Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 911/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 5 w związku z art. 3 pkt 22
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi I. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 września 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia 25 lipca 2011r., nr [...]; 2. uchyla postanowienie Wójta Gminy z dnia 25 marca 2011r., nr [...].


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - wyrokiem z dnia 8 grudnia 2010 roku, sygn. akt II SA/Gd 589/10, uchylił zaskarżoną przez I. T. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 maja 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 16 kwietnia 2010 r. Decyzjami tymi odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Sąd stwierdził, iż organy administracji - poprzez literalne stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 roku, nr 139 poz. 992 ze zm.) w sytuacji, gdy matka skarżącej - posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje w związku małżeńskim z osobą, co do której stwierdzono lekki stopień niepełnosprawności i która (w ocenie skarżącej) nie jest w stanie sprawować nad nią opieki, dokonały niewłaściwej interpretacji ww. przepisu. Zdaniem Sądu, interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego prowadzi do wniosku, że pozbawienie prawa do świadczenia z tytułu pozostawania w związku małżeńskim nie powinno następować w przypadku, gdy małżonek osoby, która posiada stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga w związku z tym opieki osoby trzeciej, nie jest w stanie sprawować takiej opieki z uwagi na stan zdrowia. W ocenie Sądu fakt, że stan zdrowia małżonka osoby posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia mu sprawowanie opieki, nie musi być wykazany orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz może być wykazany również innymi dowodami, wymóg taki nie wynika bowiem z ustawy. Do uznania, że dana osoba nie jest w stanie, z uwagi na stan zdrowia lub wiek, sprawować opieki nad inną osobą, nie jest konieczne stwierdzenie, że sama ta osoba wymaga opieki innej osoby. Sąd wskazał nadto, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od wysokości osiąganego dochodu. Oderwanie świadczenia od kryterium dochodowego świadczy, zdaniem Sądu, o rozszerzeniu przez ustawodawcę zakresu tego prawa w celu umożliwienia sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi przez członków ich rodziny. Przemawia to za taką interpretacją przepisów ustawy, która w szerokim zakresie uwzględni uprawnienia członków rodzin do skorzystania z tego prawa. Sąd nakazał organom, by ponownie rozpoznając sprawę dokonały szczegółowych ustaleń w oparciu o wszelkie przedstawione przez skarżącą dowody w celu ustalenia, czy mąż matki skarżącej, z uwagi na stan zdrowia, jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną żoną, matką skarżącej, i by dokonały interpretacji przepisów ustawy zgodnie z wykładnią przepisów prawa dokonaną przez Sąd.

Po zwrocie akt do organu I instancji, Wójt Gminy wydał postanowienie z dnia 25 marca 2011r., nr [...], w którym stwierdził, iż na podstawie art. 145 § 1 pkt 7 i art. 149 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego - dalej w skrócie k.p.a. (tekst jednolity:

Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.), wznawia z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące wniosku z dnia 9 kwietnia 2010 roku I. T. w sprawie ustalenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – T. M., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Następnie - decyzją z dnia 25 lipca 2011 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt. 21 i 22, art. 17, art. 20, art. 24 ust. 1 – 4

i art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Wójt Gminy odmówił I. T. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ stwierdził w uzasadnieniu, że skarżąca spełnia przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych i w ustawie Kodeks opiekuńczy i rodzinny, oraz że nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności opieki nad matką, T. M., której mąż nie jest w stanie opiekować się nią z powodu złego stanu zdrowia. Jednak, zdaniem organu, zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ponadto, stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a - jak wynika z treści

art. 3 pkt 22 ustawy, ilekroć jest w niej mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Organ, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10, stwierdził, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne, będąca rolnikiem, nie spełnia przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym, że warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W odwołaniu od tej decyzji I. T. wskazała, że jej oboje rodzice są niepełnosprawni. Stwierdziła, że z powodu konieczności całodobowej opieki nad matką nie może podjąć pracy, a jej ojciec - z powodu złego stanu zdrowia, nie może wyręczyć jej w sprawowaniu opieki nad matką. Prowadzenie przez nią małego gospodarstwa rolnego (przy pomocy również innych osób) nie uniemożliwia jej opieki nad matką, ponieważ gospodarstwo nie wymaga pracy przez całą dobę. Skarżąca wyjaśniła również, że gdyby matka nie wymagała stałej opieki, to podjęłaby pracę poza gospodarstwem, ponieważ dochód, który przynosi gospodarstwo rolne jest niewielki, a zarobki męża nie wystarczają na utrzymanie rodziny. Zdaniem skarżącej, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, który zapadł już po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyroku z dnia 8 grudnia 2010 r., nie jest wiążący w tej sprawie. Skarżąca wyjaśniła również, iż w 2008 r. zmuszona była zrezygnować z pracy poza należącym do niej gospodarstwem rolnym z powodu pogarszającego się zdrowia matki. Nawet gdyby zaakceptować wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, to

- zdaniem skarżącej, należy jej się świadczenie pielęgnacyjne za okres od 16 kwietnia 2010 r. do 11 marca 2011 r., to jest do dnia wydania orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, na które powołał się organ.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze - decyzją z dnia 7 września 2011 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygniecie Kolegium wskazało, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik. Kolegium powołało się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, sygn. akt

II SA/Ol 521/11, w którym stwierdzono, że sam fakt bycia rolnikiem wyklucza podmiot z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium uznało, iż I. T. - jako właścicielka i prowadząca gospodarstwo rolne, nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, zatem nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję I. T. zarzuciła organowi błędną interpretację art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W jej ocenie fakt, iż rolnik nie jest osobą bezrobotną, nie może wykluczać go z kręgu osób, które mogą otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca stwierdziła, że wcześniej pozostawała w stosunku pracy i z pracy tej musiała zrezygnować właśnie w związku z koniecznością opieki nad matką. Wyjaśniła nadto, iż prowadzone przez nią (wspólnie z mężem) gospodarstwo rolne jest na tyle małe, że nie wymaga całodziennej pracy, składa się bowiem z łąk i pastwisk, wymagających pracy jedynie latem. W jej ocenie z treści art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika wystarczy złożenie oświadczenia, że prace rolne nie kolidują ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym. Ponadto, skoro w art. 3 pkt 22 tej ustawy nie wymienia się rolnika podlegającego obowiązkowemu ubezpieczeniu z racji prowadzenia gospodarstwa rolnego, to rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne i stara się o świadczenie pielęgnacyjne, nie musi rezygnować z pracy w tym gospodarstwie ani wykazywać, że nie jest w stanie takiej pracy podjąć.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269).

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Zgodnie zaś z treścią art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny miał również na uwadze, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Rozpoznając niniejszą sprawę zarówno organy, jak i Sąd, związane były zatem oceną prawną wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 grudnia 2010 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 589/10, którym to wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną przez I. T. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 maja 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 16 kwietnia 2010 r. Zgodnie z poglądem przedstawionym w ww. wyroku okoliczność pozostawania, wymagającej opieki, matki skarżącej – T. M., w związku małżeńskim z B. M., który sam wymaga opieki osoby drugiej, nie mogła stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Powołując się ponownie na tę okoliczność organ I instancji naruszył zatem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał również za błędne stanowisko organów, zgodnie z którym za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może być uznany rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne, nawet przy pomocy innych osób. Wskutek przyjętego stanowiska organy uznały skarżącą, która podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, za osobę nieuprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego i w konsekwencji odmówiły jej przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wyrażając powyższy pogląd Kolegium powołało się na stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 lipca 2011 roku, sygn. akt II SA/Ol 521/11, a organ I instancji na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 roku, sygn. akt I OSK 1987/10 (oba wyroki opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W powyższych wyrokach przyjęto, że osoba objęta ubezpieczeniem społecznym jako rolnik nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ musi przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. Podkreślono, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie uprawnionej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Przepisy dopuszczają sytuacje, gdy składki za taką osobę są odprowadzane z innego tytułu, ale nie znosi to warunku rezygnacji z aktywności zawodowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został również pogląd przeciwny i ten pogląd Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela albowiem stanowisko przedstawione w ww. wyrokach nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie sposób pogodzić go z brzmieniem przepisów prawa znajdujących zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 roku, nr 139 poz. 992 ze zm.) - dalej w skrócie przywoływana jako "ustawa" (wszystkie przepisy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z brzmienia powyższego przepisu, przesłankami pozytywnymi przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie określonych przesłanek podmiotowych przez wnioskodawcę i przez osobę wymagającą opieki oraz okoliczność niepodejmowania lub rezygnacji przez wnioskodawcę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą jej wymagającą.

W przedmiotowej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazując, że to sprawowana opieka powoduje, iż skarżąca nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej.

W sprawie bezspornym pozostawało, iż skarżąca opiekuje się zarówno matką, jak i ojcem, który również wymaga opieki. Skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, ponieważ wraz z mężem jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego. Wprawdzie matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, jednak - jak to już wykazano powyżej, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku

z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) nie pozwala na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że osoba niepełnosprawna, wymagająca opieki, pozostaje w związku małżeńskim, skoro, jak wynika z akt sprawy, jej małżonek również takiej opieki wymaga.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję odmawiającą skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzając, że skoro skarżąca podlega ubezpieczeniu rolników, nie może być zatem traktowana jako osoba, która zrezygnowała z jakiejkolwiek pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, ani też nie jest gotowa do podjęcia tak rozumianej pracy zarobkowej. W takim przypadku - zdaniem organu, nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad osobą niepełnosprawną. Przede wszystkim osoba taka nie spełnia bowiem podstawowych kryteriów osoby bezrobotnej.

Rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy wymaga zatem odpowiedzi na pytanie, czy sam fakt pracy w gospodarstwie rolnym stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym celu należy zwrócić uwagę w pierwszej kolejności na definicję ustawową pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", zawartą w art. 3 pkt 22 ustawy, gdyż rezygnacja z tak określonej aktywności zawodowej jest wymogiem przyznania świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Przepis ten stanowi, iż pod tym pojęciem należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o prace nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z treści tego przepisu wynika wyraźnie, że ustawodawca w definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, za wyjątkiem jej wykonywania w przypadkach ściśle określonych w art. 3 ust. 22 ustawy, nie mających zastosowania w stanie faktycznym sprawy.

Dodatkowo podkreślić należy, że wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego zawarto w przepisie art. 17 ust. 5 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

4) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zdaniem Sądu, ocena spełniania przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się wyłącznie na gruncie terminów i pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisów zawartych w art. 17 ust. 1 w związku

z art. 3 ust. 22 ustawy wynika, iż rolnik prowadzący gospodarstwo rolne - starający się o świadczenie pielęgnacyjne na zasadzie art. 17 ust. 1 ustawy, nie musi, dla wyczerpania przesłanek z tego przepisu, ani całkowicie rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, ani wykazywać, że nie jest w stanie pracy w tym gospodarstwie podjąć. Również z treści przytoczonej powyżej art. 17 ust. 5 ustawy, zawierającego zamknięty katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w którym nie wymieniono osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnicy, wynika, iż co do zasady rolnicy mogą świadczenie pielęgnacyjne uzyskać. Z literalnego brzmienia ww. przepisów wynika bowiem, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne może być traktowana jako osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej racy zarobkowej - zdefiniowanych w ustawie, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Wskazać w tym miejscu należy na częstą praktykę podejmowania przez właścicieli małych, niskodochodowych gospodarstw rolnych zatrudnienia poza sektorem rolniczym. W zależności bowiem od wielkości, czy struktury gospodarstwa rolnego, nie musi ono absorbować rolnika w takim zakresie, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Obowiązek sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną, co do której ciąży na rolniku obowiązek alimentacyjny, stoi na przeszkodzie, aby taka osoba podjęła tak rozumiane zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Wykonywanie opieki na osobą niepełnosprawną, ze wskazaniami opisanymi w art. 17 ust. 1, wymagającą wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest bowiem możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy. Taka sytuacja nie musi natomiast co do zasady zachodzić w przypadku opiekuna, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem, jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia mu sprawowanie bieżącej i stałej opieki na osobą niepełnosprawną (tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 28 września 2011 roku, sygn. akt II SA/Ke 554/11, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przyjąć zatem należało, że okoliczność, iż starająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, podlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i prowadzi gospodarstwo, nie pozbawia jej samo przez się uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli tylko spełnione będą pozostałe przesłanki określone przepisem art. 17 ustawy. Pogląd taki wyrażony został także w prawomocnych wyrokach następujących sądów administracyjnych: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2010 roku, sygn. akt

III SA/Kr 96/10; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2006 roku, sygn. akt IV SA/Po 755/05; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 2 listopada 2004 roku, sygn. akt

II SA/Ol 602/04 i z dnia 15 października 2004 roku, sygn. akt II SA/Ol 577/04 (wszystkie wyroku dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż organy obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 1 i 5 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy, co stanowiło naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wykładnia powyższych przepisów doprowadziła bowiem do nieuprawnionego rozszerzenia wyczerpująco uregulowanych w ustawie przesłanek negatywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o przesłankę polegającą na podleganiu przez wnioskodawcę ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Poprzestając na ustaleniu, że skarżąca jest objęta ubezpieczeniem społecznym jako rolnik i stwierdzeniu, że okoliczność ta wyklucza możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organy nie przeprowadziły również w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego w sprawie. Ustaleniom faktycznym organów powinny bowiem były podlegać okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest: okoliczność sprawowania przez skarżącą rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej pielęgnacji, okoliczność niepodejmowania z tego powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, okoliczność obowiązku alimentacyjnego wobec osoby wymagającej opieki. W następstwie niewłaściwej interpretacji ww. przepisów prawa materialnego organy, z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a., nie podjęły zatem czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy zarówno w zakresie rzeczywistego sprawowania przez skarżącą opieki nad matką – T.M., jak i w odniesieniu do okoliczności, czy gdyby nie choroba matki, byłaby ona w stanie, mimo posiadania gospodarstwa rolnego, podjąć zatrudnienie w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy.

Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględniając skargę, orzekł o uchyleniu zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Sąd - kierując się treścią art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił również postanowienie Wójta Gminy z dnia 25 marca 2011r., nr [...], w którym organ I instancji stwierdził, iż na podstawie art. 145 § 1 pkt 7 i art. 149 § 1 i 2 k.p.a. wznawia z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące wniosku I. T. z dnia 9 kwietnia 2010 roku w sprawie ustalenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – T. M., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu brak było podstaw do wydania tego typu rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w której sprawa została przekazana organowi do ponownego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej z uwagi na wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyroku uchylającego decyzje organów obu instancji wydane poprzednio w przedmiotowej sprawie. W wyniku ww. wyroku niniejsza sprawa - w chwili wydawania ww. postanowienia, nie była bowiem sprawą zakończoną decyzją ostateczną, a tylko w takich sprawach, zgodnie z treścią art. 145 § 1 k.p.a., można wznowić postępowanie.

Sąd nie zamieścił w wyroku orzeczenia przewidzianego w art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem wstrzymaniu wykonania mogą podlegać tylko akty przyznające uprawnienie lub nakładające obowiązek, zaś zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odmawiały skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jako takie nie nadawały się do wykonania.

Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ I instancji, który winien uwzględnić treść powyższych rozważań Sądu przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.