Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 266/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 1, art. 108 par. 2 pkt 2 lit. a, art. 116 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Jeżeli w momencie gdy członek zarządu spółki z o.o. przestał pełnić tę funkcję istniały zaległości podatkowe spółki, lecz jej kondycja finansowa nie dawała podstaw do zgłaszania wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania zapobiegającego upadłości /postępowania układowego/, co uległo zmianie w czasie kiedy nie pełnił on już tejże funkcji i nie miał wpływu na podjęcie tych działań - spełniona jest w rozumieniu art. 116 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ przesłanka wykazania braku winy tego członka za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego we właściwym ku temu czasie.

TEZY

Jeżeli w momencie gdy członek zarządu spółki z o.o. przestał pełnić tę funkcję istniały zaległości podatkowe spółki, lecz jej kondycja finansowa nie dawała podstaw do zgłaszania wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania zapobiegającego upadłości /postępowania układowego/, co uległo zmianie w czasie kiedy nie pełnił on już tejże funkcji i nie miał wpływu na podjęcie tych działań - spełniona jest w rozumieniu art. 116 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ przesłanka wykazania braku winy tego członka za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego we właściwym ku temu czasie.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2005 r. na rozprawie w Wydziale I Izby Finansowej skargi kasacyjnej Teresy Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 grudnia 2004 r. I SA/Lu 363/04 w sprawie ze skargi Teresy Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 31 maja 2004 r. (...) w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki z o.o. Komunalne Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych w L. w podatku od towarów i usług za miesiące październik 2000 r. oraz kwiecień 2001 r. - uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie; (...).


UZASADNIENIE

Wyrokiem WSA w Lublinie z 8.12.2004 r. /I SA/Lu 363/04/ oddalono skargę Teresy Z. na decyzję Dyrektora IS w L. z 31.05.2004 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki z o.o. "K." w L. w podatku od towarów i usług za październik 2000 r. oraz kwiecień 2001 r.

W uzasadnieniu stwierdzono, że zaskarżoną decyzją Dyrektor IS w L., działając na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, po rozpoznaniu odwołania Teresy Z. od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z 21.01.2004 r. orzekającej o solidarnej odpowiedzialności Teresy Z. za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług "K." Spółki z o.o. w L. za miesiące: październik 2000 r. i kwiecień 2001 r. - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Dyrektor IS wskazał, że "K." Spółka z o.o. w L. nie uiściła należnego zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za październik 2000 r. i kwiecień 2001 r. Decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z 8.09.2003 r. oraz decyzją Dyrektora UKS w L. z 31.12.2002 r. została ustalona zaległość podatkowa Spółki za te miesiące. Postępowanie wykazało, że egzekucja zaległości podatkowej wobec Spółki stała się bezskuteczna /na skutek wyczerpania możliwości ściągnięcia zaległości/. W konsekwencji, decyzją z 21.01.2004 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. orzekł o odpowiedzialności podatkowej Teresy Z. za zaległości podatkowe Spółki, w której do 31.10.2001 r. sprawowała ona funkcję prezesa zarządu.

Powołując się na przesłanki wyłączające odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki oraz na niewyznaczenie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie, strona 9.02.2004 r. odwołała się od tej decyzji.

Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszoinstancyjnego, Dyrektor IS wskazał, iż - mając na względzie przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe - niemożliwa jest ekskulpacja Teresy Z. od odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki "K.". Zgodnie z treścią art. 107 par. 1 i art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej, za zaległości podatkowe spółki z o.o. odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono upadłość lub wszczęto postępowanie układowe albo, że niezgłoszenie upadłości oraz brak postępowania układowego nastąpiły nie z jego winy, bądź wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Odpowiedzialność ta dotyczy zobowiązań podatkowych powstałych w okresie pełnienia funkcji członka zarządu.

Dyrektor IS wskazał, iż Teresa Z. pełniła funkcję prezesa zarządu w okresie, którego dotyczą przedmiotowe zaległości podatkowe. Postępowanie egzekucyjne przeciwko Spółce, okazało się zaś bezskuteczne. Odnosząc się do wskazania przez stronę mienia, z którego możliwa byłaby egzekucja podniesiono, iż strona takiego mienia nie wskazała /nie wystarcza tu samo stwierdzenie strony, że niegdyś wskazywała ona taki majątek/. I nie jest istotne, że mienie takie istniało w czasie, w którym zaległość powstała i odwołująca się pełniła jeszcze swoją funkcję.

Zdaniem organu, strona nie może powoływać się też na inne przesłanki, uwalniające ją od odpowiedzialności. W chwili gdy powstały zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatków od towarów i usług, brak było przesłanek do ogłoszenia upadłości lub otwarcia postępowania układowego. Okoliczność ta jest bezsporna, zatem powoływanie się na nią przez stronę nie ma znaczenia w sprawie.

Izba podkreśliła, iż obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek zwalniających z odpowiedzialności za cudze zobowiązania podatkowe członka zarządu spółki z o.o. ciąży na tym członku, a w tym przypadku strona takich okoliczności nie wykazała.

W odniesieniu do zarzutów odwołania izba wskazała ponadto, iż siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie został wyznaczony stronie postanowieniem z 19.12.2003 r.

W ocenie organu postępowanie podatkowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i nie narusza, w żadnym zakresie przepisów prawa.

W skardze na decyzję organu odwoławczego do WSA w Lublinie, zarzucono organom naruszenie art. 116 par. 1 i art. 108 par. 2 pkt 2 lit. "a" Ordynacji podatkowej /w brzmieniu obowiązującym przed 1.01 .2003 r./ oraz naruszenie przepisów postępowania.

Skarżąca podniosła, że z interpretacji przepisu art. 116 Ordynacji podatkowej wynika, że członek zarządu nie odpowiada za zaległości spółki, jeżeli wykaże w jakikolwiek sposób, że nie można przypisać mu winy. Na ewidentny brak winy skarżącej w przedmiotowej sprawie wskazuje fakt, że kiedy w Spółce wystąpiły podstawy do ogłoszenia upadłości, skarżąca nie była już członkiem zarządu i wniosku o ogłoszenie upadłości złożyć nie mogła. Kończąc kadencję skarżąca pozostawiła Spółkę w dobrej kondycji finansowej, z uregulowanymi zobowiązaniami - pozostała do zapłaty jedynie część podatku wynikająca z deklaracji V AT-7 za kwiecień 2001 r. i jak się później okazało niewielka zaległość w podatku VAT za październik 2000 r.

Już w tym okresie urząd skarbowy zajmował znaczną część majątku trwałego i wyposażenia Spółki, jako zabezpieczenie zaległości podatkowych, które były nieporównywalnie mniejsze niż zajęta wartość. Okresy nieuregulowania zobowiązań miały związek z charakterem działalności /branża budowlana/ - czynnik ten był główną przyczyną wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec Spółki. Z uwagi więc na dobrą sytuację finansową Spółki w okresie sprawowania przez skarżącą funkcji prezesa zarządu i występujące tylko przejściowe zachwiania płynności finansowej - nie było podstaw do zgłaszania upadłości lub wszczynania postępowania układowego.

Teresa Z. podniosła również, iż organy podatkowe orzekając o jej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe Spółki, nie wykazały zaistnienia przesłanki przewidzianej w art. 108 par. 2 pkt 2 lit. "a" Ordynacji podatkowej, a mianowicie, iż przed wydaniem decyzji o odpowiedzialności podatkowej skarżącej jako osoby trzeciej, nie została jej doręczona decyzja określająca wysokość zaległości podatkowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł ojej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie uwzględnił skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem /art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. nr 153 poz. 1269 oraz art. 3 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / stwierdził, iż zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

W niniejszej sprawie, do orzeczenia o odpowiedzialności Teresy Z. jako osoby trzeciej za zobowiązania podatkowe "K." Spółki z o.o. maj ą zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed 1.1.2003 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa. Bowiem art. 21 przytoczonej ustawy zmieniającej stanowi, że do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z zaległością podatkową z tytułu podatku od towarów i usług za październik 2000 r. i kwiecień 2001 r., zasadnie zatem organy podatkowe brały pod uwagę stan prawny przepisów Ordynacji podatkowej sprzed 1.01.2003 r.

Zasady odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe podatnika są uregulowane w Rozdziale 15 tejże ustawy.

Przepisy Ordynacji podatkowej uzależniają odpowiedzialność osób trzecich od spełnienia określonych wymogów ogólnych, wskazanych w art. 107-109, a krąg podmiotów, które ponoszą odpowiedzialność z tytułu cudzych zaległości podatkowych jest wskazany w art. 110-117 i ma charakter zamknięty.

Zgodnie z ogólną regułą, sformułowaną w art. 107 par. 1 Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Orzeczenie o odpowiedzialności osoby trzeciej musi być poprzedzone ostateczną decyzją określającą wysokość zaległości podatkowej. Decyzje takie zostały wydane i dotyczyły podatku od towarów i usług za październik 2000 r. oraz za kwiecień 2001 r.

Przepis art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej wskazuje, kto odpowiada za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, ustanawiając w tym zakresie regułę i wyjątki. Regułą jest solidarna odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszeniu upadłości oraz wszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Wskazać przy tym należy, iż do orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. organ podatkowy jest zobowiązany wskazać jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, bowiem ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu.

Bezspornym w sprawie jest fakt, iż Teresa Z. pełniła w Spółce "K." funkcję prezesa jednoosobowego zarządu w okresie od 7.7.2000 r. do 17.09.2001 r., a zatem w okresie, którego dotyczą, i w którym powstały przedmiotowe w sprawie zaległości podatkowe. Podnosząc fakt pełnienia przez skarżącą tejże funkcji, organy podatkowe wskazały jednocześnie na nieskuteczność egzekucji prowadzonej względem Spółki, co wynikało z pisma Urzędu Skarbowego, Działu Egzekucyjnego z 28.08.2003 r., stwierdzającego wyczerpanie możliwości ściągnięcia w postępowaniu egzekucyjnym od Spółki zaległości podatkowej.

Powyższym przesłankom decydującym o odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Spółki "K." skarżąca nie przeciwstawiła w skuteczny sposób żadnych podstaw zwalniających j ą od tej odpowiedzialności.

Podnoszony przez skarżącą argument braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego należy uznać za nietrafny. Organy podatkowe prawidłowo oceniły, iż w czasie, gdy Teresa Z. sprawowała funkcję prezesa zarządu w Spółce nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki czy też wszczęcia postępowania układowego. Kwestię istnienia winy po stronie członka zarządu lub jej braku można by rozpatrywać jedynie w sytuacji, gdyby takie przesłanki \ istniały.

W czasie powstawania przedmiotowych w sprawie zaległości podatkowych przesłanki takie nie wystąpiły. Zatem, co zasługuje na podkreślenie, logiczną tego konsekwencją jest - zdaniem sądu - brak znaczenia dla sprawy argumentu skarżącej, iż nie ponosi ona winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, co zwalniałoby ją od odpowiedzialności podatkowej.

Nie maj ą też znaczenia dla sprawy - według sądu - argumenty Teresy Z., iż w czasie sprawowania przez nią funkcji prezesa zarządu kondycja finansowa Spółki nie budziła zastrzeżeń, a przejściowe zachwiania płynności finansowej były spowodowane charakterem działalności i nieregularnością wpływu środków finansowych do jej budżetu. W katalogu przesłanek uwalniających członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, ustawodawca nie przewidział takiej przesłanki ekskuplacyjnej, zatem argumentacja ta pozostaje bez wpływu na przesądzenie o odpowiedzialności skarżącej.

Wpływ na decyzję organów podatkowych natomiast miał niewątpliwie fakt, iż skarżąca nie wykazała również, do czego była zobowiązana, iż wskazała mienie, z którego możliwa byłaby egzekucja. Powoływanie się przez stronę na okoliczność zajęcia przez urząd skarbowy w 2001 r. ruchomości o wartości znacznie przewyższającej istniejącą wówczas zaległość podatkową nie wyczerpuje warunku, którego spełnienie skutkuje uwolnieniem członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Możliwości bezpośredniego wszczęcia egzekucji w stosunku do mienia, nie powoduje samo stwierdzenie strony, że kiedyś wskazywała ona takie mienie. Koniecznym jest, aby mienie, które ma skutecznie chronić od odpowiedzialności członka zarządu spółki, musi być wskazane /i istnieć/ w czasie, w którym toczy się postępowanie w zakresie jego odpowiedzialności.

Należy też wskazać, iż organy podatkowe prawidłowo ograniczyły odpowiedzialność Teresy Z. do okresu, w którym pełniła ona funkcję prezesa zarządu Spółki, wypełniając tym samym dyspozycję art. 116 par. 2 Ordynacji podatkowej.

Odnosząc się na koniec do podnoszonego w skardze argumentu strony, iż organy podatkowe nie wykazały zaistnienia przesłanki określonej w art. 108 par. 2 pkt 2 lit. "a" Ordynacji podatkowej sąd wskazał, iż decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. w 8.09.2003 r. została stronie doręczona w sposób prawidłowy, co znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy.

Zaległość podatkowa za październik 2000 r. powstała w okresie sprawowania przez skarżącą funkcji prezesa zarządu, fakt jej istnienia był więc stronie znany i wiadomy z racji sprawowanej funkcji.

Złożoną od tego wyroku skargą kasacyjną zaskarżono go w całości, zarzucając:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało mieć wpływ na wynik sprawy, oraz II. Naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej.

Wskazując na powyższe składający skargę wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Lublinie z dnia 8 grudnia 2004 r. w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.

Natomiast WSA w Lublinie dokonując wykładni ww. przepisu art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej wyszedł z błędnego założenia, iż kwestię winy lub jej braku po stronie członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości można rozpatrywać wyłącznie w sytuacji, gdy przesłanki ogłoszenia upadłości wystąpiły za kadencji członka zarządu, na którego przenoszona jest odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Taka interpretacja przepisu art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej /w brzmieniu obowiązującym przed 1.01.2003 r./ jest całkowicie błędna i pozbawiałaby możliwości jakiejkolwiek obrony byłych członków zarządów spółek kapitałowych, którzy przestali pełnić tę funkcję w okresie, kiedy spółka była wypłacalna, a jej majątek został np. "wyprowadzony" przez kolejny lub kolejne zarządy, a na co były członek nie miał żadnego przecież wpływu. Przesłanki ogłoszenia upadłości powstają bowiem wtedy, gdy były członek nie ma już żadnego wpływu na jakiekolwiek decyzje podejmowane w spółce /w tym dotyczące zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości/. W takiej sytuacji jedyną możliwą przesłanką uwolnienia się od odpowiedzialności jest właśnie możliwość powoływania się wykazania przez członka zarządu braku jego winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość /lub o wszczęcie postępowania układowego/ spółki. Odmienna interpretacja pozbawiałaby możliwości jakiejkolwiek obrony swych praw przez byłych członków zarządów. Przepis art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej byłby w tych przypadkach przepisem "martwym".

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy zdaniem skarżącego, iż przedstawiony przez WSA w Lublinie pogląd, iż kwestię winy lub jej braku po stronie członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości można rozpatrywać wyłącznie w sytuacji, gdy przesłanki ogłoszenia upadłości wystąpiły za kadencji członka zarządu, na którego przenoszona jest odpowiedzialność za zobowiązania spółki, stanowi rażące naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed 1.01.2003 r.

Strona skarżąca w dalszej części skargi kasacyjnej wskazała, że jej stanowisko znajduje poparcie w orzecznictwie NSA i SN na poparcie czego przywołano wyrok NSA z dnia 20 listopada 2003 r., III SA 110/02 - POP 2004 nr 4 poz. 115, w którym sąd stwierdził, że: "Odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki nie może mieć miejsca, jeżeli przesłanki do złożenia wniosku o upadłość zaistniały, gdy nie miał on już wpływu na podjęcie kroków zmierzających do ogłoszenia upadłości".

WSA oddalając skargę na decyzję naruszającą wyżej wskazany przepis prawa materialnego - art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej uchybił dyspozycji art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Składający skargę kasacyjną podniósł także, że zaskarżonym wyrokiem sąd naruszył również art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 145 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 122, art. 187 par. 1 i art. 191 oraz art. 151 w zw. z art. 150 par. 1, 1a i 2 Ordynacji podatkowej poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i przyjęcie, że organy podatkowe wykazały skuteczne doręczenie decyzji określającej podatnikowi /"K." Sp. z o.o./ wysokość zaległości podatkowej z tytułu podatku VAT za kwiecień 2001 r. Naruszenie powyższych przepisów ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż doręczenie /skuteczne/ takiej decyzji było konieczną, uprzednią przesłanką dającą prawną możliwość wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności podatkowej na skarżącą. Mający zastosowanie w niniejszej sprawie przepis art. 108 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed 1.01.2003 r. przewidywał bowiem, iż o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w decyzji, lecz ta nie może zostać wydana przed dniem doręczenia podatnikowi decyzji określającej wysokość zaległości podatkowej /art. 108 par. 1 w zw. z art. 108 par. 2 pkt 2 lit. "a" Ordynacji podatkowej/.

W tym stanie rzeczy, skarga kasacyjna, zdaniem jej autora, jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na trafność zarzutu naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej, a w konsekwencji jego wadliwe zastosowanie w tej sprawie.

Nie zasługuj ą natomiast na uwzględnienie zarzuty naruszenia prawa procesowego sformułowane w skardze kasacyjnej, ponieważ materiał dowodowy sprawy wskazuje wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, że nastąpiło skuteczne doręczenie decyzji określającej podatnikowi /"K." Sp. z o.o./ wysokość zaległości podatkowej z tytułu podatku VAT za kwiecień 2001 r., a stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób właściwy, a jedynie kontrowersję budzi jego prawna ocena poprzez zastosowanie w tymże stanie faktycznym normy art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej, co czyni właśnie istotnym rozważenie prawidłowości dokonanej wykładni oraz zastosowania tego przepisu.

Zgodnie z art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej /w brzmieniu obowiązującym do 31.01.2003 r./, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej i spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości /postępowanie układowe/, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa.

Stosownie do par. 2 tego przepisu odpowiedzialność członków zarządu spółki określona w par. 1 obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki.

W niniejszej sprawie, jak już stwierdzono, stan faktyczny został ustalony przez organy podatkowe w sposób niewadliwy. Teresa Z. pełniła funkcję prezesa zarządu "K." w L. w okresie, którego dotyczą przedmiotowe zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za październik 2000 r. i kwiecień 2001 r. Postępowanie egzekucyjne przeciwko Spółce okazało się zaś bezskuteczne, a skarżąca nie wskazała mienia, z którego ta egzekucja byłaby możliwa. Ponadto, bezspornie ustalono, że w chwili gdy powstały zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatków od towarów i usług, brak było przesłanek do ogłoszenia upadłości lub otwarcia postępowania układowego, co zarówno organy podatkowe, jak i sąd I instancji, uznały za okoliczność niemającą znaczenia w sprawie. W tej właśnie ostatniej kwestii, zajęte w niniejszej sprawie stanowisko organów podatkowych, zaakceptowane wyrokiem sądu uznać należy za wadliwe, ponieważ sprzeczne z normą art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej.

Do ustalenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. konieczne jest nie tylko ustalenie pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia przez niego tej funkcji - co ustalono w tej sprawie w pełni prawidłowo, ale także rozważenie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. Stosownie do art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej członek zarządu może uwolnić się od tej odpowiedzialności, m.in. jeżeli wykaże, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy. W zakresie tej przesłanki skarżąca wskazywała, że do czasu jej rezygnacji z funkcji prezesa zarządu Spółka była wypłacalna, płaciła swoje zobowiązania i nie było przesłanek do złożenia wniosku o upadłość Spółki. Dopiero w późniejszym okresie zaistniały ku temu okoliczności, lecz ona nie miała już wpływu na zgłoszenie wniosku o upadłość Spółki. Przy niezakwestionowaniu tych twierdzeń i przyjęciu przez organy podatkowe, że są one zgodne z poczynionymi przez nie ustaleniami, błędnie przyjęto, przy akceptacji sądu I instancji, że taki stan faktyczny nie wyłącza odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki z o.o. z uwagi na brak jego winy w zakresie niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz nie-wszczęcie postępowania układowego.

Ten bowiem fragment przepisu art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej, w którym postanowiono, że członka zarządu wyłącza się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o., wykazanie przez niego, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości /postępowanie układowe/, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, należy rozumieć w ten sposób, że jedynie w przypadku gdy członek zarządu miał wpływ na dokonanie we właściwym czasie zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości /postępowania układowego/, a nie nastąpiło w tym czasie zgłoszenie tego wniosku lub wszczęcie tego postępowania, od odpowiedzialności tej wyłączyć go może jedynie wykazanie, że nie nastąpiło to z jego winy.

Odwołanie w ramach tej normy do wykazania braku winy członka zarządu spółki za niepodjęcie określonych w niej działań, a więc okoliczności wolicjonalnych, wskazuje jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że członek zarządu nie może ponosić odpowiedzialności za okoliczności, na które nie miał jakiegokolwiek wpływu. Jeżeli zatem w momencie gdy członek zarządu spółki z o.o. przestał pełnić tę funkcję istniały zaległości podatkowe spółki, lecz jej kondycja finansowa nie dawała podstaw do zgłaszania wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania zapobiegającego upadłości /postępowania układowego/, co uległo zmianie w czasie kiedy nie pełnił on już tejże funkcji i nie miał wpływu na podjęcie tych działań - spełniona jest w rozumieniu art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej przesłanka wykazania braku winy tego członka za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego we właściwym ku temu czasie.

Ponieważ w niniejszej sprawie, w świetle powyższego, dokonano wadliwej wykładni normy art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej i w konsekwencji jej nieprawidłowego odniesienia w stosunku do ustalonego w tej sprawie stanu faktycznego - na podstawie art. 185 par. 1 i art. 203 pkt 1 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., należało orzec jak w sentencji.