Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 330/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61  lit. a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 136  ust. 7
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. T., D. J., K. T. i B. T. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz . T., D. J., K. T. i B. T. solidarnie kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] listopada 2021r. nr [...] Wojewoda [...] (Wojewoda/organ) po rozpatrzeniu zażalenia R. T., D. J., K. T. i B. T. utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta [...] Nr [...] z dnia [...] czerwca 2021r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w [...] dzielnicy [...] w rejonie ulicy [...], stanowiącej obecną działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...].

Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym

Wnioskami z dnia 23 lipca 2020 r., skierowanymi do Prezydenta [...], R. T., D. J., K. T. i B. T., wystąpili z roszczeniem o zwrot nieruchomości położonej w [...] dzielnicy [...] w rejonie ulicy [...], stanowiącej obecną działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...], nabytej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży aktu notarialnego Rep. Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1975 r. Prezydent [...] w ramach wstępnego rozpoznania sprawy, działając zgodnie z przepisami Kpa oraz ugn, ustalił, że wniosek o zwrot nieruchomości w trybie art. 136 i nast. ugn został złożony po dniu 07 lipca 2020r. i w związku z tym wydał postanowienie Nr [...] z dnia [...] czerwca 2021r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu w/opisanej nieruchomości. Na przedmiotowe postanowienie, w ustawowym terminie, zażalenie wnieśli R. T., D. J., K. T. i B. T..

Wojewoda [...] po rozpatrzeniu zażalenia wskazał, że w art. 61a § 1 Kpa ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Natomiast drugą przesłanką do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 stycznia 2020r., Sygn. akt II SAB/Bk 122/19). Organ wskazał, że z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że kluczową przyczyną odmowy wszczęcia postępowania jest zaistnienie w sprawie innej uzasadnionej przyczyny, czyli drugiej z przesłanek zawartych w art. 61a § 1 Kpa. Przez "inne uzasadnione przyczyny", uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego, należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. wystąpienie z wnioskiem, który nie może być załatwiony w drodze decyzji administracyjnej, ponieważ wniesienie żądania nastąpiło po upływie terminu określonego dla dochodzenia roszczenia. Wojewoda wskazał, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 Kpa, organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. W ocenie Wojewody, organ I instancji badając negatywne przesłanki wszczęcia postępowania, prawidłowo ustalił, że w przedmiotowej sprawie zaistniały inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 Kpa "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania. Zdaniem Wojewody organ I instancji prawidłowo rozważył kwestię dopuszczalności wystąpienia z roszczeniem zwrotowym, w kontekście wniesienia żądania po upływie terminu określonego dla dochodzenia praw poprzednich właścicieli i ich spadkobierców. Wojewoda podał, że stosownie do postanowień art. 136 ust. 3 ugn, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Zgodnie natomiast z treścią art. 136 ust. 7 ugn, uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2 tej ustawy. Równocześnie ustawodawca w ustawie z 04 kwietnia 2019 r. w sprawie zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami w art. 2 ust. 1 wskazał, że w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ugn zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ugn zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym tą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia jej w życie. Wojewoda podał, że ustawa z 04 kwietnia 2019 r. została opublikowana w Dzienniku Ustaw z dnia 29 kwietnia 2019 r. poz. 801. Stosownie do postanowień przepisu przejściowego ustawa ta weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, a to oznacza, że do krajowego porządku prawnego weszła w życie 14 maja 2019 r., tym samym termin do składania wniosków o zwrot nieruchomości spełniających wymogi przewidziane przywołanym przepisem upływał z dniem 14 maja 2020 r. W okresie obowiązywania tej regulacji zaistniały wydarzenia związane z wystąpieniem zjawiska pandemii, które spowodowały zmianę przywołanych tu regulacji. Stosownie do postanowień ustawy z dnia 31 marca 2020r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) przyjęto art. 15 zzr ust. 1, zgodnie z którym w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu C0VID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów; od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem, do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, przedawnienia, których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Rozwiązanie to oznacza, że termin, w którym strona mogła złożyć stosowny wniosek o zwrot spornej nieruchomości nie biegł. Zatem od dnia wejścia w życie tej ustawy termin końcowy do złożenia wniosku uległ przesunięciu. Wojewoda wskazał, że kolejną istotną datą w tym zakresie jest ustawa z dnia 14 maja 2020r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 15 maja 2020r. poz. 875). Zgodnie z treścią art. 46 pkt 20 tej ustawy uchylono - art. 15 zzr i art. 15 zzs. Równocześnie w art. 68 ust. 2 tej ustawy terminy, o których mowa w art. 15 zzr ust. 1 ustawy zmienianej w art. 46, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15 zzr ust. 1 tej ustawy, terminy biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Stosownie zaś do treści art. 76 ustawa weszła w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, czyli 16 maja 2020r. Oznacza to w konsekwencji, że zawieszenie terminów w tym także terminu na złożenie przedmiotowego wniosku upłynęło z dniem 22 maja 2020r., a zatem od 23 maja 2020r. na nowo przywoływany termin zaczął biec i upłynął 05 lipca 2020r., a w przypadku uwzględnienia faktu, że rozpoczęcie tego terminu następowało w dniu wolnym od pracy to upływ jego nastąpił 07 lipca 2020r. W ocenie Wojewody, w świetle powyższych ustaleń termin 07 lipca 2020 r. jest dniem upływu terminu do złożenia przedmiotowego wniosku przy najbardziej przychylnej interpretacji obowiązujących regulacji prawnych. Wojewoda zwrócił też uwagę, że termin ten posiada materialnoprawny charakter i z tego powodu nie podlega on przywróceniu. Wojewoda wskazał, że po przeanalizowaniu sprawy - odnosząc się do treści zażalenia nie mogło ono zostać uwzględnione. W ocenie Wojewody postanowienie Prezydenta [...] Nr [...] z dnia [...] czerwca 2021r. jest zasadne i należycie uargumentowane.

Skargę na powyższe postanowienie złożyli R. T., D. J., K. T. i B. T. (skarżący), zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji w całości, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie na rzecz skarżących od Wojewody [...] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucili naruszenie:

1. art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 i 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 15 zzr ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw poprzez jego zastosowanie w niniejszej spawie administracyjnej, podczas gdy z uwagi na złożenie przez strony wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z zachowaniem ustawowego terminu brak było podstaw do zastosowania tego przepisu i odmówienia wszczęcia postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości położonej w [...] dzielnicy [...] w rejonie ulicy [...], stanowiącej obecną działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...], nabytej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży AN Rep. Nr [...] z dnia [...].04.1975 r., z innych uzasadnionych przyczyn;

2. art. 15 zzr ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.U, z 2020 r., poz. 491) poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że bieg terminu na złożenie wniosku, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami został zawieszony w okresie od dnia 31 marca 2020 r. do dnia 22 maja 2020 r., przeto termin na złożenia owego wniosku przy uwzględnieniu, że rozpoczęcie terminu na złożenie wniosku następowało w dniu wolnym od pracy upłynął w dniu 7 lipca, podczas gdy ów termin został zawieszony na okres 71 dni, to jest od dnia 14 marca 2020 r. (pierwszy dzień obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego na terytorium R.P.) do dnia 23 maja 2020 r. (siódmy dzień od dnia wejścia w życie art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, Dz. U. z 2020 r., poz. 875) i biegł dalej począwszy od dnia 24 maja 2020 r., toteż upływał on z końcem dnia 24 lipca 2020 r.

3. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez jego nie zastosowanie w niniejszej sprawie administracyjnej i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu I instancji, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonego postanawiania w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji na zasadzie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia czy żądanie przez skarżących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało zgłoszone po upływie terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, na skutek przyjęcia, że art. 15zzr ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych stosuje się z mocą obowiązującą od dnia 31 marca 2020 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej z dnia 31 marca 2020 r., czy od chwili wprowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego ogłoszonego z powodu COVID-19, a więc od dnia 14 marca 2020 r.

Sąd podkreśla, że ten problem prawny był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyrokach z 5 października 2021 r. sygn. akt I OSK 456/21 i 457/21 oraz w wyroku z 25 marca 2022 r. I OSK 1223/21, w których NSA przyjął, że zawieszenie terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 15zzr ust. 1 uCOVID-19 nastąpiło z dniem 14 marca 2020 r.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela powyższy pogląd i argumenty na jego poparcie przedstawione w uzasadnieniach powołanych wyroków.

Naczelny Sąd Administracyjny w powołanych orzeczeniach wskazał mianowicie, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 z późn. zm.), dalej powoływanej jako u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Kwestię wygaśnięcia uprawnień dotyczących zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. reguluje obowiązujący od dnia 14 maja 2019 r. przepis art. 136 ust. 7 u.g.n., dodany przez art. 1 pkt 1 lit. f ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r. poz. 801). Stanowi on, że uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2. Zasadą zatem jest, że jeżeli w ciągu 20 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nastąpi sytuacja, gdy w świetle art. 137 u.g.n., nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, to osoby uprawnione mogą złożyć wniosek o zwrot niezależnie od tego, czy organ podjął czynności, o których mowa w art. 136 ust. 2 u.g.n. Wskazać jednakże trzeba, że mocą art. 2 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. wprowadzono zmiany w ustawie o gospodarce nieruchomościami, w tym dokonano modyfikacji normy wynikającej z art. 136 ust. 7 u.g.n. poprzez przyjęcie, że w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej albo gdy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r.

Z akt sprawy wynika, i nie było to kwestionowane, że nieruchomość, której zwrotu żądają skarżący położona w [...] w dzielnicy [...] w rejonie ulicy [...], stanowiąca obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...], została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży aktu notarialnego Rep. Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1975r. Powyższe oznacza, że upływ terminu 20 lat od dnia, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna nastąpił jeszcze przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, tj. 4 kwietnia 2019 r. Wobec tego zaktualizowała się dyspozycja art. 2 ustawy zmieniającej, określająca termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przez 12 miesięcy od dnia wejścia jej w życie, tj. do dnia 14 maja 2020 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w powołanych orzeczeniach wskazał, że w dniu 8 marca 2020 r., w związku z zagrożeniem rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2, weszła w życie ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374), dalej powoływana jako "uCOVID-19". Ustawodawca zdecydował powołanym aktem prawnym wprowadzenie szczególnych rozwiązań, umożliwiających podejmowanie działań minimalizujących zagrożenie dla zdrowia publicznego, które miały stanowić uzupełnienie podstawowych regulacji. Z dniem 31 marca 2020 r. dokonano, na podstawie ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) zmian w ww. ustawie z dnia 2 marca 2020 r. poprzez dodanie m.in. art. 15zzr ust. 1 w brzmieniu: w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem;

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki;

3) przedawnienia;

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie;

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony;

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

- nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

W powołanym przepisie ustawodawca określił więc, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 następuje wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów przewidzianych w przepisach prawa administracyjnego i dokonuje się zawieszenia tych terminów, które rozpoczęły już bieg.

Jak zaznaczono wyżej powołany art. 15zzr ust. 1 został dodany do ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, zmieniającej wskazaną ustawę z dniem 31 marca 2020 r., która w tym dniu weszła w życie. Stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 został wprowadzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 13 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 433) i obowiązywał od dnia 14 marca 2020 r. Odwołano go rozporządzeniem z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 490). Stan epidemii ogłoszono w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 491).

Sąd w niniejszym składzie podziela i przyjmuje za własny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skoro norma zawarta w art. 15zzr ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. odsyła do "okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19" z tą okolicznością wiążąc skutek w postaci nierozpoczęcia biegu lub zawieszenia terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego, to przyjąć należy, że od dnia 14 marca 2020 r. z mocy prawa nastąpiło zawieszenie biegu tych terminów. Fakt wejścia w życie powyższej regulacji z dniem 31 marca 2020 r. oznacza, że od tego momentu na przyszłość możliwe jest powoływanie się na skutki prawne, które norma ta wiąże z wcześniejszym faktem "okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19", a zwłaszcza brak podstaw do twierdzenia, że doszło do sytuacji działania prawa wstecz w sposób niezgodny z zasadami demokratycznego państwa prawnego. W polskim porządku prawnym obowiązuje norma dopuszczająca możliwość nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie (art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów - Dz. U. z 2019 r. poz. 1461). Retrospektywne wiązanie skutków prawnych z wcześniejszym faktem "okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19" pozostaje w związku z potrzebą gwarancji prawa do sądu w sytuacji nadzwyczajnej i jako takie nie jest sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego.

NSA podkreślił jednocześnie, że istotnie, zasada niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) jest fundamentalną zasadą porządku prawnego, chroniącą bezpieczeństwo prawne i wymagającą bezwzględnego i jednolitego przestrzegania. Jednakże zasada ta nie ma charakteru absolutnego i można od niej wyjątkowo odstępować, z usprawiedliwionych względów. Przepisy działające wstecz można bowiem wyjątkowo uznać za zgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego, jeżeli:

1) nie są to przepisy prawa karnego ani regulacje zakładające podporządkowanie jednostki państwu (np. prawo daninowe);

2) mają one rangę ustawową;

3) ich wprowadzenie jest konieczne (niezbędne) dla realizacji lub ochrony innych, ważniejszych i konkretnie wskazanych wartości konstytucyjnych;

4) spełniona jest zasada proporcjonalności, tzn. racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki;

5) nie powodują one ograniczenia praw lub zwiększenia zobowiązań adresatów norm prawnych, a przeciwnie - poprawiają sytuację prawną niektórych adresatów danej normy prawnej;

6) problem rozwiązywany przez te regulacje nie był znany ustawodawcy wcześniej i nie mógł być rozwiązany z wyprzedzeniem bez użycia przepisów działających wstecz.

W takiej sytuacji, zdaniem NSA, który to pogląd Sad podziela, działanie prawa wstecz nie oznacza naruszenia art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, o ile tak wprowadzone przepisy polepszają sytuację prawną niektórych adresatów danej normy prawnej i zarazem nie pogarszają sytuacji prawnej pozostałych jej adresatów (por. M. Makowski, Terminy prawa administracyjnego i postępowania sądowoadministracyjnego według specustawy koronawirusowej, LEX/el. 2020 i powołane tam orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego).

Sąd w składzie obecnym podziela również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w powołanych orzeczeniach, że wykładnia językowa art. 15zzr ust. 1 prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było uregulowanie kwestii biegu terminu przedawnienia zarówno w odniesieniu do uchylonego już i wyraźnie wymienionego w treści przepisu stanu zagrożenia epidemicznego, jak i trwającego stanu epidemii. Przyjęcie wykładni gdzie ograniczono by moc obowiązującego przepisu art. 15zzr do okresu od jego wejścia w życie (31 marca 2020 r.), stanowiłoby zaprzeczenie racjonalności ustawodawcy.

Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że chociaż powołany przepis art. 15zzr ust. 1 wszedł w życie z dniem 31 marca 2020 r. to ustawodawca w sposób wyraźny wskazał w nim, że nierozpoczęcie biegu terminów jak i zawieszenie terminów już rozpoczętych obowiązuje w czasie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Skoro stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 14 marca 2020 r., to należy przyjąć, że od tej daty z mocy prawa nastąpił skutek wynikający z tej normy prawnej.

Analogiczny pogląd odnoszący się do przedstawionego zakresu czasowego zawieszenia i braku rozpoczęcia terminów w związku z ogłoszonym stanem zagrożenia epidemicznego, a następnie stanem epidemii z powodu COVID-19, prezentowany był wielokrotnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por.m.in. wyroki z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 3191/21, z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 3068/21 i III OSK 3113/21, z dnia 23 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3119/21 i III OSK 3153/21, a także postanowienia z dnia 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt II FZ 364/20, II FZ 365/20 i II FZ 366/20, z dnia 10 września 2020 r. sygn. akt I GSK 1002/20, z dnia 17 września 2020 r. sygn. akt II GZ 258/20, z dnia 7 października 2020 r. sygn. akt II OZ 738/20, z dnia 17 listopada 2020 r. sygn. akt I OZ 892/20, z dnia 13 października 2020 r. sygn. akt II FZ 360/20 i II OZ 762/20, z dnia 11 grudnia 2020 r. sygn. akt II GZ 360/20 i II GZ 368/20, z dnia 23 lutego 2021 r. sygn. akt III OZ 99/21 i III OSK 3570/21, z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt III FZ 181/21, z dnia 10 marca 2021 r. sygn. akt II OZ 137/21, z dnia 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OZ 283/21, z dnia 10 czerwca 2021 r. sygn. akt III FZ 276/21, z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I GZ 191/21 oraz z dnia 4 sierpnia 2021 r. sygn. akt III OZ 546/21) i choć orzeczenia te odnosiły się do wykładniart. 15zzs ust. 1 specustawy koronawirusowej w zakresie ustalenia zawieszenia i braku rozpoczęcia biegu terminów w postępowaniach sądowych, to z uwagi na praktycznie tożsame rozwiązania przyjęte w art. 15zzs ust. 1 i art. 15zzr ust. 1 uCOVID-19, prezentowane w nich stanowisko ma odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skoro zawieszenie terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 15zzr ust. 1 uCOVID-19 nastąpiło z dniem 14 marca 2020 r., a nie od 31 marca 2020 r. to wniosek skarżących został złożony w terminie i nie było podstaw do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na wygaśnięcie uprawnienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - art. 136 ust. 7 u.g.n.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.