Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 347/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2, 3, 4 i 5
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, Protokolant sekr. sąd. Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2019 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego S. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej również: "Szef Urzędu") z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] (dalej również: "zaskarżona decyzja"). Decyzją tą Szef Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2018 r. (nr [...]) o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wobec S. Z. (dalej: "skarżący" lub "wnioskodawca") na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690, dalej również: "ustawa o działaczach opozycji").

II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.

II.1. S. Z. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy o działaczach opozycji. Wnioskodawca przedstawił decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] lipca 2017 r., w której Prezes IPN stwierdził, że S. Z. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a ponadto w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

II.2. Wskazaną na wstępie decyzją z [...] czerwca 2018 r. (nr [...]) Szef Urzędu odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wobec S. Z. W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy nie dał podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną lub podlegał represjom w rozumieniu przepisów ustawy o działaczach opozycji.

II.3. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Szefa Urzędu z [...] czerwca 2018 r.

II.4. Uzasadniając zaskarżoną decyzję Szef Urzędu wskazał w szczególności, że decyzja Prezesa IPN z [...] lipca 2017 r., potwierdza, iż w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne co do przyznania przedmiotowego statusu jednakże nie potwierdza, iż strona spełnia przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji. Szef Urzędu zauważył równocześnie, że z treści uzasadnienia decyzji Prezesa IPN wynika, że S. Z. został zarejestrowany w dniu [...] czerwca 1982r. Przez Wydział [...] jako tajny współpracownik o ps. "[...]", z ewidencji został zdjęty w dniu [...] grudnia 1989 r. Dalej Szef Urzędu przypomniał, że działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Z kolei osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29,poz. 154, z późn. zm.2) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo (Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok.

Zdaniem Szefa Urzędu, materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej przepisami ustawy o działaczach opozycji. Podczas prowadzenia czynności wyjaśniających organ orzekający wystąpił o zaopiniowanie wniosku strony przez Świętokrzyską Wojewódzką Radę Konsultacyjną oraz Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych przy Wojewodzie Podkarpackim jak również przesłuchał powołanych przez stronę świadków oraz samego wnioskodawcę. Podczas przeprowadzonych czynności nie udało się pozyskać dowodów potwierdzających, że wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce bądź podlegał represjom wskazanym w ustawie. Wnioskodawca w swym wniosku wskazał, iż od września 1980 r. rozpoczął tworzenie kół [...] na terenie wsi wokół [...], organizował kolportaż prasy związkowej i rolniczej, współorganizował uroczystości kościelne i patriotyczne. Po [...] grudnia 1981 r., wnioskodawca miał kontynuować działalność związkową prowadząc kolportaż prasy i wydawnictw podziemnych. Skarżący miał być szykanowany, inwigilowany i wielokrotnie przesłuchiwany na komendzie MO w [...], gdzie próbowano na nim wymusić zeznania obciążające współpracowników [...] lub sąsiadów. Do wniosku załączono ksero noty biograficznej z publikacji "[...]" potwierdzające fakty przytoczone przez stronę we wniosku oraz ksero fragmentów wspomnień Pana J. M., gdzie S. Z. wymieniony jest jako osoba, która brała udział w tworzeniu [...] na terenie ziemi [...]. W dniu [...] października 2017 r. wnioskodawca przesłał do organu oświadczenie świadka J. M. oraz S. S. W oświadczeniu pisemnym p. M. poświadczył, że strona była czynnie zaangażowana w tworzenie kół [...] w rejonie [...] w okresie 1980-1981 r. Z kolei S. S. wskazał, że po [...] grudnia 1981 r. S. Z. nie zaprzestał działalności związkowej wskazując, że raz w miesiącu do 1985 r. był wzywany na posterunek Milicji Obywatelskiej w [...] i poddawany wielogodzinnym przesłuchaniom, był zastraszany. Wnioskodawca udostępniał również pomieszczenie w swoim domu na prowadzenie lekcji religii i w okresie poprzedzającym wybory czerwcowe w 1989 r. działał w Komitecie Obywatelskim [...] na rzecz J. K. W okresie późniejszym strona przesłała do Urzędu uzupełniającą relację własną oraz oświadczenie A. P., który to wskazał, że S. Z. był jedną z osób blisko z nim współpracujących po zwolnieniu z internowania świadka w lutym 1983 r. Razem mieli przywozić prasę podziemną, książki, ulotki, które następnie kolportowani na terenie [...] i okolic. W latach 1983-1989 spotykali się często na plebanii ks. E. F. W tym stanie rzeczy organ orzekający wystąpił z prośbą o zaopiniowanie wniosku strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych do [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Wojewódzka Rada Konsultacyjna zaopiniowała negatywnie przedstawiony wniosek Pana S. Z. W uzasadnieniu min. podano, iż brak jest udokumentowania działalności wnioskującego po [...] grudnia 1981 r., większość oświadczeń opiera się głównie na wspomnieniach wnioskującego (dotyczące przesłuchań i represji) powtarzanych przez piszących te oświadczenia, a nie osób współpracujących. Wątpliwości wzbudził również fakt zarejestrowania wnioskującego jako tajnego współpracownika. Rada wskazała, również, że ze względu na podległość terytorialną w latach 80-tych, celowym byłoby zwrócić się o opinię w niniejszej sprawie do [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych, gdzie funkcjonował region sandomierski jak również zwrócić się do strony o wskazanie i przesłanie oświadczeń żyjących osób z którymi miał współpracować w okresie po wprowadzeniu stanu wojennego. Strona w dniu 28 lutego 2018 r. przesłała do Urzędu dodatkowe oświadczenia świadków: A. W., J. M., E. K., W. M., S. N., C. L., J. K., J. G., M. Z. i J. B. Mając powyższe na uwadze Szef Urzędu zwrócił się do Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych przy Wojewodzie [...] o zaopiniowanie wniosku strony. Wojewódzka Rada Konsultacyjna zaopiniowała negatywnie przedstawiony wniosek Pana S. Z. W uzasadnieniu podano, iż w oświadczeniach świadków fakty działalności podziemnej S. Z. zostały przedstawione w sposób ogólny. Podawane fakty przez niektórych świadków dotyczące działalności w "[...]" w okresie stanu wojennego nie zawierają konkretnych działań jakie miał wykonywać zainteresowany. Na podstawie przedłożonych dokumentów, oświadczeń świadków oraz rozmów z niektórymi świadkami Rada nie znalazła przesłanek do pozytywnego zaopiniowania wniosku. Prowadząc postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie organ orzekający zwrócił się również, na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji, do Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie informacji odnośnie działalności S. Z.

W odpowiedzi Instytut Pamięci Narodowej poinformował Urząd, że w wyniku szczegółowej kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji. Organ odwoławczy prowadząc postępowanie dowodowe w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy postanowił przeprowadzić dowód z przesłuchania wskazanych przez stronę świadków jak i wnioskodawcy w charakterze strony. W dniu 21 sierpnia 2018 r. podczas rozmowy telefonicznej świadkowie S. S. i J. M. poinformowali, że nie będą mogli uczestniczyć w przesłuchaniu w wyznaczonym przez Urząd terminie. Świadek S. P. zeznał, że poznał stronę w latach 80-tych i wspólnie prowadzili działalność w ramach [...]. Świadek zeznał, że był internowany. Skarżącego spotkał ponownie w 1983 r. lub 1984 r. Spotkał go jak wychodził z komendy milicji, to było spotkanie na "cześć" "cześć". Od wspólnych znajomych wiedział, że prowadził działalność konspiracyjną. (..) Nie wiedział na czym polegała ta działalność. Spotkał się ze S. Z. po wyjściu z obozu około dwa razy. W dalszej części przesłuchania świadek potwierdził, że strona brała udział w pracach Komitetu Obywatelskiego w 1989 r., prowadziła czynną agitację na rzecz kandydatów KO [...] w wyborach do Sejmu i Senatu. Informacje uzyskanie w trakcie przesłuchania świadka stoją w dużej sprzeczności z informacjami złożonymi przez świadka w oświadczeniu pisemnym. A. W. zeznał, że S. Z. zna od dzieciństwa, ponownie nawiązał z nim kontakt w 1987 r., wiedział że ma strona ma poglądy antykomunistyczne i niepodległościowe. Świadek nie zna szczegółów działalności strony przed 1987 r. W 1987 r. rozpoczęły się działania w celu ponownej legalizacji [...], p. Z. był przewodniczącym w komisji zakładowej, rozwieszał plakaty i ulotki o tematyce antyrządowej, kolportował ulotki i biuletyny wśród pracowników, dotyczyły one m.in. agitacji za wstąpieniem do Związku [...]. J. M. zeznał, że był sąsiadem p. Z. Świadek zeznał, że strona wraz z J. M. zakładała koła wiejskiej rolniczej [...]. Świadek podczas trwania stanu wojennego miał brać udział w jednym spotkaniu związkowym, w którym brał udział również p. Z. Świadek obecnie nie pamięta jaka była tematyka spotkania, nie zna szczegółów dotyczących działalności strony w zakresie prowadzenia kolportażu po już po wprowadzeniu stanu wojennego. M. Z. zeznała, że poznała p. Z., kiedy był przewodniczącym [...] w zakładzie, nie słyszała o działalności strony w zakresie rozprowadzenia gazetek, czy materiałów związkowych. Działalność p. Z. miała polegać na organizowaniu spotkań. Stroną miała brać udział w strajku w [...], uczestniczyć w spotkaniach komisji wyborczej w ramach Komitetu Obywatelskiego przed wyborami. W. M. zeznał, że p. Z. został przewodniczącym [...] w 1987 r., organizował spotkania związkowe, przywoził i roznosił ulotki wśród pracowników - miały ono logo [...]. W późniejszym czasie działał w Komitecie Obywatelskim, miał dobrą opinię wśród ludzi. E. K. podczas przesłuchania zeznał, że p. Z. poznał na spotkaniu [...] we wrześniu 1980 r. Po wprowadzeniu stanu wojennego jego kontakty ze stroną urwały się. Świadek słyszał od ludzi o działalności strony, ale nie zna szczegółów. Strona miała prowadzić aktywną działalność agitacyjną w ramach Komitetu Obywatelskiego. Przywoził materiały ze [...], roznosił lokalną gazetkę [...], gdzie były informacje o działalności Komitetu Obywatelskiego. S. N. zeznał, że w latach 1980-1981 p. Z. działał w wiejskiej [...], chodziły słuchy, że S. Z. prowadził działalność po [...] grudnia 1981 r., kiedy jeszcze nie był pracownikiem spółdzielni [...], ale nie znam szczegółów. Świadek zeznał, że prowadził ze stroną wspólną działalność od momentu rozpoczęcia jego pracy w Spółdzielni [...]. Skarżący roznosił ulotki. Wiele osób prowadziło kolportaż; nie pamiętam jakie ilością i jak często roznosił ulotki. Pan Z. miał dobrą opinię wśród ludzi, interweniował u dyrekcji w sprawach pracowniczych. C. L. podczas przesłuchania zeznał, że jak pracował w spółdzielni inwalidów to organizował tam spotkania [...], ale nie zna szczegółów bowiem tam nie pracował. Wiedzę o działalności strony posiada od niej samej, świadek wie że był wzywany na komisariat i że bał się represji ze strony milicji. Nie pamięta czy działał w Komitecie Obywatelskim. Ja. K. zeznał, że zna wnioskodawcę od dziecka, wie, że w latach 80-tych był przewodniczącym [...] w spółdzielni [...], pomagał ludziom, roznosił po wsiach broszurki i ulotki, ale nie pamięta jakiej były treści. "Raz przekazał mi ulotkę, ale nie pamiętam jej treści. Wiedziałem od ludzi, że często roznosił te ulotki, rozdawał wszystkim". Świadek zeznał, że na pewno współpracował z panem N. , interweniował w sprawach pracowniczych, prowadził działalność w ramach Komitetu Obywatelskiego. J. G., zeznał, że strona od 1986 r. pracowała w spółdzielni [...], była zaangażowana w działalność [...], interweniował w sprawach pracowniczych, organizował spotkania, rozdawała na zakładzie ulotki, broszurki, wierszyki opatrzone logiem [...]. Były to ulotki podnoszące na duchu społeczeństwo, był szanowany wśród pracowników. J. B. podczas przesłuchania zeznał, że zna p. S., gdyż blisko mieszkali, wie, że był przewodniczącym [...] w spółdzielni inwalidów. W latach 80-tych odbywały się spotkania [...] w których brał udział Pan S. Strona miała roznosić ulotki. Wnioskodawca miał agitować podczas wyborów w 1989 r. jako członek Komitetu Obywatelskiego. W celu zweryfikowania dotychczas zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ przeprowadził dowód z przesłuchania strony. Podczas przesłuchania strona zeznała, że w 1980 r. pracowała w kopalni [...] i na prośbę p. P., wspólnie zaczęli organizować struktury [...] w zakładzie, a następnie za zgodą p. P., M. i p. K. zaczęła organizować koła [...]. Wnioskodawca współtworzył koła [...] w 12 miejscowościach, w tym czasie miał prowadzić też kolportaż ulotek, biuletynów informacyjnych. Materiały te były pozyskiwane ze [...]. Wnioskodawca zeznał, że w grudniu 1981 r. był wzywany na przesłuchanie na komisariat MO. Podczas przesłuchania był zastraszany, w późniejszym czasie przesłuchania odbywały się prawie co miesiąc. Podczas przesłuchań wypytywano stronę o kolegów, dawnych współpracowników. Po odczytaniu stronie protokołu przesłuchania p. P., p. S. Z. zeznał, że obecnie nie pamięta dokładnie w jakim okresie otrzymywał od świadka materiały. Strona zeznała, że przede wszystkim ustnie przekazywała ludziom informacje, które wyczytała z ulotek. Po ulotki jeździł z p. S., odbierał materiały z plebanii od księdza F. Strona zeznała, że pomimo nasilonych represji (przesłuchań) i obserwacji nie miała przerw w działalności. Miał być wzywany na przesłuchania np. po rozmowie z lokalnym działaczem, czy osobą z dawnej [...]. Pan Z. materiały miał rozprowadzać spotkanym ludziom, na jarmarkach, byli to gównie ludzie którzy działali z nim w kołach wiejskich. W 1984 lub 1985 r. strona ze względów zdrowotnych zmieniła pracę, wówczas nie współpracowała już z działaczami kół wiejskiej [...]. Współpracowała z p. N., P., S., N.. Podczas pracy w Spółdzielni[...] wyjaśniał innym pracownikom sytuacje polityczną, kupował broszurki, ulotki, które później rozdawał. Został wybrany przewodniczącym Komisji Zakładowej [...], powołano grupę inicjatywną. Strona wówczas podejmowała działania związane z obroną praw pracowniczych, socjalnych. Moja największą akcją o charakterze politycznym było wywieszenie pozyskanych od ks. F. 5 punktów zniewolenia Narodu. Mając na uwadze całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazać należy, iż okoliczności powoływane przez stronę nie spełniają przepisów ustawy o działach opozycji antykomunistycznej. Z akt sprawy, wyjaśnień strony oraz zeznań świadków, dokumentów z Instytutu Pamięci Narodowej jednoznacznie wynika, że strona prowadziła działalność legalną której organ nie kwestionuje. Strona w latach 1980-1981 współtworzyła koła wiejskie [...] w 12 miejscowościach, za co należy jej się szacunek, jednak okres ten został wyłączony z ustawy o działaczach opozycji. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że prowadzenie przez stronę działalności opozycyjnej przez okres co najmniej 12 miesięcy po wprowadzeniu stanu wojennego nie został w wystarczający sposób udokumentowany. W aktach sprawy znajduje się szereg rozbieżności między zeznaniami świadków jak i samej strony co do zakresu wykonywanych czynności jak i ich charakteru. Przesłuchani w niniejszej sprawie świadkowie potwierdzili zaangażowanie strony w działalność związkową w 1980-1981 r., jak i późniejszą podczas pracy w Spółdzielni [...], gdzie Strona była min. przewodniczącym komisji zakładowej [...] występowała w obronie pracowników, czy też brała udział w spotkaniach dotyczących spraw socjalnych. Jednakże jak zeznaje sam wnioskodawca (..) "Moją największą akcją o charakterze politycznym było wywieszenie pozyskanych od ks. F. 5 punktów zniewolenia Narodu. (..), co zdaniem organu nie mieści się w przepisach przedmiotowej ustawy. Podobnie jak agitowanie i roznoszenie broszur informacyjnych i ulotek przed wyborami w 1989 r." Art. 2 ustawy jednoznacznie wskazuje, że działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach, struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożona odpowiedzialnością karna, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Mając powyższe na uwadze organ stoi na stanowisku, że jakkolwiek strona nie była bierna i podejmowała rozmowy z dyrekcją spółdzielni w sprawach pracowniczych i socjalnych jako przewodniczący komisji zakładowej, to działalność ta nie miała charakteru politycznego i nie wiązała się z odpowiedzialnością karną. Przesłuchani świadkowie nie potrafili wskazać szczegółów dotyczących czasookresu prowadzonego przez stronę kolportażu, wskazania jak często rozprowadzał ulotki czy broszury jaki i w jakiej ilości je rozprowadzał (zeznanie p. J. M. i M. Z.). Inni świadkowie (m.in. W., p. Z., p. K., p. K., p. B.) zeznali, że posiadają wiedzę o kolportowaniu przez stronę ulotek i materiałów po 1987 r., jednak dotyczyć one miały agitacji za wstąpieniem do związku oraz kampanii przed wyborami w 1989 r. Świadek C. L. zeznał, że jego wiedza o działalności strony pochodzi od samej strony. Świadek S. P. zeznał, że po wprowadzeniu stanu wojennego nie utrzymywał kontaktów i nie współpracował z p. Z. Konfrontując zeznania świadków z zeznaniami strony wskazać należy, że zawierają one wiele rozbieżności. Strona wskazała, że nie pamięta w jakim dokładnie okresie współpracowała z p. P. oraz że przede wszystkim ustnie przekazywała ludziom informacje przeczytane w gazetkach czy ulotkach, sama zaś posiadała pojedyncze egzemplarze. Z akt sprawy wynika, że strona zintensyfikowaną działalność kolportażową prowadziła po 1987 r. i dotyczył a ona przede wszystkim agitacji za przystąpieniem do związku, zatem nie była to działalność polityczną zagrożona odpowiedzialnością karną. Z uwagi na brak konkretnych, rzeczowych informacji o działalności wnioskodawcy, wymienione wyżej oświadczenia i zeznania świadków nie mogą być uznane za dowód istotny w sprawie, nie umożliwiają bowiem ustalenia na czym polegała działalność strony w jakim okresie i przez jaki dokładnie okres była prowadzona, a także jaki miała charakter, nie przedstawiono również szczegółów współpracy pomiędzy świadkami a wnioskodawcą. Również w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się żadne dokumenty, z których wynikałaby okoliczność prowadzenia przez stronę działalności antykomunistycznej. W tym miejscu warto również wskazać, że w niniejszej sprawie organ zwrócił się o zaopiniowanie wniosku strony do [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej oraz Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz osób Represjonowanych z Powodów Politycznych przy Wojewodzie [...]. Obie Rady zaopiniowały wniosek strony o przyznanie statusu działacza opozycji bądź osoby represjonowanej z przyczyn politycznych w sposób negatywny. Podsumowując zebrany materiał dowodowy w niniejszej sprawie stwierdzić, należy, że organ przeprowadził w sposób gruntowny postępowanie dowodowe, w wyniku którego brak dostatecznych dowodów potwierdzających prowadzenie przez stronę łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności częstych przesłuchań i inwigilacji, wskazać należy, że sam fakt inwigilacji nie jest wystarczający do uzyskania statusu osoby represjonowanej. Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych wiążę bowiem inwigilację z podjęciem wobec takiej osoby bezprawnego działanie polegającego na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia o czym stanowi art. 3 ust. 3 lit.b ustawy o działaczach opozycji. W aktach sprawy brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających popełnienie na rzecz strony przestępstwa lub wykroczenia. Strona nigdy takiej okoliczności nie podnosiła. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że okoliczności podnoszone przez stronę nie mieszczą się w katalogu działalności antykomunistycznej i represji wskazanych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawca doznała represji określonych w art. 3 bądź też prowadził działalność, określoną w art. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

III.1. Z powyższą decyzją nie zgodził się S. Z. wnosząc skargę do tutejszego Sądu. W skardze podniesiono w szczególności, że decyzja jest niezgodna z zgromadzonym materiałem dowodowym w postaci zeznań kilkunastu świadków, a jej uzasadnienie ze strony jest nierzetelne, insynuacyjne oraz pozbawione wiedzy o realiach i zagrożeniach prowadzenia działalności opozycyjnej w latach 1981-1989. Zagrożeniach dla osób, które podjęły działalność antykomunistyczną, szczególnie w małych miejscowościach, a taką był w tamtych latach [...], w przeciwieństwie do dużych ośrodków działalności opozycyjnej, w których za tego typu działalność, ze względu na skalę zjawiska i większą anonimowość, osoby ją podejmujące były mniej narażone na wszelkie represje i szykany.

III.2. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

IV.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem Szef Urzędu nie wyjaśnił w wystarczającym stopniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności (art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a.), a nadto przeprowadzona przez organ ocena dowodów narusza zasady wynikające z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.

IV.2. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W myśl zaś art. 5 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3 ustawy o działaczach opozycji, do wniosku, o którym mowa w ust. 2, dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. W realiach niniejszej sprawy skarżący przedłożył ostateczną decyzję Prezesa IPN z 20 lipca 2017 r. w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4. Bezprzedmiotowe było przy tym przypominanie przez Szefa Urzędu, że w uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że według dziennika rejestracyjnego WUSW w [...] oraz kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej WUSW w [...] skarżący od 1982 r. do 1989 r. był zarejestrowany jako tajny współpracownik o ps. "[...]". Otóż w tej samej decyzji wskazano, że materiały te zostały wytworzone bez udziału wnioskodawcy. Szef Urzędu, w świetle zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.) oraz mocy wiążącej ostatecznej decyzji administracyjnej (art. 16 k.p.a.) nie jest uprawniony do oceny poprawności decyzji Prezesa IPN. Ubocznie tylko trzeba zauważyć, że pogląd, iż same dane z urządzeń ewidencyjnych organów bezpieczeństwa nie są materiałami wytworzonymi przez zainteresowanego lub przy jego udziale, prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyroki z 30 października 2018 r., II OSK 2078/18 oraz 10 czerwca 2019 r., II OSK 1377/18 - CBOSA). Procedując na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji Szef Urzędu jest zobowiązany przyjąć, że jeżeli chodzi o przesłankę negatywną z art. 4 tej ustawy stan sprawy kształtuje się tak, jak wynika to z decyzji właściwego organu, czyli decyzji Prezesa IPN. Okoliczność tę należy podkreślić, albowiem kwestia rejestracji skarżącego jako tajnego współpracownika była silnie akcentowana w uchwałach zarówno [...], jaki i [...] Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych. Tymczasem raz jeszcze trzeba wskazać, że kwestia ewentualnej współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa jest badana wyłącznie w postępowaniu przed Prezesem IPN.

IV.3. Zdaniem Sądu, Szef Urzędu trafnie uznał, że skarżący nie jest osobą represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Trzeba podkreślić, że wezwania na przesłuchania , nawet wielokrotne, nie zostały uznane przez ustawodawcę za represję uzasadniającą przyznanie stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Innymi słowy, takie działania służby bezpieczeństwa spełniają definicję represji w znaczeniu potocznym, ale nie w znaczeniu prawnym (brzmienie art. 3 ustawy o działaczach opozycji zostało przytoczone w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia).

IV.4. Szef Urzędu nie wyjaśnił natomiast sprawy w dostatecznym stopniu w aspekcie spełnienia przez skarżącego przesłanki uregulowanej w art. 2 ustawy o działaczach opozycji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym w ust. 2 tego artykułu wskazano, że do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Po pierwsze, Szef Urzędu dokonał wybiórczej, a nie całościowej oceny dowodów co do zaangażowania skarżącego w latach 1986 – 1988 w działalność opozycyjną polegającą m. in. na dystrybucji ulotek oraz tworzeniu, nielegalnych wówczas, struktur [...] w Spółdzielni [...]. Należy przy tym podkreślić, że z faktu, że niektórzy świadkowie nie mieli szczegółowej wiedzy co do takiej działalności (np. świadek J. M. zeznał, że "słyszałem od ludzi, że coś tam działał, ale nie znam szczegółów", podobnie zeznał E. K.), nie wynika jeszcze, że tego rodzaju zeznania są sprzeczne z zeznaniami osób potwierdzających prowadzenie przez skarżącego wspominanej działalności. I tak, A. W., który pracowała ze skarżącym w Spółdzielni [...] od 1987 r., zeznał, że skarżący rozwieszał plakaty oraz ulotki o treści antyrządowej, kolportował je też wśród pracowników do 1988 r. (k. 155 v.). Fakt roznoszenia przez skarżącego ulotek związkowych potwierdził W. M. (k. 161 v). Fakt roznoszenia ulotek i działalności w nielegalnych wówczas strukturach [...] potwierdził S. N. (k. 165 v.) oraz J. K. (k. 169 v.), który dodatkowo wskazał, że ulotki były dystrybuowane przez skarżącego również poza zakładem pracy. Z kolei świadek J. G. zeznał, że w trakcie pracy w Spółdzielni [...] skarżący nie tylko działał w "[...]", ale i rozdawał broszurki, gazetki i wierszyki opatrzone logiem "[...]", przy czym zdaniem świadka były to "ulotki podnoszące na duchu społeczeństwo" (k. 171 v.). Roznoszenie ulotek z logo "[...]" potwierdził również J. B. (k. 173 v). Organ nie wyjaśnił w sposób przekonujący, czego wymaga m. in. art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., dlaczego odmówił wiarygodności zeznaniom świadków korzystnym dla skarżącego. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że trudno jest wymagać od skarżącego zaoferowania innych dowodów niż zeznania świadków, skoro chodzi o działalność niezgodną z ówczesnym prawem, a zatem działalność, co do której osoby ją prowadzące starały się nie pozostawić śladów na piśmie. Od przedmiotowych zdarzeń minęło przy tym prawie czterdzieści lat i trudno czynić świadkom zarzut, że nie pamiętają szczegółów. Pamiętać przy tym należy, że ustawa o działaczach opozycji została uchwalona dopiero w 2015 r. Po drugie, organ nie podjął próby wyjaśnienia, czy działalność w postaci roznoszenia ulotek, broszur czy gazetek zawierających treści nieakceptowane przez ówczesne władze, a dotyczących m. in. realizacji praw społecznych i politycznych, podobnie jak działalność w strukturach zdelegalizowanej "[...]", mogła być kwalifikowana jako "zagrożona odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce". Należy tu uwagę na niezwykle ogólne i pojemne przepisy kodeksu karnego z 1969 r., w tym zbliżone do przepisów karnych zawartych w art. 48 dekretu o stanie wojennym, art. 270 – 271 i art. 273 k.k. z 1969 r. Dotyczy to przykładowo takich znamion czynu zabronionego jak "rozpowszechnia fałszywe wiadomości, jeżeli to może wyrządzić poważną szkodę interesom Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej" lub "wyszydzanie" ustroju lub naczelnych organów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Przykładem, jak szeroko można było rozumieć te pojęcie jest np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1985 r. (Rw 79/85) oraz cytowany tam wyrok Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 1982 r. (Rw 258/82). W szczególności przyjęto tam, że za "fałszywe wiadomości należy też uważać opinie i oceny, gdy w ich treści zamieszczone są nieobiektywne (tendencyjne) informacje o faktach albo gdy ich treść uzupełniona jest fikcją na temat owych faktów". W tym miejscu należy przypomnieć, że jeden ze świadków zaznał, że skarżący roznosił ulotki o treści antyrządowej (A. Warylak), inny zaś świadek zeznał, że były to "ulotki podnoszące na duchu społeczeństwo" (J.Górecki). Przy czym na gruncie art. 2 ustawy o działaczach opozycji wystarczające jest ustalenie, że dane działania wnioskodawcy mogły wyczerpywać znamiona przestępstwa. Ustawodawca nie wprowadził tu w szczególności wymogu ustalenia przez Szefa Urzędu, że wobec wnioskodawcy w okresie PRL wszczęto postępowanie karne w związku z działaniami na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

IV.5. Rozpoznając sprawę ponownie Szef Urzędu będzie miał na uwadze wskazane wyżej oceny prawne. Ponadto, Szef Urzędu winien podjąć kolejną próbę przesłuchania S. S. i J. M. To, że osoby te w rozmowie telefonicznej poinformowały, że w wyznaczonym terminie nie mogą stawić się na przesłuchanie, nie jest wystarczającym powodem do odstąpienia od przeprowadzenia ich przesłuchania (art. 75 § 1 i art. 78 k.p.a.). Warto zwłaszcza odnotować, że S. S. w piśmie z 8 października 2017 r. oświadczył, że skarżący "po [...] grudnia 1981 r. nie zaprzestał dzielności związkowej". Przesłuchanie tego świadka może być istotne dla sprawy m. in. w aspekcie art. 46 ust. 1 dekretu o stanie wojennym. Zgodnie z tym przepisem, kto będąc członkiem stowarzyszenia, związku zawodowego, zrzeszenia lub organizacji, której działalność została zawieszona, nie odstąpił od udziału w takiej działalności, podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech.

IV.6. O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na koszty te składa się wpis od skargi w kwocie 200 zł.

IV.7. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.