Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 332/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6281 Regulacje spraw majątkowych
Hasła tematyczne: Inne
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Administracji i Cyfryzacji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2015 r. sprawy ze skargi Parafii [...] w D. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie uregulowania stanu prawnego nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Parafia [...] w D. wystąpiła do Wojewody [...] o stwierdzenie, że stała się z mocy prawa właścicielem działki nr [...] wraz z [...] p.w. [...] w D.

Po rozpoznaniu tego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] stwierdził, że nieruchomość Skarbu Państwa, położona w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie ewidencyjnym [...], oznaczona w projekcie podziału działki nr [...], jako działka nr [...], o pow. [...] ha, zabudowana budynkiem cerkwi i wolnostojącą dzwonnicą, objęta księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w L. Wydział Ksiąg Wieczystych Nr [...] - stała się z dniem 2 lutego 2010 r. z mocy prawa, nieodpłatnie i w stanie wolnym od obciążeń własnością Parafii [...] w D. (pkt I decyzji). W pkt II orzeczenia odmówił stwierdzenia, że nieruchomość Skarbu Państwa, położona w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie ewidencyjnym [...], oznaczona w projekcie podziału działki nr [...], jako działka nr [...], o pow. [...] ha, stanowiąca cmentarz, objęta księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w L. Wydział Ksiąg Wieczystych Nr [...] - stała się z dniem 2 lutego 2010 r. z mocy prawa, nieodpłatnie i w stanie wolnym od obciążeń własnością Parafii [...] w D..

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ ustalił, iż postępowanie prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o uregulowaniu stanu prawnego niektórych nieruchomości pozostających we władaniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 43 ze. zm.).

Art. 1 ww. ustawy stanowi, że nieruchomości wymienione w załączniku do niniejszej ustawy, które przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 31 8, z 1949 r. Nr 53, poz. 404 oraz z 1969 r. Nr 13, poz. 95), pozostające w dniu wejścia w życie ustawy w faktycznym, wyłącznym władaniu osób prawnych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, z dniem wejścia w życie ustawy stają się z mocy prawa nieodpłatnie i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, ujawnionych w księdze wieczystej w dniu wejścia w życie ustawy, własnością tych osób prawnych.

Pkt 2 załącznika do niniejszej ustawy otrzymał brzmienie: "[...] ".

Organ ustalił, że Parafia [...] w D. istnieje od 1965 r. i na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. tylko część nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] w Dziurdziowie, stanowiącej własność Skarbu Państwa, pozostawała w faktycznym i wyłącznym władaniu Parafii [...] w D.

W dniu wejścia w życie ww. ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r., tj. w dniu 2 lutego 2010 r., Parafia [...] p.w. [...] w D. miała we władaniu nieruchomość oznaczoną w projekcie podziału działki nr [...], jako działka nr [...], o pow. [...] ha, zabudowaną budynkiem cerkwi i wolnostojącą dzwonnicą.

Natomiast nie miała w faktycznym i wyłącznym władaniu działki oznaczonej w projekcie podziału nr [...].

Dodał, że w załączniku do ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r., stanowiącym wykaz nieruchomości zabudowanych cerkwiami pozostającymi w faktycznym, wyłącznym władaniu osób prawnych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, które stają się z mocy prawa własnością tych osób prawnych, pod nr [...] wymieniona jest cerkiew p.w. [...] w D. Innych składników nieruchomości podlegających ewentualnemu przekazaniu ustawodawca nie wymienia.

W wyniku oględzin terenu i zeznań obecnych stron, dokonanych w trakcie przeprowadzonych rozpraw administracyjnych, stwierdzono, iż teren zabudowany budynkiem cerkwi i wolnostojącą dzwonnicą w D., był w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. i pozostaje do chwili obecnej we władaniu Parafii Prawosławnej D..

Organ stwierdził, że na części działki nr [...] (projektowana działka nr [...]) znajduje się dawny cmentarz greckokatolicki oraz ogólnodostępny cmentarz, na którym odbywają się pochówki mieszkańców D. - niezależnie od wyznania.

Dodał, iż bezspornym pozostaje fakt, że teren ten stanowił do czasu przeprowadzenia akcji "[...]" przycerkiewny cmentarz wyznaniowy Kościoła Greckokatolickiego. W następstwie wskazanej akcji teren ten został przejęty na własność Skarbu Państwa i w tym stanie własności pozostaje nadal. Pochówki na tym cmentarzu odbywały się nieprzerwanie od lat 40-tych XX wieku. Przy czym na rozprawie administracyjnej w dniu 19 lutego 2013 r. mieszkańcy D. wskazali, iż część gruntów pod nowym cmentarzem oddali dawni właściciele przed II wojną światową, którzy nie byli nigdy wysiedleni i zostali pochowani na tym cmentarzu.

W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że protokołem z dnia [...] lutego 1966 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. przekazało na rzecz Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego [...] wraz z parcelą w D. Przekazaniu podlegała parcela o pow. około [...] 8 ha zabudowana cerkwią i dzwonnicą, zaś projektowana obecnie działka nr [...], obejmująca przedmiotowy teren, posiada powierzchnię [...] ha.

W trakcie rozpraw administracyjnych Wojewoda uzyskał informację, iż na części dz. nr [...], stanowiącej cmentarz (projektowana działka nr [...] ) Gmina L. wykonała na swój koszt szereg prac związanych z utrzymaniem cmentarza takich jak: ogrodzenie całej działki nr [...], wykonanie w części cmentarnej alejek z kostki brukowej, budowa wodociągu do cmentarza, bieżące usuwanie odpadów i nieczystości. Prace porządkowe na cmentarzu organizowane są przez sołtysa wsi D. i wykonywane przez mieszkańców tej wsi.

Ponadto wskazał, że J. Z. - sołtys wsi D. - w trakcie rozprawy administracyjnej w dniu [...] lutego 2011 r. oświadczył: "Nie słyszałem, aby w przypadku pogrzebu ktoś występował o zgodę do proboszcza Parafii [...] w D.". Przy czym proboszcz Parafii Prawosławnej w D. nie wskazał także żadnych okoliczności, które potwierdziłyby, iż część dz. nr [...] objęta dawnym cmentarzem greckokatolickim i czynnym cmentarzem (projektowana działka nr [...]) pozostawała w faktycznym i wyłącznym władaniu Parafii [...] w D.

Parafia [...] p.w. Narodzenia [...] w D. w odwołaniu od powyższej decyzji wniosła o jej uchylenie w całości i stwierdzenie, że nieruchomość cmentarna stała się z dniem 2 lutego 2010 r. z mocy prawa własnością Parafii.

Podniosła, iż z protokołu zdawczo - odbiorczego wynika, że cerkiew została przekazana wraz z parcelą, czyli z obecną działką [...]. Taki stan utrzymywał się do [...] lutego 2010 r. Dowodami świadczącymi, iż Parafia [...] władała faktycznie tym gruntem są decyzje Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. Delegatura w K. z dnia [...] lipca 2003 r. i [...] grudnia 2003 r. zezwalające Parafii [...] na skucie istniejących tynków zewnętrznych na całej powierzchni ścian cerkwi, jak również usunięcie drzew z działki, w tym rosnącym przy ogrodzeniu na terenie cmentarza oraz oczyszczenia z rdzy i pomalowania blaszanego pokrycia dachu cerkwi farbą chlorokauczukową. Świadczą one, że w faktycznym i wyłącznym władaniu Parafii była nie tylko cerkiew i dzwonnica, ale również cmentarz położony w obrębie ogrodzenia wokół budynku cerkwi.

Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...].

W ocenie organu centralnego w uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. podniesiono, m.in. iż projekt stanowi realizację dyspozycji wyrażonej w art. 49 ustawy z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz. U. Nr 66, poz. 287 ze zm.) i ma na celu zakończenie utrzymującego się od dnia wejścia w życie ustawy stanu tymczasowości w zakresie tytułu własności i użytkowania pounickich obiektów sakralnych, które przeszły na własność państwa na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR, a obecnie znajdujących się we władaniu osób prawnych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

W art. 46 ustawy z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego przyjęto zasadę, że nieruchomości pozostające we władaniu osób prawnych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w dniu wejścia w życie tej ustawy stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli znajdowały się na nich cmentarze grzebalne lub obiekty sakralne wraz z obiektami towarzyszącymi.

Od zasady tej w art. 49 cyt. ustawy wprowadzono wyjątek, polegający na wykluczeniu nabycia przez ww. osoby prawne własności 24 byłych świątyń grecko - katolickich na [...], które przeszły na własność państwa na podstawie wspomnianego dekretu z dnia 5 września 1947 r., a były własnością diecezji, parafii, klasztorów lub innych instytucji grecko - katolickich (unickich) Diecezji [...] obrządku grecko - katolickiego oraz Administracji Apostolskiej [...]. Stan prawny tych obiektów miał być uregulowany odrębną ustawą.

W ocenie Ministra Administracji i Cyfryzacji Parafia nie wykazała, że nieruchomość cmentarna stanowi obiekt sakralny oraz, iż wyłącznie władała nieruchomością cmentarną w dniu wejścia w życie ustawy.

Powołał ponadto uzasadnienie do ustawy, z którego wynika, że dobrodziejstwo uwłaszczenia dotyczyło wyłącznie obiektów sakralnych - natomiast z akt sprawy niewątpliwie wynika i nie jest kwestionowane przez Parafię, iż nieruchomość cmentarna nie jest obiektem sakralnym. Za obiekt sakralny należy uznać każdą budowlę przeznaczoną do sprawowania kultu religijnego. Parafia w odwołaniu nie zakwestionowała faktu, że protokołem z dnia [...] lutego 1966 r. przekazano jedynie dawną parcelę budowlaną Nr [...] o powierzchni ok. [...] ha, natomiast powierzchnia całej działki nr [...], na której znajduje się budynek cerkwi, dzwonnicy i cmentarz, wynosi [...] ha. Przywołane przez Parafię: decyzja Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. oraz argument, że ww. działka jest jednolitą parcelą, ogrodzoną siatką z bramą wjazdową od strony zachodniej, regularnie koszoną i doglądaną przez Parafię, wykonywane są przez Parafię cięcia korekcyjno - pielęgnacyjne drzew rosnących wokół tej działki - nie stanowią dowodu faktycznego, wyłącznego władania przez Parafię nieruchomością cmentarną.

Organ uznał także, iż wyłącznemu władaniu Parafii nieruchomością cmentarną przeczą: dokonanie przez Gminę L. budowy wodociągu i ogrodzenia działki nr [...] oraz wykonanie z kostki alejki na terenie nieruchomości cmentarnej i nawierzchni asfaltowej na drodze prowadzącej do nieruchomości cmentarnej.

Minister wskazał, że zarzut naruszenia przez Wojewodę [...] art. 96 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2010 r., Nr 102, poz. 651, ze zm.) - nie może być uwzględniony. W przypadku utrzymania się w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r., niewątpliwie będzie miał zastosowanie art. 96 ust. 1b wyżej wymienionej ustawy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Parafia [...] pw. [...] w D.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła wydanie z naruszeniem przepisów:

1. prawa materialnego w postaci

a) art 3 ust 1 w zw. z art 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 i o uregulowaniu stanu prawnego niektórych nieruchomości pozostających we władaniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz. U. z 2010 r Nr 7 poz. 43), zwanej dalej uus, poprzez mylne przyjęcie, ze z dniem 2 lutego 2010 r. działka nr [...] w D. nie stała się ex lege własnością skarżącej, pomimo zajścia wszystkich określonych w tych przepisach warunków, a zwłaszcza poprzez wprowadzenie pozaustawowego kryterium "nieruchomości sakralnej";

b) art 46 ust 1 pkt 3 w zw. z art. 49 ustawy z dnia 4 lipca 1991 r o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz. U. Nr 66, poz. 287 ze zm.), zwanej dalej usp, poprzez nie ustalenie, który z tych przepisów w badanej sprawie znajduje pierwszeństwo w zastosowaniu i z jakich względów, pomimo zbieżności kompetencji orzeczniczej organu na tle art 46 ust. 1 pkt 3 usp i art. 49 usp w zw. z art 3 ust 1 uus;

2. postępowania administracyjnego w postaci: art. 7, art 77 § 1, art. 80 i art 107 § 3 kpa, poprzez ustalenie braku przesłanek określonych w art 3 ust. 1 uus, pomimo tego, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był dostateczny do wydania decyzji uwzględniającej zdanie skarżącej, a nadto poprzez nie włączanie do materiału dowodowego (do dnia wydania decyzji ostatecznej) treści uzasadnienia projektu tej ustawy stanowiącego główny motyw wydania niekorzystnej dla skarżącej decyzji.

W związku z podniesionymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części utrzymującej decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r. i w części odmawiającej stwierdzenia że nieruchomość Skarbu Państwa, oznaczona jako działka gruntu nr [...] w D., stanowiąca cmentarz stała się z dniem 2 lutego 2010 r. z mocy prawa, nieodpłatnie i w stanie wolnym od obciążeń własnością Parafii Prawosławnej pw. [...] w D. - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r poz. 270 ze zm.) oraz o uchylenie decyzji wydanej w I instancji przez Wojewodę, w części obejmującej jej pkt II sentencji - na podstawie art 135 ppsa.

Uzasadniając skargę Parafia podniosła, że przedmiot zaskarżonej decyzji w postaci części nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], w istocie, w sensie geodezyjnym, nie istnieje, a decyzja organu mogła dotyczyć tylko całości nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]. Posługiwanie się oznaczeniem przedmiotu zaskarżonej decyzji (części nieruchomości [...] w postaci nieistniejącej działki nr [...]) jest wyłącznie umowne i pozaprawne. Już tak skonstruowany przedmiot postępowania kwalifikuje decyzję do eliminacji z obrotu prawnego.

Ponadto zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] zostały wydane z naruszeniem prawa i stopień tego naruszenia usprawiedliwia usunięcie ich z obrotu prawnego w kwestionowanej części.

Dodała, że w żadnym z wątków uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wykazano z jakich powodów Minister odmówił przyjęcia, iż nieruchomość cmentarna nie mieści się w zakresie przedmiotowym terminu ustawowego D., [...]. Decyzja aprobuje w tym względzie zupełnie sprzeczne tezy. Z jednej strony za nieruchomość objętą poz. 2 załącznika do uus, przyjmuje nie tylko nieruchomość zabudowaną cerkwią ale i jej część zabudowaną infrastrukturą sakralną, zwłaszcza w postaci dzwonnicy, a w kolejnym akapicie nie uwzględnia jako infrastruktury związanej z nią ściśle nieruchomości cmentarnej. Z całą stanowczością podkreślenia wymaga, że termin ustawowy "[...]" powinien odpowiadać znaczeniu określonemu w art 46 § 1 kc. Określona w tym przepisie "odrębność" polega właśnie na widocznym trwałym wyodrębnieniu obszaru gruntu, który chciało się uprawnionemu podmiotowi prawa uczynić odrębnym od reszty powierzchni ziemskiej przedmiotem obrotu prawnego, w tym wypadku władania (posiadania, użytkowania, gospodarowania administrowania) i z naruszeniem art. 7 kpa. przyjęto, że znaczenie normatywne dla sprawy ma pojęcie nieruchomości sakralnej, użyte w niektórych wątkach uzasadnienia projektu uus. który w odróżnieniu od samej ustawy, źródłem prawa nie jest. Nadto wbrew art. 77 i art. 80 kpa akta sprawy nie zawierały w dacie orzekania tekstu uzasadnienia projektu uus.

Spełniony został warunek władania nieruchomością w dniu 2 lutego 2010 r. w sposób faktyczny oraz wyłączny. Parafia zgadzała się na zewnętrzne inicjatywy sprowadzające się do ogrodzenia cmentarza i utwardzenia alejki cmentarza kostką, sfinansowane dzięki dobrowolnej pomocy Gminy L. Funkcjonowanie jednej tylko, niekwestionowanej przez nikogo bramy wjazdowej (oczywiście otwieranej tylko przez Parafię) do kompleksu cerkiewno-cmentarnego potwierdziło definitywnie kto zarządzał (administrował) całą nieruchomością. Władanie było dopełniane bieżącymi pracami typowymi dla posiadacza, tzn. pielęgnacją zieleni cmentarza, utrzymanie porządku na cmentarzu wokół cerkwi i dzwonnicy.

Nie bez znaczenia dla wyniku sprawy jest dowód z dokumentu urzędowego, którego orzekające organy w ogóle nie wzięły pod uwagę, w postaci wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] naja 2008 r nr [...], w którym cały obszar działki przedpodziałowej nr [...] został sklasyfikowany jako "Cmentarz". Nie może też umknąć uwadze, że ustawodawca regulując status Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego każdorazowo łączy cmentarze z cerkwiami prawosławnymi. Tymczasem Minister przeszedł do porządku dziennego nad naturą władztwa Parafii nad cmentarzem. Dostateczne powody o sprawowaniu takiego władztwa dawały dokumenty urzędowe, a w szczególności protokół Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lutego 1966 r.

Minister przeszedł do badania szczegółowych przesłanek nabycia ex lege własności z mocy przepisów uus po tym jak najpierw przyjął, iż uus stosuje się tylko do nieruchomości sakralnych, które nie obejmują już cmentarzy. Takie zwodzenie strony postępowania błędnie ustalonymi okolicznościami prawnymi z całą pewnością narusza art. 107 kpa.

Odpowiadając na skargę Minister Administracji i Cyfryzacji wniósł o jej oddalenie. W jego ocenie zasadnicze zarzuty skargi nie powinny być uwzględnione.

W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2014 r. skarżąca Parafia wniosła o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, w postaci odpisu ostatecznej i prawomocnej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy L. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] wskazując, iż poświadcza ona, że w dacie orzekania przez organy obu instancji nie istniał w ogóle przedmiot postępowania.

W dniu 23 stycznia 2015 r. Sąd wystąpił do skarżącej oraz do Burmistrza Miasta i Gminy L. o udzielenie informacji, kto dokonywał przyjęć zwłok do pochowania na cmentarzu w D., zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2011 r. Nr 118, poz. 687 ze zm.) i kto prowadził księgę osób pochowanych na cmentarzu, ksiąg grobów oraz alfabetyczny spis osób pochowanych na cmentarzu, o których mowa w § 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 sierpnia 2001 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji grobów (Dz. U. Nr 90, poz. 1013 ze zm.).

W wykonaniu powyższego zarządzenia strona skarżąca wskazała, iż przyjęcia zwłok wiernych prawosławnych dokonywał proboszcz parafii [...], natomiast pod nieobecność proboszcza miejsce pochówku na cmentarzu w porozumieniu z rodziną zmarłego ustalał przewodniczący rady parafialnej. Natomiast księgi cmentarne osób pochowanych na cmentarzu przycerkiewnym, a także wykaz ich grobów i spis osób pochowanych prowadzone są przez proboszcza parafii. Niezależnie od tych urządzeń księgowych, proboszcz wyznania katolickiego (w zakresie wiernych wyznania [...] pochowanych w D.) dokonywał, zgodnie z własnymi przepisami prawa kanonicznego, wpisów w odrębnych metrykach pochówków.

Z kolei Burmistrz Miasta i Gminy L. wskazał, że cmentarz w miejscowości D. do chwili obecnej jest cmentarzem wielowyznaniowym, zarządzanym przez mieszkańców wsi w sposób zwyczajowo przyjęty. Rodzina dokonuje zgłoszenia pochówku bezpośrednio u przedstawiciela swojego wyznania. W miejscowości D. nie była i nie jest prowadzona ewidencja osób pochowanych na cmentarzu. Ponadto w piśmie z dnia 26 marca 2015 r. strona zanegowała wyjaśnienia parafii [...], jako niezgodne ze stanem faktycznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Skarga nie jest zasadna, a zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa.

W niniejszej sprawie Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r. stwierdzającą, że nieruchomość Skarbu Państwa, położona w jednostce ewid. [...], obrębie [...], oznaczona w projekcie podziału działki nr [...] jako działka nr [...], o pow. [...] ha, zabudowana budynkiem cerkwi i wolnostojącą dzwonnicą stała się z dniem 2 lutego 2010 r. z mocy prawa, nieodpłatnie i w stanie wolnym od obciążeń własnością Parafii prawosławnej. Jednocześnie w pkt II orzeczenia odmówił stwierdzenia, że nieruchomość oznaczona w ww. projekcie podziału działki, jako działka [...] o pow. [...] ha, stanowiąca cmentarz stała się z ww. dniem, z mocy prawa w stanie wolnym od obciążeń własnością wskazanej Parafii.

Materialnoprawną podstawę wydanego orzeczenia stanowił art. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o uregulowaniu stanu prawnego niektórych nieruchomości pozostających we władaniu Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego ( Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 43 ze zm.).

Zgodnie z powołanym przepisem art. 1 nieruchomości wymienione w załączniku do ustawy, które przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318, z 1949 r. Nr 53, poz. 404 oraz z 1969 r. Nr 13, poz. 95), pozostające w dniu wejścia w życie ustawy w faktycznym, wyłącznym władaniu osób prawnych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, z dniem wejścia w życie ustawy stają się z mocy prawa nieodpłatnie i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych ujawnionych w księdze wieczystej w dniu wejścia w życie ustawy, własnością tych osób prawnych.

Natomiast wskazany w tym przepisie załącznik do ustawy stanowi "Wykaz nieruchomości zabudowanych następującymi cerkwiami pozostającymi w faktycznym, wyłącznym władaniu osób prawnych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, które stają się z mocy prawa własnością tych osób prawnych" i w pkt 2) wymienia "[...]".

Powyższe oznacza, że na podstawie powołanego przepisu z mocy prawa przeszły na własność nieruchomości wymienione we wskazanym wykazie, jeżeli w dniu wejścia w życie tego aktu znajdowały się w faktycznym i wyłącznym wyładnianiu osób prawnych [...].

Skutek przejścia gruntu na własność osoby kościelnej następował zatem w dniu 2 lutego 2010 r. – co jest bezsporne. Dotyczył on jednak jedynie nieruchomości, które kumulatywnie spełniały wskazane powyżej przesłanki, tj. były wymienione we wskazanym załączniku, znajdowały się we władaniu ww. Kościoła, a władanie to miało charakter wyłączny.

Decyzja wydawana w tym przedmiocie ma więc charakter deklaratoryjny – potwierdzający zaistniały stan prawny na nieruchomości.

Słuszne jest zatem - w ocenie Sądu - stanowisko organu, iż na mocy powołanego przepisu może przejść na własność tej osoby kościelnej jedynie wskazana cerkiew wraz z gruntem, który jest z nią funkcjonalnie związany. Natomiast inne, literalne - a zatem węższe - rozumienie powyższej regulacji - odnoszące się wyłącznie do budynków świątyni - byłoby błędne i nie uwzględniałoby celu, dla którego został wydany wskazany akt, tj. dokonania regulacji spraw majątkowych Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w stosunku do określonych obiektów sakralnych, wskazanych w ustawie.

Skoro zatem nie można przyjąć, że regulacja ta ma służyć tylko uregulowaniu stanu prawnego świątyni sensu stricto, a na własność tej osoby kościelnej przeszła tylko nieruchomość obejmująca Cerkiew wraz z gruntem, na którym została wzniesiona, to przy określeniu zasięgu oddziaływania powołanego przepisu art. 1 należy zbadać swoistego rodzaju związek, jaki istnieje pomiędzy budynkiem cerkwi, a znajdującymi się w jej pobliżu innymi obiektami. Muszą być one funkcjonalnie podporządkowane świątyni i jako całość wraz z nią służyć wykonywaniu praktyk religijnych.

W świetle powyższego na gruncie niniejszej sprawy nie ulega zatem wątpliwości, że takim elementem jest dzwonnica, która jest nierozerwalnie funkcjonalnie związana z budynkiem Cerkwii.

Z kolei istnienia takiej relacji nie można z całą pewnością wykazać pomiędzy terenem cmentarza, a samym budynkiem świątyni. W ocenie Sądu nie można bowiem pominąć, iż od lat 40 ubiegłego wieku, po nacjonalizacji tego terenu, na cmentarzu przy Cerkwii były grzebane zwłoki osób różnych wyznań. Materiał dowodowy wskazuje, że był to cmentarz służący lokalnej społeczności (protokoły rozpraw administracyjnych znajdujące się w aktach sprawy), przez co nie nosił on cech nekropolii wyznaniowej, służącej tylko jednemu wyznaniu, lecz w swej istocie całej wspólnocie lokalnej – czyli komunalny. Nie jest zatem związany tylko z [...], jako miejscem kultu wyznania prawosławnego, we wskazany powyżej sposób, ale też z miejscami kultu innych wyznań. W tych okolicznościach trudno zatem uznać, że cmentarz wraz z [...] stanowi jeden funkcjonalnie wyodrębniony teren.

Odnosząc się do przesłanki władztwa należy wskazać, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych za władanie rozumie się faktycznie dysponowanie gruntem, administrowanie nim. Przy czym świadczą o nim takie okoliczności jak pielęgnowanie terenu i utrzymywanie jego funkcji.

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2902/13 "władanie" oznacza - faktyczne sprawowanie władztwa, zbliżone do posiadania; przy czym do spełnienia przesłanki władztwa nie jest konieczne udowodnienie służącego podmiotowi jakiegokolwiek tytułu do nieruchomości. Podstawowe znaczenie ma jedynie to, czy w odniesieniu do nieruchomości wykonywał faktyczne czynności, związane z szeroko rozumianym zarządzaniem.

Z materiału dowodowego wynika, że obie strony sporu, tj. (skarżąca Parafia jak i Miasto i Gmina L.) wykazywały przejawy władztwa nad cmentarzem, jednak przywołane przez stronę skarżącą decyzje administracyjne, mające udowodnić sprawowane władztwo nad cmentarzem w istocie wskazują na utrzymanie budynku [...] i terenu przy [...], nie zaś sensu stricto cmentarza. Natomiast uznanie przez organy ochrony konserwatorskiej walorów historycznych obiektu świątyni i cmentarza nie może świadczyć w niniejszym postępowaniu o sprawowaniu władztwa.

Jednocześnie w tym miejscu należy wskazać, iż nie można podzielić twierdzenia skarżącej o tolerowaniu przez Parafię prawosławną pobytu innych osób na jej nieruchomości. Przeczą temu działania gminy oraz nakłady poczynione przez nią na teren cmentarza, które nie są kwestionowane przez Parafię np. wodociąg, budowa alejek. Okoliczności te potwierdzają, że władanie parafii było ograniczone działaniami gminy. Odnosząc te fakty do przesłanki władztwa, nie można Parafii przypisać władania mającego charakter wyłączny - a właśnie na taki charakter wskazuje ustawa. Taka okoliczność z pewnością nie występuje na cmentarzu w D.

Tytułu władztwa w stosunku do nieruchomości cmentarnej nie stanowi także protokół przekazania tej nieruchomości Parafii [...] z dnia [...] lutego1966 r., na który powołuje się strona skarżąca. Samo przekazanie, jak wynika z tego dokumentu, dotyczyło bowiem świątyni wraz z parcelą. Pojęcia parceli nie można jednak utożsamiać z obecnym obszarem zajętym pod cmentarz, cerkiew i dzwonnicę. Z tego też względu nieprawdziwe jest twierdzenie, że istniejący podział geodezyjny potwierdza władztwo parafii nad całą działką [...].

Odnosząc się do zarzutów skargi, dotyczących nieistnienia przedmiotu postępowania, należy wskazać, iż jest on całkowicie bezpodstawny. Postępowanie odnosi się bowiem do zagadnienia, czy przedmiotowa działka nr [...] w D. została objętą regulacją ww. art. 1 ustawy z 2009 r. Nie można zatem uznać, że skoro został zaproponowany wstępny projekt podziału nieruchomości, w którym wyodrębniono grunty spełniające wskazane przesłanki ustawowe i inne grunty, to świadczy to o braku przedmiotu postępowania. Zaskarżona decyzja stanowi wraz z projektem podziału, na który się powołuje, całość funkcjonalną z możliwością zastosowania art. 96 ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2010 r., Nr 102, poz. 651, ze zm.).

Podsumowując Sąd uznał, iż organy obu instancji wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu. Uzasadniły przy tym przekonująco swoje stanowisko w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 kpa - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.