Wyrok NSA, sygn. akt V SA 2371/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 210 par. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
Teza: Ocena należytej staranności, o której mowa w art. 210 par. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, nie powinna być dokonywana w oderwaniu od obiektywnie istniejących możliwości ustalenia na giełdzie samochodowej, czy samochód został legalnie wprowadzony na polski obszar celny oraz czy jego sprzedawca posługuje się autentycznymi dokumentami.

TEZY

Ocena należytej staranności, o której mowa w art. 210 par. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, nie powinna być dokonywana w oderwaniu od obiektywnie istniejących możliwości ustalenia na giełdzie samochodowej, czy samochód został legalnie wprowadzony na polski obszar celny oraz czy jego sprzedawca posługuje się autentycznymi dokumentami.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Katarzyny S. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 10 listopada 1998 r. w przedmiocie wymiaru cła i na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 55 ust. 1 powyższej ustawy - zasądził od Prezesa Głównego Urzędu Ceł na rzecz skarżącej trzysta złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją nr (...) z dnia 10 listopada 1998 r., na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, art. 38 i 210 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ oraz par. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1993 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 128 poz. 591 ze zm./, po rozpatrzeniu odwołania Katarzyny S. od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 31 lipca 1998 r. nr 14PC-I-432P-198/98/MS w sprawie stwierdzenia powstania długu celnego od samochodu marki Renault Trafic, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swej decyzji podał, że w dniu 23 listopada 1997 r. Katarzyna S. nabyła od osoby podającej się za Witolda P. samochód marki Renault Trafic, otrzymując przy tym dowód rejestracyjny pojazdu serii C nr (...). Nabywczyni złożyła w dniu 1 grudnia 1997 r. w Urzędzie Miejskim w M. wniosek o zarejestrowanie zakupionego samochodu. W toku czynności podjętych przez Urząd Miejski zostało ustalone, że dowód rejestracyjny otrzymany od sprzedawcy był fałszywy. Przeprowadzone w tej sprawie przez Prokuraturę Rejonową w (...) dochodzenie wykazało, że faktycznie wspomniany dowód rejestracyjny i umowa kupna-sprzedaży samochodu marki Renault Trafic o numerze rejestracyjnym (...) zostały sfałszowane. Sfałszowany był też dowód osobisty, którym posługiwał się sprzedawca pojazdu. Postępowanie w tej sprawie zostało umorzone postanowieniem z dnia 20 lutego 1998 r. (...) z powodu niewykrycia sprawców. Ponadto organ odwoławczy podał, że z materiału dowodowego zebranego w trakcie przeprowadzonego dochodzenia wynika, iż opisany pojazd nie był dostarczony do kontroli celnej, a zatem został wprowadzony na polski obszar celny nielegalnie. W związku z tym Dyrektor Urzędu Celnego w W., działając na podstawie art. 38 kodeksu celnego, postanowieniem nr (...) z dnia 18 maja 1998 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uregulowania sytuacji prawnej samochodu i decyzją z dnia 31 lipca 1998 r. nr 14PC-I-432P-198/98/MS stwierdził powstanie długu celnego od tego samochodu. Od tej decyzji Katarzyna S. wniosła odwołanie do Prezesa Głównego Urzędu Ceł. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, Prezes Głównego Urzędu Ceł uznał, że decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w W. była zgodna z art. 210 kodeksu celnego, gdyż samochód został nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny i od tej chwili powstał dług celny. Katarzyna S. natomiast spełnia warunki dla uznania ją za dłużnika, gdyż przy zachowaniu należytej staranności mogła dowiedzieć się, że w czasie nabycia samochód stanowił towar sprowadzony nielegalnie.

Na decyzję Prezesa GUC Katarzyna S. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarzuciła w niej organom celnym błędne zastosowanie kodeksu celnego, podczas gdy nabycie przez nią samochodu nastąpiło w dniu 23 listopada 1997 r., a więc pod rządami prawa celnego, które nakładało obowiązek uiszczenia cła jedynie na osobę sprowadzającą towar na polski obszar celny. Skarżąca twierdzi, że nabyła samochód w dobrej wierze i z zachowaniem należytej staranności, a więc nie powinna być traktowana jak dłużnik w rozumieniu art. 210 kodeksu celnego, o czym świadczy fakt umorzenia postępowania karnego przez prokuraturę.

W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Nie można zgodzić się z zarzutem skargi, że w rozpoznawanej sprawie błędnie zastosowano przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ zamiast przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./. Z akt sprawy wynika, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte w dniu 18 maja 1999 r., a więc już po wejściu w życie kodeksu celnego. W tej sytuacji zgodnie z jego art. 289 /przepisy przejściowe i końcowe/ w sprawie prawidłowo zastosowano przepisy tej ustawy.

Nie oznacza to jednak, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za trafny należy uznać podniesiony przez skarżącą zarzut, iż wymieniona decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł została wydana z naruszeniem art. 210 kodeksu celnego. Przepis ten dotyczy nowej instytucji "długu celnego", wprowadzonej tą ustawą, instytucji, której nie przewidywały przepisy poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.

Zgodnie z art. 210 par. 1 kodeksu celnego dług celny w przywozie powstaje w wypadku:

1/ nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny towaru podlegającego należnościom przywozowym,

2/ nielegalnego wprowadzenia towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym z wolnego obszaru celnego na pozostałą część polskiego obszaru celnego.

Z kolei w myśl par. 3 pkt 3 tego artykułu dłużnikami celnymi są osoby, które nabyły lub posiadały towar, o jakim mowa w par. 1, i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie. To właśnie art. 210 par. 3 pkt 3 cytowanej ustawy stanowił podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia Prezesa Głównego Urzędu Ceł.

Dokonując sądowej kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należy odpowiedzieć na pytanie, czy skarżąca przy zakupie samochodu na giełdzie w Słomczynie zachowała należytą staranność, o której mowa w art. 210 par. 3 pkt 3 kodeksu celnego. Innymi słowy należy ocenić, czy w realiach funkcjonującej w Słomczynie giełdy samochodowej skarżąca, przy zachowaniu należytej staranności, mogła się dowiedzieć /zorientować/, że pojazd samochodowy, który zamierzała nabyć, był wprowadzony na polski obszar celny nielegalnie.

Skarżąca konsekwentnie twierdzi, że sprzedawca pojazdu okazał jej swój dowód tożsamości, dowód rejestracyjny samochodu, a ponadto polisę ubezpieczeniową i dowód odprawy celnej pojazdu. W znajdującym się na terenie giełdy punkcie usługowym sprawdziła prawdziwość dowodu osobistego sprzedającego i dowodu rejestracyjnego pojazdu. W tym samym punkcie usługowym ustaliła, że samochód nie figuruje w rejestrze pojazdów kradzionych. Sprawdziła również oryginalność numeru silnika. Zresztą późniejsze postępowanie karne dotyczące fałszerstwa dokumentów, którymi posługiwał się sprzedawca pojazdu, potwierdziło, że samochód nie figurował w kartotece samochodów kradzionych, a numery silnika i nadwozia nie były przerabiane.

W tych okolicznościach nie można się zgodzić z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie zachowała należytej staranności w czasie nabywania samochodu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena należytej staranności, o której mowa w art. 210 par. 3 pkt 3 kodeksu celnego, nie powinna być dokonywana w oderwaniu od obiektywnych możliwości ustalenia na giełdzie samochodowej, czy samochód został legalnie wprowadzony na polski obszar celny oraz czy jego sprzedawca posługuje się autentycznymi dokumentami.

Na gruncie stanu faktycznego ustalonego w rozpoznawanej sprawie skarżącej nie można postawić zarzutu niezachowania należytej staranności przy zakupie pojazdu samochodowego. W odpowiedzi na skargę stwierdzono, że przy zakupie samochodu skarżąca powinna najpierw zawrzeć umowę przedwstępną, a następnie sprawdzić w Wydziale Komunikacji autentyczność dowodu rejestracyjnego pojazdu. Byłoby to jednak dla nabywcy pojazdu nadmiernym obciążeniem i zbyt daleko idącym wymaganiem. Stawianie takich wymagań godziłoby w nowoczesny obrót.

Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 210 par. 3 pkt 3 kodeksu celnego, z mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.