Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 476/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Asesor WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi S. w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczpospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczpospolitej Polskiej na rzecz skarżącej S. w W. kwotę 1615 (jeden tysiąc sześćset piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] Urząd Patentowy RP unieważnił S. w W. i S. J. patent nr [...] pt. "Koncentrat węglowodanowo-witaminowo-mineralny", zasądzając na rzecz B. C. i P. C. s.c. "[...] " z siedzibą w W. zwrot kosztów postępowania.

Jako podstawę prawną wskazał art. art. 89 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej z dnia 30 czerwca 2000 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 19, poz. 1117 ze zm.) - zwaną dalej p.w.p. i art. 10 ustawy o wynalazczości (Dz. U. Nr 28 z 1993 r. poz. 117) w związku z art. 315 ust. 3 p.w.p. oraz art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p.

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] sierpnia 1997 r. udzielił na rzecz S. w W. i S. J. patentu nr [...] na wynalazek pt. Koncentrat węglowodanowo-witaminowo-mineralny" zgłoszony dnia [...] kwietnia 1994 r. Ochrona została udzielona na rozwiązanie opisane w 6 zastrzeżeniach patentowych:

1. Koncentrat węglowodanowo-witaminowo-mineralny zawierający węglowodany, witaminy oraz składniki mineralne znamienny tym, że zawiera koncentrat soków owocowych w proszku w ilości od 1 do 20% wagowych, węglowodany w ilości od 45 do 98% wagowych, substancje smakowo-zapachowe w ilości od 1 do 7% wagowych oraz kompleks witamin, a także makro i mikroelementy w ilości od 0.5 do 3.6% wagowych.

2. Koncentrat według zastrz.1 znamienny tym, że zawiera witaminy z grupy B w ilości od 5 do 500 mg/l00g i makroelementy w ilości od 200 do 2000 mg/l00g oraz mikroelementy w ilości od 10 do 380 mg/l00g koncentratu, a także witaminę C w ilości od 10 do 150 mg/100g i/lub witaminę E w ilości od 5 do 30 mg/100g koncentratu.

3. Koncentrat według zastrz.1 znamienny tym, że zawiera następujące witaminy z grupy B: B1, B2, B6, B12, PP, kwas pantotenowy, kwas foliowy.

4. Koncentrat według zastrz.1 znamienny tym, że zawiera następujące makro i mikroelementy: wapń, fosfor, magnez, żelazo, mangan, potas, sód, jod, miedź, molibden, selen, chrom oraz bor.

5. Koncentrat według zastrz. 1 znamienny tym, że zawiera do 8% wagowych kwasów tłuszczowych o długości łańcucha C8 – C12.

6. Koncentrat według zastrz. 1. znamienny tym, że zawiera białka mleka i jaj w ilości do 35% wagowych.

Według opisu patentowego, przedmiotem wynalazku jest koncentrat węglowodanowo-witaminowo-mineralny w postaci proszku, zawierający optymalny zestaw mono-, oligo- i polisacharydów stopniowo trawionych i wchłanianych, dostarczających systematycznie energii w czasie długotrwałego wysiłku fizycznego oraz odbudowujących zapasy glikogenu w organizmie, zawierający jednocześnie zestaw witamin i składników mineralnych w ilości zapewniającej prawidłowy przebieg procesów metabolicznych przy zwiększonym wysiłku fizycznym. Produkt przeznaczony jest głównie dla sportowców i innych osób obciążonych dużym wysiłkiem fizycznym oraz rekonwalescentów jako dieta uzupełniająca energię oraz ew. białko.

Wyrokiem z dnia 9 marca 2004 r. w sprawie 6 II SA 1658/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez S. decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] marca 2001r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia wymienionego wyżej patentu z uwagi na nie wyjaśnienie nieoczywistości rozwiązania. Zarzucił uzasadnieniu dowolność i lakoniczność, brak analizy i oceny zebranego materiału dowodowego, brak tłumaczenia amerykańskiego opisu patentowego przez tłumacza przysięgłego, poprzestanie na własnym przekonaniu, bez postępowania dowodowego ze strony Urzędu co do kryterium nieoczywistości i należytego uzasadnienia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w świetle art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku P. C. i B. C. wspólników spółki cywilnej "[...]" o unieważnienie przedmiotowego patentu z powodu braku nieoczywistości rozwiązania, Urząd Patentowy przyznał rację wnioskodawcom, że wszystkie wymienione w zastrzeżeniu składniki koncentratu były wcześniej znane i używane do wytwarzania napojów i odżywek, w szczególności dla osób obciążonych wysiłkiem fizycznym. Urząd Patentowy podzielając w całości stanowisko wyrażone przez wnioskodawcę powołał się na dowody przez niego przedstawione:

1. Publikację I. C. "[...] ", gdzie jako odżywki dla sportowców stosuje się preparaty węglowodanowo-witaminowo-mineralne gdzie:

- na str. 58 podana jest informacja o preparatach węglowodanowo-witaminowych z dodatkiem związków mineralnych;

- na str. 59 podana jest informacja o suchych napojach produkowanych w proszku, z których sporządza się napój po dodaniu wody;

- na str. 56 podana jest informacja, że w skład mieszanek odżywczych wchodzi z reguły glukoza (która jest węglowodanem), kwas cytrynowy, kwas jabłkowy, witaminy A, E, Bl, B2, B6, PP, B12, B15, składniki mineralne (sód, potas).

2. Publikację S. Z. "[...] ", gdzie na st. 141 podana jest informacja o podawaniu sportowcom witamin Bl, B2, B6, B12, B15, C, PP oraz makro- i mikroelementów.

3. Ulotki znanego preparatu odżywczego w proszku [...] posiadającego atest z 1992 roku, przeznaczonego dla sportowców. W jego skład wchodzą węglowodany, organiczne kwasy owocowe, które zdaniem UP stanowią zamiennik soków owocowych dla patentu [...], składniki mineralne i witaminy. Węglowodany są zawarte w preparacie w ilości około 70% wagowych, kwasy owocowe (zamiennik soków owocowych) w ilości około 20% wagowych, co mieści się w zakresie wskazanym w zastrzeżeniu 1. Preparat zawiera sód, potas, wapń, magnez, fosfor, chlorki, oraz witaminy Bl, B2, B6, B12, C, E kwas foliowy, amid kwasu nikotynowego, pantotenian wapnia.

4. Zezwolenie GIS z dnia [...] lipca 1992 r. dotyczące preparatu [...] - odżywki w proszku zawierającej węglowodany (maltodekstrynę, fruktozę), odtłuszczone kakao (które jest koncentratem owoców w proszku zgodnie z przykładem II opisu patentowego [...]), w którym jako koncentrat soku owocowego zawiera kakao w ilości 10%, zawiera makroelementy (związki wapnia, sodu i magnezu), aromaty (czyli substancje smakowo-zapachowe), witaminy (witaminy Bl, B2, B6, B12, C, E kwas foliowy, PP, pantotenian wapnia). Ponadto odżywka zawiera olej roślinny i sproszkowaną serwatkę, a preparat według patentu [...] może dodatkowo zawierać kwasy tłuszczowe (zastrz. 5) i białka mleka i jaj (zastrz. 6);

5. Ulotki preparatu [...] produkcji [...] oraz oświadczenie o dacie prezentacji na targach, z którego wynika, że znany jest preparat zawierający węglowodany w ilości 90,5% oraz witaminy i składniki mineralne.

6. Polską Normę PN-93 A-79032, z którą znane jest stosowanie w napojach bezalkoholowych dodatku soków owocowych zagęszczonych, emulgowanych i liofilizowanych (pozbawionych wody).

7. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 maja 1993 r. w sprawie znakowania środków spożywczych, używek i substancji dodatkowych dozwolonych, przeznaczonych do obrotu. Z załącznika nr 2 zawierającego WYKAZ DEKLAROWANYCH WITAMIN I SKŁADNIKÓW MINERALNYCH I ICH ZALECANE SPOŻYCIE DZIENNE wynika, że znane są i zalecane dzienne dawki witamin i składników mineralnych, takich jak witamina A, D, E, C, tiamina, ryboflawina, niacyna, witamina B6, folacyna, witamina B12, biotyna, kwas pantotenowy, oraz składniki mineralne (makro i mikroelementy) takie jak wapń, fosfor, żelazo, magnez, cynk, jod.

Uprawniony z patentu odnosząc się do ulotki preparatu [...] twierdził, że preparat ten podaje zupełnie inny procent węglowodanów, że nie zawiera soków owocowych, a kwasy owocowe, które mają zupełnie inny skład. Soki owocowe oprócz węglowodanów (cukrów) zawierają białko, aminokwasy i sole mineralne, zarówno makro jak i mikroelementy. W sokach owocowych witaminy i aminokwasy są łatwo przyswajalne. Wprowadzenie aminokwasów wytworzonych syntetycznie nie daje tego efektu.

Urząd Patentowy odpierając ten zarzut stwierdził, że:

- skład procentowy preparatu odnoszący się do suchego proszku, jest procentowo taki sam, a twierdzenie uprawnionego o innym składzie procentowym w zakresie węglowodanów odnosi się do otrzymanego z proszku napoju rozcieńczonego wodą.

- informacje uprawnionego o składzie soków owocowych pochodzą z wiedzy ogólnej, co zostało ustalone na rozprawie, bez przytoczenia konkretnej literatury. Według wiedzy ogólnej członków kolegium UP, soki owocowe zawierają kwasy owocowe (jabłkowy, cytrynowy), węglowodany, witaminy i sole mineralne.

Wywiódł zatem, że: skoro uprawniony stosuje w preparacie koncentratu węglowodanowo- witaminowo-mineralnego oprócz soków owocowych także węglowodany, witaminy i sole mineralne, czyli te same składniki, które i tak znajdują się w sokach owocowych - to stosowanie soków owocowych (a nie kwasów owocowych) nie wydaje się być rozwiązaniem posiadającym poziom wynalazczy.

Urząd Patentowy wywiódł, że także przytoczone publikacje - dowody 4, 5, 6 i 7 - świadczą o znanych informacjach:

• Stosowanie w napojach i odżywkach składników takich jak: węglowodany, kwasy owocowe, koncentraty owoców w proszku, witaminy, makro elementy, mikroelementy, substancje smakowo-zapachowe.

• Stosowanie środków odżywczych w postaci koncentratów w proszku

• Stosowanie węglowodanów w ilości zgodnej z ilością podaną w zastrzeżeniu niezależnym 1

• Stosowanie kwasów owocowych i koncentratów soków owocowych (proszek kakao) w ilości zgodnej z zastrzeżeniem niezależnym.

Organ wywodził, że zgodnie z opisem wynalazku chronionego patentem nr [...], jego celem było uzyskanie koncentratu będącego kompleksem składającym się z mono-, oligo- i polisacharydów zapewniającego po spożyciu stały poziom glukozy we krwi, systematyczne dostarczanie energii w trakcie długotrwałego wysiłku. Ponadto jako jedną z zalet koncentratu według wynalazku wymienia się brak sacharozy.

Podał zatem, zgodnie za stanowiskiem wnioskodawcy, że ten sam cel został osiągnięty w preparacie [...], który (wg informacji zawartej na ulotce) "jest mieszaniną węglowodorów o różnej długości łańcucha cukrowego. Taka kompozycja zapewnia w czasie wysiłku równomierny dowóz glukozy" oraz "[...] nie zawiera zwykłego cukru".

Urząd Patentowy zwrócił uwagę na to, że w opisie patentowym wielokrotnie podkreśla się, że koncentrat według wynalazku zawiera optymalnie dobrany zestaw węglowodanów, zestaw odpowiednio dobranych witamin, makro i mikroelementów i dzięki temu doborowi uzyskano żądane właściwości preparatu: podawanie wytworu w formie proszku powoduje powolne i równomierne wchłanianie się preparatu i stały poziom substancji we krwi. Ponadto nie zachodzi bezpośrednia reakcja pomiędzy poszczególnymi składnikami, co zapewnia również utrzymywanie się stałego poziomu we krwi.

Uprawniony twierdził, że przeciętny fachowiec na podstawie znanych rozwiązań, bez wkładu pracy twórczej nie jest w stanie opracować koncentratu. Podnosił, że preparat [...] nie zawiera soków owocowych, a kwasy owocowe, a ponadto nie zawiera mikroelementów niezbędnych do właściwego przebiegu procesów biochemicznych w organizmie. Wskazywał, że pozostałe materiały dowodowe nie zawierają składu procentowego.

Urząd Patentowy nie podzielił tego poglądu, podniósł, że przedmiotowy wynalazek zawiera nowy skład w innej postaci i innych proporcjach do uzyskania wytworu mającego nowe zastosowanie oraz żeby skład procentowy przyniósł nieoczekiwany efekt. Wywodził, że twierdzenia o odpowiednim, optymalnym doborze składników koncentratu, nie znajdują odzwierciedlenia w redakcji zastrzeżeń patentowych, zwłaszcza zastrzeżenia 1, w którym chroniony jest preparat zawierający jakiekolwiek węglowodany, w tym również sacharozę, wymienianą w opisie jako niekorzystną, a nie tylko optymalny zestaw mono- oligo- i polisacharydów. Dodatkowo węglowodany występują w szerokim zakresie - w ilości od 45 do 98% wagowych. Chroniony preparat zawiera także jakikolwiek koncentrat soków owocowych w proszku w ilości od 1 do 20% wagowych, przy czym koncentrat soku owocowego w proszku jest rozumiany aż tak szeroko, że obejmuje również kakao w proszku. Chroniony preparat zawiera także jakikolwiek zestaw witamin oraz makro mikroelementy w łącznej zawartości 0.5 do 3.6% wagowych.

Urząd Patentowy ocenił, że przy tak szeroko sformułowanej ochronie na preparat - koncentrat węglowodanowo - witaminowo-mineralny występowanie nieoczekiwanego, korzystnego efektu deklarowanego przez uprawnionego w całym zakresie przyznanej ochrony jest nieujawnione. Mimo twierdzenia o synergicznym działaniu składników, nie uprawdopodobnił tego efektu w żaden sposób, na przykład poprzez nadesłanie wyników badań potwierdzających istnienie takiego efektu. Wykazanie istnienia korzystnego efektu dla tak szerokiego zakresu żądanej ochrony wymagało od uprawnionego przedstawienia wyników badań dla równie szerokiego spektrum składów preparatu, między innymi dla preparatu zawierającego jako węglowodan wyłącznie glukozę albo wyłącznie sacharozę, co byłoby sprzeczne z samą ideą wynalazku przedstawioną w opisie przez uprawnionego.

Twierdził, że pogląd uprawnionego, że podawanie wytworu w formie proszku powoduje powolne i równomierne wchłanianie się preparatu i stały poziom substancji we krwi jest sprzeczny z podstawową wiedzą farmakologiczną. Podanie preparatu farmaceutycznego w formie proszku powoduje gwałtowny wyrzut substancji aktywnych do krwi i pik substancji aktywnych w osoczu krwi. Także nieuzasadnione jest twierdzenie uprawnionego na temat nie zachodzenia bezpośredniej reakcji pomiędzy poszczególnymi składnikami, co zapewnia również utrzymywanie się stałego poziomu we krwi. Brak reakcji między składnikami mógłby mieć miejsce, gdyby poszczególne składniki proszku pokryte były specjalnie spreparowanymi ochronnymi otoczkami, co nie ma miejsca w tym przypadku.

Urząd Patentowy za najbliższy stan techniki uznał wprowadzoną na rynek i stosowaną w tym samym celu odżywkę [...], która różni się od chronionego patentem rozwiązania stosowaniem kwasów owocowych (składnika soków owocowych) zamiast soków owocowych oraz stosowaniem mikroelementów. Jednakże stosowanie sproszkowanych soków owocowych w odżywkach jest znane ze stanu techniki, czego przykładem jest preparat [...]. Preparaty takie zawierają również mikroelementy, zawarte naturalnie w proszkach soków owocowych. Ponadto korzyści płynące ze stosowania w diecie mikroelementów są powszechnie znane, tak więc dodanie ich do preparatu odżywczego nie nosi znamion nieoczywistości. O oczywistości dodawania składników mineralnych, a konkretniej mikro i makroelementów do napojów i odżywek świadczy regulacja ilości dodawanych składników mineralnych przez rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. w W. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zarzucała, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 10 Ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 26 z 1993 r. poz.117) w związku z art. 315 ust.3 Ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U z 2003 r. Nr 119, poz. 1117) wobec nie dokonania obiektywnej i pełnej oceny nieoczywistości przedmiotowego wynalazku, wadliwej oceny stanu faktycznego, przyjęciu niepełnych, nie powiązanych z całością faktów z różnych publikacji, nie zawierających w pełni rozwiązania technicznego będącego przedmiotem wynalazku oraz z naruszeniem art. 7, art.77 § 1 i art. 107 §3 K.p.a. poprzez oparcie uzasadnienia decyzji na sprzecznych, nie znajdujących pokrycia w wiedzy faktach publikowanych w podstawowej literaturze z zakresu żywienia człowieka, a także z zakresu biochemii i chemii organicznej.

Błędne przyjęcie, że kwasy owocowe stanowią zamiennik soków owocowych skoro w składzie soków owocowych kwasy owocowe stanowią wyłącznie jeden ze składników, obok węglowodanów, witamin, soli mineralnych zawierających makro i mikroelementy oraz białek zbudowanych z aminokwasów. Na dowód, że w skład soków owocowych wchodzą także białka załączyła " Tabele wartości odżywczych wybranych produktów"

Zarzuciła, że Urząd Patentowy RP w uzasadnieniu decyzji kilkakrotnie pomylił nazwy chemiczne - węglowodanów z węglowodorami, są to całkowicie inne związki chemiczne o odmiennej budowie chemicznej i innych właściwościach.

Nie podzielił dokonanej przez Urząd Patentowy RP oceny:

- dowodów o synergicznym działaniu składników koncentratu, chociaż świadczą o tym podstawowe wiadomości z biochemii, że witaminy biorą udział regulacji metabolizmu jako koenzymy lub związki macierzyste do ich syntezy np. "Witamina C ułatwia przyswajanie żelaza - Mała Encyklopedia medycyny , Warszawa 1979 PWN str.l338-1339 (dowód nr 2).

- powszechnie znanych wiadomości, że podczas przyjmowania przez człowieka koncentratu węglanowo - witaminowo - mineralnego zawierającego substancje o różnym składzie chemicznym następuje ich wchłanianie przez organizm w różnym czasie w zależności od rodzaju składników i metabolizmu w różnych odcinkach przewodu pokarmowego, a porównuje je do wchłaniania przez organizm jednorodnego preparatu farmaceutycznego (powoduje "gwałtowny wyrzut substancji aktywnych do krwi i pik substancji aktywnych w osoczu")

Z porównania koncentratu według patentu nr [...] i dowodów przedstawionych w uzasadnieniu decyzji dopatrzył się zasadniczych różnic w składzie, istotnie wpływających na przebieg procesów biochemicznych w organizmie np.:

- ulotka preparatu [...] podana jako najbliższy stan techniki do rozwiązania według patentu nie zawiera w ogóle soków owocowych oraz mikroelementów;

- zezwolenie Głównego Inspektora Sanitarnego - wymienia preparat [...], który nie podaje składu m zawartości poszczególnych składników i ich wzajemnych stosunków, nie ma w składzie mikroelementów;

- ulotka [...] opisuje preparat nie zawierający soków owocowych i mikroelementów;

- powołany dowód Polskiej Normy PN-93 A-79032 świadczy o stosowaniu w napojach bezalkoholowych wyłącznie zagęszczonych soków owocowych;

- wymienione Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 maja 1993 r w sprawie znakowania środków spożywczych, używek i substancji dodatkowych dozwolonych, przeznaczonych do obrotu / Dz. U nr 48, poz. 221 / podaje wyłącznie wykaz deklarowanych do spożycia witamin: składników mineralnych i ich zalecane spożycie dzienne;

- publikacja S. Z. "[...] " zawiera wyłącznie informację o podawaniu sportowcom witamin oraz składników mineralnych - bez % składu;

- publikacja I. C. "[...] " nie podaje % udziału poszczególnych składników, a w składzie tych preparatów znajdują się wyłącznie glukoza, kwasy owocowe, witaminy i makro elementy.

Skarżąca wskazała, za poglądem literatury, że "wśród pozytywnych poszlak nieoczywistości wymienia się najczęściej zaskoczenie dla świata techniki, gdy rozwiązanie zagadnienia zaspakaja od dawna uświadomioną potrzebę społeczną, gdy przynosi sukces komercyjny. Z ulotek załączonych przez wnioskodawcę wynika w sposób jednoznaczny, że próby opracowania środka o zbliżonym działaniu były wielokrotnie podejmowane, nie rozwiązywały kompleksowego zagadnienia, a rozwiązywały jedynie wycinkowo. Opracowane środki nie dostarczały organizmowi pełnodawkowego zapotrzebowania na produkty, które organizm wymaga w czasie zwiększonego wysiłku fizycznego.

Powstanie koncentratu stanowi zaskoczenie tego rozwiązania w stosunku do dotychczasowych receptur, które polegały na dostarczeniu do organizmu jedynie niektórych produktów koniecznych do odbudowy zasobów, po zwiększonym wysiłku fizycznym i nie były w stanie tego zasobu w pełni odbudować. Opracowanie koncentratu przyniosło także sukces komercyjny, wypierając wszystkie dotychczasowe produkty z rynku.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wnosił o jej oddalenie. Odnośnie zarzutu, że przyjął w swej ocenie wynalazku fakty z różnych publikacji i w związku z tym dokonał wadliwej oceny stanu faktycznego wskazywał, że gdy kwestionowana jest nieoczywistość wynalazku - jak w przedmiotowej sprawie - cechy techniczne rozwiązania mogą pochodzić z wielu publikacji.

Podnosił, że próbował ustalić na rozprawie na ile kwasy owocowe mogą stanowić zamiennik soków owocowych, a zgłaszający nie był w stanie powołać konkretnej literatury. Z kolei według wiedzy dostępnej kolegium, soki owocowe zawierają kwasy owocowe, węglowodany, witaminy i sole mineralne. Ponowił pogląd, iż stosowanie soków owocowych w miejsce kwasów owocowych "nie wydaje się być rozwiązaniem posiadającym poziom wynalazczy", skoro uprawniony stosuje w patencie oprócz soków owocowych także węglowodany, witaminy, sole mineralne i białka mleka i jaj w ilości do 35% wagowych. Przyjmując, że kwasy owocowe stanowią zamiennik soków owocowych stwierdził, że dla potrzeb niniejszego wynalazku, wobec bogatego składu preparatu witaminowo-mineralnego "wydaje się, że takie przybliżenie jest możliwe".

Wskazywał, że do skargi uprawniony dołączył nowy dowód w sprawie, który jako wydruk ze strony internetowej [...] z datą wydruku [...] stycznia 2006r., nie może stanowić stanu techniki dla patentu PL [...].

Urząd Patentowy przyznał, że pomylił nazwy chemiczne węglowodanów z węglowodorami w uzasadnieniu decyzji przy omawianiu składu preparatu Minerał [...] - dwukrotnie została użyta nazwa węglowodór zamiast węglowodan, co jednak nie miało wpływu na czytelność decyzji, gdyż jednocześnie mowa jest o długości łańcucha cukrowego, który w przypadku węglowodorów po prostu nie występuje.

Zarzut odrzucenia dowodów o synergicznym działaniu składników koncentratu uznał za niezrozumiały, skoro takie korzystne połączenia dotyczą zawsze konkretnych połączeń substancji - na przykład konkretnie żelaza i witaminy C, a nie na przykład żelaza i witaminy D. Występowanie nieoczekiwanego, korzystnego efektu (efektu synergicznego) w całym, bardzo szerokim zakresie przyznanej ochrony nie zostało przez uprawnionego ujawnione. Ten szeroki zakres oznacza występowanie w koncentracie witaminowo-mineralnym jakiejkolwiek witaminy i jakiegokolwiek makro- i mikroelementu.

Zgłaszający nie wykazał, że efekt synergiczny występuje między jakąkolwiek witaminą i jakimkolwiek makro- lub mikroelementem. Tak samo nie wykazał, że dodawanie wytworu w formie proszku powoduje powolne i równomierne wchłanianie się preparatu i stały poziom substancji we krwi

Wskazał dodatkowo, że problem oczywistości rozwiązania omówiony w publikacji "Komentarz do prawa wynalazczego" S. Sołtysińskiego, A. Szajkowskiego i T. Szymanka, gdzie na str. 38 wymienia jedynie pozytywne poszlaki nieoczywistości których uprawniony nie uwiarygodnił.

Uczestnicy postępowania nie zajęli stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej p.p.s.a.).

Rozpatrując argumenty zawarte w skardze z punktu widzenia powyższych kryteriów, nie można odmówić im słuszności.

Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. 2003, Nr 119, poz. 1117 ze zm.) w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed wejściem w życie tej ustawy (tj. 22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów.

Z tego względu podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wynalazku stanowi art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.). Stosownie do tej normy wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania.

Obowiązujący w dacie wydania obecnie zaskarżonej decyzji - art. 255 ust. 4 p.w.p. stanowił o obowiązku rozstrzygania przez Urząd Patentowy spraw w trybie postępowania spornego w granicach wniosku i związania podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę.

Ustawowe zapewnienie tej gwarancji daje zatem wyraz pozycji uprawnionego w takim sporze z racji posiadania prawa ochronnego na swój wynalazek udzielonego przez Urząd Patentowy w warunkach spełnienia wszystkich wymogów o których mowa w art. 10 prawa wynalazczego.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż decyzją ostateczną Urzędu Patentowego z dnia [...] stycznia 1999 r. w sprawie [...], wniosek tego samego wnioskodawcy o unieważnienie patentu został oddalony. Wówczas przedmiotem rozstrzygnięcia był zarzut, że sporny wynalazek nie nadaje się do stosowania z uwagi na to, że z opisu i zastrzeżeń nie można ustalić receptury koncentratu. Wnioskodawcy nie udało się jednak udowodnić, że na podstawie chronionej receptury nie można wyprodukować koncentratu.

Nie ulega zatem wątpliwości, że w postępowaniu spornym, w którym obecnie wnioskodawca kwestionuje nieoczywistość wynalazku, na nim spoczywa ciężar dowodów, skoro chce wywieść korzystne dla siebie skutki prawne, zmierzające do obalenia udzielonego prawa do patentu.

Wydana w trybie spornym decyzja – w myśl zasady określonej w art. 2558 ust. 1 p.w.p. powinna zawierać m.in. oznaczenie przedmiotu sprawy i jej rozstrzygnięcie (pkt 5); powołanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia (pkt 6); uzasadnienie faktyczne i prawne (pkt 8).

Ma rację Urząd Patentowy co do tego, że oceniając cechy techniczne rozwiązania pod kątem nieoczywistości za podstawę mógł przyjąć dowody z różnych publikacji. Pozostaje jednakże poza sporem, że unieważnienie patentu może nastąpić w sytuacji, gdy poczynione na podstawie dowodów wnioskodawcy ustalenia faktyczno - prawne nie budzą żadnych wątpliwości. Proceduralnym warunkiem prawidłowości oceny wyników postępowania dowodowego jest zgromadzenie i przeprowadzenie dowodów zgodnie z przepisami p.w.p i k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym sprawia, że ocena wyników postępowania dowodowego będzie wadliwa z tego powodu, że jest oparta na materiale dowodowym niekompletnym lub nie w pełni rozpatrzonym.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w sprawach, w których na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, a twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe lub lakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski (vide: wyrok NSA z dnia 23 września 1998 r., III SA 2792/97).

W niniejszej sprawie organ wprawdzie wywiódł pozytywne wnioski dla wnioskodawcy unieważniając uprawnionemu prawo do wynalazku, ale powołał się nie tyle na pewność dowodów wnioskodawcy, bo tej pewności z uzasadnienia decyzji wywieść nie można, ale na własne domniemanie co do nieprawidłowości udzielonego prawa skarżącemu.

Z lektury uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Urząd Patentowy wyeliminował z obrotu prawnego udzielone uprzednio przez siebie prawo do patentu na podstawie następującej oceny materiału dowodowego:

1) stwierdzenia, że dla potrzeb niniejszego wynalazku "możliwe się wydaje" "takie przybliżenie", że kwasy owocowe stanowią zamiennik soków owocowych;

2) ustalenia, że według wiedzy dostępnej członkom kolegium soki owocowe zawierają: kwasy owocowe, węglowodany, witaminy i sole mineralne;

3) na tej podstawie uznanie za najbliższy stan techniki wprowadzoną na rynek i stosowaną w tym samym celu odzywkę [...] różniącą się od chronionej patentem stosowaniem kwasów owocowych zamiast soków owocowych i mikroelementów oraz preparatu [...] jako przykładu znanego ze stanu techniki zastosowania kakao w proszku będącego sproszkowanym sokiem owocowym;

3) przyjęcia w decyzji braku dowodów na synergiczne działanie składników koncentratu poprzez np. nie nadesłanie wyników badań dla szerokiego spectrum składów preparatu. Zaznaczyć należy, że w odpowiedzi na skargę Urząd nie negował już wiadomości ogólnych co do korzystnych połączeń konkretnych substancji, ale postawił zarzut nieujawnienia korzystnego efektu całemu, szerokiemu zakresowi przyznanej ochrony wobec nie uprawdopodobnienia przez uprawnionego wynikami badań tego efektu;

4) przyjęcia w uzasadnieniu oceny co do węglowodorów i pomylenia nazwy chemicznej węglowodorów z węglowodanami. Pomyłka nie stanowiła jednak oczywistego błędu organu, bowiem zaistniała w ślad za identyczną pomyłką wnioskodawcy;

5) przyjęcie za sprzeczny z podstawową wiedzą farmakologiczną poglądu, że podawanie wytworu w formie proszku powoduje powolne i równomierne wchłanianie się preparatu i stały poziom substancji we krwi i twierdzenie przeciwne - bez wyjaśnienia, bez podania literatury fachowej, że "podanie preparatu powoduje gwałtowny wyrzut substancji aktywnych do krwi i pik substancji aktywnych w osoczu krwi" ;

6) niewyjaśnienie okoliczności i gołosłowne przyjęcie za nieuzasadnione twierdzenia uprawnionego co do tego, że przyjmowanie chronionego wynalazku jako koncentratu w proszku zapewnia utrzymywanie się stałego poziomu substancji we krwi (wobec nie zachodzenia bezpośredniej reakcji pomiędzy poszczególnymi składnikami);

7) przyjęcie, że przeciętny fachowiec na podstawie znanych rozwiązań, bez wkładu pracy twórczej jest w stanie opracować koncentrat na podstawie spornego wynalazku.

Na wstępie podkreślić należy, że Urząd Patentowy udzielił na rzecz S. i S.J. ochrony na przedmiotowy wynalazek według wskazanych na wstępie zastrzeżeń patentowych i nie miał wówczas wątpliwości co do tego, że jest to nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania, czyli co do tego, że spełniał wszystkie przesłanki określone w art. 10 ustawy o wynalazczości.

Na tej także normie znalazła oparcie podstawa materialnoprawna decyzji unieważniającej prawo do wynalazku, stąd kwestia patentowalności spornego wynalazku poddana być musi właściwej i wszechstronnej analizie z punktu widzenia dowodów złożonych przez wnioskodawcę. Wskazać należy, że zarówno strona żądająca unieważnienia patentu jak i Urząd Patentowy powołali się na szeroko omówione w literaturze patentowej zagadnienie nieoczywistości wynalazku. Wynikało z niego, że wynalazek można uznać za oczywisty, jeżeli znawca znając stan techniki mógłby dojść do takiego samego rezultatu, korzystając z samej dostępnej wiedzy bez twórczości wynalazczej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji takiego wniosku wysnuć nie można.

Podkreślić należy, że w myśl zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a. Urząd Patentowy związany był oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi we wskazanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2004 r. Stwierdzić należy, że powyższe nie zostało wykonane. Organ nie uwzględnił bowiem i nie rozważył wszystkich istotnych dla obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy konkretnych jej okoliczności.

W sytuacji zatem, kiedy wpłynął wniosek o unieważnienie prawa wynikającego z patentu, to nie rolą uprawnionego jest dowodzenie, że Urząd Patentowy prawo to udzielił mu prawidłowo. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że tego oczekiwał Urząd Patentowy, który nie jest do końca przekonany do przedstawianych przez wnioskodawcę argumentów i ma wątpliwości, co z kolei odnosi taki skutek, że na uprawnionego przerzucił ciężar dowodzenia słuszności posiadanych praw.

Podkreślić także należy, że odwrócenie ról w postępowaniu spornym jakim jest tryb unieważnienia patentu jest sprzeczne z zasadą określoną w art. 89 ust. 1 p.w.p., który stanowi, że patent może być unieważniony w całości lub w części, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do jego uzyskania. Dlatego dokonując ustaleń faktycznych w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na patent toczącej się w postępowaniu spornym zgodnie z obowiązującym w dacie orzekania art. 255 ust. 4 p.w.p. Urząd Patentowy związany był granicami żądania i podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę.

Obecnie rozstrzygany wniosek z dnia [...] stycznia 2001r. początkowo zawierał dwa zarzuty: brak kryterium nowości i oczywistość wynikającą ze stanu techniki. Na rozprawie przed UP z dnia [...] marca 2001 r. zarzut został ograniczony do braku nieoczywistości i ponowne rozpoznanie sprawy powinno zająć się tę kwestią.

Z rozważań UP zawartych w uzasadnieniu wielokrotnie wynika zarzut zbyt szeroko sformułowanej ochrony na chroniony patentem preparat i jego nieujawnienie, a zatem organ zajmuje się kwestią tą nie tylko z urzędu, co jest niedopuszczalne, ale i podważa wskazaną wyżej, prawomocnie wydaną decyzję.

Rozpoznając ponownie wniosek, organ w sposób nieprzekonywujący, na zasadzie domniemania - nie opartego o konkretnie przytoczoną wiedzę z dziedziny chemii - ocenił dowody wnioskodawcy w ramach jego żądania. W sytuacji, kiedy różne podmioty gospodarcze próbowały i wprowadziły na rynek swoje preparaty, koncentraty czy odżywki mineralne, różniące się ostatecznie od opatentowanego wytworu, przy czym to koncentrat uprawnionego osiąga niewestionowany w toku postępowania sukces komercyjny, to nie może budzić żadnych wątpliwości stan faktyczny, który stanowi podstawę do wyeliminowania dotychczas posiadanego prawa z patentu. A taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie.

W szczególności budzi wątpliwości ocena organu dokonana na podstawie wiedzy "dostępnej członkom Kolegium", co do składu zasadniczego składnika koncentratu: soku owocowego w proszku. Jak wynika bowiem z ogólnodostępnej publikacji (z internetu), której fragment został w kopii złożony ze skargą, soki owocowe zawierają także białka i tłuszcze. Opatentowana kompozycja powinna być zatem oceniona całościowo i zarzut oczywistości powinien być stawiany całemu rozwiązaniu, a nie poszczególnym jego elementom. Tym bardziej, ze przeciwstawione rozwiązaniu odżywki w zdecydowanej większości nie zawierały składu procentowego zastosowanych składników. Zarzut oczywistości rozwiązania technicznego powinien być wywodem opartym na określonych dowodach ze stanu techniki.

W niniejszej sprawie Urząd Patentowy odwrócił role procesowe każąc uprawnionemu udowadniać, że ma prawidłowo udzielony patent, czym de facto nieprzekonywująco zakwestionował prawidłowość dokumentacji zgłoszeniowej.

Podkreślić ponownie należy, że uprawniony nie musi niczego udowadniać, bo ciężar dowodu w postępowaniu spornym spoczywał na wnioskodawcy, który chce pozbawić go uprawnienia. Strona, której prawo zostało zakwestionowane ma prawo się bronić, podnosząc własne argumenty i składając dowody podlegające ocenie w toku postępowania.

Mające tu zastosowanie – odpowiednio – przepisy art. 7, 77 § 1 k.p.a. nakładające obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego i wyczerpującego zbadania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, następnie jego uzasadnienia zgodnie z wymogami art.107 § 3 k.p.a. – odnosi się do rozstrzygania sprawy w granicach wniosku i związania organu jego podstawą prawną.

Nie oznacza to zatem możliwości pominięcia przez organ i braku właściwej oceny dowodów podnoszonych i składanych przez stronę, której przysługuje w postępowaniu spornym prawo do obrony własnego prawa.

Za zasadny zatem należy uznać zarzut skarżącego co do uchybień Urzędu w tym zakresie, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy i stanowiących, zgodnie z art. 145 § 1 pkt c) p.p.s.a., przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy w granicach wniosku we wskazanym wyżej kierunku.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. W oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, iż uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, zaś po myśli art. 200 p.p.s.a. orzekł o kosztach postępowania.