Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 224/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA del. Tomasz Judecki Asesor WSA Marta Pająkiewicz- Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 września 2022 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy orzeczenie Prezydenta Ś. z dnia [...]odmawiające D. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą H.Z.

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił żądaniu strony, zgłoszonemu we wniosku z dnia 4 listopada 2021 r., przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. W uzasadnieniu organ wskazał, że ustalony w toku postępowania zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia, poza tym niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po upływie terminów wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.).

W tym zakresie organ wywiódł, że siostra skarżącego H. Z. (lat 60) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności datowanym od 37 roku życia. Przy czym skarżący przedstawił orzeczenie wskazujące na znaczny stopień niepełnosprawności mamy – Z. Z. (l. 87). W dniu 26 listopada 2021 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w wyniku, którego ustalono, że od 2017 r. skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mamą i siostrą. Strona wyjaśniała, że opiekuje się obiema krewnymi, mamą z uwagi na podeszły wiek. Czynności wykonywane przez stronę w ramach sprawowanej opieki – zgodnie z ustaleniami wywiadu – obejmują: sprzątanie mieszkania, przygotowanie posiłków, pranie (pościel, bielizna, odzież siostry), mycie naczyń, towarzyszenie siostrze podczas wizyt lekarskich, urzędowych, zajmowanie się większymi zakupami. Siostra strony, pytana przez pracownika socjalnego o sprawowanie opieki, potwierdziła, że skarżący pomaga w sprzątaniu, myciu naczyń, praniu i podawaniu obiadów.

Organ zaznaczał, że skarżący pobierał już świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad siostrą przyznane decyzją z 13 września 2019 r., która została uchylona orzeczeniem z dnia 22 lipca 2021 r. Postępowanie w sprawie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie toczyło się z inicjatywy skarżącego, który oświadczył, że jest zmęczony i potrzebuje dłuższego wypoczynku.

Oceniając zebrane w sprawie dowody organ I instancji wskazał, że jak wynika z opinii pracownika socjalnego zakres czynności opiekuńczych wobec siostry, którymi obciążony jest skarżący nie absorbuje go w taki sposób aby wykluczał podjęcie zatrudnienia. Niezależnie od tego podstawą odmowy ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia jest moment powstania niepełnosprawności u siostry skarżącego.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało przepisy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywodząc, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę ale jako częściowa rekompensata za rezygnację, niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania wspomnianej opieki. Musi mieć ona charakter stały, ciągły, wykluczający możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

W opinii organu odwoławczego w sprawie wystąpiły dwie z trzech wymaganych prawem przesłanek umożliwiających przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – niepełnosprawność osoby wymagającej opieki oraz istnienie wskazanej w przepisie więzi pokrewieństwa. Nie wystąpiła natomiast przesłanka w postaci związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki a rezygnacją z zatrudnienia. Zebrane w sprawie dowody – ustalenia wywiadu środowiskowego, opinia pracownika socjalnego - dowodzą, że skarżący nie sprawuje stałej opieki nad siostrą, która z resztą takiej opieki nie wymaga. Siostra skarżącego sama porusza się w obrębie mieszkania i poza nim, samodzielnie wykonuje wszystkie czynności związane z higieną osobistą, nie wymaga karmienia, samodzielnie robi podstawowe zakupy (nabiał, pieczywo, owoce, warzywa), co potwierdziła jej matka. Z pomocą mamy siostra skarżącego przygotowuje obiady w postaci zup dla rodziny, sama też kontaktuje się telefonicznie z przychodnią w sprawie recept gdy kończą się leki. Skarżący jest pomocny w czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, mieszka wraz z mamą i siostrą. Skarżący sprząta mieszkanie (45 m²), robi zakupy, gotuje, pierze, zmywa naczynia, co sam potwierdził w oświadczeniu z dnia 26 listopada 2021 r.

W opinii organu odwoławczego wskazany zakres czynności wykonywany jest w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby czynne zawodowo i wykonujące pracę w pełnym jej wymiarze. Nie kolidują one zatem z podjęciem jakiegokolwiek zatrudnienia. Organ podkreślał, że opieka, o której mowa w powołanym przepisie musi być stała lub długoterminowa, co oznacza, że winna być świadczona codziennie przez całą dobę. Nie kwestionując niepełnosprawności siostry skarżącego, co potwierdza przedłożona w toku postępowania dokumentacja, jak też konieczność świadczenia pomocy przez stronę organ wskazał, że jej zakres nie wskazuje, że jest to opieka stała lub długotrwała. W tym zatem zakresie organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone w orzeczeniu organu I instancji.

Natomiast za błędny uznał pogląd wsparty na art. 17 ust. 1b u.ś.r., co wywiedziono z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Powołanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny uznał, że ww. przepis w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W opinii organu odwoławczego fakt ten powoduje, że ww. przepis nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na poparcie swych racji organ przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych wyrażające takie właśnie zapatrywanie.

Końcowo organ wskazał, że bez wpływu na ocenę okoliczności sprawy pozostaje fakt, że skarżącemu uprzednio przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż decyzja przyznająca to prawo została na wniosek strony uchylona, a przedmiotem odwołania jest decyzja odmawiająca stronie przyznania wnioskowanego prawa.

W skardze strona zarzucała błędne rozpoznanie sytuacji rodzinnej, zakresu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną umysłowo siostrą oraz pominięcie wielu czynników związanych ze sprawowaniem opieki, a opisanych w uzasadnieniu skargi.

Wnioskował o uchylenie orzeczeń organów obu instancji.

W uzasadnieniu strona wywodziła, że mieszka z niepełnosprawną umysłowo siostrą oraz 87 letnią mamą, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Siostra jest niepełnosprawna do dzieciństwa, w wielu orzeczeniach uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymagającą pomocy osób trzecich. Poza skarżącym nie ma innych osób mogących sprawować opiekę. Skarżący podkreślał, że ma 57 lat, jest bezrobotny, zarejestrowany w urzędzie pracy. W opinii strony spełnia wszystkie warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nadto istotny jest fakt, że wcześniej takie prawo było mu przyznane. Uzyskał je po wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 19 czerwca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 122/19, który uchylił orzeczenia organów obu instancji. Wyjaśniał, że po dwóch latach ze względów osobistych musiał poprosić o uchylenie decyzji przyznającej mu prawo do świadczenia, powodem było ogromne zmęczenie wywołane nieustanną opieką od 2017 r. Data ta wyznaczana jest śmiercią brata, który uprzednio mieszkał z mamą i siostrą i sprawował nad nimi opiekę. Nadto skarżący chciał uporządkować swoje sprawy na co nie miał czasu sprawując opiekę. Strona składając oświadczenie o rezygnacji ze świadczenia podkreślała, że po odpoczynku ponownie wystąpi o świadczenie, co też nastąpiło. W tym czasie krewnymi, w miarę możliwości, opiekował się syn skarżącego.

Odnosząc się do argumentacji organu administracji skarżący podkreślał, że niepełnosprawność siostry wynika z niedorozwoju umysłowego, co wymaga wzmożonej opieki. Zarzucał, że pracownik socjalny kontaktujący się z rodziną od 2019 r. dopiero teraz ocenił, że siostra jest w dużej mierze samodzielna, co ocenił jako działanie nakierowane na wykluczenie przyznania mu świadczenia. Skarżący zarzucał, że przeprowadzony wywiad nie jest rzetelny, gdyż to strona musi przygotować ubrania dla siostry, często je prać, tak jak i pościel, przygotowywać posiłki i podać je obu krewnym. Co do samodzielnych zakupów dokonywanych przez siostrę strona wyjaśniała, że krewna sama chodzi tylko po chleb lub pojedyncze produkty raz lub dwa razy w tygodniu, kiedy się lepiej czuje, pieniądze są wyliczone, gdyż siostra ma kłopoty z liczeniem, sklep jest w pobliżu a sprzedawcy znają rodzinę. Wszystkie większe zakupy robi skarżący, który towarzyszy siostrze w zakupach odzieży. Każde inne wyjście z domu odbywać się musi w asyście skarżącego, podobnie jak wizyty u lekarza. Skarżący negował także twierdzenia dotyczące samodzielnych kontaktów telefonicznych siostry z przychodnią, wskazując, że ma ona kłopot z obsługą telefonu. Sprawy recept załatwia mama, zaś skarżący wykupuje leki. Nie jest prawdą, że mama i siostra przygotowują posiłki. Mama ma kłopoty z poruszaniem się i używa pampersów (nietrzymanie moczu), co uniemożliwia jej przygotowywanie posiłków. Taka sytuacja istniała wcześniej, gdy mama była sprawna, wówczas przy przygotowaniu posiłków pomagała jej siostra, która nie potrafi sama gotować, co skarżący opisał w skardze. Obiady przygotowuje skarżący, tak jak i realizację innych prac domowych. Obejmują one poza tym: pranie, sprzątanie całego mieszkania i po posiłkach, wynoszenie śmieci, robienie większych zakupów i załatwianie spraw urzędowych.

Skarżący podkreślał, że często brakuje mu czasu na odpoczynek i wieczorami odczuwa duże zmęczenie. Siostra praktycznie całe dnie spędza przed telewizorem i niewiele potrafi zrobić. Poza tym cierpi na cukrzycę, a strona każdego dnia rano i wieczorem podje jej insulinę.

Opisując stan zdrowia siostry skarżący wskazywał na dokumentację, w tym z czasów szkolnych, wedle której siostra uczęszczała do szkoły specjalnej oraz orzeczenia lekarskie przedłożone organom. Potwierdzają one niepełnosprawność siostry i niezdolność do samodzielnej egzystencji. Wskazują, że siostra jest osobą strachliwą, w depresji, przebywała czasowo w ośrodku dla osób psychicznie chorych, ma za sobą próbę samobójczą (wyskoczyła przez okno).

Skarżący opisał także okoliczności dotyczące mamy, która jest w podeszłym wieku, schorowana, po wielu operacjach i posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ma protezę biodrową, co utrudnia jej poruszanie się po mieszkaniu, nawet do toalety. W tym zakresie wymaga pomocy. Ma opisane już problemy z nietrzymaniem moczu, co wiąże się z koniecznością częstej wymiany pościeli, wietrzenia pomieszczeń, pampersów używa od kilku lat.

Opisane okoliczności dowodzą że strona jest obciążona licznymi obowiązkami, samo utrzymanie higieny w mieszkaniu jest dużym wyzwaniem, skarżący zaś bardzo się stara aby zachować porządek. Poza tym strona kontroluje zachowanie bliskich, które może doprowadzić do strat. Bywa, że zalewane są panele (niezakręcona woda lub rozlewane napoje), niezamknięta lodówka, przypalone naczynia, co może grozić pożarem. Powoduje to choroba siostry i postępująca demencja mamy. Nadto wskazywał na liczne schorzenia mamy (nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, choroba wieńcowa, miażdżyca wielonaczyniowa, dyskopatia, osteoporoza i przewlekły zespół bólowy). Mama jest po wielu operacjach, z trudem się porusza i wymaga stałej lub długotrwałej opieki.

Strona podkreślała, że obawiając się zagrożenia postępowaniem osób bliskich, w sytuacji gdy musi opuścić mieszkanie wyłącza gaz i wodę. Zakres obowiązków wymaga wysiłku fizycznego, samodyscypliny, cierpliwości i zachowania spokoju. W opinii strony twierdzenie, że mając pod opieką dwie niepełnosprawne osoby jest w stanie podjąć zatrudnienie jest błędne. Skarżący właśnie po to zrezygnował z pracy aby opiekować się bliskimi. Zaznaczał, że zrezygnował także z życia osobistego. W opinii strony stan zdrowia siostry i zakres opieki uzasadnia uznanie, że ma ona charakter stałej i długotrwałej. Końcowo podkreślał, że nie jest już młody, zbliża się do sześćdziesiątki, pogarsza się stan jego zdrowia, zwłaszcza dokuczają bóle kręgosłupa. Oświadczył, że nie miałby już siły na pracę zawodową przy obecnym obciążeniu obowiązkami związanymi z opieką nad krewnymi.

Do skargi strona załączyła szereg orzeczeń lekarskich i opinii dotyczących stanu zdrowia siostry, w tym potwierdzających niezdolność do samodzielnej egzystencji, jak również dotyczące stanu zdrowia mamy oraz oświadczenia krewnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą.

Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd podziela korzystne dla skarżącego stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym w decyzji organu I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.

W zakresie pozostałych uwarunkowań przyznania wnioskowanego świadczenia Sąd podziela pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji, stwierdzający, że strona nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nie wyklucza możliwości pojęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

Dla przejrzystości wywodu niezbędne jest przywołanie istotnych w sprawie przepisów, tu art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z jego brzmieniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Celem tego przepisu było częściowe wynagrodzenie – poprzez ww. świadczenie – osobom zdolnym do pracy rezygnacji z tego zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia), z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu wskazanym w ustawie. Nie jest to zatem świadczenie adresowane do osoby niepełnosprawnej ale do podmiotu sprawującego opiekę. Nie chodzi tu także o jakąkolwiek opiekę ale taką, której zakres, natężenie wykluczy możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy bowiem tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, orzeczenia dostępne w CBOSA).

Zatem organy są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Najistotniejszym jednak i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzą organy administracji, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez stronę świadczenia. Zebrany materiał aktowy nie daje podstaw do wywodzenia, że zakres czynności podejmowanych przez stronę względem siostry wpisuje się w ustawowy zapis stałej lub długotrwałej opieki, która wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Przypomnieć bowiem trzeba, że ustawodawca nie wymaga aby możliwość zatrudnienia odnosiła się pracy w pełnym wymiarze jej czasu. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że niewątpliwe opisane w okolicznościach faktycznych sprawy schorzenia i stan zdrowia siostry skarżącego wymagają wsparcia i pomocy innych osób, to jednak – jak wynika z treści składanych przez stronę wyjaśnień – szereg czynności podopieczna jest w stanie wykonać samodzielnie, a zakres tej samodzielności i faktycznie podejmowane przez stronę czynności opiekuńcze wykluczają istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem nad nią opieki a możliwością podjęcia przez skarżącego zatrudnienia (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy).

Zasadnie organ ocenił, że w istocie większość z opisanych przez skarżącego czynności wpisuje w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które obciążają osoby wykonujące prace zarobkowe. Pranie, sprzątanie, gotowanie, podawanie posiłków, robienie zakupów, załatwienia spraw urzędowych nie stanowią przeszkody w podjęciu zatrudnienia, są czynnościami życia codziennego.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego polega – wg oświadczenia samej strony - na sprzątaniu mieszkania, przygotowaniu i podawaniu posiłków, praniu bielizny, pościeli, odzieży siostry, myciu naczyń, towarzyszeniu siostrze w czasie wizyt lekarskich, urzędowych, robieniu większych (cięższych) zakupów.

W trakcie wywiadu pracownik przeprowadził także rozmowę z podopieczną, niepełnosprawną umysłowo siostrą skarżącego. Oświadczyła ona, że brat pomaga w sprzątaniu mieszkania, myje naczynia, pierze, jest pomocny w podawaniu obiadów.

Z załączonego oświadczenia siostry skarżącego wynika, że ubiera się sama, sama spożywa posiłki, sama potrafi pójść do sklepu, wykonać czynności higieniczne.

Z dalszych zapisów umieszczonych w wywiadzie środowiskowym wynika, że siostra skarżącego jest ruchowo samodzielna, a podczas wizyt pracowników opieki społecznej (od czerwca do listopada 2021 r.) stwierdzono, że jest samodzielna w zakresie czynności higienicznych, ubierania się, samodzielnie spożywa posiłki, dokonuje podstawowych zakupów. Potwierdza to mama skarżącego i jego siostry. Wyjaśniała ona, że to córka towarzyszy jej podczas wizyt w przychodni. Siostra i mama skarżącego wyjaśniały, że siostra często przygotowuje, pod nadzorem mamy, posiłki. Sama telefonicznie komunikuje się w sprawach recept. Skarżący nie musi pilnować bezpieczeństwa siostry podczas porannej czy wieczornej toalety.

Oceniając przedstawione okoliczności faktyczne należy dostrzec, że zakres podejmowanych przez stronę czynności, to jak wskazano działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czynności codziennych, które nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia. W istocie z opisanego dokumentu nie wynikają jakiekolwiek czynności wykraczające poza te ramy. Są to działania, które podejmuje każda osoba zatrudniona, która tak musi organizować sobie czas i zajęcia aby pogodzić życie zawodowe z pracą. Tak jak już wskazano, zatrudnienie nie musi przebiegać w pełnym wymiarze czasu pracy, istnieje możliwość ułożenia sobie tych dwóch sfer i wykonywania pracy w mniejszym wymiarze lub w dogodnych porach.

Ustalenia poczynione w toku postępowania zostały potwierdzone przez skarżącego w treści skargi, gdzie wyjaśnia i potwierdza opisany w wywiadzie środowiskowym zakres podejmowanych wobec podopiecznej działań. Podnoszone zaś argumenty zmierzające do podważenia samodzielności siostry nie mają potwierdzenia w materiale dowodowym.

Odnosząc się bowiem do wskazanych przez stronę dokumentów, trzeba dostrzec, że istotnie część z nich skarżący przedstawił w toku postępowania administracyjnego. Jednakże z ich treści nie wynikają okoliczności mogące podważyć ustalenia organów. Potwierdzają one stan zdrowia siostry i konieczność wspomagania jej w czynnościach życia codziennego, czego nikt nie negował. Nie zawierają one jednak wskazania do opieki wykluczającej aktywność zawodową strony w opisanym już zakresie, czy też wykluczających opisane w wywiadzie środowiskowym fakty.

Także obawy skarżącego, co do możliwości pozostawienia siostry bez stałej i nieprzerwanej opieki, w kontekście zebranych dowodów, w tym oświadczeń skarżącego, nie mają potwierdzenia. Jak wynika z akt sprawy, w tym pism strony, po uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego (co miało miejsce w 2019 r.) w dniu 20 lipca 2021 r. zwrócił się on o uchylenie decyzji przyznającej to uprawnienie w związku z koniecznością odpoczynku i uporządkowania swoich spraw, co ustało w listopadzie 2021 r. (data złożenia wniosku w rozpoznawanej sprawie). W tym czasie krewnych doglądał syn skarżącego, który pomagał – jak wskazuje skarżący – w miarę możliwości, co osłabia argumentację skargi.

Nadto z przywołanego już dokumentu – wywiadu środowiskowego wynika, że tuż przed złożeniem wniosku o uchylenie orzeczenia przyznającego stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonał ustaleń wskazujących na nieprawidłowości związane ze sprawowaniem tej opieki. Wskazano bowiem, że w dniu 28 czerwca 2021 r. do organu wpłynęło zgłoszenie pracownika socjalnego dotyczące wątpliwości co do sprawowanej opieki nad siostrą. Przeprowadzono wywiad środowiskowy, który wykazał nieprawidłowości. W toku postępowania skarżący okoliczności tych nie negował.

Nie mają również oparcia w materiale dowodowym twierdzenia skarżącego, że zrezygnował on z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad siostrą. W tym zakresie oświadczenia skarżącego zwarte w samej skardze nie są spójne z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Skarżący wyjaśniał bowiem, że opiekę nad siostrą przejął w 2017 r., po śmierci brata, który mieszkał z krewnymi. Tymczasem z akt wynika, że skarżący od 1990 r. do 12 kwietnia 2010 r. był bezrobotny, taki status miał następnie od 1 września 2010 r. i ma nadal. Nie znajdują zatem potwierdzenia wywody skargi, że zrezygnował on z pracy celem sprawowania opieki nad siostrą. Podejmując się tej czynności - czego Sąd nie neguje - skarżący był bowiem długotrwale bezrobotny. Zatem podane w skardze argumenty o rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nie mają uzasadnienia.

Nie ma potwierdzenia w aktach sprawy również podnoszona w skardze okoliczność dotycząca innych (poza niepełnosprawnością umysłową) schorzeń siostry i koniecznością podawania jej leków (w szczególności insuliny). Niezależnie od tego, sam skarżący wywodzi, że zastrzyki robi dwa razy dziennie (rano i wieczorem), co również nie neguje możliwości podjęcia zatrudnienia.

Odnosząc się do faktu przyznania stronie uprawienia do świadczenia pielęgnacyjnego mocą uchylonej następnie decyzji, trzeba wskazać, że ustalenia poczynione w postępowaniu zakończonym korzystnym dla strony rozstrzygnięciem nie podlegają badaniu w tym postępowaniu. Zaś z powoływanego przez stronę w skardze i pismach składanych w toku postępowania wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 19 czerwca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 122/21 wynika jedynie, że organ dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1a i ust. 1b u.ś.r. wyłączając skarżącego z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy mama nie posiadała orzeczenia o niepełnosprawności, a nie była w stanie z uwagi na podeszły wiek sprawować opieki nad siostrą oraz negujący jego prawo z uwagi na moment powstania niepełnosprawności. Przedmiotem rozważań Sądu nie były natomiast okoliczności obecnie rozważane, a dotyczące zakresu opieki i związku między jej sprawowaniem a brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia. Te fakty nie były wówczas przedmiotem analizy, tak organów administracji, jak i Sądu, co wynika z uzasadnienia przywołanego orzeczenia.

Odnosząc się do kolejnej podanej przez stronę okoliczności, tj. choroby mamy i konieczności sprawowania opieki także nad nią, trzeba dostrzec, że przedmiotem wniosku strony było żądanie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Fakty i dowody dotyczące choroby mamy, w tym jej samodzielność mamy, zakres sprawowanej opieki, nie mogą mieć ważącego znaczenia w tej sprawie. Winny być bowiem przedmiotem rozważań w zakresie odrębnego postępowania.

W tych okolicznościach należy zaaprobować wyrażany w zaskarżonej decyzji pogląd, że skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem sprawowana opieka, jej zakres i natężenie nie wykluczają rezygnacji, czy niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która jak już wskazano nie musi być realizowana w pełnym wymiarze czasu pracy.

Uznając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił w całości skargę strony jako bezzasadną.