Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 548/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Agnieszka Nawara – Dubiel (spr.) SNSA Joanna Tuszyńska SWSA Monika Niedźwiedź po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. B., B. K., J. W., S. G., J. K., J. B., W. Ż., A. K., W. K., A. H., K. H., J. G., A. H. – I. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 23 lutego 2022 r. znak WS-VI.7534.3.154.2021.BP w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I Instancji, II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżących kwotę 901 (dziewięćset jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 27 lipca 2021 r. znak: GN.III.JM.72211-245/04 Starosta Krakowski orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. K. m. Kraków, na rzecz: B. K., J. W., S. G., J. K., J. B., W. Ż., A. K., W. K., A. H., J. G., A. H., K. H., L. B., K. J., W. K., K. K., K. W. i J. H..

Orzekając w ww. sposób organ I instancji stwierdził, iż działkę będącą przedmiotem niniejszego postępowania należy uznać za nieruchomość "dowłaszczoną", natomiast z uwagi na to, iż cel wywłaszczenia, jakim była budowa składnicy maszyn rolniczych i części zamiennych, został zrealizowany, to również i przedmiotowa działka nie podlega zwrotowi.

Odwołania od tej decyzji złożyli L. B., B. K., J. W., S. G., J. K., J. B., W. Ż., A. K., W. K., A. H., K. H., J. G. oraz A. H., a także W. K..

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 23 lutego 2022 r., znak WS-VI.7534.3.154.2021.BP utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję Starosty Krakowskiego.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że stosownie do treści art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Wojewoda Małopolski po ustaleniu na podstawie odpisu z księgi wieczystej nr [...], iż nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], poł. w obr. 42, jedn. ewid. K. m. Kraków, stanowi własność Gminy Kraków, postanowieniem z dnia 22 września 2004 r. znak: RR.VII.MD.7724-431-04, wyznaczył Starostę Krakowskiego do załatwienia przedmiotowej sprawy.

Decyzją z dnia 6 czerwca 2007 r. znak: GN.I.Mi.72211-245/04/07 Starosta Krakowski orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Po rozpatrzeniu odwołania od ww. decyzji Starosty Krakowskiego wniesionego przez J. K., decyzją z dnia 8 lutego 2008 r. znak: SN.VI.PC.7724-689-07, Wojewoda Małopolski uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Jak wynika z uzasadnienia ww. decyzji Wojewody Małopolskiego, Starosta Krakowski rozstrzygnął merytorycznie sprawę w sytuacji, gdy należało obligatoryjnie zawiesić przedmiotowe postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, z uwagi na śmierć strony postępowania.

Następnie, decyzją z dnia 13 stycznia 2014 r. znak: GN.III.AP.72211-245/04, sprostowanej postanowieniem z dnia 5 lutego 2014 r. znak: GN.III.AP.72211-245/04, Starosta Krakowski ponownie orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Odwołanie od ww, decyzji Starosty Krakowskiego złożyli J. H. oraz J. K.. Rozpatrując wniesione odwołanie, Wojewoda Małopolski, decyzją z dnia 19 grudnia 2014 r. znak: WS-VI.7534.3.36.2014.MG, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Krakowskiego. Przedmiotowa decyzja Wojewody Małopolskiego została zaskarżona przez: J. K. i W. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 15 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 281/15 uchylił decyzje Starosty Krakowskiego oraz Wojewody Małopolskiego. Zgodnie z wyrokiem należało w prowadzonym postępowaniu o zwrot zapewnić w nim udział W. M.. Sąd zwrócił także uwagę na śmierć K. K., która zmarła w toku postępowania odwoławczego.

Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 30 czerwca 1969 r. znak: USW.IV-60/IV/25/69 wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...], b. gm. kat. B. , jako niezbędną pod budowę składnicy maszyn rolniczych i części zamiennych dla Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "S. " w Krakowie. W dniu wywłaszczenia ww. parcela stanowiła współwłasność spadkobierców K. K. z W.

Wojewoda Małopolski szczegółowo przeanalizował postanowienia spadkowe i akty poświadczenia dziedziczenia i stwierdził, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyły osoby uprawnione, choć nie wszystkie, jednak zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. akt SK 26/14 oraz obecnym brzmieniem art. 136 ust. 3 u.g.n. możliwe jest rozpatrzenie wniosku o zwrot pochodzącego od części poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców (do udziałów w wywłaszczonej nieruchomości).

Zgodnie z wykazem zmian gruntowych 1. ks. rob. [...], parcela l. kat. [...], b. gm. kat B. , utworzyła działkę nr [...], poł. w obr. [...] (mały) B. . Jak wynika z zapisu lwh [...] b. gm. kat. B. działka nr [...] podzieliła się na działki: nr [...], nr [...] nr [...] i nr [...] na podstawie mapy uzupełniającej podziału nr [...]. Zgodnie z wykazem zmian gruntowych- równoważników do ksiąg wieczystych nr ks. rob. [...] z dnia 16 stycznia 1998 r. działka nr [...] o pow. 329 m2, poł. w obr. [...] (mały) B. , zmieniła oznaczenie i powierzchnię na działkę [...] o pow. 322 m2, poł. w obr. [...], jedn. ewid. K.

Decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia 2 maja 1966 r. znak: [...], wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa, ustalono lokalizację Składnicy Maszyn Rolniczych i Części Zamiennych, na terenie położonym w Krakowie, gm. kat. B. , dzielnica administracyjna K.

Jak wynika z pisma Wydziału Rolnictwa Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z 03.1969 r. znak: L.dz. [...], Wojewódzki Związek Gminnych Spółdzielni Rolniczych "S. " w Krakowie, wniósł o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego m.in. parceli l. kat. [...], b. gm. kat. B. .

Zgodnie z treścią zawiadomienia Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 18 kwietnia 1969 r. znak: USW IV-60/IV/25/69 o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe nieruchomości położonych w gm. kat. B. , w tym m.in. parceli l. kat. [...], na cele budowy składnicy maszyn rolniczych i części zamiennych.

W uzasadnieniu orzeczenia o wywłaszczeniu wskazano, iż parcela l. kat. [...] jest niezbędna pod budowę składnicy maszyn rolniczych i części zamiennych dla Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "S. " w Krakowie, zgodnie z zatwierdzoną decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...], wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa dnia 2 maja 1966 r. znak: BAU-4401/124/66. W treści ww. orzeczenia wskazano ponadto, iż na żądanie właścicieli nieruchomości objęto wywłaszczeniem całą nieruchomość obj. lwh [...], l. kat. [...] o pow. 4300 m2, ponieważ pozostałe poza wywłaszczeniem części nie nadają się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.

Powyższe ustalenia, dotyczące wniosku współwłaścicieli o wywłaszczenie całej nieruchomości, potwierdza także protokół z przeprowadzonej w dniu 12 maja 1969 r. rozprawy wywłaszczeniowej.

Na potrzeby niniejszego postępowania, organ I instancji pozyskał z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w Warszawie zdjęcia lotnicze przedmiotowego terenu wykonane w następujących latach: 1970, 1975, 1982 i 2019. Na podstawie pozyskanych zdjęć, organ I instancji dokonał następujących ustaleń. Na zdjęciu z 1970 r. nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stanowi pole uprawne, a w pobliżu widoczna jest częściowo rozjeżdżona droga gruntowa. Na fotografii wykonanej w 1975 r. przedmiotowa nieruchomość stanowi teren niezabudowany, w pobliżu którego widoczne są budynki, plac oraz nowo wybudowane drogi. Podobny sposób zagospodarowania przedstawia zdjęcie wykonane w 1982 roku; na placu przed powstałymi budynkami widoczne są składowane materiały. Natomiast na fotografii pochodzącej z 2019 r. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. K. m. Kraków, stanowi teren porośnięty drzewami oaz krzewami.

Jak wynika z pism Urzędu Miasta Krakowa z dnia 20 kwietnia 2021 r. oraz z dnia 1 czerwca 2009 r. znak: GS-11.72211-2-101/02, przedmiotowa nieruchomość, objęta jest umową dzierżawy zawartą z A. K..

Zgodnie z ustaleniami organu I instancji, nieruchomości znajdujące się w bliskim sąsiedztwie nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania, które objęte są księgą wieczystą nr [...], zabudowane są: budynkiem stanowiącym magazyn maszyn rolniczych, budynkiem stanowiącym magazyn części zamiennych, budynkiem artykułów sanitarnych i budynkiem rolniczego domu handlowego.

Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że choć na realizację inwestycji niezbędna była część o pow. 2782 m2 z parceli l. kat. [...] o całkowitej pow. 4300 m2, to jednak na żądanie właścicieli nieruchomości - na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - objęto wywłaszczeniem całą nieruchomość (parcela ta następnie zmieniła oznaczenie na działkę nr [...], której następnie podzieliła się na m.in. działkę nr [...], której z kolei odpowiada działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. K. m. Kraków), ponieważ pozostałe poza wywłaszczeniem części nie nadają się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.

Podkreślić należy, iż w protokole z rozprawy przeprowadzonej 12 maja 1969 r. wskazano, iż części ww. parceli zlokalizowane od strony obecnej ul. [...] (od południa - w protokole wskazano: "od drogi [...] oraz pomiędzy terenem składnicy maszyn rolniczych i części zamiennych a potokiem S. (od północy) nie były przeznaczone w planie pod inwestycję wskazaną w decyzji wywłaszczeniowej, lecz pod rozbudowę obecnej ulicy [...] oraz (w tym działka nr [...]) pod "przyszłą ulicę obok projektowanej składnicy maszyn" (ostatecznie teren ten pozostał niezagospodarowany i od północy oddzielał teren składnicy od potoku S. oraz w dalszej odległości od linii kolejowej, a od strony północno-zachodniej - od powstałych później zabudowań przy ulicy [...]).

Powyższe ustalenia prowadzą do oczywistego wniosku, iż nieruchomość będącą przedmiotem niniejszego postępowania została objęta wywłaszczeniem w warunkach określonych w art. 5 ust. 3 ówcześnie obowiązującej z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Jak słusznie zauważył organ I instancji, z uregulowania zawartego w art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wynika, że podstawową materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Pojęcie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu zostało zdefiniowane w art. 137 u.g.n. Opisana wyżej zasada doznaje jednak istotnego ograniczenia, gdy wnioskiem o zwrot objęta zostaje również część nieruchomości wywłaszczonej na wniosek właściciela bądź też grunt został wywłaszczony na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Sytuacja taka ma w szczególności miejsce, gdy na cele publiczne niezbędna jest jedynie część nieruchomości, zaś pozostała jej część nie nadaje się do racjonalnego wykorzystania na dotychczasowe cele przez aktualnego właściciela. Wówczas wywłaszczenie (przejęcie) przez właściwy podmiot również pozostałej części nieruchomości ma na celu wyłącznie ochronę jego interesów i stanowi odrębną przesłankę wywłaszczenia (przejęcia).

Starosta Krakowski słusznie zaznaczył, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" możliwy jest tylko wówczas, gdy zwrotowi podlegają również działki przejęte na rzecz Skarbu Państwa na określony cel wywłaszczenia. Jeśli w sprawie nie występują przesłanki do zwrotu tej nieruchomości, wówczas wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami do zwrotu części nieruchomości "dowłaszczonej". Przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości, jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a zatem niemożliwym jest ustalenie, czy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia (czego wymagają wskazane wyżej przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Wyłączona zostaje w ten sposób możliwość zaistnienia podstawowej materialnoprawnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 1200/15).

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie L. B., B. K., J. W., S. G., J. K., J. B., W. Ż., A. K., W. K., A. H., K. H., J. G. i A. H. – I.. Zaskarżonej decyzji zarzucili oni:

1. naruszenie prawa materialnego, a to art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899) (dalej: u.g.n.) w zakresie, w jakim organ odmówił wydania orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, pomimo tego, że nieruchomość ta spełnia przesłanki zwrotu, bowiem nie został zrealizowany cel wywłaszczenia,

2. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wypełnienia przez organ obowiązku wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia całości materiału dowodowego, a w szczególności zaniechania pozyskania dokumentacji pozwalającej ustalić okres realizacji celu wywłaszczenia, co doprowadziło do pobieżnego zrekonstruowania celu wywłaszczenia w stosunku do przedmiotowej nieruchomości, a w konsekwencji do błędnego uznania, że cel wywłaszczenia został spełniony na sąsiednich nieruchomościach, a zatem przedmiotowa nieruchomość nie podlega zwrotowi.

Na podstawie tych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że nie sposób zgodzić się z twierdzeniami, że w tym stanie faktycznym oraz prawnym nie występują przesłanki do zwrotu nieruchomości zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podnieść bowiem należy, że przesłanki zwrotu są spełnione w odniesieniu do głównej nieruchomości wywłaszczonej, a zatem wypełniają możliwość zwrotu nieruchomości określanej przez organ jako "nieruchomość dowłaszczona".

Co prawda, organ wskazuje, że pozyskane zostały zdjęcia lotnicze z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii, z których wynika, że w roku 1975 przedmiotowa nieruchomość stanowiła teren niezabudowany, w pobliżu którego widoczne są budynki, plac oraz nowo wybudowane drogi, a podobny stan zagospodarowania nieruchomości przedstawiają zdjęcia wykonane w 1982 r., to jednak powyższe ustalenia w żaden sposób nie świadczą o tym, by został spełniony cel wywłaszczenia.

Celem wywłaszczenia nieruchomości, zgodnie z orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 30 czerwca 1969 r., była budowa składnicy maszyn rolniczych i części zamiennych dla Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "S. " w Krakowie. Trudno więc zgodzić się z tym, że wybudowanie na nieruchomości jakichkolwiek budynków spełnia cel wywłaszczenia, a zatem wyłącza możliwość zastosowania przesłanek zwrotu. W orzecznictwie dominuje pogląd, wyrażany w szczególności przez Naczelny Sąd Administracyjny, choćby w wyroku z dnia 24 czerwca 2021 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 2556/17, zgodnie z którym "nie może być mowy o zrealizowaniu celu na danym obszarze, jeżeli w wyniku podjętych działań nie został on zagospodarowany w sposób pozwalający na utożsamienie osiągniętego rezultatu ze wskazanym w akcie wywłaszczeniowym celem". Toteż nie budzi wątpliwości, że organ nie dość, że nie zgromadził właściwego materiału dowodowego pozwalającego na uznanie, że wybudowane na sąsiednich nieruchomościach budynki faktycznie spełniały cel wywłaszczenia, to także pominął istotną okoliczność, jaką jest termin realizacji przedmiotowego celu. W ocenie skarżących wskazanie przez organ, że "na fotografii wykonanej w 1975 r. przedmiotowa nieruchomość stanowi teren niezabudowany, w pobliżu którego widoczne są budynki, plac oraz nowo wybudowane drogi" jest zbyt ogólnikowe, bowiem nie wskazuje nawet, których nieruchomości znajdujących się "w pobliżu" dotyczy.

Jak ponadto wskazał organ "nieruchomości znajdujące się w bliskim sąsiedztwie nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania, które objęte są księgą wieczystą nr [...] zabudowane są: budynkiem stanowiącym magazyn maszyn rolniczych, budynkiem stanowiącym magazyn części zamiennych, budynkiem artykułów sanitarnych i budynkiem rolniczego domu handlowego", przy czym według jak najlepszej wiedzy skarżących na sąsiednich nieruchomościach wcale nie znajdują się opisane budynki, a obecnie położony tam jest w szczególności hotel P. . Prowadzenie działalności hotelowej ponad wszelką wątpliwość nie pokrywa się nawet w części z celem wywłaszczenia nieruchomości, co przemawia za jej zbędnością na ten cel.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Aktualnie stan epidemii został zmieniony na stan zagrożenia epidemicznego.

Zgodnie z art. 15zzs4 ust.2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. (Dz.U.2021.1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust.3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej.

W odpowiedzi na to wezwanie jedynie Wojewoda Małopolski wskazał adres na platformie ePUAP, co uniemożliwiło wyznaczenie rozprawy zdalnej. Dlatego też zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów postępowania tj. niedostateczne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Postępowanie wyjaśniające ma luki, które uniemożliwiają ustalenie, czy objęta wnioskiem nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia, czy też nie.

Na początek należy zwrócić uwagę, że – jak wynika chociażby z uzasadnienia decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 8 lutego 2008 t. (k. 311 akt administracyjnych organu I instancji) - postępowanie zostało zainicjowane "w związku z powzięciem przez Prezydenta Miasta Krakowa zamiaru użycia działki nr [...] o pow. 0,0322 ha (...) na potrzeby realizacji celu publicznego innego niż określony w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 30 czerwca 1969 r. (...)". W tej sprawie Prezydent Miasta Krakowa poinformował niektóre osoby uprawnione do złożenia wniosku o możliwości złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości – pismem z 1 marca 2002 r. Pisma tego nie ma jednak w aktach sprawy, mimo, że taki sposób zainicjowania postępowania zwrotowego może rzutować na jego dalszy przebieg.

Najbardziej rozbudowana część toczącego się przez dwadzieścia lat postępowania wyjaśniającego koncentrowała się na ustaleniu kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości, co było uzasadnione w świetle obowiązujących wcześniej przepisów wymagających, by taki wniosek złożyły łącznie wszystkie osoby uprawnione. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. akt SK 26/14 (OTK-A 2015/7/101, Dz.U. z 2015 r., poz. 1039) stwierdził, że art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r. poz. 782) w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Umożliwiło to merytoryczną ocenę wniosku o zwrot nieruchomości w świetle przesłanek jej zbędności na cel wywłaszczenia.

Ocena ta została jednak dokonana wadliwie.

Organy obu instancji powołały się na następujące dowody:

< Orzeczenie o wywłaszczeniu

< Protokół rozprawy wywłaszczeniowej

< Wniosek z marca 1969 r. o wywłaszczenie

< Decyzję o lokalizacji szczegółowej (której jednak nie ma w aktach sprawy)

< Zdjęcia lotnicze

< Wypis z księgi wieczystej nr [...] - na okoliczność, że nieruchomości znajdujące się w bliskim sąsiedztwie nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania zabudowane są: budynkiem stanowiącym magazyn maszyn rolniczych, budynkiem stanowiącym magazyn części zamiennych, budynkiem artykułów sanitarnych i budynkiem rolniczego domu handlowego.

Nie budzą wątpliwości ustalenia dotyczące celu wywłaszczenia (budowa składnicy maszyn rolniczych i części zamiennych dla Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "S. " w Krakowie) oraz fakt, że w ramach działki nr [...] o pow. 4300 m2 na realizację tego celu niezbędna była tylko część o pow. 2782 m2, natomiast pozostała część działki została dowłaszczona na wniosek właścicieli jako nienadająca się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.

Organy obu instancji pominęły fakt wynikający z wniosku wywłaszczeniowego z marca 1969 r. oraz z orzeczenia o wywłaszczeniu, że na skutek wywłaszczenia powstały: parcela l. kat. [...] o pow. 2782 m2 – która od początku była niezbędna na cel wywłaszczenia oraz dowłaszczone na wniosek właścicieli parcele l. kat. [...] o pow. 472 m2, l. kat. [...] o pow. 332 m2 i l. kat. [...] o pow. 714 m2. W orzeczeniu o wywłaszczeniu dodatkowo wskazano, że parcela [...] przeznaczona jest "pod budowę drogi do N. ", parcela [...] pozostaje przy właścicielach, a działka [...] przeznaczona jest pod budowę nowej ulicy obok projektowanej składnicy maszyn rolniczych i części zamiennych. Te same ustalenia wynikają z protokołu rozprawy wywłaszczeniowej.

Przede wszystkim w aktach sprawy brak jest porównania granic wywłaszczonej parceli l. kat. [...] (z uwzględnieniem jej podziału na opisane wyżej działki) z obecnie istniejącymi nieruchomościami. Brak podstawowych ustaleń gdzie przebiegały granice wywłaszczonej nieruchomości, która jej część była niezbędna na cel wywłaszczenia, a które części zostały dowłaszczone na wniosek właścicieli.

Z kolei nakładka na zdjęcie lotnicze z 2019 r. (k. 692 akt administracyjnych I instancji) mająca ukazywać aktualne usytuowanie działki nr [...] nie odpowiada faktycznemu położeniu tej działki – uwidocznionemu np. na k. 591. Według tej nakładki na zdjęcie lotnicze przedmiotowa działka stanowiłaby część drogi publicznej, co nie znajduje żadnego potwierdzenia w aktach sprawy, tym bardziej, że organy obu instancji twierdzą, że ze zdjęcia tego wynika, że "nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. K. m. Kraków, stanowi teren porośnięty drzewami oraz krzewami".

Trzeba się również zgodzić ze skarżącymi, że w żadnym wypadku o realizacji celu wywłaszczenia ma świadczyć treść zapisu w księdze wieczystej nr [...] Organ I instancji wskazał, że dotyczy ona "nieruchomości sąsiednich", Wojewoda Małopolski stwierdził, że chodzi o "nieruchomości znajdujące się w bliskim sąsiedztwie nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania". Żaden z organów nie wskazał nawet numerów tych działek oraz czy znajdowały się one w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...].

Podobnie o realizacji celu wywłaszczenia określonego jako budowa składnicy maszyn rolniczych i części zamiennych nie mogą świadczyć zdjęcia lotnicze. Świadczą one o pewnych zmianach w sposobie korzystania z terenu, w tym o procesach budowlanych obejmujących całą okolicę, jednakże nie sposób na ich podstawie ustalić co było budowane.

Reasumując zebrany dotychczas materiał dowodowy w żadnym wypadku nie daje podstaw do ustalenia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Nie można pomijać, że od wywłaszczenia upłynęło ponad 50 lat i zebranie kompletnego materiału dowodowego może być obecnie utrudnione, niemniej trzeba pamiętać, że samo postępowanie zwrotowe toczy się już 20 lat, a organy nie wykorzystały wszystkich możliwości pozyskania materiału dowodowego. W szczególności jak wynika z pisma Dyrektora Archiwum Narodowego w Krakowie z dnia 12 maja 2020 r. (k. 626 akt administracyjnych I instancji) wynika, że wprawdzie nie odnaleziono dokumentacji związanej z przedmiotowym wywłaszczeniem, niemniej jednak ponowne podjęcie poszukiwań jest możliwe po uzupełnieniu wniosku o dodatkowe dane, np. określenie położenia działki w oparciu o dawny kataster gruntowy. Z akt sprawy nie wynika jednak, by dalsze kroki w tej kwestii zostały przez organy rozstrzygające sprawę podjęte.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy obu instancji podejmą wszystkie niezbędne kroki celem zebrania kompletnego materiału dowodowego w zakresie opisanym powyżej, a w szczególności w zakresie ustalenia położenia wywłaszczonej nieruchomości oraz tej jej części, która była niezbędna do wywłaszczenia. Następnie analizie będzie podlegał sposób zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości, a nie jakichkolwiek nieruchomości położonych "w sąsiedztwie" działki będącej przedmiotem postepowania. W przypadku braku możliwości zdobycia materiału dowodowego nie można w żaden sposób domniemywać realizacji celu wywłaszczenia.

Wobec powyższego zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 901 zł składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżących wpisu; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokata reprezentującego skarżących, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.) oraz kwota 17 zł pomnożona przez liczbę skarżących (13) tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżących opłaty skarbowej za złożone dokumenty pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1827).