Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1647/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędziowie Małgorzata Korycińska (spr.) NSA Jerzy Sulimierski Protokolant Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt 3/I SA/Po 505/03 w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając sprawę na skutek skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 11 lutego 2003 r., w przedmiocie wymiaru cła, uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził , że decyzja ta nie może być wykonana oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podał, że na podstawie zgłoszenia celnego dokonanego przez W. P. w dniu [...] września 1999 r. objęto procedurą dopuszczenia do obrotu samochód osobowy Fiat Cinquecento, po czym decyzją z tego dnia Dyrektor Urzędu Celnego w Toruniu uznał przedmiotowe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie wartości celnej i określił kwotę długu celnego. Następnie, w związku z informacją producenta "Fiat Auto Poland" SA w Bielsku Białej, z której wynikało, że przedmiotowy samochód został wyprodukowany w Polsce, Dyrektor Urzędu Celnego w Poznaniu wznowił postępowanie w sprawie i decyzją z dnia [...] lutego 2001 r. uchylił decyzję z dnia [...] września 1999 r. w części dotyczącej zastosowania stawki celnej i obliczenia kwot wynikających z długu celnego, ustalając nową kwotę długu celnego w oparciu o autonomiczną stawkę celną.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2003 r., zaskarżoną skargą wniesioną przez W. P. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu. W skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 13, 19, 20 Kodeksu celnego oraz postanowienia art. 16 i art. 13 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego poprzez przyjęcie, że importowany towar jest polskiego pochodzenia oraz że niemieckie władze celne prawidłowo dokonały weryfikacji danych podanych przez eksportera w deklaracji na fakturze.

Uchylając tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził wpierw, że organy celne mogły przeprowadzić weryfikacje dowodów wskazujących, iż przedmiotowy pojazd ma przymiot produktu "pochodzącego" w rozumieniu Protokołu Nr 4. Taka weryfikacja jest przeprowadzona przy udziale władz celnych kraju eksportera i jest jedyną przewidzianą przez Protokół formą kontroli dowodów pochodzenia towaru, a jej wynik jest wiążący dla polskich władz celnych i nie może być przez nie podważony. Wynik ten stanowi więc dowód w sprawie i w rozpatrywanej sprawie organy celne powołały się w uzasadnieniu decyzji na pismo niemieckich władz celnych, w którym zakwestionowano rzetelność danych zawartych w deklaracjach eksportera. Jednakże ani to pismo ani pismo skierowane przez polski organ celny do niemieckich władz celnych nie zostały przetłumaczone na język polski.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż obcojęzyczne dokumenty bez ich urzędowego przetłumaczenia na język polski nie powinny być, w świetle art. 180 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm., zwanej dalej Ordynacją podatkową), uznane za dowód w sprawie, gdyż posługiwanie się nimi w postępowaniu prowadzonym przez organ administracji publicznej jest sprzeczne z prawem – art. 27 Konstytucji RP oraz art. 4, pkt. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. Nr 90, poz. 999 ze zm.).

Dlatego też, według wskazań Sądu I instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy powinien zlecić urzędowe tłumaczenie wszystkich obcojęzycznych dokumentów stanowiących dowód w sprawie i umożliwić stronie zapoznanie się z nimi w trybie art.200 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 kodeksu celnego.

W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości domagając się jego uchylenie i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. poprzez błędną wykładnie.:

- art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. art. 4, pkt. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy o języku polskim,

- art. art. 180 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.

II. przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., z uwagi na naruszenie prawa procesowego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w sytuacji, gdy było to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości - co stanowi obrazę 106 § 3 p.p.s.a

- naruszenie szybkości postępowania określonej w art. 7 p.p.s.a

- niewystarczające uzasadnienie wyroku z uwagi na niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia co stanowiło naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej zaprezentował pogląd, iż żaden z przepisów przywołanych w skardze kasacyjnej w ramach pierwszej ustawowej podstawy nie nakłada obowiązku urzędowego tłumaczenia dokumentów obcojęzycznych, a przetłumaczenie dokumentu weryfikacji dowodu pochodzenia dokonane w piśmie Ministerstwa Finansów poprzez streszczenie istotnych elementów jego treści było wystarczające i nie naruszało prawa. Nadto Sąd, zgodnie z zasadą szybkości postępowania wyrażoną w art. 7 p.p.s.a., jeżeli miał wątpliwości w zakresie treści wyniku weryfikacji niemieckich władz celnych to mógł przeprowadzić dowód, o którym w trybie art.106 § 3 p.p.s.a. W ocenie strony skarżącej uzasadnienie skarżonego wyroku jest lakoniczne i niewystarczające w zakresie w jakim należało wykazać, że "brak tłumaczenia miał charakter istotnego naruszenia przepisów procesowych".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art.183 § 1 p.p.s.a. granice postępowania kasacyjnego wyznaczają podstawy skargi kasacyjnej. Stosownie z kolei do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnie to mylne zrekonstruowanie normy prawnej zawartej w określonym przepisie, a naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to błąd polegający na mylnym przyjęciu lub błędnym zanegowaniu związku jaki zachodzi pomiędzy ustalonymi w postępowaniu administracyjnym faktami a przepisem prawnym Również druga z ustawowych podstaw skargi kasacyjnej może przybierać formę bądź błędnej wykładni przepisu postępowania bądź też jego niewłaściwego zastosowania, przy czym w sytuacji posłużenia się tą podstawą strona skarżąca zobligowana jest do wskazania potencjalnego związku przyczynowego pomiędzy wytkniętym uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego. Zważyć bowiem trzeba, że tylko takie uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na obydwu ustawowych podstawach, przy czym stawiając zarzuty w obrębie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie zakwestionowała w ich efekcie ustaleń stanu faktycznego . Dlatego też za niesporne należy uznać to, że polskie władze celne zwróciły się do niemieckich władz celnych pismem sporządzonym w języku niemieckim, którego treść nie została przetłumaczona na język polski. W aktach sprawy znajduje się kopia tego pisma i poprzedzająca je pisemna informacja, iż jest to "kserokopia korespondencji przesłanej do władz celnych Niemiec w sprawie weryfikacji deklaracji na fakturze nr 231/99 z dnia 15 września 1999 r.". Ponadto w aktach jest też inny dokument sporządzony w języku niemieckim, a z pisma podpisanego przez Dyrektora Departamentu Kontroli Celnej Ministerstwa Finansów wynika, że ten dokument zawiera odpowiedź administracji celnej Niemiec dotyczącą weryfikacji deklaracji na fakturze i że "władze celne Niemiec informują, że nie mogą potwierdzić unijnego pochodzenia samochodu osobowego, na który została wystawiona ww faktura, ponieważ niemiecki eksporter nie przedłożył dokumentów potwierdzających pochodzenie pojazdu. Pojazd nie jest zatem pochodzący w rozumieniu postanowień Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego". Nie budzi również wątpliwości to, że orzekające w sprawie organy celne uznały, iż wynik weryfikacji dokonanej stosownie do art. 32 pkt 3 Protokołu 4, jest negatywny, co uniemożliwiało zastosowanie stawki celnej obniżonej /uprzednio zastosowanej/. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w aktach sprawy brak jest tłumaczenia na język polski obu wymienionych pism .

Strona skarżąca nie kwestionując ustaleń Sądu I instancji w tym zakresie uważa, iż po pierwsze streszczenie treści odpowiedzi niemieckich władz celnych znajdujące się w aktach było wystarczające dla potrzeb postępowania celnego, po wtóre Sąd posiada instrumenty prawne umożliwiające przeprowadzenie mu dowodu z dokumentów, a zaniechanie skorzystania z tych uprawnień Sądu stanowiło naruszenie zasady wyrażonej w art. 7 p.p.s.a..

Odnosząc się najpierw do tej drugiej kwestii związanej ze stosowaniem w postępowaniu sądowoadministracyjnym art. 106 § 3 p.p.s.a. należy zauważyć, że sąd administracyjny orzeka w zasadzie na podstawie materiału faktycznego i dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu przed właściwymi organami. Ta zasada wynika z postanowień art. 133 § 1 p.p.s.a ab initio, zgodnie, z którym "sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy". W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie dokonuje się, zatem ponownego ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz jedynie ocenia, czy właściwe w sprawie organy administracji publicznej ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego odpowiadające poczynionym ustaleniom.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwość przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodu z dokumentu została uregulowana w art. 106 § 3 p.p.s.a Stosownie do treści tego przepisu dowód z dokumentu może być przeprowadzone przez sąd jedynie wówczas, gdy zaistnieje konieczność wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a ich wyjaśnienie nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Stosownie do wcześniejszych uwag przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny będzie dopuszczalne wówczas, gdy postulowany /bądź dopuszczony z urzędu/ dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Natomiast komentowany przepis nie służy ani zwalczaniu ustaleń faktycznych przyjętych przez organ, a kwestionowanych przez stronę, ani też dokonywaniu przez sąd ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją.

W świetle tych rozważań za nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art.106 § 3 p.p.s.a., gdyż sugerowany przez stronę skarżącą dowód stanowi istotny element ustaleń faktycznych, służących merytorycznemu rozpoznaniu sprawy . Nadto, co uszło uwadze kasatora, w toku postępowania celnego strona tego postępowania ma zagwarantowane prawo wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Tymczasem organ skarżący wyrok wywodząc trafnie w decyzji, że faktyczną i rzetelną weryfikację danych podanych przez eksportera w "deklaracji na fakturze" dokonać mogą jedynie władze celne kraju eksportera, w skardze kasacyjnej prezentuje pogląd, że dowód z wyniku tej weryfikacji może być przeprowadzony w trybie art.106 § 3 p.p.s.a., z pominięciem chociażby art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zupełnie stanowiska strony skarżącej, że wystarczającym dla potrzeb postępowania celnego było "streszczenie istotnych elementów" treści pisma niemieckich władz celnych, a tym samym Sąd mógł przeprowadzić dowód tylko z tłumaczenia pisma polskiego organu skierowanego do administracji niemieckiej .

Skoro Sąd I instancji z przyczyn naprowadzonych nie naruszył art.106 § 3 p.p.s.a. to również za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 7 tej ustawy. Wyrażona w tym przepisie zasada koncentracji materiału procesowego została błędnie odczytana przez stronę skarżącą . Dążenie do szybkiego załatwienia sprawy i jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu odnosi się do sprawy sądowoadministracyjnej. Natomiast strona skarżąca wiąże ją ze sprawą administracyjną, błędnie zakładając, że Sąd w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 7 p.p.s.a. może podejmować działania służące dokonywaniu ustaleń faktycznych niezbędnych do merytorycznego rozpoznania sprawy administracyjnej .

Pozostając jeszcze przy kwestiach związanych z zarzutami skargi kasacyjnej postawionymi w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. za nieusprawiedliwiony należy uznać także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W ocenie strony skarżącej naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. polegało na niewykazaniu, że "brak tłumaczenia miał charakter istotnego naruszenia przepisów procesowych". Zważyć więc trzeba, że komentowany przepis nakazuje zamieścić w uzasadnieniu wyroku m.in. podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. W kontrolowanym wyroku Sąd I instancji jako podstawę rozstrzygnięcia powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. a motywując zastosowanie tego przepisu podzielił zacytowane w uzasadnieniu poglądy wyrażone w orzecznictwie, iż obcojęzyczne dokumenty bez ich urzędowego przetłumaczenia na język polski nie mogą być uznane za dowód w sprawie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw do uznania zasadności rozpoznawanego zarzutu. Ponadto strona skarżąca nie wykazała jakiegokolwiek potencjalnego związku pomiędzy ewentualnym naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. a wynikiem sprawy sądowoadministracyjnym, a tylko wówczas gdyby taki związek zachodził istniałaby ustawowa podstawa kasacyjna określona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a..

Powracając do twierdzeń strony skarżącej, że dla potrzeb postępowania wystarczającym było streszczenie w języku polskim treści pisma niemieckich organów celnych, przyjąć należy, że teza ta łączy się z zarzutem błędnej wykładni art. 27 Konstytucji RP i art. 4 pkt 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim /Dz.U. Nr 90 , poz. 999 ze zm./ , zwanej dalej ustawą o języku polskim .

Zgodnie z art. 27 Konstytucji RP językiem urzędowym w Rzeczypospolitej Polskiej jest język polski. Ta konstytucyjna zasada wprowadza obowiązek stosowania języka polskiego przy podejmowaniu czynności urzędowych przed wszystkimi organami państwa. Godzi się przy tym podkreślić, że umieszczenie komentowanego przepisu w rozdziale I Konstytucji zatytułowanym "Rzeczpospolita" zawierającym postanowienia podstawowe dla całej ustawy zasadniczej oznacza, że zawarte tu normy stanowią naczelne zasady ustrojowe państwa, a to z kolei oznacza, że nie tylko pozostałe postanowienia Konstytucji, lecz cały porządek prawny musi być z nimi zgodny. Powtórzeniem konstytucyjnej zasady jest art. 4 ustawy o języku polskim, a jej rozwinięciem unormowanie zawarte w art. 5 ust. 1 tej ustawy stanowiący, że podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych w języku polskim .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdziwszy, że organ administracji celnej dokonał czynności urzędowej w języku niemieckim a także, iż dowód mający newralgiczne znaczenie dla sprawy nie został przetłumaczony na język polski zarówno prawidłowo zastosował jak i zinterpretował art. 27 Konstytucji RP i art. 4 pkt 3 oraz art. 5 ust. 1 ustawy o języku polskim. Zwrócenie się do niemieckiej administracji celnej było czynnością urzędową organu wykonującego zadania publiczne stąd czynność ta powinna być dokonana w języku urzędowym RP, a treść tego pisma przetłumaczona na język niemiecki. Z kolei stanowiący dowód w sprawie dokument sporządzony w języku obcym powinien zostać przetłumaczony na język polski, nie przez streszczenie jego wybranych fragmentów lecz poprzez przetłumaczenie całej treści dokumentu. Takie stanowisko zajął Sąd I instancji i nie sposób przyjąć, że błędnie odczytała treść normy prawnej zawartej w art. 27 Konstytucji jak i w przepisach ustawy o języku polskim.

Natomiast zupełnie inną kwestią jest to, czy tłumaczenie treści dokumentu powinno zostać dokonane przez osobę uprawnioną, czy też wystarczy tak jak w tej sprawie posłużenie się "nieprzetłumaczoną urzędowo wersją". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołując się na przepis art. 270 wówczas obowiązującego kodeksu celnego jak i inne akty prawne kasator prezentuje pogląd, że dokonanie czy też przedłożenie przekładu tekstu dokumentu w kwalifikowanej formie wymagane jest jedynie wtedy gdy przepis tak wyraźnie stanowi. W pozostałych przypadkach wystarczające jest, w ocenie strony skarżącej, oparcie się na wersjach niesformalizowanych, pozwalających jedynie ustalić polską treść pisma. Odnosząc się do tego zagadnienia, które działając w granicach skargi kasacyjnej, należy rozważać w aspekcie naruszenia art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej /błędnie zakwalifikowanego przez autora jako przepis prawa materialnego/, wskazać należy, że zgodnie z art. 262 kodeksu celnego do postępowań w sprawach celnych stosowało się przepisy działu IV Ordynacji podatkowej. W ustawie tej regulacja dotycząca czynności związanych z zastosowaniem języka obcego została zawarta w art.174 § 2, który nakazuje tłumaczenie przez tłumacza protokołu przesłuchania, gdy zeznanie zostało w języku polskim. Także przepisy normujące koszty postępowania odnoszą się do kosztów tłumaczy, przy czym, co istotne nie obciążają one strony, gdyż obowiązek prowadzenia postępowania w języku polskim obejmuje też zapewnienie tłumaczenia przez organ prowadzący postępowanie /art.267 §1 pkt 1/. Wskazane przepisy w sposób wystarczający w powiązaniu z przepisami ustawy o języku polskim pozwalają na oczywistą w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tezę, iż tłumaczenia treści dowodów na język polski może dokonać jedynie tłumacz. Nadto ponieważ dowodem w sprawie może być zarówno zeznanie jak i dokument sporządzony w języku polskim, to aby mógł mieć on wartość dowodową, zgodnie z art.180 § 1 Ordynacji podatkowej - dowód taki musi być zgodny z prawem, a zatem z art.27 Konstytucji .

Strona skarżąca powołuje się w wykazaniu swej tezy na art. 270 § 2 kodeksu celnego, przewidujący możliwość żądania od strony postępowania – urzędowego tłumaczenia dokumentów sporządzonych w języku obcym, jednakże z jego treści wysuwa błędne wnioski. Obowiązek posługiwania się w postępowaniu językiem polskim istnieje niezależnie od tego czy organ celny zażąda, czy też nie zażąda od strony urzędowego tłumaczenia, to na nim bowiem ciąży obowiązek zapewnienia , aby całość czynności sprawy dokonywana była w języku polskim. W sytuacji zatem, gdy organ nie zażąda od strony urzędowego tłumaczenia dokumentu, to zobligowany jest zlecić jego urzędowe tłumaczenie.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i oddalił ją w oparciu o art. 184 p.p.s.a.