Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 688/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-12-11 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata
Powołane przepisy: article: art. 260 i art. 245 par. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Julia Szczygielska po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. R. o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 418/14 odrzucającym skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...]r. nr SKO [...]w przedmiocie umorzenia postępowania wszczętego wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.


UZASADNIENIE

Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.

W jego uzasadnieniu wskazano, że skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy w powyższym zakresie z uwagi na to, że nadużywa on prawa do przyznania mu prawa pomocy. Stwierdzono m. in., że skarżący w okresie od 2009 do 2013 r. wniósł do IV wydziału tutejszego Sądu 207 skarg. W 116 sprawach skargi zostały odrzucone. W tym okresie założył także 60 wniosków o przyznanie prawa pomocy, a także w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia sądu i dokonanie wykładni tych orzeczeń oraz o wstrzymanie ich wykonania. Składał również wnioski o wyłączenie sędziów. Na dzień 30 maja 2014 r. liczba zarejestrowanych skarg od 2009 r. do maja 2014 r. wyniosła 407 skarg.

W postanowieniu tym wskazano także, że powyższe okoliczności oraz charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej, gdzie większość skarg została odrzucona dowodzą, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych.

Podkreślono, że prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek.

Postanowienie referendarza sądowego zostało doręczone skarżącemu w dniu 1 grudnia 2014 r.

W dniu 3 grudnia 2014 r. skarżący złożył pismem, opatrzonym tą sama datą, sprzeciw od tego postanowienia, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata ze względu na ciężką sytuację materialną i obowiązek zastępstwa strony. Dodał, że nie zgadza się z odmową ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż spełnia kryterium dochodowe, którego we wspomnianym postanowieniu referendarz nie zakwestionował, a udział adwokata jest konieczny w celu zaskarżenia postanowienia Sądu odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona lub adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia.

W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (art. 260 p.p.s.a.).

W świetle powyższego, wskutek skutecznie wniesionego sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2014 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, utraciło moc, zaś złożony na urzędowym formularzu z dnia 7 października 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu - podlega rozpoznaniu przez sąd.

W rubryce obejmującej przedmiot zaskarżenia skarżący wskazał, podjęte w niniejszej sprawie w dniu 30 października 2014 r., postanowienie Sądu odrzucające skargę o wznowienie postępowania sądowego.

W uzasadnieniu podniósł, że składa powyższy wniosek ze względu na brak pracy i dochodów, pomocy z MOPS i od osób trzecich. Podał nadto, że jest osobą bezrobotną, zmuszoną głodować, a opłaty związane z utrzymaniem wynoszą: czynsz 500 zł, prąd 100 zł, gaz 100 zł, leczenie 6000 zł, wyżywienie 6000 zł, natomiast jego zadłużenie wynosi 2000000 zł. Ostatni dochód jaki otrzymał to jednorazowe stypendium z urzędu pracy w kwocie 988 zł. Nie posiada majątku, a jedynie mieszkanie kwaterunkowe o powierzchni 25,30 m². Dodał również, że domaga się ustanowienia adwokata z urzędu, gdyż Sąd w niniejszej sprawie zamyka mu drogę do wydania wyroku, ponieważ wykorzystał tryb instancyjny. Doszło więc do przestępstwa, które jest oczywiste. Bez pomocy adwokata nie ma możliwości zaskarżenia postanowienia.

Rozpoznając niniejszy wniosek ponownie należy stwierdzić, że skarżący w okresie od 2009 r. do 2013 r. wniósł do Wydziału IV tut. Sądu 207 skarg. W 116 sprawach skarga została odrzucona, natomiast w 9 sprawach zostało umorzone postępowanie sądowe. W 13 sprawach oddalono skargę, zaś w jednej sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 98/10 uchylono decyzję organu I i II instancji. Dodatkowo w trzech sprawach skarżący wniósł o wymierzenie organowi grzywny.

Skarżący złożył w tym okresie 69 wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym 7 wniosków pozostawiono bez rozpoznania, 2 wnioski oddalono na podstawie art. 247 p.p.s.a. z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, zaś wskutek rozpoznania 27 wniosków przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W trzech sprawach umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w jednej ze spraw, w której wcześniej oddalono wniosek z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi (sygn. akt IV SAB/Wr 2/10), również umorzono postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie tego prawa. Natomiast w jednej spośród 69 spraw, tj. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 367/10 poinformowano skarżącego pismem Sądu, że jest zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych.

W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom.

Skarżący złożył również w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia.

Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w Gliwicach, w Opolu, skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego innego Sądu.

Dodać trzeba, że na dzień 30 maja 2014 r. liczba zarejestrowanych spraw skarżącego, obejmująca okres od 2009 r. do maja 2014 r. wyniosła 407 spraw, natomiast liczba zarejestrowanych wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika wyniosła 217 wniosków.

W myśl art 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej.

Natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie.

Ustanowienie adwokata z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.

Przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy rola Sądu ogranicza się jedynie do oceny materialnej sytuacji skarżącego, tj. czy jest on w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania. O przyznaniu prawa pomocy decyduje ocena możliwości finansowych wnioskodawcy i zakres wniosku.

Jednakże tak szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej wymaga szczególnie wnikliwej oceny sposobu realizacji tego prawa przez skarżących.

Prawo dostępu do sądu jest jednym z podstawowych wolności człowieka stanowiąc gwarancję demokratycznego państwa prawnego.

Postanowienia ustawy zasadniczej klasyfikują prawo do sądu wśród praw osobistych, jednocześnie postrzegają je jako środek służący dochodzeniu określonych praw.

Formą realizacji prawa do sądu jest analizowana instytucja prawa pomocy. Należy jednak podkreślić, że prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzecznictwie podkreślał, że podlega ono uprawnionym ograniczeniom: terminom ustawowym, okresom przedawnienia, zabezpieczeniom kosztów, regulacjom dotyczącym nieletnich (sprawa: Związek Nauczycielstwa Polskiego przeciwko Polsce, wyrok ETPC z dnia 21 września 2004 r., skarga nr 42049/98)

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 maja 2000 r. stwierdził również, iż nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa (wyroki TK z dnia 10 maja 2000 r., K 21/99, OTK ZU 2000/4/109).

Zgodzić się należy z poglądem zaprezentowanym przez H. Doleckiego, że "przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa" (zob. H. Dolecki, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005. Nadużycie prawa do sądu, Warszawa 2005.).

Prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie.

Skarżący, jak zostało to wyżej wskazane, wniósł w okresie od 2009 r. do 2013 r. 207 skarg, a maju 2014 r. łączna liczba skarg wyniosła 407, zaś w listopadzie 2014 r. liczba skarg i wniosków wszczynających postępowanie wyniosła 431.

Podkreślenia wymaga, że samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że strona nadużywa prawa do sądu albowiem nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od charakteru tych spraw, przy czym nie chodzi o dokonywanie jakiejkolwiek oceny zasadności skarg, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Strona, która ma rozległe interesy i ochronie tych interesów służy dochodzenie praw przed sądem, inicjując nawet znaczną ilość spraw nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa (post. WSA w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2012 r., I SA/Bd 279/12).

Jednakże postępowania sądowe wszczęte skargami skarżącego wniesionymi do końca 2013 r. zostały w większości spraw (116 spraw) zakończone postanowieniami odrzucającymi skargę np. z powodu niewyczerpania trybu postępowania. Odrzucone skargi dotyczyły aktu, czynności niepodlegającego zaskarżeniu do sądu administracyjnego, np. zasądzenia odszkodowania od organu. Tylko w jednej sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 98/10 uchylono decyzję organu I i II instancji. Dodać także należy, że postanowienia umarzające postępowanie sądowe zostały podjęte np. wskutek cofnięcia skargi. Ponadto skargi często mają tożsamą grafikę i układ tekstu.

Charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie.

Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa.

Oceny tej nie zmienia argument powołany we wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwie dotyczący spełnienia kryterium dochodowego i braku dochodów.

Prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek.

Z powyższych względów wniosek skarżącego o przyznanie mu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 i art. 245 § 3 p.p.s.a, . orzekł jak w sentencji.