Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 957/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 października 2011 r., Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 września 2011 r., nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego B. C. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21 października 2011 r., Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podjętą na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 1 września 2011 r., Nr [...], którą pozbawiono B. C. uprawnień kombatanckich. Motywem powyższych rozstrzygnięć było ustalenie, że B. C. pełniąc służbę wojskową w 13 Pułku KBW w okresie od maja 1945 r. do lutego 1947 r. brał udział w walkach zbrojnych z organizacjami niepodległościowego podziemia zbrojnego: Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Ruchem Oporu Armii Krajowej oraz Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym. Z informacji Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 11 lipca 2011 r. wynika, że właśnie ta jednostka brała udział w okresie listopad 1946 r. – grudzień 1947 r. w walkach z organizacjami niepodległościowymi. W ocenie organu powyższe ustalenia znalazły odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. C. wyjaśnił, że w latach 1945-1947 służył w Komendzie Zaporowej Wojska Polskiego w T., która zajmowała się ochroną kolei. Nie brała ona udziału w działaniach operacyjnych związanych z likwidacją ugrupowań niepodległościowych, a ochraniała magistralę kolejową na trasie od T. do Bydgoszczy i do G. zapewniając bezpieczeństwo podróżnym. Po utworzeniu Służby Ochrony Kolei jego formacja została rozwiązana, a on rozpoczął naukę w Państwowym Gimnazjum Przemysłu Wełnianego w Ł. Wyjaśnił, że z Internetu powziął wiedzę o tym, że w dniu 26 maja 1945 r. IV Dywizja Piechoty, w której służył, uchwałą Rządu Tymczasowego przekształcona została w KBW.

Skargę na powyższą decyzję złożył B. C. kwestionując ustalenia faktyczne i postępowanie dowodowe dotyczące okresu, w którym jednostka w której służył skarżący walczyła z organizacjami niepodległościowymi. Skarżący podkreślił, że od 10 maja 1945 r. do 7 lutego 1947 r. służył w Komendzie Zaporowej Wojska Polskiego w T., której zadaniem była ochrona magistrali kolejowej jako szlaku komunikacji. W konsekwencji skarżący zakwestionował ustalenia, że wykonywał jakiekolwiek zadania śledcze lub operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji lub osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej. Skarżący podkreślił również, że nie podlegają odliczeniu okresy pełnienia służby wojskowej w Wojsku Polskim od dnia 10 maja 1945 r. do dnia 30 czerwca 1947 r., w których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym w oparciu o przepis art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Przewodniczący Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku w piśmie z dnia 22 grudnia 2011 r. skierowanym do skarżącego B. C. poinformował stronę o skutkach prawnych wniosku organu wynikających z art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz o uprawnieniu skarżącej do żądania przeprowadzenia rozprawy w terminie czternastu dni od doręczenia zawiadomienia o złożeniu wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Zawiadomienie zostało doręczone skutecznie skarżącemu w dniu 27 grudnia 2011 r. Czternastodniowy termin do zgłoszenia żądania rozpoznania sprawy na rozprawie upłynął dla skarżącego bezskutecznie w dniu 10 stycznia 2012 r.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał sprawę ze skargi B. C. w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, w składzie jednego sędziego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W myśl art. 134 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w postępowaniu sądowym jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 października 2011 r., Nr [...], utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia 1 września 2011 r., Nr [...], pozbawiającą B. C. uprawnień kombatanckich.

Przeprowadzone przez Sąd badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie.

Podstawę prawną kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) i ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), dalej: ustawy.

W myśl art. 25 ust. 1 ustawy osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2. Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy uprawnień kombatanckich pozbawia się między innymi osoby wymienione w art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy.

Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy stanowi, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Zatem służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane.

Z dyspozycji wskazanych przepisów wynika, że w postępowaniu mającym za przedmiot weryfikację dotychczasowych uprawnień kombatanckich kluczowym jest przede wszystkim ustalenie okoliczności miejsca i okresu pełnienia przez kombatanta służby w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej oraz wykonywania podczas i w związku z tą działalnością zadań śledczych lub operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej podczas i w związku z tą działalnością oraz okresu wykonywania takiej działalności. W ocenie Sądu ustaleń w tym zakresie organ orzekający w niniejszej sprawie nie poczynił. Organ administracji w uzasadnieniu stwierdził, że B. C. pełnił służbę w 13 Pułku KBW w G. W uzasadnieniu decyzji wydanej w następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy organ ustalił, że w tej formacji kombatant pełnił służbę wojskową w okresie od maja 1945 r. do lutego 1947 r. W ocenie Sądu powyższe ustalenia nie znajdując oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie w związku ze służbą w Ludowym Wojsku Polskim w okresie od 1944 (z akt wynikają dwie różne daty początku biegu tego okresu: 7.04.1944 r. i 5.03.1944 r.) do zakończenia wojny, tj. do 9.05.1945 r. oraz z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 23.03.1946 r. do 8.02.1947 r. (zaświadczenie WKU w S. G. z dnia 4.10.1976 r., k. 2 akt adm., zaświadczenie ZBOWiD nr 604688 z dnia 11.09.1970 r., k. 9 akt adm., orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej w G. z dnia 18.02.1987 r., k. 11 akt adm.). Z zaświadczenia WKU w S. G. z dnia 19.05.1980 r. (k. 3 akt adm.) wynika, że B. C. pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim od dnia 5.03.1944 r. do dnia 8.02.1947 r. Ten okres służby potwierdzony został informacjami zawartymi w deklaracji członkowskiej ZBOWiD z dnia 3.09.1980 r. (k. 6 verte akt adm.).

W zakresie miejsca pełnienia służby wojskowej przez B. C. ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że służbę wojskową w Ludowym Wojsku Polskim pełnił on jako strzelec w 12 Pułku Piechoty IV Dywizji im. J. K., biorąc czynny udział w walkach narodowowyzwoleńczych (deklaracja członkowska ZBOWiD z dnia 3.09.1980 r., k. 7 verte akt adm., zaświadczenie ZBOWiD k. 18 verte akt adm., kserokopia książeczki wojskowej k. 36 akt adm., wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 15.09.2011 r. k. 45 akt adm.). Z oświadczeń złożonych przez zainteresowanego w deklaracji członkowskiej ZBOWiD z dnia 3.09.1980 r. wynika, że po zakończeniu wojny obywał on służbę wojskową w "Wojskach Bezpieczeństwa Wewnętrznego woj. G., gdzie brał udział w zwalczaniu band" (k. 7 verte akt adm.). Informacja ta znajduje również potwierdzenie w zaświadczeniu ZBOWiD (k. 18 verte akt adm.), w którym dodatkowo wyjaśniono, że brał udział w likwidacji reakcyjnego podziemia na terenie województwa g., m.in. w pościgu i rozbiciu bandy "U." w dniach 19-21 maja 1946 r. na terenie powiatu s. Z powyższych informacji nie wynika jednak, w jakiej formacji B. C. pełnił służbę wojskową w okresie od dnia 23.03.1946 r. do dnia 8.02.1947 r., którą zakwalifikowano jako działalność polegającą na "utrwalaniu władzy ludowej". Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 11 lipca 2011 r. wynika, tylko, że 13 Pułk KBW mp. G. walczył we wskazanych tam okresach z organizacjami i formacjami wojskowymi o charakterze niepodległościowym. W piśmie oparto się na informacji, jakoby wynikającej z akt sprawy, że kombatant pełnił służbę w 13 Pułku KBW mp. G. w okresie od maja 1945 r. do lutego 1947 r. Organ orzekający w sprawie powołuje się natomiast w obu kwestionowanych rozstrzygnięciach w zakresie miejsca służby skarżącego na pismo IPN z dnia 11 lipca 2011 r., które potwierdza, że był to 13 Pułk KBW mp. G., podczas, gdy w piśmie tylko przytoczono informacje, które uzyskano od organu. Informacją wyjściową dla wniosków IPN była informacja o służbie skarżącego w 13 Pułk KBW mp. G. przekazana przez organ administracji w toku postępowania weryfikującego uprawnienia kombatanckie. Stwierdzić należy, iż z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika, w jakiej formacji wchodzącej w skład aparatu bezpieczeństwa wewnętrznego pełnił służbę skarżący. Wobec powyższego kwerenda poczyniona przez IPN w zbiorach archiwalnych w odniesieniu do działań prowadzonych przez 13 Pułk KBW mp. G. i co do osoby skarżącego nie miała podstaw faktycznych i nie ma wpływu na ocenę zaistnienia przesłanek z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy.

Organ administracji rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne jej rozpoznanie nie wyjaśnił podniesionej tam kwestii przekształcenia 12 Pułku Piechoty w 13 Pułk KBW mp. G. oraz kwestii pełnienia przez skarżącego po zakończeniu działań wojennych od 1945 do 1947 służby wojskowej w Komendzie Zaporowej Wojska Polskiego w T., która zajmowała się ochroną kolei i nie brała udziału w zadaniach operacyjnych związanych z likwidacją ugrupowań niepodległościowych. Weryfikacja tych informacji miałaby znaczenie z punktu widzenia dyspozycji art. 25 ust. ust. 1 pkt 2 ustawy, w myśl którego uprawnienia kombatanckie zachowują jednak żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

W świetle powyższych okoliczności pozbawienie skarżącego uprawnień kombatanckich w oparciu o przepis art. art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) i ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego było przedwczesne, a kwestionowane decyzje nie zostały poparte kompletnym i wszechstronnie zanalizowanym materiale dowodowym. Pozostają bowiem w dalszym ciągu niewyjaśnione wątpliwości w zakresie miejsca pełnienia służby wojskowej przez skarżącego w okresie po zakończeniu II Wojny Światowej, a co za tym idzie również niewyjaśnione okoliczności zwalczania przez jednostkę, w której służył, organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości oraz działań śledczych lub operacyjnych wykonywanych w takiej jednostce przez skarżącego.

Dopiero poczynienie wszechstronnych i rzetelnych ustaleń w zakresie miejsca pełnienia służby przez skarżącego i wykazanie, że pełnił ją w strukturach KBW mogłoby doprowadzić do pozbawienia go uprawnień kombatanckich. Niewątpliwie bowiem Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był wojskowo - policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" zgodnie z przyjętą wykładnią wyrażoną w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r. (sygn. akt II UZP 7/91 - OSNCA 1992, nr 10, poz. 174), podzieloną przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., T 15/93 - OTK 1994, nr 1, poz. 4, oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Tym samym przyjąć należy, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalone jest stanowisko, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie również podziela, iż sam udział w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego (nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej), w walkach z niepodległościowym podziemiem, powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma też znaczenia dla utraty uprawnień kombatanckich fakt, że oddział, w którym służył dotychczas uprawniony, niezależnie od zwalczania organizacji podziemnych, walczył także z bandami o kryminalnym charakterze lub oddziałami UPA (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2000 r., V SA 423/00, Palestra 2001/7-8/205).

Niemniej wskazać należy, że organ administracji orzekający w niniejszej sprawie z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. zaniechał należytego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W szczególności, wbrew wymogowi przepisu art. 7 K.p.a., organ administracji nie podjął kroków niezbędnych do wyjaśnienia, gdzie skarżący pełnił służbę wojskową w okresie po zakończeniu działań wojennych do 1947 r., charakteru tej formacji oraz czynności podejmowanych przez skarżącego w toku pełnionej służby wojskowej podczas i w związku z działalnością polegającą na zwalczaniu organizacji niepodległościowych, co dopiero pozwoliłaby na zastosowanie odpowiednich przepisów prawa. Ustalenie, że B. C. pełniąc służbę w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, m.in. w KBW, podejmował konkretne czynności śledcze lub operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych pozwoliłoby na negatywną weryfikację jego dotychczasowych uprawnień kombatanckich Tymczasem organ administracji weryfikacji uprawnień skarżącego dokonał przedwcześnie.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie, organ administracji publicznej nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, do czego zobowiązuje go art. 77 § 1 K.p.a., jak też nie wykazał należytej dbałości i staranności o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, jak tego wymaga art. 7 K.p.a. W świetle powyższych wywodów okazuje się, że organ administracji wydał decyzje, które nie odpowiadają wymaganiom przepisów procesowych (art. 7, art. 10 § 1, art. 77 i art. 81 K.p.a.). Sąd jednocześnie wskazuje, iż organ zaniechał istotnych ustaleń co do kwestii, kiedy, w jakim zakresie i w jaki sposób zostały skarżącemu przyznane uprawnienia kombatanckie, które kontrolowane decyzje weryfikują, poprzez pozbawienie strony tychże uprawnień.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ administracji powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie powyżej określonym i dopiero dokonać oceny tak zebranego materiału dowodowego, a następnie dokonać prawidłowej subsumcji ustalonych okoliczności faktycznych do powoływanych przepisów prawa.

Mając powyższe rozważania na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uwzględnił skargę jako zasadną i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 8 lutego 2011 r.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Skoro zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nie nadaje się w żadnej mierze do wykonania, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na podstawie art. 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd z urzędu orzekł o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego B. C.