Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1737/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 134, art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 128, art. 129
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego A. R. od decyzji Burmistrza B z dnia [...] 2021r., znak: [...], odmawiającej A. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wnioskowanego na matkę M. R. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Burmistrz B decyzją z dnia [...] 2021 r. odmówił skarżącemu przyznania na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. R. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że w dniu 9 marca 2021 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką M. R., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazano w uzasadnieniu, uchylając poprzednią decyzję organu Samorządowe Kolegium Odwoławcze zleciło organowi przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz zebranie dodatkowych informacji, dotyczących zakresu i formy sprawowanej opieki oraz ustalenia kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz niepełnosprawnej matki.

W dniu 2 lipca 2021 r. pracownik socjalny MGOPS przeprowadził wywiad środowiskowy, a z dokonanych ustaleń wynika, że:

- M. R. zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem A. R.,

- M. R. pozostaje w leczeniu z powodu licznych, przewlekłych schorzeń, jest osobą chodzącą, porusza się samodzielnie w domu i jego najbliższym obejściu, z informacji uzyskanych od wnioskodawcy wynika, że nosi pampersy, wymaga pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz czynnościach higienicznych,

- skarżący oświadczył podczas wywiadu, że gospodarstwo, którego jest właścicielem, zostało wydzierżawione, ponieważ ze względu na stan zdrowia nie był w stanie połączyć pracy w gospodarstwie rolnym z zakresem opieki nad matką. W latach wcześniejszych pracował zawodowo we Francji i zrezygnował z pracy z powodu pogarszającego się stanu zdrowia matki i wrócił do Polski. Nie posiada własnego źródła dochodu, nie pobiera żadnych świadczeń z KRUS czy ZUS,

- skarżący w trakcie sprawowania opieki nad matką wykonuje następujące czynności niezbędne w codziennej egzystencji matki - kąpiel, ubieranie i rozbieranie, czesanie, podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, stały nadzór nad matką.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu organ ustalił również, że M. R. ma sześcioro dzieci:

- syn A. R. - sprawuje opiekę nad matką;

- córka J. Z., zamieszkała w O - nie deklaruje pomocy finansowej ani usługowej dla matki, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury z ZUS, z której w znacznej części pokrywa koszty utrzymania mieszkania, pozostałe do dyspozycji środki pozwalają na pokrycie niezbędnych potrzeb bytowych;

- syn B. R. zamieszkały O1 - ze względu na zły stan zdrowia nie jest zdolny do sprawowania opieki nad swoją matką, jest osobą niepełnosprawną, pobiera rentę inwalidzką z KRUS, która skromnie wystarcza na pokrycie bieżących potrzeb, nie jest w stanie pomagać finansowo;

- syn R. R. zamieszkały w R w sąsiedztwie matki - nie jest w stanie opiekować się matką, ponieważ jest osobą niepełnosprawną i sam wymaga pomocy i wsparcia;

- syn E. R. zamieszkały C - złożenie oświadczenia osobiście przez pana E. nie było możliwe z uwagi na przebywanie poza granicami kraju w celach zarobkowych. Oświadczenie złożyła małżonka E. R., a z jego treści wynika, że rodzina składa się z 5-ciu osób, E. R. pracuje sezonowo na terenie Francji, jego żona jest rencistką, ich córka jest studentką, syn uczniem technikum, a teściowa jest emerytką. Sytuacja materialna i majątkowa rodziny jest średnia. E. R. - jak podaje żona - jest potrzebny w domu i nie jest w stanie opiekować się matką i partycypować w kosztach opieki;

- córka G. F. zamieszkała w O1 - nie ma możliwości zapewnić mamie opieki, w domu opiekuje się niepełnosprawną teściową, doraźnie jest w stanie pomóc w opiece nad matką np. pomoc w dowozie do lekarza. G. F. nie posiada własnego dochodu, utrzymuje się z gospodarstwa rolnego i świadczenia opiekuńczego, które pobiera mąż z tytułu opieki nad matką.

Organ wskazał, M. R. posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, [...] z dnia 10 lipca 2012 r. stwierdzające, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydane jest na stałe. Zgodnie z treścią w/w orzeczenia niepełnosprawność M. R. istnieje od 2010 r. Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Skarżący decyzją Nr [...] z dnia 30 listopada 2020 r., ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na okres od 01.11.2020 r. do 31.10.2021 r. Odnośnie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, organ zgadza się ze stanowiskiem zawartym we wniosku, potwierdzonym orzecznictwem sądów administracyjnych, w szczególności wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.12.2018r. (sygn. akt I OSK 1175/18).

W konsekwencji realizując dyspozycję art. 27 ust. 5 ustawy, gwarantującą stronie prawo wyboru świadczenia korzystniejszego, organ uznał, że fakt istnienia w obrocie prawnym prawomocnej decyzji przyznającej skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi negatywnej przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy zgodnie z treścią pkt 2 wniosku, wnioskodawca złożył rezygnację z przysługującego mu specjalnego zasiłku opiekuńczego, ze skutkiem od 28 lutego 2021 r., jednocześnie wnioskując o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek, po ustaleniu spełniania wszystkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wydający zaskarżoną decyzję wskazał, iż na skarżącym zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do matki M. R. Skarżący wskazał, że czynnościami typowo opiekuńczymi są: ubieranie i rozbieranie, czesanie, kąpiel oraz podawanie leków. Czasowo określa to jako poranna toaleta 1 godz., przygotowywanie posiłków-śniadanie, obiad, kolacja 4 godz., pranie, sprzątanie 3 godz., robienie zakupów 2 godz., wizyty lekarskie 2-3 godz.

Jak podaje organ I instancji, z przeprowadzonego wywiadu wynika w sposób jednoznaczny, że istnieje konieczność zapewnienia M. R. stałej i systematycznej opieki, zatem spełniona jest przesłanka wymagana zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a organ nie kwestionuje faktu, iż stan zdrowia M. R. potwierdzony stosownym orzeczeniem wiąże się z koniecznością sprawowania opieki przez inną osobę w tym przypadku przez skarżącego, który jest zobowiązany do alimentacji względem niepełnosprawnej matki, o czym świadczy fakt, iż w/w ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżący nie podejmuje zatrudnienia, zgodnie z wiedzą posiadaną przez organ nie pracuje, nie podejmuje też innej pracy zarobkowej, w okresie od 14.05.2008r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników na wniosek w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik oraz w okresie od 20.11.2010 r. do 07.08.2011 r. i od 04.11.2011 r. do 2.03.2017 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, a od dnia 3.03.2017 r. do nadal podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentownemu w związku z pobieraniem specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z dokumentów będących w posiadaniu Ośrodka wynika, że od 3.03.2017r. skarżący nie prowadzi gospodarstwa rolnego, nie czerpie z niego korzyści finansowych.

Jednocześnie organ wydający zaskarżoną decyzję wskazał, iż skarżący nie jest jedyną osobą znajdującą się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz wymagającej opieki M. R., która poza wnioskodawcą posiada jeszcze pięcioro dzieci. W ocenie organu rozpoznającego sprawę, gdyby wszystkie osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, pomimo własnych sytuacji rodzinnych, zdrowotnych i finansowych, w sposób zgodny i odpowiedzialny zorganizowały opiekę dla M. R., to skarżący nie byłby zmuszony do zaprzestania aktywności zawodowej/ pracy w gospodarstwie rolnym i mógłby podjąć zatrudnienie, co najmniej w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zdaniem organu wydającego decyzję, prawidłowo zorganizowana opieka nad M. R., w której uczestniczyłyby osobiście lub finansowo wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji, tj. zarówno wnioskodawca jak i jego rodzeństwo, pozwoliłaby wnioskodawcy na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co najmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy pracy w gospodarstwie rolnym.

Organ I instancji podniósł, iż w przedmiotowej sprawie nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie art.17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ nie kwestionuje wyroku TK, ale stoi na stanowisku, że na etapie postępowania administracyjnego przepis ten przez ustawodawcę nie został jednak zmieniony i nadal obowiązuje, a organ wydając decyzję jest związany obowiązującymi przepisami prawa i w niniejszej sprawie był zobligowany do odmowy wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji organu I instancji odwołanie wniósł A. R., zaskarżając w/w decyzję w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez :

- błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak związku pomiędzy brakiem zatrudnienia przez odwołującego a sprawowaniem przez niego opieki, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

Ponadto skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. okoliczności niemożności podjęcia zatrudnienia przez skarżącego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie decyzji Burmistrza B i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja została wydana zgodnie z obowiązującym prawem. Organ powołał treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Dokonując analizy materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy Kolegium uznało, iż decyzja organu I instancji - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia prawnego - co do zasady jest prawidłowa i winna zostać utrzymana w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest z jednej strony od spełnienia szeregu przesłanek, wynikających z art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy oraz z drugiej strony od niewystąpienia przesłanek negatywnych, o których mowa w ust. 5 tego przepisu. Jak wynika z akt sprawy M. R. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, [...] z dnia 10 lipca 2012 r. stwierdzającym, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydane jest na stałe, a niepełnosprawność M. R. istnieje od 2010 r.

Na skarżącym ubiegającym się o świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki M. R.

W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że niepełnosprawność u M. R. (urodzonej [...] 1936 r.) istnieje od 2010 r., dlatego uznał, iż nie została spełniona w sprawie przesłanka z art. 17 ust. 1 b ustawy. Organ odwoławczy podniósł, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1 b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Organ odwoławczy podniósł, że okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki tj. M. R. powstała w wieku 74 lat, czyli nie została spełniona w sprawie przesłanka z art. 17 ust. 1 b ustawy - jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej osoba wymagająca opieki tj. wdowa M. R. (zam. R) zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem A. R. (wnioskodawca). M. R. pozostaje w leczeniu z powodu licznych, przewlekłych schorzeń, jest osobą chodzącą, porusza się samodzielnie w domu i jego najbliższym obejściu, z informacji uzyskanych od wnioskodawcy wynika, że nosi pampersy, wymaga pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz czynnościach higienicznych.

Następnie w wywiadzie podano, iż opiekę sprawuje skarżący, który oświadczył, iż zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego, a mama ze względu na stan zdrowia wymaga stałego nadzoru, obecności drugiej osoby w ciągu dnia, a czasem i w nocy. Skarżący w złożonym 2.07.2021 r. oświadczeniu podał, iż zakres opieki nad mamą to takie czynności jak wizyty lekarskie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, mycie, a czynności typowo opiekuńcze to ubieranie, czesanie, kąpiel, podawanie lekarstw. W oświadczeniu tym wskazał, iż mama jest osoba chodzącą, a opieka nad mamą zajmuje mu sporo czasu: poranna toaleta 1 godz., przygotowanie posiłków (śniadanie, obiad, kolacja) około 4 godzin, pranie, sprzątanie 3 godz., robienie zakupów 2 godz., wizyty lekarskie ok 2, 3 godz.

W ocenie Kolegium z zaprezentowanych wyżej ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie nie można wnioskować, by faktycznie zakres opieki, jakiej wymaga M. R. (i jaki faktycznie wykonuje skarżący) był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym.

Tymczasem jak wynika z przeprowadzonego w dniu 2 lipca 2021r. wywiadu środowiskowego matka skarżącego jest osobą chodzącą, porusza się samodzielnie w domu i jego najbliższym obejściu, nie jest więc obłożnie chorą (tj. leżącą) i wymagającą stałego nadzoru ze strony opiekuna. Jak wynika z ustaleń wywiadu skarżący przygotowuje matce posiłki, robi zakupy, pomaga przy ubieraniu, pierze, sprząta, zapewnia lekarza, zakupuje i podaje lekarstwa, pomaga przy myciu. Czynności wykonywane w związku ze sprawowaną opieką nie absorbują skarżącego na tyle, aby zachodziła definitywna konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej. W tym stanie rzeczy trudno przyjąć, iż wnioskodawca sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką.

Organ odwoławczy podkreślił, iż organ ustalił, jaki jest krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki i z ustaleń tych wynika, że M. R. ma sześcioro dzieci.

Wśród osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do M. R. po stronie żadnej z nich nie ma wykazanej przeszkody - która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób.

I tak syn R. R. zamieszkały pod tym samym adresem R (jak opisano w wywiadzie w sąsiedztwie matki), który oświadczył, iż nie jest w stanie opiekować się matką, ponieważ jest osobą niepełnosprawną i sam wymaga pomocy i wsparcia, nie wskazał na posiadany stopień niepełnosprawności jak i na okoliczności, które uniemożliwiają mu współuczestniczenie w opiece nad chorą matką, by wspomóc wnioskodawcę w sprawowanej opiece.

Syn B. R. zamieszkały O1, który oświadczył, iż ze względu na zły stan zdrowia nie jest zdolny do sprawowania opieki nad swoją matką, jest osobą niepełnosprawną, pobiera rentę inwalidzką z KRUS, która skromnie wystarcza na pokrycie bieżących potrzeb, nie jest w stanie pomagać finansowo, nie wskazał na posiadany stopień niepełnosprawności jak i na okoliczności, które uniemożliwiają mu współuczestniczenie w opiece nad chorą matką, by wspomóc wnioskodawcę w sprawowanej opiece.

Córka G. F. zamieszkała w O, która oświadczyła, że nie ma możliwości zapewnić mamie opieki, bo w domu opiekuje się niepełnosprawną teściową, jest w stałym i systematycznym leczeniu, doraźnie jest w stanie pomóc w opiece nad matką np. pomoc w dowozie do lekarza. G. F. nie ma możliwości mamie systematycznie pomagać, nie posiada własnego dochodu, utrzymuje się z gospodarstwa rolnego i świadczenia opiekuńczego, które pobiera mąż z tytułu opieki nad matką, jednakże nie udokumentowała tego, że jej stan zdrowia nie pozwala na współuczestniczenie w opiece nad matką. Skoro mąż G. F. pobiera świadczenie opiekuńcze z tytułu opieki nad matką, to znaczy, iż on opiekuje się niepełnosprawną matka, a jej teściową. Podkreślenia wymaga, iż miejsce zamieszkania syna B. R. i córki G. F. jest oddalone zaledwie kilka kilometrów od miejsca zamieszkania matki.

Z kolei syn E. R. zamieszkały w C, który nie mógł złożyć oświadczenia osobiście z uwagi na przebywanie poza granicami kraju w celach zarobkowych, a oświadczenie złożyła małżonka E. R. i z jego treści wynika, że rodzina składa się z 5-ciu osób, a E. R. pracuje sezonowo (do ok. połowy sierpnia) na terenie Francji. Żona oświadczyła, że E. R. jest potrzebny w domu i nie jest w stanie opiekować się matką i partycypować w kosztach opieki, a zarówno ona jak i jej mama ze względu na długotrwałe choroby wymagają pomocy osoby drugiej. Jednakże jak wskazano w oświadczeniu E. R. wyjechał za granicę do pracy sezonowej, nie stałej, a jego żona nie wskazała dokładnie z uwagi na jakie choroby wymaga pomocy osoby drugiej. Miejscowość C jest oddalona od R zaledwie o kilkanaście kilometrów. Jedynie w przypadku córki J. Z., zamieszkałej w O, która nie deklaruje pomocy finansowej ani usługowej (głównie w sprawowaniu opieki) dla matki, a prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury z ZUS (z której w znacznej części pokrywa koszty utrzymania mieszkania, pozostałe do dyspozycji środki pozwalają jej na pokrycie niezbędnych potrzeb bytowych), można uznać, iż znaczna odległość zamieszkania - ok. 200 km - prawie uniemożliwia pomoc w sprawowaniu opieki nad matką. Chociaż z uwagi na przebywanie na emeryturze nie wyklucza możliwości pomocy w opiece podczas np. kilkudniowych odwiedzin mamy.

Prawidłowo zatem organ I instancji uznał, iż gdyby wszystkie osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny, pomimo własnych sytuacji rodzinnych, zdrowotnych i finansowych, w sposób zgodny i odpowiedzialny zorganizowały opiekę dla M. R., to skarżący nie byłby zmuszony do zaprzestania aktywności zawodowej pracy w gospodarstwie rolnym i mógłby podjąć zatrudnienie, co najmniej w ograniczonym wymiarze czasu pracy.

Dlatego też zdaniem organu odwoławczego zarzutów odwołania podnoszonych w tej kwestii nie można uznać za uzasadnione, gdyż słusznie organ wydający zaskarżoną decyzje wskazuje, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż prawidłowo zorganizowana opieka nad M. R., w której uczestniczyłyby osobiście lub finansowo wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji, tj. zarówno wnioskodawca jak i jego rodzeństwo, pozwoliłaby wnioskodawcy na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co najmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy pracy w gospodarstwie rolnym.

Organ podniósł, iż obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli pozostałe dzieci M. R. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich, np. skarżący, zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci M. R. (w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu co skarżący są zobowiązane do alimentacji względem matki.

W ocenie organu odwoławczego przyznanie odwołującemu świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach M. R. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to, aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku skarżącego nie ma takiej konieczności, a zatem organ - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia i błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b - postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.

Organ odwoławczy podniósł nadto, iż A. R. nie podejmuje zatrudnienia, a w okresie od 20.11.2010 r. do 7.08.2011 r. i od 4.11.2011 r. do 2.03.2017 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, a od dnia 3.03.2017 r. do nadal podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentownemu w związku z pobieraniem specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (złożonym dnia 9.03.2021r.), wynika, że od 2.03.2017 r. A. R. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, przy czym wskazać należy, iż ustalony, znaczny stopień niepełnosprawności matki M. R. datuje się od 25.05.2012 r., a zatem M. R. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w okresie, gdy jej syn A. R. prowadził gospodarstwo rolne czy też wykonywał prace w gospodarstwie rolnym, które - jak oświadczył - następnie wydzierżawił.

Organ wskazał, że skarżący prowadził gospodarstwo rolne czy też pracował w gospodarstwie rolnym, która to praca co do zasady charakteryzuje się znacznie większą swobodą w gospodarowaniu czasem na jej wykonywanie (osoba prowadząca gospodarstwo z reguły jest pracodawcą sama dla siebie) aniżeli klasyczny stosunek pracy, w którym pracownik jest podporządkowany w zakresie wykonywanej pracy swojemu pracodawcy.

Podsumowując powyższe wywody oraz odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu strony wskazać należy, iż fakt posiadania przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania nad nią tej opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po stronie odwołującego uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniósł skargę skarżący A. R. Zaskarżonej decyzji zarzucił on:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji organu l instancji.

Zasadniczym zarzutem stawianym niniejszą skargą jest naruszenie przez organ w decyzji art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na błędnej wykładni ww. przepisu. Organ II instancji w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji podnosi, iż jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego jak i oświadczeń złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej osoba wymagająca opieki tj. wdowa M. R. (zam. R) zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze skarżącym. M. R. pozostaje w leczeniu z powodu licznych, przewlekłych schorzeń, jest osobą chodzącą, porusza się samodzielnie w domu i jego najbliższym obejściu, z informacji uzyskanych od wnioskodawcy wynika, że nosi pampersy, wymaga pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz czynnościach higienicznych.

Następnie w wywiadzie podano, iż opiekę sprawuje skarżący, który oświadczył, iż zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego, a mama ze względu na stan zdrowia wymaga stałego nadzoru, obecności drugiej osoby w ciągu dnia, a czasem i w nocy. Skarżący w złożonym dnia 2.07.2021 r. oświadczeniu podał, iż zakres opieki nad mamą to takie czynności jak wizyty lekarskie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, mycie, a czynności typowo opiekuńcze to ubieranie, czesanie, kąpiel, podawanie lekarstw. W oświadczeniu tym wskazał, iż mama jest osoba chodzącą, a opieka nad mamą zajmuje mu sporo czasu: poranna toaleta 1 godz., przygotowanie posiłków (śniadanie, obiad, kolacja) około 4 godzin, pranie, sprzątanie 3 godz., robienie zakupów 2 godz., wizyty lekarskie ok. 2,3 godz.

W przypadku skarżącego fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne - był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Ponadto organy pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy oceniły zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez niego opieki nad matką. Co ważne, czego organy nie wzięły pod uwagę, skarżący całodobowo jest w pełnej gotowości pomocy matce. Co należy podkreślić organ II instancji nie kwestionuje opieki nad matką jednakże lakonicznie podnosi, że zakres jej nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wbrew temu co twierdzi organ II instancji, związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi. Po pierwsze skarżący z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości aktywności zawodowej, gdyż opiekuje się matką, która pozostaje w stałym leczeniu. Powyższy przepis bowiem należy stosować do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Warunku "stałej" i "ciągłej" opieki nie należy jednak rozumieć jako wykonywanej "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma być stałą, w sensie trwałości, a ciągłą w sensie rozciągłości w czasie opieką nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a wiec koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.

Organ pomijając celowościową wykładnię ww. przepisu uznał, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji ww. normy prawnej, co stoi w sprzeczności z niekwestionowanym orzecznictwem w tym zakresie.

Jak sam organ pierwszej instancji ustalił, czego organ II instancji nie kwestionuje, że opiekę wypełnia nad osobą niepełnosprawną skarżący, a w opiece nad osobą niepełnosprawną nie pomaga nikt inny. Zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji w ocenie skarżącego i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy jest stały, długotrwały. Mając na uwadze powyższe organ pierwszej i drugiej instancji nie ustrzegł się również od naruszeń o charakterze procesowym.

Zdaniem skarżącego działania organu administracji w sprawie objętej skargą były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Organ l i II instancji dokonały sprzecznych ustaleń faktycznych: ustalenia organu drugiej instancji również są wewnętrznie sprzeczne - z jednej strony Organ wymienia szeroki zakres opieki - nie kwestionując jej co do zasady, z drugiej odnosi się do współdzielenia opieki nad matką przez osoby zamieszkujące w tej samej miejscowości lub miejscowościach pobliskich w taki sposób, aby żadne z nich nie musiało rezygnować z zatrudnienia, co powoduje, że decyzja w ww. kształcie nie może się ostać.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako zasadny uznało zarzut podnoszony w odwołaniu od decyzji, a dotyczący naruszenia przepisu art. 17 ust 1 b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co czyni bezprzedmiotowym powoływanie ww. zarzutu w niniejszej skardze.

Nie powinno budzić wątpliwości organu, że przedstawiona i udowodniona przez skarżącego sytuacja wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że skarżący opiekujący się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona, gdyż została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką skarżącego M. R.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy.

W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że matka skarżącego M. R. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, [...] z dnia 10 lipca 2012 r. stwierdzającym, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydane jest na stałe. Zgodnie z treścią w/w orzeczenia niepełnosprawność M. R. istnieje od 2010 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Przyznanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pewną formę rekompensaty, udzielanej przez Państwo osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o nie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki.

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż "na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, a lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zasada ta dotyczy też niewątpliwie małżonków. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej" (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2018 r., IV SA/Gl 639/17, LEX nr 2437760). Powyższe znajduje w pełni zastosowanie do sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny ciąży na dzieciach względem rodziców.

Z akt sprawy wynika, że matka skarżącego M. R. jest osobą nie w pełni samodzielną w czynnościach dnia codziennego. Z akt sprawy oraz twierdzeń skarżącego wynika, że sprawuje on opiekę obejmującą czynności dnia codziennego, które są wykonywane w związku z prowadzonym wspólnie z matką gospodarstwem domowym. Skarżący wskazał, że opieka nad matką polega na następujących czynnościach, określając również ich zakres godzinowy: poranna toaleta 1 godzina, przygotowanie posiłków (śniadanie, obiad, kolacja) około 4 godzin, pranie, sprzątanie 3 godziny, robienie zakupów 2 godziny, wizyty lekarskie ok. 2,3 godzin. M. R. jest osobą chodzącą, porusza się samodzielnie.

Nadto skarżący wskazał, że od 3.03.2017r. nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (złożonym w dniu 9.03.2021r.), wynika, że od 2.03.2017 r. skarżący A. R. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, przy czym należy podkreślić, co trafnie wskazuje organ odwoławczy, że ustalony, znaczny stopień niepełnosprawności matki M. R. datuje się od 25.05.2012 r., a zatem M. R. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w okresie, gdy skarżący A. R. prowadził gospodarstwo rolne czy też wykonywał prace w gospodarstwie rolnym, które - jak oświadczył - następnie wydzierżawił. Skarżący nie wykazał, aby w okresie pomiędzy 2012 a 2017 rokiem nastąpiło tak znaczne pogorszenie stanu zdrowia M. R., że spowodowało to konieczność podjęcia decyzji o rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego czy też pracy w tymże gospodarstwie. Należy zatem uznać, że rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym nie pozostawała w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. R., o czym świadczy znaczny (pięcioletni) odstęp czasowy oraz brak okoliczności uzasadniających rezygnację (niepodejmowanie) zatrudnienia przez skarżącego dopiero w 2017 r.

Nadto należy podkreślić, że praca w gospodarstwie rolnym pozwala na dużą elastyczność jeśli idzie o godziny jej wykonywania, jak również jest pracą często sezonową (jeśli gospodarstwo nie jest hodowlane). W związku z tym dużo łatwiej jest godzić pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad osobą niepełnosprawną niż pracę na podstawie umowy o pracę czy też umowy zlecenia.

Nadto należy wskazać, że z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji wobec matki M. R. Ma ona jeszcze pięcioro dzieci, które według ich oświadczeń:

1. córka J. Z. mieszka w O i nie deklaruje pomocy finansowej ani usługowej dla matki, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury z ZUS, z której w znacznej części pokrywa koszty utrzymania mieszkania, pozostałe do dyspozycji środki pozwalają na pokrycie niezbędnych potrzeb bytowych;

2. syn B. R. mieszka w O1 i ze względu na zły stan zdrowia nie jest zdolny do sprawowania opieki nad swoją matką, jest osobą niepełnosprawną, pobiera rentę inwalidzką z KRUS, która skromnie wystarcza na pokrycie bieżących potrzeb, nie jest w stanie pomagać finansowo;

3. syn R. R. mieszka w R w sąsiedztwie matki i nie jest w stanie opiekować się matką, ponieważ jest osobą niepełnosprawną i sam wymaga pomocy i wsparcia;

4. syn E. R. mieszka w C - złożenie oświadczenia osobiście nie było możliwe z uwagi na przebywanie poza granicami kraju w celach zarobkowych. Oświadczenie złożyła małżonka E. R., a z jego treści wynika, że rodzina składa się z 5-ciu osób, E. R. pracuje sezonowo na terenie Francji, jego żona jest rencistką, ich córka jest studentką, syn uczniem technikum, a teściowa jest emerytką. Sytuacja materialna i majątkowa rodziny jest średnia. E. R. - jak podaje żona - jest potrzebny w domu i nie jest w stanie opiekować się matką i partycypować w kosztach opieki;

5. córka G. F. mieszka w O1 i nie ma możliwości zapewnić matce opieki, w domu opiekuje się niepełnosprawną teściową, doraźnie jest w stanie pomóc w opiece nad matką, np. pomoc w dowozie do lekarza. G. F. nie posiada własnego dochodu, utrzymuje się z gospodarstwa rolnego i świadczenia opiekuńczego, które pobiera mąż z tytułu opieki nad matką.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2).

Niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej z uwagi na zatrudnienie czy inne okoliczności osobiste i rodzinne nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Przy czym obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy, albo na osobistych staraniach.

Ustawodawca wskazując katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. W sytuacji, w której osoby zobowiązane do alimentacji z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez przykładowo opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Skarżący ani w toku postępowania administracyjnego, ani w skardze nie wskazał okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwolnienie pozostałych dzieci M. R. z obowiązku alimentacyjnego wobec niej. Nie stanowi takiej okoliczności zamieszkiwanie w innej miejscowości, pozostawanie w stosunku pracy czy też posiadanie własnej rodziny. Jedynie wobec syna B. R. można by ewentualnie takie okoliczności wywieść ze złożonego w postępowaniu administracyjnym oświadczenia, choć B. R. nie podał, czy posiada orzeczenie o niepełnosprawności i w jakim stopniu jest niepełnosprawny. W odniesieniu do pozostałych dzieci M. R. nie zostały wskazane przekonujące okoliczności świadczące o niemożności wywiązania się w jakikolwiek sposób z obowiązku alimentacyjnego, co trafnie podniósł organ odwoławczy dokonując analizy sytuacji rodzinnej, osobistej i majątkowej wszystkich dzieci M. R.

W okolicznościach niniejszej sprawy zdaniem Sądu uzasadnione jest stanowisko organu o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia. Zdaniem Sądu stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie pozwala na wyprowadzenie powyższych wniosków. Należy zauważyć, że czynności domowe takie jak sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, opłacanie rachunków stanowią normalne prace, które skarżący prawdopodobnie podejmowałby również jako osoba czynna zawodowo, nie mając obowiązku opieki nad niepełnosprawną matką. Załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków czy dowożenie na wizyty lekarskie to czynności wykonywane sporadycznie. Z samych twierdzeń skarżącego nie wynika, aby skarżący wykonywał w związku ze stanem zdrowia matki ekstraordynaryjne, szczególne czynności, pochłaniające tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Do czynności typowo opiekuńczych należą jedynie poranna toaleta, która według oświadczenia skarżącego zajmuje około 1 godziny dziennie. Nadto skarżący wyraźnie zawyżył zakres godzinowy wykonywanych czynności – powszechnie wiadomo, że zakupów nie robi się co dzień, a jeśli nawet, to nie zajmują one codziennie 2-3 godzin. Również prania nie wykonuje się codziennie, a sprzątanie – jeśli jest codzienne to nie zajmuje 3 godzin. Osoby pracujący na pełnym etacie wykonują takie czynności (łącznie z przygotowywaniem posiłków) po powrocie z pracy.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyjaśnień ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z jej art. 17 ust. 1 wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2.02.2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Jak wyżej wskazano, czynności szczególne, związane ze stanem zdrowia matki skarżącego zajmują mu około 1 godziny dziennie.

Zdaniem Sądu zarzuty skargi są nieuzasadnione również w zakresie naruszeń prawa procesowego, organy bowiem ustaliły stan faktyczny sprawy w sposób umożliwiający podjęcie rozstrzygnięcia zgodnego z zasadą prawdy obiektywnej. Zasada prawdy obiektywnej została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany z urzędu:

1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" – tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681);

3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy;

4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).

Z zasadą prawdy obiektywnej wiąże się kwestia rozłożenia ciężaru dowodu (onus probandi) w postępowaniu administracyjnym. Zasada prawdy obiektywnej przenosi ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie, co oznacza, że co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał pewnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie przeprowadzonych dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy, organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z 10.12.2009 r., II OSK 1933/08, LEX nr 582865).

W niniejszej sprawie zdaniem Sądu organy przeprowadziły właściwie postępowanie dowodowe, nie doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania wskazanych w skardze. Również uzasadnienie decyzji wbrew twierdzeniom skargi spełnia wymagania art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie dostrzegł również naruszeń zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz informowania (art. 9 k.p.a.), gdyż uzasadnienie decyzji wskazuje motywy rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający sądowi dokonanie kontroli jej legalności.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.