Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 466/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 144
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1172/21 w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.

1.1. Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1172/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone postanowienie w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej: "Skarżąca", "Spółka") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 czerwca 2021 r. w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia.

1.2. Zaskarżonym postanowieniem z 16 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając m.in. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 oraz art. 221 § 1 w zw. z art. 239 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: "o.p."), po rozpatrzeniu zażalenia spółki utrzymało w mocy własne postanowienie z 15 kwietnia 2021 r. w sprawie pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania strony z 18 stycznia 2021 r. od decyzji Prezydenta Miasta R. z 14 grudnia 2020 r. określającej spółce zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2019 r. za nieruchomość położoną w R..

Postanowienia zapadły w następującym stanie faktycznym:

Postanowieniem z 6 grudnia 2019 r. Prezydent R. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia spółce zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2019, za nieruchomość położoną przy w R.. W dniu 1 kwietnia 2020 r. zgłosiła się do sprawy pełnomocnik spółki. Decyzją z dnia 14 grudnia 2020 r. Prezydent Miasta określił spółce zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2019 r. za nieruchomość położoną w R.. Decyzję tę przesłano do pełnomocnika za pośrednictwem operatora pocztowego. Pełnomocnik nie podjął awizowanej przesyłki i została ona doręczona w trybie art. 150 § 4 o.p. Pismem z dnia 19 stycznia 2021 r. pełnomocnik spółki wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

Pismem z dnia 25 lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wezwało pełnomocnika, na podstawie art. 169 § 1 o.p., pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia, do uzupełnienia w zakreślonym terminie braku podania (odwołania) poprzez złożenie pełnomocnictwa szczególnego na druku PPS-1 uprawniającego do reprezentowania spółki, w tym o podanie adresu elektronicznego pełnomocnika, zaznaczając, że chodzi o adres konta użytkownika na platformie e-PUAP.

W dniu 18 marca 2021 r. pełnomocnik złożyła dokument pełnomocnictwa szczególnego na formularzu PPS-1. W części D1 tego formularza, w rubrykach 47 i 48 (przewidziane do wskazania adresu elektronicznego) wpisała "nie posiadam" (podobnie w części B3, rubryki 26, 27). Natomiast w części D3 (dane kontaktowe) podała adres poczty elektronicznej e-mail. Po analizie powyższego dokumentu Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 169 § 1 i § 4 o.p. pozostawiło bez rozpatrzenia odwołanie spółki z dnia 18 stycznia 2021 r. od decyzji Prezydenta R. z dnia 14 grudnia 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd pierwszej instancji uznał, że obowiązek posiadania adresu elektronicznego przez pełnomocnika dotyczy adresu elektronicznego w systemie teleinformatycznym, jednakże dla potrzeb doręczenia, adres ten może być w jakimkolwiek systemie umożliwiającym porozumiewanie się za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. W druku pełnomocnictwa PPS-1 adwokat reprezentująca skarżącą wskazała adres elektroniczny e-mail umożliwiający doręczenie zawiadomienia, o którym mowa w art. 152a § 1 o.p. Tym samym pełnomocnictwo spełniało wymogi formalne i brak było podstaw do pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia, skoro odwołanie i pełnomocnictwo spełniały wszelkie wymogi formalne i było możliwe rozpoznanie odwołania, a także dokonywanie doręczeń w sposób wskazany w art. 144 § 5 o.p. Stanowisko organu w tym zakresie było zatem nieprawidłowe. To zaś w konsekwencji oznacza, że zastosowanie art. 169 § 1 i 4 o.p. i pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia było niezasadne.

1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. Skarga kasacyjna.

2.1. Na powyższy wyrok organ wniósł skargę kasacyjną. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 169 § 1 i 4 o.p. poprzez bezpodstawne uchylenie zaskarżonego postanowienia wynikające z błędnego ustalenia, że pełnomocnik skarżącej podał adres elektroniczny.

2.2. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3.1. Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.

3.2. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 dalej: "ustawa COVID") oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 lipca 2022 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym, z zachowaniem trybu określonego w art. 66 p.p.s.a. Zarządzenie zostało odebrane przez pełnomocnika skarżącego kasacyjnie w dniu 17 sierpnia 2022 r., natomiast przez organ w dniu 5 sierpnia 2022 r. Żadna ze stron nie uzupełniła stanowiska oraz nie wyraziła sprzeciwu co do zastosowanego trybu rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy COVID w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy.

3.3. Zgodnie z art. 144 o.p. organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem, za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe, pracowników urzędu obsługującego ten organ, funkcjonariuszy lub upoważnionych pracowników innego organu podatkowego, lub przez organy lub osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów, lub za urzędowym poświadczeniem odbioru, za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Stosownie natomiast do art. 152a § 1 o.p. w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ podatkowy przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające określone w tym przepisie informacje o możliwości i warunkach odbioru pisma w formie dokumentu elektronicznego w systemie teleinformatycznym organu podatkowego. Z uregulowaniami tymi koreluje art. 138c § 1 o.p., który obliguje m.in. do tego, by pełnomocnictwo udzielone adwokatowi, radcy prawnemu lub doradcy podatkowemu zawierało jego adres elektroniczny.

3.4. W judykaturze i w doktrynie zarysowało się kilka poglądów na temat interpretacji pojęcia "adresu elektronicznego" użytego na gruncie omawianej regulacji. Jeden z nich polega na twierdzeniu, że pojęcie to oznacza adres w systemie elektronicznym wykorzystywanym przez organ podatkowy tj. adres skrzynki elektronicznej udostępnionej w ramach systemu teleinformatycznego organu podatkowego lub na platformie ePUAP. Taka interpretacja znajduje odzwierciedlenie w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów pełnomocnictwa szczególnego i pełnomocnictwa do doręczeń oraz wzorów zawiadomienia o zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu tych pełnomocnictw (Dz. U. z 2015 r., poz. 2330) w pkt 6 pouczenia wprowadzonego wzoru pełnomocnictwa szczególnego. Zdaniem jej zwolenników, wprowadzone zmiany Ordynacji podatkowej obligują profesjonalnych pełnomocników do posiadania adresu elektronicznego właściwego do wymiany informacji z wykorzystaniem portalu podatkowego lub adresu elektronicznego właściwego do wymiany informacji w ramach ePUAP, co jest niezbędne z punktu widzenia wymagań prawidłowej identyfikacji podmiotów uczestniczących w postępowaniu administracyjnym podatkowym i prawidłowego przebiegu tego postępowania z poszanowaniem gwarancji ochrony praw strony. Brak tego adresu uniemożliwia prawidłowe doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

W orzecznictwie występuje pogląd, że w przypadku braku wskazania wymaganego adresu elektronicznego w pełnomocnictwie zastosowanie może znaleźć art. 155 § 1 o.p. Według innej koncepcji, brak adresu elektronicznego pełnomocnika należy uznać za brak formalny pełnomocnictwa, podlegający usunięciu na wezwanie organu, z konsekwencjami procesowymi na wypadek jego nieusunięcia (art. 169 §1 o.p.) (zob.: B. Dauter [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, 10. Wydanie, S. Babiarz, B. Dauter, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, J. Rudowski, Wolters Kluwer Warszawa 2017, s. 956 i nast. oraz powołane tam orzecznictwo).

3.5. W orzecznictwie prezentowany jest również pogląd skonstruowany na założeniu, że przepisy o doręczeniu pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej nie wymagają, aby w treści pełnomocnictwa wskazywane było konto na ePUAP. Pod pojęciem adresu elektronicznego profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego), o którym mowa w art. 138c § 1 w związku z art. 144 § 5 o.p. należy rozumieć jakikolwiek wskazany przez niego adres elektroniczny, w tym także adres e-mail. Ten ostatni pogląd uznawany jest obecnie za dominujący (zob.: wyrok z 18 maja 2017 r. sygn. II FSK 454/17, postanowienie z 23 maja 2018 r. sygn. I FSK 852/18, wyrok z 16 października 2020 r. sygn. II GSK 3601/17). Taki pogląd przyjmuje również Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie.

3.6. Należy również zauważyć, że wyrokiem z dnia 29 maja 2018 r. sygn. II GSK 3336/17 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że konsekwentne przyjęcie jednej ze wspomnianych koncepcji doktrynalnych i orzeczniczych jako wzorca uniwersalnego, pozwalającego na ocenę skuteczności doręczeń pełnomocnikowi za pomocą środków komunikacji elektronicznej w każdej sprawie, w której występuje zbliżony problem prawny, mogłoby - w określonych okolicznościach faktycznych - doprowadzić do naruszenia prawa strony do rozpatrzenia sprawy przez organy podatkowe w dwuinstancyjnym postępowaniu, a w konsekwencji także prawa do sądowej kontroli ostatecznej decyzji. Kwestie z tym związane wymagają zatem rozstrzygnięć o charakterze kazuistycznym, uwzględniających ocenę całokształtu okoliczności konkretnej sprawy.

3.7. W przedmiotowej sprawie oczywiste jest, że w druku pełnomocnictwa PPS-1 adwokat reprezentująca skarżącą wskazała adres elektroniczny, umożliwiający doręczenie mu zawiadomienia, o którym mowa w art. 152a § 1 o.p. Tym samym pełnomocnictwo spełniało wymogi formalne i nie było podstaw do pozostawienia odwołania bez rozpoznania, skoro odwołanie i pełnomocnictwo spełniały wszelkie wymogi formalne i było możliwe rozpoznanie odwołania i dokonywanie doręczeń w sposób wskazany w art. 144 § 5 o.p. Stanowisko organu w tym zakresie było zatem nieprawidłowe i słusznie Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżone postanowienie. Natomiast zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 169 § 1 i 4 o.p. należy uznać za bezpodstawne.

3.8. Z powyższych powodów na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

Paweł Dąbek Sławomir Presnarowicz Anna Dalkowska