Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 930/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1, art. 34
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2021 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M.B. (następnie: "zobowiązana", "skarżąca") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS") wydane w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

1. W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. (dalej: "NUS") wystawił zawiadomienie o zajęciu udziałów skarżącej w A Sp. z o.o. w U. Zastosowanie tego środka egzekucyjnego nastąpiło w związku z otrzymaniem przez NUS dwóch tytułów wykonawczych Burmistrza Miasta U. (dalej: "Burmistrz") z dnia [...], nr [...] i [...], z których pierwszy obejmował zaległości skarżącej w podatku od nieruchomości za 2011 r., a drugi – zaległości skarżącej w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2012 r.

Powyższe zawiadomienie wraz z odpisami wskazanych tytułów wykonawczych doręczono skarżącej w dniu [...].

2. W piśmie z dnia 3 lipca 2020 r. skarżąca, zastępowana przez pełnomocnika, sformułowała zarzut przedawnienia egzekwowanych należności stosownie do art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. - Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.; dalej: "o.p.").

3. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Burmistrz, działając (jako wierzyciel) na podstawie art. 18 i art. 34 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. - Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; następnie: "u.p.e.a.") oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. - Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a."), uznał, że powyższy zarzut jest nieuzasadniony, ponieważ wskazane zaległości skarżącej stanowiły już przedmiot wcześniej prowadzonych postępowań egzekucyjnych, w których toku skutecznie stosowano środki egzekucyjne, przerywając tym samym bieg terminu przedawnienia należności stosownie do art. 70 § 4 o.p.

4. W zażaleniu z dnia 27 sierpnia 2020 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że wyżej opisane postanowienie Burmistrza jest wadliwe. Zaakcentował przy tym, że zasadność zarzutu należy oceniać przez pryzmat treści tytułów wykonawczych, a z nich nie wynikają okoliczności przez tego Burmistrza wskazane. Stwierdzić zatem trzeba, że w tytułach wykonawczych brak danych pozwalających na uznanie dopuszczalności ich wystawienia w 2020 r. w sytuacji, gdy dotyczą należności za lata 2011-2012.

5. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej: "Kolegium"), działając na podstawie m. in. art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy powyższe postanowienie Burmistrza. Kolegium wskazało, że w okolicznościach niniejszej sprawy istotnie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania z uwagi na zastosowanie środka egzekucyjnego w dniu [...], o czym wspomniano już w poprzednim (wydanym wobec zarzutu wcześniej wniesionego) postanowieniu NUS z dnia [...], nr [...]. Podkreśliło zarazem, że art. 27 § 1 u.p.e.a. nie przewiduje konieczności opisu przebiegu sprawy w treści tytułu wykonawczego, a przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały sporządzone w sposób prawidłowy także w części E zawierającej dane dotyczące wymagalności egzekwowanej należności. Stanowisko to poparło odwołaniem się do treści art. 27 § 1 i art. 33 § 1 u.p.e.a. oraz art. 70 o.p., a także do orzecznictwa sądowoadministracyjnego.

6. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] NUS, działając (jako organ egzekucyjny) na podstawie art. 17 § 1 i § 2 oraz art. 34 § 1, § 4 i § 5 u.p.e.a., ocenił, że omawiany zarzut skarżącej jest niezasadny, a w motywach tej kwalifikacji powołał się na fakt związania go stanowiskiem wierzyciela. W wyniku zażalenia pełnomocnika skarżącej z dnia 22 stycznia 2021 r. (data wpływu) to postanowienie NUS zostało jednak uchylone przez DIAS postanowieniem z dnia [...], nr [...]. W rozstrzygnięciu tym DIAS wskazał, że choć organ egzekucyjny istotnie jest związany stanowiskiem wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu przedawnienia obowiązku, to jednak zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powinien pozwalać na weryfikację słuszności twierdzenia o tym, że przedawnienie to nie nastąpiło. Tymczasem w rozpatrywanym przypadku wymóg ten nie został spełniony, co wymaga uzupełnienia. Ponadto DIAS wskazał, że granice rozpoznania sprawy są wyznaczane treścią wniesionych zarzutów. Te z kolei (w niniejszej sprawie) odnoszą się wyłącznie do przedawnienia należności i nie obejmują prawidłowego sporządzenia tytułu wykonawczego, o którym pełnomocnik skarżącej wspomniał dopiero w zażaleniu na postanowienie wierzyciela.

7. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy NUS wydał postanowienie z dnia [...], nr [...], w którym podtrzymał swe zapatrywanie o niezasadności zgłoszonego zarzutu i związaniu stanowiskiem wierzyciela w zakresie obejmującym zarzut przedawnienia obowiązku. W uzasadnieniu NUS zwrócił uwagę, że brakujący materiał źródłowy został uzupełniony przez Burmistrza przy piśmie z dnia 31 marca 2021 r., przy którym przekazano:

1) tytuł wykonawczy z dnia [...], nr [...], w którego części A wskazano (jako zobowiązanego) L.B. (małżonka skarżącej), a w części N – samą skarżącą, natomiast egzekwowaną należność opisano jako łączne zobowiązanie pieniężne za okres 2012/1 mający wynikać z decyzji z dnia [...], nr [...], to jest tej samej decyzji, która (jako podstawa egzekwowanego obowiązku) została wyszczególniona w tytule wykonawczym wystawionym w niniejszej sprawie w dniu [...], nr [...];

2) zawiadomienie z dnia [...], nr [...] o zajęciu przez NUS (na podstawie tytułu wykonawczego opisanego w punkcie 1) rachunku bankowego małżonka skarżącej;

3) zawiadomienie z dnia [...], nr [...] o zajęciu przez NUS (na podstawie tytułu wykonawczego opisanego w punkcie 1) rachunku bankowego małżonka skarżącej;

4) tytuł wykonawczy z dnia [...], nr [...], w którego części A wskazano (jako zobowiązaną) skarżącą, a w części N – małżonka skarżącej, natomiast egzekwowaną należność oznaczono jako łączne zobowiązanie pieniężne za okres 2011/3 i 2011/4 mający wynikać z decyzji z dnia [...], nr [...], to jest tej samej decyzji, którą (jako podstawę egzekwowanego obowiązku) wyszczególniono w tytule wykonawczym wystawionym w niniejszej sprawie w dniu [...], nr [...];

5) tytuł wykonawczy z dnia [...], nr [...], w którego części A wskazano (jako zobowiązaną) skarżącą, a w części N – małżonka skarżącej, natomiast egzekwowaną należność oznaczono jako łączne zobowiązanie pieniężne za okres 2012/1 mający wynikać z decyzji z dnia [...], nr [...], to jest tej samej decyzji, która (jako podstawa egzekwowanego obowiązku) została wyszczególniona w tytule wykonawczym wystawionym w niniejszej sprawie w dniu [...], nr [...];

6) zawiadomienie z dnia [...] nr [...] o zajęciu przez NUS (na podstawie tytułów wykonawczych wskazanych w punktach 4-5) wynagrodzenia małżonka skarżącej za pracę.

8. W zażaleniu z dnia 27 kwietnia 2021 r. (data wpływu) pełnomocnik skarżącej wystąpił o zmianę powyższego (ostatniego) postanowienia NUS z dnia [...]. Podtrzymał przy tym argumentację przedstawioną uprzednio, akcentując brak możliwości wystawienia nowych tytułów wykonawczych. Dodatkowo wskazał, że swe stanowisko zaprezentował też w skargach, które – jak wynika z urządzeń ewidencyjnych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach – wniósł na postanowienie DIAS z dnia [...], nr [...] (sygn. akt I SA/Gl 728/21) oraz na postanowienie Kolegium z dnia [...], nr [...] (sygn. akt I SA/Gl 189/21).

9. Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy powyższe postanowienie NUS z dnia [...], stwierdziwszy, że w świetle skompletowanego materiału dowodowego egzekwowane obowiązki pieniężne istotnie nie uległy przedawnieniu, a decydujące w tym względzie znaczenie miało zaistnienie okoliczności skutkujących przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Rozwijając ten wątek wskazał na zastosowanie przez NUS środków egzekucyjnych wspomnianych w (wyżej wskazanym) piśmie Burmistrza z dnia 31 marca 2021 r., a także na zastosowanie przez NUS środka egzekucyjnego (zajęcia rachunku bankowego), o którym mowa w zawiadomieniu z dnia [...], nr [...], doręczonym skarżącej w dniu [...]. Z tych względów jako niezasadne uznał zarzuty zażalenia.

10. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca, zastępowana przez adwokata, zażądała uchylenia postanowienia DIAS z dnia [...] i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia art. 7 § 3, art. 7a § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18, art. 33 § 1 pkt 1, art. 34, art. 59, art. 60 i art. 61 u.p.e.a. W uzasadnieniu raz jeszcze zaakcentowała, że zarzut przedawnienia zobowiązania należało uwzględnić, ponieważ weryfikacja jego zasadności powinna sprowadzać się do analizy treści konkretnego tytułu wykonawczego. Zarazem jako niedopuszczalne w świetle zasady demokratycznego państwa prawa uznała wiązanie skutku w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia z kolejnym bezzasadnie wystawionym tytułem wykonawczym. Na koniec zwróciła uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 189/21 uchylił postanowienie Kolegium z dnia [...], nr [...] i postanowienie Burmistrza z dnia [...], nr [...].

11. W odpowiedzi DIAS stwierdził brak podstaw do zmiany swego stanowiska i wniósł o oddalenie skargi, akcentując, że na dzień wydania zaskarżonego postanowienia było ono zgodne z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu.

Spór w rozpatrywanym przypadku sprowadza się do oceny zgodności z prawem postanowienia DIAS (organu nadzoru) z dnia [...], nr [...] utrzymującego w mocy postanowienie NUS (organu egzekucyjnego) z dnia [...], nr [...] o uznaniu za niezasadny zarzutu, jaki w przedmiocie przedawnienia obowiązku został zgłoszony przez pełnomocnika skarżącej w piśmie z dnia 3 lipca 2020 r. w sprawie egzekucji prowadzonej na podstawie dwóch tytułów wykonawczych Burmistrza (wierzyciela) z dnia [...] o numerach [...] i [...].

Analiza przedstawionego stanu faktycznego prowadzi do wniosku, że w kwestii zasadności tego zarzutu NUS (organ egzekucyjny) wypowiadał się już raz uprzednio, niemniej jednak jego wcześniejsze postanowienie z dnia [...], nr [...] zostało uchylone przez DIAS (organ nadzoru) postanowieniem z dnia [...], nr [...]. Ponadto zagadnienie zasadności wskazanego zarzutu stanowiło przedmiot oceny wyrażonej przez Burmistrza (wierzyciela) w postanowieniu z dnia [...], nr [...] utrzymanym w mocy przez Kolegium postanowieniem z dnia [...], nr [...]. Przy tym skarga skarżącej na to poprzednie postanowienie DIAS z dnia [...] została odrzucona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nieprawomocnym (jak dotąd) postanowieniem z dnia 4 października 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 728/21. Natomiast w wyniku skargi wywiedzionej od wspomnianego postanowienia Kolegium, zarówno to postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie Burmistrza, zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 189/21, który nie został zaskarżony i jest prawomocny.

Z uzasadnienia tamtego wyroku wynika, że uchylenie wskazanych rozstrzygnięć Burmistrza i Kolegium było następstwem stwierdzenia naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stało się tak przede wszystkim wobec braku wypowiedzenia się przez te organy w kwestii dopuszczalności wystawienia kolejnych tytułów wykonawczych, z których treści wynikało, że ich podstawą nie był ani art. 26c u.p.e.a. odnoszący się do wystawienia dalszego tytułu wykonawczego, ani art. 26d u.p.e.a. dotyczący wystawienia tytułu wykonawczego ponownego w miejsce utraconego. W sprawie nie udzielono więc odpowiedzi na pytanie, czy przepisy u.p.e.a. dają podstawę do ponownego (kilkukrotnego) wydawania tytułów wykonawczych w stosunku do należności wobec których uprzednio wydano już tytuły wykonawcze (jak to miało miejsce w tym przypadku), czy też ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego (po jego umorzeniu) może nastąpić na podstawie tylko jednego, pierwotnie wystawionego tytułu wykonawczego (jak sugeruje skarżąca). Tymczasem zagadnienie to, będące w istocie przedmiotem zgłoszonego zarzutu, miało kluczowe znaczenie dla oceny przedawnienia egzekwowanego obowiązku.

Wyrok ten, jak już wspomniano, jest prawomocny. W myśl art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; następnie: "p.p.s.a.") wiąże on zatem nie tylko strony i sąd, który go wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie – także inne osoby.

W ślad za tym orzeczeniem zaakcentowania więc wymaga, że na mocy art. 1 i art. 7 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Poz. 2070 ze zm.) z dniem 30 lipca 2020 r. znowelizowano m. in. art. 27, art. 33 i art. 34 u.p.e.a., jak również art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. Analiza przepisów intertemporalnych prowadzi jednak do wniosku, że w rozpatrywanym przypadku znajdują zastosowanie przepisy u.p.e.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, gdyż art. 13 ust. 1 wspomnianej ustawy zmieniającej stanowi, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Mając to na uwadze, powtórzyć także trzeba, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te – zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. – zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Podstawą zarzutów mogą być jednak wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w art. 33 § 1 u.p.e.a., a nie jakiekolwiek niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej. Ma to istotne znaczenie, ponieważ tylko zarzuty zgłoszone w terminie określonym w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. i znajdujące oparcie w jednej z przyczyn wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a. podlegają rozpatrzeniu w trybie określonym w art. 34 u.p.e.a., którego § 1 zd. 1 stanowi, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 (a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym – także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8) organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

Poprawne sklasyfikowanie zgłoszonych zarzutów ma więc znaczenie przesądzające dla prawidłowości przeprowadzonego w tym przedmiocie postępowania, albowiem to one wyznaczają jego granice. Wymaga to poprawnego odkodowania rzeczywistych intencji strony wnoszącej ten środek zaskarżenia. Z kolei w uzasadnieniu stanowiska zajętego w tej materii (zarówno przez wierzyciela, jak i organ egzekucyjny) nie może zabraknąć ustosunkowania się do argumentów powołanych przez zobowiązanego na poparcie swego żądania, ponieważ brak takiego odniesienia narusza art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Dostrzec przy tym trzeba, że powinności respektowania tych przepisów w żaden sposób nie niweczy związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w przypadkach wskazanych w art. 34 § 1 zd. 1 u.p.e.a., ponieważ związanie to nie pozbawia organu egzekucyjnego możliwości podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), prowadzenia tym samym postępowania w sposób budzący zaufanie (art. 8 k.p.a.) czy umotywowania swego rozstrzygnięcia w sposób pozwalający zobowiązanemu na jednoznaczne ustalenie, jakie jego argumenty są prawidłowe, a jakie nie i dlaczego (art. 107 § 3 k.p.a.).

Odniesienie powyższego do rozpatrywanego przypadku wymaga stwierdzenia, że w zaskarżonym postanowieniu DIAS i utrzymanym przez nie w mocy postanowieniu NUS – odmiennie aniżeli w postanowieniu Burmistrza i Kolegium – trafnie spostrzeżono, że przedmiotowe zarzuty skarżącej dotyczyły jedynie przedawnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) i nie odnosiły się dodatkowo do prawidłowości sporządzenia tytułów wykonawczych (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.), ponieważ ten wytyk został przez skarżącą poczyniony na późniejszym etapie postępowania (nie w zarzutach, lecz w zażaleniu wniesionym na postanowienie Burmistrza). Także jednak NUS i DIAS nie ustrzegły się uchybienia w postaci braku przeanalizowania zasadności zgłoszonych zarzutów w kontekście podnoszonego przez skarżącą braku dopuszczalności prowadzenia egzekucji na podstawie nowych tytułów wykonawczych, albowiem swą analizę sprowadziły do weryfikacji, czy w toku postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wcześniejszych doszło do zastosowania środków egzekucyjnych skutkujących przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Stwierdzić zatem należało, że także w ich przypadku nie doszło w istocie do ustosunkowania się do podniesionych zarzutów, co skutkować musiało stwierdzeniem naruszenia przez nie art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., które niewątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie od powyższego dostrzec trzeba, że także w niniejszej sprawie DIAS wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę przedstawił akta administracyjne, którym nie sposób przypisać waloru zupełności, albowiem nie zawierają one wszystkich dokumentów, na które organy orzekające powoływały się w uzasadnieniach podejmowanych przez siebie rozstrzygnięć. Materiał ten nie zawiera bowiem w szczególności decyzji, na których podstawie wystawiono tytuły wykonawcze, czy niektórych zawiadomień o zastosowaniu środków egzekucyjnych, w tym m. in. (wspomnianego w zaskarżonym postanowieniu) zawiadomienia z dnia [...], nr [...]. Brakuje w nim również jakiegokolwiek postanowienia o umorzeniu któregokolwiek z postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie wcześniejszych tytułów wykonawczych. Uchybienia te są istotne, gdyż dowody powoływane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia powinny znajdować się w aktach sprawy. W przeciwnym razie zweryfikowanie ich wiarygodności nie jest wszak możliwe.

Z powyższych względów zaskarżone postanowienie DIAS i utrzymane przez nie w mocy postanowienie NUS należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O zasądzeniu od DIAS na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w wysokości 580 zł orzeczono z kolei na mocy art. 200 i art. 205 p.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie działającego w imieniu skarżącej adwokata (480 zł) i wysokość wpisu od skargi (100 zł).