Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1433/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Sędziowie Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Asesor WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007 r. Minister Finansów, po rozpatrzeniu zażalenia A. M. - Skarżącego w niniejszej sprawie, utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] listopada 2006 r. w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.

W uzasadnieniu postanowienia organ pierwszej instancji wskazał na następujące ustalenia.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w R., na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela - Wójta Gminy N., prowadził wobec A. M. postępowanie egzekucyjne. Obejmowało ono należności z tytułu podatku od środków transportu za I i II półrocze 2005 r. wraz z odsetkami. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych doręczono na adres zobowiązanego w dniu 26 czerwca 2006 r. Odbiór przesyłki pokwitowała córka zobowiązanego. Tego samego dnia zajęcie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności (ZUS), który pismem z dnia 29 czerwca 2006 r. zawiadomił organ egzekucyjny o comiesięcznym przekazywaniu rat ze świadczenia wypłacanego zobowiązanemu.

W dniu 5 lipca 2006 r. zobowiązany złożył w Urzędzie Skarbowym w Raciborzu ustne oświadczenie (spisane w dokumencie zatytułowanym "Notatka służbowa") podnosząc, iż nie wyraża zgody na ograniczenie świadczenia rentowego z powodu jego uciążliwości. Zajęcie świadczenia uniemożliwia bowiem utrzymanie jego czteroosobowej rodziny z pozostałej po zajęciu kwoty. Wniósł przy tym o sprzedaż swojego samochodu, oceniając jego wartość na około [...] zł. Wyjaśnił również, że w przedmiocie wymagalności dochodzonych należności toczy się postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w G..

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2006 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. pozostawił podanie z dnia 5 lipca 2006 r. bez rozpatrzenia z uwagi na uchybienie 7-dniowemu terminowi do wniesienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

W dniu [...] sierpnia 2006 r. zobowiązany złożył w Urzędzie Skarbowym w R. do protokołu oświadczenie, w którym wyjaśnił, że w okresie od dnia 19 czerwca 2006 r. do dnia 3 lipca 2006 r. przebywał w szpitalu, a o zawiadomieniu o zajęciu renty, które odebrała córka, powziął wiadomość po wyjściu ze szpitala w dniu 4 lipca 2006 r. W dniu zaś 5 lipca 2006 r. stawiając się w Urzędzie Skarbowym w R. sprzeciwił się temu zajęciu, proponując sprzedaż samochodu. Podniósł, że nie zgadza się z pozostawieniem jego wniosku bez rozpatrzenia.

Powyższe postanowienie zostało uchylone przez Dyrektora Izy Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] września 2006 r. i sprawę przekazano organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Organ pierwszej instancji realizując treść ww. postanowienia wezwał zobowiązanego do sprecyzowania żądania zgłoszonego w dniu 5 lipca 2006 r. poprzez wskazanie, czy jego żądanie stanowi: - zarzuty na prowadzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 33 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. - o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.p.e.a.", - wniosek o zwolnienie spod egzekucji, o którym mowa w art. 13 u.p.e.a., - skargę na czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 u.p.e.a.

Pismem z dnia [...] października 2006 r. zobowiązany wyjaśnił, iż jego żądanie należy traktować jako skargę na czynności egzekucyjne.

W tak przyjętych okolicznościach Dyrektor Izby Skarbowej w K. rozpatrując skargę na czynność zajęcia świadczenia rentowego stwierdził, iż zgodnie z art. 54 w związku z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. organ nadzoru dokonuje oceny podjętych przez organ egzekucyjny działań w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. Ocenie zostaje poddana wyłącznie zgodność z prawem czynności faktycznych podjętych w toku egzekucji. W świetle poczynionych ustaleń, zdaniem Dyrektora nie doszło do naruszenia ustawowych zasad realizacji tego środka egzekucyjnego. Zawiadomienie spełniało wymogi zawarte w art. 67 § 2 u.p.e.a. Wobec braku naruszenia prawa skargę należało oddalić.

Kwestia natomiast uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, zdaniem organu orzekającego, nie podlegała rozpatrzeniu w ramach art. 54 u.p.e.a. Jako organ właściwy do jego rozpatrzenia wskazano Naczelnika Urzędu Skarbowego w R..

Na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie, w którym wyraził głębokie niezadowolenie ze sposobu załatwienia jego sprawy. Podkreślił, że zajęcie świadczenia rentowego było niedopuszczalne. Stanowi bowiem znaczne ograniczenie środków niezbędnych do utrzymania jego czteroosobowej rodziny. Rodzina żyje w ubóstwie i z tej przyczyny otrzymuje od państwa pomoc socjalną.

Utrzymując w mocy postanowienie z dnia [...] listopada 2006 r. Minister Finansów podzielił pogląd organu pierwszej instancji, że zajęcie świadczenia rentowego zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny dokonał czynności, do której ta ustawa go upoważniała, zastosował środek egzekucyjny w niej wymieniony oraz zastosowano go zgodnie z wymogami formalnoprawnymi przewidzianymi w art. 79 u.p.e.a. Zawiadomienie o zajęciu doręczono wierzycielowi oraz zobowiązanemu.

W kwestii ograniczenia środków do życia wskutek dokonanego zajęcia zobowiązanemu świadczenia rentowego Minister Finansów stwierdził, iż nie może ona być przedmiotem postępowania zażaleniowego w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. Zobowiązany miał bowiem prawo do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, o czym został poinformowany w przesłanym odpisie tytułu wykonawczego.

W skardze z dnia [...] lipca 2007 r. na postanowienie Ministra Finansów Skarżący zarzucił, iż egzekwowany obowiązek nie istnieje, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. w wyroku z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/GL 1008/06 oraz w wyroku z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I SA/GL 1246/06, uchylił podatkowe roszczenia wierzyciela (za 2005 r. i 2006 r.). Zdaniem Skarżącego postanowienie jest także sprzeczne z postanowieniem Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r., którym uchylono w całości postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., wydane w sprawie skargi na tę samą czynność egzekucyjną, tj. zajęcie świadczenia rentowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej zaprezentowane stanowisko. Zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku uznał za chybiony podnosząc, iż w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 54 u.p.e.a. nie podlegają rozpatrzeniu tego typu zarzuty. Stanowią one inny przedmiot sprawy i podlegają rozpatrzeniu w odrębnych trybach postępowania. Nadto, zwrócił uwagę, że wyrok uchylający decyzję stanowiącą podstawę wystawienia tytułu wykonawczego zapadł po dokonaniu czynności zajęcia świadczenia rentowego i zarazem po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Minister Finansów stwierdził również, iż postanowienie z dnia [...] czerwca 2007 r. dotyczyło innego postępowania i z tej przyczyny nie ma znaczenia w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a zarzuty w niej zawarte okazały się chybione.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie sądu podlega zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowień) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku załatwiania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy; rozstrzyga przy tym, w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] listopada 2006 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło również do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia. Wobec braku naruszeń prawa o takim ciężarze gatunkowym nie było podstaw do wyeliminowania postanowień z obrotu prawnego.

Podkreślić należy, że rozstrzygnięcia poddane kontroli Sądu zapadały w trybie skargi na czynności egzekucyjne, a mianowicie skargi na czynność zajęcia świadczenia rentowego. Tak organy orzekające potraktowały wyjaśnienia zobowiązanego w przedmiocie zakresu żądania, zawarte w piśmie z dnia [...] października 2006 r. O zasadności takiej skargi, a w rezultacie prawidłowości dokonania kwestionowanych przez Skarżącego czynności egzekucyjnych, orzekał Dyrektor Izby Skarbowej w K., a następnie Minister Finansów.

W tym zakresie znajdował zastosowanie art. 54 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z nim zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skarga na czynność egzekucyjną jest instytucją postępowania egzekucyjnego, celem którego jest przymusowe ściągnięcie wymagalnej należności obciążającej zobowiązanego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania w tym postępowaniu środków egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Ocenie w ramach skargi na czynność egzekucyjną podlegają więc działania organu egzekucyjnego, który na zlecenie wierzyciela ma obowiązek egzekwować należność wskazaną przez niego w tytule wykonawczym.

W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest zatem możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Skarga na czynność egzekucyjną nie może więc dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem zgłoszenia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają zatem tylko zastrzeżenia odnoszące się do czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny.

Słusznie zatem organy orzekające poddały ocenie wniesioną skargę w ramach zachowania w szczególności warunków przewidzianych w art. 79 u.p.e.a. Zgodnie z tym artykułem organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej przez przesłanie do organu rentowego zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi, aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza część wolną od zajęcia.

Akta sprawy potwierdzają prawidłowość ustaleń, które poczynione zostały przez organy w niniejszej sprawie. Zawiadomienie o zajęciu zostało prawidłowo doręczone zarówno zobowiązanemu, poprzez dorosłego domownika, tj. córkę E. M. (potwierdzenie odbioru, karta nr 4 akt administracyjnych), jak również Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Wraz z zawiadomieniem o zajęciu doręczono zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego.

Odnośnie do zarzutu skargi dotyczącego nieistnienia egzekwowanego obowiązku Sąd stwierdził, iż był on chybiony. Oparto go bowiem na przesłance powstałej po dacie dokonania czynności egzekucyjnych. Powołany w skardze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. wydano w dniu 5 grudnia 2006 r., a czynność egzekucyjna była dokonana w czerwcu 2006 r. Postawiony zarzut w ocenie Sądu nie mógł zatem świadczyć o wadliwości zaskarżonych postanowień, które oceniały czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczenia rentowego na dzień jego dokonania.

Znaczenia dla tej sprawy nie mogła także mieć druga okoliczność podniesiona w skardze, a mianowicie powołanie się na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. Słusznie podnosi Minister Finansów, że wydano je w innej sprawie Skarżącego. Nadto, dodać można, iż sama przez się taka okoliczność ani nie potwierdza wadliwości zaskarżonych w niniejszej sprawie postanowień, ani też takiej wadliwości nie wyklucza. Sąd mógł natomiast ocenić wyłącznie zgodność z prawem (a nie z innym postanowieniem Ministra Finansów) postanowień poddanych jego kontroli.

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę, zdaniem Sądu, Minister Finansów oraz Dyrektor Izby Skarbowej w K. prawidłowo dokonali analizy okoliczności podnoszonych przez Skarżącego, a postępowanie w zakresie skargi na czynność egzekucyjną prowadziły zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W wydanych postanowieniach w sposób wyczerpujący omówiono stan faktyczny sprawy, a także przepisy prawa, które stanowiły jego podstawę prawną.

Niezależnie od powyższej oceny Sąd, mając na uwadze ogólne zasady praworządnego działania organów Państwa, zwrócić musi uwagę na jeszcze jeden element, co do którego w istocie w toku całego postępowania przed organami administracyjnymi nawiązywał zobowiązany. Chodzi mianowicie o kwestię zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wprawdzie słusznie organy przyjęły, że zarzut ten nie może być rozpatrywany w trybie skargi na czynności egzekucyjne, jeśli stanowi on podstawę do uruchomienia innego środka zaskarżenia. Jednakże w tym zakresie nie poczyniły dalszych kroków (tak bynajmniej wynika z akt sprawy przekazanych Sądowi).

Podkreślić należy, że w piśmie zobowiązanego z dnia [...] października 2006 r. w którym wyjaśniał swoje żądania zgłoszone w dniu [...] lipca 2006 r., nie wycofał on zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wręcz przeciwnie, cytując fragmenty postanowienia z dnia [...] września 2006 r. uznawał ten zarzut za dostatecznie przez siebie sprecyzowany, bez potrzeby dalszego jego uszczegóławiania. Dodał natomiast, że jego "(...) zarzuty w tej sprawie należy potraktować także (podkreśl. Sądu) jako skargę na czynności organu egzekucyjnego". W takim stanie rzeczy należało więc nadać bieg obu żądaniom (środkom zaskarżenia) wniesionym przez zobowiązanego, zgodnie z regułami wynikającymi z art. 66 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W rozpoznanej sprawie ocenie Sądu poddano orzeczenia załatwiające jedno z żądań, a mianowicie żądanie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. W tym zakresie Sąd uznał, iż rozstrzygnięcia są prawidłowe.

Pozostała natomiast nadal otwarta i niezałatwiona sprawa rozpatrzenia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Załatwienia tej sprawy ma jeszcze prawo zobowiązany oczekiwać. Z uwagi na nadanie podaniu zobowiązanego z dnia [...] października 2006 r. innego biegu niż wynika to z treści art. 66 K.p.a., poprzez bezpośrednie przekazanie go Dyrektorowi Izby Skarbowej w K., Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. powinien rozpatrzyć wskazany wyżej zarzut zobowiązanego. Taki też pogląd wyraził Dyrektor Izby Skarbowej w K. w końcowej treści postanowieniu z dnia [...] listopada 2006 r.

Dodać przy tym należy, iż z uwagi na konsekwentne stawianie przez zobowiązanego tego zarzutu w pierwszej kolejności niezbędne jest także potraktowanie oświadczenia zobowiązanego, złożonego do protokołu z dnia [...] sierpnia 2006 r., jako wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów. Zobowiązany wykazywał bowiem w tym oświadczeniu powody dla których o zajęciu nie dowiedział w dniu doręczenia korespondencji.

Dopiero tak przeprowadzone postępowanie doprowadzi do całościowego rozpatrzenia wszystkich żądań zgłoszonych przez zobowiązanego, służąc w szczególności zasadzie pogłębiania zasady zaufania obywatela do organów Państwa, wyrażonej w art. 8 ab initio K.p.a. W razie bowiem wątpliwości co do tego, jak traktować wnioski strony organ powinien posługiwać się zasadą takiego nadawania im biegu, aby dochodziło do zastosowania trybu postępowania, w którym jest możliwe najlepsze ich rozpoznanie, tzn. mogące prowadzić do uwzględnienia żądań strony oczywiście z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawnych.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.