Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 292/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 10 par. 1,  art. 81
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2018 r. sprawy ze skargi Starosty [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołania Starosty [...], decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2011 r. nr [...] stwierdzającą, że zespół pałacowo-parkowy, położony w majątku [...], gmina [...], stanowiący obecnie działkę nr [...] o pow. [...] ha, zapisaną w Kw nr [...], będący przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością W. R., zapisany w dniu przejęcia w księdze wieczystej [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 16 stycznia 2008 r. M. R. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół pałacowo-parkowy, położony w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) – dalej zwanego "dekretem". Jako uzasadnienie wniosku wskazał, że nieruchomość ta nie stanowiła wspólnej jednostki gospodarczej z majątkiem rolnym.

Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2011 r. nr [...] stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy, położony w majątku [...], gmina [...], stanowiący obecnie działkę nr [...] o pow. [...] ha, zapisaną w Kw nr [...], będący przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością W. R., zapisany w dniu przejęcia w księdze wieczystej [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Od decyzji Wojewody [...] odwołanie złożył Starosta [...]. Zarzucił jej naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 10 § 1 Kpa, art. 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa, a także naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W uzasadnieniu podał, że organ I instancji błędnie ustalił, że zespół pałacowo-parkowy stanowił wyodrębnioną terytorialnie i przestrzennie część majątku [...]. Ponadto wskazał, że W. R. osobiście angażował się w zarzadzanie majątkiem i decydował o wszystkich ważnych gospodarczo decyzjach, co oznacza, że nie można uznać, że rządca zarządzał majątkiem w imieniu właściciela i zarzadzanie to odbywało się z podwórza gospodarczego. Majątek miał być zarządzany bezpośrednio z pałacu w [...]. Skarżący podniósł także, że organ I instancji w postępowaniu dowodowym nie próbował ustalić, czy istniał związek funkcjonalny pałacu w [...] z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Podważał również zeznania świadka W. B., powołując się na jego podeszły wiek i brak bezpośredniej wiedzy na temat funkcjonowania majątku.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2012 r. została zaskarżona przez Starostę [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ramach autokontroli uwzględnił skargę i decyzją z [...] października 2012 r. nr [...] uchylił w całości swoją decyzję z [...] sierpnia 2012 r.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2012 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez M. R.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 9/13 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2012 r. Sąd w uzasadnieniu wyjaśnił, że organ II instancji wydając decyzję w ramach autokontroli, miał obowiązek orzec w sposób ostateczny w sprawie, a nie sprowadzić swoje zachowanie jedynie do roli organu kasacyjnego.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 marca 2014 r. sygn. akt l SA/Wa 2773/13 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2012 r. Sąd w uzasadnieniu wyjaśnił, że skoro złożony został wniosek o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem", to obowiązkiem Wojewody [...] jest rozpoznanie tego wniosku (co też organ uczynił), a rolą organu Il instancji jest merytoryczne skontrolowanie takiej decyzji, od czego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odstąpił jedynie uchylając decyzję Wojewody [...] i umarzając postępowanie administracyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 października 2016 r. sygn. akt I OSK 2844/14 oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 marca 2014 r. Sąd stwierdził, że pomimo zawarcia w zaskarżonym wyroku wadliwego poglądu prawnego oraz nieprawidłowego określenia zaskarżonej decyzji, a także błędnie wskazanej podstawy prawnej zaskarżony wyrok odpowiadał prawu bowiem organ odwoławczy niezasadnie wydał decyzję formalną zamiast rozpoznać sprawę pod względem merytorycznym.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2011 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w przypadku żądania stwierdzenia, że pod działanie dekretu nie podpadała nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy, należy zbadać związek funkcjonalny między tą częścią nieruchomości, której dotyczy żądanie, a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa. Dekret nie zawierał definicji legalnej nieruchomości ziemskiej. Rozumienie tego pojęcia budziło wiele kontrowersji w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89. Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej rozumiano bowiem nie tylko nieruchomości o charakterze rolnym (a więc takie, które mogły być wykorzystane do produkcji rolnej), ale również i te, które były zabudowane, czy zalesione. W omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej przez inne podmioty.

Związek funkcjonalny to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej. Związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu pałacowo-parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo -parkowego.

Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym po podjęciu uchwały o sygn. akt I OPS 2/06, jednolicie prezentowany jest pogląd o znaczeniu związku funkcjonalnego zespołu dworsko - parkowego z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłance dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa w trybie dekretu. O związku funkcjonalnym nie mogą decydować m.in. powiązania podmiotowe, ﬁnansowe i terytorialne, brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, nieoddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron, źródła dochodów właściciela, zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej, korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności, czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski.

Natomiast istotne znaczenie dla istnienia związku funkcjonalnego może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy oraz to skąd prowadzony był zarząd nad gospodarstwem.

Wykazanie związku funkcjonalnego polega głównie na ustaleniu, czy w części nieruchomości, co do której toczy się postępowanie administracyjne, znajdował się, np. kantor lub biuro, z którego wykonywany był stały zarząd doraźnymi pracami wykonywanymi w części gospodarczej.

Minister zauważył, że z uzyskanych dokumentów wynika, że sporny zespół pałacowo - parkowy wchodził w skład majątku ziemskiego pn. [...], który przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa należał do W. R. (wnioskodawca M. G. jest jego spadkobiercą). Organom administracji udało się pozyskać z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. plan z karty folwarku [...] (z 1989 r.) oraz z plan parku pałacowego [...], przedstawiające szkic sytuacyjny założenia, gdzie uwidocznione zostało m. in. rozmieszczenie drzew, pałacu, domów mieszkalnych i zabudowań gospodarczych (obora, magazyn, itd.).

Z dokumentów tych wynika, że na działce oznaczonej w aktualnej ewidencji gruntów pod nr [...] w obrębie [...], gmina [...], znajdowały się pałac i oficyna wraz z podjazdem oraz park. W karcie ewidencyjnej "[...]" zaznaczono, że pałac był budynkiem mieszkalnym, stanowiącym wraz z otaczającym go parkiem rezydencjalny wycinek rozległego założenia, którego część zachodnia tworzyła zespół folwarczny (część ta widoczna jest na planie z karty folwarku [...] znajduje się poza zakresem objętym wnioskiem).

Zdaniem Ministra, oprócz karty ewidencyjnej, o charakterze mieszkalnym pałacu wspomniał również przesłuchany w trakcie postępowania świadek P. M., którzy stwierdził, że 1 września 1939 r. budynek ten zamieszkiwany był przez rodzinę R. Z kolei o charakterze rekreacyjno-wypoczynkowym parku poniekąd zaświadcza dotycząca go decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. Z [...] lutego 1979 r. nr [...] w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków, w której mowa jest o przypałacowym parku krajobrazowym w [...].

Minister stwierdził, że - co do zasady - przejmowanie siedzib mieszkalnych właścicieli nieruchomości ziemskich wraz z otaczającym je parkiem, tj. w szczególności pałaców i dworów, ewentualnie innych budynków mieszkalnych stanowiących takie siedziby, nie mogło mieścić się w celach reformy rolnej wyszczególnionych w art. 1 ust. 2 dekretu. O zasadności przejęcia na cele reformy rolnej takiego zespołu mogłaby ewentualnie decydować możliwość jego wykorzystania przy prowadzeniu działalności rolniczej, takiej jak wykorzystywanie pałacu nie tylko dla celów mieszkalnych, ale np. jako miejsce skąd prowadzony był bezpośredni zarząd nad całym gospodarstwem rolnym. Jednakże w dokumentach takich jak: kopia z wyciągu ewidencji parkowej oraz kopia karty ewidencyjnej "[...]" brak jest wzmianki, że w pałacu znajdowało się wyodrębnione pomieszczenie z przeznaczeniem na biuro. Nie ma również żadnego innego dokumentu świadczącego, że czynność ta wykonywana była z pałacu. Na spornym terenie nie odnotowano także osobnego budynku z przeznaczeniem na rządcówkę.

W toku postępowania administracyjnego przesłuchano dwóch świadków na okoliczność funkcjonowania majątku. P. M. podniósł, że biuro z którego administrowano majątkiem znajdowało się w budynku przy gospodarstwie. Natomiast W. B. oprócz stwierdzenia, że biuro znajdowało się poza pałacem, dodał, że majątkiem zarządzał E. F. W protokole w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej wśród przejmowanych budynków wymieniono m. in. dom urzędnika. Pośrednio istnienie oddzielnego biura umiejscowionego przy części gospodarczej potwierdza wkładka do karty ewidencyjnej zabytków i architektury budownictwa, gdzie naniesiony jest plan z karty folwarku, na którym uwidoczniono budynek nazwany dom mieszkalny i biuro PGR.

Opisy te mogą sugerować, że to w tym miejscu znajdowało się biuro zarządcy. Niemniej jednak, bez względu na to, czy z budynku tego faktycznie prowadzony był zarząd nad gospodarstwem, nie ma żadnego dokumentu, który miejsce wykonywania tej funkcji wiązałby z pałacem bądź budynkiem zlokalizowanym na terenie zespołu pałacowo – parkowego.

Wobec tego Minister stwierdził, że nie ma dowodu na to, że między działką nr [...], na której mieści się zespół pałacowo – parkowy, a pozostałą częścią gospodarstwa rolnego istniał związek funkcjonalny. Oznacza to, że organ I instancji słusznie ocenił, że ta część nieruchomości nie podpadała pod działanie dekretu przez co nieskuteczny był zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Jako niesłuszny Minister ocenił też zarzut naruszenia przez organ I instancji przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 10 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa. Zebrany przez Wojewodę [...] materiał dowodowy (uzupełniony na etapie postępowania odwoławczego) został przez niego rozpatrzony oraz prawidłowo oceniony. Starosta [...] został zawiadomiony o zgromadzeniu materiału dowodowego wystarczającego do wydania rozstrzygnięcia oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, a także o możliwości złożenia dodatkowych wniosków i oświadczeń (pismo z [...] listopada 2011 r. i zwrotne poświadczenie jego odbioru przez Starostę). Starosta [...], po otrzymaniu zawiadomienia z [...] listopada 2011 r. nie dokonał żadnych czynności, które sygnalizowałyby, że nie został w sposób wyczerpujący zebrany materiał dowodowy.

Odnosząc się do zarzutu, że pomiędzy zespołem pałacowo – parkowym, a majątkiem ziemskim w [...] zachodził związek terytorialny, gdyż zespół pałacowo - parkowy nie był odrębną częścią nieruchomości ziemskiej (brak ogrodzenia między nimi i wyodrębnienia prawnego), Minister stwierdził, że ocena ta nie ma decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia zapadłego w przeprowadzonym postępowaniu. O związku funkcjonalnym nie decyduje brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, powiązanie o charakterze terytorialnym, organizacyjnym i ﬁnansowym pomiędzy zespołem pałacowo – parkowym, a resztą majątku, a jedynie miejsce wykonywania zarządu. Zatem zarzut niezbadania przez organ I instancji związku funkcjonalnego jest niesłuszny.

Minister zaznaczył, że odwołujący się zakwestionował także zeznania świadka W. B. argumentując to w ten sposób, że wiedza przez niego uzyskana nie była bezpośrednia, a tylko z przekazu. Nadto dodano, że świadkowi nie są znane relacje pomiędzy rządcą, a właścicielem majątku. Mając na uwadze zasadę swobodnej oceny dowodów Wojewoda [...] nie miał podstaw, aby podważać wiarygodność świadka. Jego wiarygodności nie może podważać wiek świadka, co zdaje się również sugerować odwołujący się. Ponadto Starosta [...] nie wyjaśnił skąd uzyskał informacje o tym, że świadek nie ma wiedzy na temat relacji pomiędzy rządcą, a właścicielem majątku. W protokole z przesłuchania W. B. znajduje się pytanie o to, kto w latach 1938-1939 zarządzał majątkiem [...], jak nazywała się i gdzie mieszkała ta osoba, natomiast świadek nie wypowiadał się na temat relacji między zarządcą, a właścicielem majątku.

Odnośnie pośredniego sposobu pozyskania informacji przez W. B. Minister stwierdził, że nie jest to sposób, który mógłby dyskredytować jego wiedzę. Jego zeznania są spójne z pozostałym materiałem zgromadzonym w trakcie postępowania (dotyczy to m. in. lokalizacji biura, tego kto zamieszkiwał w pałacu).

Z kolei przesłane wraz z odwołaniem artykuły z Gazety [...] na temat rodziny R. zostały już wcześniej załączone do akt sprawy (przez wnioskodawcę przy piśmie z [...] lutego 2008 r.) i znane był organowi I instancji. Z artykułów tych wynika, że W. i H. R. nadzorowali prace na folwarkach, a nie zarządzali nimi - artykuł "[...]", a także, że każdy z folwarków posiadał własnego dyrektora. Mowa o tym w artykule "[...]", który nie został załączony do odwołania. W artykułach tych napisano, że z dokumentów z [...] Izby Rolniczej w P. wynika, że W. R. uważany był za wzorowego gospodarza, jednakże brak jest jakiejkolwiek wzmianki o tym, że zarządzał on gospodarstwem bezpośrednio, a rola zarządcy ograniczała się jedynie do wykonywania bezpośrednich poleceń właściciela.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2017 r. nr [...] Starosta [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) prawa materialnego poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, 2) przepisów postępowania: art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 Kpa. Wobec tego wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji, 2) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że Powiat [...] nie został uznany za stronę postępowania, ani przez Wojewodę [...], ani przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wbrew temu co twierdzi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi istniał związek funkcjonalny pomiędzy pałacem w [...], a pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwoliłoby taki związek ustalić. O funkcjonalnym powiązaniu majątku ziemskiego w [...] z zespołem pałacowo - parkowym świadczy zachodzący między nimi związek organizacyjny. Zatrudnienie zarządców, z uwagi na ich kompetencje, które ograniczały się jedynie do wykonywania bezpośrednich poleceń właściciela i pomagających mu w zarządzaniu majątkiem członków rodziny, a w szczególności przez syna W. R. H. R. oznacza, że faktyczne zarządzanie majątkiem, w tym folwarkami, odbywało się z zespołu pałacowo -parkowego i to nadal przy właścicielu majątku pozostawały władcze kompetencje i głos decydujący w sprawach związanych z bieżącym funkcjonowaniem i administrowaniem majątku. O fakcie zarządzania przez właściciela majątkiem z pałacu w [...] świadczyć mogą opisy Pałacu w [...] zawarte w publikacji E. G. córki W. R., pt. [...]. W opisie dotyczącym Pałacu w [...] wymieniony jest gabinet właściciela, z którego to zarządzał on swoimi majątkami. Także w publikacji D. C. z Muzeum [...], pt. [...] - [...] zawarto opisy dotyczące, zarówno Pałacu w [...] (opisy wykorzystania i wyglądu pomieszczeń), jak i sposobu zarządzania majątkiem w [...] przez W. R. (publikacja w posiadaniu Muzeum Narodowego [...] w S.). Z ww. publikacji wynika, że w skład majątku [...] wchodziło kilka folwarków. Folwarki te to m. in. [...] i folwark [...]. Folwark [...] znajdował się w miejscowości noszącej obecnie nazwę [...] w [...]. W Folwarku [...] znajdowały się budynki mieszkalne zwane rządcówkami, gdzie mieszkali rządcy majątków. Fakt istnienia rządcówki folwarku [...] potwierdza mapa z 1940 r. Zabudowania gospodarcze folwarku wraz z rządcówką znajdowały się na parceli nr [...], która obecnie odpowiada części działki nr [...] w obrębie [...]. Rządcówka ta była zamieszkiwana do połowy lat 70 XX w. przez 4 rodziny, a następnie została rozebrana, z uwagi na zły stan techniczny. Zabudowania Folwarku [...] stanowią własność Spółki [...] Sp. z o. o. z siedzibą w Z.

Z publikacji [...] - [...] D. C. wynika, że majątek [...] składał się z folwarków: [...], Folwark [...] oraz folwark [...]. Prawdopodobnie wszystkie folwarki majątku W. R. miały swoich rządców. Ponadto w [...] istniała gorzelnia i wytwórnia płatków ziemniaczanych. Majątek W. R. był wyposażony w drogie maszyny takie jak, np. pługi parowe. Z publikacji E. G. i D. C. wynika, że W. R. samodzielnie zarządzał majątkiem, a pomagał w tym zarządzaniu jego syn H. R. Centrum zarządzania majątkiem W. R. mieściło się w pałacu w [...], a W. R. zarządzał majątkiem ze swojego gabinetu. Z ww. publikacji wynika, że W. R. prowadził gospodarkę planową. Planował zasiewy pól tak, aby zapewnić sprawne funkcjonowanie całego majątku, w tym gorzelni i wytwórni płatków ziemniaczanych. Planował też nawożenie pól i inne prace polowe. Z ww. publikacji wynika, że rządcy folwarków byli jedynie wykonawcami poleceń W. R. i można porównać ich role i kompetencje do dzisiejszych brygadzistów, a nie do kierowników gospodarstw.

Zdaniem Starosty [...], faktyczne zarządzanie majątkiem, w tym folwarkami, odbywało się z Pałacu w [...] i to nadal przy właścicielu majątku pozostawały władcze kompetencje i głos decydujący w sprawach związanych z bieżącym funkcjonowaniem i administrowaniem majątkiem.

Jeżeli chodzi o dokumenty uzyskane i dotyczące wpisu Pałacu w [...] Starosta [...] zauważył, że zostały one sporządzone w 1979 r. W 1946 r. Pałac w [...] wraz z częścią parku został odłączony od reszty majątku. Pałac wraz z parkiem został przeznaczony na cele oświatowe i mieściło się tam technikum rolnicze i zawodowa szkoła rolnicza, stanowiące zespół szkół rolniczych w B. Na początku lat 70 – tych XX w. zmieniono przebieg drogi krajowej nr [...] z P. do W. Droga ta częściowo przebiega po terenie dawnego parku i folwarku w [...]. Budynki robotników rolnych zatrudnianych w folwarku w [...] znajdowały się przy głównej drodze przebiegającej przez [...]. Z tej drogi był też wjazd do folwarku i pałacu w [...]. Przebudowa drogi nr [...] całkowicie zmieniła część założenia pałacowo - parkowego w [...] i folwarku. Pałac wraz z zabudowaniami przystosowano na potrzeby szkoły pod koniec lat 40 - tych XX w. W pałacu nie zachowało się jego wyposażenie. Z powodu przystosowania pomieszczeń pałacu w [...] i związanych z nim budynków na potrzeby zlokalizowanych tam szkół nie zachował się pierwotny układ pomieszczeń. Z tego właśnie powodu w karcie ewidencyjnej zabytku brak jest wzmianek o braku pomieszczenia z przeznaczeniem na biuro. Pałac w [...] został opisany w publikacjach E. G. i D. C., ale organy administracji prowadzące postepowanie nie przeprowadziły dowodów z tych publikacji.

Z uwagi na powyższe Starosta [...] uważa, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając decyzję z [...] grudnia 2017 r., jak i Wojewoda [...] wydając decyzję z [...] grudnia 2011 r. naruszyli art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 Kpa. Nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego doprowadziło do wadliwej oceny istnienia lub braku związku funkcjonalnego pomiędzy pałacem w [...], a pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Z uwagi na powyższe, zdaniem skarżącego, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył - poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie - art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Organ nie podzielił postawionych zarzutów. Podał, że Powiat [...] brał udział w postępowaniu administracyjnym na prawach strony, czego dowodem jest doręczenie Staroście [...] zarówno decyzji Wojewody [...], jak i decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Starosta [...] jako reprezentant Powiatu [...] otrzymał również zawiadomienie o wszczęciu postępowania.

Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut o uznaniu braku istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy pałacem w [...], a pozostałą częścią majątku. Dwie publikacje – E. G. pt. [...] oraz D. C. – pt. [...] nie zostały przywołane w postępowaniu administracyjnym, pomimo wynikającego z art. 7 Kpa uprawnienia do podejmowania przez stronę czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Nie zostały one również załączone do skargi.

Starosta [...] jedynie wskazał, że E. G. zawarła w swojej publikacji opis pałacu, w którym wymienia się gabinet właściciela, z którego rzekomo miał zarządzać majątkiem. Minister stwierdził, że postępowanie w sprawie prowadzone było w trybie zwykłym, a nie nadzwyczajnym. Oznacza to, że na organie administracji spoczywa obowiązek jednoznacznego wykazania faktów skutkujących zastosowaniem przepisów o reformie rolnej. Tymczasem w dokumentach brak jest jednoznacznego potwierdzenia, że W. R., były właściciel majątku, bezpośrednio nim zarządzał z pałacu. W trakcie postępowania administracyjnego przesłuchano dwóch świadków w przedmiocie funkcjonowania majątku. P. M. podniósł, że biuro z którego administrowano majątkiem znajdowało się w budynku przy gospodarstwie. Natomiast W. B. dodał, że majątkiem zarządzał E. F. Z kolei w protokole w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej wśród przejmowanych budynków wymieniono m. in. dom urzędnika. Na pewno wniosków o zarządzie z pałacu nie można wyciągnąć z przedstawionej przez autora skargi argumentacji opartej na publikacji D. C. - [...]. Jak podaje Starosta [...] ma z niej wynikać, że w skład majątku [...] wchodziło kilka folwarków, a na nich znajdowały się budynki zwane rządcówkami (co poniekąd znajduje potwierdzenie w przytoczonych zeznaniach świadków). Ponadto wskazuje on, że prawdopodobnie wszystkie folwarki majątku W. R. miały swoich rządców. W takiej sytuacji trudno przypuszczać, żeby właściciel całego majątku sam, bezpośrednio kierował pracami w gospodarstwie wydając doraźne polecenia zwykłym pracownikom. A właśnie to jest kwestią zasadniczą dla oceny związku funkcjonalnego. Kwestia tego, czy w budynku pałacu znajdował się gabinet może mieć charakter pomocniczy, uzupełniający materiał dowodowy, gdyby okazało się, że w gospodarstwie nie było innej rządcówki i osób zarządzających, odpowiedzialnych za bezpośredni kontakt z pracownikami wykonującymi prace na gospodarstwie.

Skarżący podniósł również, że dokumenty pozyskane z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. zostały sporządzone w 1979 r. i m. in. naniesione na nich plany budynku pałacu, który pod koniec lat 40-tych XX w. został przystosowany na potrzeby szkoły nie uwzględniają pierwotnego układu pomieszczeń. Jednakże zarzut ten nie został poparty żadnym dowodem, który wskazywałby jakich ewentualnych zmian dokonano. Ponadto dokumenty które dyskredytuje skarżący sporządzone były w różnych latach, tj. 1959, 1966, 1973, 1979, 1997. Opisują one dokładnie całe założenie pałacowo - parkowe, w tym zawierają informację o tym kiedy pałac był rozbudowywany i przebudowywany (np. wspomniano o dobudowie w latach 60-tych XX w. łącznika między pałacem i oﬁcyną).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie spór dotyczy tego, czy część majątku W. R. pn. [...], położona w Gminie [...], powiat [...], zapisana w księdze wieczystej [...] (zespół pałacowo – parkowy, posadowiony na obecnej działce nr [...]), stanowiła nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu bądź, jeżeli nie, to czy pozostawała w tzw. związku funkcjonalnym z częścią rolniczą tegoż majątku i czy w związku z tym mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej wynikające z art. 1 ust. 2 dekretu i w konsekwencji podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Odnosząc się do tego zagadnienia zacząć należało od tego, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego - jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu z dniem 13 września 1944 r.

Sąd zwraca uwagę, że w kwestii interpretacji zwrotu "nieruchomość ziemska" orzecznictwo sądów administracyjnych powszechnie akceptuje wykładnię tego zwrotu, dokonaną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, zgodnie z którą poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Analizując przepisy dekretu, jak też rozporządzenia, Trybunał wywiódł wówczas, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej.

Natomiast w uzasadnieniu uchwały z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, Naczelny Sąd Administracyjny poczynił szereg uwag na temat właściwej wykładni pojęcia "nieruchomość ziemska" wskazując, że dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w przepisie art. 2 ust. 1 dekretu należy brać pod uwagę również, zgodnie z zwartym tam odesłaniem, przepis "art. 1, część druga". Już z tzw. wprowadzenia art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu. Prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, powinno brzmieć: na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia w całości przechodzą, bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, jednocześnie określa zakres przedmiotowy w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Wydając decyzję administracyjną w trybie tego przepisu, organ administracji publicznej (a nie sąd powszechny), powinien zbadać (wziąć pod uwagę) wszystkie okoliczności wyprowadzone w drodze wykładni z pełnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Jak podkreślono w wyroku NSA z 7 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 686/08 obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia jest zbadanie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Oznacza to, że muszą one ustalić, że wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy bądź były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalnie z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w powołanym przepisie (por. wyroki NSA z 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04 i z 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05).

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy Sąd uznał za prawidłowe stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, co do tego, że część majątku [...] objęta żądaniem wniosku M. G. (obecnie M. R.) z 16 stycznia 2008 r., w zakresie terenu o pow. [...] ha, obejmującego obecną działkę nr [...], nie miała charakteru typowo rolniczego, ani też nie była powiązana funkcjonalnie z tzw. folwarczną częścią tegoż majątku, przez co nie nadawała się na cele reformy rolnej i w związku z tym nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że majątek W. R., położony w miejscowości [...], składał się z trzech części. Jedna z nich to tzw. [...], druga to tzw. [...], a trzecia to to tzw. Folwark [...]. Wnioskowana do wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu część majątku [...], w dacie wejścia w życie dekretu, zawierała się wówczas w obszarze parku o pow. [...] ha na którym posadowiony był pałac 1-piętrowy oraz oficyna. Już w 1946 r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych wyłączył sporny teren z parcelacji na drobne gospodarstwa rolne i przeznaczył na cele nierolnicze, tj. pod utworzenie tzw. uniwersytetu [...] (protokół z [...] marca 1945 r., zarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1947 r., pismo Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] lutego 1950 r., pismo Wojewody [...] z [...] kwietnia 1950 r.). Obiekt ten (pałac z parkiem w [...]) Związek [...] planował wykorzystać na cele szkoleniowe, wyłączone z gospodarstwa rolnego (pismo Zarządu Głównego [...] z [...] stycznia 1949 r.). W 1951 r. sporny teren przekazano Państwowemu Liceum [...] w B. (protokół zdawczo – odbiorczy resztówki [...] z [...] października 1951 r.).

Z materiałów prasowych pt.: [...], [...], [...], córka W., konkretnie z informacji uzyskanych od U. R., S. M., a także dawnego pracownika W. R. R. K. (stangreta) i jego żony S. K., wynika, że zespół pałacowo – parkowy, już przez II wojną światową, pełnił funkcję mieszkalną dla właściciela majątku W. R., jego żony H. R. i dzieci. W parku rosły rzadkie gatunki kaktusów. W otoczeniu był także rozległy staw po którym pływano łodziami. Tam odwiedzał swoich rodziców starszy syn W. R. G. R. Tam też mieszkał młodszy syn R. H. R., który od najmłodszych lat był szykowany na następcę W. R. i w związku z tym nadzorował pracę na folwarkach R. Tam też w 1935 r. zamieszkała I. R. W sierpniu 1938 r. I. wyszła za mąż za H. V. Młodożeńcy początkowo zamieszkali w aneksie [...] pałacu, który wcześniej był przeznaczony dla córek W. R. Stangret R. K. miał do dyspozycji kilkanaście powozów, woził nimi dzieci, odbierał G. R. z dworca, z R. i woził zięcia R. F., używał też powozów do jazdy na polowania. Właściciel [...] miał także mercedesa i szofera D. Podczas dożynek dyrektorzy wszystkich majątków przyjeżdżali na tę uroczystość do [...]. W. R. sam doglądał pracy w gospodarstwie. O czwartej rano był już w oborach. Po śniadaniu wychodził w pole. We wrześniu 1939 r. W. R. został aresztowany. Po opuszczeniu przez W. R. więzienia w R. rodzina R. zmuszona była na zawsze opuścić majątek [...]. R. K. odwiózł R. na dworzec w P. W czasie II wojny światowej rodzina R. zamieszkała w W.

Z powyższymi informacjami zbieżne są także zeznania świadków. Z zeznań W. B. (w dacie wejścia w życie dekretu kilkunastoletniego chłopca), który miał wiedzę odnośnie majątku w [...] od ojca (przedwojennego i powojennego sołtysa w miejscowości [...]), wynika, że w obiekcie parkowo - pałacowym zamieszkiwała 1 września 1939 r. rodzina R. Część mieszkalna i gospodarcza majątku miały osobne drogi. Na terenie parku nie było innych budynków, poza dworem. Majątkiem w latach 1938-1939 zarządzał H. R. i zarządca E. F. Biuro z którego administrowano majątkiem mieściło się w budynku użytkowanym jako biuro [...] "[...]" [...]. W pałacu mieszkała służba pałacowa, a pracownicy rolni w koszarach. W obrębie zespołu dworsko – parkowego nie mieszkali pracownicy rolni. Z kolei z zeznań P. M. (w dacie wejścia w życie dekretu kilkuletniego chłopca, który pozyskał informacje na temat majątku [...] od dziadka) wynika, że biuro z którego administrowano majątkiem mieściło się w budynku przy gospodarstwie.

Z dokumentacji konserwatorskiej, nadesłanej do sprawy przy piśmie [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] maja 2008 r. wynika, że wnioskowany do wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu teren obejmował park przypałacowy, który miał charakter krajobrazowy z różnogatunkowym drzewostanem. Pałac z parkiem stanowił rezydencjonalną część rozległego założenia, którego część zachodnia tworzy zespół folwarczny. Na tym terenie znajdował się pałac wraz z oficyną, połączoną dopiero w latach 60 - tych XX w. łącznikiem. Z dokumentacji tej w zestawieniu z zeznaniami świadków wynika, że biuro znajdowało się poza terenem objętym wnioskiem z [...] stycznia 2008 r., tj. w części folwarcznej majątku [...], prawdopodobnie w budynku nr [...] na planie Folwarku [...]. Rozplanowanie i sposób zagospodarowania przestrzeni obecnej działki nr [...] i przyległych działek wskazuje, że zabudowania gospodarcze i folwarczne znajdowały się na zachód od terenu pałacowo-parkowego. Z terenu parkowo – pałacowego był osobny wjazd na drogę relacji [...]-[...], która przylegała do tego zespołu od północy, co potwierdził świadek.

Z protokołu zdawczo – odbiorczego resztówki [...] z [...] października 1951 r. wynika, że wyposażenie pałacu było typowo mieszkalne. Park był zaś opłocony siatką (częściowo zniszczoną) i parkanem o łącznym obszarze [...] ha.

Co znamienne, ówczesny Wojewódzki Urząd Ziemski nie uznawał, że sporna nieruchomość z majątku [...] została objęta działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Z pisma z [...] listopada 1946 r. wynika, że organ ten wnosił do sądu wieczystoksięgowego o wpisanie przejścia na Skarb Państwa majątku [...] na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu. Wpis Skarbu Państwa na tej podstawie prawnej zakwestionował Sąd Okręgowy w P. w wyroku z [...] czerwca 2011 r. sygn. akt [...]. Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa stwierdziła brak podstaw do wniesienia apelacji (pismo z [...] lipca 2011 r.).

Z pism M. G. z [...] stycznia 2008 r. (wniosek) i [...] lutego 2008 r. wynika, że jego dziadek W. R. zamieszkiwał w zespole pałacowo – parkowym i nie był on funkcjonalnie powiązany z gospodarstwem rolnym. [...] nie stanowiła wspólnej jednostki gospodarczej z gospodarstwem rolnym, miała charakter mieszkalno-rekreacyjny. Majątek rolny miał odrębne budynki administracyjne i gospodarcze. W okresie powojennym był użytkowany przez PGR, a później przez [...] "[...]". Zespół pałacowo-parkowy był użytkowany przez instytucje oświaty. O mieszkalnym charakterze zespołu parkowo –pałacowego wypowiedziała się także U. W. córka W. R. w piśmie z [...] października 2004 r.

Mając na uwadze powyższe okoliczności wynikające z akt sprawy Sąd uznał, że trafne było stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie orzeczenia o niepodpadaniu spornej części majątku [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Sporny obiekt, obejmujący zespół pałacowo – parkowy pełnił bowiem w dacie wejścia w życie dekretu funkcję mieszkalno-rezydencjalno-rekreacyjną. Jeszcze we wrześniu 1939 r. mieszkał tam W. R. wraz z rodziną. W tym obiekcie W. R. urządzał przed wojną ważne uroczystości rodzinne (np. ślub córki). Z tego obiektu członkowie rodziny R. wyprawiali się na polowania, a także urządzali przejażdżki łodziami po sąsiadującym stawie. Park otaczający pałac miał walory krajobrazowe, nie był to teren upraw warzywno-owocowych. Zespół pałacowo – parkowy miał osobny zjazd na drogę. To wszystko świadczy o tym, że sporny obiekt mógł funkcjonować samodzielnie, nie nadawał się do przeznaczenia na cele reformy rolnej, tzn. do wykorzystania na cele stricte rolnicze, tj. do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji zwierzęcej, roślinnej, sadowniczej, czy rybnej. Potwierdza to także powojenne wykorzystanie tego terenu na cele oświatowe i wpisanie parku i pałacu do rejestru zabytków.

Przy czym trzeba zauważyć, że powojennego wykorzystania spornego obiektu pod działalność szkoły rolniczej nie można było uznać za realizację celu reformy rolnej, określonego w art. 1 ust. 2 lit. d w zw. z art. 15 dekretu, tj. poprzez zarezerwowanie odpowiedniego terenu na cele użyteczności publicznej dla potrzeb szkół rolniczych i powszechnych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 2027/14, art. 1 ust. 2 lit. d i art. 15 dekretu regulują sposób postępowania z przejętymi terenami, wskazując na potrzebę zarezerwowania ich m.in. dla szkół. Jednakże dotyczyć to może tylko takich terenów, które podpadały pod działanie dekretu (terenów o charakterze rolniczym). Zatem najpierw należało nieruchomości określone w art. 2 dekretu przejąć, a dopiero potem je przeznaczyć zgodnie z jego regulacją art. 1. Stąd przywołane przepisy nie stanowią wskazówki dla oceny charakteru nieruchomości i ich podpadania, lecz precyzują jeden z celów reformy. W konsekwencji czego niepodobna bronić poglądu, iż późniejsze przeznaczenie przejętej nieruchomości i budynku na niej położonego ma znaczenie dla oceny charakteru spornego w tej sprawie zespołu. Przeto zarzut ich naruszenia jest chybiony. Podobne stanowisko zajął NSA w wyroku z 27 października 2016 r. sygn. akt I OSK 3127/14. Na cele reformy rolnej mogły być przejmowane takie nieruchomości, które stanowiły tereny (niezabudowane), a nie obiekty (zespoły pałacowo-parkowe), rezerwowane dla realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 lit. d dekretu (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1438/16). Pogląd ten podziela skład orzekający w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że z akt sprawy wynika, że zatrudnieni w majątkach W. R. zarządcy (dyrektorzy) sprawowali administrację folwarkami z terenu znajdującego się poza terenem zespołu pałacowo – parkowego. Żaden z dowodów nie potwierdza, że jakikolwiek zarządca mieszkał na terenie pałacowo – parkowym w [...]. To, że W. R. i jego młodszy syn H. R. sprawowali nadzór nad działalnością pracowników majątku w [...] było zrozumiałe. W. R. był właścicielem tego majątku i był postrzegany jako wzorowy gospodarz, u którego praktyki odbywali uczniowie szkoły rolniczej z B. Przygotowywał syna do przejęcia obowiązków. Trudno uznać, że najważniejsze decyzje dotyczące działalności majątku nie były z nim uzgadniane, czy też omawiane z jego synem. Nie znaczy to, że osoby te przebywały w zespole pałacowo – parkowym tylko po to, aby zajmować się wyłącznie stałym i bieżącym administrowaniem folwarkami. Nie ma dowodu na to, że pałac pełnił jedynie rolę tzw. rządcówki (biura) lub że dominującą funkcją pałacu było przeznaczenie pod "centrum administracyjne" majątku w [...].

Jeżeli chodzi o podniesiony, dopiero w skardze, brak przeprowadzenia przez organ dowodów z publikacji E. G., pt. [...], czy też publikacji D. C. z Muzeum [...], pt. [...] - [...] z [...] na okoliczność sprawowania przez W. R. z pałacu zarządu majątkiem w [...], Sąd zwraca uwagę, że Wojewoda [...], przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej, w piśmie z [...] listopada 2011 r. poinformował Starostę [...] o zgromadzeniu w sprawie materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów. Zawiadomienie to strona odebrała 28 listopada 2011 r. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika na etapie postępowania odwoławczego, nie wskazywał, że ma wiedzę o istotnych dla sprawy materiałach publikacyjnych. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przed wydaniem zaskarżonej niniejszą skargą decyzji, w piśmie z [...] listopada 2017 r. poinformował pełnomocnika Starosty [...] o zgromadzeniu w sprawie materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów. Zawiadomienie to zostało odebrane w siedzibie Starosty 8 listopada 2017 r.

Rację ma skarżący, że w postępowaniu administracyjnym regułą jest gromadzenie dowodów przez organ administracji. Nie oznacza jednak, że strony postępowania są zwolnione od współdziałania z organem w zakresie zgłaszania wniosków dowodowych i przedstawiania własnej argumentacji. Obowiązek strony współdziałania z organem orzekającym w sprawie wynika wprost z art. 7 Kpa, który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Oczywistym jest, że powyższego nie można odczytywać w ten sposób, że organ administracji prowadząc postępowanie dowodowe w sprawie zwolniony jest od obowiązku podejmowania działań w celu wszechstronnego i dostatecznego wyjaśnienia sprawy. Wprowadzona ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18) zmiana art. 7 Kpa przez dodanie słów: "na wniosek stron" nie może oczywiście stanowić podstawy do wykładni, która przerzuca obowiązek ustalenia stanu faktycznego w oparciu o czynności dowodowe wnioskowane przez stronę (strony) postępowania.

Jednakże wprowadzona zmiana ma znaczenie prawne przez podwyższenie do rangi zasady ogólnej udziału strony w ustaleniu stanu faktycznego i udziału czynnego przez wnioskowanie o podjęcie czynności dowodowych. Rzecz w tym, że w niniejszej sprawie w toku postępowania skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zgłaszał wniosków dowodowych w zakresie wskazanym w skardze.

W tej sytuacji powołanie się przez Starostę [...], dopiero w treści skargi, na istotne dla sprawy – jego zdaniem - materiały publikacyjne, przy braku załączenia do skargi ich egzemplarzy, czyni zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa spóźnionymi i gołosłownymi.

Skoro Starosta [...], zarówno przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i decyzji odwoławczej był informowany, w trybie art. 10 § 1 i art. 81 Kpa, o zgromadzeniu materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów, to nie można postawić Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 10 § 1 Kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) orzekł, jak w sentencji.