nie mogła przejść na Skarb Państwa z dniem 8 marca 1958 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy regulacyjnej.

Jednocześnie organ stwierdził, że w wykonaniu wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z 20 marca 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2340/05) ustalił przy pomocy całości zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności opinii biegłych oraz odpisów z KW los składników majątkowych po przejęciu ich na własność Państwa.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyła U. S.A. z siedzibą w K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Decyzja została zaskarżona w pkt 3., który to punktem orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2010 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. rażące naruszenie art. 17 ust. 2 lit. a) w zw. z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.

o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37) w zw. z art. 156 § 2 kpa poprzez stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z. pomimo, że istniała negatywna przesłanka takiego stwierdzenia w postaci nieodwracalności skutków prawnych, polegająca na nabyciu z mocy samego prawa przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie art. 17 ust. 2 lit. a) w zw. z art. 2 cytowanej ustawy z 1958r.,

2. naruszenie przepisów postępowania - art. 6, 7, 8, 11, 12 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie podjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego

i argumentów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,

3. naruszenie art. 80 kpa w zw. z art. 156 § 2 kpa wskutek pominięcia zarzutów skarżącego co do opinii biegłego B. W., który nawet w opinii

Sygn. akt IV SA/Wa 1187/11

uzupełniającej nie wyjaśnił położenia i powierzchni części parcel katastralnych gminy Z. oraz A., opierając się na przypuszczeniach i domniemaniach bez oparcia w materiale źródłowym

przez co niezgodnie z wytycznymi wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 marca 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2340/05) co do ustalenia losu przejętych na własność Państwa składników majątkowych - został oznaczony przedmiot niniejszego postępowania,

4. naruszenia art. 107 § 1 kpa poprzez wadliwość uzasadnienia zaskarżonej decyzji polegającą na braku wyczerpującego uzasadnienia przesłanek rozstrzygnięcia w zakresie wniosku o stwierdzenie wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego z naruszeniem prawa zamiast stwierdzenia jego nieważności,

5. błędne przyjęcie, że przepisy ustawy z dnia 23 marca 1922 r. o uzdrowiskach stanowią lex specialis w stosunku do przepisów art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i przez to naruszenie wskazanych przepisów prawa pomimo, że dyspozycje powołanych norm dotyczą zupełnie innych stanów faktycznych.

W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, na zasadzie art. 158 § 2 kpa, wydania z naruszeniem prawa orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z. albo uwzględnienie wniesionej skargi w całości i uchylenie decyzji w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o dopuszczenie dowodu z zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] lutego 1953 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa Państwowego U. na okoliczność daty utworzenia tej osoby prawnej.

W uzasadnieniu wskazano, że organ wbrew obowiązkowi nie zastosował negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej w postaci nieodwracalności skutków prawnych i nie stwierdził niezgodności z prawem orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. Minister Zdrowia stwierdzając nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego potwierdził, że od dnia tego orzeczenia przejęte przedsiębiorstwo uzdrowiskowe pozostawało w faktycznym władaniu Państwa, które posiadało je bez ważnego tytułu prawnego. W związku z utworzeniem w dniu [...] lutego 1953 r. Przedsiębiorstwa Państwowego U. i przekazaniem na jego rzecz władania mieniem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa bez tytułu prawnego spełniona została przesłanka zastosowania art. 17 ust. 2 lit. a) ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Z art. 17 tej ustawy wynikało, że skutek przewidziany w art. 2 tj. przejście przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność Państwa, odnosił się także do przedsiębiorstw, których władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostawały w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych.

Przepis art. 17 stanowi dodatkową i niezależną podstawę prawną, samodzielnie określającą zespół przesłanek koniecznych do spełnienia, aby przejąć mienie na rzecz Państwa. W niniejszej sprawie osoba uprawniona utraciła władanie do dnia 31 grudnia 1954 r., a przedsiębiorstwo to pozostawało w faktycznym władaniu państwowej jednostki organizacyjnej. Do przekazania nie doszło w trybie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. lecz na podstawie czynności faktycznych polegających na wyposażeniu nowo utworzonego przedsiębiorstwa państwowego w składniki majątkowe, które Państwo przejęło bez ważnego tytułu prawnego tzn. z rażącym naruszeniem ustawy z 1946 r. i w sposób wadliwy od samego początku. W dniu [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwo państwowe Przedsiębiorstwo Państwowe U. władało uzdrowiskiem bez tytułu prawnego. Stąd Państwo nabyło własność przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z. na podstawie ustawy z 1958 r. Skutki te nastąpiły ex lege, a więc miały charakter nieodwracalny. Tym samym zaszła negatywna przesłanka do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia tj. nieodwracalność skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.

Skarga wywodzi, że orzeczenie z 1948 r. nie wywołało skutku w postaci przejścia przedsiębiorstwa Z. na własność Państwa. Skoro przejście to było nieważne od samego początku, to najpierw Państwo, a potem przedsiębiorstwo państwowe władały bez tytułu prawnego tym uzdrowiskiem, orzeczenie nacjonalizacyjne nie wywołało żadnego skutku prawnego. Brak tego skutku stał się natomiast przesłanką zastosowania art. 17 ustawy z 1958 r. Dopiero ta podstawa prawna doprowadziła do przejścia własności uzdrowiska na rzecz Państwa.

Do odwrócenia skutków prawnych przewidzianych ustawą mogłoby dojść w drodze odrębnej ustawy, a takowa nie została uchwalona. Wolą zatem prawodawcy było zachowanie w mocy przejęcia własności przedsiębiorstwa, które następowało na podstawie ustawy z 1958 r.

W takiej sytuacji Minister Zdrowia nie mógł stwierdzić nieważności swojego orzeczenia, gdyż nieważność tego orzeczenia spowodowała powstanie stanu władania

majątkiem bez żadnego tytułu prawnego. Ta okoliczność oznaczała wypełnienie przesłanki zastosowania art. 17 ustawy z 1958 r. Jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 kpa, organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa.

Dalej skarżący twierdzi, że orzeczenie Ministra Zdrowia z 1948 r. stanowi nieakt, czyli czynność prawną nieistniejącą. Do nieaktu dochodzi w sytuacji, gdy wydano decyzję w nieistniejącym postępowaniu lub wydano nieistniejącą decyzję tzn. postępowanie nie zostało w ogóle wszczęte, brak jest legitymacji do prowadzenia danego postępowania przez organ, który je podjął lub decyzja nie została doręczona stronie.

Zdaniem skarżącego organ błędnie zinterpretował wszczęcie postępowania administracyjnego. Za datę wszczęcia z urzędu uznał dzień pierwszej czynności podjętej w ramach przysługujących kompetencji - pod warunkiem poinformowania o tej czynności strony. Jednakże w latach 1947-48 organ nie informował spółki z o.o. Z. o dokonywanych czynnościach. W takiej sytuacji organ stwierdził, że datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego był dzień ogłoszenia w dzienniku urzędowym wykazu przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji (str.15). Tymczasem przedsiębiorstwo Z. nie zostało objęte wykazem przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji, gdyż zostało wymienione jedynie w uchwale Rady Ministrów z dnia 23 maja 1947 r. W sprawie brak wymaganego wykazu, stąd bezpodstawnie uznano, że doszło do wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego z chwilą ogłoszenia wykazu. Zatem uchwała Rady Ministrów z dnia 23 maja 1947 r. została podjęta w nieistniejącym postępowaniu nacjonalizacyjnym, które nie zostało wszczęte.

Dalej skarżący wywodzi, że zarówno uchwała Rady Ministrów, jak i orzeczenie Ministra Zdrowia stanowią nieakty i nie wywierają żadnych skutków prawnych. Tym samym została otwarta droga do zastosowania wobec omawianego mienia ustawy z 1958 r.

W ocenie skarżącego opracowanie geodezyjne sporządzone przez geodetę B. W. nie wyjaśniło tożsamości przedmiotu przejętego majątku w stosunku do majątku, z jakiego powstało Przedsiębiorstwo Państwowe "U.".

Zestawienie biegłego obejmuje porównanie parcel katastralnych znajdujących się w ewidencji wnioskodawcy "Z." spółki z o.o. z działkami poregulacyjnymi powołanymi w zarządzeniu Ministra Zdrowia z 1953 r. Zestawienie gminy katastralnej

Z. wykazuje brak pgr 1. kat [...], a brak ten oznacza, że nie znaleziono położenia tych parcel na mapach katastralnych i że nie znana jest ich powierzchnia.

Zestawienie gminy katastralnej A. wykazuje brak pbud l.kat. [...]. Ponadto nie znajdując żadnych materiałów katastralnych w zakresie pgr I. kat [...] biegły nie wykazuje ich jako "braku", tylko podaje ich "domniemane położenie" oraz "przybliżoną powierzchnię: 3,2951 ha", obliczoną przez niego planimetrem nitkowym.

W ocenie skarżącego przywołane twierdzenia są tylko przypuszczeniami, które nie znalazły ostatecznie potwierdzenia w dostępnych materiałach źródłowych. Z tego szczególnego względu należałoby więc z końcowego zestawienia powierzchni odjąć 3,2951 ha powietrzni analizowanych działek. Dodatkowo, na dokładność opracowania miał także wpływ sposób wykonania podziału parcel w minionym okresie, kiedy to oznaczenie dzielonej parceli po podziale pozostawało z mniejszą powierzchnią. Biorąc pod uwagę brak ciągłości materiałów katastralnych, nadal występuje możliwość pomyłki w powierzchni parcel, które zostały przyjęte w opracowaniu jako "pewne".

W odpowiedzi na skargę Minister Zdrowia wniósł o jej oddalenie, zajmując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wchodzi więc tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Innymi słowy, sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.)., wynika, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to,

że sąd dokonuje oceny zaskarżonego aktu mając na uwadze wszelkie aspekty sprawy, nie zaś jedynie argumentację podniesioną przez stronę skarżącą. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, bądź stwierdzenie nieważności.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że obecnie kontrolowana decyzja została wydana w sytuacji, gdy już poprzednio w omawianej sprawie administracyjnej orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny. Jako sprawę administracyjną należy tutaj wskazać postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa (Monitor Polski Nr [...], poz. [...]) w pkt c) dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z., prowadzone na wniosek "Z." Spółka z o.o. Mianowicie prawomocnym wyrokiem z dnia 10 marca 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2340/05) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił poprzednio wydane przez Ministra Zdrowia decyzje w przedmiocie stwierdzenia nieważności wymienionego wyżej orzeczenia nacjonalizacyjnego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd podzielił stanowisko organu zaprezentowane w poprzednich decyzjach, że orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa w części dotyczącej przejęcia przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z., zostało wydane z naruszeniem prawa, które należy zakwalifikować jako rażące.

Mianowicie stwierdzono, że przedsiębiorstwo uzdrowiskowe Z. nie spełniało ustawowych przesłanek wynikających z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17), gdyż nie posiadało faktycznej wyłączności produkcji wód leczniczych i produkcja ta nie mogła zostać zakwalifikowana jako ważna gałąź gospodarki narodowej. W ocenie Sądu ta przesłanka rażącego naruszenia prawa przesądza o nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego i jest wystarczającą podstawą do stwierdzenia jego nieważności. Dodatkową okolicznością, z której wywiedziono wadliwość nacjonalizacji uzdrowiska było przekroczenie ustawowego terminu określonego w art. 3 ust. 6 ustawy tj. po dniu 31 marca 1947 r. Mianowicie Sąd przyjął, że datą wszczęcia omawianego postępowania był dzień podjęcia uchwały przez Radę Ministrów w sprawie przejęcia na własność Państwa niektórych przedsiębiorstw uzdrowiskowych tj. 23 maja 1947 r. Wobec powyższego wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego nastąpiło po upływie zakreślonego przez ustawę terminu.

Podzielając koncepcję organu, że doszło do rażącego naruszenia prawa przy nacjonalizacji uzdrowiska Z., Sąd stwierdził, że konieczne jest rozważenie, czy aby nie wystąpiły negatywne przesłanki do stwierdzenia nieważności tj. czy decyzja nacjonalizacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. W tym celu Sąd zlecił, aby organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające jaki jest obecnie status własnościowy poszczególnych składników mienia przejętego orzeczeniem nacjonalizacyjnym, czy było ono przedmiotem obrotu, czy obrót ten podlegał trybowi administracyjnemu tj. czy były wydawane decyzje administracyjne w odniesieniu do składników mienia, czy też odbywał się na zasadzie umów cywilnoprawnych. Dalej - jeśli część składników majątkowych przejętych w drodze nacjonalizacji stanowi przedmiot własności osób trzecich - podmioty te mają interes prawny, aby uczestniczyć w niniejszym postępowaniu w charakterze strony.

Wyrok powyższy statuuje sytuację procesową, która znajduje uregulowanie w normie art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Taka regulacja oznacza, że rozpoznając sprawę obecnie Sąd związany jest ww. stanowiskiem, zaś kontrola legalności zaskarżonego aktu winna w pierwszej kolejności sprowadzać się do oceny czy organ, także związany poprzednio wydanym orzeczeniem, wykonał przedstawione mu zalecenia oraz przyjął za własny pogląd prawny wywody przedstawione w wyroku z dnia 20 marca 2006 r. W podzielanym przez skład orzekający w niniejszej sprawie poglądzie WSA w Olsztynie (wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. II SA/Ol 443/09 - LEX nr 501813) zostało wskazane, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Organ i sąd ponownie rozpatrujący sprawę związani są oceną prawną pozostającą w związku z rozpatrywaną sprawą, a zatem nie podlega obecnie ustaleniom, a w szczególności odmiennym wywodom od tych poczynionych w poprzednich decyzjach Ministra Zdrowia (decyzja z dnia [...] czerwca 2005 r. oraz poprzedzająca ją decyzja) kwestia przesądzona na etapie powoływanego wyroku kwalifikowanej wadliwości orzeczenia nacjonalizacyjnego uzasadniająca zastosowanie

art. 156 kpa. Wskazania zaś co do dalszego postępowania polegają na określeniu sposobu i kierunku uzyskania pełnego materiału faktycznego i dowodowego. W niniejszej sprawie organ miał za zadanie prześledzenie "losu" poszczególnych składników majątkowych przejętych w ramach nacjonalizacji uzdrowiska, czy stanowią one nadal własność Skarbu Państwa, państwowych jednostek organizacyjnych, gminy, czy zostały nabyte przez inne podmioty, na jakiej drodze i z jakimi skutkami.

Co prawda w zaskarżonej decyzji Minister nie przywołał normy art. 153 p.p.s.a. i nie stwierdził, że jest związany wydanym w sprawie wyrokiem stwierdzającym, że orzeczenie nacjonalizacyjne dotyczące uzdrowiska Z. rażąco narusza przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowe, co oznacza, że nie jest uprawniony do formułowania nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz przeprowadził ponowne rozważania w tej materii - nie mniej jednak w konsekwencji rozważania te w pełni odzwierciedlają wykładnię zaprezentowaną w wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 marca 2006 r. Mianowicie wskutek wydania orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. doszło do rażącego naruszenia art. 3 ust. 4 i 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Pozostała zatem do zbadania kwestia - w wykonaniu wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 marca 2006 r. (str. 23 zaskarżonej decyzji) - czy nie wystąpiła negatywna przesłanka do stwierdzenia nieważności, jaką jest wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych wywołanych przez tę decyzję. W tym celu poprzednio Sąd zlecił zbadanie, czy majątek nabyty przez Państwo w drodze wadliwej decyzji administracyjnej podlegał obrotowi prawnemu i czy nastąpiły zmiany własnościowe.

Ponieważ materiał źródłowy dotyczący bezpośrednio nacjonalizacji nie jest pełny - nie odnaleziono protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1948 r. oraz orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 1948 r. zatwierdzającego tenże protokół zdawczo-odbiorczy organ zasadnie oparł się na wiedzy biegłego geodety, który poprzez badanie map archiwalnych i map dostępnych w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym, rejestrów, ksiąg oraz innych dokumentów o charakterze geodezyjno- prawnym prześledził w jaki sposób ulegały zmianie oraz przekształceniom poszczególne nieruchomości (parcele), które stanowiły własność przejętego przedsiębiorstwa. Ponieważ uległa zmianie systematyka, nazewnictwo oraz zasady podziałów nieruchomości, metody pomiaru działek oraz stopień dokładności tego pomiaru w przeciągu od daty wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego do dnia orzekania przez Ministra Zdrowia, koniecznym było wydanie specjalistycznej opinii celem

identyfikacji parceli istniejących w dacie przejęcia uzdrowiska i stanowiących bezspornie własność poprzedniego właściciela tj. "Z." Spółka z o. o z działkami ewidencyjnymi zapisanymi w obecnie obowiązującej ewidencji gruntów i budynków. Powiązanie takie jest konieczne ze względu na obowiązek ustalenia w obecnie toczącym się postępowaniu, zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku WSA z dnia 20 marca 2006 r., kto pozostaje obecnie właścicielem nieruchomości, które zostały przejęte przez Państwo na mocy orzeczenia nacjonalizacyjnego. Nie można wykluczyć, że pierwotna opinia zawiera niedokładności, tudzież błędy co do konkretnych parceli i ich numeracji oraz powierzchni, nie może to jednak wpłynąć na wadliwość samego zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Biegły w kilku opiniach uzupełniających wyjaśniał stronom ich wątpliwości oraz stwierdzone rozbieżności, a wyjaśniania te należy uznać za racjonalne i prawidłowe, zwłaszcza co do sposobu numeracji parcel po dokonanym ich podziale w przeszłości. Przede wszystkim jednak istota sporu (przy zaledwie kliku działkach, które zostały wyodrębnione jako stanowiące przedmiot własności osób fizycznych i spółki jawnej) ogranicza się do ustalenia, czy granice działek ewidencyjnych według obecnych map i zapisów w ewidencji gruntów odpowiadają terytorialne granicom parceli, które stanowiły majątek nieruchomy przejętego uzdrowiska. Nie mają zatem w ocenie Sądu znaczenia te ewentualne niedokładności, które nie dotyczą działek nabytych przez osoby trzecie, bowiem co do zasady pozostałe nieruchomości w granicach przejętych orzeczeniem z dnia [...] marca 1948 r. stanowią własność Skarbu Państwa lub właściwej gminy niezależnie od ewentualnej wadliwej identyfikacji poszczególnych parceli gruntowych czy budowlanych, jak to zostało podniesione w skardze.

Kwestią zasadniczą bowiem w niniejszej sprawie było ustalenie, które działki według obecnej terminologii nadal są własnością Państwa, ewentualnie gminy, a co do których decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne polegające na ogólnie rzecz biorąc włączeniu ich do obrotu prawnego. Organ stwierdził w zaskarżonej decyzji, że odnośnie działek o nr ewidencyjnych: [...] wystąpiły nieodwracalne skutki prawne i z tego powodu nie stwierdził nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w stosunku do tych działek, lecz wydanie tego orzeczenia z naruszeniem prawa.

W tym miejscu należy podkreślić, że skargę do sądu administracyjnego na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] maja 2011 r. wniosła U. S.A. jako następca prawny skomercjalizowanego przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą "U.". Spółka zaskarżyła tę część decyzji (pkt 3.), która utrzymywała

w mocy poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2010 r. w zakresie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, a zatem z wyłączeniem tej części, która odnosiła się do działek nr [...]. Stanowisko skarżącego wyznaczające taki zakres zaskarżenia decyzji z dnia [...] maja 2011 r. należy uznać za prawidłowe bowiem w tej części skarżąca spółka posiada interes prawny, aby domagać się weryfikacji rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny. Nie posiada natomiast swojego własnego, zindywidualizowanego interesu w skarżeniu tej części, która rozstrzyga o działkach stanowiących przedmiot własności innych podmiotów.

Stąd wobec braku skargi uprawnionego podmiotu Sąd nie był uprawniony do badania prawidłowości zaskarżonego obecnie rozstrzygnięcia Ministra Zdrowia odnoszącego się do wymienionych wyżej działek nr [...]. Zatem Sąd nie badał kiedy zostało wszczęte postępowanie nieważnościowe odnośnie decyzji nacjonalizacyjnej oraz w jakich datach następowało zbycie wymienionych nieruchomości przez Skarb Państwa. A może to mieć znaczenie dla kwestii nieodwracalności skutków prawnych, bowiem jak zwrócił uwagę NSA w uchwale siedmiu sędziów z dnia 20 marca 2000 r. (sygn. akt OPS 14/99) dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie której Skarb Państwa nabył nieruchomość, jeżeli oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Gdyby zatem decyzję w tej części zaskarżył podmiot uprawniony tj. w tym wypadku przedwojenny właściciel przedsiębiorstwa "Z." Spółka z o.o. wówczas sąd miałby obowiązek rozważyć ten problem w świetle powołanej uchwały NSA. Skarga jednak pochodząca od tej spółki nie wpłynęła do sądu administracyjnego.

Przed rozważeniem zasadniczego zarzutu skargi Sąd stwierdza, że koncepcja proponowana przez skarżącego, że orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa (Monitor Polski Nr [...], poz. [...]) w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z. stanowi nieakt nie zasługuje na uwzględnienie. Otóż orzeczenie to - jak wyżej wskazano - było przedmiotem kontroli sądowej. Sąd wówczas dokonał oceny zaskarżonej decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności nacjonalizacji i przyjął, że owo orzeczenie naruszyło w sposób kwalifikowany normę art. 3 ust. 4 I 6 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przesądził zatem, że owo orzeczenie z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych stanowi wprowadzoną do obrotu prawnego decyzję administracyjną, choć dotkniętą kwalifikowaną wadą w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Ponownie w tym miejscu należy przytoczyć brzmienie art. 153 p.p.s.a. i stwierdzić, że norma ta ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Co prawda w sposób wyraźny Sąd nie wypowiedział się, że orzeczenie nacjonalizacyjne nie stanowi nieaktu, nie mniej jednak poprzez stwierdzenie jego wadliwości pośrednio wypowiedział się, że uważa je za wprowadzoną do obrotu prawnego decyzję administracyjną podlegającą przepisom kpa.

Skarżący nie kwestionuje, że wymienione w uzasadnieniu decyzji działki stanowiące własność Skarbu Państwa, Miasta i Gminy Uzdrowiskowej M. oraz Województwa [...] mają takiż status własnościowy, lecz kwestionuje przyjęcie przez Ministra Zdrowia tezy, iż decyzja nacjonalizacyjna nie wywołała w stosunku do tych działek nieodwracalnych skutków prawnych.

Wywodzi, że przez wydanie zaskarżonej decyzji doszło do rażącego naruszenia art. 17 ust. 2 lit. a) w zw. z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37) w zw. z art. 156 § 2 kpa poprzez stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z. pomimo, że istniała negatywna przesłanka takiego stwierdzenia, w postaci nieodwracalności skutków prawnych, polegająca na nabyciu z mocy samego prawa przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie art. 17 ust. 2 lit. a) w zw. z art. 2 cytowanej ustawy z 1958 r. Skarżący upatruje zaistnienia negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego (art. 156 § 2 kpa) w wystąpieniu nieodwracalnych skutków prawnych, polegających na przejęciu tego uzdrowiska na rzecz Państwa w oparciu o późniejszą ustawę tj. z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Innymi słowy jeżeli okazało się, że wskutek stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, co nastąpiło ze skutkiem wstecz, od samego początku, Państwo władało uzdrowiskiem bez tytułu prawnego (władanie w oparciu o orzeczenie z dnia [...] marca 1948 r. odpadło wskutek stwierdzenia nieważności tego orzeczenia) to spełnił się wymagany przez art. 17 ust. 2 lit. a) ustawy z 1958 r. warunek do przejęcia mienia pozostającego we władaniu państwa na podstawie wymienionego wyżej przepisu. Innymi słowy doszło do niejako ponownej nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa, tym razem w oparciu o inny akt prawny. Wystąpienia owych nieodwracalnych skutków prawnych, które uniemożliwiając stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] marca 1948 r. skarżący upatruje w działalności ustawodawcy, a takiej czynności nie sposób odwrócić w drodze działania organu administracji w ramach przyznanych mu kompetencji.

W ocenie Sądu koncepcja interpretacji pojęcia nieodwracalnych skutków prawnych zaprezentowana w skardze nie znajduje uzasadnienia w dotychczasowym jego rozumieniu wypracowanym przez doktrynę, a nade wszystko orzecznictwo.

W przedmiocie nieodwracalnych skutków prawnych orzecznictwo sądowe posiada bogaty dorobek, bowiem zagadnienie to było przedmiotem licznych rozstrzygnięć, w tym podejmowanych w formie uchwał (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 28 maja 1992 r. III AZP 4/94, OSN AP 1992/12/211, uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 16 grudnia 1996 r. OPS 7/96, ONSA 1997/2/49, uchwała składu 5 sędziów NSA z dnia 9 listopada 1998 r. OPK 4-7/98, ONSA 1999/1/13, uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99, ONSA 2000/3/93). Nieodwracalność skutków prawnych decyzji musi być rozpatrywana pod względem tych przepisów prawa materialnego, których dotyczą prawne skutki decyzji, jak również przepisów prawa procesowego dających możliwość ich cofnięcia w drodze działań organu administracji. Przyjmuje się, że zbycie przez Skarb Państwa lub gminę w drodze czynności cywilnoprawnej nieruchomości uprzednio wywłaszczonej (znacjonalizowanej) ogranicza zakres rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności do stwierdzenia, że decyzja wywłaszczeniowa (nacjonalizacyjna) została wydana z naruszeniem prawa. Odwrócenie skutku objętego normami prawa cywilnego nie mieści się w ustawowo określonych kompetencjach organu administracji. Jeżeli więc cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Tak przyjął Sąd Najwyższy w powołanej uchwale składu 7 sędziów z dnia 28 maja 1992 r. III AZP 4/94. Ta teza jest przyjęta i konsekwentnie kontynuowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (vide wyrok NSA z dnia 26 października 2010 r. sygn. akt I OSK 63/10).

W zaskarżonej decyzji przyjęto właśnie taką wykładnię pojęcia nieodwracalnych skutków prawnych. Organ stwierdził, że w odniesieniu do skutków prawnych

Sygn. akt IV SA/Wa 1187/11

wywołanych czynnościami cywilnoprawnymi podejmowanymi w odniesieniu do nieruchomości objętych orzeczeniem nacjonalizacyjnym organ administracji nie ma umocowania ustawowego do cofnięcia, zniesienia, odwrócenia własnymi działaniami w ramach posiadanych kompetencji tych skutków powstałych po wydaniu tego orzeczenia. Jeżeli natomiast nieruchomości pozostają nadal własnością Skarbu Państwa, co ma miejsce w przypadku 26 działek i nie nastąpiły żadne przekształcenia własnościowe w stosunku do skutku jakie wywołała nacjonalizacja, zarówno w drodze decyzji administracyjnych, jaki i umów cywilnych, nie można mówić o nieodwracalności skutków prawnych. Skutek, jaki wywołało orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa może być odwrócony wprost przez stwierdzenie nieważności tego orzeczenia.

Nieco inaczej, ale w konsekwencji nie ma to żadnego znaczenia przy stosowaniu art. 156 § 2 kpa, przedstawia się sytuacja, gdy następują przekształcenia własnościowe, ale są dokonywane na drodze decyzji administracyjnej. Komunalizacja działek i tym samym zmiana właściciela ze Skarbu Państwa na Miasto i Gminę Uzdrowiskową M. nie skutkuje przyjęciem nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Za nieodwracalne uznaje się tylko takie skutki, których nie można "znieść" na drodze postępowania administracyjnego. Nie można natomiast uznać za nieodwracalne skutków decyzji komunalizacyjnej. Skoro przejście własności na Miasto i Gminę Uzdrowiskową M. nastąpiło na podstawie decyzji Wojewody przekazującej własność, to mimo skutków w sferze prawa cywilnego, w przypadku ziszczenia się przesłanki z art. 156 § 1 kpa, istnieje możliwość stwierdzenia jej nieważności w drodze administracyjnoprawnej ze skutkiem ex tunc, powodującym konieczność ujawnienia decyzji wydanych w postępowaniu nadzorczym, w księdze wieczystej i wykreślenia wpisu dotyczącego nabycia przez Gminę przedmiotowych działek. Skutków prawnych wywołanych decyzjami komunalizacyjnymi nie można zakwalifikować jako nieodwracalnych (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1644/05).

Analogicznie decyzja o nabyciu od Skarbu Państwa działki przez Województwo [...] może być wyeliminowana przez stwierdzenie jej nieważności w trybie administracyjnym.

W konsekwencji w ocenie Sądu trafnie organ przyjął, że w zakresie zakwestionowanym przez skarżącego orzeczenie nacjonalizacyjne nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, które stanowiłyby przeszkodę do stwierdzenia jego nieważności w części obejmującej nieruchomości stanowiące nadal własność Skarbu Państwa lub innych podmiotów, które nabyły własność od Skarbu Państwa na podstawie decyzji administracyjnej.

W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że owe nieodwracalne skutki prawne muszą być wynikiem decyzji ocenianej w postępowaniu nieważnościowym. A zatem okoliczność, że Skarb Państwa dysponując tytułem prawnym w postaci prawa własności do danej nieruchomości dokonał jej zbycia w drodze czynności cywilnoprawnej na rzecz osób trzecich, co w konsekwencji spowodowało powstanie nieodwracalnych skutków prawnych, jest wynikiem wyłącznie jednego zdarzenia prawnego tj. uprzedniego orzeczenia o przejęciu tej nieruchomości na rzecz Państwa - co miało miejsce w przeszłości na podstawie szeregu aktów prawnych, w tym ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Gdyby bowiem Skarb Państwa nie nabył nieruchomości w drodze decyzji nacjonalizacyjnej nie mógłby nabytego w ten sposób prawa własności przenosić na kolejne podmioty stosownie do łacińskiej paremli nemo plus iure. Występuje zatem bezpośredni związek pomiędzy decyzją nacjonalizacyjną, a obrotem nieruchomościami dokonywanym przez Skarb Państwa. Obrót ten jest wynikiem uprzedniego znacjonalizowania lecz nieodwracalne skutki prawne spowodowane w konsekwencji przez ten obrót swoje źródło mają w decyzji nacjonalizacyjnej.

Natomiast w koncepcji nieodwracalnych skutków prawnych zaprezentowanej w skardze skutki owe byłyby następstwem nie samego orzeczenia nacjonalizacyjnego, a zatem tego, którego dotyczy postępowanie nieważnościowe i w którym to postępowaniu bada się kwestię nieodwracalności skutków prawnych, lecz działalności legislacyjnej prawodawcy w postaci ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Taki pogląd pozostaje w sprzeczności z regulacją zawartą w art. 156 § 2 kpa. Przepis ten wymaga, aby decyzja dotknięta kwalifikowaną wadą, w tym wypadku orzeczenie Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych R., S. i Z. na własność Państwa w części przedsiębiorstwa uzdrowiskowego Z., wywołała nieodwracalny skutek, nie zaś późniejsze działanie prawodawcy. Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. nie pozostaje w żadnym związku z decyzją nacjonalizacyjną. Podjęcie tej ustawy nie jest wynikiem m. in. uprzedniego znacjonalizowania uzdrowiska Żegiestów, lecz wyrazem określonej polityki ówczesnego państwa polskiego. Można nawet sformułować tezę, że skutki orzeczenia z 1948 r. tj. nabycie przez Państwo przedsiębiorstwa uzdrowiskowego pozostają w

sprzeczności z ustawą o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Ustawa ta bowiem nie mogła znacjonalizować majątku, który uprzednio został przejęty przez Państwo w oparciu o inny akt prawny z 1946 r.

Nie można także twierdzić, że skoro orzeczenie nacjonalizacyjne dotknięte jest kwalifikowaną wadą i została stwierdzona jego nieważność z mocą wsteczną to otworzyła się droga do upaństwowienia normatywnie ujęta w ustawie z 1958 r., a dokładnie w art. 17 ust. 2 lit. a) w zw. z art. 2 tej ustawy. Taki sposób myślenia niejako "podwójnie" wykorzystuje jedno zdarzenie prawne, jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Tymczasem w postępowaniu nieważnościowym możliwe są dwa rozstrzygnięcia: stwierdzenie nieważności danego orzeczenia lub stwierdzenie, że decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jeżeli zostanie stwierdzona nieważność to jednocześnie następuje "konsumpcja" drugiego możliwego procesowo rozstrzygnięcia tj. stwierdzenia, że wystąpiły nieodwracalne skutki prawne. Skarga tymczasem z jednej strony podkreśla, że została stwierdzona nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego, a z drugiej strony z tego zdarzenia wywodzi skutek prawny nie do pogodzenia ze stwierdzeniem nieważności tj. jednoczesne wywołanie nieodwracalnych skutków prawnych. Jeżeli została stwierdzona nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego, to niedopuszczalne jest wywodzenie nieodwracalnych skutków prawnych, bowiem są to dwa procesowo i merytorycznie sprzeczne rozstrzygnięcia.

Z tych wszystkich względów skarga, na podstawie art. 151 p.p.s.a., została oddalona.