Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 164/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 1994 nr 10 poz 36
law: Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

SENTENCJA

Dnia 17 września 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 17 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 2083/18 w sprawie ze skargi B.W. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 2083/18 oddalił skargę B.W. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Z akt sprawy wynika, że B.W. wnioskiem z dnia 3 lutego 2015 r., powołując się na art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2225 ze zm.), wystąpiła do Ministra Obrony Narodowej o przyznanie jej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu 30 maja 1987 r. mężu [...] A.W.

Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia 7 sierpnia 2015 r. nr 2471/DSS, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 1 czerwca 2015 r. nr 1484/DSS, którą odmówił B.W. prawa do wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku ze względu na posiadanie dochodu z tytułu zatrudnienia.

B.W. w piśmie z dnia 20 marca 2018 r. wystąpiła do Ministra Obrony Narodowej z kolejnym wnioskiem o przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym mężu [...] A.W.

Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej w skrócie "K.p.a.") i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, odmówił B.W. prawa do wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Następnie Minister Obrony Narodowej, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.

W uzasadnieniu decyzji podał, że na podstawie akt emerytalnych [...] A.W. ustalił, że wnioskodawczyni pobierała ustawową wojskową rentę rodzinną po zmarłym mężu od dnia 1 czerwca 1987 r. do dnia 30 czerwca 1994 r. z tytułu wychowywania nieletniego syna G. (ur. [...] 1986 r.). Prawo do tego świadczenia utraciła w związku z ukończeniem przez syna 18 roku życia. W okresie od dnia 1 lipca 1994 r. do dnia 30 września 2011 r. renta rodzinna była wypłacana G.W. z tytułu kontynowania nauki.

Zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, prawo do wojskowej renty rodzinnej z tytułu śmierci lub zaginięcia żołnierza, przysługuje na zasadach i w wysokości określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Stosownie do art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.), wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli:

1) osiągnęła wiek 50 lat, nie później niż w ciągu 5 lat od dnia śmierci męża, albo

2) stała się osobą niezdolną do pracy nie później niż w ciągu 5 lat od dnia śmierci męża lub od dnia zaprzestania wychowywania dzieci do ukończenia przez nie maksymalnie 18 roku życia.

B.W. w chwili śmierci męża, tj. w dniu 30 maja 1987 r. miała 23 lata. Wiek 50 lat osiągnęła w dniu 14 października 2013 r., tj. po upływie 9 lat od ustania prawa do wojskowej renty rodzinnej z tytułu wychowywania syna. Nie została ona również uznana za osobę niezdolną do pracy w terminie określonym w art. 70 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W związku z tym nie nabyła prawa do wyżej wymienionego świadczenia.

W świetle art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, Minister Obrony Narodowej może przyznać, w drodze wyjątku, zaopatrzenie emerytalne – w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie – członkom rodziny pozostałym po zmarłych żołnierzach, jeżeli osoby te wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do świadczenia przewidzianego w ustawie.

Minister Obrony Narodowej wskazał, że w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma ustalenie, czy przyczyną nienabycia przez B.W. renty rodzinnej, były szczególne okoliczności. Wprawdzie pojęcie "szczególnych okoliczności" nie zostało zdefiniowane, to jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że za szczególną okoliczność na potrzeby świadczeń w drodze wyjątku przyjmuje się wyłącznie obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenie bądź trwały stan, wykluczające jej aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 151/10). Wystąpienie "szczególnych okoliczności" jest oceniane dla każdego przypadku indywidualnie.

Z przedłożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia z dnia 21 maja 2018 r. wynika, że od dnia 1 września 1989 r. do dnia 9 czerwca 2016 r. (łącznie 26 lat, 9 miesięcy i 8 dni) była zatrudniona w [...]. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z dnia 11 maja 2018 r. wynika natomiast, że w okresie od dnia 17 czerwca 2016 r. do dnia 19 lipca 2016 r., tj. przez 1 miesiąc i 2 dni, była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Z zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 14 maja 2018 r. nr [...] wynika, że nie korzysta ona z pomocy MOPS. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] zaliczył B.W. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 kwietnia 2019 r. Jednocześnie uznał, że stopień niepełnosprawności datuje się na dzień 22 marca 2017r. W zakresie odpowiedniego zatrudnienia wskazał warunki pracy chronionej. Orzeczeniem Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] została ona uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia 30 listopada 2018 r., tj. na okres 1 roku. Na okres orzeczonej niezdolności do pracy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] przyznał jej rentę na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z decyzji ZUS z dnia 1 marca 2018 r. nr [...] wynika, że pobiera ona rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.923,25 zł brutto (do wypłaty 1.599,16 złotych).

Minister Obrony Narodowej wyjaśnił, że świadczenie z wojskowego zaopatrzenia emerytalnego w drodze wyjątku, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. W powołanym przepisie ustawodawca nie wskazuje kryteriów, jakimi powinien kierować się organ podejmując rozstrzygnięcie w tym przedmiocie. Podstawowym wymogiem przyznania tego świadczenia to niemożność nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w ustawie i występująca w sprawie jednocześnie wyjątkowość sytuacji zainteresowanego, którą można rozumieć w dwojaki sposób – jako szczególnie wyjątkowy zbieg okoliczności uniemożliwiający uzyskanie wojskowego zaopatrzenia emerytalnego w trybie zwykłym lub jako wyjątkową sytuację leżącą po stronie zainteresowanego, która uzasadnia przyznanie wojskowego zaopatrzenia emerytalnego w drodze wyjątku, mimo niemożności nabycia tego uprawnienia w trybie zwykłym. W każdym przypadku niezbędne jest jednak istnienie w sprawie owej wyjątkowości, której kryterium pozostaje otwarte.

Minister Obrony Narodowej stwierdził, że zaliczenie B.W. powołanym wyżej orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w żaden sposób nie łączy się z uzyskaniem prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Okoliczności związane ze śmiercią męża – [...] A.W. nie stanowią przesłanki mającej wpływ na przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Nie mogą one zostać potraktowane jako uzasadniające zdarzenie losowe o charakterze szczególnym, wykluczające jej aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

Sytuacja materialna B.W. ze względu na wysokość otrzymywanej przez nią z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Świadczenie w drodze wyjątku nie jest też dodatkiem przyznawanym w związku z pogorszeniem się sytuacji materialnej.

Minister Obrony Narodowej, odnosząc się do argumentów podanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uznał, że nie przedstawiono żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę decyzji odmawiającej wyżej wymienionej prawa do wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi B.W., reprezentowanej przez adwokata, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła :

1. naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść decyzji, tj. art. 77 § 1 K.p.a., poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie;

2. naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść decyzji, tj. art. 80 § 1 K.p.a., poprzez przyjęcie, iż całokształt materiału dowodowego nie wskazuje na szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku, podczas gdy całokształt materiału dowodowego w sposób ewidentny wskazuje na wystąpienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku;

3. naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść decyzji, tj. art. 8 K.p.a., poprzez wydanie decyzji bez uwzględnienia zasady równości wszystkich obywateli wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości społecznej, a tym samym prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów Państwa.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi przedstawiła argumentację mającą potwierdzić zasadność podniesionych w niej zarzutów.

Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko podane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że Minister Obrony Narodowej, wydając obie sporne decyzje administracyjne, nie dopuścił się przede wszystkim – mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy – naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., a także art. 107 § 3 K.p.a., albowiem w sposób dostatecznie precyzyjny w uzasadnieniu przedmiotowych decyzji wyjaśnił, dlaczego uznał, że w przypadku B.W. brak jest podstaw do przyznania wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku, o której mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

Minister Obrony Narodowej, utrzymując w mocy decyzję z dnia 28 czerwca 2018 r. odmawiającą przyznania skarżącej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku, dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie właściwego zastosowania przesłanek, o których mowa w art. 8 ust. 1 oraz art. 24 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w zw. z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie dopuścił się również istotnego naruszenia zasady praworządności wyrażonej w przepisach art. 6 K.p.a. i art. 7 in principio K.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP.

Sąd pierwszej instancji, przechodząc do oceny obu decyzji Ministra Obrony Narodowej wskazał, że podstawę materialnoprawną ich wydania stanowi art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin. Organ, wydając decyzję w tym przedmiocie, działa w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Oceniając prawidłowość zastosowania przez Ministra Obrony Narodowej powołanego wyżej przepisu zauważył, iż nie określono w nim kryteriów, jakimi powinien kierować się organ, podejmując decyzję dotycząca przyznania wojskowej renty w drodze wyjątku. Jednocześnie podał, że rozstrzygając sprawę o przyznanie przedmiotowego świadczenia nie można pominąć przepisów określających ogólne zasady przyznawania rent rodzinnych. Powołał treść art. 23 ust.1 i 24 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, a także art. art. 67 ust. 1 pkt 3 i art. 70 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdził, iż z powyższych regulacji wynika, że ustawodawca prawo do renty rodzinnej wiąże z kryterium wieku wdowy powiązanego ściśle z datą śmierci męża lub niezdolnością do pracy. Przy czym o niezdolności do pracy i jej stopniu oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uprawnionych członków rodziny orzeka lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 24 ust. 1 pkt 4 wojskowej ustawy emerytalnej).

Z akt sprawy wynika, że B.W. wiek 50 lat ukończyła w dniu [...] 2013 r., tj. po upływie 9 lat od ustania prawa do ustawowej wojskowej renty rodzinnej z tytułu wychowywania syna. W związku z powyższym nie nabyła ona prawa do wyżej wymienionego świadczenia. Młody wiek skarżącej w dniu śmierci męża [...] A.W., jak i okoliczności będące przyczyną jego śmierci, nie decydują o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Minister Obrony Narodowej zasadnie zatem przyjął, że nie mogą one zostać potraktowane jako zdarzenia losowe o charakterze szczególnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że przy podejmowaniu przez organ decyzji o przyznaniu prawa do wnioskowanego przez B.W. świadczenia jest brana pod uwagę jej aktualna sytuacja materialna i zdrowotna, to jednak nie są to okoliczności wyłączne, które przesądzałyby o przyznaniu prawa do wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku. Przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym jedynie według potrzeb, nawet wówczas, gdy są one uzasadnione. Pojęcie "w drodze wyjątku", o którym mowa w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy, nie dotyczy wyjątkowych potrzeb, czy też niedostatku, jak również sytuacji życiowej ubiegającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym.

Minister Obrony Narodowej, stosując kryterium uznania administracyjnego, ocenił sytuację B.W. – osoby zdolnej do podjęcia zatrudnienia, przy uwzględnieniu jej sytuacji rodzinnej i majątkowej, jako niemieszczącą się w pojęciu "okoliczności szczególnych" uniemożliwiających nabycie prawa do zaopatrzenia przewidzianego w wojskowej ustawie emerytalnej.

Skarżąca spełnienie przesłanek z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin upatruje w fakcie, że jej mąż zmarł bardzo wcześnie i to zdarzenie oraz jego konsekwencje spowodowało u niej problemy zdrowotne i finansowe. Tymczasem renta, o jakiej mowa w w/w przepisie, nie może być przyznana każdej osobie znajdującej się w "szczególnych okolicznościach", nawet gdy chodzi o osobę, która utraciła żywiciela rodziny, będącego żołnierzem. Przedmiotową rentę można przyznać wyłącznie osobie, która wskutek wystąpienia tychże "szczególnych okoliczności" nie spełniła wszystkich warunków koniecznych dla nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego na zasadach ogólnych, określonych w art. 23 i następnych ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem "szczególnych okoliczności" a niespełnieniem którejś z przesłanek uzyskania renty na zasadach ogólnych. Przyznanie renty w drodze wyjątku jest uzasadnione tylko wówczas, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca nie uzyskał renty rodzinnej na zasadach ogólnych z tego powodu, iż – na skutek wyjątkowego zbiegu okoliczności niezależnych od woli wnioskodawcy lub na skutek innej wyjątkowej sytuacji, na którą wnioskodawca nie miał wpływu – nie spełnił on przynajmniej jednej z przesłanek przyznania renty.

W niniejszej sprawie Minister Obrony Narodowej przed wydaniem decyzji był obowiązany zgromadzić materiał dowodowy, który pozwoliłby ustalić, czy gdyby nie zaszły "szczególne okoliczności" podane przez B.W., to mieściłaby się ona w gronie beneficjentów renty rodzinnej na zasadach ogólnych. W tej sprawie sytuacja skarżącej została wyjaśniona, w tym okoliczności i przyczyny śmierci [...] A.W. zostały należycie udokumentowane i ocenione przez organ. Minister Obrony Narodowej zasadnie uznał, że fakt utraty najbliższego członka rodziny – żołnierza, który zapewniał stabilizację finansową, nie wskazuje na szczególne okoliczności, tj. takie, które niezależnie od woli skarżącej stanęły na przeszkodzie w uzyskaniu świadczenia w trybie zwykłym. Renta "w drodze wyjątku", przewidziana w art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, nie jest świadczeniem odszkodowawczym za śmierć osoby najbliższej. Rentę w drodze wyjątku przyznaje się wówczas, gdy po śmierci żołnierza członkowie jego rodziny, z uwagi na szczególnie niekorzystny zbieg okoliczności, nie nabywają prawa do renty na zasadach ogólnych. Okolicznościami szczególnymi nie są zarówno okoliczności śmierci żołnierza, jak też stan zdrowia skarżącej stwierdzony orzeczeniami Lekarza Orzecznika ZUS.

Reasumując, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin nie zasługuje na uwzględnienie. Okoliczności faktyczne ustalone w sprawie nie wyczerpują znamion szczególnie uzasadnionego przypadku. Wydane przez Ministra Obrony Narodowej decyzje mieszczą się w ramach uznania administracyjnego, którego granice nie zostały przekroczone. Ponadto uzasadnienia decyzji spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Nie naruszono także zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego państwa, o której mowa w art. 8 K.p.a., albowiem organ, prowadząc postępowanie w kontekście przepisu art. 8 ust. 1 cyt. ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego – w świetle wskazanego przepisu – nie zachodzą podstawy do przyznania B.W. wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), orzekł, jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła B.W., reprezentowana przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 106 § 2 P.p.s.a., poprzez nieudzielenie skarżącej głosu w toku rozprawy w dniu 24 maja 2019 r., a tym samym pozbawienie jej prawa złożenia wyjaśnień oraz wskazania podstawy faktycznej swojego żądania, podczas gdy zgodnie ze wskazanym przepisem sąd każdorazowo po złożeniu sprawozdania powinien udzielić głosu stronie celem zgłoszenia ustnie swoich żądań i wniosków oraz złożenia wyjaśnień; strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków.

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust 1. ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na objęciu jego dyspozycją jedynie części stanu faktycznego sprawy w postaci obecnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej przy jednoczesnym pominięciu okoliczności dotyczących faktycznych, zewnętrznych i niezależnych od skarżącej przyczyn braku możliwości uzyskania renty w trybie zwykłym.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto oświadczyła, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiła argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.

Podała m.in., że na rozprawie w dniu 24 maja 2019 r. głos w powyższej sprawie zabrali jedynie pełnomocnicy stron, zarówno skarżącej, jak i organu. Przewodniczący, pomimo obecności oraz prośby skarżącej, nie udzielił jej głosu i zamknął rozprawę. W ocenie autora skargi kasacyjnej, powyższe stanowiło naruszenie art. 106 § 2 P.p.s.a. mające wpływ na wynik sprawy. B.W. została bowiem pozbawiona prawa złożenia wyjaśnień oraz wskazania podstawy faktycznej swojego żądania. Konstrukcja powyższego przepisu nie uprawnia do pominięcia strony, poprzez nieudzielenie jej głosu w sytuacji, gdy występuje ona na rozprawie z pełnomocnikiem.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wydając zaskarżony wyrok, dopuścił się także naruszenia art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W sprawie zaistniała bowiem szczególna okoliczność o której mowa w tym przepisie. Jest nią fakt braku możliwości spełnienia przez nią warunków do nabycia renty na warunkach ogólnych, albowiem z przyczyn zewnętrznych i od niej niezależnych nie miała wpływu na datę śmierci męża, jak i na swój wiek na tamtą chwilę.

Minister Obrony Narodowej w piśmie procesowym z dnia 23 grudnia 2019 r. stwierdził, iż nie żąda przeprowadzania rozprawy w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Co do zasady, w sytuacji, gdy strona skarżąca kasacyjnie zarzuca wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut naruszenia art. 106 § 2 P.p.s.a. nie zasługuje na uwzględnienie.

Merytoryczną ocenę powyższego zarzutu należy poprzedzić wyjaśnieniem, że stosownie do treści art. 90 § 1 P.p.s.a., sąd orzekający rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną na rozprawie. Rozprawa jest określeniem procesowym i służy merytorycznemu załatwieniu sprawy w danej instancji. Obejmuje ciąg sformalizowanych czynności od jej otwarcia aż do zamknięcia. Jeżeli stronę reprezentuje pełnomocnik, tylko on jest zawiadamiany o posiedzeniu sądowym (art. 91 § 2 w zw. z art. 67 § 5 P.p.s.a.). Ustanowienie przez stronę pełnomocnika nie pozbawia jej udziału w rozprawie. W takiej sytuacji strona wiadomość o terminie rozprawy powinna otrzymać od pełnomocnika, gdyż sąd ma obowiązek zawiadomić tylko jego. Zasadą jest, że nieobecność stron lub ich pełnomocników nie wstrzymuje rozpoznania sprawy (art. 107 P.p.s.a.). Sąd może jednak w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich osobiście albo przez pełnomocnika (art. 91 § 3 P.p.s.a.). Uprawnienia przewodniczącego składu orzekającego na rozprawie określa art. 98 P.p.s.a., który ma charakter ogólny. Kwestie szczegółowe są uregulowane w art. 106 i następnych P.p.s.a. Przewodniczący zamyka rozprawę, gdy uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną (art. 113 §1 P.p.s.a.).

Z akt sprawy wynika, że w niniejszej sprawie B.W. w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie była reprezentowana przez adwokata i tylko on, jako jej pełnomocnik, został zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 24 maja 2019 r., wraz z informacją, że stawiennictwo nie jest obowiązkowe. W protokole rozprawy podano m.in., że "B.W. stawiła się osobiście wraz z pełnomocnikiem adw. [...] ustanowionym w sprawie", a także, iż "Pełnomocnik skarżącej oraz pełnomocnik organu nie zgłaszają wniosków formalnych". Odnotowano również, iż po złożeniu sprawozdania "Pełnomocnik skarżącej popiera skargę". W protokole rozprawy nie znajduje potwierdzenia prezentowane przez autora skargi kasacyjnej stanowisko, że B.W. prosiła Przewodniczącego składu orzekającego o udzielenie głosu i nie została wysłuchana. W aktach sprawy brak jest także dowodu na to, aby pełnomocnik skarżącej, stosownie do regulacji zawartej w art. 103 P.p.s.a., wystąpił o uzupełnienie protokołu rozprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie wymogi określone w art. 106 § 2 P.p.s.a. zostały spełnione. Czyni to zarzut naruszenia tego przepisu nietrafnym.

Zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku nie mógł odnieść również zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, poprzez jego niezastosowanie. Skarżąca kasacyjnie uważa bowiem, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nieprawidłowo uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej podanej w tym przepisie.

Przepis art. 8 ust. 1 cyt. ustawy stanowi, że żołnierzom oraz członkom rodzin pozostałych po zmarłych żołnierzach, jeżeli osoby te wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w ustawie, Minister Obrony Narodowej może przyznać w drodze wyjątku zaopatrzenie emerytalne w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przedmiotowe świadczenie nadzwyczajne nie jest przyznawane według ścisłych kryteriów ustawowych, a na zasadzie uznania administracyjnego. Powołany przepis kreuje dwie przesłanki, które muszą zaistnieć, aby Minister Obrony Narodowej w ogóle mógł rozważać jego zastosowanie w ramach uznania administracyjnego. Chodzi o to, aby wnioskodawca nie nabył prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w ustawie oraz o to, aby owo "nienabycie prawa" nastąpiło wskutek "szczególnych okoliczności". Te szczególne okoliczności muszą dotyczyć osoby składającej wniosek i przyczyn, które stanowiły podstawę nienabycia przez nią wojskowej renty rodzinnej w trybie ustawowym. "Szczególne okoliczności" należy interpretować wąsko, gdyż dotyczą wyjątku od zasady przyznawania zaopatrzenia emerytalnego, a zatem powinny być one spowodowane przez zdarzenie bądź trwały stan mające charakter wyłącznie obiektywny i niezależny od woli konkretnej osoby oraz wykluczające jej aktywność zawodową ze względu na niemożliwe do przezwyciężenia okoliczności. Niewątpliwie uznaniowość nie oznacza dowolności w działaniu organu.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że Minister Obrony Narodowej nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wykazał i rozważył stan faktyczny sprawy, dochodząc do uprawnionej konkluzji, że nie zachodzą owe szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku. [...] A.W. zmarł tragicznie w dniu [...] 1987 r. Jego żona B.W. miała ustalone prawo do renty rodzinnej od dnia 1 czerwca 1987 r. do dnia 30 czerwca 1994 r., tj. do dnia ukończenia przez syna 18 roku życia. Następnie renta była wypłacana synowi od dnia 1 lipca 1994 r. do dnia 30 września 2011 r. z tytułu kontynowania nauki. B.W. wiek 50 lat osiągnęła w dniu 14 października 2013 r., tj. po upływie 9 lat od ustania prawa do wojskowej renty rodzinnej z tytułu wychowania syna i nie spełniała warunków do nabycia prawa do wojskowej renty rodzinnej, o których mowa w art. 70 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W okresie od dnia 1 września 1989 r. do dnia 9 czerwca 2016 r. była zatrudniona w [...]. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2017 r. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności – do dnia 30 kwietnia 2019 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 22 marca 2017 r. W orzeczeniu zawarto wskazanie dotyczące odpowiedniego zatrudnienia – warunki pracy chronionej. Na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. wyżej wymieniona została uznana za częściowo niezdolną do pracy na okres roku, tj. do dnia 30 listopada 2018 r. Z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] marca 2018 r. wynika, że B.W. miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1923,25 zł brutto (do wypłaty 1599,16 zł).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaaprobował stwierdzenie Ministra Obrony Narodowej, że brak było podstawy do zastosowania art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, gdyż ustalony stan faktyczny nie spełniał przesłanek określonych w tym przepisie. Fakt bardzo młodego wieku skarżącej kasacyjnie w chwili śmierci męża, tj. 23 lat, który spowodował, że nie spełniła ona kryterium wieku określonego w art. 70 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do nabycia prawa do ustawowej wojskowej renty rodzinnej – nie stanowił szczególnej okoliczności, o której mowa w art. 8 ust. 1 powołanej ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.