Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1324/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia WSA del. Jacek Fronczyk Protokolant Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. i J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 255/09 w sprawie ze skargi M.S. i J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 3 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 255/09 oddalił skargę M.S. i J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan faktyczny oraz ocenę prawną kontrolowanej decyzji.

Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy decyzją z dnia [...] grudnia 1953 r. odmówiło dotychczasowym właścicielom nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. E. prawa własności czasowej. Nieruchomość ta, objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), została skomunalizowana, co potwierdza decyzja Wojewody Warszawskiego z dnia [...] kwietnia 1991 r.

W listopadzie 1995 r. spadkobierca byłych właścicieli nieruchomości S.H. wystąpił o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953 r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] sierpnia 1996 r., nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953 r. w sprawie odmowy przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu, zaś decyzję tę następnie utrzymało w mocy decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 1999 r.

Wyrokiem z dnia 28 lutego 2001 r. sygn. akt I SA 2401/99 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium Odwoławczego nr KOC 1504/Go/98 z dnia [...] listopada 1999 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję nr KOC 1742/GO/95.

Następnie SKO decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...] ponownie odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia [...] grudnia 1953 r., zaś po rozpoznaniu wniosku stron decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] uchyliło decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...] i stwierdziło nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia [...] grudnia 1953 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu.

Zawiadomieniem z dnia 25 marca 2008 r. SKO poinformowało strony, o wszczęciu z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], w związku z podejrzeniem rażącego naruszenia przez ww. decyzję (art. 156 §1 pkt 2 K.p.a.)

Z kolei wydaną w dniu [...] listopada 2008 r. decyzją nr [...], na podstawie art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. Kolegium stwierdziło nieważność decyzji SKO z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że decyzja Kolegium z dnia [...] maja 2006 r. skierowana została do dwóch osób: M.S., spadkobiercy zmarłego A.S. oraz S.H. (na ręce reprezentującej go adwokat A.B.).

Tymczasem S.H. zmarł 1 września 2000 r., co wynika z odpisu postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieście Wydział I Cywilny, z dnia [...] czerwca 2002 r., sygn. akt. [...].

Postanowieniem tym Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieście stwierdził, ze spadek po S.H., na podstawie testamentu nabyła A.K. w całości.

Kolegium przyjęło, że decyzja SKO z dnia [...] maja 2006 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, gdyż jednym z elementów postępowania administracyjnego są jego podmioty, tymczasem S.H. jako osoba zmarła nie mógł być podmiotem tego postępowania, przy czym Kolegium wydając badaną decyzję [...] z dnia [...] maja 2006 r. nie posiadało żadnych informacji, że S.H. nie żyje, zaś pełnomocnik S.H. nie poinformowała o jego śmierci. Natomiast powołując się na swojego zmarłego mocodawcę składała wnioski i żądania.

Zdaniem Kolegium skierowanie decyzji (orzeczenia administracyjnego) do osoby zmarłej powoduje wyczerpanie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. – rażącego naruszenia prawa, o czym niejednokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny i Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Powyższą decyzję Kolegium utrzymało w mocy wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], wydaną po rozpatrzeniu wniosku M. i J.S.

Kolegium powołało się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego i stwierdziło, że prowadzenie postępowania w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M.S. i J.S..

Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji rażące naruszenie art. 7, 77 i 107 K.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 30 § 4 i art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz błędne przyjęcie ,że decyzja z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] reguluje prawa i obowiązki osoby zmarłej bez uwzględnienia następstwa, z mocy prawa spadkobierczyni, a w konsekwencji nastąpiło naruszenie postępowania administracyjnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] oraz poprzedzającej decyzji SKO w Warszawie z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], ponieważ w tej sprawie nie ma rażącego naruszenia prawa. Brak udziału strony może powodować możliwość wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi tej nie uwzględnił. Sąd stwierdził, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem samodzielnym i ma na celu ustalenie, czy decyzja administracyjna jest dotknięta jedną z kwalifikowanych wad określonych wart. 156 § 1 K.p.a. Podlega ono tym samym zasadom oraz przepisom, które regulują zwykłe postępowanie administracyjne. Stronami takiego postępowania są strony biorące udział w postępowaniu zwykłym oraz każdy podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Stąd stronami postępowania nadzorczego zakończonego zaskarżoną decyzją byli następcy prawni dawnych właścicieli nieruchomości (z których część zainicjowała postępowanie nadzorcze) oraz podmioty obecnie dysponujące tytułami prawno rzeczowymi do nieruchomości.

Wśród następców prawnych dawnych współwłaścicieli nieruchomości, do których skierowano decyzje nadzorcze był S.H., spadkobierca po

S.H., będącym spadkobiercą po A.H., współwłaścicielu do 2/8 części, nieruchomości położonej w W., przy ul. E.

Współwłaścicielami hipotecznymi nieruchomości położonej w Warszawie, przy ul. E. (co wynika z akt administracyjnych) byli A.S. i J.B. do 4/8 części, S.K. do 1/8 części, M.R. do 1/8 części oraz A.H. do 2/8 części.

W postępowaniu administracyjnym brał udział M.S. oraz S.H..

Jednakże S.H. zmarł 1 września 2000 r., a spadek po nim nabyła A.K. w całości, co wynika z odpisu postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieście Wydział I Cywilny, z dnia [...] czerwca 2002 r. sygn. akt. [...].

Sąd podkreślił, iż uczestnik postępowania S.H., zmarł na 6 lat przed wydaniem decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Oznacza to, że postępowanie nadzorcze oraz wydane w jego wyniku rozstrzygnięcia kierowane były do osoby zmarłej, a więc osoby, która nie mogła mieć statusu strony w rozumieniu art. 28 K.p.a.

Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera normy regulującej wprost kwestię skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje jednakże pogląd, że skutkiem traktowania przez organy publiczne osób zmarłych jako stron postępowania jest uznanie podjętych w takiej sytuacji decyzji za wydane z rażącym naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06, wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004/3/33). Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie podzielił i przyjął, że status strony, w rozumieniu art. 28 K.p.a. przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Jak stanowi art. 30 § 1 K.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 8 Kodeksu cywilnego zdolność prawną ma każdy człowiek od chwili urodzenia. Z chwilą śmierci zdolność prawna wygasa. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości Sądu, że zmarły, jako osoba niemająca zdolności prawnej nie może być podmiotem praw i obowiązku z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak to w stosunku do takiej osoby nie można ani wszcząć, ani prowadzić postępowania, jak również nie można skierować do niej podjętych rozstrzygnięć.

Skoro zatem w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, a więc osoby nie będącej stroną, to należy przyjąć, że rozstrzygnięcia te są obarczone wadą, o której mowa wart. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. co skutkować musi stwierdzeniem ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przy czym dla oceny legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej bez znaczenie jest fakt czy organ o śmierci tej osoby wiedział, czy też nie.

Sąd przyjął więc że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2009 r. [...], utrzymująca w mocy decyzję Kolegium z dnia 13 listopada 2008 r. nr [...], którą na podstawie art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a.. stwierdzono nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, odpowiada prawu i skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zw. dalej ustawą P.p.s.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli M.S. i J.S. reprezentowani przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości skargę kasacyjną oparli o obie podstawy z art. 174 ustawy P.p.s.a. zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego:

– art. 7, 77 i 107 K.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 30 § 4 i art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., polegająca na błędnym przyjęciu, że decyzja z dnia [...] maja 2006 r. reguluje prawa i obowiązki osoby zmarłej bez uwzględnienia faktu, że w toku postępowania trwającego od 1995 r. nastąpiło następstwo z mocy prawa na rzecz A.K. wnuczki zmarłego S.H., zaś w sprawie mogły mieć zastosowanie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.,

– art. 16 K.p.a. przez jego niezastosowanie, a zapewniającego trwałość decyzji ostatecznej i ochronę praw nabytych przez pominięcie praw skarżących, gdyż decyzja z dnia [...] maja 2006 r. skierowana była również do M. i J.S., a tym samym znalazła się w obiegu,

2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

– art. 141 § 4 w związku z art. 133 § 1 ustawy P.p.s.a. poprzez ograniczenie się w uzasadnieniu do stwierdzenia, że decyzja SKO w Warszawie z dnia [...] maja 2006 r. została skierowana do zmarłego S.H., bez wskazania na czym polega naruszenie prawa i dlaczego jest ono rażące oraz które przepisy zostały naruszone w ten sposób, a nadto dlaczego nie uwzględniono faktu , że w tym samym zakresie decyzja dotyczy skarżących M i J.S. i że decyzja ta nie narusza również praw E.K. spadkobierczyni S.H., która to potwierdziła na rozprawie 3 lipca 2009 r., pomimo niedoręczenia jej tej decyzji;

– art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy i zarzutów zawartych w skardze na decyzję SKO w Warszawie z dnia [...] stycznia 2009 r.

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji i zasądzenia na rzecz skarżących kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator zwrócił uwagę, iż decyzja SKO z dnia [...] maja 2006 r. została doręczona M. i J.S., a więc wprowadzona do obrotu prawnego. Decyzja ta wydana na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jest skierowana przeciwko decyzji z 30 grudnia 1953 r., a więc nie nakłada żadnych obowiązków na S.H. i jego spadkobierczynię oraz skarżących. Powołując się na wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2008 r. I OSK 217/08 kasator stwierdza, iż postępowanie nadzorcze (odmiennie niż zwykłe, które wszczyna się w celu rozpatrzenia interesów prawnych lub obowiązków stron) ma za przedmiot dalszy byt samej decyzji, a więc nie dotyczy praw lub obowiązków stron, o których rozstrzygnięto w decyzji. Oznacza to, że skierowanie decyzji SKO z dnia [...] maja 2006 r. do stron, nie nakładało na te strony żadnych obowiązków.

K.p.a. nie zawiera normy, która regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej przed wszczęciem postępowania. W art. 30 § 4 K.p.a. reguluje natomiast następstwo prawne z mocy prawa w przypadku śmierci strony w toku postępowania.

W niniejszej sprawie S.H. zmarł w 2000 r., czyli jego następcą została A.K.. W takiej sytuacji nie ma rażącego naruszenia prawa, jak błędnie przyjęło Kolegium, a następnie Sąd. W tego rodzaju sytuacjach ma zastosowanie instytucja wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. i tak przyjął WSA w wyroku z dnia 22 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 240/09, a także w wyrokach z 27 marca 2009 r. I SA/Wa 1756/08, z 23 kwietnia 2009 r. I SA/Wa 1621/08, z 8 maja 2009 r. I SA/Wa 250/099, z 7 lutego 2008 r. I SA/Wa 1327/07, z 10 czerwca 2008 r. I SA/Wa 37/08, z 10 października 2008 r. IV SA/Wa 95/08, z dnia 21 grudnia 2007 r. SA/Wa 1391/06 utrzymany wyrokiem NSA z 23 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 514/08 jak również w kilku innych wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych. Brak udziału strony w postępowaniu jest wadą proceduralną, której usunięcie dokonywane jest na podstawie przepisów o wznowieniu. Tak więc WSA dokonał niewłaściwego zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przyjmując stan rażącego naruszenia prawa zamiast przesłanki wznowieniowej. Konkretna okoliczność nie może zaś stanowić jednocześnie podstawy do stwierdzenia nieważności i do wznowienia.

Ponadto kasator zauważa, iż A.K. nie jest zainteresowana wzruszeniem decyzji z dnia [...] maja 2006 r., gdyż jest ona zgodna z jej wolą i wnioskiem skarżących. Decyzja ta otwiera możliwość obrony interesu spadkobierczyni w następnym postępowaniu administracyjnym. To strona rozporządza prawami procesowymi, zaś wznowienie postępowania zgodnie z art. 147 K.p.a. następuje na żądanie strony.

Naruszenie prawa do czynnego udziału w postępowaniu mogłoby stanowić podstawę do uchylenia decyzji jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Kasator podnosi także naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ P.p.s.a., które miały istotny wpływ na wynik sprawy gdyż nie spowodowały uchylenia d decyzji z [...] stycznia 2009 r. pomimo prezentowania w skardze do WSA orzecznictwa sądów administracyjnych wskazujących na konieczność stosowania art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.

Właściwe zrealizowanie przez Sąd obowiązków określonych w art. 141 § 4 P.p.s.a świadczyłoby o zachowaniu standardu rzetelnego procesu skargowego. Wynikający z treści art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności standard rzetelnego procesu obejmuje także postępowanie sądowoadministracyjne, a jednym z wyznaczników tego standardu jest wyraźnie wskazanie w uzasadnieniu wyroku podstawy rozstrzygnięcia, :a więc także odniesienie się do argumentacji stron, które gwarantuje stronie możliwość stwierdzenia rzeczywistego skorzystania z prawa do skargi do sądu administracyjnego.

Sąd pierwszej instancji w swoim uzasadnieniu nie ustosunkował się do zarzutów zawartych w skardze, a w szczególności do wskazanego orzecznictwa sądów administracyjnych prezentującego odmienne stanowisko, a wskazujące na stosowanie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. w tych samych stanach faktycznoprawnych jak niniejsza sprawa.

To naruszenie przez Sąd ustawy o P.p.s.a. miało wpływ na rozstrzygnięcie , gdyż gdyby Sąd prawidłowo ocenił, iż w sprawie można mówić o rażącym naruszeniu prawa , musiałby uwzględnić skargę. SKO w sprawie naruszyło przepisy w sposób mający wpływ na wynik sprawy, ponieważ nieprawidłowo dokonało wykładni i zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., gdyż ten stan faktycznoprawny wypełnia przesłanki do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.

Sąd w ocenie kasatora naruszył też zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 K.p.a.), zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 K.p.a.) oraz konstytucyjną zasadę ochrony praw słusznie nabytych, wywodzoną z zasady lojalności Państwa wobec obywatela, istotną dla wykładni klauzuli państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Zasady te mają znaczenie przy ocenie praw innych stron tego postępowania, a mianowicie tez M. i J. Stankiewiczów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Rozpoznając sprawę stosownie do art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. w granicach skargi kasacyjnej Sąd odwoławczy nie uznał za zasadne zarówno zarzutów naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania.

Zauważyć należy, iż kasator błędnie w zarzucie naruszenia prawa materialnego wymienił jako naruszone przepisy art. 7, 77, 107 K.p.a., bowiem przepisy te należą do procedury administracyjnej. Były one stosowane przez organ administracji, a stosowanie ich Sąd pierwszej instancji zasadnie ocenił jako prawidłowe.

Przypomnieć należy, iż u podstaw zastosowania przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. legło ustalenie, iż będący stroną postępowania nadzorczego S.H. zmarł w dniu 1 września 2000 r. Okoliczność tę organ ustalił na podstawie dokumentu – postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 14 czerwca 2002 r., zatem fakt ten jest niewątpliwy, jak również niewątpliwym jest, iż po śmierci S.H. do postępowania nie wstąpiła jego następczyni prawna A.K.. Postępowanie toczyło się z udziałem pełnomocnika S.H., który nie był podmiotem legitymowanym do zastępowania kogokolwiek. Z chwilą śmierci mocodawcy pełnomocnictwo wygasło, w istocie więc w zakresie praw przysługujących uprzednio S.H. w postępowaniu nie działał żaden podmiot. Ustalenie w powyższym zakresie nie były dotknięte wadami z art. 7 i 77 § 1 K.p.a., zaś decyzja nie naruszała art. 107 tej ustawy.

Prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na przepis art. 8 Kodeksu cywilnego, który określa zdolność prawną osób fizycznych, a do którego odsyła art. 30 § 1 K.p.a.

Oceniając tę okoliczność Sąd przyjął, iż wobec utraty zdolności prawnej, co następuje z chwilą śmierci zmarłego, nie może być on podmiotem praw i obowiązków, nie przysługuje mu przymiot strony i nie można skutecznie skierować do niego podjętych rozstrzygnięć.

Trafnie działanie prawne skierowane do zmarłego, Kolegium i Sąd oceniły jako dotknięte wadą rażącego naruszenia prawa. Nie mogło sanować tej wady doręczanie decyzji do rąk pełnomocnika, którego umocowanie w myśl art. 101 § 2 K.c. wygasło z chwilą śmierci S.H..

Wobec prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i dokonania prawidłowej oceny prawnej za chybiony należy uznać zarzut naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Błędnie kasator z treści art. 30 § 4 K.p.a. wywodzi następstwo z mocy prawa wnuczki zmarłego A.K.. W toku postępowania instytucja wstąpienia następcy w prawa zbywalne w przypadku śmierci strony – gdy wezwanie spadkobierców nie jest możliwe udaremnia kontynuację postępowania. Organ winien wówczas zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. Instytucja obligatoryjnego zawieszenia postępowania w takim przypadku umożliwia dopiero realizację zasady wynikającej z art. 30 § 4 K.p.a.

Nie czyni zadość wymaganiom z przepisu art. 30 § 1 K.p.a. w zw. z art. 8 K.c. i art. 30 § 4 K.p.a. w przypadku śmierci strony skierowanie do zmarłego wydanej decyzji, gdyż, jak zasadnie ocenił to Sąd pierwszej instancji, stanowi to rażące naruszenie prawa. Polega ono – co należy podkreślić – na traktowaniu podmiotu, którego zdolność prawna zakończyła się z chwilą śmierci tak jakby żył i był podmiotem praw i obowiązków przysługujących osobie fizycznej. Nie ma w takiej sytuacji znaczenia okoliczność, iż w sprawie działały jeszcze inne osoby fizyczne, do których skierowana była decyzja, którym przysługiwał przymiot strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. Nieważność dotyka wówczas całą decyzję, a nie tylko w takim zakresie w jakim rozstrzyga ona o prawach osoby zmarłej. Nie jest zatem trafne powoływanie się przez kasatora na okoliczność prawidłowego określenia stron – M. i J.S. i doręczenie im decyzji Kolegium z dnia [...] maja 2006 r.

Zastosowanie przez Sąd, a wcześniej organ, instytucji stwierdzenia nieważności nie narusza przepisu art. 16 K.p.a., bowiem zasada trwałości decyzji doznaje ograniczenia gdy zachodzi przypadek przewidziany w ustawie nakazujący m.in. stwierdzenie nieważności decyzji. Tak stało się w niniejszej sprawie, a wobec wszczęcia postępowania z urzędu stanowisko i wola następczyni prawnej S.H. nie miała znaczenia.

Nie jest uprawniony – w świetle obowiązujących przepisów – pogląd prezentowany w skardze kasacyjnej, iż stwierdzona wada winna podlegać kwalifikacji z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Czym innym jest bowiem pozbawienie strony udziału w postępowaniu, a więc wówczas gdy podmiotowi, któremu przysługuje zdolność prawna udaremnia się udział w całości postępowania, jego części lub poszczególnych czynnościach procesowych, a czym innym gdy osobę zmarłą traktuje się tak jakby przysługiwała jej zdolność prawna w rozumieniu art. 8 K.c.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w wyrokach NSA z dnia 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA/261/83 (OSPiKa z 1984 r. z. 5, poz. 108 wraz z glosą M. Stahl), z dnia 18 stycznia 2001 r. sygn. I SA 1821/99 (niepubl.), z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01 (OSP 2004 r. z. 3, poz. 33), wyroku NSA z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06 oraz wyroku NSA z 24 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 908/09 (niepubl.), zaś nie podziela poglądu w przytoczonych w skardze kasacyjnej orzeczeniach, w których przyjęto, iż śmierć strony w toku postępowania traktowanie zmarłego jako strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. stanowi jedynie przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.

Nie można także w świetle obszernego orzecznictwa Sądu Administracyjnego w kwestii legitymacji strony w postępowaniu nadzorczym uzna ć za mający zastosowanie w tej sprawie pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. .akt I OSK 217/08. Zgodzić należy się z tym, iż w postępowaniu nadzwyczajnym przedmiotem postępowania jest dalszy prawny byt weryfikowanej decyzji, jednakże sam przedmiot weryfikowanej decyzji ma niewątpliwy wpływ na prawa i obowiązki stron. Z reguły będą to więc strony postępowania zwykłego, lecz także te podmioty, które w postępowaniu nadzorczym będą legitymowały się interesem prawnym lub których obowiązków dotyczyć będzie wynik postępowania nadzorczego. Jest oczywistym, iż chodzi tu o podmioty posiadające zdolność prawną.

Nie można zatem Sądowi pierwszej instancji postawić zarzutu naruszenia przepisów art. 133 § 1 i art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. wobec oparcia wyroku na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym przez organ nadzorczy oraz prawidłowym skonstruowaniu uzasadnienia wyroku, zawierającego wszystkie elementy, o których stanowi art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. i który odpowiada ustalonemu w sprawie stanowi faktycznemu. Błędnie też kasator upatruje naruszenia przez Sąd art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz przepisów, które w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo były oceniane i stosowane przez Sąd pierwszej instancji.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadne zarzutów skargi kasacyjnej i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a.