Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2718/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Emilia Lewandowska Protokolant referent stażysta Jolanta Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2015 r. sprawy ze skargi [...] Nadleśnictwo [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. po rozpatrzeniu odwołania S. P. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r., w części dotyczącej nieruchomości [...] o powierzchni [...] ha, usytuowanej na działkach ewidencyjnych nr [...],[...],[...],[...] i [...] w obrębie [...] J. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał na następujące okoliczności sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] października 2006 r. A. R., K. R., M. R. i D. R. zwrócili się do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona w miejscowości U., stanowiąca obecnie działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, ze zm.) lub o wydanie decyzji uznającej, że część tej nieruchomości stanowiącej zespół pałacowo-parkowy nie podpada pod działanie powołanego przepisu. Po wezwaniu organu wnioskodawca sprecyzował zakres wniosku wskazując, iż domaga się przeprowadzenia przez Wojewodę [...] postępowania w przedmiocie nieruchomości o powierzchni [...] ha.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. uznał, że nieruchomość położona w gminie J. o pow. [...] ha, stanowiąca byłą własność K. R. podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W wyniku rozpoznania odwołania od powyższej decyzji Wojewody [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Rozpatrując ponownie sprawę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2010 r. stwierdził, że nieruchomość ziemska pn. "[...]", obejmująca działki nr [...],[...],[...],[...]

i [...] o łącznej powierzchni [...] ha i [...] arów z obrębu [...] J., nie podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził z urzędu nieważność decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W wyniku kolejnego rozpoznania sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. stwierdził, że nieruchomość ziemska należąca do majątku "[...]", stanowiącego byłą własność K. R., oznaczona w ewidencji gruntów i budynków jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, o łącznej powierzchni [...] ha, uregulowana w księdze wieczystej [...], nie podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wojewódzki wskazał, że przedmiotowa nieruchomość nie była wykorzystana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, a więc nie mogła być przeznaczona na cele określone w art. 1 dekretu PKWN. Wojewoda [...] stwierdził ponadto, że część objętej wnioskiem nieruchomości stanowiącej [...] została bez wątpienia przejęta na podstawie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, jako fragment majątku ziemskiego "[...]", posiadającego ogólną powierzchnię [...] ha.

Od wskazanej wyżej decyzji Wojewody [...], w części dotyczącej nieruchomości [...] o powierzchni [...] ha, położonej w miejscowości U., na działkach ewidencyjnych nr [...],[...],[...],[...] i [...], odwołanie wniósł S. P. Odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc naruszenie art. 2 ust. 1 lit e) i art. 1 ust. 2 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz niezasadne pozbawienie Nadleśnictwa przymiotu strony w niniejszym postępowaniu. Według skarżącego pojęcie nieruchomości ziemskiej, którym operuje dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może być utożsamiane z pojęciem gruntów bądź użytków rolnych, a decydującym i jedynym kryterium pozwalającym na stosowanie jego przepisów było i jest tzw. kryterium obszarowe.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2014 r.) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że zasadniczą kwestią na gruncie niniejszej sprawy jest posiadanie w przedmiotowym postępowaniu przymiotu strony przez [...] – [...] Nadleśnictwo [...]. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny.

Wojewoda [...] doręczył decyzję z dnia [...] lipca 2013 r. spadkobiercom byłego właściciela nieruchomości oraz aktualnemu właścicielowi nieruchomości – Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Starostę [...]. Ponadto organ skierował decyzję do wiadomości Nadleśnictwa [...] oraz Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Jak wynika ze znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy wypisu z rejestru gruntów działki nr [...],[...],[...],[...],[...] z obrębu [...] J. stanowią własność Skarbu Państwa, przy czym działka nr [...] znajduje się w zarządzie [...] Nadleśnictwa [...]. Łączna powierzchnia wymienionych działek to [...] ha. Jak wskazuje protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] czerwca 2013 r. nieruchomość [...] o powierzchni [...] ha, stanowiąca część nieruchomości położonej we wsi J., gminie S., oznaczona jako działki ewid. nr [...],[...],[...],[...] i [...] została przekazana przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów na rzecz [...] Nadleśnictwa [...]. Podstawę prawną przekazania stanowiła decyzja Ministra Środowiska z dnia [...] grudnia 2008 r., uchylająca na podstawie art. 155 k.p.a. decyzję Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia [...] września 1994 r., wyłączającą z zarządu Lasów Państwowych las o powierzchni [...] ha i przekazująca go Urzędowi Rady Ministrów.

Powyższe dowodzi, że [...] – [...] Nadleśnictwo [...] posiada interes prawny w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia, że nieruchomość leśna oznaczona w ewidencji gruntów i budynków jako działki ewidencyjne nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], nie podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o lasach z dnia 28 września 1991 r. (Dz. U. z 2011 r. nr 12, poz. 59) lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe. W myśl art. 4 ust. 3 wymienionej ustawy w ramach sprawowanego zarządu Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną, gospodarują gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzą ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustalają jego wartość. "Gospodarowanie nieruchomościami" w rozumieniu ustawy o lasach, obejmuje także reprezentowanie Skarbu Państwa w postępowaniach administracyjnych dotyczących nieruchomości objętych zarządem. "Gospodarowanie" i "reprezentacja", w rozumieniu art. 32 ust. 1 ustawy z 1991 r. o lasach, odnoszą się nie tylko do czynności cywilnoprawnych, ale również do udziału w postępowaniach administracyjnych dotyczących nieruchomości objętych zarządem (wyrok WSA z dnia 12 maja 2008 r., II SA/Kr 839/07, wyrok WSA z dnia 18 kwietnia 2013 r., I SA/Wa 2234/12).

Przechodząc do meritum niniejszej sprawy Minister wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku gdy dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe z dniem 13 września 1944 r. przechodziła z mocy prawa, bez wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa oraz była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Przejęcie nieruchomości na własność Państwa nie było uzależnione od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego, ani od dokonania odpowiedniego wpisu prawa własności w księdze wieczystej w trybie dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. z 1946, nr 39, poz. 233 ze zm.).

Na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Lasy będące przedmiotem niniejszego postępowania o powierzchni [...] ha, usytuowane na aktualnych działkach ewidencyjnych nr [...],[...],[...],[...]i [...] w obrębie [...] J. zostały przejęte na własność Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, co wynika bezspornie ze znajdujących się w aktach sprawy protokołu z dnia [...] lutego 1945 r., zgodnie z którym las wchodził w skład majątku ziemskiego "[...]" należącego do K. R., posiadającego powierzchnię ogólną [...] ha, z czego lasy stanowiły [...] ha i park-las [...] ha; protokołu z dnia [...] października 1945 r. w sprawie przekazania pod Zarząd Lasów Państwowych byłego majątku Z., a także protokołu z inspekcji w majątku "[...]" przeprowadzonej w dniu [...] października 1945 r. przez inspektora Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. Komisarza K. N. Fakt przejęcia rzeczonej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie jest również kwestionowany przez żadną ze stron niniejszego postępowania.

W omawianej sprawie na etapie postępowania odwoławczego, podjęto czynności zmierzające do niespornego wykazania, że nieruchomość [...] położona na aktualnych działkach ewidencyjnych nr [...],[...],[...],[...]i [...] w obrębie [...] J. wchodziła w całości w skład majątku "[...]", stanowiącego dawną własność K. R. W tym celu organ odwoławczy pismem z dnia [...] lutego 2014 r. wystąpił do [...] Urzędu Wojewódzkiego w W., stosownie do art. 136 k.p.a., o przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, poprzez ustalenie ww. okoliczności w sposób bezsporny.

Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. organ pierwszej instancji udzielił odpowiedzi oraz przesłał opinię geodezyjno- prawną sporządzoną przez uprawnionych geodetów M. J. i M. S. Z treści wymienionej opinii, jak również dołączonych do niej załączników w postaci archiwalnych map wynika jednoznacznie, że działki ewidencyjne nr [...],[...],[...],[...] i [...] w obrębie [...] J. wchodziły w całości w skład majątku "[...]", stanowiącego dawną własność K. R.

W ugruntowanym orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że w sytuacji, w której lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha stanowiły własność lub współwłasność tych osób fizycznych i prawnych, których majątek podlegał przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to działanie tego przepisu nie rozciągało się na wspomniane wyżej lasy i grunty leśne. Brak takiej możliwości wynika z faktu, że lasów i gruntów leśnych nie można uznać za składniki nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wyłączną podstawę do upaństwowienia lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha stanowił zatem dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Powyższe stanowisko zaprezentowano w szeregu orzeczeń zarówno NSA, jak i Sądu Najwyższego (wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2005 r., I OSK 260/05, wyrok NSA z dnia 17 listopada 2008 r., I OSK 1563/07, wyrok SN z dnia 22 kwietnia 2005 r., II CK 653/04, wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1999 r., IV SA 139/08).

Z uwagi na fakt, że dekret o lasach został uchylony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321), a brak jest przepisów prawa przewidujących właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów w przedmiocie, czy dana nieruchomość leśna faktycznie przeszła na własność Państwa na podstawie przepisów o lasach, czy też nie przeszła, spory tego rodzaju mogą być rozstrzygane wyłącznie przed sądem powszechnym (uchwała SN z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94, OSN nr 11, poz.12 oraz uchwała SN z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94, OSN nr 11 poz.215).

Z powyższych względów Minister uznał, że lasy objęte wnioskiem wnioskodawców, których powierzchnia przekraczała 25 ha nie mogły podlegać pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł [...]–[...] Nadleśnictwo [...]. Zaskarżonej decyzji, w części dotyczącej areału leśnego o powierzchni 97,06 ha, zarzucono:

1. naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez uznanie, że nieruchomość o łącznej powierzchni 100,18 ha nie podlegała pod działanie przepisów tego dekretu ze względu na nierolniczy charakter nieruchomości ziemskiej oraz brak istnienia związku funkcjonalnego zespołu pałacowo – parkowego z pozostałą częścią majątku K. R.;

2. naruszenie art. 1 ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez uznanie, że przejęcie w ramach reformy rolnej przez Skarb Państwa majątku ziemskiego "[...]", stanowiącego byłą własność K. R., nie służyło realizacji celów reformy rolnej (majątek nie został rozparcelowany, przekazano w części pod zarząd Lasów Państwowych w 1945 r. las-park o powierzchni 67 ha);

3. naruszenie prawa polegające na stwierdzeniu, że wyłączną podstawę do upaństwowienia lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha stanowił dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, podczas gdy las-park "[...]" o pow. 67 ha przekazany został protokołem z dnia [...] października 1945 r. pod zarząd Lasów Państwowych, określającym jako podstawę prawną przejęcia - przepisy dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co nie stanowiło przeszkody formalno-prawnej w przejęciu lasów jako części składowych nieruchomości ziemskich, gdyż dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. nie regulował w sposób całkowicie samodzielny przejmowania na własność Skarbu Państwa wszystkich lasów.

W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że za przyjęciem poglądu, iż nieruchomość ziemska nie musi być nieruchomością rolną, czy też nieruchomością, która mogła być przeznaczona na cele rolnicze przemawia szereg argumentów, których źródłem jest sam dekret, jak i kontekst polityczno - ustrojowy, który legł u podstaw jego przejęcia. Dekret w wersji pierwotnej różni się od jego wersji późniejszej. Początkowo bowiem ustawodawca wprowadził do dekretu pojęcie "nieruchomość ziemska" zdefiniowane szerzej, później jednak definicję tę zawężono o ten fragment, który odnosił się do nieruchomości rolnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 sierpnia 2007 r., IV SA/Wa 843/07, orzekł, że "Pojęcie nieruchomości ziemskiej, którym operuje dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może być utożsamiane z pojęciem gruntów bądź użytków rolnych, a decydującym i jedynym kryterium pozwalającym na stosowanie jego przepisów było i jest tzw. "kryterium obszarowe".

Organ orzekający za kluczową przesłankę do orzeczenia o niepodpadaniu pod przepisy dekretu o reformie rolnej przedmiotowej nieruchomości, czyli majątku "[...]" uznał, że upaństwowienie areału leśnego powyżej 25 ha powinno nastąpić na podstawie przepisów dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82). Wskazując orzecznictwo NSA i Sądu Najwyższego, potwierdzające stawianą tezę, jednocześnie określa potencjalny kierunek rozstrzygnięcia sporu przez sąd powszechny co do kwestii, "czy dana nieruchomość leśna faktycznie przeszła na własność Państwa na podstawie przepisów o lasach, czy też nie przeszła". Nie jest rzeczą Skarbu Państwa reprezentowanego przez Lasy Państwowe dochodzić przed sądem powszechnym w aktualnych realiach ustalenia właściwego trybu i podstawy uzyskania tytułu własności, dotyczącego przecież tak odległej przeszłości i uwarunkowań istniejących w 1944/45 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Uczestnicy postępowania: D. R., M. R., M. R., M. R., E. S., A. A., A. R., Z. B., K. R. i M. R., reprezentowani przez adwokata B. K., w piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2015 r. również wnieśli o oddalenie skargi. W swoim stanowisku przedstawili argumenty w kwestii: rozumienia pojęcia nieruchomości ziemskiej, braku związku zespołu pałacowo-parkowego z folwarkami oraz podstawy prawnej przejęcia lasów na własność Skarbu Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r. stwierdzającą, że nieruchomość ziemska należąca do majątku "[...]", stanowiącego byłą własność K. R., oznaczona w ewidencji gruntów i budynków jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, o łącznej powierzchni [...] ha, nie podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej – w części będącej przedmiotem odwołania, odnoszącej się do powierzchni [...] ha użytkowanej jako park leśny, usytuowany na działkach ewidencyjnych nr [...],[...],[...],[...] i [...] w obrębie [...] J. Innymi słowy, zarówno w skardze, jak i w odwołaniu, [...] – [...] Nadleśnictwo [...] kwestionują orzeczenie o nie podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości ziemskiej należącej do majątku "[...]", oznaczonej w ewidencji jako działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni 100,18 ha, jedynie w części użytkowanej jako park leśny o powierzchni 97,06 ha.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że oprócz powierzchni użytkowanej jako park leśny (97,6 ha), w skład nieruchomości objętej dawną działką nr [...] (oznaczenie w księdze wieczystej, w ewidencji gruntów działka nr [...] jest już podzielona) wchodzi jeszcze obszar o pow. [...] ha zabudowany pałacem, znajdujący się obecnie na terenie działki nr [...] (zob. opinię geodezyjno-prawną sporządzoną przez M. J. i M. S. na żądanie organu odwoławczego, w trybie art. 136 k.p.a.).

Istotą skargi jest podważenie ustalenia organu odwoławczego, że w trybie przepisów o reformie rolnej mogły być przejęte tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym oraz że lasy nie mogły podlegać pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W związku z tym zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10 (ONSAiWSA 2011/2/23), stwierdził, że zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4, poz. 17) "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (...)". Przepis ten został zmieniony przez art. 1 ust. 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). Zmiana polegała na wykreśleniu ze zdania pierwszego art. 2 ust. 1 wyrazów "o charakterze rolniczym". "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego [wyrażonym w powyższej uchwale], należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 19 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej (...). Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r." Sąd w niniejszym składzie stanowisko to w pełni akceptuje.

Stosownie zaś do § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej "Za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe." Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., W 3/10, "Analiza tych przepisów [dekretu o reformie rolnej z uwzględnieniem celów reformy – art. 1 ust. 2 lit. a i b oraz przepisów wykonawczych] prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty." Sąd w obecnym składzie podziela to stanowisko, gdyż cele reformy określone w art. 1 ust. 2 lit. a i b dekretu o reformie rolnej wskazują, że nieruchomości ziemskie (lub ich części) o charakterze rolnym musiały umożliwiać w chwili ich przejęcia prowadzenie działalności wytwórczej w rolnictwie przez podmioty, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. a i b dekretu, czyli przez podmioty inne niż dotychczasowy właściciel.

Przekazanie pod zarząd Lasów Państwowych w 1945 r. lasu-parku o powierzchni 67 ha, co podnoszone jest w skardze, również nie wypełnia żadnego celu reformy rolnej, określonego w pozostałych punktach art. 1 ust. 2 (punkty od c do e), pamiętając dodatkowo o wyjściowym założeniu, że na cele reformy rolnej przeznaczone mogły być tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, a las takiego charakteru nie posiada, zgodnie z powołanym przepisem wykonawczym do dekretu.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Najwyższego, jak i Sądu Najwyższego nie budzi kontrowersji pogląd, że "Lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich podlegających przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) nie przechodziły, co do zasady, na własność Państwa na podstawie tego dekretu, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82) – zob. wyrok NSA z dnia 17.11.2008 r., I OSK 1563/07, ONSAiWSA 2010/3/53. Potwierdza to najnowsze orzecznictwo SN, który w wyroku z dnia 27.03.2014 r. stwierdził, że lasy i grunty leśne należące do osób, których grunty objęte były przepisem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej podlegały nacjonalizacji niezależnie od obszaru, ale następowało to w oparciu o art. 1 ust. 3 lit. b dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (LEX nr 1482388). Z tego należy wyciągnąć wniosek, że gdyby możliwa była nacjonalizacja lasów w oparciu o przepisy o reformie rolnej, to zbędny byłby przepis art. 1 ust. 3 lit. b dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu lasów. W powołanym wcześniej wyroku NSA stwierdził wprost, że podziela pogląd, iż lasy należące do osób fizycznych i prawnych w dniu wejścia w życie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (27 grudnia 1944 r.) stały się własnością Skarbu Państwa, jeżeli spełnione były przesłanki określone w tym akcie prawnym. Odnosiło się to także do lasów stanowiących część majątków ziemskich podlegających przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Sąd w obecnym składzie w pełni akceptuje powyższe poglądy. W szczególności na odstąpienie od nich nie może mieć wpływu fakt, że ewentualne spory dotyczące nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym (zob. uchwałę SN z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94, OSN nr 11, poz. 212 oraz uchwałę SN z dnia 27 kwietnia 1994 r. III CZP 54/94, OSN nr 11, poz. 215), gdyż nie narusza to żadnych norm konstytucyjnych, w tym prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Co zaś się tyczy zarzutów skargi odnoszących się do związku funkcjonalnego zespołu pałacowo – parkowego z pozostałą częścią majątku K. R. stwierdzić należy, że ustalony przez organ I instancji w decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. brak takiego związku nie został w uzasadnieniu skargi w ogóle podważony, ani uzasadniony. Nie znajdując więc żadnych argumentów na podważenie ustaleń Wojewody [...] sąd akceptuje stanowisko organu, zawarte na str.13-15 decyzji z dnia [...] lipca 2013 r., odnośnie do braku związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo – parkowym a pozostałą częścią majątku K. R. oraz ramy prawne takiego stanowiska organu I instancji, wyjaśnione na str. 11-13 wspomnianej decyzji. Sposób ujęcia zarzutu w pkt 1 skargi, w zestawieniu z zakresem skargi i odwołania, nie obejmującym obszaru zabudowanego nieruchomości (pałacu), wskazuje jednoznacznie, że w istocie skarżący nie kwestionuje ustaleń odnośnie braku "związku funkcjonalnego" pałacu z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej, ale wyłącznie ustalenia organu dotyczące braku możliwości objęcia lasu przepisami o reformie rolnej. Ten aspekt został już wyjaśniony wyżej.

Mając na uwadze, że w ocenie sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę.