Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 110/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 107 § 3; art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c; art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 12 ust. 2
journal: Dz.U. 1990 nr 55 poz 321
law: Ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny.
article: art. 55 ust. 3
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 125; art. 358(1) § 3
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 5; art. 132 ust. 3; art. 227
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2008r. sprawy ze skargi B. W., A. P., W. P. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie waloryzacji kwoty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę /-/ W. Batorowicz /-/ B. Kamieńska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak


UZASADNIENIE

Prezydium Rady Narodowej Miasta orzeczeniem z dnia [..] nr [..] wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa połowę nieruchomości położonej w P. przy ul. D., narożnik ul. S. o powierzchni 872 m2 zapisanej w księdze wieczystej KW nr [..], oznaczonej jako działka nr [..], stanowiącej własność L. i P. małżonków P. – za odszkodowaniem w kwocie 15.919,50zł. Do wypłaty odszkodowania, rozłożonego na dwie raty: 6.000,-zł płatne w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia i 9.919,-zł w ciągu roku od czasu wypłacenia pierwszej raty, zobowiązano Przedsiębiorstwo B. w P., dla którego na terenie wywłaszczonej nieruchomości miał zostać wybudowany biurowiec.

Wszczęte w styczniu 1999r. na wniosek B. W. – spadkobierczyni poprzednich właścicieli – postępowanie o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji zakończyła ostateczna decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [..] utrzymująca w mocy swoją decyzję z dnia [..] odmawiającą stwierdzenia nieważności zakwestionowanego orzeczenia. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca w postępowaniu nieważnościowym nie kwestionowała prawidłowości ustalenia wysokości odszkodowania, lecz jedynie podnosiła, że odszkodowanie nie zostało wypłacone. Tymczasem ta okoliczność w żadnym razie nie może być uznana za rażące naruszenie prawa, ponieważ orzeczenie to jako ostateczne – stanowiło dla byłych właścicieli tytuł prawny do dochodzenia od wskazanego podmiotu należnego im odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Roszczenie to powinno być dochodzone w innym postępowaniu.

W maju 2001r. B. W. wezwała Prezydenta Miasta do wypłacenia jej 1.744.000,-zł, bowiem "Państwo P. nie doczekali się wypłaty należnego im odszkodowania nawet w tak skromnej kwocie, jaka została im przyznana na mocy orzeczenia z dnia [..]. Ponadto kwota odszkodowania nie została też złożona do depozytu sądowego".

Decyzją z dnia [..] Prezydent Miasta odmówił B. W. waloryzacji. Wnioskodawczyni należy do kręgu spadkobierców poprzednich właścicieli L. i P. P. Oprócz wnioskodawczyni spadek nabyła druga córka A. P. zd. P.. A. P. zmarła w dniu [..], a spadek po niej nabyli: mąż T. P. oraz dzieci A. i W.

Zdaniem organu I instancji nie było podstaw do żądania przez wnioskodawczynię waloryzacji w trybie art. 132 ust. 3 w zw. z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ decyzja wywłaszczeniowa i ustalająca odszkodowanie za wywłaszczona nieruchomość wydana została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1958r. Nr 7, poz. 70). Poza tym roszczenie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, mające cywilnoprawny charakter, przedawniło się (art. 118 i 120 k.c.). Z kolei przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma w rozstrzyganej sprawie zastosowania, gdyż dotyczy tzw. "gruntów warszawskich".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – rozpoznając skargę B. W. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji – wyrokiem z dnia [..] sygn. akt II SA/Po 55/04 uchylił obie te decyzje.

W uzasadnieniu wskazał, powołując się na stanowisko wyrażone w Uchwale 7 Sędziów SN z dnia 7 kwietnia 1993r. sygn. akt AZP 3/93 (OSNCP z 1993r. nr 10, poz. 174), że rozstrzygnięcie o rewaloryzacji niewypłaconych odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości oraz o odsetki za zwłokę lub opóźnione w wypłacie odszkodowania (art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) następuje przez wydanie decyzji administracyjnej. Skoro zaś spór o samo odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie jest sprawą cywilną, ponieważ nie powstaje na tle stosunku cywilnoprawnego, nie może być odmiennie zakwalifikowany spór o rewaloryzację, czyli przeliczenie (ustalenie na nowo wysokości) tego odszkodowania.

Zdaniem Sądu powyższe oznacza, że do rozpoznania spraw związanych z roszczeniami o odsetki od odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości i spraw związanych z roszczeniami o rewaloryzację nie są powołane sądy powszechne. Właściwymi do orzekania w tych sprawach w formie decyzji administracyjnej są organy administracyjne, a ich właściwość wynika ze stosowanej normy kompetencyjnej. Artykuł 132 ust. 5, 6 i 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami w miarę precyzyjnie określa, jaki podmiot jest zobowiązany do zapłaty odszkodowania.

W podsumowaniu Sąd wyjaśnił, iż skoro rozpoznawana sprawa dotyczy stosunku administracyjnego, to nie mają do niego zastosowania przepisy kodeksu cywilnego, w tym i przepisy dotyczące przedawnienia. Sprawy ze stosunku administracyjnoprawnego nie ulegają przedawnieniu, chyba że przepisy szczególne wyraźnie tak stanowią. Zatem decyzja o wywłaszczeniu, niezależnie od daty jej wydania, będzie podlegała wykonaniu, w tym i rozstrzygnięcie o odszkodowaniu, chyba że zostało już wykonane i w związku z tym wygasło.

Sąd wskazał, że zgodnie z przepisem art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami – wysokość odszkodowania ustalona w decyzji o wywłaszczeniu podlega waloryzacji na dzień zapłaty. Tak samo stanowił art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Przepis ten miał również zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniu. Naczelny Sad Administracyjny w Warszawie w wyroku wydanym w dniu 15 czerwca 1993r. sygn. IV SA 1667/92 (ONSA 1993/4/115) wyjaśnił, że "artykuł 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietna 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) stanowiący, że odszkodowanie za wywłaszczona nieruchomość ustalone w decyzji podlega rewaloryzacji za dzień wypłaty, ma zastosowanie również do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974r. Nr 10, poz. 64 ze zm.)".

Aby jednak można było przystąpić do waloryzacji odszkodowania, musi zostać ustalone w sposób niewątpliwy, że odszkodowanie nie zostało wypłacone byłym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości, bądź ich następcom prawnym. Gdyby wyjaśniło się, że kwota przyznana orzeczeniem wywłaszczeniowym została już wypłacona, bądź też złożona do depozytu sądowego oznaczałoby to, że roszczenie wygasło.

W toku dalszego postępowania administracyjnego wniosek złożony przez B. W. poparli pozostali następcy prawni poprzednich właścicieli – spadkobiercy A. i T. małżonków P. A. P. i W. P. Wnioskodawcy zażądali jeszcze dodatkowo odsetek za zwłokę w wypłacie odszkodowania, ale dla doprecyzowania tego żądania poprosili o ustalenie w drodze decyzji wysokości zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz daty wypłacenia tego odszkodowania.

Prezydent Miasta – jako prezydent miasta na prawach powiatu wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej – decyzją z dnia [..], wydaną na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 132 ust. 1a, 3 i 5 w związku z art. 4 pkt 9 b1 oraz art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.):

I. zwaloryzował na kwotę 7.360,-zł odszkodowanie w wysokości 15.919,50zł ustalone na rzecz P. i L. P. ostatecznym orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta z dnia [..],

II. wskazał, że do zapłaty kwoty 7.360,-zł tytułem zwaloryzowanego odszkodowania zobowiązany jest Prezydent Miasta jako prezydent miasta na prawach powiatu, a wypłaci ją Wydział Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Zwaloryzowane odszkodowanie należy wypłacić: B. W. w kwocie 3.680,-zł, a A. P. i W. P. po 1.840,-zł.

W uzasadnieniu organ orzekający podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 9 listopada 2005r. przesądził, że rozpoznawana sprawa dotyczy stosunku administracyjnoprawnego i winna zostać rozstrzygnięta decyzją. Zgodnie z przepisem art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Z kolei według art. 132 ust. 5 ustawy do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120, do zapłaty ceny nabycia części nieruchomości, o której mowa w art. 113 ust. 3, a także do zapewnienia nieruchomości zamiennej jest zobowiązany, z zastrzeżeniem ust. 6-8, starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 9 b1 ustawy, przez starostę należy również rozumieć prezydenta miasta na prawach powiatu. Przedmiotowe wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, a zatem w Poznaniu – jako mieście na prawach powiatu – organem właściwym w sprawie waloryzacji odszkodowania ustalonego za tę nieruchomość i zapłaty zwaloryzowanego odszkodowania jest Prezydent Miasta.

Organ orzekający opisał wszystkie czynności podjęte w celu ustalenia, czy odszkodowanie wywłaszczeniowe zostało wypłacone. Zbadano, że księga wieczysta obejmująca wywłaszczona nieruchomość nie wykazywała żadnych obciążeń dokumentujących istnienie obowiązku zapłaty. Badanie skorowidzów alfabetycznych z lat 1959-1989 przechowywanych w Archiwum Sądu Rejonowego, dotyczących wpływu spraw o wydanie zezwoleń na złożenie do depozytu sądowego także dało wynik negatywny. Skoro nadto Archiwum Państwowe poinformowało o braku dokumentów dotyczących wypłaty ustalonego odszkodowania przez Przedsiębiorstwo B. nr [..], a ze spójnych i logicznych zeznań stron i świadka wynika, że faktycznie nie doszło do wypłaty odszkodowania – to uzasadniona jest jego waloryzacja.

Na rzecz poprzedników prawnych wnioskodawców ustalono odszkodowanie w kwocie 15.919,50zł płatne w ratach: kwota 6.000,-zł w 1962r., a pozostała kwota w wysokości 9.919,50zł w 1963r. Kwota 6.000,-zł podlega waloryzacji – przy zastosowaniu wskaźnika za okres od 1963r. do maja 2007r. co daje sumę 4.645,97zł, natomiast kwota 9.919,50zł – przy zastosowaniu wskaźnika za okres od 1964r. do dnia 30 maja 2007r. – 4.609,10zł, a łącznie sumę 7.360,-zł. Wypłatę otrzymają poszczególni wnioskodawcy stosownie do udziałów w spadku po swoich poprzednikach prawnych.

Żądanie wnioskodawców w przedmiocie odsetek za zwłokę w zapłacie odszkodowania zostanie rozstrzygnięta odrębnie, po ustaleniu daty wypłaty osobom uprawnionym zwaloryzowanego odszkodowania.

Odwołanie od tej decyzji wnieśli B. W., A. P. i W. P. domagając się jej uchylenia w części dotyczącej sposobu ustalenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania i wydania nowego orzeczenia co do istoty sprawy, względnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania jej do ponownego rozpatrzenia.

Odwołujący zarzucili, że sposób ustalenia wysokości odszkodowania jest niejasny, bowiem organ orzekający wskazał jedynie do jakiej sumy zwaloryzował odszkodowanie ustalone w 1962r., natomiast nie przedstawił w uzasadnieniu matematycznego sposobu wyliczenia wysokości świadczenia. Nie może tego zastąpić stwierdzenie, iż waloryzacji dokonano zgodnie z art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jest przy zastosowaniu publikowanych wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych. W konsekwencji wnioskodawcy zostali pozbawieni możliwości przeanalizowania sposobu ustalenia wysokości należnego odszkodowania. W ten sposób doszło do naruszenia zasad ogólnych określonych w art. 8 i art. 9 k.p.a.

Wojewoda decyzją z dnia [..] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił punkt II zaskarżonej decyzji i nadał mu nowe brzmienie, określające nowy termin wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania – w terminie 14 dni od dnia, w którym upłynie bezskutecznie termin do wniesienia skargi na decyzję organu odwoławczego do sądu administracyjnego. Bez zmian pozostawiono zarówno sumę zwaloryzowanego odszkodowania (7.360,-zł) jak i kwoty jakie z tej sumy należą się poszczególnym wnioskodawcom (B. W. – 3.680,-zł oraz A. P. i W. P. po 1.840,-zł.

Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji, poparte wyczerpująco zebranym i ocenionym materiałem dowodowym, iż orzeczone w 1962r. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone poprzednim właścicielom ani ich następcom prawnym. Zatem zobowiązanie to nie wygasło i wskazana jest jego waloryzacja na podstawie art. 132 ust. 3 w związku z art. 132 ust. 5 oraz art. 2277 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W świetle tych przepisów, jako że P. jest miastem na prawach powiatu, do dokonania waloryzacji odszkodowania i wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania jest właściwy Prezydent Miasta. Wywłaszczenie nastąpiło bowiem na rzecz Skarbu Państwa, a podmiot (Przedsiębiorstwo B. nr [..] w P.) zobowiązany orzeczeniem z [..] do zapłaty odszkodowania już nie istnieje.

Organ odwoławczy wskazał, że na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu [..] pełnomocnika wnioskodawców zapoznano z treścią notatki służbowej z dnia [..] dotyczącej wstępnej waloryzacji odszkodowania, nadto pismem z dnia [..] strony zostały poinformowane o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W dalszej części uzasadnienia Wojewoda przedstawił sposób, w jaki dokonano waloryzacji odszkodowania do sumy 7.360,-zł, czyli ustalenia wysokości istniejącego zobowiązania pieniężnego po zmianie systemu pieniężnego. Waloryzacja przeprowadzona jest zgodnie z przepisami zawartymi w aktach prawnych oraz regułami matematycznymi i statystycznymi, przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych.

Zgodnie z art. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w drodze obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Ponieważ wskaźników takich do chwili orzekania nie opublikowano, należało kierować się wskazaniami zawartymi w art. 227 ustawy i dokonać waloryzacji przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Waloryzacja dokonywana jest przy zastosowaniu metody nawiązań łańcuchowych.

W przedmiotowej sprawie, z uwagi na rozłożenie płatności odszkodowania wynoszącego 15.919,50zł na dwie raty – waloryzacji podlegały dwie kwoty: 6.000,-zł i 9.919,50zł.

Waloryzację przeprowadzono przy zastosowaniu wskaźników rocznych i miesięcznych. Kwoty do waloryzacji pochodzą: kwota 6.000,-zł z 1962r. i kwota 9.919,50zł z 1963r.

Powyższe kwoty zostały zwaloryzowane z wykorzystaniem kolejnych wskaźników rocznych (przy podstawie rok poprzedni = 100) oraz wskaźnika miesięcznego (przy podstawie rok poprzedni = 100). Pierwszym wskaźnikiem w łańcuchu wykorzystanym do nawiązań był wskaźnik mający w podstawie okres, z którego pochodzi kwota do waloryzacji, a ostatnim – wskaźnik dotyczący miesiąca, w którym ustalana jest zwaloryzowana kwota.

Jeśli pierwsza kwota podlegająca waloryzacji (6.000,-zł) pochodziła z 1962r. i należało określić jej wielkość w maju 2007r., to pierwszym wykorzystanym wskaźnikiem rocznym był wskaźnik za 1963r. [przy podstawie rok poprzedni (1962) = 100] ostatnim zaś zastosowanym wskaźnikiem był wskaźnik miesięczny za maj 2007r. [przy podstawie rok poprzedni (2006) = 100].

Iloczyn rocznych wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych w latach 1963-maj 2007r. wyniósł 4.645,979zł. Następnie z iloczynu tak przyjętego wskaźnika waloryzacji (4.645,979) i kwoty (6.000,-zł) otrzymano zwaloryzowaną kwotę wynoszącą 27.875,874zł (przed denominacją). Po denominacji kwota ta wynosi 2.787,59zł.

Odpowiednio – jeśli druga kwota podlegająca waloryzacji (9.919,50zł) pochodziła z 1963r. (data płatności) i należało określić jej wysokość w maju 2007r. to pierwszym wykorzystanym wskaźnikiem rocznym był wskaźnik z 1964r. [przy podstawie rok poprzedni (1963) = 100] ostatnim zaś zastosowanym wskaźnikiem był wskaźnik miesięczny za maj 2007r. [przy podstawie za rok poprzedni (2006) = 100].

Iloczyn rocznych wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych w latach 1964-maj 2007r. wyniósł 4.609,106zł Następnie z iloczynu tak przyjętego wskaźnika waloryzacji (4.609,106zł) i kwoty 9.919,50zł, otrzymano zwaloryzowaną kwotę wynoszącą 45.720.026,97zł przed denominacją. Po denominacji kwota ta wynosi 4.572,-zł.

Zastosowanie powyższych wskaźników daje wynik 2.797,59zł za okres od 1963r. do dnia 30 maja 2007r. oraz 4.572,-zł za okres od 1964r. do dnia 30 maja 2007r. czyli łącznie sumę 7.360,-zł.

Organ odwoławczy podkreślił, że wprawdzie w myśl art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty, jednakże wobec trwania roku 2007 i nieustalenia w związku z tym rocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych – trzeba skorzystać ze wskaźników miesięcznych, przy podstawie: rok poprzedni = 100. W zależności od daty wypłacenia odszkodowania będzie wskazane uwzględnienie wskaźnika waloryzacji aktualnego na dzień jego zapłaty.

Potrzeba uchylenia rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II zaskarżonej decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy w zakresie wskazania terminu zapłaty zwaloryzowanego odszkodowania pojawiła się w związku z treścią przepisu art. 9 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w myśl którego w sprawach o których mowa w przepisach działu III, z wyłączeniem art. 97 ust. 3 pkt 1, art. 122 i art. 126, wykonanie decyzji następuje po upływie 14 dni od dnia, w którym upłynął bezskutecznie termin do wniesienia skargi na decyzję do sądu administracyjnego.

Organ odwoławczy stwierdził też, że Prezydent Miasta trafnie uznał, że wskazany przez odwołujących się przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma w sprawie zastosowania, gdyż dotyczy tzw. "gruntów warszawskich", czyli nieruchomości położonych na obszarze miasta stołecznego Warszawy przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta st. Warszawy.

B. W., A. P. i W. P. wnieśli do Sądu skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie z powodu naruszenia prawa oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący stwierdzili, że nie kwestionują ustaleń faktycznych dokonanych przez organ, lecz samo wyliczenie kwoty zwaloryzowanego odszkodowania. W pierwszej kolejności budzi wątpliwości metoda wykorzystana do ustalenia zwaloryzowanego odszkodowania. Nie wiadomo co należy rozumieć pod pojęciem "metoda nawiązań łańcuchowych". Organy obu instancji z obrazą art. 107 § 3 k.p.a. nie przedstawiły w uzasadnieniu swojej decyzji motywów, jakimi kierowały się przy jej wydawaniu. Z wywodu zaskarżonej decyzji nie wynika, dlaczego przyznano taką, a nie inną kwotę zwaloryzowanego odszkodowania. Wojewoda przedstawił niezrozumiałe wyliczenie podając, iż przyjęto wskaźnik za dany miesiąc czy rok, określając podstawę za rok poprzedni na 100. Dalej organ podnosił, iż iloczyn rocznych wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych w latach 1963-maj 2007r. wynosił 4.645,979zł, a w latach 1964-maj 2007r. 4.609,106zł. Taki sposób uzasadnienia decyzji nie służy umacnianiu praworządności ani nie realizuje zasady należytego i wyczerpującego informowania stron przez organy administracyjne o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Konieczność taka związana jest z umożliwieniem Sądowi Administracyjnemu kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Motywy decyzji winny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Tymczasem, zdaniem skarżących, "pomimo uwzględnienia zarzutu braku wyliczenia ścisłego i matematycznego wysokości zwaloryzowanego odszkodowania, uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zasadzie sprowadza się do ogólnego stwierdzenia, iż iloczyn rocznych wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych w latach 1963-maj 2007 wyniósł 4.645,979, a w latach 1964-maj 2007 wyniósł 4.609,106zł, bez określenia wyraźnie tych wskaźników".

Skarżący zarzucili nadto, że ustalona suma zwaloryzowanego odszkodowania nie urealniła już ustalonego, a niewypłaconego odszkodowania. Biorąc pod uwagę obecne ceny nieruchomości, za kwotę otrzymanego odszkodowania skarżący zakupią jedynie ułamkową część nieruchomości, która została wywłaszczona, względnie 1 ,2 lokalu mieszkalnego w P. Dlatego "zwaloryzowane przez organ odszkodowanie nigdy nie będzie nazwane słusznym".

Europejski Trybunał Praw Człowieka stoi na stanowisku, iż w odniesieniu do proporcjonalności i zachowania sprawiedliwej równowagi przy ingerencji w prawo własności, w szczególności nienormalnie wydłużony okres oczekiwania na odszkodowanie za wywłaszczenie prowadzi do powiększania strat osoby, której mienie zostało wywłaszczone, stawiając tę osobę w sytuacji niepewności, zwłaszcza wówczas, gdy wziąć pod uwagę fakt deprecjacji pieniądza.

Pomimo, iż art. 1 Protokołu nr 1 nie gwarantuje prawa do pełnego odszkodowania w każdej sytuacji, co do zasady odszkodowanie przyznane za odebrane własności musi być rozsądnie powiązane z jej wartością.

Na rozprawie sądowej przeprowadzonej w dniu 10 lipca 2008r. skarżący dodatkowo zwrócili uwagę na fakt, że wyliczone w decyzji wywłaszczeniowej z 1962r. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość było rażąco zaniżone, bowiem działkę budowlaną oszacowano tak jak grunt rolny, a za zabudowę policzono 10% wartości budowy domku jednorodzinnego. Aktualnie "wartość tej parceli wynosi ponad 1 milion zł, a nam się oferuje 1%".

Wojewoda wniósł o oddalenie skargi podkreślając, iż zawarł w uzasadnieniu decyzji wszystkie istotne reguły pozwalające na zwaloryzowanie niewypłaconego odszkodowania. Natomiast wszelkie dane (np. ujęte w zestawieniach tabelarycznych wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych publikowane przez Główny Urząd Statystyczny, materiały uzyskane z Głównego Urzędu Statystycznego), które podają poszczególne wskaźniki waloryzacji na przełomie lat oraz aktualne wskaźniki, a także wskazują sposób dokonania waloryzacji przy zastosowaniu metody nawiązań łańcuchowych, niezbędne do prawidłowego przeprowadzenia waloryzacji, znajdują się w aktach sprawy zgromadzonych przez organy obu instancji.

Organ odwoławczy przypomniał, że w toku postępowania administracyjnego strony były na bieżąco informowane o jego etapach oraz miały możliwość zapoznania się z aktami sprawy, w których znajdują się materiały i notatki służbowe dotyczące waloryzacji odszkodowania ustalonego decyzją z dnia [..].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie, w związku z zarzutami skarżących, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalone decyzją administracyjną z dnia [..] było od samego początku nieadekwatne do wartości nieruchomości – należy przypomnieć, iż przedmiotem niniejszego postępowania nie jest kontrola w trybie nadzwyczajnym tej prawomocnej decyzji, lecz rozpoznanie roszczenia o waloryzację zasądzonego tą decyzją odszkodowania. Decyzja wywłaszczeniowa z 1962r. została już skontrolowana w trybie nieważnościowym na wniosek B. W., która w toku tego postępowania nie kwestionowała prawidłowości wyliczonego odszkodowania. Jak wskazano w początkowej części uzasadnienia, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast ostateczną decyzją z dnia [..] odmówił stwierdzenia nieważności zakwestionowanego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta z dnia [..] nr [..] (k. 40 i 43 akt administracyjnych).

Następcy prawni poprzednich właścicieli nieruchomości wystąpili z roszczeniem o waloryzację ustalonego w 1962r. odszkodowania dopiero w 2001r., a więc po 38 latach. Gdyby roszczenie o wypłatę ustalonego odszkodowania miało charakter cywilnoprawny, to uległoby przedawnieniu po upływie 10-letniego okresu przedawnienia przewidzianego dla roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem w art. 125 k.c. i nie podlegałoby waloryzacji w trybie art. 3581 § 3 k.c. Zgodnie bowiem z przepisem art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321) szczególna norma zawarta w art. 3581 § 3 k.c. ma zastosowanie do zobowiązań pieniężnych powstałych od dnia 30 października 1950r. jeszcze nie przedawnionych i nie wykonanych do dnia wejścia w życie ustawy.

Możliwość dokonania waloryzacji odszkodowania orzeczonego w 1962r. daje skarżącym uznanie roszczenia o waloryzację odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ustalonego w decyzji wywłaszczeniowej za spór powstały na tle stosunki administracyjnoprawnego. Jak bowiem wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 listopada 2005r. sygn. akt II SA/Po 55/04 (k. 69 akt administracyjnych) – skoro sprawy ze stosunku administracyjnoprawnego nie ulegają przedawnieniu, to i decyzja o wywłaszczeniu, niezależnie od daty jej wydania będzie podlegała wykonaniu. Jeśli tak, to również odszkodowanie ustalone w decyzji o wywłaszczeniu, jeśli nie zostało wypłacone, nie podlegało przedawnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w omawianym orzeczeniu przypomniał też, że możliwość waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na dzień zapłaty daje nie tylko art. 132 ust. 3, aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 24 sierpnia 1997r. Tak samo stanowił art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w omawianym wyroku z dnia 9 listopada 2005r. podzielił – wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 czerwca 1993r. sygn. akt IV SA 1667/92 – pogląd, że art. 55 ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 1985r. stanowiący, że odszkodowanie za wywłaszczona nieruchomość ustalone w drodze decyzji podlega rewaloryzacji na dzień wypłaty, ma zastosowanie również do przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U, z 1974r. Nr 10, poz. 64 ze zm.).

Ocena prawna wyrażona w omawianym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 listopada 2005r. wiąże Sąd i organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia (art. 153 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w skrócie p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie – gdy tylko dlatego że przepisy administracyjnoprawne dają skarżącym możliwość domagania się waloryzacji niewypłaconego od początku lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, które to roszczenie przy zastosowaniu korzystniejszego dla skarżących uregulowania zawartego w art. 3581 § 3 k.c. nie mogłoby zostać przez sąd powszechny uwzględnione z uwagi na zarzucane przez organ zobowiązany do zapłaty przedawnienie się roszczenia o wypłatę z upływem 10 lat (art. 125 § 1 k.c.) – nie można uznać za trafny zarzut skargi, iż ustalona w zaskarżonej decyzji suma zwaloryzowanego odszkodowania pozostaje w sprzeczności z ogólną zasadą słuszności.

Waloryzacja dokonywana w trybie administracyjnym oznacza urealnienie już ustalonego odszkodowania przy zastosowaniu wskaźników wskazanych w art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami (patrz: wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 maja 2002r. sygn. I SA 2378/00 – Lex nr 81740).

Skoro w niniejszej sprawie stało się bezsporne, że odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną na mocy orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej Miasta z dnia [..], położoną przy ul. D. (obecnie ul. P.), narożnik ul. S., zapisaną w ks. wiecz. ówczesnego Sądu Powiatowego kw. Nr [..], o pow. 872 m2, nie zostało wypłacone byłym jej właścicielom lub ich następcom prawnym, ani nie zostało złożone do depozytu sądowego, to obecnie przedmiot niniejszej sprawy sprowadza się do sprawdzenia, czy organy orzekające prawidłowo ustaliły wysokość zwaloryzowanego odszkodowania i czy wyczerpująco wyjaśniły stronom sposób wyliczenia tej waloryzacji.

Na wstępie wyjaśnić należy, że przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) nie określają metody obliczania waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wskazują jedynie, że wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty, a waloryzacji tej dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązania do zapłaty odszkodowania (art. 132 ust. 3). Ponadto waloryzacji (...) dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczpospolitej Polskiej "Monitor Polski" (art. 5), zaś do czasu ogłoszenia tych wskaźników waloryzacji dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa GUS (art. 227).

Mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wyjaśnienia organu odwoławczego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnoszące się do metody obliczania waloryzacji uznać należało, że zasądzona kwota zwaloryzowanego odszkodowania została obliczona prawidłowo.

Po pierwsze trafnie zastosowano wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych (art. 227 u.g.n.), albowiem do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie opublikowano wskaźników zmian cen nieruchomości (art. 5 u.g.n.).

Po wtóre zrozumiałe jest również, że skoro orzeczeniem z dnia [..] Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej Miasta ustalił, iż zapłata odszkodowania miała nastąpić w dwóch ratach: I rata na kwotę 6.000 zł – zapłata w 1962r. i II rata na kwotę 9.919,50 zł – zapłata w 1963r., to należało oddzielnie obliczyć wysokość waloryzacji dla obu rat odszkodowania ze względu na różny termin ich wypłaty. I tak waloryzację I raty należało rozpocząć od 1963r., tj. roku następnego po roku, w którym miała ona zostać wypłacona (1962r.), a II ratę – od 1964r., również od roku następnego, w którym miała ona być wypłacona (1963r.).

Wskazać też należy, że organ I instancji wydając decyzję w dniu [..] trafnie za końcową datę waloryzacji przyjął ostatni dzień maja 2007r., tj. ostatniego miesiąca przed wydaniem decyzji, co do którego Prezes GUS ogłosił wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych (obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 13 czerwca 2007r. w sprawie wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2007r. – Dz. Urz. GUS z dnia 21 czerwca 2007r. Nr 6, poz. 43). Prezydent Miasta Poznania uwzględnił bowiem ostatni przed wydaniem decyzji ogłoszony przez Prezesa GUS wskaźnik cen towarów i usług. Nie mógł przy tym uwzględnić wskaźnika cen towarów i usług za czerwiec 2007r., gdyż został on opublikowany dopiero w dniu 23 lipca 2007r. (Dz. Urz. GUS Nr 7, poz. 46), a więc po wydaniu decyzji.

Wątpliwości Sądu nie budzi również zaprezentowana w zaskarżonej decyzji metoda i prawidłowość obliczenia kwot waloryzacji obu rat odszkodowania. Zważywszy, że waloryzacji dokonano za lata od 1963 - V 2007r. (I rata) i 1964r. – V 2007r. (II rata) należało ustalone w orzeczeniu z 1962r. kwoty przemnożyć przez wskaźniki za wszystkie te lata, a następnie uzyskane kwoty podzielić przez 10.000 z uwagi na denominację. Nie mają przy tym racji skarżący wskazując, że w zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono na czym polega metoda nawiązań łańcuchowych i tym samym, jaką metodą wyliczono kwotę waloryzacji. Wojewoda wyjaśnił, że należy dojść do iloczynu rocznych wskaźników (za lata 1963-2006 dla I raty i 1964-2006r. dla II raty) oraz wskaźnika miesięcznego (za V 2007 – dla obu rat), a następnie uzyskany wskaźnik za wszystkie wymienione lata należy przemnożyć przez kwotę odszkodowania i uwzględnić denominację.

Innymi słowy I ratę obliczono w następujący sposób:

1,008 (wskaźnik za 1963r.) x 1,012 (wskaźnik za 1964r.) x 1,009 (wskaźnik za 1965r.) x 1,012 (wskaźnik za 1966r.) x 1,015 (wskaźnik za 1967r.) x 1,016 (wskaźnik za 1968r.) x 1,014 (wskaźnik za 1969r.) x 1,011 (wskaźnik za 1970r.) x 0,999 (wskaźnik za 1971r.) x 1,0 (wskaźnik za 1972r.) x 1,028 (wskaźnik za 1973r.) x 1,071 (wskaźnik za 1974r.) x 1,03 (wskaźnik za 1975r.) x 1,044 (wskaźnik za 1976r.) x 1,049 (wskaźnik za 1977r.) x 1,081 (wskaźnik za 1978r.) x 1,07 (wskaźnik za 1979r.) x 1,094 (wskaźnik za 1980r.) x 1,212 (wskaźnik za 1981r.) x 2,008 (wskaźnik za 1982r.) x 1,221 (wskaźnik za 1983r.) x 1,15 (wskaźnik za 1984r.) x 1,151 (wskaźnik za 1985r.) x 1,177 (wskaźnik za 1986r.) x 1,252 (wskaźnik za 1987r.) x 1,602 (wskaźnik za 1988r.) x 3,511 (wskaźnik za 1989r.) x 6,858 (wskaźnik za 1990r.) x 1,703 (wskaźnik za 1991r.) x 1,43 (wskaźnik za 1992r.) x 1,353 (wskaźnik za 1993r.) x 1,322 (wskaźnik za 1994r.) x 1,278 (wskaźnik za 1995r.) x 1,199 (wskaźnik za 1996r.) x 1,149 (wskaźnik za 1997r.) x 1,118 (wskaźnik za 1998r.) x 1,073 (wskaźnik za 1999r.) x 1,101 (wskaźnik za 2000r.) x 1,055 (wskaźnik za 2001r.) x 1,019 (wskaźnik za 2002r.) x 1,008 (wskaźnik za 2003r.) x 1,035 (wskaźnik za 2004r.) x 1,021 (wskaźnik za 2005r.) x 1,01 (wskaźnik za 2006r.) x 1,026 (wskaźnik za V.2007r.) = 4645,979 (wskaźnik za lata 1963r. – V 2007r.) x 6.000 zł (I rata odszkodowania) = 27.875.874,00 zł / 10.000 (denominacja) = 2.787,59 zł (I rata odszkodowania po waloryzacji).

Wprawdzie skarżący zarzucali, że takich wyliczeń brak w uzasadnieniu organów I i II instancji, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., ale to naruszenie nie mogło spowodować uchylenia wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Znajomość wymaganych przy waloryzacji wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych skarżący mogli nie tylko czerpać w sposób wskazany w art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale i z materiału zgromadzonego w aktach sprawy.

Trudno też zarzucać organom orzekającym naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów ustanowionej w art. 80 k.p.a., skoro zastosowano wskaźniki waloryzacji wymienione w art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

/-/ W.Batorowicz /-/ B.Kamieńska D.Rzyminiak-Owczarczak

Za nieobecnego sędziego korzystającego z urlopu uzasadnienie podpisał sędzia

/-/ B.Kamieńska