Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 9/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lipca 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. K., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w formie dodatku dyferencyjnego na dziecko w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] października 2020 r.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, ze K. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2019/2020 na małoletniego syna. W związku z informacją, że ojciec dziecka zamieszkuje i jest zatrudniony na terytorium Republiki [...], wniosek ten został przekazany o rozpatrzenia organowi właściwemu, czyli Wojewodzie.

Po przeanalizowaniu materiału dowodowego Wojewoda decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że ojciec dziecka jest osobą aktywną zawodowo na terytorium [...], a wnioskodawczy-ni pozostawała osobą bezrobotną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ wyjaśnił, że w takiej sytuacji państwem właściwym do rozpatrzenia wniosku na zasadzie pierwszeństwa jest Republika [...]. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że w przekazanej dokumentacji znajduje się decyzja instytucji [...] potwierdzają-ca uprawnienie do świadczeń rodzinnych na terytorium [...]. W związku z tym w Polsce, jako państwie zobowiązanym do wypłaty świadczeń w drugiej kolejności, nie przysługuje wnioskodawczyni świadczenie wychowawcze w formie dodatku dyferencyj-nego.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, K. K. wniosła odwołanie. W uzasadnieniu wskazała, że nie tworzy związku małżeńskiego z ojcem dziecka oraz że świadczenia na terytorium [...] nie są wypłacane.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania organ II instancji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 23a ust. 3 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 1 lit. i oraz lit. z, art. 67, art. 68 ust. 1-3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r., ze zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5 ze zm.), a także art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 3 oraz art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 (...) (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r., ze zm.). Minister przywołał treść art. 3 pkt 15a, art. 24 ust. 1 i 2 w związku z art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 67, art. 68 ust. 1 lit. a i ust. 2 i 3 powołanego rozporządzenia 883/2004.

Minister wyjaśnił, że z uwagi na fakt, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2018/2019 został złożony w dniu [...] lutego 2020 r. postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego dotyczy okresu od [...] lutego 2020 r. do [...] października 2020 r. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia 883/2004 określenie "członek rodziny" oznacza: "każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznane są świadczenia", z zastrzeżeniem akapitu 3. Natomiast, zgodnie z polskimi przepisami, tj. art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez określenie "rodzina" rozumie się następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekunów faktycznych dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 162 ze zm.); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Minister wyjaśnił, odwołując się do orzecznictwa Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyrok z dnia 22 października 2015 r. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-378/14), bez względu na to, czy ojciec i matka dziecka są małżeństwem, ich dziecko nie powinno być pozbawione możliwości pobierania świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów unijnych z państwa zatrudnienia drugiego z rodziców. Bez znaczenia w tej sytuacji jest ustalenie, czy dziecko przebywa pod stałą opieka rodzica oraz czy rodzic faktycznie spełnia obowiązek alimentacyjny, a także czy rodzice są małżeństwem. Organ I instancji prawidłowo wykazał zatem, że w związku z tym, że matka dziecka jest osobą nieaktywną zawodowo w Polsce, a ojciec dziecka jest zatrudniony w [...], zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia 883/2004, pierwszeństwo do wypłaty świadczeń leży po stronie [...]. Zasadnym jest zatem orzeczenie o odmowie w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] października 2020 r. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w Polsce jako kraju drugiej kolejności i przekazanie wniosku do instytucji [...] celem jego rozpatrzenia i ustalenia uprawnienia do wnioskowanych świadczeń.

Oznacza to, że w Polsce jako państwie właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, lecz nie na zasadzie pierwszeństwa, mógłby przysługiwać skarżącej dodatek dyferencyjny, w przypadku gdyby wysokość świadczenia była wyższa od odpowiedniego świadczenia przysługującego w [...]. W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja jednak nie występuje. Po przeliczeniu wartość przysługującego [...] świadczenia stanowi równowartość [...] zł, a zatem jest ono wyższe niż wnioskowane polskie świadczenia. Minister uznał, że łączna wysokość świadczeń, o których przyznanie ubiega się w Polsce skarżąca, jest niższa niż wysokość porównywalnego świadczenia rodzinnego w [...]. W tej sytuacji zdaniem organu II instancji Wojewoda prawidłowo odmówił przyznania prawa do wnioskowanych świadczeń w formie dodatku dyferencyjnego od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] października 2020 r.

Odnosząc się do złożonego odwołania, Minister wyjaśnił, że w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego informacja o sposobie rozpatrzenia niniejszego wniosku wraz z wnioskiem została przekazana do instytucji właściwej w [...], celem rozpatrzenia wniosku tak, jakby został złożony w [...] instytucji właściwej do wypłaty świadczeń. W przypadku, gdyby instytucja [...]ka rozpatrzyła wnioski odmownie możliwe byłoby wypłacanie świadczeń w Polsce. Brak rozpatrzenia wniosku przez instytucję [...], spowodowany brakiem współpracy ze strony wnioskodawcy, skutkować będzie brakiem możliwości ponownego przeliczenia świadczeń przez instytucję polską. Minister podkreślił, że decyzja instytucji [...], do której odnosi się skarżąca w odwołaniu, dotyczy okresu od września 2016 r. do sierpnia 2018 r., nie zaś okresu, którego dotyczy obecnie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.

Na decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (uzupełnioną pismem z dnia 1 lipca 2021 r.) złożyła K. K.. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów:

I - prawa materialnego, czyli art. 11 ust. 1 i 3, art. 67, art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że skoro jeden z rodziców dziecka posiada uprawnienie do świadczenia na terenie [...], to organ odmawia wypłaty takiego świadczenia w kraju, podczas gdy przepis mówi wprost o uprawnieniu, tj. prawie, a nie obowiązku - w przedmiotowej sytuacji, gdy ojciec dziecka odmawia jakiejkolwiek współpracy ze skarżącą w uzyskaniu świadczenia na terenie [...] (a jego udział, zgoda i podpis na wniosku są niezbędne do otrzymania zasiłku na terenie [...]), skarżąca nie ma innego wyjścia, jak wnieść o świadczenie na terenie Polski. Co istotne, zasiłek na terenie [...] nie jest wypłacany, a ten wypłacony bez wiedzy skarżącej został zwrócony organowi przez ojca dziecka,

II – postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, w szczególności poprzez zaniechanie ustaleń w zakresie wypłacania świadczeń na terenie [...], niezwróceniu się przez organ o całość dokumentacji związanej z ewentualną wypłatą świadczenia na terenie [...] i poprzestaniu na uzyskaniu informacji, że ojciec dziecka jest uprawniony do świadczenia na terenie [...], a w konsekwencji nieustaleni, czy na terenie [...] świadczenie w ogóle jest faktycznie pobierane, czy rodzic jest jedynie uprawniony do jego pobierania, w jakiej wysokości świadczenie mogłoby zostać przyznane, czy wydana została decyzja o nakazaniu zwrotu świadczenia, a jeśli tak, to czy świadczenie zostało zwrócone - w sytuacji gdy, jak wynika z wiedzy skarżącej, ojciec dziecka pobierał zasiłek na terenie [...] bezpodstawnie i poza wiedzą skarżącej, nie przekazywał go na rzecz małoletniego i w efekcie zobowiązany był do zwrotu pobranych kwot - wiedzę w tym zakresie skarżąca posiadła dopiero po fakcie zwrotu przez ojca dziecka kwoty około grudnia 2019 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 111), zgodnie z którym zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się. Do zasiłku rodzinnego przysługują różnego typu dodatki o których mowa w art. 8 powołanej ustawy.

Zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku są świadczeniami rodzinnymi. Zgodnie z treścią art. 67 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 "Osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Osoba wykonująca w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego" (art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia).

W przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, mają zastosowanie następujące zasady pierwszeństwa: w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia jest następująca:

- w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek,

- w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i

- w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania.

Poza sporem pozostaje w rozpatrywanej sprawie, że Wojewoda ze względu na fakt, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jest organem pierwszej instancji właściwym do rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] października 2020 r.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo, ale ojciec dziecka pracuje zawodowo poza granicami kraju w Republice [...]. Zgodnie zatem z powołaną zasadą pierwszeństwa wniosek skarżącej winien być prze-słany przez Wojewodę do właściwego [...] organu w celu jego rozpatrzenia. Z akt sprawy wynika, że Wojewoda prawidłowo zastosował tę procedurę i przesłał wniosek skarżącej do rozpatrzenia właściwej instytucji [...].

Skarżąca podnosi, że ojciec dziecka nie utrzymuje z synem żadnych kontaktów, odmawia jakiejkolwiek współpracy ze skarżącą w uzyskaniu wnioskowanego świadczenia na terenie [...], obecnie świadczeń na syna nie pobiera, a pobrane zwrócił. Taka postawa ojca dziecka winna zdaniem skarżącej skutkować możliwością rozpatrzenia jej wniosku przez organy polskie, tak jakby ojciec dziecka nie był w ogóle członkiem jego rodziny. Takie stanowisko nie znajduje jednak oparcia w powołanych przepisach prawa. Biologiczny ojciec, matka i dziecko zawsze powinni być bowiem traktowani jako członkowie rodziny w myśl rozporządzenia 883/2004. Zgodnie z art. 1 lit. i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. określenie "członek rodziny" oznacza: każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia. Ustawodawstwo unijne odsyła zatem do przepisów krajowych. Zgodnie zaś art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1952 ze zm.), ilekroć w tej ustawie jest mowa o "rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko". W świetle przywołanej definicji legalnej "rodziny", jej członkiem jest niewątpliwie ojciec dziecka, przy czym ustawodawca nie stawia jakichkolwiek dalszych wymagań, w szczególności, aby był to rodzic "wspólnie zamieszkujący", "prowadzący wspólne gospodarstwo domowe", "uczestniczący w wychowaniu dziecka", itp. Skoro powołana ustawa nie wprowadza żadnych dodatkowych kryteriów (warunków) zaliczenia ojca dziecka do grona członków rodziny, to niedopuszczalne jest konstruowanie takich kryteriów (warunków) w drodze wykładni pozajęzykowej. Tym bardziej wówczas, gdy tak jak w analizowanym przypadku, przedmiotem wykładni jest przepis prawny stanowiący definicję legalną. Taką definicję cechuje bowiem szczególna waga interpretacyjna, która przejawia się m.in. w tym, że sformułowanego przez definicję legalną znaczenia terminu definiowanego (w rozpatrywanej sprawie znaczenie terminu "rodzina") nie wolno przełamać nawet w sytuacji, gdyby treść językowa tej definicji podważała inne założenia o racjonalnym prawodawcy (M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady - reguły - wskazówki, Warszawa 2017, s. 190-191, Nb 380-381). Należy także zauważyć, że przedstawiona wyżej ocena prawna jest zbieżna z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem, zgodnie z którym w zakresie świadczeń rodzinnych ustawodawca określając pojęcie rodziny uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Zatem bez znaczenia dla ustalenia, czy określona osoba wchodzi w skład rodziny w rozumieniu powołanych przepisów, jest w szczególności fakt wspólnego zamieszkiwania, gospodarowania i wspólnego wychowywania dziecka. Powołane przepisy nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny. W przypadku osób pozostających ze sobą w stosunku pokrewieństwa, niezależnie od łączących ich więzi emocjonalnych, materialnych czy też innych okoliczności faktycznych jak wspólne zamieszkiwanie, powinni być oni traktowani jako członkowie rodziny. Z samego pokrewieństwa wynikają określone konsekwencje prawne, np. uprawnienie do sprawowania władzy rodzicielskiej lub obowiązek alimentacyjny (art. 93 i 128 k.r.i.o), bowiem na gruncie polskiego prawa rodzinnego obowiązek alimentacyjny stanowi zobowiązanie prawne wynikające z mocy prawa z różnych powiązań rodzinnych. Zatem ojciec dziecka, niezależnie od jego miejsca zamieszkania, oceny sposobu jego zachowania i postępowania w stosunku do własnego dziecka, jest zawsze dla niego rodziną w sensie prawnym, a właśnie ta kwestia ma w przedmiotowej sprawie znaczenie. Powyższa analiza pozwala tym samym przyjąć za prawidłowe stanowisko przedstawione przez organy obu instancji w zakresie stosowania przepisów o koordynacji.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że poza sporem w rozpatrywanej sprawie pozostaje, że w okresie, na który skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczeń rodzinnych na syna, ojciec dziecka był zatrudniony na terytorium [...], w którym to państwie, jako kraju członkowskim Unii Europejskiej, znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonania rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284, str. 1).

Stosownie do postanowień art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim oraz cudzoziemcom, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Rozpoznając niniejszą sprawę, organy przyjęły, że powołane zastrzeżenie należy uwzględnić. Zgodnie z treścią art. 23 a ust. 2 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W rozpatrywanej sprawie, na zasadzie pierwszeństwa, będą mieć zastosowanie przepisy prawa [...].

Wymienione unijne akty normatywne, stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają, jak już było wyjaśnione, regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodzin w tym samym czasie w różnych krajach, poprzez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Samo natomiast pojęcie "świadczeń rodzinnych", zdefiniowane w art. 1 lit. z rozporządzenia nr 883/2004, oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I. Zważywszy, że definicja ta obejmuje wszelkie świadczenia przyznawane na pokrycie wydatków rodziny (z wyjątkiem świadczeń wprost wymienionych w załączniku do rozporządzenia), odnosi się ona także do świadczeń rodzinnych.

Powołany wyżej art. 68 ust. 2 zd. pierwsze rozporządzenia koordynacyjnego określa zasady postępowania w przypadku zbiegu uprawnień do otrzymania świadczenia. Odnosząc tę regulację do realiów niniejszej sprawy, zauważyć należy, że skoro skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo, a ojciec dziecka jest zatrudniony na terenie [...], to zgodnie ze wskazanym wcześniej przepisem rozporządzenia koordynacyjnego, pierwszeństwo ma prawo państwa miejsca zatrudnienie lub pracy na własny rachunek, a dopiero w ostatniej kolejności zastosowanie ma prawo miejsca zamieszkania. Powołane akty normatywne prawa unijnego umożliwiają jednoznaczne ustalenie ustawodawstwa państwa, któremu podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2018 r. sygn. akt I OSK 1696/18 i z dnia 2 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 390/180, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Są to więc normy, które służą rozwiązaniu występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Zgodnie ze sformułowaną w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego oraz stosownie do art. 68 rozporządzenia nr 883/2004, świadczenia udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 541/16). Przepisy rozporządzenia nr 883/2004 i rozporządzenia nr 987/2009 nie przewidują możliwości porównania rodzaju świadczeń rodzinnych i w przypadku zbiegu uprawnień świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wy-znaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1. Jednocześnie uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i w odpowiednim przypadku określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę (art. 68 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004). Ustawodawca unijny nie przewiduje prawnej możliwości porównania poszczególnych rodzajów świadczeń rodzinnych, lecz jedynie wysokości, czyli kwot, które można uzyskać w ramach świadczeń rodzinnych w po-szczególnych państwach.

Podsumowując Sąd stanął na stanowisku, że w rozpatrywanej sprawie krajem właściwym w pierwszej kolejności do wypłaty świadczenia rodzinnego na mieszkającego w Polsce syna skarżącej jest kraj właściwy ze względu na miejsce zatrudnienia ojca dziecka, a więc [...]. Polska jest dopiero w drugiej kolejności państwem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, bowiem skarżąca nie jest aktywna zawodowo, co nie jest kwestią sporną w niniejszej sprawie.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 11 i art. 16 ustawy, w przypadku wydania przez wojewodę decyzji uwzględniającej zasady pierwszeństwa określone w art. 68 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, obowiązkiem wojewody jest przekazanie wniosku do instytucji właściwej państwa, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, oraz niezwłoczne poinformowanie o tym wnioskodawcy, a także zapewnienie, jeżeli to konieczne, dodatku dyferencyjnego. W przedmiotowej sprawie, wymóg ten został dochowany, bowiem wniosek o ustalenie uprawnień do świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącej został przekazany do rozpatrzenia do instytucji właściwej w [...]. Dopiero gdyby właściwa instytucja [...] rozpatrzyła przedmiotowy wniosek odmownie, możliwe byłoby rozpatrzenie sprawy w Polsce.

Na zakończenie, ze względu na postawione w skardze zarzuty wyjaśnić jeszcze należy, aprobując stanowisko Ministra, że skarżąca nie ma możliwości wyboru, z jakiego systemu prawnego będzie pobierała świadczenie wychowawcze, które mieści się w pojęciu świadczeń rodzinnych, gdyż decydują o tym zasady unijne. W sprawie niniejszej zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 [...] jako kraj pierwszeństwa są właściwe do wypłaty świadczeń ze względu na zatrudnienie ojca małoletniego syna skarżącej. Art. 60 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009 stanowi, że wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych kierowany jest do instytucji właściwej. Do celów stosowania art. 67 i 68 rozporządzenia podstawowego uwzględnia się, w szczególności w odniesieniu do prawa danej osoby do ubiegania się o takie świadczenia, sytuację całej rodziny, tak jak gdyby wszystkie osoby zainteresowane podlegały ustawodawstwu zainteresowanego państwa członkowskiego i miały miejsca zamieszkania w tym państwie. W przypadku, gdy osoba uprawniona do ubiegania się o świadczenia nie wykonuje swego prawa, instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, uwzględnia wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych złożony przez drugiego rodzica, osobę traktowaną jak rodzic lub przez osobę lub instytucję wy-stępującą jako opiekun dziecka lub dzieci.

Podsumowując, Sąd uznał, że z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym i przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego powołanych w złożonej skardze, w tym m.in. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa). Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Także w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa organ przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organu, który prowadzi do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Minister w uzasadnieniu wydanej decyzji prawidłowo wskazał i wyjaśnił również fakty i dowody, na których oparł swoje rozstrzygnięcie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2021 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.