Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1033/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 1 par. 1 i par. 2, art. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 237 par. 1 pkt 2 i pkt 3
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: Art. 8, art. 92 ust. 1, art. 178, art. 190 ust. 3 i ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Dorota Dąbek spr. Sędziowie : NSA Krystyna Kutzner WSA Tadeusz Wołek Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 5 czerwca 2007 r. nr : [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

wyroku WSA w Krakowie z dnia 11 grudnia 2008r.

Decyzją z dnia 5 czerwca 2007r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006r. nr 122, poz. 851 z późn. zm.) i § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2006r. Nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u J. W. choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu, spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym - wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do w/w rozporządzenia.

W postępowaniu wyjaśniającym ustalono, iż J. W. w latach 1975-2004 był zatrudniony w Szkole Podstawowej na stanowisku nauczyciela. Z analizy dokumentacji wynika, iż w okresie od [...] 09.1986r. do [...] 02.1988r. J. W. przebywał na urlopie bezpłatnym, a w okresie od [...] 09.2002r. do [...] 08.2004r. korzystał z urlopu dla poratowania zdrowia, z trzymiesięczną przerwą trwającą od [...] 06.2003r. do [...] 08.2003r. Pracując jako nauczyciel fizyki, chemii, wychowania fizycznego, techniki, informatyki i matematyki J. W. narażony był na nadmierny wysiłek głosowy, związany zarówno z prowadzeniem lekcji jak i licznymi dodatkowymi pracami dydaktyczno-wychowawczymi z młodzieżą.

J. W. badany był w Ośrodku Medycyny Pracy, który w dniu [...] wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u niego choroby zawodowej narządu głosu. W uzasadnieniu podano, iż pacjent w wywiadzie zgłaszał dolegliwości ze strony narządu głosu pod postacią chrypek, zaników głosu, stałego odchrząkiwania, uczucia pieczenia i suchości od ok. 1985-1986r. W przeprowadzonych badaniach laryngologicznych stwierdzono przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej krtani. W badaniu laryngostroboskopowym obserwowano drgania fałdów głosowych jednakowe, jednoczasowe ze zmniejszoną amplitudą, z zaznaczonym przesunięciem brzeżnym, zwarcie fonacyjne było dobre, oba fałdy głosowe matowe, gładkie symetrycznie ruchome, głos matowy, obniżony. Podsumowując uzasadnienie swego orzeczenia, jednostka orzecznicza I stopnia diagnostycznego stwierdziła, iż u J. W. nie rozpoznano zmian chorobowych typowych dla nadmiernego obciążenia wysiłkiem głosowym takich jak: guzki głosowe twarde, przerost fałdów głosowych lub utrwalony niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.

W trybie § 7 ust. 1 w/w rozporządzenia pacjent został skierowany na badania lekarskie do jednostki orzeczniczej II stopnia. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w dniu [...] wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u J. W. choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. W uzasadnieniu podano, iż przeprowadzone badanie laryngologiczne poszerzone o badanie lupenfaryngoskopowe wykazało błonę śluzową przedsionka krtani miernie zaczerwienioną, fałdy głosowe blade, gładkie, ruchome prawidłowo i symetrycznie, ponadto stwierdzono niedomykalność w części środkowej głośni. W badaniu stroboskopowym drgania fałdów były jednakowe, jednoczasowe, amplituda drgań była w normie, przesunięcie brzeżne zachowane, brak było zwarcia fonacyjnego w środkowej części głośni. Głos był matowy, tworzony z zaznaczonym napięciem mięśni szyi. Ponadto narażenie zawodowe na nadmierny wysiłek głosowy ustało w 2002r., gdyż badany od września przebywał na urlopie dla poratowania zdrowia. Analiza dokumentacji lekarskiej z okresu 2002-2004r. nie potwierdza istnienia utrwalonych zmian stwierdzanych w obecnym badaniu. Zgodnie z cyt. we wstępie rozporządzeniem okres od ustania narażenia dłuższy niż dwa lata nie upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję z dnia [...] 2006r., znak: [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu, od której J. W. pismem z dnia 11.12.2006r. złożył odwołanie. Podniósł w nim, iż decyzja organu I instancji jest dla niego krzywdząca, gdyż kwestionuje się okres powstania choroby. W ocenie odwołującego się problemy ze strony narządu głosu rozpoczęły się w trakcie pracy zawodowej o czym świadczy dwukrotny pobyt na urlopie dla poratowania zdrowia.

W toku prowadzonego postępowania odwoławczego, Wojewódzki Inspektor Sanitarny zgodnie z art. 10 Kpa, wystosował zawiadomienie do stron o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. Z możliwości tej skorzystał J. W., który w dniu 29.01.2007r. zapoznał się z aktami sprawy i dołączył do materiału dowodowego kartę wypisową z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia [...] 2006r. oraz zobowiązał się do pisemnego przedstawienia zastrzeżeń co do materiału dowodowego w terminie do 12.02.2007r.

W oświadczeniu z dnia 05.02.2007r. J. W. zwrócił uwagę na zaistniałe nieścisłości w treści karty wypisowej ze Szpitala z dnia [...] 2006r. oraz w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia [...], a mianowicie rozpoznanie choroby zawodowej, ale nie zakwalifikowanie jej jako zawodowej ze względu na okres ustania narażenia dłuższy niż dwa lata. Wobec powyższego, Wojewódzki Inspektor Sanitarny pismem z dnia 16.02.2007r. zwrócił się do Ośrodka Medycyny Pracy o podanie dokładnej daty rozpoczęcia badań w kierunku choroby zawodowej celem precyzyjnego ustalenia okresu od zakończenia pracy zawodowej, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego.

W odpowiedzi z dnia 26.02.2007r. Ośrodek Medycyny Pracy podał, iż J. W. rozpoczął badanie w kierunku choroby zawodowej w dniu [...] 12.2004r., a więc w rok i 4 miesiące od ustania narażenia zawodowego.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Inspektor Sanitarny wystosował pismo do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z prośbą o ustalenie faktycznej przyczyny, innej niż czas ustania narażenia dłuższy niż dwa lata, nie rozpoznania u pacjenta choroby zawodowej.

W odpowiedzi z dnia 16.04.2007r. tenże Instytut podał, iż z analizy dostępnej dokumentacji laryngologicznej wynika, iż zmiany w obrębie gardła i krtani obserwowano u badanego od 1997r.:

1997r. "struny głosowe pogrubiałe",

1998r. i 2001r. "przewlekłe zapalenie błony śluzowej krtani",

luty 2002r. "krtań - obrzęk fałdów rzekomych; struny prawidłowe bez zmian",

maj 2002r. "fałdy głosowe pogrubiałe; brak zwarcia fonacyjnego",

marzec 2004r. "fałdy głosowe przekrwione, nieco pogrubiałe, brak zwarcia fonacyjnego",

listopad 2004r. "gardło nieżytowe, struny głosowe pogrubiałe, brak zwarcia fonacyjnego",

maj 2006r. "brak zwarcia fonacyjnego na całej długości",

wrzesień 2006r. "teraz mówi trochę lepiej, głos matowy, gardło nieżytowe, w tylnej części brak zwarcia fonacyjnego".

Wykonane w Ośrodku Medycyny Pracy w dniu [...] 2005r. badanie wideostroboskopowe w sposób obiektywny potwierdza pełne zwarcie fonacyjne głośni. W badaniu laryngologicznym stwierdzono jedynie cechy przewlekłego zapalenia błony śluzowej krtani. Analiza przedstawionej dokumentacji lekarskiej jednoznacznie przemawia za zmiennym i nieutrwalonym charakterem obserwowanych zmian w obrębie gardła i krtani, co dodatkowo przemawia przeciwko ich zawodowej etiologii. Obserwowany w trakcie badań w Instytucie w marcu i wrześniu 2006r. (4 lata od ustania narażenia zawodowego) niewielki brak zwarcia fonacyjnego głośni w jej części środkowej nie przedstawia sobą klinicznej patologii związanej z nadmiernym wysiłkiem głosowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30.07.2002r. (Dz. U. nr 132, poz. 1115) u badanego nie stwierdzono obecności guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych oraz niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.

W dniu 04.05.2007r. Wojewódzki Inspektor Sanitarny działając na podstawie art. 10 Kpa wystosował do stron zawiadomienie o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. J. W. w dniu 21.05.2007r. złożył oświadczenie, w którym podtrzymuje uwagi i zarzuty przedstawione w piśmie z dnia 05.02.2007r. oraz nie zgadza się z odpowiedzią Instytutu z dnia 16.04.2007r.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny po zapoznaniu się z całością dokumentacji w sprawie uznał, iż wydana decyzja organu I instancji jest merytorycznie uzasadniona. W sprawie orzekały dwie jednostki orzecznicze I i II stopnia właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych tj. Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. Orzeczenie lekarskie wydane w wyniku ponownego badania lekarskiego jest ostateczne.

W opinii Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego odwołanie J. W. nie wnosi do sprawy żadnych nowych istotnych informacji. Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie kwestionuje, iż problemy z narządem głosu u J. W. rozpoczęły się w trakcie pracy zawodowej. Zwrócił jednak uwagę, iż aby rozpoznać chorobę zawodową musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy narażeniem zawodowym, a rozpoznaniem dokonanym przez jednostkę orzeczniczą. Zarówno Ośrodek Medycyny Pracy Przychodnia Chorób Zawodowych jak i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego nie rozpoznał choroby zawodowej wymienionej w poz. 15 obowiązującego wykazu chorób zawodowych tj.: guzków głosowych twardych, przerostu fałdów głosowych lub niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Jakkolwiek przy rozpatrywaniu choroby zawodowej niezmiernie istotna jest kwestia narażenia zawodowego, to jednak brak istnienia określonych skutków zdrowotnych tego narażenia przesądza o nie rozpoznaniu choroby zawodowej.

Rozstrzygając o braku podstaw do stwierdzenia u J. W. choroby zawodowej narządu głosu Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, iż wziął również pod uwagę zmienny, nieutrwalony charakter obserwowanych zmian w obrębie gardła i krtani, co dodatkowo przemawia przeciwko ich zawodowej etiologii. Wobec powyższego Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji.

Z powyższą decyzją nie zgodził się J. W. W skardze z dnia 25 czerwca 2007r. oświadczył, iż w całości podtrzymuje swoje uwagi i zarzuty przedstawiane w kolejnych odwołaniach i oświadczeniach dotyczących decyzji o braku podstaw do uznania choroby zawodowej. Skarżący wskazał, iż we wszystkich orzeczeniach lekarskich: [...], [...], [...], [...] stwierdzono brak zwarcia fonacyjnego głośni, struny głosowe przekrwione i pogrubiałe, głos matowy tworzony w sposób hiperfunkcjonalny przy nadmiernym napięciu mięśni, co świadczy o przeroście fałdów głosowych i niedowładzie mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe. Zdaniem skarżącego występująca u niego chrypka i częsty bezgłos potwierdzają duże zmiany chorobowe narządu głosu powstałe w czasie pracy zawodowej. W/w określenia są wymienione w wykazie chorób zawodowych

Skarżący podniósł również, iż ze względu na chorobę narządu głosu dwukrotnie przebywał na urlopie dla poratowania zdrowia i zmuszony był po 30 latach pracy odejść na wcześniejszą emeryturę. Wskazał ponadto, iż w toku postępowania o uznanie podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wystąpiły pewne nieścisłości i pomyłki - Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wydał negatywną decyzję w dniu [...] nr [...] powołując się nie na orzeczenie lekarskie o istniejących zmianach chorobowych, lecz na dwuletni okres ustania narażenia. Jest to oczywistą nieprawdą, a w znacznym stopniu zaciążyło na toku dalszego postępowania w sprawie skarżącego. Użycie określenia "niewielki brak zwarcia" przez ten Instytut skarżący uważa za zamazywanie i obniżenie wagi nabytej przez niego choroby, gdyż we wszystkich orzeczeniach lekarskich są stwierdzenia "brak zwarcia fonacyjnego", a w [...] "brak zwarcia fonacyjnego na całej długości". Skarżący zakwestionował również wynik badania wideostroboskopowego wykonanego w OMP w dniu [...] 2005r., gdyż stwierdzony brak zwarcia fonacyjnego w [...] i w [...] został dwukrotnie potwierdzony badaniami w 2006r. w [...]. W związku z powyższym nieuprawnionym jest określenie cyt. "zmiennym i nieutrwalonym charakterem obserwowanych zmian w obrębie gardła i krtani, co dodatkowo przemawia przeciwko ich zawodowej etiologii." Skarżący oświadczył, iż wykonywał tylko pracę nauczyciela.

Skarżący uważa, iż wobec zaistniałych niedokładności i niezgodności oraz jego kłopotach z mówieniem, a także koniecznością stałej opieki lekarskiej - laryngologicznej, brak rozpoznania u niego choroby zawodowej jest niezgodny z prawdą i dla niego krzywdzący.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Odpowiadając na skargę organ ponownie odwołał się do znajdujących się w aktach sprawy orzeczeń lekarskich, które w sposób wyczerpujący uzasadniają brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu. Wojewódzki Inspektor Sanitarny, nie kwestionuje, iż problemy skarżącego z narządem głosu rozpoczęły się w trakcie pracy zawodowej. Jednakże, aby rozpoznać chorobę zawodową musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy narażeniem zawodowym, a rozpoznaniem dokonanym przez jednostkę orzeczniczą właściwą do rozpoznawania chorób zawodowych. U J. W. nie rozpoznano choroby zawodowej, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, tj. guzków głosowych twardych, przerostu fałdów głosowych lub niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Zdaniem organu sam fakt pracy w narażeniu, bez rozpoznania jednostki figurującej w wykazie chorób zawodowych nie daje podstaw do wydania decyzji administracyjnej o stwierdzeniu takiej choroby. Natomiast zaistniałe w toku postępowania nieścisłości w orzeczeniach lekarskich zostały przez te jednostki wyjaśnione.

Postanowieniem z dnia 8 listopada 2007r., sygn. akt III SA/Kr 728/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zawiesił postępowanie sądowe z uwagi na to, że w sprawie III SA/Kr 125/06 zostało skierowane do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne: "Czy przepisy art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tj. Dz. U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz wykonawczego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) są zgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP". Pytanie to Trybunał Konstytucyjny przyjął do rozpoznania pod sygnaturą P 23/07.

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008r., sygn. P 23/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008r. nr 116, poz. 740.

W związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny powyższego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 21 października 2008r., sygn. akt III SA/Kr 728/07 podjął zawieszone postępowanie sądowe w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W sprawie niniejszej podstawowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia ma fakt, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). W odniesieniu zaś do tych przepisów Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) orzekł o ich niezgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku było uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do wydanego na tej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów, które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją.

Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że te przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, które nastąpiło w dniu 2 lipca 2008r. Uzasadniając odroczenie utraty mocy obowiązującej niezgodnych z Konstytucją przepisów Trybunał wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją".

Powstaje zatem pytanie jakie skutki wywołało to orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w niniejszej sprawie.

Jak wiadomo przedmiotem pytania prawnego Sądu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego jest ocena konstytucyjności zaskarżonego przepisu kształtującego obowiązek strony, po to, by następnie Sąd ten mógł orzec o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2002r., P. 7/2000, OTKA 2002/2/13). Zadaniem zaś sądu administracyjnego jest wyczerpująca ocena prawna zaskarżonej decyzji, a więc ustalenie czy również po uprawomocnieniu się wyroku sądu administracyjnego zaskarżona decyzja ma pozostać w obrocie prawnym.

Nie może ulegać wątpliwości, że z chwilą orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją przepisów prawnych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, obalone zostało domniemanie zgodności z Konstytucją tych przepisów. To zaś oznacza, że postępowanie administracyjne prowadzone w niniejszej sprawie, a także zaskarżona do sądu decyzja administracyjna, wydane zostały na podstawie przepisów prawnych niezgodnych z Konstytucją. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie oznacza to, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 §1pkt 1 litera a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wydaje się bowiem, że obowiązywania aktu nie powinno się utożsamiać z obowiązkiem jego stosowania (por. J. Trzciński, "Glosa do wyroku TK z dnia 23 października 2007r., P 10/07, ZNSA 2008, nr 1), a stosowanie przez sąd przepisu, który orzeczeniem TK, ostatecznym i powszechnie obowiązującym, został uznany za niezgodny z Konstytucją, nawet gdy Trybunał odroczył utratę jego mocy obowiązującej, kłóciłoby się z logiką stosowania prawa. Należy przyjąć, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją kontrolowanej normy umożliwia sądom odstąpienie od zasad wyznaczanych przez reguły determinujące datę, na którą określa się stan prawny miarodajny dla orzekania. Ta autonomia interpretacyjna przysługująca sądom znajduje swoją podstawę w art. 8 Konstytucji, będąc wyrazem bezpośredniego stosowania Konstytucji poprzez kierowanie się wykładnią zgodną z Konstytucją. Byłoby nielogiczne, gdyby dopuszczając - w celu przywrócenia stanu konstytucyjności - możliwość wznowienia postępowania w sprawach już rozstrzygniętych na podstawie norm uznanych za niekonstytucyjne, ustrojodawca dopuszczał dalsze naruszanie Konstytucji na przyszłość, przez bezwzględny nakaz dalszego stosowania przepisu już uznanego za niekonstytucyjny (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007r., sygn. akt K 8/07, OTK-A 2007, nr 3, poz. 26; także wyrok TK z 23 października 2007, P 28/07, OTK-A 2007, nr 9, poz. 106). Wobec spraw będących w toku sąd administracyjny ma zatem możliwość dokonania oceny rozpatrywanej sprawy z punktu widzenia ochrony praw jednostki i uniknięcia sytuacji, kiedy sąd zadając pytanie prawne orzekałby według niekonstytucyjnych przepisów tylko po to, by następnie strona wniosła o wznowienie postępowania na podstawie procedur, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Trudno też byłoby uznać za zgodne z zasadą ekonomiki procesowej zawieszenie postępowania przed sądem i oczekiwanie na wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego przez ustawodawcę, skoro to wykonanie może trwać bardzo długo. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności podstawy prawnej zaskarżonej decyzji z Konstytucją RP, to obowiązkiem sądu administracyjnego jest wskazanie i tej okoliczności, mogącej być przesłanką późniejszego wniosku strony o wznowienie postępowania administracyjnego (art.145a kpa).

W niniejszej sprawie nie może więc mieć zastosowania zasada tempus regit actum, ze względu na pozbawienie domniemania konstytucyjności tych przepisów, które stanowiły podstawę prawną zaskarżonej decyzji. A zatem należy przyjąć, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów będących podstawą prawną zaskarżonej decyzji, musi być uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarówno zatem w takich przypadkach, gdy na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przepis traci moc z chwilą ogłoszenia orzeczenia TK, jak i w tych przypadkach, gdy Trybunał korzystając z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji określa inny termin utraty mocy obowiązującej przepisu, sądy administracyjne mają prawo odmówić zastosowania tych przepisów. Przepisy uznane przez Trybunał za niekonstytucyjne nie powinny więc być stosowane w przyszłości, nawet jeśli za ich stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego (por. K. Gonera, E. Łętowska, "Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności", PiP 2008, z. 5). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w tym względzie poglądy wyrażane w nowszym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z 21 czerwca 2007r., I OSK 1030/06; także wyrok NSA z 23 lutego 2006r., II OSK 1403/05, NSA z 31 stycznia 2008r., II OSK 1599/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Sąd rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji, wziął pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których TK odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Mając na uwadze wszystkie wymienione okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie należy uwzględnić orzeczenie Trybunału i odmówić stosowania niekonstytucyjnych przepisów, pomimo odroczenia terminu utraty ich mocy obowiązującej. Odsyłanie bowiem w niniejszej sprawie na drogę wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, naruszeniem prawa do szybkiego załatwienia sprawy stanowiącego podstawowy standard europejski prawa do dobrej administracji, a na drodze sądowej - prawa do szybkiego procesu.

Tak więc Sąd w sprawie niniejszej, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, odmówił zastosowania niezgodnych z Konstytucją przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie wobec odmowy zastosowania przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji jako niezgodnych z Konstytucją, Sąd nie dokonywał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Organy administracyjne prowadząc ponownie postępowanie administracyjne, powinny rozpatrzyć sprawę strony skarżącej niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.