Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 179/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 3 , art. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1255
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), , Protokolant Starszy specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2022 r. w Radomiu sprawy ze skargi B. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga na decyzję Szefa do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej również jako: organ, Szef Urzędu) z 10 stycznia 2022 r., Nr [...], dotyczącą odmowy potwierdzenia B.K.statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

22 marca 2021 r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynął wniosek B.K. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca)

o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1255, dalej: ustawa o działaczach opozycji). Wnioskodawca wskazał, że podstawą uzyskania przez niego uprawnień działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej

z powodów politycznych jest działalność od 1976 r. w podziemnej opozycji Ziemi R., członkostwo w NSZZ "[...]" w latach 80-tych i wybranie do zarządu grupy założonej we F. w gminie P. (z działalności nie zrezygnował do chwili obecnej). Podniósł ponadto, że brał udział w manifestacji [...] r.

w R., a za odmowę wyjazdu na wiec organizowany przez komunistów przeciwko manifestacji [...] otrzymał zwolnienie z pracy. Podczas manifestacji nawiązał kontakty z opozycją Ziemi R. i od tej pory brał udział w protestach, wiecach pracowniczych, rozprowadzał ulotki i czasopisma. Po ogłoszeniu stanu wojennego był zatrzymany przez SB, przesłuchiwany kilka razy w nocy, straszony więzieniem

i zmuszany do podpisania protokołu, że zaprzestaje działalności związkowej i przeciwko rządowi, czego odmówił. Miał przeszukania w domu, potrącano mu niesłusznie pieniądze z wynagrodzenia. We wniosku podniósł również liczne kwestie z życia osobistego i zawodowego, które miały miejsce po 1990 r.

Do wniosku wnioskodawca załączył dwa oświadczenia świadków, kopię legitymacji osoby niepełnosprawnej, kopię legitymacji Terenowej Komisji Emerytów

i Rencistów NSZZ "[...]" Ziemi R. (wydanej w 2005 r.) oraz kopię świadectwa pracy z PKP Oddział Gospodarki M. w K., gdzie pracował w latach 1985-1994.

Poza tym przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: Prezes IPN) z 16 czerwca 2021 r., w której zgodnie z art. 4 ustawy o działaczach opozycji stwierdzono, że nie był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz że w archiwach IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W związku z tym stwierdzono, że może ubiegać się o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Pismem z 1 lipca 2021 r. organ poinformował wnioskodawcę o warunkach uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej

z powodów politycznych, a także zwrócił się o nadesłanie kopii dokumentów potwierdzających rozwiązanie z nim umowy o pracę w 1976 r. za odmowę wyjazdu na wiec organizowany przez komunistów. Jednocześnie zwrócił się z wnioskiem

o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej dotyczącej strony do IPN.

W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał kilka dokumentów, w tym świadectwa pracy, oraz wskazał, że nie ma żadnych dokumentów dotyczących jego kar oraz natychmiastowego zwolnienia z pracy za niewykonanie polecenia dyrektora

w Państwowym Ośrodku M. (dalej: POM) w S., jak również

ze Spółdzielni K. R. (dalej: SKR) w C., ponieważ prawdopodobnie dokumenty te zostały zniszczone. Podniósł ponadto okoliczności swoich zwolnień

z pracy i faktu, że przez około 10 lat nie podwyższano mu kategorii płacowej.

W toku postępowania organ skierował wniosek strony o zaopiniowanie przez M. Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych (dalej: M. Rada Konsultacyjna), dołączając dwa oświadczenia kolejnych świadków przedstawionych organowi przez wnioskodawcę w piśmie z 13 sierpnia 2021 r.

M. Rada Konsultacyjna 10 września 2021 r. podjęła uchwałę negatywnie opiniującą wniosek strony. Natomiast wnioskodawca przy piśmie z 21 października 2021 r. nadesłał dodatkowy plik dokumentów dotyczących zatrudnienia

w kolejnych zakładach pracy i zwolnień lekarskich w czasie tego zatrudnienia, przedstawiając dotyczące powyższego okoliczności.

Organ sprawdził również wnioskodawcę w internetowej bazie danych projektu "Encyklopedia Solidarności" prowadzonego przez IPN, gdzie nie odnaleziono biogramu ani informacji na jego temat. W wyniku zaś przeprowadzonej przez IPN kwerendy nie udało się znaleźć dokumentów związanych z jego działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Decyzją z 5 listopada 2021 r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 5 ust. 1

w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji, odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przebieg postępowania oraz treść przepisów, będących podstawą wydania decyzji. Po analizie materiału dowodowego zebranego w sprawie, cytując szeroko uzasadnienie uchwały M. Rady Konsultacyjnej, uznał, że brak jest podstaw do potwierdzenia spełnienia przez stronę przesłanek ww. przepisów ustawy o działaczach opozycji. Wnioskodawca nie przedstawił bowiem wiarygodnych dowodów, które mogłyby potwierdzić prowadzenie przez niego co najmniej przez 12 miesięcy nielegalnej działalności opozycyjnej

w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Organ przychylił się

w całości do opinii M. Rady Konsultacyjnej, opartej na wnikliwej analizie materiału dowodowego i znajomości specyfiki działalności opozycyjnej w PRL.

Organ stwierdził, że wnioskodawca nie podał żadnej wiarygodnej informacji

i dowodu przynależności do "podziemnej opozycji Ziemi R.", nie potwierdził przynależności czy współpracy z K. O. R. (dalej: KOR). Organ nie uznał okoliczności podawanej przez stronę, że został on zwolniony z pracy "za odmowę wyjazdu na wiec organizowany przez komunistów przeciwko manifestacji [...]". W tym zakresie przeanalizowano dokumentację pracowniczą wnioskodawcy, z której wynika, że pracował on w okresie od 15 maja 1976 r. (czyli przed [...] 1976 r.) do 30 kwietnia 1979 r. w POM S., gmina Z., czyli jeszcze prawie 3 lata po wydarzeniach [...] 1976 r. Nierealne więc jest, aby mógł być tym samym zwolniony z powyższej podawanej przez niego przyczyny dopiero 3 lata po 1976 r.

Organ, powołując się na art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji, zauważył, że działalność wnioskodawcy w jego zakładzie pracy w okresie powstawania "[...]" oraz po 4 czerwca 1989 r. nie warunkuje przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych, ponieważ do okresu co najmniej 12 miesięcy działalności w ramach jej struktur nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r.

Wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku, organ nie doszukał się w materiale dowodowym zebranym w sprawie potwierdzenia takich zdarzeń jak: przeszukań, rewizji i zatrzymań. Brak jest przedstawienia przez wnioskodawcę informacji o strukturach podziemnych, z którymi ewentualnie współpracował, charakteru tej działalności, informacji na temat np. szczegółów kolportażu, sieci kolportażu, nazw pism podziemnych i książek drugiego obiegu. Również oświadczenia dwóch świadków, dołączone do wniosku, nie wnoszą żadnych nowych faktów potwierdzających działalność opozycyjną wnioskodawcy, a są jedynie powtórzeniem tych samych informacji, które przedstawił w swoim wniosku.

Organ wskazał, że za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy

i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Poza tym przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności, które miały miejsce po 31 lipca 1990 r., nie mogą stanowić podstawy do przyznania statusu, ponieważ ustawa o działaczach opozycji nie obejmuje tego okresu swoim zakresem temporalnym.

W ocenie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych strona nie wykazała, ani w toku postępowania nie ustalono, by podlegała którejkolwiek

z represji ujętych w art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Wnioskodawca nie spełnia również przesłanek określonych w art. 2 ustawy o działaczach opozycji, dlatego Szef Urzędu nie znalazł podstaw do przyznania stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Strona niezadowolona z treści decyzji zwróciła się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku którego organ decyzją z 10 stycznia 2022 r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 (powinno być art. 138 § 1 pkt 1) w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.

z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 5 w związku z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy

o działaczach opozycji, utrzymał w mocy decyzję własną z 5 listopada 2021 r. Nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ ponownie przeanalizował zebrany w sprawie materiał dowodowy zebrany na okoliczność rozpoznania przedmiotowego wniosku strony. Ocenił, że wskazani świadkowie Z. F. i K. K. potwierdzili m.in., że skarżący był członkiem "[...]" oraz brał udział w manifestacjach. Świadkowie nie wskazali, jaką działalność podjął skarżący po 13 grudnia 1981 r. W nadesłanych oświadczeniach C. R. oraz W. S. również brak jest informacji na temat opozycyjnej działalności strony po 13 grudnia 1981 r., a ich twierdzenia na okoliczność zwolnienia skarżącego z pracy za odmowę wyjazdu na wiec poparcia dla władz PRL nie znajdują potwierdzenia w jego dokumentacji pracowniczej. Z przedłożonego przez stronę świadectwa pracy wynika bowiem, że do rozwiązania stosunku pracy doszło na zasadzie porozumienia stron,

a wnioskodawca na mocy porozumienia między zakładami POM w S. i SKR C. zachował ciągłość pracy. Również strona sama wskazała, że rozwiązanie stosunku pracy odbyło się na jego prośbę z obawy przed zwolnieniem. Takie działanie, w ocenie organu, nie mogło być uznane za represje w świetle przepisów ustawy o działaczach opozycji, gdyż do rozwiązania umowy o pracę nie doszło z przyczyn określonych w art. 3 pkt 3 tej ustawy.

Powołując się na uchwałę M. Rady Konsultacyjnej organ zauważył, że twierdzenie wnioskodawcy, iż od 1976 r. był działaczem opozycji ziemi r. nie ma żadnego potwierdzenia w dowodach. Strona nie podała informacji na temat nazwy podziemnej organizacji, w której uczestniczyła, oraz czym się zajmowała i w jaki sposób ta działalność była prowadzona, czy o innych osobach zaangażowanych do 1976 r. we wspólną działalność. Organ nie dał również wiary temu, że strona podczas manifestacji

w wydarzeniach r. [...] mogła nawiązać kontakt z opozycją ziemi r.. Protesty robotnicze w [..] 1976 r. w R. wybuchły spontanicznie i tym samym żadnych struktur opozycji w tym czasie nie było, a co za tym idzie nie można było nawiązać z nimi kontaktu. Po [...] 1976 r. aż do sierpnia 1980 r. na terenie R. nie było protestów czy wieców pracowniczych, a rozprowadzaniem ulotek i czasopism zajmował się wyłącznie KOR, a następnie Komitet S. S. (dalej: KSS). Natomiast strona w piśmie z 24 listopada 2021 r. wprost przyznała, że nie należała do żadnej organizacji w tym okresie. Podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność udziału w manifestacji [...] w R. nie jest warunkiem wystarczającym do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 3 ustawy o działaczach opozycji osoba biorąca udział w wystąpieniu wolnościowym musiała doznać represji, o których mowa w punkcie 3 litera a - f.

Organ odniósł się do oświadczeń świadków złożonych przez wnioskodawcę na etapie postępowania odwoławczego, tj.: H. S., M. C. i J. G.. H.S. potwierdził przynależność strony do "[...]" w legalnym okresie jej działalności oraz fakt, że po wprowadzeniu stanu wojennego i delegalizacji związku powadzone były przeszukania w gospodarstwie wnioskodawcy. Okoliczności te nie mogą być jednak podstawą po potwierdzenia przez Szefa Urzędu przedmiotowego statusu z uwagi na treść art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji. Samo zaś wskazanie, że skarżący kolportował prasę czy inne materiały, bez podania konkretnych informacji, nie jest wystarczające do potwierdzenia, że faktycznie powadził działalność na rzecz Polski.

Z kolei oświadczenia M. C. i J. G. dotyczą okoliczności represji, jakich strona miała doznać podczas pracy w SKR C.. W ocenie organu opisane przez świadków zdarzenia, tj. pozbawienie strony kartki na produkty żywnościowe, wymierzanie kar pieniężnych czy przeniesienie na inne stanowisko, nie są represjami

w rozumieniu przepisów obowiązującej ustawy. Skarżący sam rozwiązał stosunek pracy z SKR C. i zatrudnił się w PKP. W tym przypadku również dokumenty pracownicze potwierdzają, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło za porozumieniem stron, a wnioskodawca na podstawie porozumienia między zakładami zmienił miejsce pracy. Brak jest dowodów wskazujących na fakt, że rozwiązanie umowy o pracę było konsekwencją udziału skarżącego w wystąpieniu wolnościowym. W ocenie organu trudno uznać, że zmiana miejsca zatrudnienia w 1979 r. oraz w 1985 r. mogła mieć związek z udziałem strony w wydarzeniach w R. w 1976 r.

Skarżący nie przedłożył również dowodów potwierdzających, że został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, czy odbywania ćwiczeń wojskowych

z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości suwerenności lub respektowanie praw politycznych i praw człowieka. W piśmie z 24 listopada 2021 r. podniósł jedynie, że 13 marca 1977 r. odbył jednodniowe ćwiczenia wojskowe, na które został powołany niezgodnie z prawem.

Zgodnie jednak z art. 3 pkt 3 ustawy o działaczach opozycji status osoby represjonowanej przysługuje jedynie tym, którzy przez okres powyżej 30 dni pełnili zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W aktach sprawy brak jest dokumentów wskazującej na taki charakter powołania strony do służby czy okres jej pełnienia.

W konkluzji Szef Urzędu ocenił, że strona nie udowodniła w sposób spójny

i niebudzący wątpliwości, że prowadziła działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji bądź podlegała represjom, określonym w art. 3 tej ustawy.

W skardze złożonej na powyższą decyzję wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na treść decyzji, tj. art. 7 k.p.a., art. 77

§ 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. przez brak dążenia organu odwoławczego do ustalenia

w sprawie okoliczności uzasadniających złożony wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej oraz art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. przez brak powołania podstawy prawnej zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że organ nie podjął z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W ocenie skarżącego treść złożonych oświadczeń świadków wyczerpywała przesłanki pozytywnego rozpoznania wniosku. Uznanie zatem, że złożone oświadczenia w swej treści nie wskazywały na konkretne informacje bez ich określenia nakazywały bezpośrednie przesłuchanie osób składających oświadczenia, czego organ nie uczynił, naruszając ww. przepisy postępowania.

Nadto skarżący zarzucił organowi nadanie zbyt dużej wagi dowodowej uchwale M. Rady Konsultacyjnej z 10 września 2021 r. Uzasadnienie uchwały, na której wydanie nie miał żadnego wpływu, stanowiło w zasadzie rozstrzygnięcie co do wniosku strony, będącego przedmiotem niniejszego postępowania administracyjnego.

Skarżący zauważył również, że w komparycji decyzji organ powołał się na art. 138 § 1 k.p.a., podczas gdy przepis ten w swym redakcyjnym brzmieniu zawiera trzy punkty. Brak wskazania konkretnego punktu powołanego przepisu pozostaje w rażącej sprzeczności z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, tj. art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a., które mają zastosowanie w postępowaniu o ponowne rozpoznanie sprawy przez Szefa Urzędu.

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji

w całości oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast

z art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 10 stycznia 2022 r. nie narusza przepisów prawa w stopniu, który powodowałby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy o działaczach opozycji. Stosownie do treści art. 4 tej ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią

w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Bezsporną okolicznością w przedmiotowej sprawie jest to, że skarżący nie pracował na rzecz organów bezpieczeństwa państwa oraz nie współpracował

w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez te organy. Potwierdza to decyzja Prezesa IPN Nr [...] z 16 czerwca 2021 r. (k. 18 akt administracyjnych), którą załączył do wniosku. Nie zachodziła więc negatywna przesłanka wykluczająca uzyskanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o przyznanie którego wystąpił skarżący.

Przesłanki pozytywne, których spełnienie jest konieczne, by mogła zostać wydana decyzja potwierdzająca status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, określone zostały w art. 2 i art. 3 ww. ustawy.

Stosownie do treści art. 2 ust. 1 działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji).

Według art. 3 ww. ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956 -1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana

z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r.

o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji

i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji

i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Ustawa o działaczach opozycji wskazuje zatem, że jej celem jest przyznanie szczególnego statusu działaczom opozycji i osobom represjonowanym z powodów politycznych angażujących się w latach 1956 -1989 w działalność antykomunistyczną. Przepisy tej ustawy w sposób ścisły określają zasady potwierdzania tego statusu, nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Tylko te zdarzenia, które zostały wymienione w cytowanych wyżej przepisach, mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (por. np. wyrok WSA w Kielcach z 19 października 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 540/17, wyrok WSA w Poznaniu z 8 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Po 742/16, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 613/20, wszystkie publ. CBOSA).

Twierdzenie skarżącego zawarte we wniosku wskazuje, że wiąże on zasadność uznania go za działacza opozycji z udziałem w manifestacji [...]

w R., podczas której nawiązał kontakt z opozycją ziemi r.. Organ zasadnie uznał te twierdzenia skarżącego za niewiarygodne, niemające potwierdzenia w dowodach. Z uzasadnienia uchwały M. Rady Konsultacyjnej wynika, że protesty robotnicze w R. wybuchły spontanicznie, więc w tym czasie nie było struktur opozycji, z którą skarżący mógł nawiązać kontakt. W piśmie z 24 listopada 2021 r. (k. 121 akt administracyjnych) skarżący wprost przyznał, że nie należał do KOR ani "[...]", tylko do "[...]" pracowniczej. Świadkowie Z. F. (k. 6 akt administracyjnych), K. K. (k. 5 akt administracyjnych)

i H. S. (k. 119 akt administracyjnych) wprawdzie potwierdzili, że skarżący jako członek "[...]" brał udział w manifestacjach od 1980 r. do 1989 r., jednak po odjęciu okresu legalnej "[...]" od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r., który jest wyłączony z okresów mających znaczenie dla potwierdzenia statusu działacza opozycji, to jego działalność po delegalizacji "[...]" przez co najmniej 12 miesięcy nie jest wykazana konkretnymi działaniami, z których można byłoby wyciągnąć wniosek, że prowadził działalność w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi o charakterze wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji.

Samo wskazanie przez świadków, że skarżący brał udział w manifestacjach czy rozpowszechnianiu ulotek, bez podania konkretnych informacji, nie jest wystarczające do potwierdzenia, że skarżący faktycznie prowadził działalność na rzecz Polski (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, publ. CBOSA). Znamienne jest, że sam skarżący nie jest w stanie podać tytułów ulotek, które rozprowadzał, mówiąc: "człowiek nawet nie czytał (...)" (notatka z 28 kwietnia 2020 r.

z przeprowadzonej ze skarżącym rozmowy telefonicznej w sprawie Z. F.,

k. 122 akt administracyjnych). Sam udział wnioskodawcy w manifestacji [...] w R. nie jest warunkiem wystarczającym do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

Działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy,

a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości

i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Działalność w ramach struktur z pewnością zakłada członkostwo w określonej grupie, czego skarżący nie wykazał. Nie wykazał też, zdaniem Sądu, współpracy z taką zorganizowaną strukturą, która ze względu na zrównanie znaczenia tych dwóch form aktywności, oznaczać powinna ścisłe współdziałanie

z organizacją, dążenie do realizacji tych samych celów, wpływ na możliwość ich osiągnięcia. Wskazuje to na daleko idący i ścisły związek z innymi osobami i określony plan działań. Z kolei aktywna działalność związkowa w "[...]" pracowniczej po 31 lip-ca 1990 r. nie ma znaczenia dla wykazania pozytywnych przesłanek w niniejszej sprawie.

Odnośnie do przesłanek do uznania za osobę represjonowaną z powodów politycznych, to strona upatruje ich w okoliczności związanej ze zwolnieniem go z pracy w 1979 r. - w jej ocenie - z powodu odmowy udziału w wiecu poparcia władz PRL po wydarzeniach w [...]. w R.. W tym zakresie Sąd w pełni akceptuje ocenę dowodów dokonaną przez organ, że umowa o pracę ze skarżącym w POM S., gdzie pracował od 15 maja 1976 r. do 30 kwietnia 1979 r., została rozwiązana na podstawie porozumienia stron prawie 3 lata po wydarzeniach w R.. Na tę okoliczność wnioskodawca złożył dokumentację pracowniczą, z której również wynika, że w ten sam sposób rozwiązał umowę o pracę w SKR C., zatrudniając się od 2 września 1985 r. w PKP. Tym samym niewiarygodny jest materiał dowodowy na okoliczność wykazania, że przyczyną zmiany pracy (zwolnienia) skarżącego były represje z powodów politycznych, o których mowa w art. 3 pkt 3 lit. d) ustawy o działaczach politycznych (por. wniosek strony, oświadczenia świadków: C. R., W. S.). Dowody zebrane w sprawie nie potwierdzają udziału strony w wystąpieniach wolnościowych w związku z wydarzeniami w R., które mogłyby wiązać się ze zwolnieniem z pracy. Znamienne jest, że w każdym przypadku rozwiązania umowy o pracę skarżący nie stracił ciągłości pracy, gdy zmieniał zatrudnienie na podstawie porozumienia między zakładami. Poza tym twierdzeniom skarżącego o represyjnym zwolnieniu z POM S. z powodów politycznych przeczy zapis uczyniony przez niego w podaniu o przyjęcie do pracy w SKR C. z 17 kwietnia 1974 r., z którego wynika, że zmiana pracy jest związana z jego zamiłowaniem do zawodu kierowcy i uzyskaniem prawa jazdy na ciągnik (k. 84 akt administracyjnych).

Poza tym w IPN nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną wnioskodawcy oraz doznane przez niego represje (pismo z 21 lipca 2021 r., k. 28 akt administracyjnych). Niedogodności, o których zaświadczyli świadkowie J. G. i M. C. (k. 117-118 akt administracyjnych) w postaci: pozbawienia strony kartek żywnościowych, wymierzania kar pieniężnych, przeniesienia na inne stanowisko pracy, przeszukania w domu, nie stanowią represji w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji. W tym miejscu należy podkreślić, że powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 ww. ustawy, który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, by przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu (por. wyrok NSA z 10 lutego 2020 r., sygn. akt III OSK 484/21, publ. CBOSA).

Strona w piśmie z 24 listopada 2021 r. podniosła, że 13 marca 1977 r. odbyła jednodniowe ćwiczenia wojskowe, na które została powołana niezgodnie z prawem. Jednak w świetle art. 3 pkt 2 cytowanej ustawy status osoby represjonowanej przysługuje osobie, która przez okres powyżej 30 dni pełni zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do odbycia których została powołana z powodów politycznych za działalność na rzecz odzyskania niepodległości przez Polskę. W aktach przedmiotowej sprawy w tym zakresie brak jest dokumentów wskazujących na taki charakter powołania do służby czy też okres jej pełnienia.

Nie ma racji skarżący, zarzucając w skardze, że organ naruszył przepisy regulujące postępowanie wyjaśniające oraz swobodną ocenę dowodów (art. 7, art. 77

§ 1, art. 80 k.p.a.). Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że materiał dowodowy w jego całokształcie został dogłębnie przeanalizowany i omówiony, w tym dowody zawnioskowane przez stronę oraz zgromadzone z urzędu, a wnioski z niego wyciągnięte nie są dowolne, tylko logiczne i spójne. Organ zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. właściwie uzasadnił zaskarżoną decyzję, przedstawiając zarówno stan faktyczny, jak

i prawny oraz wykazując dowody, na których się oparł i którym odmówił wiarygodności. Uchybienie w sentencji decyzji, polegające na niewskazaniu pełnej podstawy prawnej utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji, tj. art. 138 § 1 k.p.a., zamiast art. 138

§ 1 pkt 1 k.p.a., nie stanowi uchybienia istotnego, mogącego mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się również, aby organ decydującą rolę przypisał negatywnej uchwale M. Rady Konsultacyjnej. Organ w ramach przedmiotowego postępowania skorzystał z dyspozycji art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji,

z którego wynika, że Szef Urzędu może zwrócić się do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. M. Rada Konsultacyjna w przedmiotowej sprawie, po analizie wniosku oraz rozmów

z działaczami opozycji z terenu radomskiego, nie potwierdziła podnoszonych przez skarżącego okoliczności. Dowód ten, wbrew zarzutom skargi, organ ocenił wszechstronnie, łącznie z innymi zebranymi w sprawie; stanowi on wsparcie i pomoc dla organu w podjęciu rozstrzygnięcia wniosku strony.

Rację ma organ, że to na stronie ciąży obowiązek potwierdzenia (udokumentowania) korzystnych dla niej okoliczności, aby udowodnić w sposób spójny

i nie budzący wątpliwości, że spełnia warunki, które mogłyby stanowić o potwierdzeniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Pomimo że skarżący w toku postępowania przedstawił łącznie 7 oświadczeń świadków, to były one zbyt ogólnikowe, pozbawione szczegółowych informacji na temat jego działalności opozycyjnej i niespójne z innymi dowodami, co organ właściwie wykazał. Tym samym brak formalnego przesłuchania tych świadków,

w okolicznościach tej sprawy, nie stanowi istotnego uchybienia przepisów procesowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.