Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1265/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak, Asesor WSA Artur Kot (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2006 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...], 2) określa, że decyzje, których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

Z akt sprawy wynika, że pismem z 18 sierpnia 2005 r. J. P. wystąpił wspólnie z żoną J. P. do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - zwanego dalej "Prezesem KRUS" - o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego w okresie od 1 marca 2002 r. do 31 października 2004 r. Skarżący wskazał na okoliczności towarzyszące utracie prawa do świadczeń rentowych oraz ograniczenie wysokości tych świadczeń od 1 sierpnia 2005r. Powołał się na schorzenia na które cierpi zarówno on, jak i jego żona. Podniósł nadto, że wspólnie z żoną opiekują się dziewięćdziesięciojednoletnią matką i utrzymują dziewiętnastoletnią córkę, uczennicę szkoły średniej. Oświadczył, że konieczność dokonania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pozbawi ich możliwości zakupu niezbędnych do życia lekarstw i pomocy naukowych dla córki.

Po rozpoznaniu wniosku J. P., decyzją z [...] grudnia 2005 r. Prezes KRUS odmówił umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych przez niego świadczeń rentowych. Uzasadniając swoje stanowisko zauważył, że skarżący pobiera świadczenia rentowe powiększone o zasiłek pielęgnacyjny w łącznej wysokości 725,72 zł netto miesięcznie. Odniósł się do okoliczności, których wystąpienie spowodowało konieczność zobowiązania skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Uwzględniając stan zdrowia oraz sytuację rodzinną skarżącego, Prezes KRUS postanowił "kwotę zadłużenia rozłożyć na dogodniejsze (...) raty, tj. po 100 zł miesięcznie".

Pismem z 29 grudnia 2005 r. J. P. ponownie wystąpiła o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego. Powtórzyła, że nie miała świadomości, iż jej działania skutkują utratą prawa do renty rolniczej. Wskazując na sytuację w jakiej znalazła się jej rodzina, w szczególności na zły stan zdrowia męża, wystąpiła o uwzględnienie jej wniosku. Wyjaśniła jednocześnie, że nie przekazała mężowi wydanej dla niego decyzji z [...] grudnia 2005 r.

Powyższe pismo J. P. Prezes KRUS potraktował jako wniosek o ponowne rozpatrzenie zarówno jej sprawy, jak też sprawy jej męża.

Decyzją z [...] stycznia 2006 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - powoływanej dalej jako "K.p.a.") oraz art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. - dalej: "ustawa"), Prezes KRUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] grudnia 2005 r.

Uzasadniając swoje stanowisko powtórzył, że skarżący informowany był o okolicznościach powodujących utratę prawa do renty. Nie powiadomił jednak organu o tym, że dzierżawił gospodarstwo rolne, a następnie stał się jego współwłaścicielem. Powtórzył, że skarżący osiąga dochody z tytułu świadczeń rentowych w wysokości 725,72 zł netto miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i żoną, które również osiągają dochody z tytułu świadczeń wypłacanych przez KRUS. Pomimo konieczności ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem pobierającej nauki córki, Prezes KRUS uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego nie odbiega od sytuacji materialnej emerytów i rencistów w środowisku wiejskim. Mając jednak na względzie sytuację rodzinną i stan zdrowia skarżącego, postanowił "decyzją z dnia [...].12.2005 r. rozłożyć kwotę zadłużenia na dogodniejsze (...) raty, tj. po 100 zł miesięcznie".

Pismem z 28 lutego 2006 r., niezadowoleni z rozstrzygnięć Prezesa KRUS, J. P. i J. P. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jego dwie decyzje z [...] stycznia 2006 r. Występując o ich uchylenie w całości i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania, zarzucili zaskarżonym decyzjom nieuwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności, mających wpływ na zapadłe rozstrzygnięcia.

Po przedstawieniu stanu faktycznego spraw, skarżący powołali się na sytuację majątkową i rodzinną, która uniemożliwia im uregulowanie zobowiązań wobec KRUS. Podnieśli, że organ nie uwzględnił stanu zdrowia J. P. oraz stanu zdrowia pozostającej z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym dziewięćdziesięciodwuletniej matki. Ponownie wskazali na okoliczności towarzyszące powstaniu należności, o których umorzenie występują. Oświadczyli, że poza budynkiem mieszkalnym, który służy zaspokojeniu ich potrzeb mieszkaniowych, nie posiadają żadnego majątku. Konieczność uregulowania zobowiązań wobec KRUS spowoduje, że nie będą w stanie zaspokoić niezbędnych do utrzymania potrzeb.

Odpowiadając na skargę, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga J. P. zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane.

I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Tak określony zakres właściwości Sądu uniemożliwia orzeczenie przez Sąd

o umorzeniu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. O uprawnieniach

i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji publicznej. Oznacza to, że rozstrzygnięcie

w przedmiocie umorzenia przedmiotowych należności należy wyłącznie

do kompetencji organów. Sąd może jednak uwzględnić skargę nawet wtedy, gdy strona nie podniesie zarzutów, które uzasadniają wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego - w sytuacji, gdy przesłanki te istnieją.

II. Zaznaczyć na wstępie należy, że postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie prowadzone jest ze skargi J. P. na decyzję Prezesa KRUS z [...] stycznia 2006 r. Pismem z 28 lutego 2006 r. Ja. P. i J. P. zaskarżyli bowiem dwie decyzje Prezesa KRUS z [...] stycznia 2006 r.

W ocenie Sądu, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Prezesa KRUS, należało wyeliminować z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., gdyż wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. Wystąpiła zatem przesłanka do stwierdzenia nieważności tych decyzji, wskazana w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Decyzje, których nieważność Sąd stwierdził, zawierają bowiem rozstrzygnięcie w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego, pomimo braku stosownego wniosku zobowiązanego.

Postępowanie w sprawie wszczęte zostało pismem z 18 sierpnia 2005 r. Z treści tego pisma wynika, że wnioskodawcy występują o umorzenie przedmiotowych należności. W aktach sprawy brak jest również umowy o rozłożeniu na raty kwot należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

Zauważyć zatem należy, że rozłożenia na raty należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego nie przewiduje powołany w decyzjach art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. - powoływanej dalej jako "ustawa"). Prezes KRUS nie wskazał w swoich decyzjach przepisów stanowiących podstawę do udzielenia skarżącemu tego rodzaju ulgi w spłacie przedmiotowych należności. Z dyspozycji art. 41a ust. 1 ustawy wynika jedynie, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może:

1) odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części,

2) umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.

Zgodnie natomiast z art. 52 ust. 2 ustawy, zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz ustalania odsetek za opóźnienia w wypłacie świadczeń określają przepisy emerytalne oraz przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa.

W świetle art. 84 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli:

1) zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub

2) kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Od kwot nienależnie pobranych świadczeń, które rozłożono na raty albo których termin płatności odroczono, nie nalicza się odsetek, począwszy od dnia wpływu wniosku o udzielenie tych ulg (ust. 8a). Rozłożenie na raty kwot należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń albo odroczenie terminu ich płatności następuje w formie umowy (ust. 8b).

Skoro Prezes KRUS "z urzędu" rozłożył na raty należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, to uznać należy, że jego decyzje pozostają w oczywistej sprzeczności z powołanymi wyżej przepisami prawa.

III. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 2 ustawy Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. Decyzje wydawane przez organ o tak wskazanej pozycji ustrojowej, w trybie przepisu art. 41a ust. 1 w związku z art. 36 ustawy, są decyzjami administracyjnymi i zgodnie z art. 1 pkt 1 K.p.a., w postępowaniu poprzedzającym ich wydanie należy stosować przepisy tej ustawy.

Zauważyć zatem należy, iż stosownie do art. 127 § 3 K.p.a. od decyzji wydanej

w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zgodnie natomiast z art. 5 § 2 pkt 4 K.p.a., ilekroć w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego mowa jest o ministrach - rozumie się przez to Prezesa i wiceprezesa Rady Ministrów, pełniących funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrów kierujących określonym działem administracji rządowej, przewodniczących komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierowników centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierowników innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4 K.p.a. W świetle wyżej wskazanych unormowań, decyzje wydawane przez Prezesa KRUS należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 K.p.a.

Z akt sprawy nie wynika zaś, że J. P. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W aktach znajduje się jedynie pismo J. P. z [...] grudnia 2005 r. prawidłowo potraktowane przez Prezesa KRUS jako wniosek umożliwiający ponowne rozpoznanie, ale w ocenie Sądu tylko jej sprawy. J. P. oświadczyła bowiem, że nie przekazała mężowi wydanej dla niego decyzji z [...] grudnia 2006 r. Brak było w tej sytuacji podstaw do przyjęcia, że jej pismo z 29 grudnia 2005 r. należało potraktować jako wniosek J. P. o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. W związku z powyższym, również z tej przyczyny należało stwierdzić nieważność decyzji Prezesa KRUS.

Ponownie rozpoznając sprawę, Prezes KRUS obowiązany będzie prawidłowo stosować zarówno przepisy postępowania, jak również przepisy materialnoprawne.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152, mając na względzie art. 210 § 1 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.