Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3028/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Teza: W sprawach decyzji dotyczących prawa do rzeczy określenie jako strony osoby zmarłej, która zmarła w toku postępowania administracyjnego, nie stanowi rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

TEZY

W sprawach decyzji dotyczących prawa do rzeczy określenie jako strony osoby zmarłej, która zmarła w toku postępowania administracyjnego, nie stanowi rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1152/17 w sprawie ze skarg W.Z., B.P. i E.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1152/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dalej również jako "WSA", oddalił skargi W.Z., B.P. i E.K. na decyzję Wojewody [...], dalej jako "Wojewoda", z dnia [...] lipca 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2016 r. znak [...] Prezydent Miasta [...], dalej jako "Prezydent Miasta", orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działki nr [...] oraz części działki nr [...], położonej w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. [...], w granicach wywłaszczonej parceli I. kat. [...], b. gm. kat. [...], na rzecz: I.K. w [...] cz., W.Z. w [...] cz., A.P. w [...] cz., S.P. w [...] cz., K.H. w [...] cz., E.K. w [...] cz., A.K. w [...] cz. oraz B.P. w [...] cz.

Odwołania od powyższej decyzji złożyli: W.Z., B.P., I.K. oraz E.K.

Wskutek odwołań decyzją z [...] lipca 2017 r., znak: [...], Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że przejęcie ww. nieruchomości nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, w zarząd i użytkowanie Sądu Wojewódzkiego w [...], na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej m. [...], dalej jako "Prezydium", z dnia [...] marca 1963 r. znak [...], pod budowę gmachów sądowych w [...] zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową wydaną przez Miejski Zarząd Architektoniczno-Budowlany z dnia [...] maja 1958 r., znak [...], a powyższą decyzję wywłaszczeniową wydano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Skargi do WSA na powyższą decyzję złożyli W.Z., B.P. i E.K.

W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skargi nie są zasadne i podlegają oddaleniu.

W pierwszej kolejności Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na wydanie decyzji drugiej instancji po śmierci jednego z uczestników postępowania – I.K. W ocenie WSA podniesiona okoliczność nie stanowi przypadku skierowania decyzji do nieżyjącej strony czyli osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.), gdyż decyzja odmowna nie stanowi decyzji skierowanej do określonej strony, ponieważ nie nakłada na strony obowiązku. Sąd ten uznał, że co prawda w przedmiotowej sprawie wystąpił przypadek pominięcia określonych podmiotów, tj. następców prawnych zmarłej uczestniczki przy doręczeniu decyzji organu drugiej instancji, jednakże taka okoliczność stanowi w ocenie Sądu niezawinione uchybienie, które mogłoby być wzięte pod uwagę jedynie w sytuacji zgłoszenia takiego zarzutu przez pominiętych uczestników postępowania (art. 145 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 147 zd. drugie k.p.a. – wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 następuje tylko na żądanie strony).

Za niezasadne WSA uznał także zarzuty odnośnie ustalonego w decyzji celu wywłaszczenia i jego realizacji. Według WSA organy zasadnie przyjęły, iż cel wywłaszczenia spornej nieruchomości, szczegółowo oznaczonej w sentencji decyzji jak i w jej uzasadnieniu, stanowiła budowa gmachów sądowych w [...] wraz z towarzyszącą im infrastrukturą, zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową wydaną przez Miejski Zarząd Architektoniczno-Budowlany dnia [...] maja 1958 r. znak [...], gdyż przejęcie ww. nieruchomości nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, w zarząd i użytkowanie Sądu Wojewódzkiego w [...], na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] marca 1963 r. znak [...]. WSA wskazał, że również realizacja powyższego celu nie budzi wątpliwości w świetle zgromadzonych dowodów. W ocenie Sądu pierwszej instancji analiza dokumentów wskazuje, że "parcela [...]. kat. [...], znajdowała się w granicy lokalizacji wstępnej znak [...] Lok. nr [...] z dnia [...] września 1958 r. i stanowić miała ona: parking dla samochodów rozdzielony terenami zielonymi obsadzonymi drzewami oraz w północnej części teren zielony z ciągami pieszymi, a w zachodniej części zaplanowano drogę dojazdową do pozostałych pawilonów F,D,C,B,A. Z opisu technicznego do projektu wstępnego zieleni otoczenia gmachów Sądów Wojewódzkich w [...] z dnia [...] lutego 1963 r. wynika, że parking na 240 stanowisk znajdujący się od południowej strony budynku obsadzono regularnie szeregowo lipą srebrzystą zapewniając w ten sposób ocienienie miejscom postojowym (...) poza regularnym obsadzeniem ulic, granicy wschodniej oraz parkingu zastosowano swobodne, lecz grupowe obsadzenie reszty terenu, zawsze z myślą jednoczesnego wydobycia możliwie dużych partii trawnikowych. W opisie technicznym wstępnego projektu drogowego na terenie gmachów sądowych w [...] z lutego 1963 r. stwierdzono, iż wytyczne urbanistyczne dla kompleksu gmachów sądowych przewidują zaprojektowanie ulic dojazdowych i ciągów pieszych rozwiązujących ruch kołowy i pieszy do wejść głównych i zaplecza gmachów. Wytyczne wymienione przewidują również rozwiązanie parkingów na około 300 samochodów. W celu ustalenia sposobu zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości po wywłaszczeniu do akt przedmiotowej sprawy pozyskano ponadto z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...] odbitki zdjęć lotniczych przedmiotowego terenu, wykonanych w 1970 r., 1975 r. Oba ww. zdjęcia lotnicze, jak również fotografia wykonana pod koniec lat 60-tych XX wieku przedstawiająca budynki sądów w [...] (pawilon: [...][...][...][...] i [...]) wraz z otoczeniem potwierdzają fakt, że na zawnioskowanej do zwrotu części parceli [...] kat. [...] od końca lat 60-tych ubiegłego wieku istniał parking samochodowy wraz z terenem zielonym i drogą dojazdową do gmachów sądów w [...]. Obecnie na przedmiotowej nieruchomości, północną jej część stanowi pawilon [...] Sądu Okręgowego w [...], a pozostały fragment zajęty jest pod wyłożony kostką brukową parking samochodowy należący również do Sądu Okręgowego. Stanowiska parkingowe przecięte są pasem zieleni, na którym rosną drzewa. W południowej części zawnioskowanej do zwrotu działki nr [...] znajduje się izolacyjny teren zielony porośnięty drzewami. Natomiast działka nr [...] w granicach parceli [...] kat. [...] w całości zajęta jest pod drogę wewnętrzną stanowiącą dojazd do budynku Prokuratury, pozostałych pawilonów Sądu Okręgowego ([...][...][...][...][...]) oraz do [...] Szkoły [...] jak również Sądu Apelacyjnego przy ul. [...] (droga asfaltowa i chodnik)". Wobec powyższego WSA stanął na stanowisku, że organy zasadnie przyjęły, iż cel wywłaszczenia jakim była budowa gmachów sądowych obejmuje także zagospodarowanie terenu wokół tych budynków m.in. poprzez urządzenie terenu zielonego oraz parkingu umożliwiającego korzystanie z tych budynków.

Sąd pierwszej instancji nie uznał również zarzutów odnoszących się do braku precyzyjnych ustaleń powierzchni działek mających być przedmiotem zwrotu. Stwierdził, że w kontrolowanej decyzji wskazano, iż przedmiotem postępowania jest część parceli [...] kat. [...] , b. gm. kat. [...], oznaczona w dacie wywłaszczenia jako parcela [...] kat. [...] o pow. [...] ha b. gm. kat. [...] , odpowiadająca obecnie części działki nr [...] i części działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. [...]. Zatem przeprowadzono postępowanie w zakresie części działki nr [...] i części działki nr [...]. Z decyzji wywłaszczeniowej wynika, iż obejmowała m.in. parcelę [...] kat. [...] o pow. [...] ha. Natomiast zaskarżona decyzja odmawia zwrotu części działek nr [...] i [...] w granicach wywłaszczonej parceli [...] kat. [...] o pow. [...] ha. W zakresie zaś zarzucanej różnicy powierzchni w treści zaskarżonej decyzji organy wskazywały, że prowadzone jest odrębne postępowanie zwrotowe - odnośnie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], w granicach wywłaszczonej parceli [...] kat. [...] gm. kat. [...].

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł B.P., zaskarżając ten wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to :

1) "naruszenie art. 145 par. 1 pkt. 2 p.p.s.a., w zw. z art. 156 par. 1 pkt. 2 kpk poprzez zaniechanie przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem istnienia wady mogącej skutkować stwierdzeniem jej nieważności i w konsekwencji brak stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji mimo jej wydania z rażącym naruszeniem prawa, albowiem decyzja II instancyjna została skierowana do osoby zmarłej tj. I.K.

2) naruszenie art. 145 par. 1 pkt. 1. c p.p.s.a w zw. z art. 141 par.4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 par. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 par. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 kpa, 77 par. 1 kpa i art. 107 par.3 kpa - poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji wobec

błędnego ustalenia, iż organ administracji w sposób wystarczający wyjaśnił przyczynę rozbieżności między powierzchnią wywłaszczonej parceli kal. [...] - [...] ha w stosunku do tej powierzchni jaka została wskazana w decyzji odmawiającej zwrotu - [...] ha oraz powierzchni jaka została wskazana w treści mapy uzupełniającej z dnia [...]04.2016r. sporządzonej przez biegłego geodetę M.W. - [...] ha, w sytuacji, gdy prawidłowa ocena zebranego materiału dowodowego winna prowadzić do wniosku, iż parcela kat. [...] została wykorzystana na cel wywłaszczeniowy wyłącznie w zakresie pow. [...] ha, a tym sam zwrotem winna być objęta nadwyżka ponad [...] ha".

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku WSA w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania. Ponadto wniósł o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie podniósł, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji powinno być oceniane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Podkreślił przy tym, że WSA nie rozważył, czy nie doszło do naruszenia interesu osób, które winny uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym oraz czy naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Dalej skarżący podważył stanowisko WSA (powtórzone za organem drugiej instancji) odnośnie rozbieżności jakie wynikają z materiału dowodowego w zakresie ustalonej powierzchni działek jaka została określona w decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości. Wskazał, że różnice w powierzchni nieruchomości objętej wywłaszczeniem (różnica ta wynosi 97 m2), a powierzchnią nieruchomości opisanej w decyzji o odmowie zwrotu nie wyjaśnia wskazana przez WSA przyczyna, jakoby różnica ta była konsekwencją wydzielenia do odrębnego postępowania działki nr [...], która również miała wchodzić w skład dawnej parceli kat. [...]. W ocenie skarżącego kasacyjnie argumentacja ta nie jest trafna, gdyż WSA nawet nie określił powierzchni działki nr [...], a nadto jak to wynika z akt sprawy działka nr [...] ma pow. [...] ha – tym samym nie wyjaśnia to w/w różnicy powierzchni. Ponadto skarżący kasacyjnie wskazał, że WSA nie odniósł się i nie rozważył treści mapy określającej zakres i powierzchnię części byłej parceli kat. [...] , która została wykorzystana na cele wywłaszczeniowe i która w części utworzyła działki ewidencyjne nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Sądu Okręgowego w [...] wniósł o jej oddalenie.

Z kolei uczestnik postępowania A.P., w odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazał, że popiera zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej oraz przychyla się do żądań i wniosków w niej zawartych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zarzut skargi dotyczący art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., podnosi naruszenie przepisów postępowania i wskazuje jednocześnie na zaniechanie kontroli decyzji pod kątem istnienia wady mogącej skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Oparcie zarzutu wyłącznie na przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest niewystarczające. Przepis ten wskazuje pozytywną przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji w sposób blankietowy. Obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest wskazanie konkretnego przepisu materialnego lub procesowego, który został naruszony w sposób rażący, co ma uzasadniać eliminację konkretnego aktu administracyjnego z obrotu prawnego. Zarzut skargi kasacyjnej ani jej uzasadnienie nie czynią zadość temu wymogowi, co dowodzi wadliwości zarzutu. Niezależnie jednak od dostrzeżonej niedoskonałości formalnej przedstawionego zarzutu nie zasługiwał on na uwzględnienie.

Jak wynika z akt niewątpliwie w dacie wydania decyzji przez organ odwoławczy I.K. nie żyła, według bowiem dołączonego na etapie postępowania sądowoadministracyjnego aktu zgonu zmarła ona [...] r., natomiast decyzja Wojewody [...] została wydana [...] lipca 2017 r. Zgodnie z ustanowionym uprzednio pełnomocnictwem decyzję doręczono K.L. Jak wynika z akt administracyjnych organ odwoławczy nie miał wiedzy o śmierci ww., bowiem przesyłka zawierająca decyzję została odebrana przez K.L. bez żadnych zastrzeżeń i adnotacji na potwierdzeniu odbioru.

Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa wymaga ustalenia, że naruszenie prawa ma charakter oczywisty, wyraźny, niewątpliwy. Jednocześnie podkreślić należy, że kryterium oczywistości naruszenia prawa nie może być decydujące. O tym, czy naruszenie prawa jest naruszeniem rażącym przesądza ocena skutków prawnych, jakie dane naruszenie za sobą pociąga. Za rażące należy uznać takie naruszenie prawa w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa (por. A. Zieliński, O "rażącym" naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 k.p.a., PiP 1986/2, s. 104 -107; por też wyroki NSA: z 22 września 2020 r., sygn. akt II OSK 2068/18, LEX nr 3070955, z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1383/19, LEX nr 3056312).

Niewątpliwie, co zostało zaakcentowane w skardze kasacyjnej, w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd według którego skierowanie decyzji administracyjnej do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jednakże zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie ocena dostrzeżonych naruszeń decyzji organu odwoławczego nie daje podstaw do przyjęcia takiej kwalifikacji prawnej. Z punktu widzenia oceny stopnia wadliwości decyzji wydanej w stosunku do osoby zmarłej istotne znaczenie ma bowiem podział decyzji na kształtujące osobiste uprawnienia lub obowiązki administracyjne oraz na decyzje dotyczące praw lub obowiązków względem rzeczy. W przypadku tej drugiej kategorii spraw w razie śmierci strony w toku postępowania w miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni (art. 30 § 4 k.p.a.). Rozróżnienie tych dwóch rodzajów spraw administracyjnych i w konsekwencji decyzji administracyjnych jest o tyle istotne, że w pierwszym przypadku śmierć strony uniemożliwia nawiązanie stosunku administracyjnoprawnego albo go unicestwia (zagadnienie materialnoprawne), zaś w drugim przypadku śmierć strony powoduje konsekwencje prawnoprocesowe, związane z prawem strony do udziału w postępowaniu (por. np. wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., I OSK 681/19, CBOSA oraz wyrok NSA z 17 listopada 2010 r., I OSK 129/10, CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie chodzi o prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Prawo to przechodzi na następców prawnych osoby zmarłej. Zatem sprawa dotyczy aktu o charakterze rzeczowym (tj. kształtującym sytuację prawną podmiotów do rzeczy).

Należy też zauważyć, że w doktrynie prawa administracyjnego wskazuje się, iż z zasady instytucja nieważności decyzji administracyjnej dotyczy naruszeń prawa materialnego. Kwalifikowane naruszenia procedury występują jako przesłanki uchylenia decyzji w postępowaniu wznowieniowym (art. 145 § 1 K.p.a.). W tym też wskazuje się różnicę pomiędzy instytucją stwierdzenia nieważności a wznowieniem postępowania administracyjnego (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. BECK Warszawa 2005, s. 713). Wspomniany Autor wskazuje, że stwierdzenie nieważności dotyczy wad, które tkwią w samej decyzji i godzą w elementy stosunku prawnego, w jego przedmiot lub też w podstawę prawną, w wyniku czego albo dochodzi do nieprawidłowych skutków prawnych albo do prawnej bezskuteczności decyzji administracyjnej. Nie są to wady ze swojej istoty o charakterze proceduralnym, gdyż usuwanie tego rodzaju wad dokonywane jest w oparciu o przepisy dotyczące wznowienia postępowania. Zdaniem powołanego Autora "ocenie podlega sama decyzja i jej skutki prawne, a poprzedzające ją postępowanie może być tylko elementem prowadzącym do tej oceny" (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. BECK Warszawa 2005, s. 713). Analogicznie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13, wskazano, że zasadniczo w art. 156 § 1 k.p.a. opisane są wady decyzji o charakterze materialnoprawnym, zaś wady o charakterze proceduralnym usuwane są w osobnym trybie wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 k.p.a. Należy jednak zauważyć, że niektóre wady proceduralne mogą być przyczyną powstania wad materialnoprawnych. Zatem, co do zasady, naruszenia procedury nie mogą stanowić samoistnej podstawy stwierdzenia nieważności decyzji. Jeżeli są przytaczane jako uzasadnienie stwierdzenia nieważności decyzji, to łączy się je z wadami materialnoprawnymi. Istotne znaczenie ma bowiem ocena wpływu naruszenia procedury administracyjnej na poprawność rozstrzygnięcia w sprawie.

W rozpoznawanej sprawie naruszenie prawa polega na określeniu I.K. jako strony postępowania administracyjnego, w decyzji dotyczącej odmowy zwrotu wywłaszczonego gruntu, oraz na doręczeniu decyzji osobie, która nie była pełnomocnikiem. Wobec śmierci I.K. pełnomocnictwo K.L. wygasło (por. M. Romańska, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, red. H. Knysiak-Siudyka, Wydanie 2 WKP 2019 LEX, komentarz do art. 32). W ocenie składu orzekającego NSA są to uchybienia, którym nie można przypisać cech rażącego naruszenia prawa. Wskazane naruszenia nie miały wpływu na istotę rozstrzygnięcia w sprawie, jeśli chodzi o jej przedmiot, czyli odmowę zwrotu wywłaszczonego gruntu. Trzeba dodać, że wadliwe przypisanie podmiotowi charakteru strony postępowania może wynikać z naruszenia norm prawa materialnego, jak i procesowego. Błąd taki często jest spowodowany wadliwą interpretacją przepisów prawa materialnego lub niewyjaśnieniem wszystkich istotnych okoliczności w sprawie. W rozpoznawanej sprawie jest oczywiste, że wskazanie I.K. jako strony postępowania wynikało z niewiedzy organu odwoławczego o jej śmierci, zatem jest to naruszenie procesowe. Niewątpliwie jednak określenie kręgu stron przez organ rodzi określone konsekwencje prawne: procesowe oraz materialne. Wadliwe określenie tego kręgu nie zawsze jednak należy kwalifikować jako wydanie decyzji z rażącym naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak już wspomniano kwestionowaną decyzją odmówiono przyznania uprawnień administracyjnych (prawa) do rzeczy, zatem wspomniane naruszenie nie spowodowało określenia uprawnienia lub obowiązku w stosunku do osoby zmarłej. Reasumując wskazanie wśród stron postępowania osoby zmarłej w decyzji odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w przypadku wielości stron postępowania nie stanowi rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Taki sposób wykładni ma również uzasadnienie systemowe, gdyż zgodnie z zasadą niekonkurencyjności nadzwyczajnych trybów postępowania, która sprowadza się do założenia, że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie określonego rodzaju wadliwości i nie mogą być stosowane zamiennie, należało przyjąć, iż określenie osoby zmarłej jako strony decyzji dotyczącej prawa do rzeczy, skutkuje pominięciem następców prawnych tej osoby. Tego rodzaju naruszenie prawa może być kwalifikowane jako podstawa wznowienia postepowania administracyjnego w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Skoro wśród wad prawnych prawodawca wymienia niezawiniony brak udziału strony w postępowaniu, to ta przesłanka, a w konsekwencji tryb wznowienia postępowania administracyjnego powinny mieć zastosowanie w przypadku tego rodzaju naruszeń prawa.

Chybiony jest także zarzut drugi podnoszący błędne ustalenia i rozbieżności pomiędzy powierzchnią wywłaszczonej parceli kal. [...] a powierzchnią jaka została wskazana w decyzji odmawiającej zwrotu. Różnica w powierzchni wynosi 97m². W decyzjach organów obu instancji wskazano, iż przedmiotem postępowania jest część parceli [...] kat. [...], gm. kat. [...], oznaczona w dacie wywłaszczenia jako parcela l. kat. [...] o pow. [...] ha gm. kat. [...], odpowiadająca obecnie części działki nr [...] i części działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. [...]. Określenie to zatem wskazuje, iż przeprowadzono postępowanie w zakresie części działki nr [...] i części działki nr [...]. Z decyzji wywłaszczeniowej wynika, iż obejmowała m.in. parcelę [...] kat. [...] o pow. [...] ha. Natomiast zaskarżona decyzja odmawia zwrotu części działek nr [...] i [...] w granicach wywłaszczonej parceli [...] kat. [...] o pow. [...] ha. W zakresie zarzucanej różnicy powierzchni w treści zaskarżonych decyzji organy wyraźnie informują (strony 3 i 4 decyzji odwoławczej, strona 2 decyzji organu I instancji), iż prowadzone jest odrębne postępowanie zwrotowe - odnośnie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], w granicach wywłaszczonej parceli [...] kat. [...] gm. kat. [...].

Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.