Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 563/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1lit. a,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 9 ust. 1, 3, 6 i 7
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 68 ust. 3
journal: Dz.U. 1992 nr 67 poz 336
law: Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1992 r. o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Teza: 1. Odmienna interpretacja treści art. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003  r.  o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) oraz art. 3 powołanej ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301)  prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady lex retro non agit. Skoro bowiem przepis art. 9 ust. 6 u.ś.r.  nie obowiązywał w czasie gdy skarżąca była w 10 tygodniu ciąży, a w czasie tym dla uzyskania jednorazowego dodatku do świadczenia rodzinnego wystarczyło przedłożenie zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży, to nałożenie na stronę obowiązku przedłożenia stosownego zaświadczenia dotyczącego okresu gdy zaświadczenie takie nie było wymagane do otrzymania stosownego uprawnienia, stanowi naruszenie ww. zasady niedziałania prawa wstecz.

2. Moment, od którego kobieta ciężarna  jest  pod opieką medyczną w rozumieniu  art. 9 ust 6 i 7 u.ś.r. rozpoczyna się w chwili jej zgłoszenia się w ciąży do lekarza lub położnej ramach podstawowej opieki zdrowotnej,  ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych czy leczenia szpitalnego, a więc od chwili rejestracji we właściwej placówce medycznej, a nie od chwili pierwszego badania lekarskiego.

TEZY

1. Odmienna interpretacja treści art. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003  r.  o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) oraz art. 3 powołanej ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301)  prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady lex retro non agit. Skoro bowiem przepis art. 9 ust. 6 u.ś.r.  nie obowiązywał w czasie gdy skarżąca była w 10 tygodniu ciąży, a w czasie tym dla uzyskania jednorazowego dodatku do świadczenia rodzinnego wystarczyło przedłożenie zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży, to nałożenie na stronę obowiązku przedłożenia stosownego zaświadczenia dotyczącego okresu gdy zaświadczenie takie nie było wymagane do otrzymania stosownego uprawnienia, stanowi naruszenie ww. zasady niedziałania prawa wstecz.

2. Moment, od którego kobieta ciężarna  jest  pod opieką medyczną w rozumieniu  art. 9 ust 6 i 7 u.ś.r. rozpoczyna się w chwili jej zgłoszenia się w ciąży do lekarza lub położnej ramach podstawowej opieki zdrowotnej,  ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych czy leczenia szpitalnego, a więc od chwili rejestracji we właściwej placówce medycznej, a nie od chwili pierwszego badania lekarskiego.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 września 2012 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia [...] 2012 r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

W dniu 21 lutego 2012 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wpłynął wniosek A. G. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko D. G.. Do wniosku załączono akt urodzenia D. G. w dniu 4 lutego 2012 r.. oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 21 lutego 2012 r. potwierdzające, iż A. G. pozostawał pod opieką medyczną od 13 tygodnia ciąży.

Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] , wydaną na podstawie art. 6 ust. 1, art. 9, art. 12a, art. 20 ust 2, art. 25, art. 26 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, § 2 rozporządzania Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne i § 2 rozporządzania Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, art. 104 i 130 § 4, art. 162 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, Burmistrz Gminy i Miasta O. postanowił przyznać wnioskodawczyni zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat, przyznając na D. G. kwot 68,-zł miesięcznie na okres od 1 lutego 2012 r. do 31 października 2012 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, przyznając D. G. kwotę 80,- zł miesięcznie z okres od 1 lutego 2012 r. do 31 października 2012 r. Jednocześnie organ odmówił przyznania świadczenia w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka.

Uzasadniając odmowę przyznania ww. dodatku z tytułu urodzenia dziecka Wójt wskazał brak pozostawania przez A. G. pod opieka medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży. Z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wynika bowiem, iż znajdowała się ona pod opieką medyczną dopiero od 13 tygodnia ciąży.

A. G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji o odmowie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka podnosząc, iż podlega Narodowemu Funduszowi Zdrowia i od zarejestrowania się na wizytę lekarską u ginekologa do czasu tej wizyty upłynął miesiąc z uwagi na kolejkę pacjentów. Ponadto z uwagi na nieregularne cykle miesiączkowe nie była świadoma swojej ciąży w pierwszych jej tygodniach, co przełożyła się na późniejszą wizytę u lekarza. Do odwołania strona załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia 27 marca 2012 r. potwierdzające, iż z uwagi na nieregularne cykle miesiączkowe A. G. mogła nie podejrzewać swojej ciąży w 10 tygodniu jej trwania.

Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podnosząc, iż z dniem 1 stycznia 2012 r. do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dodano przepisy ustanawiające dodatkowe przesłanki, jakie musi spełnić wnioskodawca, aby po 1 stycznia 2012 r. uzyskać dodatek z tytułu urodzenia dziecka. Świadczenie to przysługuje bowiem pod warunkiem pozostawania kobiety pod opieką medyczną nie później od 10 tygodnia ciąży, aż do dnia porodu (art. 9 ust. 6 powołanej ustawy). W ocenie Kolegium bezspornym jest, iż A. G. była objęta opieką medyczną od dnia 13 tygodnia ciąży, co potwierdza stosowne zaświadczenie lekarskie i tym samym nie spełniała przesłanki wynikającej z powołanego przepisu art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawa nie przewiduje odstępstw w przypadku niespełnienia ww. przesłanki i tym samym podane przez stronę w odwołaniu okoliczności nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. G. powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu wyjaśniając, iż z uwagi na nieregularne cykle miesiączkowe w początkowych tygodniach nie miała pewności co do swojej ciąży. Swojego stanu nie mogła szybko potwierdzić z uwagi na ponad miesięczny czas oczekiwania na wizytę u lekarza specjalisty, co było spowodowane długą kolejką oczekujących pacjentów. Podniosła, iż jej sytuacja finansowa uniemożliwia skorzystanie z prywatnej konsultacji medycznej.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego.

Zaznaczyć należy, iż stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną.

Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji w przedmiocie dodatku do świadczenia rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka zawiera ustawa z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – dalej: "u.ś.r."). W myśl art. 9 ust 1 i 3 u.ś.r. jednorazowy dodatek w wysokości 1000,- zł z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Dodatek ten przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (art. 9 ust. 6 u.ś.r.). Z kolei okoliczność pozostawania pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 9 ust 7 u.ś.r.).

Przepisy art. 9 ust. 6 i 7 zostały wprowadzone w do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654). W myśl treści art. 18 ustawy nowelizującej wskazany wyżej obowiązek potwierdzenia opieki medycznej od nie później niż 10 tygodnia ciąży wszedł w życie z dniem 1 listopada 2009 r.

Jednakże zauważyć należy, iż na mocy art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301) odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z treścią powołanego artykułu dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługiwały po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, w ocenie Sądu organy orzekające w sprawie z wniosku A. G. o przyznanie jednorazowego dodatku do świadczenia rodzinnego z tytułu urodzenia się dziecka błędnie uznały, iż nie została spełniona obligatoryjna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, określona w art. 9 ust. 6 u.ś.r. w postaci pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, bowiem obowiązek wykazania pozostawania pod tą opieką nie obejmował skarżącej.

Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela bowiem stanowisko wyrażone w prawomocnym orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 397/12 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) według którego, "stosownie do art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obowiązkiem lekarzy jest wydawanie zaświadczeń w stosunku do kobiet, które z dniem 1 stycznia 2012 r. znajdą się w 10 tygodniu ciąży, zaś obowiązkiem kobiety jest zabieganie o stosowną dokumentację medyczną, która z dniem porodu może stanowić podstawę do wykazania pozostawania pod opieką od 10 tygodnia ciąży. Należy podkreślić, iż obowiązek ten dotyczy kobiet znajdujących się od dnia 1 stycznia 2012 r. w dziesiątym tygodniu ciąży, bowiem do dnia 31 grudnia 2012 r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych było zawieszone. Tym samym w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych".

Powyższe stanowisko WSA w Olsztynie zostało co prawda wyrażone w odniesieniu do świadczenia określonego w art. 15b u.ś.r. (jednorazowa zapomoga z tytułu narodzin dziecka) jednakże z uwagi podobny sposób uregulowania warunku przyznania obu tych świadczeń (wymóg udokumentowania pozostawania ciężarnej pod opieką medyczną) odnosi się ono także od świadczenia, o którym mowa w art. 9 u.ś.r.

Należy podkreślić, iż przez obowiązek potwierdzenia opieki medycznej należy rozumieć obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń (por. wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 208/10 dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem z uwagi na treść ww. art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych do dnia 31 grudnia 2011 r. brak było podstawy prawnej do ubiegania się przez ciężarną o potwierdzenie sprawowania opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży – brak było podstaw do prowadzenia stosownej dokumentacji medycznej.

Zdaniem Sądu odmienna interpretacja treści art. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) oraz art. 3 powołanej ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301) prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady lex retro non agit. Skoro bowiem przepis art. 9 ust. 6 u.ś.r. nie obowiązywał w czasie gdy skarżąca była w 10 tygodniu ciąży, a w czasie tym dla uzyskania jednorazowego dodatku do świadczenia rodzinnego wystarczyło przedłożenie zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży, to nałożenie na stronę obowiązku przedłożenia stosownego zaświadczenia dotyczącego okresu gdy zaświadczenie takie nie było wymagane do otrzymania stosownego uprawnienia, stanowi naruszenie ww. zasady niedziałania prawa wstecz.

Reasumując zauważyć trzeba, iż skoro zastosowanie przepisu art. 9 ust 6 u.ś.r. zostało zawieszone do dnia 31 grudnia 2011 r., to możliwość jego zastosowania powstała z dniem 1 stycznia 2012 r., czyli w czasie, gdy w odniesieniu do skarżącej upłynął już ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży (poród nastąpił w dniu 4 lutego 2012 r.). Tym samym obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu nie dotyczy skarżącej. Brak było zatem podstaw do badania przez organ rozpoznający złożony przez skarżącą wniosek przesłanki określonej w art. 9 ust 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r.

Niezależnie od powyższego, zadaniem Sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie nawet w przypadku przyjęcia, iż warunek określony w art. 9 ust. 6 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. znajdował zastosowanie w stosunku do skarżącej.

Zauważyć należy, iż zarzuty skargi i odwołania sprowadzają się w rzeczywistości do podważania treści przedłożonego zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 lutego 2012 r. o pozostawaniu pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży. Z zaświadczenia tego wynika bowiem, iż skarżąca pozostawała pod opieką medyczna od 13 tygodnia ciąży tj. od dnia 26 lipca 2011 r. natomiast pierwszym wskazanym terminem udzielenia świadczenia zdrowotnego jest dzień 23 sierpnia 2011 r. Jednocześnie skarżąca podniosła, iż oczekiwała na wizytę u lekarza specjalisty przez miesiąc od dnia zarejestrowania. Zdaniem Sądu organy powinny w takiej sytuacji wyjaśnić, czy wpisany w zaświadczeniu termin 26 lipca 2011 r. był terminem zgłoszenia (zarejestrowania się) skarżącej na wizytę lekarska czy też terminem pierwszej z wizyt. Wyjaśnienie tej okoliczności jest istotne, gdyż zdaniem Sądu moment, od którego kobieta ciężarna jest pod opieką medyczną w rozumieniu art. 9 ust 6 i 7 u.ś.r. rozpoczyna się w chwili jej zgłoszenia się w ciąży do lekarza lub położnej ramach podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych czy leczenia szpitalnego, a więc od chwili rejestracji we właściwej placówce medycznej, a nie od chwili pierwszego badania lekarskiego. Z chwilą bowiem zgłoszenia się w stosownym zakładzie opieki zdrowotnej kobieta ciężarna winna się znaleźć pod opieką medyczną. Należy podkreślić, iż strona nie może ponosić negatywnych skutków związanych z terminami oczekiwania na wizytę lekarską w ramach bezpłatnej, publicznej opieki zdrowotnej. Zwłaszcza, iż przepis art. 68 ust 3 Konstytucji RP przewiduje, iż władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej kobietom ciężarnym.

Tym samym termin, od którego kobieta ciężarna znajduje się pod opieką medyczna winien być każdorazowo dokładnie ustalony, powinien być liczony od momentu zgłoszenia się kobiety w stosownej placówce medycznej (publicznej lub niepublicznej) niezależnie od rzeczywistego terminu pierwszego badania lekarskiego.

Niemniej jednak, powyższe uwagi dotyczące kwestii wyjaśnia terminu pozostawania skarżącej pod opieką lekarska nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie z uwagi, jak to wyjaśniono szczegółowo wcześniej, na niewłaściwe zastosowanie przez organ przepisów art. 9 ust. 6 w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r. w sytuacji, gdy określony w tym przepisie warunek nie dotyczył skarżącej, która w 10 tygodniu ciąży znajdował się przed dniem 1 stycznia 2012 r.

Wobec powyższego Sąd na podstawie rat 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W wykonalności zaskarżonej decyzji sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.