Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2160/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1 i 2, art. 174, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 151, art 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107 § 1 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 ust. 1, art. 2, art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Tomasz Świstak Protokolant asystent sędziego Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 3136/13 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 3136 oddalił skargę J.S. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości.

Sąd ten wskazał, że ww. decyzją Minister Finansów utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w Skarżysku-Kamiennej przy ul. Ż., o powierzchni 2991 m², będącej własnością J.W.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że ww. nieruchomość została przejęta przez Polskę. Przejęcie to nastąpiło przez faktyczne pozbawienie J.W. możliwości korzystania z nieruchomości. Przejęcie nieruchomości nastąpiło bez podstawy prawnej, a nawet wbrew orzeczeniom sądów. Wyroki orzekające zwrot nieruchomości J.W. zostały wydane przez Sąd Powiatowy w Skarżysku - Kamiennej w dniu 9 czerwca 1958 r. oraz przez Sąd Wojewódzki w Kielcach w dniu 19 grudnia 1958 r. Orzeczenie oddalające powództwo Skarbu Państwa przeciwko J.W. o uzgodnienie stanu księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym zostało wydane w dniu 28 lutego 1962 r. przez Sąd Wojewódzki w Kielcach w sprawie sygn. akt II C 340/61.

Z treści wniosku z dnia 24 lipca 1961 r., nr PO-3241 oraz decyzji Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki [...] z dnia [...] listopada 1964 r. wynika, ze J.W. była obywatelką Stanów Zjednoczonych Ameryki w wyniku naturalizacji w dniu 22 sierpnia 1957 r.

W piśmie z dnia 12 października 1964 r. J.W. oświadczyła, iż Zarząd Elektrowni w Skarżysku-Kamiennej zaprzestał płacić czynsz za nieruchomość od czerwca 1960 r. Dalej oświadczyła: "W tych okolicznościach zostałam całkowicie wyeliminowana i pozbawiona możliwości użytkowania i korzystania ze wspomnianej nieruchomości. Decyduję się na ugodę. (...) W moim roszczeniu akceptuję sumę 10 000 $, cenę znacznie niższą od wartości rynkowej wspomnianej nieruchomości, jako uczciwe odszkodowanie."

Pismem z dnia 27 listopada 1964 r. Komisja przekazała J.W. kopię proponowanej decyzji. Zgodnie z treścią pisma, jeśli: "Proponowana Decyzja odrzuca roszczenie w całości lub w częściowo lub potwierdza roszczenie w mniejszej kwocie niż pełna kwota roszczenia, osoba zgłaszająca roszczenie może w terminie dwudziestu dni od doręczenia decyzji złożyć sprzeciw, (...) w przypadku nie złożenia sprzeciwu i o ile Komisja nie postanowi inaczej, Proponowana Decyzja zostanie wydana jako Ostateczna Decyzja w zakresie danego roszczenia po upływie 30 dnia".

J.W. nie złożyła sprzeciwu od proponowanej decyzji. W dniu 5 stycznia 1965 r. orzeczenie z dnia [...] listopada 1964 r. stało się ostateczne, zgodnie z klauzulą: "Niniejszy dokument jest prawdziwą i poprawną kopią orzeczenia Komisji, które wprowadzono jako ostateczne orzeczenie w dniu 5 stycznia 1965 r.".

Następcą prawnym J.W. w odniesieniu do praw do ww. nieruchomości jest J.S., spadkobierca T.D. będącej spadkobiercą J.W.

Zawiadomieniem z dnia 18 czerwca 2009 r. Minister Finansów wszczął postępowanie w sprawie zastosowania do ww. nieruchomości przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (dalej: ustawa z dnia 9 kwietnia 1968) w związku z przyznaniem odszkodowania za jej utratę J.W. Zawiadomienie zostało skierowane do stron podstępowania: Starosty Skarżyskiego i J.S., który został uznany za stronę postępowania ze względu na postanowienie Sądu Rejonowego w Skarżysku - Kamiennej z dnia 17 lutego 2009 r. o stwierdzeniu nabycia przez niego spadku po T.D., która z kolei uprzednio nabyła spadek po J.W.

W toku postępowania J.S. podnosił zarzuty: nieprzejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa, czego dowodem jest wyrok Sądu Wojewódzkiego w Kielcach Wydział II Cywilny z dnia 28 lutego 1962 r., korespondencja między T.D. a Zakładem Energetycznym Przedsiębiorstwem Państwowym w Kielcach oraz opłacanie przez T.D. danin publicznych od tej nieruchomości, braku wypłaty odszkodowania przez rząd Stanów Zjednoczonych Ameryki na rzecz J.W., czego dowodem jest brak dowodu wypłaty odszkodowania.

Decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] Minister Finansów orzekł o stwierdzeniu przejścia nieruchomości na Skarb Państwa z uwagi na przyznanie odszkodowania za jej utratę J.W. decyzją Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki, na podstawie wniosku nr [...], decyzją z dnia [...] listopada 1964 r., nr [...].

Po ponownym rozpoznaniu sprawy wskutek wniosku J.S. Minister Finansów decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

J.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzje Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2009 r. oraz z dnia [...] października 2009 r.

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt SA/Wa 230/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone decyzje ze względu na uchybienie przez Ministra Finansów przy rozpatrywaniu sprawy obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez niewyjaśnienie, czy dokumenty powodujące wątpliwości co do wystąpienia przesłanki przejęcia przez Polskę nieruchomości nie miały wpływu na zaspokojenie zgłoszonego przez J.W. roszczenia, czy J.W. otrzymała odszkodowanie orzeczone przez Komisję Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki w decyzji znak [...] z dnia [...] kwietnia 1964 r., nieustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów skarżącego, dotyczących faktu przejęcia nieruchomości i otrzymania odszkodowania.

Rozpatrując ponownie sprawę Minister Finansów przeprowadził postępowanie administracyjne z uwzględnieniem wytycznych zawartych w ww. wyroku Sądu I instancji. Organ wystąpił do Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Waszyngtonie o dostarczenie wszelkiej dokumentacji dotyczącej wniosku złożonego przez J.W. przed Komisją Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki. Przesłana dokumentacja dotycząca wniosku [...] składa się z 31 stron i obejmuje, poza znanymi wcześniej, m. in.: pismo J.W. z dnia 12 października 1964 r. do Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych wyjaśniające jej stanowisko w sprawie faktu przejęcia nieruchomości przez Polskę, dokument z dnia 12 listopada 1964 r. zatytułowany "Podsumowanie polskiej proponowanej decyzji", dotyczący roszczenia nr [...], zawierający streszczenie okoliczności sprawy prowadzonej przez Komisję Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych, pismo Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych z dnia 27 listopada 1964 r. skierowane do J.W., za którym przesłano kopię proponowanej decyzji [...], za potwierdzeniem odbioru w dniu 30 listopada 1964 r., kalkulację należności głównej i odsetek w sprawie roszczenia nr [...].

Po uzupełnieniu w powyższy sposób materiału sprawy, Minister Finansów decyzją z dnia [...] września 2011 r. stwierdził przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Skarżysku – Kamiennej przy ul. Ż., o pow. 2991 m². Wskazał, że oświadczenia złożone przez J.W. we wniosku do Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki z dnia 24 lipca 1961 r., nr [...] oraz w piśmie z dnia 12 października 1964 r. przesłanego w toku postępowania przed tą Komisją jednoznacznie stwierdzają, że pomimo przysługujących jej praw została faktycznie pozbawiona własności nieruchomości i będąc świadomą tej utraty, domaga się odszkodowania na podstawie przepisów układu indemnizacyjnego. Oświadczenia zostały złożone po korzystnych dla J.W. orzeczeniach sądów. Fakt ten uzasadnia zdaniem organu wniosek, że wystąpienie o odszkodowanie nastąpiło dopiero po stwierdzeniu faktycznej utraty mienia i wyczerpaniu drogi prawnej windykacji. Konsekwencją takich oświadczeń strony była treść orzeczenia Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki. Orzeczenie to poprzedzone było analizą okoliczności prawnych i faktycznych sprawy streszczonych w dokumencie z dnia 12 listopada 1964 r. zatytułowanym "Podsumowanie polskiej proponowanej decyzji". Analiza ta podkreśla - zgodnie z oświadczeniami J.W. - fakt bezprawnego przejęcia nieruchomości przez Polskę w wyniku zignorowania orzeczeń sądów przez organy administracji publicznej. Potwierdza jednocześnie świadomość utraty mienia przez wnioskodawcę i uprawnienie do odszkodowania za tę utratę w żądanej wysokości. Okoliczności te wyrażone zostały w uzasadnieniu decyzji Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki z dnia [...] listopada 1964 r., znak [...]. Jako datę utraty wskazano datę wydania niewykonanego orzeczenia Sądu z dnia 9 czerwca 1958 r. Fakt ten w świetle okoliczności sprawy nie może być rozumiany jako pomyłka polegająca na uznaniu orzeczenia za podstawę utraty nieruchomości. Data ta została wskazana w celu ustalenia okresu, za jaki należne są odsetki od kwoty odszkodowania ze względu na to, że jest to moment potwierdzenia praw J.W. do nieruchomości i jednocześnie faktycznej utraty przez nią możliwości korzystania z tych praw w wyniku niewykonania orzeczenia przez organy administracji. Podstawą przyznania odszkodowania jest bowiem stwierdzenie faktycznej - a nie prawnej - utraty nieruchomości. Organ podkreślił, że z akt sprawy [...] wynika, że zarówno sentencja decyzji z dnia [...] listopada 1964 r., jak i jej uzasadnienie, nie zostały zakwestionowane przez wnioskodawczynię. Stwierdzenie to oparte jest na analizie treści decyzji, treści pisma przekazującego J.W. kopię proponowanej decyzji w celu umożliwienia złożenia sprzeciwu oraz z treści klauzuli stwierdzającej wejście w życie proponowanej decyzji jako decyzji ostatecznej. Natomiast dokonywanie przez T.D. zapłaty danin publicznych oraz prowadzenie korespondencji, w której występuje jako właściciel, nie uzasadnia twierdzenia, że nie nastąpiła utrata nieruchomości przez J.W.

Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy na wniosek J.S., Minister Finansów zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2013 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji podtrzymał argumentację przedstawioną w ww. decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. Ponadto wskazał, że Układ zawarty pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych oraz ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, powodują skutki z mocy prawa polegające na przejściu własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

J.S. zaskarżył ww. decyzję do Sądu administracyjnego, podnosząc zarzut naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, poprzez błędne ich zastosowanie wobec faktu, że żaden przepis tej ustawy, jak również układ z 16 lipca 1960 r. zawarty pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej nie powodowały przejścia z mocy samego prawa własności na rzecz Skarbu Państwa;

- naruszenie prawa materialnego wskutek błędnego zastosowania i wykładni art. 2 ww. ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., polegające na uznaniu, że istnieją przesłanki do wydania decyzji unormowanej na tej ustawie pomimo, że nieruchomość, której decyzja dotyczy, nie została przejęta przez Państwo Polskie, tj. ani przed wejściem w życie układu, ani do chwili obecnej.

Zarzucił również naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- naruszenie przepisów K.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, przez niedokonania wyczerpujących ustaleń w sprawie zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, dokonanie ustaleń niezgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o niedopuszczalne założenia, przypuszczenia i domniemania organu niezgodne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym;

- art. 6-11, 75, 77, 80 K.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności wynikających z zebranych dowodów mających znaczenie w sprawie, w szczególności dowodów wskazujących na: złożenie uwierzytelnionego oświadczenia, jak również brak woli zrzeczenia się własności przedmiotowej nieruchomości przez J.W. na rzecz Polski, doręczenie J.W. decyzji z dnia [...] listopada 1964 r., okoliczności faktycznej wypłaty odszkodowania przez stronę amerykańską na rzecz J.W.

- naruszenie art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób niepełny i jednostronny, jak również poprzez nieprecyzyjne ustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu lub też brak odniesienia się do tych twierdzeń.

Ponadto skarżący zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności:

- błędne przyjęcie, że doszło do przejęcia podmiotowej nieruchomości przez Rząd Polski zarówno przed wejściem w życie układu z dnia 16 lipca 1960 r., jak i z ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., jak i po wejściu w życie tych aktów;

- błędne przyjęcie, że J.W. złożyła wyjaśnienia, czy oświadczenia, na podstawie których można uznać, że uznała ona utratę swej własności i w związku z tym wystąpiła o odszkodowanie, bowiem nie złożyła ona jakiegokolwiek oświadczenia o takiej treści, jak również po złożeniu wniosku podejmowała w Polsce intensywne działania mające na celu utrzymanie nieruchomości jako swojej własności, jak również, że zrzekła się prawa własności nieruchomości na rzecz państwa Polskiego, a dodatkowo nigdy nie otrzymała decyzji o przyznaniu jej odszkodowania, jak również nigdy nie została jej wypłacona kwota odszkodowania;

- błędne przyjęcie, że decyzja organu zagranicznego przyznająca odszkodowanie została wprowadzona w sposób skuteczny do obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że podstawę materialnoprawną decyzji Ministra Finansów stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65), zwana dalej ustawą. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy, przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Ustawa w art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 2, odwołując się do umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, jednoznacznie nakazuje jej stosowanie także do umów zawartych przed dniem 17 kwietnia 1968 r. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, gdyż zawarty w dniu 16 lipca 1960 r. w Waszyngtonie układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych poprzedził powyższą regulację ustawową. Układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie. Przepis art. 2 ustawy przewiduje wydawanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy. Przejście nieruchomości, o jakim mowa w tym przepisie, mogło mieć charakter faktyczny, a nie prawny. Gdyby bowiem przejście praw do nieruchomości nastąpiło na podstawie umowy międzynarodowej (ratyfikowanej i publikowanej), to zbędne byłoby wydawanie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. i decyzji administracyjnej. Sformułowanie użyte w art. 2 ustawy wskazuje zatem, że decyzja Ministra Finansów ma jedynie charakter deklaratoryjny.

Sąd Wojewódzki wskazał, że z preambuły układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki wynika, że układ ten został uzgodniony, aby "dokonać uregulowania roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Polski", przy czym chodziło o zaspokojenie roszczeń z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, które miało miejsce w dniu lub przed wejściem w życie układu. W art. II tego układu wyliczone zostały kategorie roszczeń uważanych za uregulowane i zaspokojone układem. Są to roszczenia z tytułu:

a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw związanych lub odnoszących się do tego mienia;

b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń,

c) długów przedsiębiorstw, które zostały znacjonalizowane lub przejęte przez Polskę.

Wymienione roszczenia wskazują, że na podstawie układu zostały uregulowane i zaspokojone roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych, których mienie zostało przejęte także bez podstawy prawnej lub z naruszeniem prawa.

Sąd I instancji, powołując się na wyrok składu siedmiu sędziów NSA z 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98 (ONSA z 1999, z.4, poz. 110 ) wskazał, że: " W świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel amerykański powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i czy takie odszkodowanie otrzymał za przejęte mienie przez państwo polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy. Prowadzi to do wniosku, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na postawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez państwo polskie".

Sąd Wojewódzki wskazał, że w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 230/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku przyjął, że skoro celem ustawy o dokonywaniu wpisów było dokonywanie wpisów w oparciu o umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych zawartych przez Rząd Polski z rządami państw, których obywatele wpisani byli w księgach wieczystych jako właściciele nieruchomości, które to nieruchomości lub prawa z nimi związane, przeszły na rzecz Skarbu Państwa, wpisowi podlegać mogą jedynie nieruchomości tych dotychczasowych właścicieli, których roszczenia zostały zaspokojone w trybie i w sposób określony w tych umowach.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ miał uzupełnić postępowanie dowodowe po to, aby dokonać oceny, czy rzeczywiście J.W. otrzymała odszkodowanie. Materiał dowodowy został uzupełniony w wyniku wystąpienia do Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Waszyngtonie o dostarczenie wszelkiej dokumentacji dotyczącej wniosku złożonego przez J.W. przed Komisją Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki. Przesłana dokumentacja dotycząca wniosku [...] składa się z 31 stron i obejmuje, poza znanymi wcześniej, m.in.: pismo J.W. z dnia 12 października 1964 r. do Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych wyjaśniające jej stanowisko w sprawie faktu przejęcia nieruchomości przez Polskę, dokument z dnia 12 listopada 1964 r. zatytułowany "Podsumowanie polskiej proponowanej decyzji", dot. roszczenia nr [...], zawierający streszczenie okoliczności sprawy prowadzonej przez Komisję Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych, pismo Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych z dnia 27 listopada 1964 r. skierowane do J.W., za którym przesłano kopię proponowanej decyzji [...] za potwierdzeniem odbioru w dniu 30 listopada 1964 r., kalkulację należności głównej i odsetek w sprawie roszczenia nr [...].

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, organ prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie doszło w rozumieniu Art. 1 Układu z 1960 r. do "innego sposobu przejęcia" nieruchomości położonej przy ul. Ż. w Skarżysku - Kamiennej, w związku z czym Komisja przyznała J.W. odszkodowanie. Odmowa zwrotu posiadania była dla Komisji wystarczającą przesłanką do uznania, że J.W. odszkodowanie się należy w świetle postanowień Układu. Ponadto organy działające w imieniu Państwa Polskiego przejęły nieruchomość, co przyznała sama wnioskodawczyni podkreślając, że faktycznie została wyzuta z posiadania. Organy państwowe próbowały pozbawić J.W. nieruchomości na podstawie obowiązującego prawa, a gdy się to nie udało, przejęły ją w inny sposób poprzez wyzucie właścicielki z posiadania. Takie znamiona miało działanie Zarządu Elektrowni w Skarżysku-Kamiennej, który zignorował wyrok Sądu i nie wydal nieruchomości J.W., czym pozbawił ją własności w znaczeniu faktycznym. Komisja przyznała wnioskodawczyni odszkodowanie, a za datę faktycznej utraty własności przyjęła datę wydania wyroku Sądu, który nie został przez Zarząd Elektrowni wykonany. Przyznanie odszkodowania było oczywistą konsekwencją uznania przez Komisję utraty własności lub innych praw wymienionych w art. II układu. Sąd pierwszej instancji wskazał, że postępowanie przed Komisją może być tylko badane na okoliczność ustalenia, czy doszło do wypłacenia J.W. odszkodowania. Organ, ani Sąd nie może oceniać prawidłowości postępowania prowadzonego przez organy innego państwa.

Odnosząc się do kwestii zrzeczenia się własności nieruchomości, Sąd pierwszej instancji wskazał, że to Komisja decydowała w jakich sprawach takie zrzeczenie się jest konieczne. Ponadto, zgodnie z art. III Układu, suma zapłacona stronie amerykańskiej została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle jej uznania. Punkt 6 Protokołu z dnia 29 listopada 1960 r. stanowi, że: "Reprezentant Stanów Zjednoczonych przekazywać będzie Reprezentantowi Polskiemu kopię każdego roszczenia zgłoszonego w terminie, określonym przez "Foreign Claims Settlement Commision" zgodnie z przepisami Stanów Zjednoczonych, jak również kopię każdej ostatecznej decyzji "Foreign Claims Settlement Commision" w odniesieniu do zgłoszonych we właściwym terminie roszczeń. Punkt 7b Protokołu stanowi, że: "Reprezentant Stanów Zjednoczonych przekazywać również będzie Reprezentantowi Polskiemu następujące dokumenty podpisane przez osoby wnoszące roszczenia: uwierzytelnione zrzeczenia się na rzecz Państwa Polskiego ich praw z tytułu udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością lub podobnych, jeżeli udziały te nie są oparte na akcjach, jak również praw opartych na przejęciu własności lub utracie używania i korzystania z mienia położonego w Polsce - jeżeli osoby takie uzyskają zaspokojenie roszczeń swoich opartych na tego rodzaju prawach".

W ocenie Sądu pierwszej instancji, nieprawdziwe jest twierdzenie skarżącego, że decyzja nie została J.W. doręczona, gdyż na zwrotnych potwierdzeniach odbioru figuruje jej podpis i data odebrania przesyłki. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki nr 140357, dotyczącej sprawy z wniosku nr [...], czyli wniosku J.W., znajduje się napis "RETURN TO" i strzałka wskazująca nazwę Komisji. Zatem jest to typowy dla formularza zwrotnego potwierdzenia odbioru napis, który wskazuje, komu należy odesłać ten właśnie dokument, tzw. "zwrotkę". Poczta, zwracając niedoręczoną przesyłkę, używa zwrotu "RETURN TO SENDER", umieszczając ją na niedoręczonej przesyłce. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika zatem, że J.W. otrzymała decyzję Komisji wraz z pouczeniem.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, organ trafnie wskazał, że należy wziąć pod uwagę całkowitą autonomię strony amerykańskiej w prowadzeniu postępowania w celu oceny zasadności roszczeń, w tym sposobu dokumentowania czynności i orzeczeń. Decyzja opatrzona była jednoznaczną klauzulą ostateczności, co stanowiło o ostatecznym załatwieniu sprawy. Strona amerykańska nie była przy tym zobligowana do przedstawienia dowodu wypłacenia i przyjęcia odszkodowania. Wysokość odszkodowania i wszelkie kwestie z nim związane zostały pozostawione do uznania strony amerykańskiej.

Sąd pierwszej instancji uznał za pozbawiony znaczenia fakt, że załącznik do wniosku złożonego przez J.W. zawiera jedynie jej inicjały, a nie cały podpis. Wskazał, że Komisja przeprowadziła postępowanie dowodowe, w którym zweryfikowała wszystkie twierdzenia wnioskodawczyni i dokumenty przez nią złożone. W świetle przesłanek wskazanych w ustawie z 1968 r. Minister Finansów nie został zobowiązany do dublowania postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Komisję, weryfikowania jej ustaleń, czy badania prawdziwości złożonych w sprawie podpisów. Zarzuty o nieprawdziwości podpisu J.W. na wniosku z dnia 24 lipca 1961 r. nie znajdują, zdaniem tego Sądu, potwierdzenia w zgromadzonym przez Komisję materiale dowodowym. Złożone w toku postępowania wyjaśnienia wnioskodawczyni korespondują z dowodami z dokumentów i wnioskami, do jakich doszła Komisja, tworząc spójny obraz sprawy, z którego wynika, że J.W. złożyła wniosek o odszkodowanie, gdyż w wyniku działań Państwa Polskiego utraciła faktyczne władztwo nad nieruchomością położoną przy ul. Ż. w Skarżysku-Kamiennej i odszkodowanie zostało jej przyznane w wysokości zaakceptowanej przez nią w decyzji proponowanej.

Sądu pierwszej instancji uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 107 § 1 i 3 K.p.a. W ocenie tego sądu, wydana w sprawie decyzja odpowiada wymogom ww. przepisu prawa. Treść wniosku o odszkodowanie i treść decyzji Komisji wskazują, że odszkodowanie zostało przyznane za utratę prawa własności, a wnioskodawczyni nie zgłaszając zastrzeżeń do decyzji, akceptowała jej treść. Układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel USA wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie, natomiast za datę tego przejścia uznaje się dzień wejścia w życie ustawy z 1968 r.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, J.W. była świadoma konsekwencji złożenia wniosku o odszkodowanie, a dokumenty zgromadzone w sprawie wskazują, że odszkodowanie zostało jej przyznane i wypłacone (m.in.: pismo Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych z dnia 27 listopada 1964 r. skierowane do J.W., za którym przesłano kopię proponowanej decyzji [...] za potwierdzeniem odbioru w dniu 30 listopada 1964 r., kalkulację należności głównej i odsetek w sprawie roszczenia nr [...]).

W ocenie tego Sądu, organ prawidłowo zinterpretował przesłanki art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z 1968 r. i prawidłowo zakończył postępowanie decyzją administracyjną stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości. Minister Finansów rozpoznał sprawę w sposób wszechstronny i wyczerpujący, nie doszło też do naruszenie dyspozycji art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: P.p.s.a., oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J.S. Zaskarżając ww. wyrok w całości, zarzucił mu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a to:

- naruszenia prawa materialnego polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji deklaratoryjnej wydanej bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, gdyż ani ustawa z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, ani też układ z 16 lipca 1960 r. zawarty pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej nie powodowały przejścia z mocy samego prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa;

- naruszenie prawa materialnego wskutek błędnego zastosowania i wykładni art. 2 ww. ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., polegające na uznaniu, że istnieją przesłanki do wydania decyzji unormowanej w tej ustawie, pomimo, że nieruchomość, której decyzja dotyczy, nie została nigdy faktycznie przejęta przez Państwo Polskie, tj. ani przed wejściem w życie układu, ani nie została przejęta do chwili obecnej;

- naruszenie prawa materialnego wskutek błędnego zastosowania i wykładni art. 2 ww. ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., polegające na uznaniu, że istnieją przesłanki do wydania decyzji unormowanej w tej ustawie, pomimo, że J.W. w rzeczywistości nigdy nie otrzymała odszkodowania, ani też nie złożyła oświadczenia o zrzeczeniu się roszczeń względem nieruchomości położonej przy ul. Ż. w Skarżysku-Kamiennej;

oraz naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez Ministra Finansów w toku postępowania administracyjnego przepisów procedury administracyjnej, a to art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 12 ust. 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności i zebranych dowodów mających znaczenie dla sprawy, w szczególności dowodów wykazujących brak woli zrzeczenia się własności przez J.W. oraz brak rzeczywistej wypłaty odszkodowania na jej rzecz, naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego i braku dokonania wyczerpujących ustaleń w sprawie zgodnie z zasadą prawy obiektywnej, naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów poprzez dokonanie ustaleń niezgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz dokonanie rozstrzygnięcia w oparciu o niedopuszczalne założenia i domniemania organu niezgodne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, zignorowanie zasady praworządności, działanie w sposób podważający zaufanie do organów władzy państwowej, zaniechanie dokonania wszechstronnego i wnikliwego wyjaśnienia sprawy, dowolną ocenę zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego, sporządzenie i uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób niepełny i jednostronny, jak i również poprzez lakoniczne ustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów podniesionych przez stronę, pominięcie rozważenia poszczególnych zarzutów i argumentów podniesionych w skardze oraz brak zgodnego z prawem uzasadnienia wydanej decyzji;

- art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez odniesienie się w uzasadnieniu wyroku do podniesionych przez stronę istotnych, konkretnie sformułowanych i umotywowanych zarzutów w sposób ogólnikowy, podczas gdy uzasadnienie odnosić się powinno konkretnie do okoliczności sprawy i podniesionych zarzutów, a nadto winno w sposób pełny i wszechstronny zarzuty te rozważać, co miało istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, jako że podniesione w skardze zarzuty niewątpliwie miały znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji Ministra Finansów (nie wystarczy ograniczenie się do stwierdzenia, co ustalił organ, lecz niezbędne jest wskazanie, które ustalenia zostały przyjęte przez Sąd I instancji, a które nie, a co najważniejsze dlaczego niesłuszne są w tym zakresie konkretne twierdzenia, argumentacja i zarzuty skarżącego).

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację zawartą w powyższych zarzutach i zwrócono uwagę na naruszenie prawa materialnego, polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji deklaratoryjnej bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Podniesiono, że ani ustawa z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, ani też układ z 16 lipca 1960 r. zawarty pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej nie powodowały przejścia z mocy samego prawa własności na rzecz Skarbu Państwa.

W ocenie skarżącego kasacyjnie, umowa z dnia 16 lipca 1960 r. nie powinna być uznawana za umowę międzynarodową, a jedynie za umowę handlową pomiędzy rządem PRL, a rządem USA. Umowa ta dodatkowo nie została ratyfikowana, ani ogłoszona w dzienniku ustaw, a tym samym nie jest także aktem prawnym powszechnie obowiązującym w rozumieniu Konstytucji RP. Dodatkowo art. 5 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. stanowi, że ustawa ta znajduje zastosowanie do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych zawartych przed ogłoszeniem ustawy. Wskazano, że żaden przepis układu z 16 lipca 1960 r. nie stanowi, że na jego podstawie następuje przeniesienie/przejście własności nieruchomości na rzecz Państwa Polskiego.

Skarżący kasacyjnie podniósł, że nieruchomość położona w Skarżysku - Kamiennej przy ul. Ż. nie została znacjonalizowana, ani przejęta przez Polskę. Nie wydano również w tym przedmiocie żadnego dekretu, zarządzenia. Nie nastąpiło też przejęcie na podstawie polskich ustaw. Brak jest zatem przesłanek pozytywnych zastosowania art. II Układu z dnia 16 lipca 1960 r. J.W. traktowała nieruchomość jako swoją własność, czego wyrazem był wpis w księdze hipotecznej prowadzonej przez Sąd w Skarżysku Kamiennej. Bez wątpienia Administracja Zakładów Przemysłowych w Skarżysku-Kamiennej w sposób bezprawny przejęła nieruchomość, o czym sygnalizowała sama J.W. w piśmie do Amerykańskiej Komisji do Spraw Roszczeń Zagranicznych z dnia 12 października 1964 r. Było to nielegalne działanie ze strony agencji rządowej, o czym przesądził Sąd Powiatowy w Skarżysku-Kamiennej w wyroku z dnia 9 czerwca 1958 r. Takie działanie ze strony Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej skłoniło J.W. do złożenia wniosku o odszkodowanie do Komisji. Jednak choć faktycznie utrudniono jej korzystanie z prawa własności, to sama Administracja Zakładów Przemysłowych nie uważała nieruchomości, którą zajmowała, za znacjonalizowaną. Na dowód powyższego twierdzenia wskazała, że jeszcze w latach 90-tych między T.D. (córką J.W.), a Zakładem Energetycznym Przedsiębiorstwem Państwowym w Skarżysku Kamiennej prowadzona była korespondencja, której celem był zakup przez ww. przedsiębiorstwo państwowe nieruchomości należącej do J.W.

Skarżący kasacyjnie podniósł, że zebrany materiał dowodowy w dalszym ciągu nie pozwala na stwierdzenie, że J.W. w ogóle otrzymała odszkodowanie określone w proponowanym orzeczeniu. Dokonując takiego ustalenia zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Minister Finansów oparł się tylko i wyłącznie na własnych, niczym nie popartych domniemaniach wywiedzionych z okoliczności, które na takie wnioskowanie nie pozwalały. Przedłożone do akt sprawy dokumenty wskazują jedynie na propozycję w zakresie takiego odszkodowania. Zbyt daleko idące i nieprawdziwe jest zdaniem skarżącego kasacyjnie wnioskowanie w świetle okoliczności sprawy, że doszło do wypłaty odszkodowania. J.W. nigdy nie otrzymała odszkodowania. Przychylenie się przez Komisję do wniosku W. nie jest równoznaczne z przyznaniem odszkodowania. W ocenie skarżącego kasacyjnie Komisja złożyła jedynie wstępną propozycję wypłaty odszkodowania przedstawioną do rozważenia J.W..

Skarżący kasacyjnie podniósł, że w dokumentacji zgromadzonej w sprawie brak jest dokumentu o zrzeczeniu się przez J.W. praw opartych na przejęciu własności przedmiotowej nieruchomości, który to dokument stanowił formalny warunek faktycznej wypłaty odszkodowania przez stronę amerykańską (art. V pkt C w zw. z pkt-em 7 protokołu z 29 listopada 1960 r.). Brak takiego oświadczenia stanowi zatem wyraz tego, że przedmiotowa nieruchomość nie przeszła na własność Skarbu Państwa oraz, że J.W. nie wyraziła rezygnacji z dochodzenia praw w zamian za odszkodowanie. Wobec braku takiego oświadczenia oraz wobec braku dowodu wypłaty odszkodowania, brak jest również zdaniem skarżącego kasacyjnie podstaw do uznania, że roszczenia J.W. z tego tytułu zostały zaspokojone poprzez przyznanie i otrzymanie odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

| Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: |

|Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej: P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, |

|bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. |

|przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny |

|związany był granicami skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego |

|przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny|

|wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. |

|Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie |

|konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie |

|konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd pierwszej instancji i precyzyjne |

|wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź |

|wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji. |

|W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w |

|tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. |

|Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te |

|jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego przez błędną wykładnię i |

|niewłaściwe zastosowanie. Stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego |

|odniesienia się do istoty problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni art. 1 |

|ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o |

|międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. z 1968 r. Nr 12, poz. 65) i opartego na jej podstawie wniosku, że |

|przyznanie na podstawie decyzji Komisji Stanów Zjednoczonych do Spraw Uregulowania Roszczeń Zagranicznych z dnia [...] listopada 1965 |

|r. odszkodowanie za nieruchomość położoną w Skarżysku-Kamiennej przy ul. Ż., o powierzchni 2991 m², będącej własnością J.W. na |

|podstawie złożonego przez nią wniosku z dnia 24 lipca 1961 r., zarejestrowanego w tej Komisji pod nr [...], było wystarczającą podstawą|

|do wydania przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu prawa własności powyższej nieruchomości. |

|Z przepisów art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa|

|w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych wynika, że przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu |

|Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego |

|użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz|

|Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez|

|Rząd Polski. Wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego |

|użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz |

|Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. |

|W pierwszej kolejności należy podkreślić, że jak to już wielokrotnie sygnalizowano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, |

|układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów |

|Zjednoczonych sporządzony w Waszyngtonie w dniu 16 lipca 1960 r. (niepubl.) jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2, i 5 ust. |

|2 cytowanej ustawy z dnia 9 kwietnia 1960 r., a nie umową handlową, jak to podnosi w skardze kasacyjnej jej autor. Oceny charakteru i |

|skutków stosowania powyższego układu dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały podjętej w składzie siedmiu sędziów z |

|dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt: OSA 2/98 (publ.: ONSA z 1999 r., nr 44, poz. 110). W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł,|

|że wymieniony układ jest umową międzynarodową, stanowił on jedynie podstawę do zaspokojenia roszczeń obywateli amerykańskich z tytułu |

|nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, przejęcia |

|własności albo utraty używania lub użytkowania mienia, nie był natomiast podstawą do przeniesienia prawa własności na rzecz Skarbu |

|Państwa. Tę podstawę stanowią przepisy wskazanej na wstępie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, |

|układ przyznawał, regulował i zaspokajał samoistnie prawo do odszkodowania dla obywateli Stanów Zjednoczonych niezależnie od tego, jak |

|uprawnienia osób, których mienie zostało przejęte przez państwo, było uregulowane w ustawodawstwie polskim. W świetle postanowień |

|układu rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych, powołując się na układ, wystąpił o odszkodowanie i czy |

|odszkodowanie to otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia|

|na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie umowy międzynarodowej w rozumieniu art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. W |

|omawianej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw |

|w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał |

|odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie. Naczelny Sąd Administracyjny |

|orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd i zaprezentowaną w uchwale argumentację. Układ z dnia 16 lipca 1960 r. wraz z |

|załącznikiem oraz protokół z 29 listopada 1960 r. sporządzony do tego układu nakładały na stronę amerykańską i polską określone |

|obowiązki (art. V układu). Jednakże w świetle powyższych dokumentów, to strona amerykańska była uprawniona do uznania czy, komu, w |

|jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Minister Finansów związany jest decyzją Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów|

|Zjednoczonych. Przyznanie odszkodowania było w sposób oczywisty konsekwencją uznania utraty własności lub innych praw wymienionych w |

|art. II układu (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2012 r., I OSK 595/11). |

|Jak podkreślano już w orzecznictwie NSA, "układ z dnia 16 lipca 1960 r. zawarty w Waszyngtonie nie stanowi źródła prawa w polskim |

|systemie prawnym, a zatem nie mógł on sam z siebie powodować skutków prawnych w zakresie stosunków własnościowych. Tym samym nie można |

|mówić o stosowaniu i wykładni przepisów tego układu w procesie rozstrzygania sprawy. Przywołanie przepisów układu służy jedynie ocenie,|

|czy układ indemnizacyjny jest umową międzynarodową, o której mowa w art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach |

|wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych i czy do przyznania |

|odszkodowania doszło w trybie stosowania postanowień niniejszego układu" (por. wyrok NSA z dnia 3 września 2010 r., I OSK 1445/09, LEX |

|nr 745023). |

|W rozpoznawanej sprawie Komisja Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki, po rozpatrzeniu roszczenia J.W. |

|zawartego we wniosku z dnia 24 lipca 1961 r. oraz jej pisma z dnia 12 października 1964 r., w którym oświadczyła ona, że została |

|pozbawiona możliwości użytkowania i korzystania z przedmiotowej nieruchomości oraz, że decyduje się na ugodę i akceptuje sumę 10 000 $ |

|jako uczciwe odszkodowanie, przyznała J.W. odszkodowanie za utraconą, opisaną wyżej, nieruchomość przejętą przez Skarb Państwa na |

|podstawie układu pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych a Rządem PRL z dnia 16 lipca 1960 r., wydając orzeczenie z dnia [...] listopada |

|1964 r. Ustaleniami Komisji Minister Finansów był związany, co oznacza że nie mógł podważyć jej orzeczenia. Za takim stanowiskiem |

|przemawia treść układu indemnizacyjnego (art. III , IV, VC) oraz treść i cele wymienionej wyżej ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Wymaga |

|podkreślenia, że art. II układu wyliczał trzy kategorie roszczeń uważanych za uregulowane i zaspokojone układem, tj. a) roszczenia z |

|tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania |

|mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub |

|odnoszące się do mienia (...), c) długów przedsiębiorstw, które zostały znacjonalizowane albo przejęte przez Polskę i długów, które |

|obciążały mienie znacjonalizowane, przejęte na własność lub inaczej przejęte przez Polskę. Przejęcie przez Skarb Państwa mienia |

|obywateli Stanów Zjednoczonych następowało ex lege z dniem wejścia w życie aktów prawnych wymienionych w art. II układu, a decyzje |

|Ministra Finansów stanowiące podstawę wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości do księgi wieczystej potwierdzają skutki |

|prawne powstałe z mocy samego prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2004 r. , sygn. III CK 401/03, publ. OSNC |

|2005/7-8/148). |

|Przyznanie odszkodowania było w sposób oczywisty konsekwencją uznania przez Komisję utraty własności lub innych praw wymienionych w |

|art. II układu. W tej sytuacji decyzja Ministra Finansów wydana na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. nie może być uznawana za |

|decyzję uznaniową. Ma ona charakter związany, co oznacza, że organ musi wydać akt, jeżeli zachodzą warunki sprecyzowane przez przepis |

|ustawy. W konsekwencji fakt przyznania odszkodowania za określone mienie dowodzi, że wnioskodawca udowodnił swoje prawa do |

|nieruchomości, a zatem kwestia zrzeczenia się tych nieruchomości, jak i wykonania orzeczenia Komisji nie może być przedmiotem ustaleń |

|Ministra Finansów w sprawie kończącej się decyzją podejmowaną na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Układ z |

|dnia 16 lipca 1960 r. wraz z załącznikiem oraz protokół z dnia 29 listopada 1960 r. sporządzony do tego układu nakładały na stronę |

|amerykańską i polską określone obowiązki (art. V układu). W świetle powyższych dokumentów, to strona amerykańska była uprawniona do |

|uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do badania przez |

|Ministra Finansów przed wydaniem decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie układu z dnia 16 |

|lipca 1960 r., czy odszkodowanie faktycznie zostało wypłacone. Sprawa ta pozostaje w wyłącznej gestii strony amerykańskiej (por. |

|cytowany wyżej wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2012 r., I OSK 595/11; wyrok NSA z dnia 3 września 2010 r., I OSK 1445/09, LEX nr 745023; |

|wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2009 r., I OSK 1132/08, LEX nr 594913). Również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 października 2010 r., V |

|CSK 3/10, LEX nr 686384 podkreślił, że: "Zakres deklaratoryjnego stwierdzenia w decyzji Ministra Finansów o przejściu na rzecz Skarbu |

|Państwa nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej ogranicza się wyłącznie do kwestii uzyskania przez Skarb Państwa tytułu |

|własności jako podstawy wpisu do księgi wieczystej, a nie prawa własności. Minister Finansów po ustaleniu, że zostały spełnione |

|określone przesłanki na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu|

|o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, jest obowiązany do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu|

|Państwa prawa własności spornej nieruchomości, która była podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela tej |

|nieruchomości. Minister Finansów nie jest natomiast uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji Stanów Zjednoczonych do spraw |

|uregulowania Roszczeń Zagranicznych i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami Komisji. Jeżeli w wyniku wydania tej |

|decyzji powstał spór co do prawa własności tej nieruchomości, to uprawniony do jego rozstrzygnięcia jest sąd powszechny". |

|W świetle powyższego uznać należy, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 |

|kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu |

|roszczeń finansowych przyjmując, że decyzja o odszkodowaniu wydana przez Komisję Stanów Zjednoczonych do Spraw Uregulowania Roszczeń |

|Zagranicznych stanowiła wystarczającą podstawę do wydania przez Ministra Finansów decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście na |

|rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych i |

|prawidłowo zastosował te przepisy w realiach niniejszej sprawy. |

|Okoliczności wskazywane przez stronę skarżącą kasacyjnie w ramach zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, sprecyzowane w |

|pkt. 2 i 3 ww. zarzutu, odnosiły się w istocie do prawidłowości postępowania Komisji zakończonego decyzją tejże Komisji z dnia [...] |

|listopada 1964 r. Zarówno prawidłowość tej decyzji, jak i poprzedzającego je postępowania, nie podlegały badaniu przez Ministra |

|Finansów. |

|Należy podkreślić, że podstawę materialnoprawną decyzji zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji stanowił art. 2 cyt. ustawy z dnia 9 |

|kwietnia 1968 r., a nie postanowienia Układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej |

|zawartego w dniu 16 lipca 1960 r. dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. Postanowienia tego układu wymagały analizy z |

|tego względu, że stanowi on istotną okoliczność faktyczną, do której odwołuje się treść art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia|

|1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń |

|finansowych. Argumentacja przedstawiona przez stronę skarżącą w ramach zarzutu naruszenia art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w |

|istocie dotyczy prawidłowości ustaleń poczynionych w sprawie w postępowaniu prowadzonym przez stronę amerykańską i nie podlega kontroli|

|przez Ministra Finansów w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości zakończonej decyzją |

|wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w |

|oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. |

|Odnosząc się do podniesionej przez skarżącego kasacyjnie argumentacji wskazać należy, że jak to wynika z prawidłowych ustaleń |

|poczynionych w sprawie, organy państwowe próbowały pozbawić J.W. nieruchomości na podstawie obowiązującego prawa, a gdy się to nie |

|udało, przejęły ją w inny sposób, przez wyzucie właścicielki z posiadania. Takie znamiona miało działanie Zarządu Elektrowni w |

|Skarżysku – Kamiennej, który zignorował wyrok Sądu i nie wydał nieruchomości właścicielce, czym pozbawił ją własności w znaczeniu |

|faktycznym. Sama J.W. w oświadczeniu z dnia 12 października 1964 r. przyznała, że została całkowicie wyeliminowana i pobawiona |

|możliwości użytkowania i korzystania ze wspomnianej nieruchomości oraz, że decyduje się na ugodę. |

|W świetle tego, co powiedziano wyżej, za nietrafny uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut sformułowany w pkt II 1) |

|skargi kasacyjnej, w ramach którego skarżący kasacyjnie kwestionuje ustalenia poczynione w toku postępowania prowadzonego przez stronę |

|amerykańską, które nie podlegają ponownemu ustaleniu i weryfikacji przez Ministra Finansów w postępowaniu prowadzonym w niniejszej |

|sprawie. Minister Finansów, nie mając podstaw do badania prawidłowości decyzji Komisji z dnia [...] listopada 1964 r., nie mógł |

|naruszyć przepisów K.p.a. wskazanych w omawianym zarzucie skargi kasacyjnej w sposób wskazany w owym zarzucie. Tym samym Sąd pierwszej |

|instancji trafnie nie stwierdził podstaw do zastosowania w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. W niczym też nie naruszył art. |

|151 P.p.s.a. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącej kasacyjnie, organ przedstawił w zaskarżonej decyzji zgromadzony |

|materiał dowodowy oraz przeprowadził spójny i logiczny wywód, trafnie przyjmując, że nie doszło do pomyłki w ustalaniach poczynionych |

|przez Komisję odnośnie przejęcia nieruchomości. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wydanej po przeprowadzeniu postępowania zgodnie z |

|regułami K.p.a., zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności wymagane do wydania zaskarżonej decyzji, a wszystkie wnioski organu znajdują|

|odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w pełni też odpowiada wymogom art. 107 § 1 |

|i 3 K.p.a. |

|Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Przede wszystkim zauważyć należy, ze przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. może |

|stanowić samodzielną podstawę kasacyjną służącą do kwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych przez wojewódzki sąd administracyjny, |

|jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za |

|podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (patrz: uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010/3/39). Sąd |

|pierwszej instancji zajął stanowisko co do stanu fatycznego ustalonego przez organy administracyjne i przyjętego za podstawę |

|zaskarżonej decyzji. Prawidłowo uznał, że ustalenia faktyczne dokonane przez organy są wystraczające dla wydania rozstrzygnięcia. W |

|uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku, Sąd pierwszej instancji odniósł się też do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze. |

|Skoro skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, gdyż Sąd pierwszej instancji nie naruszył wskazanych w niej przepisów prawa |

|materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów |

|postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to należało ją oddalić na podstawie art. 184 P.p.s.a., co orzeczono |

|w wyroku. |