Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 774/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 8 ust. 11 w zw. z art. 6  ust. 1 pkt 5.
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1.
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi A. S i P. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.), oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania P. S. i A. S., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2011 r. uznającą P. S. za objętego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pozostawania osobą współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej A. S. od dnia 1 kwietnia 2003 r. do dnia 26 kwietnia 2008 r. oraz za nieobjętego tym obowiązkiem od dnia 16 lipca 2001 r. do dnia 31 marca 2003 r. i od dnia 27 kwietnia 2008 r. do dnia 31 grudnia 2010 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Prezes wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o rozstrzygnięcie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego P. S. jako osoby współpracującej przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r., oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) obowiązującej do dnia 30 września 2004 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały i podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, a według art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej". W myśl art. 8 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153, ze zm.) obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby objęte ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, z zastrzeżeniem art. 2, które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność lub osobami z nimi współpracującymi.

Zgodnie zaś z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, ze zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r.: "osoby prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności", a od dnia 20 września 2008 r. "osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej".

Ponadto, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.

Przy czym, w myśl art. 8 ust. 11 ww. ustawy za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Natomiast uregulowanie stanu prawnego ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odnośnie funkcjonariuszy nastąpiło w dniu 30 grudnia 1999 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 110, poz. 1256), na mocy której dodano ust. 8 do art. 9 ustawy systemowej stanowiący, iż osoby pozostające w stosunku służby, które podjęły służbę przed dniem 1 stycznia 1999 r., spełniające jednocześnie warunki do podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z tytułów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6, 10, obejmowane są tymi ubezpieczeniami dobrowolnie na swój wniosek. Taki stan prawny pozwalał ubezpieczonemu będącemu funkcjonariuszem służb mundurowych, który rozpoczął służbę przed 1 stycznia 1999 r. na wybór tytułu ubezpieczenia dopiero od dnia 30 grudnia 1999 r., zaś w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 29 grudnia 1999 r. nie istniał ustawowy obowiązek ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzonej przezeń działalności gospodarczej ani możliwość skorzystania z takiego ubezpieczenia dobrowolnie na swój wniosek.

Prezes NFZ ustalił, iż P. S. nie występował z wnioskiem o objęcie ubezpieczeniami społecznymi z tytułu bycia osobą współpracującą przy prowadzeniu pozarolniczej działalności. Zatem, w świetle ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującej od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 marca 2003 r., nie spełniał warunków do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z ww. tytułu. Zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. c ww. ustawy, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby objęte ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, z zastrzeżeniem art. 2, które są: osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność lub osobami z nimi współpracującymi. Od 1 kwietnia 2003 r. tj. od dnia wejścia w życie ustawy o ubezpieczeniu w NFZ, P. S. spełniał warunki do podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej i bez znaczenia jest, czy został objęty tymi ubezpieczeniami.

Organ wskazał, iż jak wynika z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. A. S. przybywała na zasiłku chorobowym w okresach: 01.01.2001r. - 04.02.2001r.; 05.02.2001r. -02.04.2001r.; 05.07.2001r. - 10.08.2001r.; 11.08.2001r. - 08.02.2002r.; 28.05.2002r. - 28.05.2002r.; 24.07.2002r. - 26.07.2002r.; 09.09.2003r.- 12.09.2003r.; 06.09.2004r. 14.09.2004r.; 23.11.2004r.-30.11,2004r.; 13.12.2004r.-23.12.2004r.; 07.02.2005r.-11.03.2005r.; 12.03.2005r.-03.04.2005r.; 04.04.2005r. -07.08.2005r.; 27.09.2005r.- 30.09.2005r.; 12.12.2005r. - 16.12.2005r.; 02.01.2006r. - 06.01.2006r.; 08.02.2006r. - 24.02.2006r.; 20.04.2006r. - 21.04.2006r.; 20.09.2006r. -22.09.2006r.; 19.10.2006r. -20.10.2006r.; 08.01.2007r. - 12.01.2007r.; 21.03.2007r.-23.03.2007r.; 31.05.2007r.-01.06.2007r.; 03.10.2007r.- 05.10.2007r.; 30.10.2007r.-31.10.2007r.; 08.11.2007r.-10.11.2007r.; 09.01.2008r.-11.01.2008r.; 20.03.2008r.-21.03.2008r.; 01.04.2008r.-03.04.2008r.; 16.04.2008r.-25.04.2008r.; 23.09.2008r.- 26.09.2008r.; 15.10.2008r.-24.10.2008r.; 06.01.2009r.-09.01.2009r.; 26.05.2009r.-29.05.2009r.; 17.11.2009r.-20.11.2009r.; 03.12.2009r.-04.12.2009r.; 29.01.2010r.-03.02.2010r.; 17.06.2010r.- 18.06.2010r.

Ponadto, z kserokopii pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 2004 r., wynika, iż P. S. posiadał umocowanie do następujących czynności w ramach prowadzonej przez ubezpieczoną działalności gospodarczej: - reprezentowania ubezpieczonej przed urzędami skarbowymi, sądami, organami administracji rządowej i samorządowej, bankami (w tym do zawierania umów założenia rachunków bankowych i dysponowania kwotami zgromadzonymi na kontach), T. S.A., Pocztą Polską, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i innymi instytucjami, osobami prawnymi oraz fizycznymi; do składania i odbierania wszelkiego rodzaju pism, oświadczeń; do podpisywanie umów leasingowych; do akceptacji wszelkich dokumentów; do występowania w sprawach pracowniczych, w tym zawierania umów o pracę, jak również do dokonania innych czynności, jakie pełnomocnik uzna za konieczne do realizacji celu tego pełnomocnictwa. Zainteresowani zeznali, iż P. S. wykonuje w imieniu przedsiębiorcy niektóre czynności w stanie wyższej konieczności.

Prezes wskazał, iż jak wynika z informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w [...], P. S. pomagał żonie A. S. w prowadzeniu działalności gospodarczej prowadzonej na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...]. W zaświadczeniu wydanym przez Prezydenta Miasta [...] wskazano datę rozpoczęcia działalności: 01.11.2000 r. W okresie od 11/2000 r. do 06/2001 r. działalność nie była wykonywana, a do Urzędu Skarbowego składano deklaracje VAT w których wykazywano kwoty zerowe; natomiast podjęcie działalności gospodarczej nastąpiło dnia 16.07.2001 r. Od tej daty dokonano w ZUS zgłoszenia płatnika składek, a osoba prowadząca działalność została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Od dnia 01.01.2011 r. nastąpiło zawieszenie działalności. Zarówno A. S., jak i P. S. zeznali, że pełnomocnik wykonuje niektóre czynności związane z działalnością w imieniu płatnika składek w sytuacjach wyższej konieczności, to znaczy wtedy, gdy wykonanie czynności przez płatnika jest obiektywnie niemożliwe (np. podczas choroby, ciąży). P. S., na podstawie udzielonego mu przez płatnika w dniu 28 czerwca 2001 r. oraz potwierdzonego notarialnie w dniu [...].04.2004 r., pełnomocnictwa, wykonuje "niektóre czynności związane z działalnością". Z zebranej w trakcie kontroli dokumentacji wynika jednak, że pomoc przy wykonywaniu działalności nie miała jedynie wyjątkowego charakteru. W aktach osobowych zatrudnionych pracowników za okres od 16.07.2001 r. do 01/2008 r. prawie przy każdej zatrudnionej osobie część dokumentów podpisywana była przez męża - były to umowy o pracę, świadectwa pracy, umowy zlecenia i rachunki do nich. Dotyczy to nawet pierwszego zatrudnionego pracownika z którym umowę o pracę podpisał P. S.. Mąż w roli pełnomocnika występował również w banku podpisując w sierpniu 2001 r. umowę na mocy której bank udzielał firmie A. S. kredytu inwestycyjnego. Z kontrolowanych ksiąg przychodów i rozchodów od 2004 r. wynika, że duża cześć faktur/rachunków (z wyłączeniem tych, które nie wymagały podpisu) podpisywana była przez P. S. Tak było do kwietnia 2008 r. - w zebranych materiałach pojawia się ostatni raz zaksięgowana faktura podpisana przez pełnomocnika. Kolejne faktury nie są podpisane przez odbierającego lub są podpisane przez osobę prowadzącą działalność. P. S. nie został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu współpracy u wyżej wymienionego płatnika składek. Zgodnie z zapisami w systemie informatycznym ZUS P. S. został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego od 01.01.1999 r. jako funkcjonariusz Policji".

Powyższe ustalenia kontroli przeprowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w ocenie organu jednoznacznie przesądzają, iż czynności podejmowane przez P. S. przybrały formę współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej prowadzonej przez A. S.

Natomiast odnośnie daty końcowej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pozostawania osobą współpracującą przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, Prezes przychylił się do stanowiska dyrektora [...] OW NFZ, który za kluczowy uznał dzień podpisania ostatniego dokumentu w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, tj. faktury nr FW1736/08 z dnia 26 kwietnia 2008 r. i podkreślił, iż zainteresowani nie wskazali innej daty zakończenia dokonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności.

Powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego (wyrok SN w Warszawie z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt II UK 286/07), organ stwierdził, iż współpracą przy prowadzeniu działalności gospodarczej powodującą obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, jest takie współdziałanie małżonka przedsiębiorcy, które generuje stałe, dodatkowe dochody z tej działalności. Inaczej rzecz ujmując, współpracą jest stała pomoc przy prowadzeniu działalności, bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu. W takiej sytuacji można bowiem zasadnie twierdzić, że małżonek przedsiębiorcy podejmuje aktywność przynoszącą mu określone dochody, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczeń: emerytalnego i rentowych. Takie rozumienie współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej odpowiada celom ustawy systemowej wyrażającym się przymusem ubezpieczenia, na zasadzie równości, wszystkich zarobkujących własną pracą (niezależnie od podstawy jej świadczenia).

Zdaniem organu czynności dokonywane przez P. S., niewątpliwie przyczyniały się do generowania większych dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, chociażby poprzez zmniejszenie kosztów, które należałoby ponieść w związku z zatrudnieniem pełnomocnika do ich dokonywania.

Na poparcie swojego stanowiska organ przywołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., sygn. akt I UK 51/09 stwierdzający, że współpracą przy prowadzeniu działalności gospodarczej powodującą obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, jest takie współdziałanie osoby bliskiej przedsiębiorcy, które generuje stałe, dodatkowe dochody z tej działalności niezależnie od tego czy dokonuje tego odpłatnie, czy też nieodpłatnie. Ponadto w stosunkach rodzinnych kwestia odpłatności za pracę nie ma takiego znaczenia jak w stosunkach pracy bądź stosunkach z zakresu prawa cywilnego, skoro status osoby współpracującej uzależniony jest od więzów rodzinnych, które polegają na wzajemnym świadczeniu pomocy przez członków rodziny wobec innych w ramach wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego.

W tym sensie współpracą jest stała pomoc przy prowadzeniu działalności, bez której dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie - osoby bliskiej przedsiębiorcy - przy tym przedsięwzięciu. Można zatem zasadnie twierdzić, że osoba bliska przedsiębiorcy podejmuje aktywność przynoszącą mu określone dochody, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczeń: emerytalnego i rentowych, skoro pomoc świadczona przez osobę bliską jest współpracą w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy systemowej, stanowiącą w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy podstawę do objęcia tej osoby obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym i rentowymi. Takie rozumienie współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej odpowiada celom ustawy systemowej wyrażającym się przymusem ubezpieczenia, na zasadzie równości, wszystkich osób, które własną pracą (niezależnie od podstawy jej świadczenia) doprowadzają do wygenerowania zysku z działalności gospodarczej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. S. i A. S., zwani dalej skarżącymi, wnieśli o zmianę zaskarżonych decyzji i uznanie P. S. za nie objętego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pozostawania osobą współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej A. S. w okresie od dnia 1 kwietnia 2003 r. do dnia 26 kwietnia 2008 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji.

Podnieśli zarzuty naruszenia:

- art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego niniejszej sprawy polegające na arbitralnym przyjęciu, że P. S. był osobą współpracującą przy działalności gospodarczej prowadzonej przez A. S.,

- art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że każda czynność, nawet czysto techniczna, dokonana w imieniu mocodawcy przez pełnomocnika, stanowi współpracę w rozumieniu tego przepisu,

- art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że udzielenie pełnomocnictwa członkowi rodziny przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą w każdym wypadku przyczynia się do zwiększenia dochodów z tej działalności.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali m.in., iż fakt udzielenia pełnomocnictwa P. S. przez A. S., a także zakres tego pełnomocnictwa, powinien pozostawać bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sam fakt upoważnienia innej osoby do dokonywania czynności w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy nie może przesądzać o uznaniu pełnomocnika za osobę współpracującą. Istotna bowiem jest w tym zakresie jedynie okoliczność czy i jak często pełnomocnik dokonywał czynności w imieniu mocodawcy. Nadto organ nieprawidłowo ocenił zeznania A. S. Do tych zarzutów organ odwoławczy w ogóle się nie odniósł.

Skarżący nie podzielili stanowiska, że "działalność Ubezpieczonego w ramach prowadzonej przez Ubezpieczoną działalności gospodarczej nie miała charakteru incydentalnego", z zeznań wynika bowiem, że P. S. dokonywał czynności w imieniu żony jedynie gdy ona nie mogła ich dokonać samodzielnie (np. w okresie urlopu macierzyńskiego). A zatem dokonywanie czynności przez P. S. w imieniu żony miało właśnie charakter zwykłej pomocy małżeńskiej. Znaczna część czynności dokonywanych przez P. S. miała charakter czysto techniczny, jak np. odbieranie faktur wiążące się ze złożeniem na nich podpisu. Nie można więc uznać, że działanie takie w jakikolwiek sposób przyczyniało się do uzyskania przychodu przez A. S.

Skarżący wskazali, iż zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, "za współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej powodującą obowiązek ubezpieczeń (...) uznać należy taką pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego małżonka, która ma charakter stały i bez której (...) dochody z tej działalności nie osiągnęłyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt II UK 286/2007). Podkreślenia wymagają zatem cechy pomocy, od których zależy uznanie małżonka za osobę współpracującą tj. stały charakter tej pomocy oraz przyczynienie się tej pomocy do zwiększenia dochodów z działalności gospodarczej. Ponadto wyróżnia się także inne cechy konstytutywne pojęcia "współpraca przy działalności gospodarczej" tj. istotny ciężar gatunkowy działań współpracownika, które nie mogą mieć charakteru wtórnego, bezpośredni związek z przedmiotem działalności, stabilność, a także znaczący czas i częstotliwość podejmowanych robót (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2009 r., sygn. akt II UK 134/2008). Skarżący podkreślili, że aby pomoc małżonka można było uznać za współpracę, opisane powyżej cechy muszą występować łącznie. Zdaniem skarżących, wydając zaskarżone decyzje, organy nie dokonały takiej interpretacji art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ponadto organ I instancji przyjął, iż pomoc P. S. miała charakter stały i przyczyniła się do zwiększenia dochodów z działalności gospodarczej. Jednocześnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono na jakiej podstawie przesądzono o stałym charakterze pomocy. Organ nie wyjaśnił także dlaczego przyjął, że czynności dokonywane przez P. S. miały istotny ciężar gatunkowy i nie ustalił w jakim zakresie działania P. S. przyczyniły się do zwiększenia dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez A. S.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.

Na wstępie należy podkreślić, iż stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyń określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.

Podkreślenia wymaga również, iż stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.

Bezspornym jest, iż w okresie objętym decyzją I instancji miały zastosowanie przepisy art. 8 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) obowiązującej do dnia 30 września 2004 r. oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, które w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 11 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) obejmują obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, prowadzące pozarolniczą działalność lub są osobami z nimi współpracującymi - od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania takiej działalności a od dnia 20 września 2008 r., w brzmieniu: "osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej". Obowiązek ubezpieczenia powstaje i wygasa w terminach określonych w ustawie o ubezpieczeniach społecznych.

Z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące. W myśl art. 8 ust. 11 ustawy za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę, ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności. Warunkami zatem objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym osób bliskich osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą są - pozostawanie we wspólnym gospodarstwie oraz współpraca przy prowadzeniu owej działalności pozarolniczej.

Ustawa systemowa nie zawiera legalnej definicji "współpracy przy prowadzeniu działalności", a zatem przy interpretacji tego sformułowania nie można abstrahować nie tylko od obowiązków małżonków wynikających w Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale także od ratio objęcia współpracowników obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, jakim jest jak najszersze zabezpieczenie obywateli na wypadek wystąpienia ryzyk ubezpieczeniowych. Skoro zatem zwrot "współpraca przy wykonywaniu pozarolniczej działalności gospodarczej" jest użyty w ustawie systemowej to ta właśnie ustawa, a w szczególności norma prawna zamieszczona w jej art. 8 ust. 11 w związku z art. 6 ust. 1 pkt. 5 powinna wyznaczać jego znaczenie.

Z uwagi na bezsporność pozostawania małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym istotna jest ocena, czy rozmiar prac, ich rodzaj, zorganizowanie i częstotliwość mają wymiar ekonomiczny i organizacyjny na tyle istotny, by można było uznać go za współpracę w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy systemowej. W literaturze przedmiotu wyrażany był pogląd, iż w sformułowaniu o współpracy w prowadzeniu działalności gospodarczej należy upatrywać nie tylko pracy na rzecz tego przedsięwzięcia, ale także współudziału w prowadzeniu tej działalności, włączając nawet w ten udział "zysk" (por. Z. Myszka: Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1994, II UZP 27/94, PiZS 1995 nr 5, s. 74-82). Ów zysk jako wyznacznik współpracy raczej został odrzucony przez naukę (por. M. Skąpski: Zagadnienia stosunku pracy między członkami rodziny, Warszawa 2000, s. 203), co nie wydaje się trafne o tyle, że współpraca osoby bliskiej musi mieć znaczenie ekonomiczne dla prowadzącego działalność. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego współpraca oznacza pracę wykonywaną wspólnie z kimś innym; działalność prowadzoną wspólnie; działanie wraz z innymi w ramach jednego przedsięwzięcia; branie udziału w zbiorowej pracy. Współpraca to zdolność tworzenia więzi i współdziałania z innymi, umiejętność pracy w grupie na rzecz osiągania wspólnych celów.

Z wykładni literalnej wynika zatem, iż termin współpraca przy prowadzeniu działalności, zakłada, że współpracujący ma istotny wpływ na tę działalność. Wartość działania w ramach współpracy musi być znacząca i odnosić się do zysku przedsięwzięcia gospodarczego, prowadzonego przez małżonka. Z terminem współpraca wiąże się także cecha stałości, w sensie stabilności ekonomiczno-zawodowej osoby zainteresowanej. Ważne jest istnienie pewnego związania z pracą wykonywaną w ramach współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Zasadne jest też przyjęcie, że wykonywana przez osoby współpracujące działalność powinna charakteryzować się zorganizowaniem i pewną ciągłością. Nie stanowią w sensie prawnym współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej takie czynności, które są podejmowane sporadycznie czy też okazjonalnie, zajmujące nikłą ilość czasu. Znaczenie gospodarcze, organizacyjne i stabilność takich działań są znikome i nie kwalifikują się do oceny, iż w sensie prawnym dochodzi do "współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej".

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt I UK 51/09 stwierdził, iż współpracą przy prowadzeniu działalności gospodarczej powodującą obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, jest takie współdziałanie osoby bliskiej przedsiębiorcy, które generuje stałe, dodatkowe dochody z tej działalności niezależnie od tego czy dokonuje tego odpłatnie, czy też nieodpłatnie. Ponadto w stosunkach rodzinnych kwestia odpłatności za pracę nie ma takiego znaczenia jak w stosunkach pracy bądź stosunkach z zakresu prawa cywilnego, skoro status osoby współpracującej uzależniony jest od więzów rodzinnych, które polegają na wzajemnym świadczeniu pomocy przez członków rodziny wobec innych w ramach wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego.

W tym sensie współpracą jest stała pomoc przy prowadzeniu działalności, bez której dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie - osoby bliskiej przedsiębiorcy - przy tym przedsięwzięciu. Można zatem zasadnie twierdzić, że osoba bliska przedsiębiorcy podejmuje aktywność przynoszącą mu określone dochody, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczeń: emerytalnego i rentowych, skoro pomoc świadczona przez osobę bliską jest współpracą w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy systemowej, stanowiącą w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy podstawę do objęcia tej osoby obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym i rentowymi. Takie rozumienie współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej odpowiada celom ustawy systemowej wyrażającym się w przymusie ubezpieczenia na zasadzie równości wszystkich osób, które własną pracą (niezależnie od podstawy jej świadczenia) doprowadzają do wygenerowania zysku z działalności gospodarczej.

W ocenie Sądu organ dokonał prawidłowej oceny ustaleń faktycznych, co do charakteru i rodzaju czynności wykonywanych przez P. S.

Sąd podzielił stanowisko Prezesa, iż w rozpatrywanej sprawie pomoc świadczona przez małżonka może być uznawana za współpracę w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiącą w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy podstawę do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym i rentowymi. Prawidłowe są także ustalenia organu, iż P. S. spełniał warunki do podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej od 1 kwietnia 2003 r. tj. od dnia wejścia w życie ustawy o ubezpieczeniu w NFZ.

Z akt sprawy wynika, wbrew zarzutom skargi, iż pomoc przy wykonywaniu działalności gospodarczej skarżącej A. S. nie miała incydentalnego charakteru. W aktach osobowych zatrudnionych pracowników za okres do stycznia 2008 r. znajdują się umowy o pracę, świadectwa pracy, umowy zlecenia i rachunki do nich, podpisywane przez skarżącego a z kontrolowanych ksiąg przychodów i rozchodów od 2004 r. wynika, iż znaczna cześć faktur/rachunków również była podpisywana przez niego.

Zdaniem Sądu logicznym jest wniosek organu, iż czynności dokonywane przez skarżącego P. S. przyczyniały się do generowania większych dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, chociażby poprzez zmniejszenie kosztów, które należałoby ponieść w związku z zatrudnieniem pełnomocnika do ich dokonywania. Można zatem zasadnie twierdzić, że małżonek przedsiębiorcy podejmował aktywność przynoszącą mu określone dochody, z którą to działalnością w konsekwencji wiąże się obowiązek ubezpieczeń: emerytalnego i rentowych.

Według art. 1a pkt 1 ustawy z 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym ubezpieczenie zdrowotne zostało oparte w szczególności na zasadzie solidarności społecznej. Oznacza to, że zgodnie z art. 22 ust. 1 wymienionej ustawy (w brzmieniu noweli) jeżeli spełnione zostały przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia, o którym mowa w art. 8, z więcej niż jednego tytułu, składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna być opłacana z każdego z tych tytułów odrębnie, z zastrzeżeniem ust. 3-7. Odpowiednikiem tego przepisu jest obecna regulacja w art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach zdrowotnych z 2004 r., który stanowi, iż w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Jak już wyżej wskazano w myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach zdrowotnych obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

W sprawie istotnym jest rozumienie dwóch pojęć: "podleganie" ubezpieczeniu zdrowotnemu i "objęcie" tym ubezpieczeniem. Jak wyraził to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2006 r. w sprawie I UK 227/05 - "podleganie" ubezpieczeniu zdrowotnemu związane z obowiązkiem opłacania składki wynika z "objęcia" ubezpieczeniem społecznym. W art. 8 ust. 1 ustawy z 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym wśród "objętych" ubezpieczeniem wymieniono osoby prowadzące działalność gospodarczą i osoby z nimi współpracujące. W kontekście ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym i ustawy systemowej z dnia 13 października 1998 r. kategoria osób objętych ubezpieczeniem społecznym jest szersza niż podlegających temu ubezpieczeniu. Podleganie wynika z objęcia ubezpieczeniem ale jest kategorią węższą niż objęcie. Objęcie ubezpieczeniem to przynależność do określonej kategorii podmiotów w razie spełnienia ustawowych przesłanek. Podleganie natomiast oznacza przyznanie (na ogół z mocy ustawy, czasem tylko na wniosek) prawa powiązanego z nałożeniem obowiązku. W tym rozumieniu skarżący P. S. w okresie wskazanym w decyzji podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba objęta ubezpieczeniem społecznym, która współpracowała z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Można dodać, iż na gruncie obecnie obowiązujących przepisów według art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powiązany został nie z objęciem ubezpieczeniami społecznymi a ze spełnieniem warunków do objęcia nimi, o czym stanowi m.in. lit. c) tego przepisu – osoby, które prowadzą działalność pozarolniczą lub osoby z nimi współpracujące, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Podkreślić należy, iż co innego jest naliczenie i wysokość składek ubezpieczeniowych, a co innego fakt objęcia ubezpieczeniem. Obowiązek opłacania składek powstaje skutkiem podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez objęcie tym ubezpieczeniem ubezpieczonego, a ich wysokość określa właściwy terytorialnie dla ubezpieczonego Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Istotą kontrolowanych w niniejszej sprawie przez Sąd decyzji administracyjnych jest stwierdzenie, czy skarżący P. S. w okresie wskazanym w decyzji był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 53, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.