Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1012/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6212 Równoważnik za brak lokalu mieszkalnego i za remont lokalu mieszkalnego
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie równoważnik za brak lokalu mieszkalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w C. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej w C. decyzją z dnia [...]r. nr [...] odmówił strażakowi Ł.P. przyznania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Podstawę prawna tej decyzji stanowił m.in. art. 78 ust. 2 pkt 1 zw. ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tj. Dz.U. z 2016r. poz. 603 - dalej "ustawa"), § 2 ust. 1 i § 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005r. w sprawie trybu przyznawania strażakowi Państwowej Straży Pożarnej równoważników pieniężnych za remont albo za brak lokalu mieszkalnego (Dz.U. z 2005r. Nr 241 poz. 2033) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 5 pkt 5 ww. ustawy.

W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 28 kwietnia 2016 r. Ł.P. (strażak mianowany na stałe) złożył na wymaganym formularzu oświadczenie mieszkaniowe do ustalenia uprawnień do równoważnika za brak lokalu mieszkalnego. W części II tego oświadczenia podał, że od dnia 23 listopada 2015 r. nie posiada lokalu mieszkalnego położonego w miejscu pełnienia służby bądź w miejscowości pobliskiej, oraz że współmałżonek również takiego lokalu nie posiada. Z oświadczenia wynikało, że strażak zamieszkuje wraz ze współmałżonkiem i trójką dzieci w C. przy ul. [...] w lokalu, do którego nie posiada tytułu prawnego.

Następnie organ ustalił, że decyzją nr [...] z dnia [...]r. przyznano Ł.P. równoważnik za remont zajmowanego lokalu nr [...] przy ul. [...] w C., do którego posiadał tytuł prawny. Przedmiotowy lokal stanowił własność strażaka, zajmowany był przez niego, współmałżonka i dwoje dzieci. Dalej podał, że Komenda Miejska PSP w C. otrzymała od syndyka R.F. zawiadomienie z dnia 6 stycznia 2016 r., że postanowieniem Sądu Rejonowego w C. [...] Wydział Gospodarczy z dnia [...]r. sygn. akt [...] ogłoszono upadłość konsumencką strażaka. Ponadto 4 kwietnia 2016 r. organ otrzymał oświadczenie o przekazaniu w dniu 24 lutego 2016 r. przez małżonkę strażaka tego lokalu syndykowi do masy upadłości. Następnie decyzją z dnia [...]r. nr [...] pozbawiono strażaka prawa do pobierania równoważnika na remont lokalu.

W oparciu o ustalony stan faktyczny organ uznał, że ogłoszenie upadłości konsumenckiej z wniosku strażaka Ł.P., wskutek czego strażak utracił posiadanie swojego własnego lokalu, bo wszedł ten lokal do masy upadłości, wyczerpuje znamiona sytuacji utraty lokalu ze swej winy, o której mowa w art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy. Stąd też, w ocenie organu, zaistniała podstawa do odmowy przyznania równoważnika za brak lokali mieszkalnego.

Od opisanej wyżej decyzji odwołanie wniósł pełnomocnik Ł.P., domagając się zmiany rozstrzygnięcia i przyznania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Decyzji tej zarzucił naruszenie przepisów, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, iż ogłoszenie upadłości konsumenckiej w stosunku do odwołującego wyczerpuje znamiona przesłanki utraty lokalu ze swojej winy w sytuacji, w której zgodnie z art. 491 (4) ustawy prawo upadłościowe i naprawcze sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, zatem fakt ogłoszenia przez sąd właściwy upadłości konsumenckiej wskazuje, iż nie utracił on prawa do lokalu mieszkalnego ze swej winy;

- art. 365 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż Ł.P. w stosunku do którego sąd właściwy ogłosił upadłość konsumencką utracił prawo do lokalu mieszkalnego ze swojej winy w sytuacji, w której przesłanką ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest stan w którym dłużnik nie doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie nie zwiększył jej stopnia umyślnie lub w skutek rażącego niedbalstwa, a postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej wobec Ł.P. jest prawomocne, a zatem wiąże inne sądy i organy państwowe.

W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że strażakowi mianowanemu na stałe przysługuje równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego, jeżeli on sam lub członkowie jego rodziny, o których mowa w art. 75 ustawy, nie posiadają w miejscu pełnienia służby albo w miejscowości pobliskiej lokalu mieszkalnego lub domu na podstawie przysługującego im tytułu prawnego oraz nie zachodzi przypadek określony w art. 82 ust. 5 ustawy. Upadłość konsumencka natomiast to redukcja lub umorzenie zobowiązań osoby fizycznej nie prowadzącej działalności gospodarczej w przypadku zaistnienia niezawinionej niewypłacalności. Taką upadłość orzeka sąd na wniosek samego dłużnika. Dalej wskazano, że po wydaniu postanowienia z dnia [...]r. odwołujący się został zobowiązany do wydania całego posiadanego majątku syndykowi. Wobec utraty własności lokalu mieszkalnego zostały spełnione wszystkie przesłanki dla otrzymania tego świadczenia. Ł.P. jest bowiem strażakiem mianowanym na stałe, który w miejscu pełnienia służby albo miejscowości pobliskiej nie posiada lokalu mieszkalnego czy też domu, jak również członkowie jego rodziny takiego lokalu lub domu nie posiadają. Zdaniem pełnomocnika organ dopuścił się błędnej wykładni art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy, gdyż Ł.P. nie utracił prawa do lokalu mieszkalnego ze swej winy, nie zrzekł się również prawa do takiego lokalu. Utrata prawa do lokalu nastąpiła natomiast na skutek ogłoszenia przez Sąd Rejonowy w C. upadłości obejmującej likwidację majątku. Sąd natomiast prowadząc sprawę o ogłoszenie upadłości konsumenckiej zobowiązany jest zbadać, dlaczego w stanie faktycznym konkretnej sprawy doszło do niewypłacalności strony osoby fizycznej. Ponadto zobligowany jest oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej w sytuacji, w której dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa czyli ze swojej winy. W stanie faktycznym sprawy Sąd Rejonowy w C. ogłosił upadłość skarżącego ustalając, iż umyślnie lub w skutek rażącego niedbalstwa czyli ze swojej winy nie doprowadził on do swojej niewypłacalności, a tym samym w konsekwencji do utraty prawa do lokalu mieszkalnego. Gdyby bowiem Sąd dopatrzył się jakiejkolwiek winy w działaniach odwołującego, które spowodowały jego niewypłacalność, to nie mógłby ogłosić w stosunku do niego upadłości konsumenckiej. Zatem ogłaszając upadłość Sąd ustalił i orzekł, że stan niewypłacalności powstał bez winy skarżacego. Tym samym organy administracji są związane prawomocnym postanowieniem tego Sądu i nie mogą czynić innych ustaleń niż w nim wskazane.

[...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach tej decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie po przeanalizowaniu odwołania oraz akt sprawy stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał, że opierają się one na interpretacji pojęcia winy. Zdaniem organu w doktrynie wyróżnia się dwa rodzaje winy a mianowicie albo sprawca ma świadomość szkodliwego skutku swego zachowania i przewidując jego nastąpienie, celowo do niego zmierza lub co najmniej się nań godzi; wówczas ma miejsce wina umyślna (dolus), albo też sprawca wprawdzie przewiduje możliwości nastąpienia skutku szkodliwego lecz bezpodstawnie przypuszcza, że zdoła go uniknąć, lub też nie przewiduje możliwości nastąpienia tych skutków choć powinien je przewidzieć (culpa). Przepis art. 78 ust 2 pkt 1 ustawy przyjmuje, że utrata własności (posiadania) lokalu mieszkalnego może nastąpić bądź z winy umyślnej (dolus) jak i z winy nieumyślnej (culpa). Natomiast art. 491(4) prawa upadłościowego mówi, iż sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa (dolus). Nie można zatem przyjąć, że art. 491(4) przesądza o braku winy dłużnika. Ponadto organ wspomniał, że środki na równoważniki pieniężne na remont lokalu mieszkalnego lub za brak lokalu mieszkalnego wypłacane są z budżetu Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w C., który podlega kontroli zgodnie z ustawą o finansach publicznych i przyznanie równoważnika za brak lokalu mieszkalnego zdaniem organu odwoławczego byłoby naruszeniem dyscypliny finansów publicznych.

W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik Ł.P. zasadniczo powtórzył zarzuty odwołania oraz argumentację w nim zawartą. Ponadto odniósł się do wskazanego w zaskarżonej decyzji organu odwoławczego rozróżnienia pojęcia winy na tle art. 78 ust. 2 ustawy i art. 491(4) prawa upadłościowego, twierdząc, że zaprezentowana interpretacja jest nieprawidłowa. Pełnomocnik odwołał się do poglądu doktryny, zgodnie z którym umyślność działania (wina umyślna) ma miejsce wówczas, gdy dana osoba działa w świadomym, zamiarze, tj. chce dokonania naruszenia (dolus directus) albo przewidując taką możliwość, godzi się na nią (dolus eventualis). Wina może być nieumyślna w formule lekkomyślności, gdzie dana osoba ma wyobrażenie co do skutku dokonania naruszenia, niemniej bezpodstawnie przypuszcza, że go uniknie. Formą winy nieumyślnej jest niedbalstwo. Dana osoba nie ma w takiej sytuacji wyobrażenia, co do skutku braku swojego powinnego działania, mimo, że mogła i powinna była je mieć." (Zakres niedbalstwa jako podstawy odpowiedzialności cywilnej, NP 1956, Nr 3, s. 60-61; T. Dybowski, w: System prawa cywilnego. Zobowiązania - część ogólna, t. I, cz. I, Warszawa 1985, s. 199; W. Czachórski, w: System prawa cywilnego. Zobowiązania - część ogólna, t. III, cz. I, Warszawa 1981, s. 539; M. Kaliński, w: A Olejniczak (red.), Prawo zobowiązań - część ogólna, SPP, t. 6, Warszawa 2009, s. 51 i n.). Zdaniem pełnomocnika zarówno przepis art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy jak i przepis art. 491(4) prawa upadłościowego odnoszą się do winy umyślnej jak i nieumyślnej. Skoro więc na podstawie przepisów prawa upadłościowego orzeczono wobec skarżącego upadłość konsumencką implikuje to stwierdzenie, że nie doprowadził on do upadłości ze swojej winy zarówno umyślnej jak i nieumyślnej. Wobec tego stwierdzono, że skarżący nie utracił prawa do lokalu mieszkalnego ze swej winy, nie zrzekł się również prawa do takiego lokalu, lecz utracił go na skutek ogłoszenia przez Sąd jego upadłości obejmującej likwidację majątku. Zatem w zaistniałym stanie faktycznym organ nie mógł poczynić ustaleń innych aniżeli te poczynione przez Sąd Rejonowy w C., a tym samym stwierdzić, że skarżący z własnej winy utracił prawo do lokalu mieszkalnego. W związku z tym podkreślono, że na podstawie przepisów prawa skarżącemu przysługuje równoważnik za brak lokalu mieszkalnego, a tym samym wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie strażakowi równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje zatem badanie zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa, w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny. Dodatkowo sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Przeprowadzona w niniejszej sprawie sądowa kontrola wydanych decyzji wykazała, iż nie odpowiadają one przepisom prawa, co spowodowało uchylenie obydwu rozstrzygnięć przez Sąd.

Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji administracyjnych stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 603) – dalej jak dotychczas ‘ustawa"

W myśl art. 74 ust. 1 ustawy, strażakowi mianowanemu na stałe przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem liczby członków rodziny oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. Jest to prawo do lokalu o określonej powierzchni, uwzględniającej normy zaludnienia lokali mieszkalnych, określone na podstawie art. 76 ust. 2 ustawy. Jednocześnie zgodnie z art. 81 ustawy lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej nie przydziela się strażakowi:

1) w razie skorzystania z pomocy finansowej, o której mowa w art. 80;

2) posiadającemu w miejscowości, w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej lokal mieszkalny odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej albo dom jednorodzinny lub dom mieszkalno-pensjonatowy;

3) którego małżonek posiada lokal mieszkalny lub dom określony w pkt 2;

4) w razie zbycia przez niego lub jego małżonka własnościowego prawa do spółdzielczego lokalu mieszkalnego albo domu stanowiącego odrębną nieruchomość, o których mowa w pkt 2, z wyjątkiem przypadków określonych na podstawie art. 82 ust. 1.

Natomiast przepis art. 78 ust. 1 ustawy stanowi, że strażakowi mianowanemu na stałe przysługuje równoważnik pieniężny, zwany dalej "równoważnikiem za brak lokalu mieszkalnego", jeżeli on sam lub członkowie jego rodziny, o których mowa w art. 75, nie posiadają w miejscu pełnienia służby albo w miejscowości pobliskiej lokalu mieszkalnego lub domu na podstawie przysługującego im tytułu prawnego oraz nie zachodzi przypadek określony w art. 82 ust. 5. Jednakowoż art. 78 ust. 2 pkt 1-4 ustawy określa przypadki, kiedy strażakowi nie przyznaje się prawa do przedmiotowego świadczenia, m.in. w sytuacji gdy utracił ze swojej winy lub zrzekł się prawa do zajmowanego dotychczas lokalu mieszkalnego lub domu, o których mowa w ust. 1, z wyjątkiem przypadków zniesienia współwłasności na mocy orzeczenia właściwego sądu, podziału wspólnego mieszkania albo przyznania mieszkania jednemu z małżonków w wyroku orzekającym rozwód, a także umownego działu spadku.

Analiza powyższych regulacji prawnych prowadzi do wniosku, iż równoważnik pieniężny za brak lokalu jest świadczeniem zastępczym przyznawanym strażakom do czasu zrealizowania prawa do lokalu przez jego przydział lub przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu. Uprawnienie funkcjonariusza do otrzymania lokalu jest powiązane z przesłanką niezaspokojenia potrzeb mieszkaniowych funkcjonariusza z uwagi na nieposiadanie lokalu w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. Strażakowi nie przyznaje się równoważnika pieniężnego z tytułu braku lokalu mieszkalnego, jeżeli nie przysługuje mu prawo do uzyskania przydziału lokalu mieszkalnego w drodze decyzji administracyjnej, ze względu na wystąpienie jednej z przesłanek negatywnych przewidzianych w przytoczonym art. 81 ustawy.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy strażak albo jego małżonek nie posiadają takiego lokalu lub domu mają prawo do przydziału lokalu mieszkalnego a gdy lokal mieszkalny nie zostanie przydzielony, strażakowi przysługuje równoważnik pieniężny, gdyż nie posiada lokalu mieszkalnego, w rozumieniu art. 74 ustawy.

Dokonując zatem oceny, czy strażakowi przysługuje prawo do świadczenia zastępczego, jakim jest równoważnik za brak lokalu mieszkalnego organ w pierwszej kolejności powinien zbadać uprawnienia strażaka do świadczenia podstawowego – przydziału lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji, a dopiero w przypadku stwierdzenia posiadania takich uprawnień dokonać oceny czy nie zachodzi jedna z przesłanek określonych w art. 78 ust. 2 ustawy wyłączających prawo do równoważnika za brak lokalu mieszkalnego.

Okolicznością bezsporną jest, że skarżący posiadał tytuł prawny do lokalu mieszkalnego położonego w C. przy ul. [...]. Lokal ten, co potwierdzono w odwołaniu, strażak posiadał we współwłasności z małżonkiem. Nadto z akt wynika, że mocą postanowienia Sądu Rejonowego w C. [...] Wydziała Gospodarczy z dnia [...]r. sygn. akt [...], ogłoszono upadłość skarżącego obejmującą likwidację jego majątku. Ponadto postanowieniem ww. Sądu Rejonowego z dnia [...]r. sygn. akt [...] ogłoszono również upadłość małżonki skarżącego obejmującą likwidację jej majątku. W wyniku ogłoszonej upadłości lokal mieszkalny wszedł do masy upadłości.

W związku z tym w pierwszej kolejności sytuację skarżącego należało rozważyć z punktu widzenia ustawowych przesłanek do uzyskania lokalu mieszkalnego na podstawie przydziału dokonanego decyzją administracyjną, czego jednak nie uczyniono, co stanowi naruszenie art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Natomiast w kwestii uprawnienia do przyznania równoważnika, który ma charakter zastępczy, organy powołały się na wystąpienie sytuacji określonej w art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy, skutkującej uznaniem, że równoważnik skarżącemu nie przysługuje. W przepisie tym jest mowa o zawinionej "utracie" lub zrzeczeniu się prawa do lokalu lub domu dotychczas zajmowanego z wyłączeniem przypadków tam określonych, które w sprawie nie zaistniały jak: zniesienie współwłasności, podziału wspólnego mieszkania albo przyznania mieszkania jednemu z małżonków na mocy orzeczenia sądu, a także umownego działu spadku. Należy wskazać, że ustawa nie określa pojęcia "utrata prawa do lokalu". Wg Słownika języka polskiego – "utracić" oznacza zostać pozbawionym czegoś, stracić. W orzecznictwie na tle zbliżonej regulacji zawartej w ustawie o Policji wskazuje się, że przez pojęcie "utrata prawa do lokalu" należy rozumieć sytuacje prawne i faktyczne które prowadzą do "pozbycia" się przez funkcjonariusza uprawnienia do korzystania z lokalu, tj. takiej formy działania, która jest zależna od woli funkcjonariusza. Taka wykładnia prawidłowo różnicuje status funkcjonariusza, który został pozbawiony (niezależnie od jego woli) prawa do lokalu, od statusu funkcjonariusza, który na skutek własnych działań pozbawił się i w tym znaczeniu utracił prawo do lokalu (tak np. w wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 578/13). Przy czym w art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej ustawodawca ( w przeciwieństwie do uregulowań ustawy o Policji) dodatkowo określił, że nie każda utrata prawa do lokalu lub domu stanowi podstawę do nieprzyznania równoważnika, ale utrata zawiniona. Zatem w kontrolowanej sprawie organ winien był ustalić a następnie ocenić, czy skarżący wskutek własnych zawinionych działań pozbawił się prawa do lokalu i w tym znaczeniu utracił prawo do lokalu ze swej winy. Pojęcie zawinionej utraty prawa do lokalu należy zatem wykładać na tle okoliczności konkretnej sprawy. Jednakowoż w niniejszej sprawie skarżący został pozbawiony prawa do lokalu mieszkalnego na skutek orzeczenia Sądu Rejonowego w C. o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku skarżącego.

W analizowanym przypadku organ pierwszej instancji stwierdził natomiast, że samo ogłoszenie upadłości konsumenckiej z wniosku strażaka wskutek czego utracił on posiadanie swojego własnego lokalu, bo wszedł ten lokal do masy upadłości, wyczerpuje znamiona sytuacji utraty lokalu ze swojej winy. Z oceną taką zgodził się także organ odwoławczy, który dodatkowo wskazał, że art. 491(4) Prawa upadłościowego nie przesądza o braku winy dłużnika.

W tym zakresie należało zatem odnieść się do zagadnienia upadłości wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (tzw. upadłości konsumenckiej) określonej w Tytule V w art. 491(1) i nast. ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 978 ze zm.). Instytucja upadłości konsumenckiej, jest procedurą oddłużeniową, mającą pomóc dłużnikowi, który swej niewypłacalności nie spowodował z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, w rozpoczęciu życia na nowo czystą kartą (S. Gurgul w: Prawo upadłościowe Prawo restrukturyzacyjne. Komentarza W-wa 2016 r. s. 935). Stosownie do treści art. 491(4) tej ustawy sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. W związku z tym przesłanką negatywną ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest zawiniona niewypłacalność bądź zawinione istotne zwiększenie stopnia niewypłacalności. Przy czym zawinienie to musi mieć charakter umyślny lub rażącego niedbalstwa (lekkomyślność). Powyższe oznacza, że sąd może ogłosić upadłość w przypadku, gdy do niewypłacalności dłużnika doszło na skutek zwykłego niedbalstwa czy w sposób niezawiniony. Jak wskazuje się w doktrynie prawa cywilnego dla przypisania niedbalstwa konieczne jest ustalenie, że w konkretnych okolicznościach danego przypadku sprawca mógł zachować się z należytą starannością. Taką kwalifikację uniemożliwiają nieraz błędne informacje, na podstawie których dłużnik podejmował decyzję lub fakt że do nieostrożnego zachowania dłużnik został zmuszony warunkami, w jakich działał, albo czynnikami wewnętrznymi, jak np. wiek, choroba (A. Olejniczak (w:) A.Kidyba . Kodeks cywilny. Komentarz, t. III., Zobowiązania – część ogólna). Nie można zatem wykluczyć, że niewypłacalność (czy jej pogłębienie) powstała wskutek niezależnych od dłużnika okoliczności.

Natomiast skutkiem wydania postanowienia sądu o ogłoszeniu upadłości, w związku z niewypłacalnością dłużnika (lub jej pogłębieniem), do której mogło dojść również bez winy dłużnika, na skutek niezależnych od dłużnika okoliczności, jest wydanie przez dłużnika swojego majątku syndykowi. Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się bowiem masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego.

Wobec tego za nieuzasadnione należy uznać stanowisko organu, że ogłoszenie upadłości konsumenckiej, z wniosku strażaka wskutek czego utracił on posiadanie swojego własnego lokalu, bo wszedł ten lokal do masy upadłości, wyczerpuje znamiona sytuacji zawinionej utraty lokalu określonej w 78 ust. 2 pkt 1 ustawy. Stanowisko to bowiem nie uwzględnia sytuacji, że do upadłości skarżącego strażaka mogło dojść także wówczas, gdy doprowadził on do niewypłacalności bez swojej winy, na skutek niezależnych od siebie okoliczności. W związku z tym brak jest podstaw do uznania, że wniosek skarżącego o ogłoszenie upadłości, a w konsekwencji ogłoszenie przez Sąd upadłości obejmującej likwidację majątku skarżącego strażaka doprowadziło do zawinionego "pozbycia" się przez skarżącego uprawnienia do posiadania lokalu.

Wobec powyższego uznać należało, że obie zapadłe w sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy i dlatego nie mogą ostać się w obrocie prawnym.

Ponownie rozpatrując sprawę z wniosku skarżącego o przyznanie prawa do równoważnika za brak lokalu mieszkalnego organ będzie obowiązany wziąć pod uwagę powyższą ocenę prawną Sądu.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.