Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2742/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant referent stażysta Aneta Kardas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2020 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: "Prezes ZUS" lub "organ") - działając na podstawie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm. - dalej także: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS") - po rozpatrzeniu wniosku J.R. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") z dnia [...] marca 2018 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku J.R. z dnia [...] marca 2018 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS - powołując się na normę prawną wyrażoną w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS a także na ustalenia stanu faktycznego - uznał, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącemu przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, albowiem w wykazanych przerwach, w których nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem, wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ stwierdził jednocześnie, że skarżący nie wykazał innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu.

W tej sytuacji, Prezes ZUS uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

W wyniku rozpoznania skargi wniesionej przez skarżącego na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1266/18, uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

WSA w Warszawie zarzucił Prezesowi ZUS, że w analizowanej sprawie w ogóle nie rozważył okoliczności podniesionych przez stronę skarżącą we wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Sąd zauważył, że w zaskarżonej decyzji organ wskazał jedynie na wiek skarżącego, łączny okres składkowy i nieskładkowy, okres składkowy i nieskładkowy w ostatnim 10-leciu oraz okresy, w których w ogóle nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi, a następnie stwierdził, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych w decyzji przerwach w zatrudnieniu nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności.

Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że takie przedstawienie uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia nie świadczy o należytym rozpatrzeniu sprawy przez Prezesa ZUS, albowiem - jak zauważył Sąd - strona skarżąca ma prawo wiedzieć, dlaczego poszczególne powołane przez nią we wniosku okoliczności, które - zdaniem skarżącego - usprawiedliwiają niewykonywanie zatrudnienia, w ocenie organu nie stanowią szczególnej okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Jednocześnie, Sąd stwierdził, że skarżący ma prawo poznać argumentację organu administracji publicznej, który nie jest zwolniony w tej sprawie od obowiązku wszechstronnego jej rozpatrzenia i rozważenia wszystkich podniesionych przez stronę skarżącą okoliczności.

WSA w Warszawie uznał, że w analizowanej sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego Prezes ZUS powyższego obowiązku nie dopełnił, albowiem w zaskarżonej decyzji nie tylko nie rozważył poszczególnych okoliczności przywołanych przez stronę skarżącą we wniosku, ale nawet nie wskazał, od kiedy skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy. Sąd zauważył ponadto, że choć organ podniósł w uzasadnieniu spornej decyzji, że ocenie podlegała również sytuacja materialna, to jednak nie wskazał na żadne ustalenie faktyczne w tym zakresie.

W konsekwencji, Sąd uznał, że ocena organu co do braku spełnienia ustawowych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia była dowolna.

Sąd zarzucił jednocześnie, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiadało wymogom przewidzianym przez przepis art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie zawierało wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Ponadto, Sąd zarzucił, że organ - wbrew obowiązkom wynikającym z art. 8 k.p.a. - nie przeprowadził spornego postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, naruszając jednocześnie zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż ponownie rozpatrując sprawę, Prezes ZUS dokona pełnych ustaleń stanu faktycznego oraz rozważy wszechstronnie wszystkie podniesione przez skarżącego okoliczności pod kątem uznania ich za okoliczności szczególne, w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ponadto, Sąd podkreślił, że uzasadnienie ponownie wydanej decyzji powinno zawierać wskazanie dowodów, na których organ się oparł wydając rozstrzygnięcie, a także podniósł, że powinno ono wyjaśniać, dlaczego innym dowodom organ nie dał wiary i powinno odpowiadać wymogom przepisu art. 107 § 3 k.p.a., co oznacza, że nie powinno pozostawiać jakichkolwiek wątpliwości co do powodów, dla których organ podjął takie a nie inne rozstrzygnięcie.

Po otrzymaniu odpisu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1266/18, Prezes ZUS przeprowadził ponowne postępowanie wyjaśniające, w ramach którego wystąpił m.in. do skarżącego J.R. o nadesłanie wypełnionego druku ERP-15 oraz "Zaświadczenia o stanie zdrowia", tj. druku ZUS OL-9.

Na podstawie nadesłanego przez skarżącego druku OL-9 i dokumentacji medycznej lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. ustalił u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy do dnia [...] sierpnia 2022 r., przyjmując jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy datę złożenia przez skarżącego wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, tj. [...] października 2017 r.

W wyniku ponownej analizy całości zgromadzonego materiału dowodowego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...] odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - wskazał, że z powyższego przepisu wynika, iż przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:

- wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną, w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- wnioskodawca nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- wnioskodawca nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- wnioskodawca nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Jednocześnie, Prezes ZUS podkreślił, że warunki określone w powołanym wyżej przepisie cyt. ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Prezes ZUS wskazał, że po ponownej analizie zebranego materiału dowodowego nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ uznał, że skarżący nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które skarżący nie miał wpływu.

Prezes ZUS zauważył, że z dokumentacji rentowej zgromadzonej w niniejszej sprawie wynika, że na przestrzeni 55 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżący udokumentował tylko 10 lat, 6 miesięcy i 27 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto, organ zauważył, że w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - strona skarżąca udokumentowała jedynie 1 rok, 8 miesięcy i 24 dni tych okresów.

Prezes ZUS wskazał jednocześnie, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż w okresach: od [...] października 1985 r. do [...] kwietnia 1988 r., od [...] września 1988 r. do [...] października 1993 r., od [...] marca 1994 r. do [...] lipca 2000 r., od [...] września 2006 r. do [...] sierpnia 2013 r. nie został udowodniony przez skarżącego żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Mając powyższe na względzie, Prezes ZUS stwierdził, że - w jego ocenie - w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające stronie skarżącej przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec strony skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy.

Prezes ZUS zauważył, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u skarżącego ustalona dopiero od dnia [...] stycznia 2018 r. na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2019 r. W tej sytuacji, organ uznał, że nie istniały zatem do tego dnia przeszkody w podjęciu przez skarżącego zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Niezależnie od powyższego, Prezes ZUS zauważył, że we wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku skarżący podniósł, że z powodu bezrobocia wykonywał prace sezonowe bez ubezpieczenia. Organ uznał jednak, że wykonywanie pracy bez ubezpieczenia nie stanowi okoliczności szczególnej, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, albowiem jest to wynik wyboru osoby decydującej się na pracę bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, która winna liczyć się z prawnymi konsekwencjami w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Organ wskazał, że również śmierć ojca, która nastąpiła, gdy skarżący miał już ukończone 46 lat, nie ma charakteru okoliczności szczególnej, usprawiedliwiającej przerwy w wykonywaniu przez skarżącego zatrudnienia.

Zdaniem organu, również podnoszone przez stronę skarżącą trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku na podstawie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż nie jest ono świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W związku z powyższym, Prezes ZUS uznał, że w tym stanie faktycznym, brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W piśmie z dnia [...] listopada 2019 r. skarżący, działając za pośrednictwem organu, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2019 r.

Wnosząc o uchylenie spornej decyzji Prezesa ZUS, a także o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, skarżący zarzucił organowi:

- naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności poprzez brak wszechstronnej i wyczerpującej oceny materiału zgromadzonego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, iż w przypadku skarżącego nie zachodziły szczególne okoliczności uniemożliwiające mu uzyskanie świadczeń w trybie zwykłym,

- naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego niezastosowanie pomimo, iż skarżący spełnił wszystkie przesłanki w nim wskazane.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca zarzuciła, że Prezes ZUS, pomimo wyraźnych zobowiązań wynikających z wcześniejszego wyroku Sądu, nie dokonał wnikliwej analizy całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w następstwie czego ponownie bezpodstawnie odmówił skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Skarżący stwierdził, że zaskarżona decyzja jedynie pobieżnie odnosi się do okoliczności podnoszonych przez niego we wniosku, bardzo zaniżając ich znaczenie.

Strona skarżąca zarzuciła, że brak jest w spornej decyzji pełnego i rzetelnego rozważenia przez organ okoliczności, które miały wpływ na niewypracowanie przez skarżącego świadczenia w trybie zwykłym.

Tymczasem, jak zauważył skarżący, przedłożona przez niego dokumentacja potwierdza powoływane przez skarżącego okoliczności dotyczące stanu jego zdrowia, ze względu na który nie wypracował wymaganych lat pracy.

Skarżący zarzucił, że Prezes ZUS nie wziął pod uwagę, iż na możliwości zarobkowe skarżącego wpływały jego choroby (m.in. dyskopatia, rwa kulszowa, przepuklina, zwyrodnienia, uszkodzony bark prawy, ze wskazaniem do operacji, przez co skarżący nie może dźwigać ani wykonywać wielu prac). Skarżący zauważył również, że w przyjętym przez organ 10-letnim okresie niemalże cały czas był on poddawany intensywnemu leczeniu, często wyjeżdżał do sanatorium, a także był poddawany co najmniej dwa razy w roku rehabilitacji.

Skarżący podniósł ponadto, że we wskazanym wyżej terminie cały czas był regularnie kierowany przez orzeczników ZUS na leczenie i rehabilitację, które nie przynosiły żadnej poprawy, co ostatecznie doprowadziło do tego, że przyznano skarżącemu rację, iż jestem całkowicie niezdolny do pracy.

Skarżący zarzucił tym samym, że organ nie wziął pod uwagę jego sytuacji zdrowotnej i podejmowanych działań leczniczych.

Ponadto, skarżący zwrócił uwagę, że od maja 2013 r posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, co również potwierdza twierdzenia odnośnie jego stanu zdrowia, a mianowicie przede wszystkim to, że to choroby, jakie nękały skarżącego, czyniły go osobą niezdolną do pracy, czego konsekwencją był brak możliwości podjęcia przeze niego zatrudnienia. Według skarżącego, miało to miejsce wcześniej, aniżeli data, jaka został przyjęta przez lekarza orzecznika ZUS, tj. data złożenia wniosku o rentę ([...] października 2017 r.).

Skarżący nie zgodził się również z twierdzeniem organu, jakoby śmierć jego ojca w 2010 r. nie miała charakteru okoliczności szczególnej. Skarżący wskazał bowiem, że śmierć tak bliskiej mu osoby (w sytuacji, gdy matka porzuciła ich, gdy skarżący miał dwa lata) bardzo wstrząsnęła jego życiem. Według skarżącego, to właśnie w następstwie tego zdarzenia pojawiły się u niego dolegliwości natury psychicznej. Skarżący zauważył, że od około 5 lat występują u niego zaniki pamięci, ma problemy z koncentracją, ma zaburzoną zdolności do dokonywania ocen, myślenia, planowania i organizowania. Skarżący podniósł, że rozpoznano u niego tzw. zespół otępienny, co obrazuje zalegająca w aktach ZUS oraz załączona do niniejszej skargi dokumentacja medyczna.

Skarżący wskazał, że jego choroba uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy, gdyż nękają go uporczywe zawroty głowy i zaniki pamięci, które powodują, iż nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia.

Mając powyższe na względzie, skarżący zarzucił, że Prezes ZUS po raz kolejny nie rozpatrzył, czy obiektywnie skarżący był w stanie podjąć zatrudnienie, albowiem w uzasadnieniu spornej decyzji, mimo zaleceń Sądu, organ ponownie bardzo lakonicznie odniósł się również do ciężkiej sytuacji materialnej skarżącego, w jakiej się on obecnie znajduje.

Skarżący stwierdził ponadto, że pomimo, iż jego udowodniony staż pracy jest niewielki, to prawdą jest, iż wiele okresów wykonywanej przez niego pracy nie mogła zostać uwzględniona ze względu na brak opłacania należnych składek. Skarżący zarzucił jednak, że Prezes ZUS błędnie ocenił okoliczności z tym związane, niezasadnie wskazując, iż znaczne bezrobocie nie może usprawiedliwiać bezczynności zawodowej, co - według skarżącego - stoi w sprzeczności ze stanem faktycznym, albowiem skarżący pracował, lecz z przyczyn niezawinionych przez siebie nie odprowadzano za skarżącego składek, o czym często skarżący nie wiedział, bądź też nie mając wyboru - musiał akceptować.

Skarżący podniósł, że próbował także prowadzić własną działalność gospodarczą, której jednak nie podołał i ostatecznie - ze względu na trudności finansowe - musiał ją zakończyć.

Konkludując, skarżący uznał, że organ ponownie dokonał błędnej, zbyt powierzchownej oceny stanu faktycznego przedstawionego w jego sprawie, wydając dowolną decyzję.

Skarżący zarzucił, że Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję, naruszył w sposób istotny fundamentalne reguły postępowania wyrażone w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 80 k.p.a., uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wbrew obowiązkom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a.

Skarżący zarzucił, że poczynione w toku postępowania ustalenia zostały przeprowadzone przez organ powierzchownie i w konsekwencji błędnie. Skarżący przede wszystkim zauważył, że ocena, czy w danym przypadku zachodzi przesłanka szczególnych okoliczności, których w jego przypadku organ się nie dopatrzył, nie może być dokonywana w każdym przypadku wedle z góry określonego schematu. Zdaniem skarżącego, każda bowiem sprawa winna być oceniana indywidualnie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie. Tymczasem, jak stwierdził skarżący, Prezes ZUS nie dokonał wszechstronnej i wyczerpującej oceny zebranych w sprawie dowodów w kontekście ustalenia, czy w przypadku skarżącego spełniona jest przesłanka wystąpienia szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabył on prawa do świadczenia w trybie zwykłym, a tym samym, organ nie ustalił właściwie, czy skarżący spełnia wszystkie kryteria wskazane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej także: "P.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga J,R. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2019 r., nr [...], odmawiająca przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - nie narusza obowiązujących przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny legalności spornej decyzji - stwierdził, że Prezes ZUS, rozstrzygając w niniejszej sprawie, nie dopuścił się przede wszystkim naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem - zgodnie z normą prawną wyrażoną w tym przepisie - zastosował się w pełni do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2019 r., wydanego w sprawie sygn. akt II SA/Wa 1266/18.

Zgodnie z przepisem art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Przyjmuje się zgodnie, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji publicznej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 5, LexisNexis, Warszawa 2012, s. 398; podobnie: T. Woś /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 4, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 691-692 i cyt. tam wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2320/05, LexPolonica nr 402781).

Nawet w przypadku sporu co do stanu faktycznego, będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (tak również: wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA 1089/99, niepublik.).

Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 153 P.p.s.a., rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Niewątpliwie, ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku.

Pamiętać należy przy tym, że ocena prawna, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a., to wyjaśnienie przez sąd istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu (tak m. in. /w:/ wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 3103/02).

Należy ponadto wskazać, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, a także oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

Warto zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 426/08, stwierdził jednoznacznie, że związanie samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku (por. m. in. M. Jagielska, J. Jagielski i R. Stankiewicz /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, po red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 2 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 592 i powołane tam orzecznictwo).

Mając na względzie powyższe, należy zauważyć, że w niniejszej sprawie Prezes ZUS, wydając sporną decyzję z dnia [...] października 2019 r. bezwzględnie związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1266/18.

W tej sytuacji wskazać trzeba, iż w przedmiotowym wyroku z dnia 11 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ustosunkowując się do zarzutów skarżącego zawartych w skardze na poprzednio wydaną decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2018 r. - stwierdził wyraźnie, iż organ ten nie rozważył poszczególnych okoliczności przywołanych przez stronę skarżącą we wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a także nie wskazał, od kiedy skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy oraz nie przeanalizował sytuacji materialnej skarżącego. W konsekwencji, Sąd uznał, że ocena organu co do braku spełnienia ustawowych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia była dowolna.

W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2019 r., Prezes ZUS wypełnił w sposób prawidłowy zalecenia wyrażone w uzasadnieniu powyższego wyroku z dnia 11 lutego 2019 r., przeprowadzając jednocześnie dodatkowe postępowanie wyjaśniające w celu usunięcia wszelkich wątpliwości.

Przechodząc do oceny legalności spornej decyzji, należy zauważyć, że stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Nie ulega wątpliwości, że z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. W tej sytuacji, brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Ocena, czy w danej sprawie ww. przesłanki zostały spełnione należy do organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać należytej analizie, czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania w sprawie powinien wykazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Nałożony na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego - zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. - nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.

Należy jednocześnie bardzo wyraźnie podkreślić, że świadczenie będące przedmiotem wniosku strony skarżącej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Brak niezbędnych środków utrzymania nie może być wyłączną przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne.

Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

Ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć "szczególne okoliczności", zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Nie ulega wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. "Szczególne okoliczności" to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb, czy też niedostatku w sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych.

Warto zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, wskazał, że przesłanka "szczególnych okoliczności" określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali, czy też natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.

Za "szczególną okoliczność" na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS odmówił przyznania stronie skarżącej renty w drodze wyjątku, ponieważ stwierdził, że w przypadku skarżącego nie wykazano, aby niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty w trybie zwykłym było spowodowane szczególnymi okolicznościami. Skarżący nie przedstawił bowiem dowodów, które potwierdzałyby, że to stan zdrowia uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia w ustalonych w toku postępowania okresach przerw, w których nie wykonywał on pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, pomimo, że - co istotne w niniejszej sprawie - nie miał on orzeczonej w tych okresach przez lekarza orzecznika ZUS niezdolności do pracy, która uniemożliwiałaby mu podjęcie zatrudnienia.

Nie ulega wątpliwości, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oceniając prawidłowość zastosowania przez Prezesa ZUS przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie mógł zignorować faktu, że zarówno w doktrynie, jak i w dotychczasowym orzecznictwie podkreśla się, iż wprawdzie przepisy cyt. ustawy nie uzależniają wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, to jednak przy ocenie sprawy nie można zupełnie pomijać tej okoliczności, albowiem świadczenie w drodze wyjątku jest nadal świadczeniem związanym ze stażem zatrudnienia oraz z okresem odprowadzania składek na to ubezpieczenie (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/WA 1196/10). Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od wielkości stażu ubezpieczeniowego, ale ocena zasadności wniosku o jego przyznanie nie powinna być czyniona w całkowitym oderwaniu od długości tych okresów, gdyż świadczenie to może być bowiem przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II SA/WA 1046/10). W konsekwencji, przyjmuje się, że inaczej należy więc oceniać sytuację osoby mającej niewielki okres ubezpieczenia od osoby, która udowodniła okresy ubezpieczenia niewiele odbiegające od wymaganych ustawowo (por. m.in. Łukasz Prasołek /w:/ Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej i dr hab. K. Ślebzaka, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 i cyt. tam orzecznictwo, w tym m.in. wyrok NSA z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1023/08).

Tymczasem, z dokumentacji rentowej zgromadzonej w niniejszej sprawie wynika, że na przestrzeni 53 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżący udokumentował jedynie 10 lat, 6 miesięcy i 27 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto, z akt administracyjnych wynika, że w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - strona skarżąca udokumentowała jedynie 1 rok, 8 miesięcy i 24 dni tych okresów.

Zdaniem Sądu, wskazać należy jednocześnie, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż w okresach: od [...] października 1985 r. do [...] kwietnia 1988 r., od [...] września 1988 r. do [...] października 1993 r., od [...] marca 1994 r. do [...] lipca 2000 r., od [...] września 2006 r. do [...] sierpnia 2013 r. nie został udowodniony przez skarżącego żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W tej sytuacji, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające stronie skarżącej przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, albowiem w wymienionych przerwach wobec strony skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy.

Należy jednocześnie wyjaśnić w tym miejscu, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych, co oznacza, że nie może zastępować ani wyręczać organów administracji publicznej w realizacji powierzonych im zadań w tym zakresie. To do organów administracyjnych, w tym wypadku Prezesa ZUS, należy prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i zastosowanie prawidłowo zinterpretowanego przepisu prawnego. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego. W tym postępowaniu sąd administracyjny jedynie kontroluje działania organu administracji i opiera się na materiale dowodowym gromadzonym przez organy. Co do zasady, nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym. Według art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy nie było konieczne prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego.

Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej (zdrowotnej i finansowej) skarżącego. Rozumie jego położenie, jednakże oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdzić trzeba, że skarżący nie spełniał wszystkich (kumulatywnie) przesłanek niezbędnych do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Należy podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomocą społeczną są obejmowane osoby, które same, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych.

Ustosunkowując się do podnoszonych przez skarżącego okoliczności związanych próbami podjęcia pracy, wskazać należy, iż argumenty, jakoby z powodu bezrobocia skarżący zmuszony był wykonywać prace sezonowe bez ubezpieczenia, nie mogą uzasadniać przyznania wnioskowanego świadczenia.

Otóż, w ocenie Sądu, wykonywanie pracy bez ubezpieczenia nie stanowi okoliczności szczególnej, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jest to bowiem wynik wyboru osoby decydującej się na pracę bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, która winna liczyć się z prawnymi konsekwencjami w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Warto zauważyć, iż w dotychczasowym orzecznictwie przyjmuje się, że również znaczne bezrobocie panujące na terenie zamieszkania wnioskodawcy samo w sobie nie może stanowić usprawiedliwienia bezczynności zawodowej (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 457/06, czy też wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1176/19 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W pewnych sytuacjach okresy pozostawania bez pracy mogą być rozpatrywane w kategoriach okoliczności szczególnych, jednak nie oznacza to, że bezrobocie samo w sobie może być bez żadnych dalszych warunków uznane za okoliczność uniemożliwiającą podejmowanie zatrudnienia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 725/05 - orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji, uznać trzeba, że sama trudna sytuacja na rynku pracy i zjawisko bezrobocia podnoszone przez skarżącego nie mogły stanowić okoliczności szczególnych, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które usprawiedliwiałyby niewypracowanie przez niego wymaganego okresu w celu uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżący w ocenianym ostatnim 10-leciu przypadającym przed datą zgłoszenia wniosku aktywnie poszukiwał pracy w celu wypracowania okresu uprawniającego do nabycia uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie.

Według Sądu, również podnoszona przez skarżącego okoliczność związana z pogorszeniem stanu zdrowia w kontekście śmierci jego ojca, nie mogła stanowić okoliczności szczególnej, usprawiedliwiającej przerwy w wykonywaniu przez skarżącego zatrudnienia, albowiem na podstawie dostępnej dokumentacji medycznej nie sposób przyjąć, że okoliczność ta rzeczywiście miała wpływ na zdolność skarżącego do podjęcia zatrudnienia.

Należy podkreślić, że ostatecznie w przypadku skarżącego całkowitą niezdolność do pracy uniemożliwiającą kontynuowanie zatrudnienia ustalono orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2019 r. dopiero od dnia [...] października 2017 r. A zatem uznać należy, że do tego dnia nie istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Skoro skarżący nie wykazał innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu, to również sama trudna sytuacja materialna, choć brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, a także obecny niezaprzeczalnie zły stan zdrowia (całkowita niezdolność do pracy), nie mogły stanowić wystarczających przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - organ przeprowadził prawidłowo postępowanie w tej sprawie, nie naruszając przy tym fundamentalnych zasad określonych w przepisach art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

Sąd stwierdził zatem, że Prezes ZUS zasadnie odmówił stronie skarżącej przyznania wnioskowanej renty w drodze wyjątku, albowiem w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o prawidłowo zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ słusznie przyjął, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Niewątpliwie, zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że jej sytuacja zarówno zdrowotna, jak i materialna jest bardzo trudna. Nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń Sądu to, iż skarżący, będąc osobą chorą, obciążony jest dużo większymi wydatkami związanymi chociażby z zakupem koniecznych leków, czy też regularnych wizyt lekarskich.

Niemniej, należy wyraźnie wskazać, że powyższe okoliczności nie są jednak wystarczające do przyznania świadczenia o charakterze typowo ubezpieczeniowym, którym cechuje się świadczenie w drodze wyjątku, przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Powyższe świadczenie w żadnym razie nie może być traktowane, jako świadczenie o charakterze stricte socjalnym, albowiem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy owe potrzeby rzeczywiście są uzasadnione.

Jak Sąd zauważył już wcześniej, wskazane wyżej potrzeby mogą jak najbardziej uzasadniać ewentualne ubieganie się przez stronę skarżącą o przyznanie świadczenia z tytułu pomocy społecznej, czy też o przyznanie innych form pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku, lecz nie mogą one stanowić wyłącznej podstawy do przyznania spornego świadczenie w drodze wyjątku, który przewidziany został przez ustawodawcę w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Reasumując, stwierdzić należy, że zarzut naruszenia przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest zasadny. Ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie wyczerpują znamion szczególnie uzasadnionego przypadku. Według Sądu, zaskarżona decyzja Prezesa ZUS mieści się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ przekroczone.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zawarł, w zgodzie z dyspozycją przepisu art. 107 § 3 k.p.a., szczegółowe uzasadnienie faktyczne, odwołując się do dowodów, w oparciu o które dane fakty zostały ustalone.

Zdaniem Sądu, ustalone okoliczności faktyczne zostały rozpatrzone w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, zaś argumentacja organu przedstawiona w tym zakresie nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń.

Tym samym, Sąd uznał również, że Prezes ZUS nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego państwa, o której mowa w art. 8 § 1 k.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście zastosowania przepisu art. 83 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu - nie zachodzą podstawy do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a.