Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1606/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137, art. 216
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie Sędzia del. WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędzia NSA Irena Kamińska Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S.-J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 czerwca 2007r. sygn. akt II SA/Lu 362/07 w sprawie ze skargi J. S.-J. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] marca 2007r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Lu 362/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. S. - J. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: umową sprzedaży z dnia 15 marca 1989 r., zawartą w Państwowym Biurze Notarialnym w T. L., Rep. A. Nr [...], J. S. - J. zbyła na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość obejmującą działki nr [...] i [...] w T. L., na której to nieruchomości planowano lokalizację szkoły podstawowej.

Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2006 r., na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, J. S. - J. wystąpiła o zwrot nieruchomości składającej się z działek nr [...] i [...], położonych w T. L. przy ul. [...], wskazując, że planowana inwestycja nie została dotychczas zrealizowana.

Starosta Tomaszowski decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. znak:GK. [...], na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w T. L. przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...] i [...], o łącznej powierzchni 799 m2, podkreślając, że nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości od wnioskodawczyni nie nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), lecz w drodze cywilnoprawnej umowy sprzedaży, zatem nabyte przez Skarb Państwa działki nie podlegają zwrotowi na rzecz byłej właścicielki na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z tym, zdaniem organu pierwszej instancji, postępowanie o zwrot nieruchomości jako bezprzedmiotowe, należało umorzyć.

Po rozpatrzeniu odwołania J. S. - J., Wojewoda Lubelski decyzją z dnia [...] marca 2007 r., znak [...], utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Na tę decyzję J. S. - J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Lu 362/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. S. - J. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] marca 2007 r., wskazując, że podstawowym warunkiem zastosowania przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest stwierdzenie, że miało miejsce wywłaszczenie nieruchomości, przez co należy rozumieć władcze odjęcie prawa własności za odszkodowaniem na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniu.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomością wywłaszczoną jest wyłącznie nieruchomość, w stosunku do której Skarb Państwa (lub jednostka samorządu terytorialnego) nabył prawo własności na podstawie decyzji administracyjnej za odszkodowaniem. Natomiast w niniejszej sprawie, nieruchomość, której zwrotu domaga się skarżąca nie była nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów, bowiem Skarb Państwa nabył prawo własności w stosunku do niej na podstawie umowy cywilnoprawnej, to jest umowy kupna - sprzedaży. W związku z tym Sąd stwierdził, że skoro nieruchomość, której zwrotu domaga się skarżąca nie była nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to również nie może być przedmiotem zwrotu na podstawie tegoż przepisu.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, skargę kasacyjną złożyła J. S. - J., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności naruszenie art. 216 ust.2 pkt 3 w związku z art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Z 2004 r., Nr 261 poz. 2603 ze zm.), poprzez przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991r., Nr 30, poz. 127 ze zm.), a tym samym, że brak jest podstaw prawnych do zwrotu nieruchomości;

2) naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na rozstrzygnięcie, poprzez nieustalenie, czy umowa na podstawie której przejęto przedmiotową nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa miała charakter przymusowy i została dokonana w postępowaniu wszczętym na podstawie decyzji o lokalizacji szkoły w trybie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości oraz niewyjaśnienie, czy istnieje przesłanka zwrotu nieruchomości z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami na cel określony w umowie zbycia nieruchomości;

3) naruszenie art. 105 § 1 k.p.a., przez przyjęcie w zaskarżonej decyzji, że istniały przesłanki do umorzenia postępowania w sytuacji, gdy przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami zobowiązują do wydania decyzji o zwrocie lub odmowie dokonania zwrotu nieruchomości, gdyż postępowanie w niniejszej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd rozstrzygając zagadnienie istnienia prawnych podstaw zwrotu przedmiotowej nieruchomości nie dokonał prawidłowej wykładni znowelizowanego przepisu art. 216 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami i nie wykazał, jakie jego zdaniem przypadki przejęcia własności na Skarb Państwa, ustawodawca przewidział tworząc normę prawną stanowiącą podstawę zwrotu. Wskazano, że nowelizacja ustawy została dokonana w celu rozszerzenia możliwości zwrotu nieruchomości, przejętych na rzecz Skarbu Państwa poza sytuacjami sensu stricto. Zdaniem skarżącej oznacza to, iż ustawodawca zdecydował, że wszystkie przypadki nabycia nieruchomości na podstawie tej ustawy - również nabycie w procesie rokowań w trybie przewidzianym tą ustawą - stanowi podstawę do zwrotu.

Skarżąca wskazała, że zbycie nieruchomości pod rządami obowiązywania ustawy z 29 kwietnia 1985r. nie było obwarowane szczególnymi wymogami dla nabywania nieruchomości, co do których przy braku dobrowolnego ich zbycia odjęcie własności nastąpiłoby przez wywłaszczenie, stąd umowy takie są zawierane na zasadach ogólnych (na podstawie Kodeksu Cywilnego). Jednak ich szczególną cechą jest, że do ich zawarcia dochodzi pod zagrożeniem wywłaszczenia.

Zwrócono uwagę, że w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] maja 1987 r. o ustaleniu lokalizacji inwestycji, Naczelnik Miasta Tomaszowa Lubelskiego ustalił lokalizację inwestycji polegającej na budowie szkoły podstawowej z salą gimnastyczną i zespołem kulturalno-żywieniowym, obejmującą między innymi działki nr [...] i [...]. W ocenie skarżącej, właściciel miał więc pełną świadomość, że w razie braku zgody na zbycie zostanie wywłaszczony.

W ocenie J. S. - J., organy wydające decyzję nie wyjaśniły wszystkich okoliczności, w jakich nieruchomość została przejęta.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano ponadto, że jedynym przepisem regulującym uprawnienia organów administracji i państwowych jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej do nabywania nieruchomości, był wówczas art. 8 ust. 1 powołanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, który stanowił, iż "nieruchomości nie stanowiące własności państwowej organu administracji państwowej i inne państwowe jednostki organizacyjne oraz jednostki gospodarki uspołecznionej nabywają w drodze umowy, zawieranej na zasadach ogólnych." W związku z tym skarżąca stwierdziła, że w każdym przypadku nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa następowało na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

Wskazano ponadto, że w niniejszej sprawie nie rozstrzygnięto, czy istnieje przesłanka z art. 136 ust. 3 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jest, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o lokalizacji budowy szkoły podstawowej z salą gimnastyczną i zespołem kulturalno-żywieniowym. Zdaniem skarżącej, pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu, w związku a czym nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została nabyta.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) skarga kasacyjna powinna w szczególności zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Należy przede wszystkim wskazać konkretny przepis (przepisy) prawa materialnego lub procesowego, który w ocenie wnoszącego tę skargę został naruszony przez sąd administracyjny pierwszej instancji. Z kolei przepis art. 174 p.p.s.a. dopuszcza dwie podstawy kasacyjne:

- naruszenie (przez sąd - art. 173 § 1) prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1),

- naruszenie (przez sąd) przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2000 r., sygn. IV CKN 1518/00, publ. OSNC 2001, nr 3, poz. 39 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2004 r., sygn. FSK 299/04, niepublikowane). Sąd nie może bowiem zastępować strony i precyzować, czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne. Należy przy tym podkreślić, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a w sprawach obowiązków podatkowych - doradców podatkowych (art. 175 § 1 i 3 p.p.s.a.), aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż pełnomocnik skarżącego powołał się na obydwie podstawy kasacyjne wymienione w przepisie art. 174 p.p.s.a.

Wobec przedstawienia przez autora skargi kasacyjnej zarówno zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania z uzasadnieniem odnoszącym się m.in. do prawidłowości w zakresie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku, w pierwszej kolejności ocenie podlegały zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego mogły bowiem podlegać ocenie dopiero wtedy, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwał wątpliwości.

Dla podważenia spornych ustaleń faktycznych, generalnie co do nieustalenia, czy umowa na podstawie której przejęto przedmiotową nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa miała charakter przymusowy i została dokonana w postępowaniu wszczętym na podstawie decyzji o lokalizacji szkoły w trybie art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości oraz niewyjaśnienia, czy istnieje przesłanka zwrotu nieruchomości z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami na cel określony w umowie zbycia nieruchomości, należało zarzucić naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego.

Przedstawiony jednak w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia w tym zakresie przepisów postępowania nie został sformułowany w sposób odpowiadający wymogom określonym w powołanych wyżej przepisach art. 174 i art. 176 p.p.s.a.

We wniesionej skardze kasacyjnej jej autor nie zakwestionował naruszenia tak przepisów realizujących sądowe postępowanie dowodowe, jak i nie podważył prawidłowości przeprowadzonej przez Sąd oceny, że organy administracji dokonały zgodnego z prawem ustalenia stanu faktycznego. Kwestionując bowiem ustalenia faktyczne, strona skarżąca wskazała jako podstawę skargi kasacyjnej w pkt 2 i 3 uchybienia organów obu instancji przepisom proceduralnym ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Odwołała się do m.in. do zasad ogólnych postępowania wyrażonych w art. 7 i 77 tej ustawy, zarzucając brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz art. 105 § 1 k.p.a. przez przyjęcie, że istniały przesłanki do umorzenia postępowania.

W tej sytuacji należało wyjaśnić, iż zarzucając naruszenie przepisów postępowania strona powinna wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, jeżeli uchybienie im mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Należy podkreślić, iż naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jako podstawa skargi kasacyjnej dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego, a nie postępowania przed organami administracji publicznej. Przypomnieć również należy, że Sąd, który wydał zaskarżony wyrok działał na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). W skardze kasacyjnej zaś nie wskazano przepisów regulujących sądowe postępowanie.

Wobec braku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych, mających zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny jest związany ustaleniami zaskarżonego wyroku (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2004 r., sygn. akt FSK 181/04, publ. ONSAiWSA 2004, nr 2, poz. 36 wraz z powołanym w nim orzecznictwem Sądu Najwyższego).

Podkreślenia wymaga, iż dla każdego postępowania kluczowe znaczenie ma ustalenie stanu faktycznego sprawy, bowiem tylko w takim przypadku możliwe jest ustalenie praw i obowiązków strony tego postępowania. Tylko dla prawidłowo ustalonego stanu faktycznego można zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem prawa i obowiązków strony postępowania sądowoadministracyjnego. Brak zarzutów w skardze kasacyjnej umożliwiających badanie prawidłowości poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych oznacza, że są one wiążące.

Nie podważono tym samym przyjętej przez organy administracji i zaakceptowanej przez Sąd w oparciu o przedstawione dowody, w tym głównie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 15 marca 1989 r., której treść ma istotne znaczenie dla ustalenia jej charakteru. W tej sytuacji zauważyć jedynie należy, iż, jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, znajdująca się w aktach administracyjnych sprawy notarialna umowa sprzedaży nieruchomości działek nr [...] i [...], jest umową cywilnoprawną, która nie zawiera żadnych postanowień wskazujących na to, że Skarb Państwa nabył tę nieruchomość na podstawie przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Miarodajne więc w tym zakresie pozostają ustalenia faktyczne dokonane w oparciu o treść powołanej umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 15 marca 1989 r.

Z kolei do podważenia tych ustaleń faktycznych nie mógł doprowadzić podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego - to jest art. 216 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 w/w ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez uznanie, że przedmiotowa nieruchomość nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ze zm.).

Jak już wcześniej wspomniano, aktem notarialnym z dnia 15 marca 1989r. J. S. - J. zbyła na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość w postaci działek nr [...] i [...], o łącznej powierzchni 799 m2 , w związku z planowaną budową szkoły podstawowej z salą gimnastyczną i zespołem kulturalno-żywieniowym.

Pismem z dnia 25 sierpnia 2006 r., była właścicielka wystąpiła z wnioskiem do organu administracji publicznej o zwrot przedmiotowej nieruchomości, ponieważ cel na jaki działka została "wywłaszczona" nie został zrealizowany. Z uwagi na to, że wniosek o zwrot w/w nieruchomości został złożony pod rządami ustawy dnia z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) jego skuteczność musiała być oceniana na podstawie tej ustawy. Ustawa o gospodarce nieruchomościami w Dziale III zatytułowanym "Wykonywanie, ograniczanie lub pozbawianie praw do nieruchomości" zawiera rozdział 6, którego przepisy regulują zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Według znajdującego się w tym rozdziale art. 136 ust. 3, zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy może podlegać wywłaszczona nieruchomość lub jej część, jeśli stała się ona stosownie do przepisu art. 137 zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Można tu zatem mówić o nieruchomości nabytej w drodze klasycznego wywłaszczenia, tj. po przeprowadzeniu przez organ administracyjny stosownego postępowania zakończonego decyzją administracyjną. Ustawa w ust. 4 powołanego art. 136 dopuszcza odpowiednie stosowanie trybu przewidzianego w w/w ustępie 3 tego przepisu do części nieruchomości nabytej w drodze umowy, zgodnie z art. 113 ust. 3 (dotyczy to sytuacji, gdy wywłaszczeniem objęta była tylko część nieruchomości, a pozostała część nie nadająca się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele została na żądanie właściciela nabyta w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego).

Żaden z przedstawionych wyżej przypadków nie zachodzi w sprawie niniejszej. Treść art. 136 ust. 4 prowadzi do wniosku, że przepisy rozdziału 6 działu III omawianej ustawy nie mają zastosowania w sytuacji, gdy poprzedni właściciel zbył nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w drodze umowy zawartej w ramach rokowań, które winny poprzedzać wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego (art. 49 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości obowiązującej do 31 grudnia 1997 r., art. 114 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami), bądź umowy zawartej już w trakcie prowadzonego postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości.

W tej sytuacji aktualny pozostaje zatem pogląd Sądu Najwyższego wyrażony pod rządami ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w uchwale z 24 września 1992 r. (III AZP 11/92, OSN 1993, nr 6, poz. 93), że "Poprzedni właściciel nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa w czasie obowiązywania ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości dla celu, który dawałby podstawę wywłaszczenia nieruchomości, nie może żądać jej zwrotu na podstawie art. 69 ust. 1 powołanej ustawy". Umowę o przeniesienie na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz jednostki samorządu terytorialnego własności nieruchomości niezbędnej na cele publiczne Sąd Najwyższy uznał za taką samą umowę sprzedaży nieruchomości, jak każdą inną tego rodzaju umowę.

Aktualność prezentowanego wyżej stanowiska potwierdza też przepis art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Rozszerza on bowiem zakres nieruchomości podlegających zwrotowi stanowiąc, że przepisy rozdziału 6 działu III ustawy regulujące kwestie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa w trybie podanym w tej normie. Wykazem nieruchomości zawartym w tym przepisie, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości objęte zostały m.in. nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Takie podejście było zapewne spowodowane konsekwencją stanowiska wyrażanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz doktrynie traktującego nieruchomości nabyte na podstawie umów zawieranych w oparciu o art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. tak jak nieruchomości wywłaszczone.

Ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie regulowała już umownego nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości niezbędnej dla realizacji celu publicznego. Jedynie uzależniała ona wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego od rokowań podjętych z właścicielem nieruchomości w celu umownego przeniesienia własności na rzecz Skarbu Państwa (później także na rzecz gminy). Umowa przeniesienia własności nieruchomości niezbędnej dla realizacji celu publicznego zawarta pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, której warunki ustalane były przez strony umowy nie różni się więc niczym - jeśli chodzi o jej treść- od innych umów cywilnoprawnych tego rodzaju. Dlatego w odróżnieniu od specyficznych umów wywłaszczeniowych o jakich stanowił np. art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, umowy dotyczące nabycia nieruchomości na cel publiczny zawarte w czasie obowiązywania ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie mogą być traktowane jako prowadzące w istocie do wywłaszczenia nieruchomości.

Jak już wcześniej wspomniano powoływany wyżej art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w treści ust. 2 pkt 3 wymienia wprawdzie nieruchomości nabyte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, mówiąc jednakże o odpowiednim stosowaniu przepisów rozdziału 6 działu III w/w ustawy o gospodarce nieruchomościami. "Odpowiedniość" stosowania oznacza stosowanie jednych przepisów wprost, bez żadnych modyfikacji lub zmian, a niektórych z nich z dostosowaniem do charakteru rozpatrywanej sprawy.

Analiza przepisów powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje, że przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi został określony w treści art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 wskazanej ustawy. Koncepcja tych przepisów określa wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", zawartego w art. 136 ust. 3 tej ustawy. Przez pojęcie to należy więc rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia pojmowanej w znaczeniu sensu stricto. Inaczej mówiąc, kiedy do wywłaszczenia doszło na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących ustaw, regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności albo innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem.

Nie budzi wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie Skarb Państwa nie nabył prawa własności przedmiotowych działek gruntu (nr [...] i [...]) w drodze tak rozumianej instytucji wywłaszczenia nieruchomości (indywidualna i konkretna decyzja administracyjna). Przepis art. 216 w/w ustawy o gospodarce nieruchomościami ma szczególny i wyjątkowy charakter i zawiera rozszerzenie możliwości zwrotu nieruchomości w trybie i na zasadach niemieszczących się w pojęciu wywłaszczenia sensu stricto i które nie mogłyby być zwrócone na podstawie przepisów art. 136 i następnych tej ustawy.

Na uwagę zasługuje fakt, że w niniejszej sprawie notarialna umowa sprzedaży nieruchomości opisanych w niej działek gruntu, jest umową cywilnoprawną, na co trafnie zwraca uwagę Sąd pierwszej instancji. Nie zawiera przy tym w swej treści żadnych postanowień wskazujących na to, że Skarb Państwa nabył tę nieruchomość na podstawie przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wbrew twierdzeniom skarżącej, bez znaczenia przy tym pozostaje fakt, że w treści powołanego wyżej aktu notarialnego znajduje się zapis odwołujący się do decyzji Naczelnika Miasta Tomaszowa Lubelskiego z dnia [...] maja 1987 r. o ustaleniu lokalizacji inwestycji, polegającej na budowie szkoły podstawowej z salą gimnastyczną i zespołem kulturalno-żywieniowym, obejmującą między innymi działki nr [...] i [...], ponieważ w żadnym razie umieszczenie tego zapisu w akcie notarialnym nie świadczy o tym, że w przypadku odmowy wyrażenia zgody na zbycie nieruchomości przedmiotowy teren zostanie wywłaszczony.

W tych okolicznościach zasadnie przyjęto, że zwrot spornej nieruchomości był niedopuszczalny.

W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na mocy art. 184 p.p.s.a.