Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 435/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-09-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje
Powołane przepisy: article: art. 15, art. 7, art. 77 par. 1, art. 136, art. 80, art. 11, art. 8, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 września 2021 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza D. P. z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Nr [...] Burmistrz D. , po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] maja 2020 r., odmówił E. L. (dalej: "Skarżący", "Strona") umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2020r., nr [...] uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Organ I instancji. Kolegium wskazało, iż Organ nie dokonał stosownej analizy i oceny sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawca, w szczególności nie podał kryteriów którymi kieruje się przy stosowaniu ulg w spłacie zobowiązań, jak również nie przedstawił okoliczności, które przemówiły za wydanym rozstrzygnięciem. Organ nie ocenił także, czy w obecnej sytuacji możliwa jest ewentualna spłata należności, jak również czy w sytuacji Strony odwołującej się zapewniony jest choćby minimalny poziom egzystencji.

2. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], Burmistrz D. P., po ponownym rozpatrzeniu wniosku odmówił Skarżącemu umorzenia należności tytułem wypłaconych zaliczek alimentacyjnych do dnia [...] września 2007 r. oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okresy od [...] października 2009 r. do [...] września 2010 r. oraz od [...] października 2010 r. do [...] września 2011r., a także umorzył odsetki od ww. należności głównych.

Organ ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w C., iż Skarżący zamieszkuje od 4 lat u znajomej, która reguluje opłaty, a Wnioskodawca dokłada się do budżetu domowego. Strona znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej, ma problemy związane z [...], jest po [...], cierpi na chorobę [...], jest po zabiegu [...], cierpi na [...] kończyn dolnych, niedrożność [...], na potwierdzenie ww. przedłożył dokumenty. Jest pod kontrolą poradni [...], [...] i [...]. Wyżej wymieniony jest uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wydanego w dniu [...] czerwca 2020 r.

Organ podał, że Skarżący jest uprawniony do renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł. Ze świadczenia rentowego potrącana jest kwota [...]zł egzekwowana przez komornika sądowego na mocy tytułu wykonawczego na zaspokojenie należności alimentacyjnych. Pozostała (do dyspozycji Strony) kwota świadczenia wynosi [...] zł.

Według Organu od [...] października 2012 r. nie są wypłacane dalsze świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zatem zadłużenie nie wzrasta o kolejne wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego co niewątpliwie ma wpływ na ocenę możliwości spłaty istniejącego już zobowiązania. Ponadto trudna sytuacja materialna, w tym także duże zadłużenie, nie może przesądzać o zasadności umorzenia należności wypłaconych osobom uprawnionym. Uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów, zdaniem Organu, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, a każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Zatem dopóki sytuacja Strony rokuje nadzieję na spłatę zadłużenia, W ocenie Organu niezasadne jest stosowanie preferencji wobec Wnioskodawcy w postaci umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych.

Organ dodał, że przychylił się częściowo do wniosku i umorzył odsetki w wysokości [...] zł i [...] zł, które są naliczane od należności głównej oraz, że Strona wystąpiła z rozpoznawanym wnioskiem pomijając zastosowanie pozostałych ulg w postaci rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności zadłużenia. Odmowa umorzenia jest, w ocenie Burmistrza, zasadna biorąc pod uwagę również, fakt że komornik sądowy dokonuje od Wnioskodawcy potrąceń z renty tytułem spłaty zobowiązań alimentacyjnych.

Według Organu zastosowanie ulgi wynikającej z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w postaci rozłożenia na raty wiąże się w każdym przypadku ze wstrzymaniem egzekucji i dokonywaniem wpłaty rat dogodnych dla dłużnika. Ustawodawca nie określił bowiem maksymalnego, ani minimalnego okresu w którym należności wypłacone osobom uprawnionym mają być zwrócone do funduszu. Powołując się na treść art. 833 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego Burmistrz wskazał na fakt, iż świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. Potrącenia dokonywane przez komornika sądowego tytułem spłaty zadłużenia alimentacyjnego z renty Skarżącego nie stanowi bowiem okoliczności, która mogłaby przemawiać za umorzeniem należności ze względu na wysokość kwoty pozostałej po potrąceniu.

3. W odwołaniu od powyższej decyzji w części dotyczącej odmowy umorzenia należności głównej Wnioskodawca wskazał, iż Organ I instancji nie zastosował się do zaleceń i wskazówek Kolegium oraz nie dokonał analizy sprawy, analizy minimum socjalnego, sytuacji materialnej, rodzinnej i bytowej. Strona odwołująca się powołała się na swoją trudną sytuację zdrowotną oraz na trudną sytuację finansową wskazując, że nie ma z czego się utrzymywać, z czego opłacić mieszkanie, nie wspominając o energii elektrycznej, żywności, odzieży, itd. W Jego ocenie jest to sytuacja nadzwyczajna, szczególna i wyjątkowa. Do odwołania załączył zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia 12 maja 2020 r. i z dnia 27 lipca 2020 r., faktury za zakup leków za okres od sierpnia do grudnia 2020 r. i informację o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 22 września 2011 r.

4. Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: "k.p.a." oraz art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 808 ze zm.), dalej: "ustawa", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach uzasadnienia Kolegium wskazało między innymi, że z regulacji prawnej dotyczącej umorzenia należności wynika, że w każdej sprawie zachodzi konieczność zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów osób chcących skorzystać z tego rodzaju ulgi w spłacie, ale również całokształtu warunków życia (okoliczności faktycznych). Wynik postępowania w przedmiocie umorzenia zależy od tego, czy przedstawione przez osobę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną ocenione przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione". Ustalenie wystąpienia tej przesłanki w każdym przypadku wymaga zatem od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację osoby i jej rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia świadczeń alimentacyjnych.

W ocenie Kolegium ustawodawca nie wskazał kryteriów jakimi należy kierować się przy badaniu okoliczności dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, dlatego też Kolegium przyjęło, że należy odwołać się w tym względzie do minimum socjalnego oraz dokonać prognozy możliwości dalszej egzystencji członków rodziny w przypadku nałożenia dodatkowych obciążeń finansowych.

Oceniając decyzję wydaną w pierwszej instancji oraz przytaczając ustalenia dokonane przed Organem I instancji Kolegium nie dopatrzyło się żadnych wad.

Organ odwoławczy podał, że Skarżący legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2018 r. stwierdzającym, iż jest on osobą częściowo niezdolną do pracy do dnia [...] sierpnia 2021 r. i ze względu na powyższe pobiera rentę chorobową. Ponadto Strona legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] maja 2019 r. o zaliczeniu do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres do dnia [...] maja 2022 r.

W ocenie Kolegium sytuacja Strony owszem jest aktualnie trudna, jednakże można przypuszczać, że może ulec poprawie. Sytuacja zdrowotna Odwołującego się nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiała podjęcie zajęcia zarobkowego, bowiem posiada On orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz okresowe orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy. Jest zatem w sytuacji gdy pewne ograniczenia zdrowotne uniemożliwiają wykonywanie określonego rodzaju pracy, jednakże nie można stwierdzić, iż stan zdrowia uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy. Burmistrz był zatem uprawniony do odmowy umorzenia uznając, że istnieje w przyszłości szansa spłaty zadłużenia nawet poprzez niewielkie wpłaty.

5. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie E. L. zaskarżył powyższą decyzję, jak i ją poprzedzającą domagając się ich uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego co miało wpływ na wydanie błędnych decyzji, które było poprzedzone błędną i wybiórczą analizą materiału dowodowego.

Uzasadniając skargę Skarżący w pierwszej kolejności, wymieniając zalecenia decyzji Kolegium z dnia [...] września 2020 r. wskazał, że nie doszło do zbadania i odniesień się do całokształtu warunków życia i egzystencji w tym określenia minimum socjalnego w warunkach w jakich znajduje się Strona. Zdaniem Skarżącego SKO nie uwzględniło swoich wcześniejszych wytycznych i zastrzeżeń, oraz Jego odwołania. Krytycznie odniósł się również do interpretacji przez Organ I instancji zapisów wywiadu środowiskowego w zakresie w jakim stwierdzono, że dokłada się do wspólnego budżetu w sytuacji, gdy po zrealizowaniu recept pozostaje mu kwota [...]zł na życie miesięcznie.

W ocenie Skarżącego nie zbadano Jego sytuacji życiowej, a wniosek o umorzenie zobowiązań złożył, gdyż nie ma z czego żyć, nie posiada środków by zapłacić za mieszkanie i nie ma żadnych perspektyw na dalsze życie i zaspokajanie życiowych potrzeb. Swoją sytuację Skarżący określa jako nędza i ubóstwo.

Skarżący argumentował, że zdecydował się złożyć wniosek o umorzenie zaległości po zwolnieniu z pracy z dniem z [...] marca 2020 r., a obecna sytuacja zdrowotna powoduje, że nie jest w stanie podjąć żadnej pracy, gdyż nie porusza się na nogach. Na potwierdzenie powyższych twierdzeń Strona przywołuje wydanie orzeczenia lekarskiego z dnia [...] czerwca 2020 r. o całkowitej niezdolności do pracy, nadmieniając, że wszystkie wywody Organów zawarte w decyzjach wydanych w sprawie, a opierających się na orzeczeniach orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2018 r., o częściowej niezdolności do pracy oraz orzeczeniu Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] maja 2019 r. są nieaktualne i nieprawdziwe.

Skarżący wskazał również, że w związku z orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2020 r. o całkowitej niezdolności do pracy renta z całkowitej niezdolności do pracy wynosi [...] zł miesięcznie brutto, z czego komornik potrąca [...] zł miesięcznie, a do dyspozycji Strony pozostaje [...] zł miesięcznie (prawidłowo na podstawie przekazu pocztowego dołączonego do wniosku o prawo pomocy: [...] zł – dopisek WSA).

Końcowo Skarżący stwierdził, że w Jego obecnej sytuacji zdrowotnej pobieranie [...] zł miesięcznie z reny jest zbyt nadmiernym i uciążliwym zobowiązaniem, gdyż doprowadza do życia poniżej minimum socjalnego i egzystencji, a nie jest w stanie podjąć jakiekolwiek pracy z powodu postępującej choroby.

6. W odpowiedzi Organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

7. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. – dalej w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja miała miejsce na gruncie rozpatrywanej sprawy. Dodać należy, że w omawianym trybie sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a).

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

8. Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza D. odmawiającą Skarżącemu - dłużnikowi alimentacyjnemu umorzenia: należności głównej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym od [...] października 2009 r. do [...] września 2010 r. w kwocie [...]zł, w okresie świadczeniowym od [...] października 2010 r. do [...] września 2011 r. w kwocie [...]zł, zaliczek alimentacyjnych wypłaconych do dnia [...] września 2007 r. w łącznej wysokości [...] zł oraz umarzającą odsetki od należności głównej.

9. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji, jak i ją poprzedzającej, stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do brzmienia tego przepisu, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Redakcja przywołanego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego o czym świadczy użyty w nim przez ustawodawcę zwrot "może". Organ ma bowiem możliwość wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że może, choć nie jest do tego zobowiązany, umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności bądź rozłożyć należność na raty albo też w zależności od poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń odmówić zastosowania ulgi.

Przesłankami, które w tym wypadku, organ powinien ustalić i poddać dogłębnej ocenie są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia czy to pozytywnego, czy negatywnego organ ma obowiązek szczegółowo rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z poszanowaniem reguł procesowych zdefiniowanych w art. 107 § 3 K.p.a. Wydanie decyzji w ramach tzw. "luzu decyzyjnego", nie oznacza, że taka decyzja nie podlega żadnej kontroli sądu administracyjnego. Kontrola ta jest w tym przypadku dość ograniczona i polega na ocenie, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (vide: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2429/14 dostępny w Internecie jak i wszystkie pozostałe przywołane orzeczenia).

Innymi słowy, sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy zatem ona jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi a nie obejmuje tej części rozstrzygnięcia, które wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa - rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 1375/14).

10. W tym miejscu wskazać należy, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle stosowania art. 30 ust. 2 ustawy podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych.

Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w przypadku gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi bowiem pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami.

Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach. (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2269/20, 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1015/20, z 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2861/19, 20 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3150/18, 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 346/19, 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 9/19, 14 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 2149/18).

11. Na gruncie rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że zakres swobody działania organu administracyjnego w sprawie wynika z przepisu prawa materialnego jakim jest art. 30 ust. 2 ww. ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Mając to na uwadze - aby móc uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 tej ustawy, decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie powinno było być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 K.p.a.) przez pryzmat ustalenia - sytuacji dochodowej i rodzinnej - podmiotu wnioskującego, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania ulg w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (czego domaga się w tym postępowaniu Skarżący), łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty w przypadku mieszczącym się w dyspozycji przepisu art. 30 ust. 2 ustawy.

Niezależnie od powyższego w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że uzasadnienie decyzji jest postrzegane jako jej element służący realizacji zasady przekonywania, wpływający na przyszłe zachowanie adresata decyzji (art. 11 K.p.a.) oraz realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 K.p.a.). Funkcją uzasadnienia jest zatem także przekonanie strony, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie niż oczekiwane przez stronę, to że stało się tak z istotnych powodów (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 198/10). Nie może spełnić zatem wymagań wynikających z art. 8 k.p.a. organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń strony uważanych przez nią za istotne dla sposobu załatwienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 1984r., II SA 742/84).

12. Powody rozstrzygnięć Organów administracji w niniejszej sprawie przedstawiały się następująco.

Organ I instancji ustalił sytuację majątkową i osobistą Skarżącego, w tym opierając się na wywiadzie środowiskowym z dnia 22 czerwca 2020 r. wspomniał m.in. o trudnej sytuacji zdrowotnej Strony. Na tych podstawach doszedł do przekonania, że skoro od [...] października 2012 r. nie są wypłacane dalsze świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zatem zadłużenie Wnioskodawcy nie wzrasta o kolejne wypłaty świadczeń z tego funduszu, co niewątpliwie ma wpływ na ocenę możliwości spłaty istniejącego już zobowiązania. Ponadto Strona ma prawo o zwrócenie się do organu z wnioskiem o zastosowanie pozostałych ulg, które miałyby wpływ na Jej sytuację materialną. Organ stwierdził, że odmowa umorzenia jest zasadna biorąc pod uwagę również fakt, że komornik sądowy dokonuje potrąceń z renty Wnioskodawcy tytułem spłaty zobowiązań alimentacyjnych, a umorzenie odsetek spowoduje, że do spłaty pozostaje stała kwota świadczeń, która po uwzględnieniu wpłat będzie się pomniejszała.

Organ odwoławczy ustalił (na podstawie zaświadczeń o stanie zdrowia m.in. : z 12 maja 2020 r. i z dnia 27 lipca 2020 r.), że Strona cierpi na wiele schorzeń przewlekłych. Jednakże, zdaniem Kolegium, na podstawie zaświadczeń i orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nie sposób stwierdzić, że Skarżący jest trwale niezdolny do pracy. Organ II instancji argumentował, że orzeczenie z dnia [...] sierpnia 2018 r. jest czasowe, wydane do dnia [...] sierpnia 2021 r., a ponadto wynika z niego iż Strona jest częściowo niezdolna do pracy, a nie całkowicie niezdolna do pracy. W związku z czym Organ ten uznał, że sytuacja Skarżącego owszem jest aktualnie trudna, jednakże można przypuszczać, że może ulec poprawie. W ocenie Kolegium sytuacja zdrowotna Strony nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiała podjęcie zajęcia zarobkowego. Skarżący posiada bowiem orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz okresowe orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy. Posiada zatem, według Kolegium, pewne ograniczenia zdrowotne, które uniemożliwiają wykonywanie określonego rodzaju pracy, jednakże nie można stwierdzić, iż stan zdrowia uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy. Organ II instancji stwierdził, że Organ niższego stopnia był w sprawie uprawniony do odmowy umorzenia uznając, że istnieje w przyszłości szansa spłaty zadłużenia nawet poprzez niewielkie wpłaty.

13. Zdaniem Sądu z tak przeprowadzoną oceną Organów administracji, skutkującą wydaniem w sprawie zaskarżonej decyzji oraz ją poprzedzającej, nie można się zgodzić.

Postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem Skarżącego z dnia [...] maja 2020 r., w którym domagał się On umorzenia ciążących na nim należności alimentacyjnych. Z treści przepisu art. 30 ust. 2 ustawy wynika, że organy orzekające na jego podstawie zobowiązane są szczegółowo ustalić sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Na sytuację dochodową składają się przy tym nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, takie jak stan zdrowia i związane z nim możliwości uzyskania dochodu. Na sytuację rodzinną dłużnika składa się z kolei ustalenie, czy prowadzi on gospodarstwo domowe samodzielnie, czy też wspólnie z innymi osobami, czy korzysta z ich wsparcia bądź sam ponosi świadczenia na ich rzecz (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07). Na podstawie tych ustaleń organy winny następnie ocenić, w jaki sposób zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego będzie miał wpływ na sytuację życiową dłużnika, w szczególności, czy pozbawienie go tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się o wsparcie na podstawie odrębnych przepisów, np. ustawy o pomocy społecznej. Organy powinny zatem ustalić, czy inne okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej, takie jak wiek, stan zdrowia, sytuacja rodzinna, aktywność zawodowa, wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu należności, będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoje i rodziny niezbędne potrzeby życiowe.

Podkreślić przy tym należy, że z obowiązku szczegółowego ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego przy rozpatrywaniu jego wniosku o umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego, nie zwalnia organów uznaniowy charakter decyzji podejmowanej na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Uznaniowość takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny (uznanie organu nie jest "prawem łaski"). Skoro umorzenie przedmiotowych należności uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie organ ma obowiązek szczegółowo wyjaśnić wszystkie kwestie dotyczące tych kryteriów.

W ocenie sądu, Organy nie poczyniły dla zobrazowania całokształtu położenia życiowego Skarżącego należytej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jak i nie dokonały stosownych ustaleń.

14. Analizując sytuację osobistą, materialno-bytową Skarżącego Organy nieprawidłowo oceniły sytuację zdrowotną Strony, wynikająca z treści zaświadczeń lekarskich i kart informacyjnych leczenia szpitalnego dołączonych przez Stronę, wskazujących na brak możliwości poprawy tej sytuacji, a co za tym idzie możliwości zarobkowych. Powyższe argumenty, poparte stosowną dokumentacją, zostały podniesione przez Skarżącego już na etapie wniosku inicjującego postępowanie w sprawie, jednakże brak jest odniesienia się przez Organy do ww. kwestii w kontekście zasad wiedzy i doświadczenia życiowego oraz rzeczywistej sytuacji Skarżącego. Uwaga organów skupiła się na spodziewanej poprawie Jego sytuacji w przyszłości oraz na innych formach udzielenia mu pomocy wymienionych w art. 30 ust 2 ustawy. Tymczasem wydanie decyzji administracyjnej uznaniowej jako aktu ustalającego sytuację prawną konkretnej osoby, w okolicznościach sprawy, musi być poprzedzone wszechstronną oceną zebranych dowodów i aktualnej sytuacji Skarżącego, a więc obejmować każdy aspekt Jego sytuacji dochodowej (bytowo-materialnej) i rodzinnej oraz odnosić się do kwestii, zdaniem Strony, istotnych dla sprawy.

Przykładem uchybienia w ustaleniach tego rodzaju jest brak odniesienia się Organów do twierdzeń Skarżącego o problemie bezdomności, nie wyjaśniając czy się z nim boryka, przyjmując jedynie ustalenia wywiadu środowiskowego i w postępowaniu odwoławczym przyjmując bezrefleksyjnie twierdzenia wyżej wymienionego, że będzie musiał wyprowadzić się z dotychczas wynajmowanego lokum. W okolicznościach sprawy ustalenie w tym zakresie sytuacji bytowej Skarżącego miało istotne znaczenie.

15. Uchybienia przepisom art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 11 K.p.a. i art. 80 K.p.a. o których mowa są tym bardziej dostrzegalne, że Skarżący już w treści przedmiotowego wniosku wprost odwoływał się do swojej trudnej sytuacji zdrowotno-bytowej, następnie argumenty te powtórzył w odwołaniu od decyzji Organu pierwszej instancji. Okoliczności te zostały jednak przez Organy zignorowane bądź pominięte wskutek bezpodstawnego zawężenia swojej oceny czy też ustaleń wyłącznie do wybranych kwestii co do sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego oraz jej wpływu na obowiązek spłaty spornego zadłużenia w szczególności w przyszłości.

16. Ponadto zauważyć należy, co również sygnalizował Skarżący, że Organ odwoławczy oparł swoje ustalenia na orzeczeniu o częściowej niezdolności Skarżącego do pracy z dnia [...] sierpnia 2018 r. całkowicie pomijając istnienie wymienionego w decyzji Organu I instancji jak i w odwołaniu nowego orzeczenia datowanego na dzień [...] czerwca 2020 r. orzekającego wobec Strony całkowitą niezdolność do pracy. Powyższa okoliczność w zasadzie uniemożliwiła Kolegium realną ocenę możliwości podjęcia przez Skarżącego zatrudnienia, błędnie traktując Stronę jako osobę gotową do podjęcia pracy.

W ocenie Sądu orzekającego, w świetle przywołanej okoliczności, nie można przyjąć, że Organ II instancji dokonał samodzielnych prawidłowych ustaleń i oceny w tym zakresie, zwłaszcza, że obowiązkiem Organu odwoławczego było ponowne rozpoznanie istoty sprawy. Zebrany materiał dowodowy oceniony zaś został pobieżnie, bez właściwej analizy faktów i w znacznej części wbrew zasadom logiki i prostej wiedzy życiowej. W konsekwencji, zdaniem Sądu Organ odwoławczy uchybił przepisom art. 15 K.p.a. w związku z art. 7 i 77 § 1 K.p.a. i art. 136 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a.

17. Odnosząc się do ustaleń sytuacji materialno-bytowej Skarżącego nie sposób nie odnieść się do jego możliwości finansowych. Bezsporne jest w sprawie, że z tytułu renty wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Skarżącemu pozostaje, po potrąceniach należności alimentacyjnych do dyspozycji kwota [...]zł oraz że Skarżący wydatkuje miesięcznie w granicach 200 – [...] zł na lekarstwa.

W tym miejscu należy odwołać się do ustalanych przez Instytut Pracy i Polityki Socjalnej na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego poziomów średniorocznego minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Pierwszy dotyczy modelu kosztów utrzymania gospodarstw domowych zagrożonych tzw. sferą niedostatku. Druga kategoria wyznacza niski, "alarmowy" poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka.

W roku 2020 r. dla warunków Skarżącego minimum socjalne określono na poziomie [...] zł. Natomiast minimum egzystencji w przypadku Strony określono na poziomie [...] zł. Z powyższego wynika, że realna sytuacja finansowa Skarżącego kształtuje się poniżej zarówno kryterium minimum socjalnego jak i minimum egzystencji. Przy tym za całkowicie niezrozumiałe należy uznać powoływanie się przez Kolegium na powyższe kryteria w uzasadnieniu swojej decyzji bez odniesienia ich do sytuacji Skarżącego.

Analiza zaskarżonych rozstrzygnięć wskazuje, że żaden z Organów nie ustalił ani rzeczywistych potrzeb Skarżącego, w zestawieniu z faktycznie ponoszonymi wskazywanymi wydatkami w skali miesiąca, tak aby możliwe było porównanie wielkości uzyskiwanego dochodu do faktycznych wydatków i realnych jego potrzeb, niezbędnych dla zachowania minimum zdrowej egzystencji. Żaden z Organów nie przeprowadził też dla porównania, w oparciu o wiedzę powszechną i doświadczenie życiowe, własnej analizy możliwych wydatków, jakie z reguły ponosi każda prawidłowo funkcjonująca osoba.

Nie można tym samym uznać, w ocenie Sądu, za dostatecznie uzasadnione twierdzenia Organu I instancji, że brak wypłacania od dnia [...] października 2021 r. dalszych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a w konsekwencji, że zadłużenie nie wzrasta o kolejne wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego i że istnieją inne formy pomocy wynikające z przepisu art. 30 ust 2 ustawy, z których może skorzystać Strona, czy też za realne twierdzenia Kolegium, że w sytuacji Skarżącego istnieje możliwość podjęcia zatrudnienia. Nie można również wykluczyć, że dalsze pobieranie należności spowoduje następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności poprzez uniemożliwienie Stronie funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego oraz nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę tej sytuacji. Zaskarżona decyzja ww. wymogów nie spełnia.

Ponadto przeprowadzona przez Organy ocena w zakresie ustalenia przesłanek warunkujących zastosowanie umorzenia należności godzi w poczucie sprawiedliwości i zaufania do władzy publicznej.

18. Zdaniem Sądu, dokonana przez Organy administracji ocena materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że po stronie Skarżącego występują realne możliwości wykonania nałożonego na niego obowiązku obecnie i w przyszłości. W okolicznościach sprawy Sąd uznał, że Organy przekroczyły granice uznania administracyjnego rozstrzygając o odmowie umorzenia Skarżącemu należności alimentacyjnych.

Organ II instancji wadliwie przeprowadził postępowanie odwoławcze i w konsekwencji wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia kontrolowanej decyzji. Podobnymi uchybieniami, lecz w granicach postępowania pierwszoinstancyjnego dotknięta jest decyzja Organu I instancji.

19. Reasumując, przeprowadzona w sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie podniesionych w skardze zarzutów oraz przesłanek wziętych przez Sąd pod uwagę z urzędu (art. 134 § p.p.s.a.), wykazała, że decyzja ta, jak i ją poprzedzająca nie odpowiadają prawu.

W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji.

20. Ponadto Sąd wskazuje, aby - ponownie rozpoznając wniosek o umorzenie Skarżącemu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego - Organ przeanalizował jego aktualną sytuację zdrowotną, dochodową i rodzinną w celu ustalenia, czy realnie pozwala ona Skarżącemu na uregulowanie zadłużenia, względnie czy w bieżącym, ustalonym przez Organ stanie faktycznym, zachodzi możliwość odstępstwa od zasady obowiązkowej spłaty długów wobec państwa. W zależności od poczynionych ustaleń, stosując się do oceny wyrażonej w uzasadnieniu wyroku, Organ wyda decyzję w przedmiocie umorzenia należności.