Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 424/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 1 ust. 6, par. 3, art. 79a par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31zo ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska – Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Anetta Chołuj, Anetta Makowska – Hrycyk (sprawozdawca), Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 marca 2022 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. K. (dalej: strona, skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) z 27 sierpnia 2020 r. nr 470000/71/411661/2020/ZPWWO odmawiająca prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres kwiecień 2020 r.

Z akt przedstawionych przez ZUS wraz ze skargą wynika, że skarżąca w dniu 22 kwietnia 2020 r. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczeni społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za osoby ubezpieczone za marzec-maj 2020 r. (pkt II ppkt 1 wniosku RDZ).

Wskazaną na wstępie decyzją, wydaną na podstawie art. 31zq ust. 7, art. 31zo ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nim sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: "ustawa COVID-19") w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; dalej: "u.s.u.s."), organ odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu przywołał treść art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 i wskazał, że w sprawie nie został spełniony warunek ustanowionego tam zwolnienia z opłacania składek, bowiem skarżąca nie przesłała deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r. Z tego powodu – jak wyjaśnił – nie mógł zwolnić strony z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.

W skardze na tę decyzję skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres kwiecień 2020 r. Ponadto wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie licznych dowodów z wymienionych w skardze, w tym dowodu z dokumentów (m.in. dowodów nadania przesyłek - deklaracji za marzec, kwiecień i maj 2020 r. - w dniach 15 kwietnia, 14 maja i 8 czerwca 2020 r.), dowodu z przesłuchania świadka A. W. (prezes zarządu spółki B., księgowa) na okoliczność prowadzenia korespondencji e-mailowej ze skarżącą oraz jej treści, sporządzania deklaracji za miesiąc marzec, kwiecień i maj 2020 r. i wysłania ich przesyłkami o wskazanych w skardze numerach, a także przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącej na okoliczności podane w skardze. Strona zażądała również zasądzenia od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że według zapewnień A. W. odpowiedzialnej za sprawy rozliczenia strony z ZUS, deklaracje za miesiące od marca do maja 2020 r. zostały sporządzone i przesłane do organu w terminie. Natomiast w piśmie z 17 września 2020 r. organ poinformował stronę, po jej interwencji, że nie potwierdza wpływu tych dokumentów, co zdaniem strony stoi w sprzeczności z posiadanymi przez nią dowodami wysłania deklaracji i oświadczeniami księgowej. W tej sytuacji konieczne jest przeprowadzenie żądanych dowodów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o pominięcie wszystkich zgłoszonych dowodów oraz o oddalenie skargi w całości. Wyjaśnił, że na dzień 30 czerwca 2020 r. w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS na koncie skarżącej nie widniały dokumenty rozliczeniowe za marzec, kwiecień i maj 2020 r., a zostały one złożone w dniu 9 lipca 2020 r. Wedle organu skarżącej nie przysługuje zatem prawo do zwolnienia z opłacania składek, bowiem nie został spełniony warunek złożenia deklaracji w terminie o 30 czerwca 2020 r, który to termin ma charakter materialny. Odnośnie do zgłoszonych przez stronę wniosków dowodowych, organ zakwestionował wagę i rzetelność twierdzenia o złożeniu spornych deklaracji w terminie, wobec ich przesłania organowi drogą elektroniczną w dniu 9 lipca 2020 r. Zakwestionował też dopuszczalność przeprowadzenia dowodów z przesłuchania strony i świadka jako sprzecznych z art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Postanowieniem z 21 grudnia 2020 r. o sygn. akt III SA/Wr 635/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 59 § 1 i 2 p.p.s.a. przekazał sprawę ze skargi strony Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie według właściwości. Postanowieniem prawomocnym z 30 marca 2021 r. o sygn. akt V SA/Wa 1785/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Zarządzeniem z 15 lipca 2021 r. sprawa została zarejestrowana w repertoriach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu pod sygnaturą III SA/Wr 424/21.

Na rozprawie Sąd oddalił wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodów zgłoszonych w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.; dalej: p.u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego w stopniu obligującym do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Sprawa poddana kontroli sądowej dotyczy zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19.

Wedle organu skarżąca nie spełniła warunku tego zwolnienia, bowiem nie złożyła deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r. w terminie wynikającym z art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19.

Z kolei strona wskazuje, że deklarację tę złożyła terminowo, o czym świadczą dowód nadania przesyłki oraz oświadczenia osoby odpowiedzialnej za prowadzenie spraw skarżącej względem ZUS.

W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że deklarację za kwiecień 2020 r. strona złożyła w dniu 9 lipca 2020 r.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że nie jest w sprawie sporne, że strona zawnioskowała o zwolnienie ze składek na podstawie art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19. Wątpliwości dotyczą dotrzymania przez stronę terminu złożenia deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r. w kontekście ustawowego warunku zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 3 ustawy COVID-19.

Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 (w brzmieniu obowiązującym na dzień rozpoznania wniosku przez organ) . na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Stosownie do treści art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

W myśl art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19).

ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ab initio ustawy COVID-19).

Z przepisów tych wynika zatem, że wniosek o zwolnienie strona winna złożyć w terminie do 30 czerwca 2020 r., zaś samo zwolnienie z opłacania składek (materialnoprawne warunki zwolnienia są wskazane w art. 31zo w powiązaniu z art. 15zzzh ustawy COVID-19) wymaga przesłania deklaracji rozliczeniowych (lub imiennych raportów miesięcznych) należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. także nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. Jest oczywiste, że brak takich deklaracji uniemożliwia organowi ustalenie, m.in. kwoty zwolnienia (art. 31zq ust. 4 w zw. z ust. 2 ustawy COVID-19). Zwolnienie z obowiązku opłacania składki ma również dalsze skutki prawne na gruncie ubezpieczeń (np. art. 31zs ustawy COVID-19).

Zgodnie z art. 31zt ustawy COVID-19 obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. W tym zakresie Sąd zauważa, że umorzenie składek reguluje art. 28 u.s.u.s., który jednak został zasadniczo zmodyfikowany ww. art. 31zo ustawy COVID-19. Ustawodawca wykluczył bowiem tzw. "uznanie administracyjne" przy stosowaniu umorzenia składek. Z art. 31 ust. 1 i 2 ustawy COVID-19 jasno bowiem wynika nakaz zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, gdy zaistnieją warunki takiego zwolnienia. Jednocześnie odesłanie z art. 31zt ustawy COVID-19 do trybu umorzenia składek w u.s.u.s. oznacza, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania spełnienia warunków zwolnienia.

Nie ma wątpliwości, że do postępowania prowadzonego przez ZUS w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek mają zastosowanie przepisy k.p.a., co wynika z art. 180 k.p.a., art. 123 u.s.u.s., art. 31zq ust. 7 i art. 31zt ustawy COVID-19.

Proceduralnie wniosek o zwolnienie z opłacania składek w ww. trybie może być rozpatrzony przez ZUS dwojako. W oparciu o art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19 organ informuje płatnika składek o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek, w sytuacji gdy wniosek spełnia warunki udzielenia zwolnienia. W przypadku zaś, gdy warunków nie spełnia - organ wydaje decyzję o odmowie zwolnienia w oparciu o art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19. Na mocy art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach określonych w tym przepisie. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest elementem procedury uregulowanej w k.p.a., strona z prawa tego może nie skorzystać.

Nie może być wątpliwości, że przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek organ związany jest stosowaniem obowiązku informacyjnego, o którym mowa art. 79a k.p.a. Jakkolwiek w przypadku umorzenia składek w trybie art. 28 u.s.u.s. ustawodawca odesłał do stosowania Ordynacji podatkowej, lecz tylko niektórych jej przepisów. Natomiast zarówno art. 123 u.s.u.s. jak i treść art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19 wskazują, że prowadzenie tego postępowania ma się odbywać w oparciu o przepisy k.p.a. Ponadto, nadzwyczajny tryb reagowania władz publicznych na przebieg pandemii i jej skutki gospodarcze oraz społeczne, a także dynamiczny proces zmian prawa w pełni uzasadnia czuwanie organu nad tym, by cel tych przepisów nie został zniweczony z powodu nieznajomości tego prawa przez wnioskodawców (płatników). ZUS ma więc obowiązek poinformowania strony o brakach i skutkach niedochowania warunków zwolnienia z art. 31zo ustawy COVID-19 przed wydaniem decyzji odmawiającej zwolnienia. Ma także obowiązek uwzględnić stan faktyczny, który zaistniał w sprawie, w tym wywołany powzięciem wiedzy o konieczności dochowania warunków niezbędnych dla uzyskania ww. zwolnienia.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji, po pierwsze, prowadzi do wniosku, że jej uzasadnienie faktyczne i prawne nie pozwala na zrozumienie, czy skarżąca rzeczywiście zaniechała obowiązków dokumentacyjnych w kontekście wynikającej z argumentacji skargi oraz odpowiedzi na skargę okoliczności, które nie znalazły żadnego odzwierciedlenia w zaskarżonej decyzji. Wada ta uniemożliwia Sądowi kontrolę legalności zaskarżonej decyzji, która ze swej istoty powinna wyjaśnić stronie w sposób czytelny z powołaniem na okoliczności faktyczne i ich ocenę prawną przesłanki rozstrzygnięcia. Tymczasem prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kluczowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 k.p.a.

Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6) k.p.a. decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Natomiast na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przepis ten określa zatem podstawowe części składowe, jakie powinna decyzja zawierać. Uzasadnienie stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Klarowne uzasadnienie faktyczne i prawne stanowi zatem integralny składnik decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia z odniesieniem się do konkretnych przepisów prawa (wyrok NSA oz. W Krakowie z 12 maja 2000 r., sygn. akt I SA/Kr 856/98; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). Organ jest więc zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.

Warunków tych nie może niweczyć okoliczność, którą Sąd dostrzega, że decyzje dotyczące zwolnienia z obowiązku opłacania składek (jako istotny element wsparcia podmiotów dotkniętych skutkami epidemii COVID-19) w zamyśle ustawodawcy mają być podejmowane szybko (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19). W żadnym stopniu nie uzasadnia to odstąpienia od uzasadnienia decyzji lub sporządzenie go przez organ w sposób, który nie poddaje się kontroli legalności.

Konfrontując wskazane reguły z aktami sprawy, w tym sądowymi, Sąd dostrzega, że organ dopiero w odpowiedzi na skargę dążył do przedstawienia podstawy prawnej, je wykładni (tu: w zakresie charakteru terminu określonego w art. 31zo ust. 3 ustawy COVID) i adekwatnej oceny prawnej. Wskazał też, że twierdzenia skarżącej o złożeniu deklaracji za marzec 2020 r. w terminie ustawowym (tj. do dnia 30 czerwca 2020 r.) nie są prawdziwe. Wyjaśnił przy tym, że deklaracja ta wpłynęła do organu w dniu 9 lipca 2020 r., a zatem po upływie terminu o charakterze materialnym. Uzasadnienie odpowiedzi na skargę, nie może jednak zastąpić uzasadnienia decyzji. Przyjęcie odmiennej oceny naruszałoby kardynalne zasady postępowania administracyjnego, szeroko rozumianego prawa do dobrej administracji i prawa strony do rzetelnego procesu (wywodzonych z art. 2, art. 7 i art. 78 Konstytucji RP, art. 41 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności). Pismo procesowe, jakim jest odpowiedź na skargę nie może zastąpić czy też uzupełnić uzasadnienia decyzji. Jedynie uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowi wyłączną podstawę oceny jej zgodności z prawem. Przytoczenie w odpowiedzi na skargę okoliczności w sprawie, wykładni prawa mającego zastosowanie oraz wyjaśnienie skutków prawnych okoliczności, uzasadniających – zdaniem organu - wydanie rozstrzygnięcia o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania składek pozbawiło stronę możliwości poznania i zrozumienia przyczyn podjętej decyzji.Sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w administracyjnym toku postępowania, uprawnionym do merytorycznego badania i rozstrzygania sprawy. To na organie spoczywała powinność uzasadnienia w czytelny i weryfikowalny sposób, że skarżącej nie służyło i dlaczego prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania składek na podstawie art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, także w sytuacji złożenia deklaracji po 30 czerwca 2020 r., a przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, iż wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (np. wyrok WSA we Wrocławiu z 15 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 693/11, CBOSA).

Zaskarżona decyzja nie spełnia więc wymogów wyrażonych w art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 k.p.a.

Po drugie, Sąd zauważa, że postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, rażąco naruszało naczelne zasady postępowania, tj. zasadę informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a. oraz zasadę zaufania do władzy publicznej wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. Skoro bowiem – jak wynika z odpowiedzi na skargę (lecz nie ma to żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy) – organ dostrzegł brak deklaracji warunkującej zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, winien był zastosować obowiązki informacyjne wskazane w art. 79a k.p.a. i dopiero, gdyby nie przyniosły rezultatu – rozważać zastosowanie art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19. Ponadto ZUS – jak stwierdził - dysponował deklaracją za kwiecień 2020 r. w dniu 9 lipca 2020 r., czyli przed wydaniem zaskarżonej decyzji (27 sierpnia 2020 r.), a zatem okoliczność tę winien był ocenić w decyzji w kontekście spełnienia warunków zwolnienia z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 z uwzględnieniem zasady uregulowanej ww. art. 79a k.p.a. i wyżej przez Sąd opisanej.

Zaniechanie tych obowiązków przez organ uniemożliwiło stronie poznanie rzeczywistych przyczyn odmowy zwolnienia z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 i toku rozumowania stanowiącego podstawę tej odmowy. Zweryfikowanie stanowiska z zaskarżonej decyzji nie jest możliwe w oparciu o uzasadnienie decyzji zaskarżonej.

Ponadto za naganne - w kontekście obowiązku organu wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a. - Sąd ocenia przedstawienie przez organ akt sprawy, które stanowią kserokopie. Zaskarżona zaś decyzja została przez organ przedstawiona Sądowi jako wydruk bez podpisu osoby umocowanej w imieniu organu. Wątpliwości więc budzi, czy poddany kontroli sądowej akt stanowi rzeczywiście decyzję w rozumieniu art. 107 k.p.a., choć strona okoliczności tej nie kwestionuje.

Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalił wnioski dowodowe, zgłoszone przez skarżącą w skardze. Zgodnie z tym przepisem sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten w połączeniu z istotą kontroli sądowej, jaką wyraża przywołany wyżej art. 1 § 2 p.u.s.a., oznacza, że postępowanie sądowe przed sądami administracyjnymi w zasadzie wyklucza prowadzenie jakiekolwiek postępowania dowodowego za wyjątkiem dowodu z dokumentów i to w ograniczonym ustawą zakresie. Sąd administracyjny nie dokonuje żadnych ustaleń faktycznych, lecz kontroluje legalność działań organów administracyjnych (w tym przypadku odzwierciedlonych w zaskarżonej decyzji), jest zatem sądem prawa, a nie sądem faktu. W tym stanie rzeczy żądanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka i strony, a także żądanie zwrócenia się do świadka o przedstawienie dokumentów na poparcie twierdzeń skarżącej - są z istoty bezpodstawne. Z kolei żądanie przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów wskazanych w skardze nie może zostać uwzględnione przez Sąd z tej przyczyny, że stanowią one materiał dowodowy, który najpierw powinien ocenić organ i na tej podstawie dokonać ustaleń faktycznych, czego ZUS niewątpliwie nie uczynił w sposób pozwalający na weryfikację sądową. Sąd, co już wskazano wyżej, nie może zastąpić organu w jego kompetencjach.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. Zadaniem organu będzie ponowna ocena warunków zwolnienia z opłacania składek. Organ uwzględni przy tym obowiązek dochowania w sprawie opisanych wyżej zasad informacyjnych i kompleksowej ocenie podda wniosek, wyjaśni okoliczności złożenia deklaracji, uzupełnienie warunku zwolnienia (okoliczność faktyczną, tj. złożenie deklaracji rozliczeniowej, która w sprawie już zaistniała w kontekście argumentacji strony oraz samego organu) dochowując zasad prawidłowego uzasadnienia decyzji (art. 107 k.p.a), jeśli zajdzie konieczność jej wydania.