Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 2151/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1-3. 58 § 1. § 4, ary. 63, art. 64 § 3, art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 34 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 sierpnia 2020 r., sygn. akt: II SO/Ol 15/20 o odrzuceniu wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. w przedmiocie ustanowienia kuratora dla osoby nieobecnej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 28

sierpnia 2020 r., sygn. akt: II SO/Ol 15/20 odrzucił wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. w przedmiocie ustanowienia kuratora dla osoby nieobecnej. Postanowienie to zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wniósł do

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej T.M. obywatela Ukrainy, wskazując, że decyzją z dnia

[..] października 2018 r. ZUS stwierdził, że osoba nieobecna podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia w [..] Sp. z o.o. w E. i stwierdził podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne

za poszczególne miesiące we wskazanym okresie. W związku z tym, że nie ustalono pełnych danych adresowych na Ukrainie, ZUS wystąpił do Sądu Rejonowego w O. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z wnioskiem o ustanowienie dla osoby nieobecnej kuratora. Sąd ten, stwierdzając swoją niewłaściwość miejscową, przekazał wniosek do Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy VI Wydział Rodzinny i Nieletnich.

Postanowieniem z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy

dla m.st. Warszawy VI Wydział Rodzinny i Nieletnich odrzucił przedmiotowy wniosek wobec braku jurysdykcji krajowej. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd stwierdził,

w powołaniu na uchwałę Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 24 stycznia 2020

r., III CZP 50/19, że umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych sporządzona w

Kijowie w dniu 24 maja 1993 r. (Dz.U. z 1994 r., poz. 465 ze zm.) nie ma zastosowania do ustanowienia przez sąd kuratora dla potrzeb postępowania administracyjnego w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych na wniosek oddziału Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych (art. 34 § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Ponieważ Sąd Najwyższy stwierdził, że gdy powstaje potrzeba ustanowienia kuratora dla strony postępowania przed sądami administracyjnymi dla celów tego postępowania orzeka o tym sąd administracyjny, Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy stwierdził, że możliwe jest rozwiązanie zakładające, że wniosek o którym mowa w art. 34 § 1 k.p.a. składany jest do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a nie do sądu powszechnego, tylko na podstawie tego przepisu, bez poszukiwania dla niego materialnoprawnej podstawy z

art. 184 k.r.i o. Wniosek organu administracji publicznej o ustanowienie kuratora na potrzeby postępowania administracyjnego nie podlega bowiem samodzielnej

kwalifikacji jako sprawa z zakresu kurateli, lecz jego kwalifikacja jest tylko pochodną charakteru sprawy rozpoznawanej w postępowaniu administracyjnym, dla potrzeb którego ma być ustanowiony kurator. Z tej przyczyny Sąd stwierdził, że kurator

powinien być ustanawiany na podstawie przepisów administracyjnych art. 34 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78-79 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a więc

przez sąd administracyjny. Końcowo Sąd stwierdził, że w sprawie zachodzi nie tyle

brak jurysdykcji krajowej, co brak drogi sądowej, co stanowi przesłankę odrzucenia wniosku.

W tym stanie rzeczy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wniósł wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej do Wojewódzkiego

Sądu Administracyjnego w Olsztynie.

Pierwotny wniosek z dnia 15 czerwca 2020 r. został zwrócony przy piśmie Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 czerwca 2020 r., w którym wskazano, że sąd ten nie jest właściwy do jego rozpoznania.

Pismem z dnia 17 lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. ponownie wystąpił z wnioskiem o ustanowienie kuratora dla ww. osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym, domagając się wyrażenia w formie procesowej stanowiska sądu oraz wskazując, że sąd powszechny uznał się za niewłaściwy w sprawie, co powoduje, że w myśl art. 58 § 4 Prawa o postępowaniu

przed sądami administracyjnymi sąd nie powinien odrzucać wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na wstępie uzasadnienia postanowienia zaznaczył, że sąd odrzuca wniosek, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, choć nie może odrzucić wniosku z tego powodu, jeżeli sąd powszechny uznał się w tej sprawie za niewłaściwy. Niemniej jednak w

ocenie Sądu związanie orzeczeniem sądu powszechnego dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy sprawa będąca przedmiotem rozpoznania podlega kognicji sądu

administracyjnego. Sąd podzielił pogląd wyrażony w piśmiennictwie prawniczym, że inny sposób rozumienia art. 58 § 4 p.p.s.a. pozostawałby w sprzeczności z art. 177 i 184 Konstytucji RP. Sąd przypomniał, że konstytucyjny model sądownictwa zakłada całkowitą odrębność sądów powszechnych z Sądem Najwyższym na czele i sądów administracyjnych oraz konieczność wyraźnego rozgraniczenia zadań i właściwości pomiędzy tymi sądami z zastrzeżeniem, że w przypadku wątpliwości to po stronie sądów powszechnych leży domniemanie kompetencji w rozstrzygnięciu danej sprawy.

Ponieważ z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wynika, że każdy ma prawo do rozpatrzenia sprawy przez sąd właściwy, czyli sąd orzekający w zgodzie ze swoją kompetencją przedmiotową, rzeczową, miejscową i funkcjonalną, a w piśmiennictwie prawniczym wskazuje się, że z konstytucyjnego punktu widzenia najistotniejszym składnikiem tak rozumianej "właściwości" sądu jest jego właściwość przedmiotowa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie podzielił poglądów wyrażonych w orzecznictwie, zgodnie z którymi art. 58 § 4 p.p.s.a. stanowi szczególną podstawę do właściwości sądu administracyjnego, nawet w przypadku, gdy sprawa należy "de

facto" do właściwości sądu powszechnego. W takiej bowiem sytuacji nie jest realizowane prawo do sądu właściwego.

Następnie Sąd wyjaśnił, że w uchwale z dnia 24 stycznia 2020 r., sygn. akt III CZP 50/19, Sąd Najwyższy przesądził, że sprawa o ustanowienie kuratora przez sąd

w postępowaniu cywilnym dla potrzeb postępowania administracyjnego w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych nie jest sprawą z zakresu kurateli, lecz elementem sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, czyli sprawy administracyjnej. Niemniej jednak Sąd zauważył, że sprawa w związku z którą wniesiony został wniosek o ustanowienie kuratora, mimo że stanowi sprawę administracyjną, nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych, które powołane zostały do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej w zakresie określonym w art. 3 p.p.s.a.

oraz rozstrzygania sporów o właściwość i sporów kompetencyjnych między organami, wskazanymi w art. 4 p.p.s.a. Co więcej, Sąd podkreślił, że art. 34 § 1 k.p.a., mający zastosowanie w postępowaniu regulowanym przepisami ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych na mocy jej art. 123,

stanowi, że organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88 (OSNC 1990/1/11) wskazał, że wyznaczenie przez

sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na

wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. następuje na podstawie art. 184 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (aktualnie: Dz.U. z 2020 r., poz. 1359; dalej: k.r.i.o.). Twierdzenie to zostało podtrzymane także w uchwale tego Sądu z dnia 24 listopada 2006 r., sygn. akt III CZP 89/06 (OSNC 2007/9/128). Normę wyrażoną w art. 184 § 1 k.r.i.o. pozwala z kolei realizować art. 601 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania

cywilnego, który stanowi, że dla osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia kuratora na wniosek

osoby zainteresowanej sąd opiekuńczy miejsca ostatniego zamieszkania lub pobytu osoby nieobecnej.

Przewidziana na gruncie p.p.s.a. możliwość ustanowienia przez sąd administracyjny kuratora na podstawie art. 30 § 1, art. 78 i art. 79 p.p.s.a. dotyczy sytuacji, gdy konieczność jego ustanowienia w zakresie określonym w tych przepisach wynikła w toku postępowania sądowoadministracyjnego, a nie - jak w warunkach niniejszej sprawy - postępowania administracyjnego. W konsekwencji ustanowienie kuratora w tym postępowaniu w sposób oczywisty nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych powołanych do rozpoznania spraw

sądowoadministracyjnych.

Powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie stało się przedmiotem skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału

w O., w której zrzekając się przeprowadzenia rozprawy i zaskarżając postanowienie w całości, wniesiono o jego uchylenie i rozpoznanie sprawy, tj. ustanowienie kuratora dla T.M. w oparciu o zarzuty:

1) naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 79 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 34 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej nie należy do kognicji sądów administracyjnych, a w konsekwencji niezasadne odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wniosku,

w sytuacji gdy w świetle dyspozycji art. 34 k.p.a. organowi przysługuje prawo wnioskowania do sądu o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej i który to sąd na podstawie art. 79 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi winien takiego kuratora ustanowić,

- art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 34 § 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji naruszenie prawa do sądu, a w konsekwencji uniemożliwienie uzyskania pozytywnego rozstrzygnięcia,

2) naruszenia przepisów postępowania, tj.:

- art. 58 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 64 § 3 tej ustawy w zw. z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 177 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie skutkujące odrzuceniem wniosku o ustanowienie kuratora, mimo

że sąd powszechny rozpoznał już sprawę i odrzucił wniosek, przez co doszło do negatywnego sporu o właściwość a także naruszono prawo strony do sądu i uniemożliwiono uzyskanie rozstrzygnięcia w sprawie, a skarżący został pozbawiony możliwości dalszego procedowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zaniechanie zastosowania przepisu art. 58 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi doprowadziło do bezzasadnego odrzucenia wniosku, podczas gdy bezspornym jest,

że sąd powszechny wcześniej odrzucił wniosek organu. Powołując się dodatkowo na stanowisko NSA wyrażone w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2010 r, sygn. akt: II

FSK 67/08, a sprowadzające się do stwierdzenia, że sąd administracyjny ma

obowiązek przejęcia sprawy, w której sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, stwierdzono, że Sąd naruszył normy prawa procesowego i materialnego przywołane

w petitum skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu

administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje

sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę

nieważność postępowania.

Istotą rozpoznawanej sprawy jest odpowiedź na pytanie o dopuszczalność drogi sądowej przed sądem administracyjnym w sprawie wniosku o ustanowenie kuratora

dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 177 Konstytucji RP,

z którego wynika domniemanie właściwości sądów powszechnych w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Przepis ten stanowi bowiem, że "Sądy powszechne

sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów". W konsekwencji sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości wyłącznie w sprawach ustawowo zastrzeżonych dla tych sądów.

Z unormowaniem powyższym koresponduje treść art. 1 kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym Kodeks ten normuje postępowanie sądowe w sprawach

ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa

pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Oznacza to, że do spraw cywilnych należą zarówno sprawy cywilne

w znaczeniu materialnym, a więc wynikające ze stosunków regulowanych przez normy materialnego prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak i sprawy cywilne w znaczeniu formalnym, czyli sprawy, które zostały przekazane do rozpoznania sądom powszechnym, np. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sądy powszechne wyposażone są także w kompetencje do rozpoznawania spraw,

które nie kwalifikują się jako cywilne w powyższym znaczeniu, a które nie mogą być rozpoznane w postępowaniu karnym ani sądowoadministracyjnym, co wynika z art. 45 ust. 1 i art. 177 Konstytucji RP.

Przypomnieć należy, że zasada dostępu do sądu stanowi jedno z najważniejszych założeń demokratycznego państwa prawnego, które jest realizowane przez prawo do sądu obejmujące m.in. prawo dostępu do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Prawo to wyposaża jednostkę w roszczenie wobec organów państwa o rozpoznanie sprawy przez sąd. Niemniej jednak ważne jest, aby sąd był odpowiedni ze względu na charakter sprawy (wyrok TK z dnia 4 lipca 2002 r., P 12/01). Na konieczność zachowania właściwości rzeczowej sądu jako istotnego elementu prawidłowej realizacji prawa do sądu wskazał także Sąd Najwyższy, który w postanowieniu z dnia 12 lutego 2009 r., III KO 2/09 podkreślił, że "funkcjonowanie przytaczanej zasady (wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP – przyp. NSA) oraz wiążących się z nią założeń i celów bez wątpienia zostałoby zniweczone, gdyby do przekazywania spraw między sądami miało dochodzić bez wystarczających podstaw prawnych lub faktycznych. Unicestwiałoby to wszak przeświadczenie co do

wykluczenia instrumentalizacji w zakresie doboru sądów do rozstrzygania konkretnych spraw oraz co do tego, że sędziowie w orzekaniu są rzeczywiście niezawiśli". Prawo

do sądu realizuje się zatem przed sądem właściwym do rozpoznania danej sprawy. W postanowieniu z dnia 19 grudnia 2003 r., III CK 319/03 Sąd Najwyższy stwierdził, że "pojęcie "sprawy" w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji ma charakter autonomiczny i obejmuje również sprawy, które nie są sprawami cywilnymi, sądowoadministracyjnymi lub karnymi; sprawy te rozpoznaje sąd powszechny w postępowaniu cywilnym".

W tym kontekście należy wskazać, że zasada demokratycznego państwa prawnego, z którą ściśle koresponduje prawo do sądu zakłada, że prawo do ochrony sądowej następuje na odpowiedniej drodze sądowej regulowanej przepisami prawa procesowego. Granice wyznaczenia prawa do procesu przed sądem administracyjnym reguluje ustawa – p.p.s.a. Merytoryczne rozpatrzenie skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej

wniesienia. Podstawowym warunkiem dopuszczalności skargi jest to, aby sprawa podlegała właściwości sądu administracyjnego, tj. mieściła się w ustawowym katalogu spraw poddanych kognicji sądów administracyjnych, określonym w art. 3 § 2 i § 3 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II FSK 1626/20).

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O. z powołaniem się

na brak właściwości sądu administracyjnego do jego rozpoznania, a więc uznając, że wniosek skierowany do sądu administracyjnego mógł podlegać rozpoznaniu na drodze procesowej i w konsekwencji mógł być odrzucony w oparciu o powyższe generalne założenia właściwości rzeczowej sądów. Tymczasem wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O. w ogóle nie podlegał rozpoznaniu na drodze procesowej. Niezależnie bowiem od postanowienia sądu powszechnego, który

odrzucił wniosek ZUS wyrażając stanowisko, że wnioski o ustanowienie kuratorów dla osób, których miejsce pobytu nie jest znane na potrzeby postepowań

administracyjnych powinien rozstrzygać sąd administracyjny, nie było podstaw do przyjęcia go do rozpoznania. Zwrócić bowiem należy uwagę, że nie każde żądanie zgłaszane sądowi – w tym sądowi administracyjnemu – podlega rozpoznaniu w trybie procesowym.

W art. 3 § 1-3 p.p.s.a. określony został katalog spraw podlegających

rozpoznaniu przez sądy administracyjne w ramach sprawowanej przez te sądy kontroli działalności administracji publicznej. W realiach niniejszej sprawy, w której Sąd I instancji nie rozpoznawał złożonej do niego skargi lub sprzeciwu, lecz wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej, należy zwrócić uwagę na treść art. 63 p.p.s.a., zgodnie z którym "Postępowanie sądowe wszczyna się na wniosek, jeżeli ustawy tak stanowią". Oznacza to, że wyłącznie wtedy, gdy z normy ustawowej wynika podstawa do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, postępowanie to może być wszczęte. Nie każdy zatem wniosek kierowany do sądu administracyjnego powoduje wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego. Tylko do wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a. stosuje się – w oparciu o art. 64 § 3 p.p.s.a. - odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, a zatem również art. 58 § 1 pkt

1 p.p.s.a., zgodnie z którym "Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego", oraz art. 58 § 4 p.p.s.a. stanowiący, że "Sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy". O charakterze pisma jako wniosku, o którym mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. wniosku wszczynającego postępowanie sądowe przesądza norma ustawowa, a nie wyłącznie przekonanie autora wniosku o zasadności uruchomienia postępowania przed sądem administracyjnym.

Skoro żaden przepis nie stanowi o tym, że wniosek o ustanowienie w postępowaniu przed organem administracji publicznej kuratora dla osoby nieobecnej wszczyna postępowanie sądowoadministracyjne, to brak było podstaw do stosowania przez Sąd I instancji normy wynikającej z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Z art. 34 § 1 k.p.a., zgodnie z którym "Organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony" nie wynika podstawa do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego na skutek wniosku,

o jakim mowa w tym przepisie, a zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa (przytaczanym również przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia), właściwy do rozpoznania tego rodzaju wniosku jest sąd powszechny. Z kolei unormowania art. 78 i art. 79 § 1-4 p.p.s.a. dotyczą podstaw ustanawiania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a nie w postępowaniu administracyjnym, kuratora dla osoby, której miejsce pobytu nie jest znane.

Niezależnie zatem od zgłoszonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych żądania wyrażenia stanowiska sądu w formie procesowej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie miał podstaw do orzekania w formie procesowej o wniosku ZUS o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym. Wniosek ten nie był bowiem wnioskiem, który mógł wszcząć postępowanie sądowoadministracyjne.

W tym stanie rzeczy postanowienie Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2020 r. o odrzuceniu wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O. o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej, a tym bardziej zapatrywanie tego Sądu o możliwości wyznaczania przez sąd administracyjny kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym na podstawie przepisów art. 34 § 1

k.p.a. w zw. z art. 78-79 p.p.s.a., nie dawało podstaw do podejmowania przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Dodatkowo należy wskazać, że stanowisko Sądu Rejonowego o możliwości wyznaczania przez sąd administracyjny kuratora dla osoby nieobecnej w

postępowaniu administracyjnym nie było również wiążące dla organu, który następnie wystąpił do sądu administracyjnego z wnioskiem o ustanowienie takiego kuratora,

skoro podstawą odrzucenia wniosku przez sąd powszechny, co wynika wprost z sentencji postanowienia, był brak jurysdykcji krajowej. Nie doszło więc w ogóle do sytuacji, w której sąd powszechny odrzucił wniosek z uwagi na brak drogi sądowej (chociaż ostatnie zdanie uzasadnienia tego postanowienia mogłoby na to wskazywać)

w sprawie, która miałaby wobec tego podlegać rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny.

Skoro zatem skierowany do sądu administracyjnego wniosek o ustanowenie kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym nie mógł stanowić podstawy wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, to brak było podstaw

do jego odrzucenia w oparciu o art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W sprawie wniosku o ustanowenie kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym droga sądowa przed sądem administracyjnym była niedopuszczalna.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając, że zaszła podstawa nieważności postępowania przed Sądem I instancji, uchylił zaskarżone postanowienie w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się tylko do uchylenia zaskarżonego orzeczenia bez przekazywania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, bowiem w realiach niniejszej sprawy nie występuje potrzeba ponownego orzekania w

tej samej kwestii (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2004 r., GSK 964/04, LEX nr 1573851; wyrok NSA z dnia 8 lutego 2018 r., II GSK 4160/17; wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2015 r., II GSK 2044/15; por. też: B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 2013, s. 619).