Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 602/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4 i 6, art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 190
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2019 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi Burmistrza Miasta S. (dalej: Burmistrz Miasta, Skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z dnia [...] nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. (dalej: organ I instancji, organ egzekucyjny, Naczelnik) z dnia [...] nr [...] określające wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec A Sp. z o.o. (dalej: Spółka) na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] z dnia [...], obciążających Skarżącego na łączną kwotę [...]zł.

2. Postępowanie przed organami egzekucyjnymi.

2.1. Organ I instancji prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Spółki na podstawie powołanych wyżej tytułów wykonawczych Burmistrza Miasta obejmujących należności w podatku od nieruchomości za 2016 r. w kwocie [...] zł oraz w podatku leśnym za 2016 r. w kwocie [...]zł. Organ ten dokonał czynności egzekucyjnych w postaci doręczenia w dniu [...] odpisów tytułów wykonawczych i zajęcia zawiadomieniem z dnia [...] nr [...] rachunku bankowego zobowiązanego w B Bank S.A., za które naliczył opłaty zagwarantowane w art. 64 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2017r. poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna) w tym wymienioną w § 6 opłatę manipulacyjną w wysokości 1% egzekwowanej należności oraz ujętą w § 1 pkt 4 opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego do każdego tytułu wykonawczego w wysokości 5 % egzekwowanej należności. Bank ten pismem z 26 kwietnia 2017 r. poinformował organ egzekucyjny, że do zajętego rachunku bankowego wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej z Dyrektorem Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S..

Pismem z dnia 28 września 2017 r. Burmistrz Miasta zwrócił się do Naczelnika o wycofanie m.in. ww. tytułów wykonawczych wystawionych na Spółkę z uwagi na ogłoszenie jej upadłości likwidacyjnej.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym w oparciu o art. 59 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej, Naczelnik umorzył postępowanie egzekucyjne powadzone na podstawie ww tytułów wykonawczych Burmistrza Miasta, a po doręczeniu w dniu [...] tego postanowienia wierzycielowi, Naczelnik pismem z dnia 7 listopada 2017 r. nr [...] zawiadomił Burmistrza Miasta o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, obciążających wierzyciela w kwocie [...]zł.

2.2. Na wniosek wierzyciela z dnia 1 grudnia 2017 r. postanowieniem z dnia [...] nr [...] organ egzekucyjny obciążył go kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] nr [...] i nr [...] w kwocie [...] zł, w tym za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nr [...] - [...] zł, za zajęcie rachunku bankowego - [...] zł oraz za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nr [...] zł i za zajęcie rachunku bankowego - [...] zł.

2.3. W zażaleniu Burmistrz Miasta zarzucił Naczelnikowi naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej poprzez ich zastosowanie i obliczenie opłat egzekucyjnych w maksymalnej wysokości, w sytuacji gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 stwierdził niezgodność tych przepisów z Konstytucją, w zakresie w jakim nie określają one maksymalnej wysokości opłat. Zdaniem wierzyciela, z uwagi na brak interwencji ustawodawcy w związku ze stwierdzeniem przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej z Konstytucją, prawidłowość stanowiska organu egzekucyjnego w zakresie obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 ww. ustawy wymaga ponownej oceny .

Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym wypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu wymaganego nakładu pracy. Wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Wskutek stwierdzenia niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w zakresie braku maksymalnej stawki opłaty, wierzyciel uznał, że w sytuacji niemożności zastosowania stawki procentowej, obliczenie opłaty z uwzględnieniem jej minimalnej wysokości, określonej w powołanych przepisach.

W konsekwencji określenie opłaty za zajęcie rachunku bankowego na łączną kwotę [...] zł oraz za doręczenie odpisów tytułów wykonawczych w wysokości [...] zł należy uznać za rażąco zawyżone i nieproporcjonalne do rzeczywistego nakładu pracy organu i czasu poświęconego na dokonanie ww. czynności.

2.4. Zaskarżonym postanowieniem DIAS utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika o określeniu wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Spółki. W uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu faktycznego wskazał, iż w myśl założeń art. 64 c § 1 ustawy egzekucyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne stanowią koszty egzekucyjne, obciążające co do zasady zobowiązanego z zastrzeżeniem § 2-4. Zgodnie zaś z treścią art. 64 c § 4 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny obciąża wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.

Taka sytuacja ma miejsce w omawianej sprawie, bowiem postanowieniem Naczelnika z dnia [...] nr [...] umorzono postępowanie egzekucyjne wobec Spółki na wniosek wierzyciela - Burmistrza Miasta.

DIAS podkreślił, że organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na wniosek i na podstawie tytułów wykonawczych Burmistrza Miasta, dokonał czynności egzekucyjnych, zatem obowiązany był na mocy art. 64 § 1 i § 6 ustawy egzekucyjnej naliczyć opłatę manipulacyjną według stawki 1% przyjętej w art. 64c § 6 ustawy egzekucyjnej za doręczenie odpisów tytułów wykonawczych wynoszącą łącznie [...] zł oraz opłatę za zajęcie rachunku bankowego naliczoną zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej w wysokości 5 % egzekwowanej należności wynoszącą w sumie [...] zł.

Zgodnie z zapisem art. 64 § 9 ustawy egzekucyjnej, obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, natomiast wg § 10 tego artykułu, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, a jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

Odnosząc się do stanowiska wierzyciela co do sprzeczności postanowienia z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 orzekającym o niezgodności tych przepisów z Konstytucją, w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości tych opłat, DIAS zauważył, że wyrok ten kwestionuje wyłącznie brak górnej granicy opłat za czynności egzekucyjne wymienione w tych przepisach. Nie kwestionuje natomiast dopuszczalności stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat za dokonane czynności egzekucyjne.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził jedynie, że wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. W przyjętym ustawowo sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna, bowiem w tym zakresie ustawodawca ma znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy co do określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

Ponadto TK nie wskazał, na jakich zasadach organy egzekucyjne winny dokonywać kalkulacji opłat, a bez takich wskazań nie sposób przyjąć prawidłowego i jednolitego sposobu ich naliczenia, zwłaszcza że przepisy będące przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego nadal obowiązują w niezmienionym kształcie.

W sytuacji zatem, gdy nie dokonano zmiany przepisów prawa, organ egzekucyjny nie może wbrew porządkowi prawnemu określonemu w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zobowiązującemu organy do działania na podstawie obowiązujących przepisów, stosować dowolnych wyliczeń opłat, których stawki określa nadal funkcjonujący przepis ustawy egzekucyjnej.

Nie sposób przy tym zgodzić się z argumentem zażalenia, że w przedmiotowej sprawie zostały naliczone opłaty w maksymalnej wysokości. Posiłkując się bowiem określoną maksymalną stawką opłaty za zajęcie nieruchomości przyjętą w kwocie [...]zł stanowiącej 8% egzekwowanej należności, to wg stawki 5 % za zajęcie wierzytelności wyniesie ona [...] zł, a 1 % opłata manipulacyjna odpowiednio [...]zł. Burmistrza Miasta natomiast obciążono opłatą manipulacyjną w kwocie łącznej [...]zł oraz opłata za zajęcie wierzytelności wynoszącą sumarycznie [...]zł, a więc w wysokości znacznie odbiegającej od maksymalnej.

W świetle powyższego DIAS uznał, że postanowienie Naczelnika o obciążeniu Skarżącego kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł nie narusza prawa.

3. Postępowanie przed Sądem I instancji.

3.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Burmistrz Miasta zarzucił naruszenie:

a) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 w związku z art. 64c § 1 i § 4 ustawy egzekucyjnej przez przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie Skarżącego opłatami egzekucyjnymi i opłatą manipulacyjną w wysokości [...] jest prawidłowe w sytuacji, gdy TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 stwierdził niezgodność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej z Konstytucją RP w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat;

b) art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej poprzez jego zastosowanie i obciążenie Skarżącego opłatami za zajęcie rachunku bankowego w sytuacji, gdy nie doszło w toku postępowania egzekucyjnego do zajęcia wierzytelności, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków;

c) art. 2, art. 7, art. 8 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez ich niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji uznanie przez organ, że uzależnienie przez organ egzekucyjny wysokości opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej jedynie od wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przy jednoczesnym nieuwzględnieniu wysokości przywołanych opłat od takich czynników jak efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności, czy nakład pracy organu egzekucyjnego oraz obciążenie skarżącego maksymalną wysokością tych opłat było prawidłowe, pomimo stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 niezgodności przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat;

d) art. 7, art. 8, art. 77, art. 124 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj: Dz.U. z 2017r., poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej, przez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nie wzbudzający zaufania do władzy publicznej, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu Skarżącego, zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia, w szczególności ustalenia czy określone przez organ koszty egzekucyjne wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku tego postępowania, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nieuwzględnienie skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w administracji ma wyrok TK w sprawie SK 31/14;

e) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej, przez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego z uwagi na błędne przyjęcie, że postanowienie to odpowiada prawu.

Mając na względzie powyższe zarzuty Burmistrz Miasta wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia DIAS oraz postanowienia Naczelnika, wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Burmistrz Miasta ponownie powołując się na wyrok TK w sprawie SK 31/14, stwierdził że koszty egzekucyjne w wysokości ustalonej przez Naczelnika w postanowieniu z dnia [...] pozostają w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Nie można bowiem zgodzić się z organem, iż kwota [...] zł ustalona za zajęcie rachunku bankowego jest adekwatną w odniesieniu do tego typu czynności. Wręcz przeciwnie - jest to kwota niewspółmiernie wysoka, obliczona w sposób istotnie naruszający interes wierzyciela. Powyższe odnosi także do pozostałych kosztów egzekucyjnych, w szczególności do kwoty [...] zł z tytułu doręczenia Spółce odpisu tytułu wykonawczego.

3.2. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu podkreślił, że bez znaczenia dla prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia pozostaje niezrealizowanie przez bank zajęcia rachunku bankowego, gdyż zgodnie z art. 64 § 9 ustawy egzekucyjnej, obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Warunkiem naliczenia opłaty za zajęcie rachunku bankowego jest jedynie doręczenie faktycznemu dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, a w tej sprawie doręczenie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego Spółki miało miejsce [...]. Przyjęcie tezy zaprezentowanej przez wierzyciela, że wyłącznie uzyskanie środków z zajętego rachunku uprawnia organ egzekucyjny do naliczenia opłaty za tę czynność egzekucyjną musiałoby skutkować ponoszeniem kosztów prowadzonej egzekucji przez organy egzekucyjne, a w konsekwencji prowadzić do zagrożenia ich funkcjonowania, gdyż na licznie zajmowanych rachunkach bankowych w niewielu przypadkach znajdują się środki przekazywane na konto organu egzekucyjnego.

Zdaniem DIAS wyrok TK w sprawie SK 31/14 nie kwestionuje dopuszczalności stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat za dokonane czynności egzekucyjne. Bez wątpienia jednak wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

W ocenie DIAS obciążające Burmistrza Miasta koszty egzekucyjne dalekie są od maksymalnych stawek, gdyż wyznacznikiem dla określenia górnej granicy tych opłat, aprobowanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (por. wyrok z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1330/17, CBOSA), jest przyjęta w art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej maksymalna opłata za zajęcie nieruchomości, w wysokości [...] zł, stanowiąca 8% egzekwowanej należności.

Ponadto DIAS wskazał, iż postanowieniem z dnia [...] nr [...] odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się niezasadna.

4.2. Na wstępie należy podnieść, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który w sprawie nie ma zastosowania). Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji czy też postanowienia także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała rozstrzygnięcie strona skarżąca.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

4.3. Istota sporu pomiędzy Burmistrzem Miasta a DIAS sprowadza się do kwestii prawidłowości określenia w rozpoznawanej sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego w świetle wyroku TK w sprawie SK 31/14.

4.4. Przystępując do rozważań nad legalnością zaskarżonego postanowienia w pierwszej kolejności podnieść należy, że w uzasadnieniu wyroku w sprawie SK 31/14 Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał Konstytucyjny jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

4.5. Odnosząc się do powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zwrócić należy uwagę na trzy jego aspekty, istotne w niniejszej sprawie:

Po pierwsze: skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Po drugie: z uzasadnienia wyroku należy wyprowadzić wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Po trzecie: powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Pominięcia takie polegają na tym, że ustawodawca unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie. Co istotne, w realiach rozpoznawanej sprawy, ustawodawca zaniechał również uzupełnienia analizowanej regulacji zgodnie z wyrokiem TK – do dnia dzisiejszego nie określił górnej granicy opłat za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej.

Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonego postanowienia nie można tracić z pola widzenia wskazanych powyżej kwestii, a uzupełnienie pominięcia ustawowego nastąpić musi na płaszczyźnie stosowania prawa w granicach określonych przez Trybunał Konstytucyjny.

4.6. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności wskazać przyjdzie, że zdaniem Sądu, że zastosowany przez DIAS mechanizm ustalania opłaty stosunkowej chroni wierzyciela w rozpoznawanej sprawie przed realizacją w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej tych opłat i spełnia standard określony w wyroku TK. Organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych oraz nakładu pracy organu (str. 4-5) przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania prowadzonego na podstawie wymienionych wyżej tytułów wykonawczych, jak również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego.

Z uzasadnień postanowień obu instancji wynika, iż za punkt odniesienia do określenia kosztów egzekucyjnych w sprawie przyjęto regulacje ustawy egzekucyjnej dotyczące wysokości kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z nieruchomości. Choć DIAS w zaskarżonym postanowieniu nie uzasadnił szerzej przyjętej metodologii, co narusza art. 107 § 3 k.p.a., to nie można jednak uznać, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Szersza argumentacja zawarta została w odpowiedzi na skargę, gdzie DIAS zauważył, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości poprzez wskazanie kwotowo maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości (nie więcej niż [...]zł). Przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. określa zatem maksymalną wysokość opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości. Opłata w przypadku dokonania zajęcia nieruchomości wynosi 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednakże niż [...]zł. Wedle zaś art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6 (a więc zarówno dla zajęcia nieruchomości, jak zajęcia innych wierzytelności), oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych.

Wobec powyższego DIAS trafnie przyjął, że nieuzasadnionym jest obciążenie do tytułów wykonawczych opłatą za zajęcie innej wierzytelności w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości [...], określonej w art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej z tytułu egzekucji z nieruchomości uznawanej za najbardziej skomplikowaną i pracochłonną czynność egzekucyjną.

Podkreślić należy, że w stosunku do opłaty manipulacyjnej, a także w stosunku do opłaty za zajęcie innych wierzytelności ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie określa maksymalnej jej wysokości, jedynie minimalną. Nie uzasadnia to jednak twierdzenia Skarżącego, że tylko stawki minimalne mogą być stosowane. W tym kontekście nieuzasadnionym, z uwagi na naruszenie dyscypliny finansów publicznych byłoby biorąc pod uwagę zapewnienie funkcji fiskalnej obniżenie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty manipulacyjnej i opłat za zajęcie innej wierzytelności do łącznej wysokości 5,60 zł (do wysokości minimalnych stawek określonych w ustawie egzekucyjnej - 1,40 zł za opłatę manipulacyjną, 4,20 zł za zajęcie innej wierzytelności) od jednego tytułu wykonawczego.

Zdaniem Sądu, skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż [...]zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy przy zajęciu innych wierzytelności. Dlatego przyjąć należy, w związku z brakiem ustawowych regulacji, że opłata od zajęcia innej wierzytelności musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie [...]zł dla 8% opłaty. Skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie [...]zł, to organ II instancji miał podstawy do przyjęcia zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie [...]zł. Organ miał na względzie fakt, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie innej wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości. Przejmując z ustawy egzekucyjnej różnice w wysokości opłat przyjętej przez ustawodawcę pomiędzy 5% i 8% organ zachowując ustawową proporcje doszedł do wniosku, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do [...]zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności. Z tego względu trafnie organ uznał, że wykonaniem wyroku TK będzie ograniczenie procentowej opłaty za zajęcie innej wierzytelności do kwoty [...]zł, wynikające z miarkowania kosztów uwzględniającego fakt mniejszego skomplikowania zajęcia innych wierzytelności niż zajęcia nieruchomości.

Odnosząc się do metodologii ustalania opłaty za czynność egzekucyjną, podnieść należy, że przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie [...]zł, zasadnie organ uznał że maksymalna opłata manipulacyjna, w związkiem z ustawowych regulacji, nie może być wyższa niż [...]zł. Organ kierował się przy tym przyjęciem takiej zależności, że za zajęcie nieruchomości stawka procentowa została wskazana na 8%, a dla opłaty manipulacyjnej 1%. Z uwagi na powyższe, organ zasadnie stanął na stanowisku, że maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż 1/8 maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, a więc nie może przekraczać kwoty [...]zł.

Zdaniem Sądu, bez znaczenia dla sprawy pozostaje niezrealizowanie przez Bank zajęcia rachunku bankowego, gdyż zgodnie z art. 64 § 9 ustawy egzekucyjnej, obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Warunkiem naliczenia opłaty za zajęcie rachunku bankowego jest jedynie doręczenie faktycznemu dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, co w sprawie miało miejsce [...]. Trafnie DIAS podkreślił, że przyjęcie tezy zaprezentowanej przez wierzyciela, że wyłącznie uzyskanie środków z zajętego rachunku uprawnia organ egzekucyjny do naliczenia opłaty za tę czynność egzekucyjną musiałoby skutkować ponoszeniem kosztów prowadzonej egzekucji przez organy egzekucyjne, a w konsekwencji prowadzić do zagrożenia ich funkcjonowania, gdyż na licznie zajmowanych rachunkach bankowych w niewielu przypadkach znajdują się środki przekazywane na konto organu egzekucyjnego.

Reasumując, w ocenie Sądu, organ wziął pod uwagę dyrektywy wynikające z powołanego już wyroku TK. Zaznaczyć także należy, iż z powołanego wyżej wyroku TK nie wynika obowiązek ustalania przez organ rzeczywistych kosztów wykonywanych w toku postępowania czynności, w tym odnoszących się do faktycznego nakładu pracy. Trafnie w tym kontekście wskazał w powołanym w skardze wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 233/17 WSA w Białymstoku, stwierdzając, że wysokość opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej powinna być powiązana, w miarę możliwości (podkreślenie Sądu), z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, należy mieć na uwadze, że organ może nie mieć praktycznej możliwości ustalenia rzeczywistych kosztów, w tym faktycznego nakładu pracy. Ponadto ich rozliczenie w praktyce, zastosowane kryteria i metodologia wymykałyby się spod kontroli sądowej. Tym bardziej, że ryczałtowy charakter kosztów egzekucyjnych wskazuje możliwość ich procentowego określenia, przy czym wysokość uzależniona jest od wartości dochodzonych przez organ należności.

W konsekwencji zastosowane stawki kosztów egzekucyjnych nie powodują, zdaniem Sądu, zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Tym bardziej, iż z zaleceń Trybunału Konstytucyjnego wynika konieczność uwzględnienia funkcji fiskalnej kosztów egzekucyjnych. Koszty egzekucyjne mają bowiem zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. A zatem muszą się różnić od rzeczywistych, poniesionych przez organ egzekucyjny, kosztów. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał, aby dysproporcja ta była rażąca. Ponadto ustalona przez organ zaskarżonym postanowieniem wysokość opłat ustalanych przez organy egzekucyjne nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Mając na uwadze powyższe, uwzględniając nieskuteczność egzekucji, a także okoliczności, iż TK w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat, stanowisko organu uznać należy za prawidłowe. W konsekwencji, Burmistrz Miasta nie wykazał naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

4.8 Odnosząc się do zarzutów nakierowanych na naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 8, art. 77, art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej, wskazać przyjdzie, że nie zasługują one na uwzględnienie. DIAS, określając wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego, rozpoznał sprawę w sposób wyczerpujący i wszechstronny, budzący zaufania do władzy publicznej. W konsekwencji nie doszło również do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej, przez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego z uwagi na błędne przyjęcie, że postanowienie to odpowiada prawu.

Wydając zaskarżone postanowienie, mając na względzie dyrektywy zawarte w wyroku TK w sprawie SK 31/14, DIAS prawidłowo obliczył koszty postępowania w przedmiotowej sprawie (por. prawomocne wyroki tut. Sądu z dnia 17 maja 2017r. I SA/Gl 118/17, z dnia 14 marca 2018r. I SA/Gl 1314/17, z dnia 30 marca 2018r. I SA/Gl 1299/17 oraz wyrok z dnia 10 kwietnia 2018r. I SA/Gl 1330/17, CBOSA).

4.9. Końcowo wskazać przyjdzie, że mając na uwadze poczynione wyżej rozważania, Skarżący nie wykazał naruszenia art. 2, art. 7, art. 8 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 190 Konstytucji przez ich niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji uznanie przez organ, że uzależnienie przez organ egzekucyjny wysokości opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej jedynie od wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przy jednoczesnym nieuwzględnieniu wysokości przywołanych opłat od takich czynników jak efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności, czy nakład pracy organu egzekucyjnego oraz obciążenie skarżącego maksymalną wysokością tych opłat było prawidłowe, pomimo stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 31/14 niezgodności przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat.

4.10. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.