Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 641/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 maja 2019 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wydanej we wznowionym postępowaniu decyzji nakazującej wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego K. B. kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., orzekając po wznowieniu postępowania na podstawie art. 151 § 1 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 5, art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) oraz art. 234 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. poz. 1566 ze zm., dalej: P.w.):

1. uchyliło w całości własną decyzję z dnia [...] marca 2016 r. znak [...] i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że:

2. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] października 2015 r. znak [...] w sprawie nakazania właścicielom działek nr [...] położonych w rejonie ulic [...] w B. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr [...] położonych przy ulicy [...] w B.;

3. orzekło co do istoty w ten sposób, że:

- nakazało właścicielom działek nr [...] – W. i M. R., nr [...] B. i W. Z., nr [...] A. i A. K., nr [...] Gminie B. położonych w rejonie ulic [...] w B. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr [...] położonych przy ulicy [...] w B. powstałych w wyniku zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich poprzez przebudowę rurociągu usytuowanego na działkach nr [...], ze średnicy dn 250 na dn 600 zgodnie z załącznikiem nr 1 do decyzji;

- nakazało właścicielowi działki nr [...] położonej przy ulicy [...] w B. – J. Spółka z o.o. w K. wykonanie odwodnienia skarpy nasypu na ww. działce poprzez wykonanie rowu odpływowego umocnionego płytami betonowymi typu krata na włókninie filtracyjnej zgodnie z załącznikiem nr 2 do decyzji;

- nakazało właścicielowi działki nr [...] K. B. wykonanie odwodnienia skarpy nasypu na ww. działce poprzez wykonanie rowu odpływowego umocnionego płytami betonowymi typu krata na włókninie filtracyjnej zgodnie z załącznikiem nr 2 do decyzji;

4. nadało decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że przed Prezydentem Miasta B. toczyło się postępowanie na podstawie art. 29 ustawy P.w., dotyczące naruszenia stosunków wodnych na działkach nr [...], co do których organ wskazał jako współwłaścicieli M. M. i B. M. W postępowaniu tym dopuszczono dowód z ekspertyzy biegłego Z. L. (specjalisty z zakresu budownictwa wodno – melioracyjnego z uprawnieniami budowlanymi). Biegły, na podstawie oględzin (sierpień 2015 r.), obserwacji i analizy stanu faktycznego, opisując w przedłożonej ekspertyzie zmiany zagospodarowania terenu od roku 1999, wskazał że wody opadowe na tym terenie spływają w kierunku północno – wschodnim, zaś ich odbiornikiem był rów otwarty przebiegający od ul. [...] przez ul. [...] i następnie działki nr [...]. Urbanizacja tego terenu spowodowała wykonanie kolektora deszczowego Ø 600 łączącego się z otwartym rowem na działce nr [...]. Postępujący proces inwestycyjny na działkach nr [...] skutkował przebudową rowu otwartego na tych działkach na rurociąg o średnicy Ø 250, który przykryto ziemią i zagospodarowano jako ogrody przydomowe. Dalsza zabudowa terenu (utwardzenie, posadowienie budynków) i wykonanie kanalizacji deszczowej oraz podłączenie jej do rurociągu Ø 600 na terenie obecnie zajmowanym przez sklep B. i utwardzonym (działka nr [...]) wpłynęły na zwiększenie ilości odprowadzanej tej rurociągiem wody, jej spływ m.in. na działkę nr [...] (która z kolei jako nieutwardzona częściowo infiltruje wodę), jednakże nie zniwelowały drożności kolektora pod działkami nr [...]. Biegły ustalił też, że studnia na działce nr [...] łączy dwa rurociągi Ø 600. Odpływ studni połączony jest wylewką betonową z rurociągiem Ø 250 na działce nr [...] przy ogrodzeniu z działką nr [...]. Analizując rzędne terenu oraz ilość przepływającej wody biegły stwierdził, że średnica rurociągu Ø 250 przy prognozowanej ilości wód opadowych występujących na tym terenie jest za mała. Skonkludował, że postępująca urbanizacja terenu, włączanie nowych przyłączy kanalizacyjnych do rurociągu Ø 600 oraz zmniejszenie możliwości retencyjnych terenu (utwardzenia) wskazują, że zastąpienie rowu otwartego rurociągiem PCV Ø 250 na działkach nr [...] (częściowo) oraz [...] (częściowo) powoduje dławienie odpływu wody, zmniejszenie jej przepustowości co przy intensywnych opadach deszczu może powodować jej niekontrolowany wypływ przez studzienką kontrolną na działce nr [...], jak też przedostawanie się wody na działki sąsiednie (nr [...]), w tym do części piwnicznej budynków mieszkalnych i może powodować szkody materialne. Ustalenia biegłego zostały w całości podzielone przez organy obydwu instancji, tj. Prezydenta Miasta w decyzji z dnia [...] października 2015 r. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] marca 2016 r., z tym że Kolegium orzekło w części reformatoryjnie. Do decyzji pierwszoinstancyjnej sporządzono dwa załączniki obrazujące sposób wykonania nakazanych prac. W konsekwencji w wyniku ww. ostatecznej decyzji Kolegium z dnia [...] marca 2016 r., do obiegu prawnego weszło rozstrzygnięcie o następującym kształcie:

1. nakazano właścicielom działek nr [...] S. i A. R., [...] W. i M. R., [...] B. i W. Z., [...] A. i A. K., [...] Gminie B. położonych w rejonie ulic [...] w B. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr [...] położonych przy ulicy [...] w B. powstałych w wyniku zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich poprzez przebudowę rurociągu usytuowanego na działkach nr [...] ze średnicy dn 250 na dn 600 zgodnie z załącznikiem nr 1 do decyzji z dnia [...] października 2015 r.;

2. nakazano właścicielom działki nr [...] S. i A. R. wykonanie odwodnienia skarpy nasypu na tej działce poprzez wykonanie rowu odpływowego umocnionego płytami betonowymi typu krata na włókninie filtracyjnej zgodnie z załącznikiem nr 2 do decyzji z dnia [...] października 2015 r.;

3. nakazano właścicielowi działki nr [...] położnej przy ulicy [...] w B. – J. Spółka z o.o. w K. wykonanie odwodnienia skarpy nasypu na ww. działce poprzez wykonanie rowu odpływowego umocnionego płytami betonowymi typu krata na włókninie filtracyjnej zgodnie z załącznikiem nr 2 do decyzji z dnia [...] października 2015 r.

Skarga od decyzji Kolegium z dnia [...] marca 2016 r. została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 września 2016 r. w sprawie II SA/Bk 341/16. Sąd w całości podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną organu drugiej instancji. Nie podzielił Sąd zarzutu skargi odnośnie rozstrzygnięcia sprawy w warunkach powagi rzeczy osądzonej z uwagi na poprzednio wydaną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2011 r. umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie zmiany stanu wody na spornym terenie i decyzję Starosty M. z dnia [...] sierpnia 2013 r. w sprawie niewłaściwego funkcjonowania kolektora deszczowego na spornym terenie. W przypadku decyzji z października 2011 r. Sąd ustalił brak tożsamości stron postępowania, a przypadku decyzji z sierpnia 2013 r. brak tożsamości podstawy prawnej orzeczenia. W kwestii nałożonych obowiązków Sąd ocenił, że w sprawie nie wystąpił spór dotyczący przyczyn podtapiania działek wnioskodawczyń (urbanizacja terenu, ograniczenie chłonności podłoża przez liczne utwardzenia, w tym wykonane dla sklepu B. na działce nr [...]) i w konsekwencji kierowanie do istniejących rurociągów i kolektorów zwiększonych ilości wody. Sąd zaakceptował jako prawidłową propozycję biegłego wykonania rowów odwadniających przy istniejących skarpach nasypów (załącznik nr 3 do ekspertyzy) na działce nr [...] (sklep B.) i nr [...] (Państwo R.). Sąd w całości podzielił również ustalenia biegłego i oparte na nich rozstrzygnięcia organów co do konieczności przebudowy rurociągu w sposób określony w decyzji, skoro przepustowość węższej części, zwłaszcza przy intensywnych opadach, zostaje zaburzona. Jak wskazał Sąd, nie ma znaczenia czy zamknięcie rowu otwartego rurociągiem dn 250 w końcu lat 90-tych ubiegłego wieku było legalne czy też nie oraz kto tego dokonał. Istotne jest bowiem w sprawie, że skoro rurociąg przebiega przez konkretnie wskazane w opinii biegłego działki, to ich właściciele powinni usunąć stan wywołujący szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie. Sąd wskazał, że przepis art. 29 ust. 2 P.w. obciąża expressis verbis takim obowiązkiem właściciela gruntu także w sytuacji, gdy zmiany spowodował na tym gruncie przypadek lub osoba trzecia, a więc bez względu na przyczyny.

Wyrok w sprawie II SA/Bk 641/18 nie został zaskarżony przez żadną ze stron i stał się prawomocny.

Po przystąpieniu do realizacji decyzji Kolegium z dnia [...] marca 2016 r. ustalono, że Państwo R. jako właściciele działek nr [...] uchylają się od wykonania nałożonych obowiązków w zakresie wykonania skarpy twierdząc, że rów należy wykonać na działce nr [...] a także nr [...], bowiem tak wynika z opisu do decyzji, mimo że jest to sprzeczne z rysunkiem. Z kolei na takie wykonanie rowu nie zgadzają się współwłaścicielki działek nr [...]. Prezydent Miasta uzyskał na tę okoliczność wyjaśnienia od biegłego Z. L., który w piśmie z dnia [...] lutego 2018 r. wskazał, że "opis numeru działki nr [...] na zasadniczej mapie kupionej w geodezji, zlokalizowany jest częściowo na działce nr [...]", a w związku z tym biegły błędnie opisał rzeczywistość. W jego ocenie, właściciel działki nr [...] nie powinien mieć wątpliwości co do lokalizacji rowu, ponieważ przy pomiarach do ekspertyzy rozpoczął jego wykonywanie (na działkach nr [...] przy ogrodzeniu z działką nr [...]). Do wyjaśnień biegły załączył poprawione rysunki obrazujące jak powinna wyglądać sytuacja na gruncie (załączniki nr 2 i 3 do ekspertyzy).

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. SKO w B., orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., wznowiło postępowanie.

Po wznowieniu postępowania:

- w piśmie z dnia [...] kwietnia 2018 r. pełnomocnik Państwa R. wyjaśnił, że z treści opinii biegłego nie wynika, aby realizacja inwestycji w postaci budowy sklepu B. oraz skarp nasypu i utwardzenia parkingów spowodowała podwyższenie lub obniżenie terenu w taki sposób, że doszło do zmiany naturalnego spływu wód na działki sąsiednie, w tym zwiększenia odpływu wód kolektorem deszczowym dn 600. Nie wskazał też biegły, zdaniem strony, jaka była prędkość odpływu wód przed wykonaniem inwestycji. Pełnomocnik wniósł o zobowiązanie biegłego do odpowiedzi na pytania dotyczące sygnalizowanych w piśmie zagadnień;

- ustalono, że doszło do sprzedaży działek nr [...] K. B., dlatego wobec zbywców A. i S. R. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. Kolegium umorzyło wznowione postępowanie jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak po ich stronie interesu prawnego;

- decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. (zaskarżoną w sprawie niniejszej) Kolegium orzekło jak wskazano na wstępie niniejszego uzasadnienia przy zastosowaniu podstawy z art. 151 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Zdaniem Kolegium, w sprawie wystąpiła nowa okoliczność faktyczna nie znana organowi w dniu wydawania decyzji w postępowaniu zwykłym, a mająca istotny wpływ na wynik sprawy. Nie jest tą okolicznością nowa opinia biegłego sporządzona w dniu [...] lutego 2018 r. i załączniki do niej, jak również sprzeczność między treścią załączników nr 1 i 2 do decyzji Kolegium z marca 2016 r., ale nowe fakty wynikające z ww. opinii, wskazujące na inną rzeczywistość niż ustalono w postępowaniu zwykłym, tj. inne umiejscowienie przyczyny naruszenia stosunków wodnych i koniecznego wykonania działań naprawczych. Zdaniem Kolegium, zasadnicza różnica dotyczy tego, że:

- rów odwadniający powinien być zlokalizowany na działce nr [...] (przy granicy z działką nr [...]) oraz na działce nr [...] a nie na działce nr [...];

- inny powinien być przebieg planowanego rowu melioracyjnego, a w konsekwencji miejsc kumulacji wód spływających ze skarpy nasypu sklepu B.;

- należy dokonać korekty numerów działki graniczącej z działką nr [...] jako [...] a nie [...], co stanowi okoliczność nową, inaczej opisywaną w pierwotnej opinii biegłego.

Jak wskazał organ odwoławczy, zmiana istnieje pomiędzy treścią załącznika nr 3 do opinii biegłego z sierpnia 2015 r. (pierwotny załącznik nr 2 do decyzji z dnia [...] marca 2016 r. wzorowany był na załączniku nr 3 do ww. ekspertyzy biegłego) a jego obecną wersją. Biegły, wyjaśniając wątpliwości po zakończeniu postępowania prowadzonego w trybie zwykłym i na etapie przystąpienia do wykonania decyzji, doprecyzował w ocenie Kolegium sposób działań naprawczych, jakie muszą być wykonane na działce nr [...] oraz wyjaśnił dokładny przebieg rowu melioracyjnego – wskazując, gdzie powinien mieć on swój początek. Załącznik nr 2 do decyzji z dnia [...] marca 2016 r. wzorowany na załączniku nr 3 do ekspertyzy biegłego z sierpnia 2015 r. należało uzupełnić co do zakresu i sposobu wykonania obowiązków, których to okoliczności - orzekając w postępowaniu zwykłym – Kolegium, jak wskazało, nie znało. Kolegium powołało się również na wyjaśnienia biegłego z dnia [...] stycznia 2016 r. złożone przed wydaniem decyzji w marcu 2016 r., z których wynikał obowiązek wykonania rowu przy granicy działek nr [...], nr [...] i części działki nr [...] z uwagi na spływ wód ze skarpy działki nr [...]. Tymczasem, jak ustalono we wznowionym postępowaniu, spływ wód i kumulacja mają miejsce od działki nr [...], rów należy wykonać również na działce nr [...] (przy granicy z działką nr [...]), rurociąg powinien obejmować działkę nr [...] a nie nr [...], a odwodnienie skarpy nasypu powinno obejmować również działkę nr [...].

W konsekwencji, orzekając na podstawie art. 234 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy Prawo wodne z dnia 20 lipca 2017 r., Kolegium wskazało (wskazując jako materiał dowodowy ekspertyzę biegłego z sierpnia 2015 r., dodatkowe wyjaśnienia biegłego zawarte w piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r. oraz wyjaśnienia przedstawione przez niego w piśmie z dnia [...] lutego 2018 r.), że budowa sklepu, utwardzenie parkingu i placu manewrowego, włączenie kanalizacji deszczowej zwiększyło prędkość odpływu wód opadowych. Niezbędne jest zatem wykonanie odwodnienia skarpy nasypu na działce nr [...] oraz na działce nr [...], zgodnie z załącznikiem nr 1 i 2 do decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r. Zdaniem Kolegium, na s. 18 – 19 opinii z sierpnia 2015 r. biegły również wyjaśnił, że rozwój infrastruktury spowodował zwiększenie odpływu z kanalizacji deszczowej, co było uwzględnione przy budowie kolektora dn 600, jednakże zastąpienie rowu otwartego rurociągiem dn 250 spowodowało dławienie odpływu, piętrzenie wody i niekontrolowany odpływ przez studzienkę kontrolną, co wypełnia znamiona zmiany stosunków wodnych. Zobowiązani do wykonania działań naprawczych powinni być, zdaniem Kolegium, wszyscy właściciele nieruchomości, przez które obecnie przebiega rurociąg - niezależnie od tego, czy wykonali przykrycie rurociągu zgłaszając to stosownym organom. Jak wskazało Kolegium, w tym zakresie ustalenia organów podzielił Sąd w poprzedniej sprawie o sygnaturze II SA/Bk 341/16, a wyrok jest prawomocny. Kolegium uzasadniło również nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 § 1 K.p.a. wskazując, że zalewanie działek nr [...] trwa od bardzo długiego czasu i może prowadzić do uszkodzeń nie tylko samej nieruchomości ale i znajdującego się na niej budynku. Za nadaniem rygoru przemawia zatem ważny interes strony.

Skargę na decyzję odwoławczą z dnia [...] sierpnia 2018 r. złożył do sądu administracyjnego K. B. Wskazał, że zaskarża decyzję w części nakazującej mu wykonanie odwodnienia skarpy nasypu na działkach nr [...]. Zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego; niewyjaśnienie stanu faktycznego odnośnie tego w jaki sposób i kiedy stan wody uległ zmianie; oparcie ustaleń wyłącznie o dowody zebrane w toku postępowania zakończonego w trybie zwykłym decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2015 r. i zaniechanie przeprowadzenia innych dowodów. Wskazał na projekt budowlany zatwierdzony decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] dotyczący budowy zespołu budynków mieszkalnych jednorodzinnych z lokalami handlowo – usługowymi w zabudowie szeregowej na działkach nr [...]. Wskazał, że przeprowadzenie tych dowodów było niezbędne dla wyjaśnienia sprawy. Tymczasem nie wyjaśniono, czy w obecnym stanie faktycznym nastąpiła zmiana w stosunkach wodnych oraz czy istnieje ryzyko zalewania nieruchomości sąsiednich;

- art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez wznowienie postępowania mimo braku istnienia przesłanek w tym przepisie wskazanych;

- art. 108 § 1 K.p.a. poprzez nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności w sytuacji braku ku temu podstaw wynikającego z zaprojektowania dla nowej inwestycji na działkach skarżącego zabezpieczenia przed ewentualnym zalewaniem działek sąsiednich;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 234 ust. 1 i 3 P.w. z 2017 r. przez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżący zmienił stan wody na gruncie, co szkodliwie wpływa na grunt sąsiedni, podczas gdy ewentualna zmiana stosunków wodnych na ten grunt nie wpływa.

W uzasadnieniu skargi wywiedziono, że nie stanowi podstawy wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. odmienna ocena dowodów znanych organowi, przeoczenie określonej okoliczności wynikającej z akt sprawy czy nowe okoliczności lub dowody, które powstały (zostały wytworzone) po ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy. Nie może być takim dowodem opinia biegłego sporządzona po wydaniu decyzji. Skarżący nadto podkreślił, że jeśli organ we wznowionym postępowaniu uchyla decyzję ostateczną kończącą postępowanie zwykłe, to wydając rozstrzygnięcie kończące postępowanie wznowione powinien uwzględnić aktualny stan faktyczny sprawy. Tymczasem Kolegium nie uwzględniło zmiany okoliczności faktycznych, tj. tego, że inwestor uzyskał pozwolenie na budowę na działki nr [...], a w zatwierdzonym tym pozwoleniem projekcie budowlanym przewidział zabezpieczenia całkowicie niwelujące ryzyko zalania gruntów sąsiednich. Skarżący zakwestionował również możliwość orzeczenia na podstawie art. 234 ust 3 P.w. z 2017 r. z uwagi na stwierdzenie potencjalnej szkody. W jego ocenie, z opinii sporządzonej w sierpniu 2015 r. nie wynika, czy zagospodarowanie działek skarżącego miało wpływ na nieruchomości sąsiednie.

Do skargi dołączono jako dowody z dokumentów: fragmenty dziennika budowy sporządzonego do realizacji decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia [...] stycznia 2017 r., kserokopię decyzji o przeniesieniu pozwolenia na budowę na K. B., kserokopie fragmentów projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. dla zabudowy na działkach nr [...] dotyczące zaprojektowanego zabezpieczenia działek sąsiednich przed niekorzystnym oddziaływaniem w zakresie stosunków wodnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, że rozwiązania przewidziane przez architekta w projekcie budowlanym dla nowej inwestycji skarżącego nie mogą zastąpić rozwiązań przewidzianych przez biegłego z zakresu budownictwa i melioracji wodnych.

W trakcie postępowania skarżący złożył o dopuszczenie dowodów z następujących dokumentów:

- kopii dokumentacji badań podłoża gruntowego i opinii geotechnicznej z dnia [...] września 2018 r. oraz kopii badań geotechnicznych wykonanych w dniach [...] września 2013 r. na okoliczność wykazania, że w związku z realizacją inwestycji przy ulicy [...] w B. w postaci budynku handlowego nie nastąpiła zmiana poziomu wód gruntowych ze szkodą dla działek sąsiednich (k. 34 i następne akt sądowych);

- kopii ekspertyzy z dnia [...] stycznia 2019 r. na okoliczność wykazania, że wykonana przebudowa rurociągu na działkach nr [...] jak również wykonanie rowu chłonnego na działce nr [...] zabezpiecza działkę nr [...] przed napływem wód deszczowych z działki nr [...]

Podczas rozprawy w dniu [...] marca 2019 r. wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu złożyła E. S. wskazując, że jest spadkobierczynią po zmarłym ojcu W. M. wspólnie z matką M. M. i siostrą B. M. Wnioskodawczyni, zobowiązana do wykazania się postanowieniem o stwierdzenie nabycia spadku, przedłożyła postanowienie z dnia [...] września 2013 r. w sprawie sygn. akt [...], w którym stwierdzono, że spadek po W. M. nabyły żona M. M., córki B. M. i E. S. (k. 264). Wobec powyższego postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. Sąd dopuścił E. S. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika na prawach strony (k. 266).

Uczestniczki postępowania M. M., B. M. i E. S. do licznych pism procesowych składanych w trakcie postępowania dołączały dokumenty, z których wywodziły swoje stanowisko w sprawie (do pisma z dnia 7 stycznia 2019 r. dołączono korespondencję z Urzędem Miejskim, k. 141-145; do pisma z dnia [...] lutego 2019 r. dołączyły zdjęcia na okoliczność zalewania ich działek i budynku, k. 234 – 237).

Podczas rozprawy w dniu [...] maja 2019 r. ww. uczestniczki postępowania zawnioskowały również o dopuszczenie dowodu z płytki CD, na której – jak twierdziły – znajdują się zdjęcia uwidocznione również na kserokopiach przedłożonych na rozprawie.

Sąd dopuścił wszystkie dowody zawnioskowane przez strony postępowania na okoliczność historycznego i aktualnego stanu faktycznego na gruncie. Sąd dopuścił również dowody z wydruków wyroków wraz z uzasadnieniami w sprawach II SA/Bk 341/16 oraz II SA/Bk 16/19 na okoliczność stanu prawnego ukształtowanego tymi wyrokami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek tylko częściowo z powodu zarzutów w niej wskazanych, w pozostałej bowiem części z powodu uchybień stwierdzonych przez Sąd z urzędu, które mają wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd nie jest związany granicami skargi, a jest związany granicami sprawy. Niezależnie zatem od tego, jaka część zaskarżonej decyzji została zakwestionowana przed sądem, może on rozpoznać sprawę w jej całokształcie wychodząc poza granice zaskarżenia, zaś gdy dostrzega wady tkwiące w niezaskarżonej części decyzji, obowiązkiem sądu jest wyjście poza granice skargi. Sąd nie może natomiast uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy niż ta, która została mu przedstawiona do kontroli wraz ze skargą.

Z sytuacją konieczności wyjścia poza granice zaskarżenia mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Decyzja Kolegium z dnia [...] sierpnia 2018 r. została zakwestionowana przez K. B. w części zawierającej nakaz wykonania odwodnienia skarpy nasypu na działkach nr [...] zgodnie z załącznikiem nr 2 do decyzji. Tymczasem, zdaniem Sądu, lektura podpunktu pierwszego punktu 3 decyzji wskazuje, że sformułowany w nim obowiązek nosi znamiona niewykonalności. Kolegium orzekło w ten sposób, że nakazało właścicielom działek nr [...] (odpowiednio małżonkom T., Z., K. oraz Gminie B.) wykonanie przebudowy rurociągu usytuowanego na działkach nr [...] zgodnie z załącznikiem nr 1 do decyzji. Kolegium nie dostrzegło, że sformułowany nakaz przebudowy rurociągu obejmuje także działkę nr [...], która nie jest własnością i nie pozostaje we władaniu żadnego z właścicieli działek wymienionych jako podmioty zobowiązane w tym zakresie. Działka nr [...] jest obecnie własnością skarżącego K. B. Nie został on wymieniony wśród zobowiązanych właścicieli. To zaś oznacza, że nałożono obowiązek na małżonków T., Z., K. oraz na Gminę B. w sposób, w który nie będą w stanie go wykonać, bowiem działka nr [...] do nich nie należy. Wyjaśnić należy, że w przepisie będącym podstawą nałożenia obowiązku wykonania przebudowy rurociągu, tj. przepisie art. 234 ust. 1 pkt 1 P.w. z 2017 r. wymieniono jako osobę zobowiązanego – właściciela gruntu. To zaś oznacza, że istniała w momencie wydawania zaskarżonej decyzji przeszkoda prawna do jej wykonania w tej części (art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a.). Pozostawienie w obrocie prawnym decyzji zawierającej wyżej opisane rozstrzygnięcie, jak tego domagają się uczestniczki postępowania M. M., B. M. i Ewa S., jest niedopuszczalne. Uniemożliwiłoby osiągnięcie celu przedmiotowego postępowania, czyli uporządkowanie (w całokształcie) spornych od wielu lat stosunków wodnych, których zmiana oddziałuje szkodliwie na działki ww. uczestniczek. Jak wynika z akt postępowania, przebudowa rurociągu jest kluczowym elementem systemu regulacji stosunków wodnych na spornym obszarze. Sformułowanie obowiązku dotyczącego przebudowy rurociągu nie może zatem budzić jakichkolwiek wątpliwości, w szczególności z punktu widzenia wykonalności. Sąd dostrzega, że w decyzji Kolegium kończącej postępowanie w trybie zwykłym, tj. decyzji z dnia [...] marca 2016 r., nakaz przebudowy rurociągu odnośnie działki nr [...] został sformułowany z uwzględnieniem właścicieli tej działki, co było zabiegiem uzasadnionym. Jednakże doszło do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji z dnia [...] marca 2016 r. i wydania nowej decyzji zastępującej poprzednią również i w powyższym zakresie, co wymaga prawidłowego sformułowania obowiązku.

Sąd również zauważa, że z akt sprawy nie wynika w sposób niebudzący wątpliwości, czy rurociąg na działce nr [...] został czy nie został do chwili obecnej wykonany. Na tę okoliczność Kolegium nie dokonało żadnych ustaleń. Z wyjaśnień i dokumentów przedłożonych do akt sądowych wynikają sprzeczne informacje: z pisma z dnia [...] marca 2018 r. znak [...] Prezydenta Miasta do M. M. (k. 144-145) wynika, że właściciele działek nr [...] uzyskali w dniu [...] czerwca 2017 r. pozwolenie wodnoprawne na wykonanie przebudowy, jednakże wezwani do wykonania obowiązku nie uczynili tego, co spowodowało wystawienie tytułu wykonawczego; z ekspertyzy Z. L. przedłożonej przez pełnomocnika skarżącego do pisma z dnia 4 lutego 2019 r. wynika, że rurociąg na działce nr [...] został przebudowany (k. 192); na pytanie Sądu zadane podczas rozprawy w dniu [...] maja 2019 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że na działce nr [...] rurociąg nie został przebudowany (k. 376).

Skoro jednak zaskarżona decyzja w części dotyczącej przebudowy rurociągu na działce nr [...] nie została sformułowana w sposób umożliwiający jej wykonanie, uzasadnione było jej uchylenie z uwagi na kwalifikowaną wadę prawną mającą wpływ na rozstrzygnięcie w tym zakresie (naruszenie art. 234 ust. 1 pkt 1 P.w. z 2017 r. w warunkach art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. przez nałożenie obowiązku dotyczącego konkretnej działki, na podmiot niebędący właścicielem tej działki). Uzasadniało to również wyjście przez Sąd poza granice skargi i orzeczenie w granicach sprawy.

Także w pozostałym zakresie zaskarżona decyzja podlega uchyleniu jako wydana przy nienależytym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Mimo tych uchybień, Sąd podziela stanowisko Kolegium odnośnie wystąpienia podstawy wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przepis ten umożliwia wznowienie postępowania przy wystąpieniu trzech przesłanek (które trafnie wymieniło i Kolegium, i skarżący): po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy, są nowe; po drugie, "nowe okoliczności faktyczne", "nowe dowody" istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej; po trzecie, "nowe okoliczności faktyczne", "nowe dowody", nie były znane organowi, który wydał decyzję. Jak podkreśla się w orzecznictwie, przesłanka "nowości" będzie spełniona, gdy:

- po wydaniu decyzji ostatecznej ujawnione zostaną nowe dowody, które nie były brane pod uwagę w postępowaniu prowadzonym w trybie zwykłym, bowiem organ o nich nie wiedział;

- po wydaniu decyzji ostatecznej przeprowadzono zupełnie nowy dowód, z którego wynikają fakty mające miejsce przed wydaniem decyzji, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania.

W tych sytuacjach istnieje podstawa wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. o ile zostaną spełnione pozostałe przesłanki wymienione w przepisie, tj. istotność nowych okoliczności i ich wpływ na treść decyzji (vide np. wyrok w sprawie II SA/Bk 499/18 z dnia 4 grudnia 2018 r.; II SA/Lu 653/18 z dnia 13 grudnia 2018 r., orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzecznia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako CBOSA).

W ocenie Sądu, Kolegium w sprawie niniejszej zaprezentowało prawidłowe rozumienie prawne przesłanek podstawy wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Skarżący natomiast, formułując zarzut w tym zakresie (s. 3 skargi), nie dostrzega subtelnej ale istniejącej różnicy między nowym dowodem przeprowadzonym po wydaniu decyzji ostatecznej w trybie zwykłym a nową okolicznością wynikającą z tego dowodu, która istniała w dniu wydania tej decyzji, nie była znana organowi oraz która nie zawsze jest wyłącznie i tylko skutkiem odmiennej oceny znanych organowi orzekającemu w postępowaniu zwykłym dowodów czy przeoczeniem określonej okoliczności wynikającej z akt sprawy.

Kolegium trafnie również zastosowało podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. do okoliczności stanu faktycznego sprawy. Nie ulega wątpliwości, że w tej konkretnej sprawie najistotniejszymi elementami stanu faktycznego jest określenie miejsc kumulacji wód, których spływ wywołuje szkody na działkach nr [...] oraz sposób wykonania działań naprawczych (przesłanka istotności). Kolegium wyraźnie podkreśliło, że choć te nowe okoliczności ujawniły się w wyniku wyjaśnień z dnia 21 lutego 2018 r. uzyskanych od biegłego Z. L. po wydaniu decyzji ostatecznej, to nie ta nowa wypowiedź biegłego jest podstawą wznowienia w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., ale wynikające z niej okoliczności (przesłanka nowości dotycząca nie w pełni rozpoznanego stanu faktycznego, w jakim orzekały organy w postępowaniu zwykłym). To wnioskowanie, w okolicznościach tej konkretnej sprawy, jest co do zasady prawidłowe i Sąd je podziela. Dodać należy, że przesłanka "nowości" i przesłanka "istotności" jest badana w każdym indywidualnym postępowaniu z uwzględnieniem stanu faktycznego konkretnej sprawy. W postępowaniach, w których ustalenie stanu faktycznego opiera się w głównej mierze na opinii biegłego, wystąpienie przesłanki "nowości" i "istotności" będzie wymagało szczegółowej analizy opinii biegłego, porównania stanu faktycznego z niej wynikającego i tych jego okoliczności, które ujawnią się później. Taka sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej. Stan faktyczny jest skomplikowany, jest wynikiem wieloletniego nawarstwiania się procesów inwestycyjnych oraz nieprzewidzianych w skutkach dla terenów sąsiednich indywidualnych działań polegających na zagospodarowaniu pojedynczych działek (przy czym również działań zgodnych z prawem, ale których skutki nie były znane w dacie ich podejmowania).

Kontrola sądowa stanowiska organu odwoławczego uwzględniająca powyższe okoliczności wykazała, że:

- po pierwsze, z ekspertyzy biegłego sporządzonej w sierpniu 2015 r. wynika istnienie skarpy nasypu placu manewrowego sklepu B. oraz wywoływana takim ukształtowaniem terenu kumulacja wód przy granicy działek nr [...]. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Kolegium z dnia [...] marca 2016 r. (które w tym zakresie powołuje się na wyjaśnienia biegłego z dnia [...] stycznia 2016 r. udzielone w postępowaniu odwoławczym prowadzonym w trybie zwykłym) "w pierwszej kolejności należy wykonać rów przy granicy działek nr [...] i części działki nr [...]". W tym kontekście Sąd zauważa, że przebieg rowu, o którym mowa w wypowiedziach biegłego z sierpnia 2015 r. i ze stycznia 2016 r., nie był wyrysowany na załączniku graficznym nr 1 do decyzji z dnia [...] października 2015 r., który stał się również załącznikiem do decyzji Kolegium z dnia [...] marca 2016 r. Nie został zatem w postępowaniu zwykłym w sposób pełny ustalony sposób wykonania działań naprawczych w zakresie umiejscowienia rowu odwadniającego.

Tymczasem na załączniku graficznym nr 2 do uzupełnienia ekspertyzy sporządzonej w lutym 2018 r., tj. po wydaniu decyzji ostatecznej z dnia [...] marca 2016 r., wskazano wyraźnie, że przebieg rowu odwadniającego powinien mieć swój początek nie na wysokości działki nr [...], a na wysokości działki nr [...]. Jest to okoliczność istotna, wskazująca na inne niż ustalono w postępowaniu zwykłym miejsce kumulacji wód ze skarpy na działce nr [...]. Ma również ta okoliczność wpływ na treść rozstrzygnięcia w jego części graficznej, bowiem w wyniku tej nowej okoliczności zmianie powinna ulec treść tego załącznika;

- po drugie, w uzupełnieniu ekspertyzy sporządzonym dnia [...] lutego 2018 r. biegły wyraźnie wskazał, że błędnie odczytał "na mapie zasadniczej kupionej w geodezji" opis numeru działek, tzn. działkę nr [...] zlokalizował na obszarze położenia działki nr [...]. Znajduje to potwierdzenie w treści załącznika graficznego nr 2 do decyzji z dnia [...] października 2015 r., w którym rów odwadniający wyrysowano na trzech przekrojach umieszczając go m.in. na działce nr [...] przy granicy z działką nr [...] (a więc w całości na działkach dotkniętych szkodą spowodowaną zmianą stosunków wodnych). Wynikało to z posłużenia się do sporządzenia załącznika nr 2 do decyzji z dnia [...] października 2015 r. załącznikiem nr 3 do ekspertyzy z sierpnia 2015 r., która to ekspertyza oparta była na braku wystarczającej wiedzy biegłego odnośnie treści mapy zasadniczej i wyrysowania położenia działki nr [...]. Nie ulega wątpliwości, że ustalenie powyższe dokonane po wydaniu ostatecznej decyzji z dnia [...] marca 2016 r. ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie w zakresie sposobu wykonania działań naprawczych. Powoduje inne umiejscowienie tych działań, z pominięciem fizycznej ingerencji w działki nr [...] należące do uczestniczek postępowania M. M., B. M. i E. S. To inne określenie sposobu wykonania działań naprawczych i jego wpływu na treść rozstrzygnięcia znajduje odzwierciedlenie w załączniku graficznym nr 2 do zaskarżonej w sprawie niniejszej decyzji, w którym wyrysowano nie trzy a cztery przekroje gruntu z umiejscowieniem rowu odwadniającego m.in. na działkach nr [...] przy granicy z działką nr [...] a nie na obszarze tej ostatniej.

Zdaniem Sądu, w pozostałym natomiast zakresie Kolegium jedynie skorygowało swoje poprzednie ustalenia, które – w odróżnieniu od okoliczności wyżej opisanych, nie w pełni rozpoznanych i ujawnionych w postępowaniu zwykłym – wynikały z akt sprawy, w tym w szczególności z opinii biegłego z sierpnia 2015 r. Chodzi o tzw. "korektę" (tego określenia używa również Kolegium) przebiegu rowu wzdłuż działki nr [...] i na jej obszarze, po granicy z działkami nr [...] a nie, jak błędnie wyrysowano na załączniku graficznym nr 2 do decyzji z dnia [...] marca 2016 r., wyłącznie wzdłuż granicy z działką nr [...]. Także chodzi o uzupełnienie decyzji ostatecznej w jej części zawierającej rozstrzygnięcie o nakazaniu wykonania rowu również na działce nr [...] a nie wyłącznie na działkach nr [...]. Te fakty wynikają wprost z ustaleń poprzednio poczynionych i nie stanowiły podstawy wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., bowiem nie spełniały przesłanki "nowości".

Skład orzekający w sprawie niniejszej dodatkowo wskazuje, że dostrzega nieścisłość między opisem sposobu wykonania działań naprawczych a wyrysowaniem sposobu ich wykonania w decyzji kończącej postępowanie w trybie zwykłym oraz załącznikach do niej. Nie może jednak ujść uwadze fakt prawomocnego oddalenia skargi od decyzji Kolegium z dnia [...] marca 2016 r., której integralnym elementem były załączniki nr 1 i 2 do decyzji z dnia [...] października 2015 r. Treść tej decyzji wraz z załącznikami nie budziła wątpliwości Sądu w sprawie II SA/Bk 341/16. To zaś uprawnia do wniosku, że sposób wykonania działań naprawczych (jak ustalono w niniejszym postępowaniu - na działkach nr [...],a nie na działce nr [...]) oraz konieczny przebieg rowu (od działki nr [...] a nie jak pierwotnie wskazano od działki nr [...]) nie był w pełni rozpoznany w postępowaniu zwykłym, ale też nie budził wątpliwości. Co więcej, żadna ze stron postępowania prowadzonego w trybie zwykłym nie zaskarżyła wyroku w tamtej sprawie. Świadczy to o aprobowaniu sformułowanych w niej ocen prawnych i dokonanych ustaleń faktycznych, które dopiero na etapie wznowienia postępowania okazały się niepełne. Uprawnia to w sprawie niniejszej do wniosku powziętego przez Kolegium w zaskarżonej decyzji, że "nowość" i "istotność" okoliczności ujawnionych w sprawie niniejszej a dotyczących miejsc kumulacji wód i sposobu wykonania działań naprawczych, istotnie wystąpiła w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Podzielając stanowisko Kolegium odnośnie zastosowanej podstawy wznowienia, dostrzega jednak Sąd konieczność pogłębienia postępowania wyjaśniającego z uwagi na wystąpienie okoliczności faktycznych, które w chwili obecnej nie zostały wystarczające ustalone.

Zgodnie z art. 149 § 2 K.p.a., postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej, przepis ten nie zawęża granic rozpoznania sprawy po wznowieniu postępowania do przyczyn wznowienia. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że w pierwszej fazie postępowania wznowionego obowiązkiem organu jest ustalenie i ocena czy wystąpiła podstawa wznowienia. Jeśli wynik tej oceny będzie pozytywny, otwiera to organowi możliwość prowadzenia sprawy co do istoty, czyli de facto ponownego rozpoznania sprawy (vide wyrok NSA z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie II OSK 381/19, CBOSA). Postępowanie wznowione nie jest bowiem tylko postępowaniem weryfikującym prawidłowość postępowania zwyczajnego w perspektywie przesłanek wznowieniowych, ale obejmuje również rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej co do jej istoty (art. 149 § 2 K.p.a.). Decyzja kończąca postępowanie w sprawie wznowionej rozstrzyga ją zarówno co do podstaw wznowienia, jak i co do istoty sprawy administracyjnej. Formułowane są również poglądy, zgodnie z którymi ograniczenie postępowania wznowionego tylko do stwierdzenia podstaw wznowienia postępowania, z wyłączeniem rozpoznania sprawy administracyjnej, stanowi rażące naruszenie przepisów prawa procesowego (vide np. wyrok z dnia 5 lipca 2018 r. w sprawie II SA/Op 188/18, CBOSA). Zdaniem Sądu, sposób wyjaśniania i rozpoznania istoty sprawy po stwierdzeniu wystąpienia podstawy wznowienia będzie zależał od okoliczności konkretnego przypadku. Przy wznowieniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. będzie zależał od tego, jaki jest przedmiot sprawy i jakie okoliczności ujawniono jako "nowe" i "istotne" oraz jakie mają one znaczenie dla rozpoznania sprawy i kształtu ostatecznego rozstrzygnięcia.

Odnosząc powyższe do sprawy niniejszej wskazać należy, że po ustaleniu wystąpienia podstawy wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Kolegium nie przeprowadziło postępowania wyjaśniającego świadczącego o rozstrzygnięciu istoty sprawy w rozumieniu art. 149 § 2 K.p.a. Istota sprawy w niniejszym przypadku sprowadza się nie tylko do ustalenia przyczyn naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla działek sąsiednich nr [...], ale – a w szczególności ze względu na interes prawny właścicielek ww. działek – do wskazania sposobu usunięcia naruszeń i wskazania takich rozwiązań, które wyeliminują trwające od lat zalewanie działek nr [...]. Kolegium tymczasem orzekło w taki sposób, jakby stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie od marca 2016 r., tzn. od dnia wydania decyzji kończącej postępowanie zwykłe, mimo że z akt sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynikają zmiany okoliczności faktycznych (vide dowody przedłożone przez pełnomocnika skarżącego do skargi).

Decyzja wydana po wznowieniu postępowania powinna uwzględniać stan prawny i faktyczny na datę orzekania w postępowaniu nadzwyczajnym (wznowionym). Tę zasadę Kolegium zastosowało odnośnie stanu prawnego, bowiem orzekło na podstawie art. 234 P.w. z 2017 r. uwzględniając wejście w życie ustawy P.w. z 2017 r. z dniem 1 stycznia 2018 r. Jest to działanie prawidłowe zważywszy na treść art. 545 ust. 4 tej ustawy (do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust 1 – 3d tego przepisu, stosuje się przepisy dotychczasowe). Nie ulega wątpliwości, że sprawa o naruszenie stosunków wodnych na spornym obszarze została zakończona przed dniem 1 stycznia 2018 r. ostateczną decyzją Kolegium z dnia [...] marca 2016 r. Uzasadnione było zatem zastosowanie w sprawie przepisów P.w. z 2017 r.

Należy jednak zauważyć, że skarżący zwrócił uwagę na udokumentowane okoliczności stanu faktycznego, które – w ocenie Sądu – nie mogą zostać pominięte przy rozpoznaniu sprawy wznowionej. Chodzi w szczególności o pozwolenie na budowę z dnia [...] stycznia 2017 r. wydane poprzedniemu właścicielowi działek nr [...], a przeniesione na skarżącego w sprawie niniejszej, dotyczące budowy na ww. działkach budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej i budynku handlowo – usługowego. Trafnie wskazuje Kolegium w odpowiedzi na skargę, że okoliczność powyższa nie była znana organowi przed wydaniem zaskarżonej decyzji, zaś skarżący miał możliwość jej ujawnienia przy okazji składania wniosku dowodowego w piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2018 r. Tego co prawda nie uczynił, jednak Sąd mając wiedzę na ten temat pozostaje w obowiązku ocenić wpływ tej nowej okoliczności na wynik sprawy. Dotyczy ona bowiem faktu istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji a nieznanego organowi, co należy uwzględnić w kontekście art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. jako nową okoliczność mogącą mieć istotne znaczenie dla uregulowania stosunków wodnych na spornym obszarze. Ta okoliczność stanowi również podstawę uwzględnienia skargi (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.).

Wykonanie nowej inwestycji na działkach skarżącego nr [...] wiąże się z dodatkowym utwardzeniem terenu wynikającym z zabudowania. Może to mieć wpływ na chłonność podłoża gruntowego i zmniejszenie intensywności zatrzymywania wody na działkach nr [...]. Nie sposób tego wykluczyć, bowiem w aktach sprawy brak jest – oprócz fragmentów dziennika budowy i fragmentu projektu budowlanego dotyczącego zabezpieczenia terenu budowy - innych rozwiązań jakie przewidziano w projekcie odnośnie zagospodarowania wód na terenie inwestycji i w związku z jej powstaniem. Ekspertyza z sierpnia 2015 r., na podstawie której wydano decyzję z dnia [...] marca 2016 r., a w szczególności uzupełnienie tej ekspertyzy datowane na [...] lutego 2018 r., w oparciu o które to uzupełnienie rozstrzygnięto decyzją zaskarżoną – nie uwzględniają nowej inwestycji na działkach nr [...]. Nie zostało zatem wyjaśnione, w jaki sposób wpłynie ona na i tak już bardzo skomplikowane i trudne do zoptymalizowania stosunki wodne na spornym obszarze. W szczególności w chwili obecnej nie jest wiadome, czy – wobec realizacji tej inwestycji – wystarczające będą rozwiązania polegające na przebudowie rurociągu z dn 250 na dn 600 na wskazanych przez biegłego działkach oraz wykonaniu odwodnienia skarpy nasypu na działkach nr [...]. Właścicielki działek nr [...] wskazują, że budowa budynków szeregowych i handlowo – usługowego trwa, należące do nich działki są stale zalewane, co wpływa negatywnie nie tylko na sam grunt ale i na trwałość budynku mieszkalnego. Przedstawiły na tę okoliczność na rozprawie w dniu [...] maja 2019 r. zdjęcia oraz płytkę CD, na której – w ich ocenie – zobrazowany jest trwający od wielu lat stan stosunków wodnych szczególnie szkodliwie, czy wręcz dramatycznie negatywnie oddziałujący na ich działki. Inwestor co prawda przedstawił we fragmencie projektu budowlanego zabudowy szeregowej sposób rozwiązania problemu w zastępstwie wykonania rowu odwadniającego skarpę (zabezpieczenia z blachy trapezowej), jednakże – jak trafnie wskazało Kolegium – architekt sporządzający projekt budowlany nie jest osobą z uprawnieniami wystarczającymi do oceny wystarczalności tych rozwiązań przy jednoczesnej rezygnacji z rowu odwadniającego skarpę na działkach nr [...], do czego w istocie zmierza skarga. Wątpliwości w tym zakresie nie wyjaśnia również załączone przez skarżącego do pisma procesowego z dnia [...] lutego 2019 r. wyjaśnienie biegłego Z. L. Biegły co prawda uznaje rozwiązanie zaproponowane w projekcie budowlanym za wystarczające, jednakże jest to wypowiedź lakoniczna, niezawierająca pogłębionych wyjaśnień, a w szczególności obliczeń dotyczących tego, czy zwiększona zostanie ilość wody odprowadzanej z działek inwestycyjnych, w jakiej ilości i w jaki sposób rozwiązanie przyjęte w projekcie ma się do kontynuacji sposobu odwodnienia już w części zrealizowanego na działce nr [...] (wykonany rów – vide zdjęcia załączone przez uczestniczki postępowania). W szczególności wobec zmiany stanu faktycznego nie sposób odpowiedzieć na pytanie w oparciu o zgromadzone w aktach dowody, które z wynikających z akt rozwiązań, a może obydwa lub jeszcze inne którego do tej pory nie zaproponowano, w należyty sposób i – co Sąd podkreśla - na lata a nie wyłącznie doraźnie zabezpieczy interes współwłaścicielek działek nr [...], co jest w istocie kluczowym zagadnieniem w sprawie.

Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie stanowisko skarżącego o nieustaleniu w jaki sposób i kiedy stan wody uległ zmianie w sposób wpływający szkodliwie na grunty sąsiednie. Skarżący sformułował w tym zakresie zarzut naruszenia art. 234 ust. 1 i 3 P.w. z 2017 r. oraz art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Należy jednak wskazać, że choć decyzja ostateczna z dnia [...] marca 2016 r. została wydana na podstawie art. 29 P.w. z 2001 r. a decyzja zaskarżona w sprawie niniejszej na podstawie art. 234 ust. 1 pkt 1 P.w. z 2017 r., to przesłanki zastosowania obydwu tych przepisów są podobne. Przesłanką wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r. było wystąpienie zmiany stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie, przy czym pomiędzy zmianą a oddziaływaniem powinien być wykazany związek przyczynowo – skutkowy (vide np. wyrok z dnia 7 listopada 2014 r., II OSK 7/14, CBOSA). Zgodnie zaś z art. 234 ust. 1 pkt 1 P.w. z 2017 r. (który był podstawą rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji), właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przesłankami wydania decyzji na podstawie art. 234 ust. 1 pkt 1 P.w. jest: zmiana stosunków wodnych na gruncie (w sprawie niniejszej związana z natężeniem odpływu wód opadowych), ustalenie kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody (vide wyrok z dnia 20 września 2018 r. w sprawie II SA/Bk 404/18, CBOSA). Skoro zatem Sąd w sprawie II SA/Bk 341/16 kontrolujący decyzję ostateczną z dnia [...] marca 2016 r. przesądził wystąpienie zmiany stosunków wodnych na spornym terenie ze szkodą dla działek uczestniczek postępowania M. M., B. M. i E. S. oraz przyczynę tej szkody, to ponowne ustalanie tej okoliczności we wznowionym postępowaniu jest bezpodstawne. Sąd w sprawie II SA/Bk 341/16 wyraźnie wskazał, że "Biegły w swojej opinii w sposób przejrzysty wykazał i wskazał, że w jego ocenie szkodliwy wpływ na stan wód na gruncie może mieć: podwyższenie terenu działki nr, co powoduje spływ wody ze skarpy na działki sąsiadujące, w tym nr [...]; rozbudowa infrastruktury osiedla D. i włączenie nowych kanalizacji do kolektora dn 600 oraz zmniejszenie retencji terenu; zastąpienie rowu otwartego rurociągiem PVC dn 250 na działkach nr [...], co powoduje dławienie przepustowości". Sąd wyjaśnił wręcz, że "nie było co do zasady sporu w sprawie dotyczącego przyczyn podtapiania działek wnioskodawczyń (urbanizacja terenu, ograniczenie chłonności podłoża (liczne utwardzenia, w tym na działce nr [...] wykonane dla sklepu B.) i w konsekwencji kierowanie do istniejących rurociągów i kolektorów (dwóch o dn 600 łączących się na działce nr [...] i jednego o dn 250 połączonego z rurociągiem dn 600 na granicy działek nr [...] zwiększonych ilości wody)". Podważanie tych ustaleń w sprawie wznowionej jest zatem bezprzedmiotowe. Ocena prawna Sądu w sprawie II SA/Bk 341/16 była wiążąca zarówno dla organu orzekającego we wznowionym postępowaniu, jak i dla Sądu kontrolującego decyzję kończącą wznowione postępowanie. Zgodnie bowiem z art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Oznacza to, że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia jest taka, że podmioty wymienione w tym przepisie muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu.

Natomiast, jak wyżej wyjaśniono, Sąd dostrzega (po pozytywnym przesądzeniu wystąpienia podstawy wznowienia) konieczność uwzględnienia nowych okoliczności stanu faktycznego związanych z procesem inwestycyjnym na działkach nr [...]. Wymaga to kompleksowego wyjaśnienia w kontekście zabezpieczenia interesów uczestniczek postępowania w związku ze zmianą natężenia odpływu wód z terenu nowo zainwestowanego. Nadto, skoro w projekcie budowlanym dla działek nr [...] przewidziano zabezpieczenia przed spływem wód, to tym samym przyznano, że niebezpieczeństwo takie dla działek uczestniczek postępowania istnieje i jest realne a nie tylko potencjalne. Jego należyte rozpoznanie będzie możliwe dopiero w ponownie prowadzonym postępowaniu. Dlatego też Sąd dopuścił również dowody przedłożone przez pełnomocnika skarżącego przy pismach z dnia [...] października 2018 r. (badania podłoża gruntowego) oraz z dnia [...] lutego 2019 r. (dodatkowe wyjaśnienie biegłego z dnia [...] stycznia 2019 r.), bowiem dowody te mogą mieć istotne znaczenie przy ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek niniejszego wyroku oraz wskazują, że przed wydaniem decyzji zaskarżonej istniały dowody i okoliczności, które nie były znane organowi a mają istotne znaczenie dla rozeznania całokształtu stanu faktycznego.

Wśród dopuszczonych dowodów znalazł się również wydruk wyroku w sprawie II SA/Bk 16/19 tutejszego Sądu w sprawie ze sprzeciwu S. R. od decyzji Wojewody P. z dnia [...] grudnia 2018 r. wydanej po wznowieniu postępowania dotyczącego pozwolenia na budowę budynku handlowego wraz z instalacjami na części działek nr [...] przy ulicy [...] w B. W sprawie tej spór dotyczył udzielenia pozwolenia na podłączenie inwestycji na działce nr [...] do niesprawnej kanalizacji deszczowej, a wnioskodawczyniami wznowienia były M. M. i B. M. Zdaniem Sądu, konieczność rozstrzygnięcia co do istoty w sprawie niniejszej II SA/Bk 641/18 oznacza również obowiązek uwzględnienia przez organ stanu faktycznego i ocen prawnych oraz materiału dowodowego w postępowaniu toczącym się po wyroku w sprawie II SA/Bk 16/19. Dotyczy to bowiem również w istotny sposób interesów właścicielek działek nr [...]

Sąd dopuścił dowód ze zdjęć przedłożonych na rozprawie przez ww. uczestniczki postępowania oraz z płytki CD. Mimo że zdjęcia nie są dokładnie opisane - nie było podstaw, w kontekście ustaleń i ocen w sprawie II SA/Bk 341/16, aby podważać wiarygodność twierdzeń tych uczestniczek odnośnie okoliczności, na które zgłaszają dowody. Na marginesie jedynie Sąd zwraca uwagę odnośnie zastrzeżenia zgłoszonego przez pełnomocnika do protokołu rozprawy w dniu 9 maja 2019 r. (o spóźnionym charakterze wniosku uczestniczek dotyczącego płyty CD), że wniosek taki zgłosiły już one w piśmie z dnia [...] marca 2019 r. (k. 253), a więc przed pierwszą rozprawą. Pismo z dnia [...] marca 2018 r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego podczas rozprawy w dniu [...] marca 2019 r., o czym znajduje się w protokole tej rozprawy stosowny zapis (k. 261).

Odnośnie twierdzeń uczestniczek postępowania podczas rozprawy w dniu [...] maja 2019 r. o braku doręczenia dokumentów składanych przez pełnomocnika skarżącego w toku postępowania Sąd stwierdza, że:

- pełnomocnik skarżącego do akt sądowych przedłożył: wraz ze skargą załączniki w postaci kserokopii fragmentów projektu budowlanego, dziennika budowy i decyzji o przeniesieniu pozwolenia na budowę; do pisma procesowego z dnia [...] października 2018 r. dołączył kserokopie badań podłoża gruntowego, a do pisma z dnia [...] lutego 2019 r. - dodatkowe wyjaśnienie biegłego z dnia [...] stycznia 2019 r. Jak wynika ze znajdujących się na k. 58, 61, 63, 64, 68 i 69 dokumentów – w dniu [...] października 2018 r. M. M. i B. M. doręczono odpis skargi, odpowiedzi na skargę oraz pisma pełnomocnika z dnia [...] października 2018 r. wraz z załącznikami. Następnie na k. 195, 199, 201, 221 i 222 znajdują się dokumenty wskazujące, że ww. dwóm uczestniczkom postępowania doręczono w dniu [...] lutego 2019 r. odpis pisma procesowego pełnomocnika skarżącego z dnia [...] lutego 2019 r. wraz z załącznikami;

- dopuszczona do udziału w postępowaniu postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. E. S. otrzymała zaś w dniu [...] kwietnia 2019 r. (korespondencję odebrał dorosły domownik M. M., k. 326), na adres przez siebie wskazany w piśmie z dnia 22 marca 2019 r. (k. 263) – odpis skargi, odpis odpowiedzi na skargę i odpisy pism procesowych składanych przez pełnomocnika skarżącego wraz z załącznikami, jak też odpis postanowienia z dnia [...] listopada 2019 r. wraz z uzasadnieniem (k. 267, 302, 304, 316, 326). Co prawda na zwrotnym potwierdzeniu odbioru na k. 326 nie są wymienione te dokumenty, jednakże z akt sprawy wynika, że Sąd zgromadził wszystkich tych dokumentów dodatkowe egzemplarze (odpisy), zaś pracownik sekretariatu wysłał korespondencję te dokumenty zawierającą w dniu [...] kwietnia 2019 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem na k. 316. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że E. S. nie otrzymała ww. korespondencji w sprawie.

Reasumując, z uwagi na stwierdzone przez Sąd uchybienia dotyczące wykonalności części decyzji (art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a.) oraz niewyjaśnienie sprawy w zakresie uzasadniającym uznanie, że rozstrzygnięto ją w całości i co do istoty (art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.), decyzja podlegała uchyleniu.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ wyeliminuje nieprawidłowości wskazane przez Sąd oraz przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w sposób kompleksowy ustalający stan faktyczny na gruncie (z uwzględnieniem zmiany okoliczności faktycznych po wydaniu decyzji ostatecznej z dnia [...] marca 2016 r.). Przeanalizuje organ wszystkie znajdujące się w aktach sprawy dowody. Będzie miał na uwadze, że w istocie rozstrzygnięcie w okolicznościach tego konkretnego stanu faktycznego na podstawie art. 234 P.w. z 2017 r. wymaga wypowiedzi podmiotu posiadającego wiadomości specjalne, który w sposób obiektywny i w oparciu o wiedzę fachową powinien rozważyć rzeczywisty zakres i wzajemne powiązania stosunków wodnych na spornym obszarze i wypowiedzieć się odnośnie sposobu ich kompleksowego rozwiązania. Zdaniem Sądu, przedmiotowe postępowanie wznowione jest w chwili obecnej właściwym miejscem na uregulowanie tych stosunków.

Sąd dodatkowo zwraca również uwagę, że załączniki do zaskarżonej decyzji Kolegium nie zostały opisane w sposób trwale przypisujący te dokumenty do decyzji. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu uchybienie to powinno zostać usunięte.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", "b" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Na koszty te składają się wpis od skargi 300 zł (k. 10, 135), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) oraz opłata skarbowa (17 zł).