Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3091/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i uchylono decyzję organu
Powołane przepisy: article: art.3 ust. 2, art. 5 ust.1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2048/11 w sprawie ze skargi J. P. i W. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...]w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2048/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. P. i W. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że pismem z dnia 13 grudnia 1990 r. J. B. P. złożyła do Urzędu Miejskiego w Gdańsku wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. (matkę) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Pismem z dnia 29 grudnia 2008 r. J. B. P. złożyła do Wojewody Pomorskiego ponowny wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Pismem z dnia 11 grudnia 2009 r. W. P. wskazał J. B. P. jako osobę uprawnioną do realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. potwierdził J. B. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Organ I instancji ustalił, że wniosek wyżej wymienionej został złożony w terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ponadto w ocenie organu I instancji J. B. P. spełniła przesłanki zdefiniowane w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. W konsekwencji uzasadnione stało się potwierdzenie jej prawa do rekompensaty. W opinii Wojewody Pomorskiego drugi ze spadkobierców J. P. – W. P. nigdy nie ubiegał się o potwierdzenie prawa do rekompensaty i nie złożył wniosku w terminie wskazanym ustawą tj. do dnia 31 grudnia 2008 r. Zaś dokonane przez niego wskazanie z 2009 r. na rzecz J. B. P. jest nieskuteczne w świetle ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z [...] maja 2011 r.

Organ II instancji wskazał, że z ustaleń podjętych przed organem wojewódzkim wynika, że wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty złożył jeden z następców prawnych właściciela mienia tj. J. B. P. Z żadnego z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, iż J. B. P. działała w sprawie nie tylko w imieniu własnym, ale też i pozostałych następców prawnych właściciela mienia. Za powyższym przemawia treść wniosku z dnia 13 listopada 1990 r., z którego bezspornie wynika, że wyżej wspomniana była jedyną stroną w sprawie. Pismo z dnia 11 grudnia 2009 r., w którym to W. P. wskazał J. P. jako wyłącznie uprawnioną do ubiegania się o prawo do rekompensaty za pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości pozostaje bez wpływu. Powyższe wskazanie było pierwszą czynnością W. P. w sprawie wszczętej na wniosek J. B. P. Z powyższego stanu faktycznego wynika, że skarżący W. P. nigdy nie starał się o realizację prawa do rekompensaty dla siebie. Nie był również czynnym uczestnikiem postępowania, nie przedkładał wniosków dowodowych oraz nie interesował się przebiegiem postępowania.

W ocenie organu odwoławczego brak jest uzasadnionych podstaw do uznania faktu, że wniosek J. B. P. zapoczątkował postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty wobec wszystkich spadkobierców J. P. Organ stwierdził, że oświadczenie W. P. o wskazaniu J. B. P., spełnia wymogi formalne przewidziane w ww. regulacji prawnej, nie może być jednak skuteczne z racji uchybienia terminu, do którego mogło być złożone. Z treści art. 5 ust. 1 ustawy wynika bowiem, iż "Potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej. się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.". Powyższy termin jest także wiążący dla osoby dokonującej wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Mając powyższy stan faktyczny na uwadze , Minister Skarbu Państwa uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji, że postępowanie wszczęte wnioskiem Jadwigi B. P. było prowadzone w celu potwierdzenia prawa do rekompensaty wyłącznie na jej rzecz., wskazanie zaś dokonane na rzecz J. B. P. z racji uchybienia terminu jest nieskuteczne, w konsekwencji nie ma wpływu na wynik sprawy.

Skargę na powyższą decyzję złożyli J. P. oraz W. P. wnosząc o jej uchylenie.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną.

Sąd podał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej Dz. U. nr 169 poz. 1418 ze zm.), potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Do wniosku należało dołączyć dokumenty wymienione w art. 6 przedmiotowej ustawy. W przypadku niespełnienia wymogów zawartych w ust. 1-3 w/w artykułu wojewoda zobowiązany był wezwać wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania (art. 6 ust. 6).

Sąd podzielił pogląd organów obu instancji, że w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. został złożony wniosek J. B. P. z dnia 13 listopada 1990 r. oraz z dnia 29 grudnia 2008 r. Sąd podkreślił, że skoro przepis prawa materialnego zakreśla wprost termin do dokonania danej czynności, to termin ten nie może zostać przedłużony ani skrócony przez organ administracji publicznej z urzędu ani na wniosek strony. Tym samym nie mają tu zastosowania zasady wyprowadzone z doktryny i orzecznictwa, że sprawa do chwili rozstrzygnięcia może być modyfikowana w ten sposób, że zmienia się jej zakres podmiotowy. Z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że wniosek o przyznanie rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez J. P. został złożony jedynie przez jej córkę J. B. P., nie został zaś złożony w terminie przez syna W. P. Z treści złożonego wniosku wynika bezspornie, że składająca go działała wyłącznie w imieniu własnym i na własną rzecz. Brak jest także w aktach przedmiotowej sprawy pełnomocnictwa do działania również w imieniu pozostałych spadkobierców. Wskazać należy, że obecnie obowiązująca ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie tworzy po stronie spadkobierców łącznego uprawnienia do potwierdzenia tego prawa. W oparciu o ustawę z 2005 r., każdy spadkobierca może samodzielnie wystąpić z wnioskiem w imieniu własnym i na własną rzecz. Ratio legis takiej regulacji ma na celu ułatwienie dochodzenia rekompensaty, bez konieczności ustalania wszystkich możliwych spadkobierców i umożliwia potwierdzenie prawa do rekompensaty przez składającego wniosek w zakresie jego udziału spadkowego w takiej nieruchomości nie naruszając jednocześnie uprawnień pozostałych spadkobierców. Pod rządami aktualnie obowiązującego prawa dotyczącego potwierdzenia prawa do rekompensaty każdemu spadkobiercy przysługuje odrębna legitymacja do złożenia wniosku, bez złożenia którego jednak prawo do przyznania rekompensaty nie może być potwierdzone. Zatem wobec nie złożenia wniosku przez W. P. w określonym w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. terminie, a także nie wymienienie go także we wcześniejszych wnioskach złożonych w dniu 29 grudnia 2008 r. przez Jadwigę B. P. oraz brak pełnomocnictwa do działania w jego imieniu spowodował, że zarzuty skargi Sąd uznał za nieuzasadnione i podzielił w pełni stanowisko organu.

Sąd stwierdził, że nie doszło do naruszenia art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2008 r. Zgodnie z treścią tego przepisu w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Zdaniem sądu, istotny z punku widzenia przeniesienia praw na wskazaną osobę jest termin w jakim powyższa czynność powinna zostać dokonana. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, tak jak przyjęły to organy orzekające w sprawie, że zarówno wniosek z dnia 13 listopada 1990 r. jak i wniosek z dnia 29 grudnia 2008 r., złożony w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, podpisany został przez J. B. P. Oba wnioski co do swojej treści nie budzą żadnych wątpliwości, że są składane wyłącznie w imieniu własnym. W takiej sytuacji, w niniejszym postępowaniu administracyjnym J. P. działała wyłącznie w imieniu własnym. Sąd stwierdził, że termin 31 grudnia 2008 r. odnosi się tylko do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie odnosi się natomiast do wskazania określonego w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2008 r. jednakże zdaniem Sądu termin ten się nie odnosi do wskazania, o ile w terminie do 31 grudnia 2008 roku został złożony stosowny wniosek przez osobę wskazującą uprawnionego do rekompensaty. Zatem wskazanie złożone w dniu 11 grudnia 2009 r. przez W. P. nie może zostać uznane za skuteczne w sytuacji nie złożenia przez niego wniosku do 31 grudnia 2008 r. Odmienne rozumienie tego przepisu doprowadziłoby do obejścia obwarowań określonych w art. 5 ust. 1 ustawy dotyczących terminu do składania stosownego wniosku.

Sąd za niezasadny uznał zarzut nieważności postępowania określony w art. 156 § 1 pkt 4 kpa tj. skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną postępowania. W. P. nie brał udziału w postępowaniu przed organem I instancji, nie została mu też doręczona decyzja I instancji. Jednak istota nieważności decyzji w tym przypadku wiąże się z nieprawidłowym ukształtowaniem stosunku prawnego, a nie z doręczeniem decyzji nie tylko stronom postępowania, ale też innym podmiotom. Dlatego też doręczenie decyzji Ministra Skarbu Państwa również W. P. nie stanowi o jej nieważności. Minister Skarbu Państwa winien - po złożeniu odwołania od decyzji organu I instancji przez W. P.- stwierdzić jego niedopuszczalność. Miało więc miejsce naruszenie prawa procesowego tj. art. 134 kpa, ale nie w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła J. P., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Wyrok zaskarżono w części, w zakresie punktu pierwszego sentencji wyroku (oddalenia skargi), zarzucając naruszenia:

I. prawa materialnego, tj.:

1) art. 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do

rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej u.p.r.) poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu przez sąd administracyjny, iż przysługiwanie prawa do rekompensaty zależne jest od złożenia wniosku w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 u.p.r., podczas gdy termin ten zastrzeżony jest wyłącznie dla dochodzenia prawa do rekompensaty;

2) naruszenie art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 u.p.r. poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu przez sąd administracyjny, iż spadkobiercy właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, aby móc dokonać wskazania jednego spośród nich do samodzielnego wystąpienia z wnioskiem o potwierdzenie na jego rzecz prawa do rekompensaty w całości, muszą uprzednio złożyć, w ustawowo zakreślonym terminie, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w części na ich rzecz;

3) naruszenie art. 5 ust. 2 u.p.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu przez sąd administracyjny, iż wniosek złożony przez skarżącą nie obejmuje swoim zakresem również części prawa do rekompensaty przysługującego skarżącej na podstawie złożonego przez jej brata oświadczenia o wskazaniu skarżącej jako uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w części jemu należnej.

II. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu, tj.:

1) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 2 i ust. 6 u.p.r. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Pomorskiego i decyzji Ministra Skarbu Państwa (dalej "organ drugiej

instancji"), pomimo braku wezwania skarżącej przez organ pierwszej instancji do

przedłożenia oświadczenia jej brata o wskazaniu jej jako uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w części należnej bratu skarżącej;

2) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej i drugiej instancji, pomimo braku udzielenia przez organ pierwszej instancji niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w zakresie możliwości przedłożenia przez skarżącą oświadczenia jej brata o wskazaniu skarżącej jako uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w części należnej bratu skarżącej, to jest naruszenie zasady należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw będących przedmiotem postępowania administracyjnego;

3) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art.

8 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej i drugiej instancji

pomimo przyjęcia przez organ pierwszej instancji oświadczenia brata skarżącej o

wskazaniu jej jako uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości

poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w części należnej bratu skarżącej, przy jednoczesnym stwierdzeniu przez organ pierwszej instancji uchybienia terminu na złożenie tegoż oświadczenia przez brata skarżącej, to jest naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania administracyjnego do władzy publicznej;

4) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 7 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej i drugiej instancji, pomimo braku ustalenia przez organ pierwszej instancji rzeczywistego żądania skarżącej, to jest potwierdzenia prawa skarżącej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w całości, przysługującego skarżącej jako spadkobierczyni właścicielki nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz jako osoby wskazanej przez drugiego ze spadkobierców tejże właścicielki, czym naruszono zasadę prawdy obiektywnej.

W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w zakresie punktu pierwszego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji ewentualnie, w razie uznania przez sąd, iż nie zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu pierwszego tenoru wyroku i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za postępowanie odwoławcze, nie zapłaconych przez skarżącą w całości lub w części.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego.

Istota zagadnienia, które występuje w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy na gruncie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wymagane jest, aby do dnia 31 grudnia 2008 r. każda z uprawnionych osób wystąpiła ze stosownym wnioskiem, czy też wystarczy, aby w terminie tym wystąpiła chociaż jedna osoba z grona uprawnionych.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek ten składa współwłaściciel mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego lub jego spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

Jednocześnie zauważyć należy, że choć omawiana ustawa zawiera szereg szczególnych przepisów o charakterze procesowym, to jednak nie wyłącza stosowania w postępowaniu, prowadzonym na jej podstawie, przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Wręcz przeciwnie, w art. 20 ustawa rozszerza nawet możliwość stosowania przepisów k.p.a., dotyczących decyzji administracyjnych, (obecnie kończących tego rodzaju postępowanie) do zaświadczeń, poprzednio wydawanych w sprawach zabużańskich. W związku z tym biorąc pod uwagę całość regulacji, zawartej w omawianej ustawie, brak jest jednoznaczności, co do konieczności wystąpienia przez każdą osobę uprawnioną z wnioskiem w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r.

Równocześnie zważyć należy, iż w analizowanym przypadku zachodzi ewidentna jedność stosunku materialnoprawnego a okoliczność ta przesądza o tym, że toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego jego właściciela. W postępowaniu tym konieczne jest dokonanie szeregu ustaleń faktycznych, takich jak np. skład majątku pozostawionego, jego wartość, okoliczności w jakich doszło do pozostawienia mienia, miejsce zamieszkania (i to w określonym czasie) byłego właściciela majątku, ewentualna data jego zgonu i ustalenie spadkobierców. Nie sposób zatem twierdzić, że czynienie tego rodzaju ustaleń nie dotyczy tej samej sprawy pod względem materialnoprawnym, chociaż wnioskodawcami są osoby różne.

Podnieść przy tym wypada, że choć początkowo orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego nie było w tym przedmiocie jednolite, jednak obecnie przeważa zdecydowanie pogląd, iż w sprawach zabużańskich zachodzi jedność materialnoprawna wniosku (vide: wyroki z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 642/11, z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1209/11 i I OSK 1494/11, z dnia 23 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 593/12 oraz z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt I OSK 977/12).

Ponadto, niezależnie od wyżej przedstawionej argumentacji prawnej, zwrócić też należy uwagę na fakt, że aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...) ma za zadanie uregulowanie roszczeń zabużańskich w sposób ostateczny. Z tej przyczyny w art. 27 ustawy postanowiono, że postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone, przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Przedmiotowa problematyka była zaś w ciągu kilkudziesięciu lat, które minęły od czasu zakończenia II Wojny Światowej, wielokrotnie regulowana w licznych aktach prawnych. Początkowo regulacje te miały charakter cząstkowy, z czasem zaś doczekały się ujęć całościowych jak np. regulacje zawarte w ustawach gruntowych z 1985 r. i 1997 r. tj. w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.) i ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2004, Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Następnie tematyce tej poświęcone zostały odrębne ustawy, to jest ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.) oraz aktualnie obowiązująca ustawa zabużańska z dnia 8 lipca 2005 r. Istotne zaś jest to, że choć całość regulacji, dotyczącej praw Zabużan cechuje ogólnie zbieżność, związana z jej celem, to jednak pomiędzy poszczególnymi aktami prawnymi występują także istotne rozbieżności, jak np. w kwestii możliwości dokonania "wskazania". Przyjęcie zaś przez ustawę wymogu, iż od dnia jej wejścia w życie, postępowania wszczęte (a niezakończone) toczą się zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami, może - zwłaszcza przy obowiązywaniu terminu zawitego, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy - oznaczać w konsekwencji, że osoby uprawnione, mając na uwadze czynności już dokonane wcześniej i na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, będą obecnie – z niekorzystnym skutkiem dla siebie - pozostawały w nieświadomości lub błędzie, co do ich rzeczywistej sytuacji prawnej.

W rezultacie zatem za zasadne należało uznać zarzuty obrazy prawa materialnego w postaci art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...), poprzez błędną ich wykładnię i uznanie, że przysługiwanie prawa do rekompensaty zależne jest od złożenia wniosku w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 u.p.r., podczas gdy termin ten zastrzeżony jest wyłącznie dla dochodzenia prawa do rekompensaty oraz że spadkobiercy właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, aby móc dokonać wskazania jednego spośród nich do samodzielnego wystąpienia z wnioskiem o potwierdzenie na jego rzecz prawa do rekompensaty w całości, muszą uprzednio złożyć, w ustawowo zakreślonym terminie, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w części na ich rzecz.

Ponieważ naruszenie prawa, którego dopuścił się Sąd I instancji ma charakter materialnoprawny, Naczelny Sąd Administracyjny zastosował przepis art. 188 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uchylając więc zaskarżony wyrok, uchylił również kwestionowaną decyzję, która został oparta, tak jak wyrok Sądu, na błędnej wykładni.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu zostanie orzeczone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, ze względu na brak podstawy prawnej do orzekania w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny.