Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 886/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 23, art. 128, art. 130
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenie pielęgnacyjnego uchyla zaskarżona decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], Burmistrz P. odmówił P. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca S. K. na okres od dnia [...] czerwca 2021 r. do dnia utraty uprawnień, działając m.in. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 3a, ust. 3b, ust. 3c, ust. 3d, ust. 4, ust. 5, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1, ust. 2a, ust. 4, art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 1d, ust. 2 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm., zwanej dalej także "u.ś.r."), a także art. 104 § 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, z późn. zm., zwanej dalej także "k.p.a.").

W uzasadnieniu Burmistrz P. (zwany dalej także "Burmistrzem") wyjaśnił, że z kserokopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2021 r. ([...]) wynika, iż niepełnosprawność S. K. powstała w dniu [...] stycznia 2021 r., czyli w wieku 86 lat, a zatem po ukończeniu 25 roku życia. Przywołując brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt K [...], Burmistrz uznał, że wyrok ten, choć orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jednak nie zmienił sytuacji prawnej osób takich jak S. K., muszą one bowiem czekać na rozwiązania ustawowe w tej materii. Nadto, przywołując art. 17 ust. 5 u.ś.r. Burmistrz wskazał, że osoba wymagająca opieki, tj. S. K., pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. P. K. (zwany dalej także "skarżącym") wniósł odwołanie od decyzji Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2021 r., wskazując, że jego ojciec jest w podeszłym wieku i bardzo schorowany, ma amputowaną nogę, nic nie może sobie sam zrobić i potrzebuje całodobowej opieki. Opieki tej nie może zapewnić matka skarżącego – Teresa, która jest schorowana.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, przywołując w podstawie rozstrzygnięcia m.in. art. 17 i art. 24 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej powoływane także jako "Kolegium") wyjaśniło, że w dniu [...] czerwca 2021 r. P. K. zwrócił się do Burmistrza P. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem S. K.. Do wniosku załączone zostało m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], z treści którego wynika, że S. K. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdzie ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2021 r., a orzeczenie wydaje się na stałe. Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znalazły się takie dokumenty jak:

- orzeczenie T. K. – żony S. K. – z dnia [...] sierpnia 2020 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności na stałe;

- orzeczenie o odmowie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności T. K. z dnia [...] maja 2021 r. w związku z wnioskiem o ponowne ustalenia stopnia niepełnosprawności;

- świadectwa pracy, w tym ostatnie z [...] R. L., w którym P. K. pracował od dnia [...] października 2020 r. do dnia [...] grudnia 2020 r.;

- wywiad środowiskowy, w którym ustalono, że P. K. sprawuje bezpośrednią opiekę nad ojcem oraz, że T. K. ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie zapewnić mężowi pomocy i opieki.

Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył P. K. (syn) w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z T. K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wyjaśniło, że ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Zdaniem Kolegium, jedyny wyjątek w tym zakresie w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dotyczy sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wiąże się z sytuacją braku możliwości dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wskazany art. 17 ust. 5 u.ś.r. wprowadza zatem przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia przywołanego unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Zdaniem Kolegium ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas ustawodawca wprowadza wyjątek, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W ocenie Kolegium nie powinno zatem budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Kolegium podniosło, że okoliczność sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie jest kwestionowana, jednakże dopóki skarżący nie wykaże, że małżonka S. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to samo realne wypełnianie obowiązków w formie opieki nad ojcem nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium wskazało, przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt K [...], że z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie można wywodzić normy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności osoby objętej opieką.

Podsumowując Kolegium wskazało, że brak było podstaw prawnych do przyznania synowi świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego ojca, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pismem z dnia [...] października 2021 r. P. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] września 2021 r., zaskarżając ją w całości.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że tylko on jest w stanie sprawować opiekę na ojcem bowiem matka też choruje i sama wymaga opieki. Skarżący podkreślił, że być może wyłącznie dzięki jego opiece rodzice nadal żyją.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc jednocześnie o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Pismem z dnia [...] listopada 2021 r. skarżący poinformował Sąd o śmierci jego ojca S. K. w dniu [...] listopada 2021 r., załączając do akt sprawy odpis skrócony akt zgonu sporządzony w dniu [...] listopada 2021 r. przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. (k. 13 akt sadowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U.z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), w zakresie realizowanej kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. K..

Podstawę prawną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowi art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, przywoływanej jako u.ś.r.).

Powołane przepisy stanowią kolejno: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności."

Bezspornym jest, że Skarżący jest dzieckiem wymagającego opieki ojca S. K. i tym samym są oni ze sobą spokrewnieni w pierwszym stopniu. W takiej sytuacji zastosowanie ma art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż tylko w tym zakresie można ustalić relację łączącą Skarżącego z ojcem S. K.. Powołany przepis odsyła do kręgu osób wskazanych w k.r.o., na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Co istotne, ustawodawca wyłącza spośród tych osób adresatów, którzy legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z treścią art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Należy jednocześnie zauważyć, że obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie. Zgodnie bowiem z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z kolei art. 130 k.r.o. stanowi, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Wobec powyższego bezspornie małżonek należy do tego kręgu. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji nawet po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi i opieki w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.o.

Sąd ma też na uwadze powszechnie prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd o wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. zmierzającej do uniknięcia ograniczenia się do jednego rodzaju wykładni tego przepisu – językowej.

Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też sam fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować opiekę jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.

W realiach rozpatrywanej sprawy organy poprzestały na literalnym brzmieniu 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., co do zasady jest działaniem prawidłowym. Jednakże wobec wyjaśnień Skarżącego oraz ustaleń poczynionych podczas wywiadu środowiskowego, konieczne było odwołanie się do wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, która winna doprowadzić do takiego jego rozumienia, że pozostawanie w związku małżeńskim nie zawsze jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji. Ponadto, należy podkreślić, że na Skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki (wstępnej), a z akt sprawy wynika, że od połowy 2020 roku sprawuje stałą opiekę nad ojcem.

Należy zatem wskazać, że wbrew twierdzeniu Kolegium negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z przywołanego przepisu, powinna umożliwić przyznanie tego świadczenia, jeśli wymagający opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli.

Wobec braku ustawowego doprecyzowania, w jakich przypadkach przyjąć należy, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie takiej opieki świadczyć, oceny tej okoliczności należy dokonać zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego (m.in. z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, sytuacji osobistej i życiowej), przy czym analiza przesłanek dokonywana jest pod kątem okoliczności uniemożliwiających jedynie w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, sprawowanie przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wyjaśnianie tego, czy na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny wówczas, gdy żyją osoby bliżej spokrewnione z osobą niepełnosprawną wymagającą opieki, powinno odbywać się z zachowaniem wszystkich reguł postępowania dowodowego z k.p.a., a więc przy uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego stosownie do art. 80 k.p.a. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 202/19, CBOSA).

W realiach rozpatrywanej sprawy żona wymagającego opieki S. K. jest schorowana i ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu lekkim. Skarżący co prawda poza orzeczeniem o niepełnosprawności matki nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że nie może ona w sposób obiektywny wykonywać ciążących na niej obowiązków wynikających z małżeństwa w zakresie opieki nad schorowanym mężem, lecz w aktach sprawy znajduje się materiał, który pozwala uznać, że zakres czynności, jakie muszą być wykonywane w ramach opieki nad S. K., obiektywnie przekracza możliwości fizyczne matki Skarżącego. W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] lipca 2021 r. (k. 8 akt admin.) pracownik socjalny odnotował, że wymagający opieki ojciec Skarżącego jest po amputacji nogi powyżej kolana, jest po operacji nowotworowej i tylko ze względu na ciężki stan nie może być poddany chemioterapii, na stałe jest cewnikowany. Odnotowano również wykaz czynności, jakie muszą być wykonywane przy ojcu w związku z jego stanem zdrowia. Pomoc polega na zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, pielęgnacji chorego, obejmuje także higienę osobistą, zmianę opatrunków, cewnika, podawanie leków, wymianie pościeli. Pracownik socjalny odnotował również, że matka Skarżącego ma problemy z poruszaniem i sama wymaga pomocy. W tym miejscu odnotować należy, że w orzeczeniu o niepełnosprawności T. K. podano, że urodziła się w 1947 roku (zatem ma 75 lat), a symbol przyczyny niepełnosprawności to: 05-R (upośledzenie narządów ruchu) oraz 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia, wrodzone i nabyte wady serca, nadciśnienie z powikłaniami).

W opinii Sądu w tych uwarunkowaniach przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie doprowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której pomimo niespełnienia łącznego przesłanek z art. 17 u.ś.r. należałoby uznać, że świadczenie powinno zostać udzielone. W niniejszej sprawie matka skarżącego obiektywnie nie była w stanie sprawować opieki nad mężem. Ustalenia organów w tej materii są kompletne i wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia o przyznaniu wnioskowanego przez skarżącego świadczenia.

Zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Co do zasady tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom. (por. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18, podobnie wyrok NSA z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1220/19, CBOSA). Nie istnieje natomiast bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym w dalszej kolejności, o ile zobowiązanie to wynika z obiektywnych okoliczności, na co wskazywały sądy administracyjne.

W przedmiotowej sprawie spełniony również został warunek do przyznania tego świadczenia wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r.. W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium uwzględniające wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. poz. 1443), którym orzeczono o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno co do jego skutków, jak i kluczowego znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy. Z tego powodu rozpoznając niniejszą sprawę organy zobowiązane były uwzględnić wskazany wyrok, którym Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zaskarżona decyzja powyższe uwzględnia.

Należy nadto podkreślić, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową. To decyzja związana, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenie kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19, https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Ponieważ zaskarżona decyzja wydana została wyłącznie o ocenę dwóch przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a organy w ogóle nie oceniły i nie zajęły stanowiska w kwestii tego, czy Skarżącego można uznać za osobę nie podejmującą lub rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, to kwestia ta wymaga ponownego rozpatrzenia na etapie postępowania administracyjnego. Sąd w niniejszym wyroku rozstrzygnął bowiem wyłącznie dwie kwestie, tj. po pierwsze w zakresie powstania niepełnosprawności po ukończeniu 25 roku oraz po drugie, że pomimo nie legitymowania się przez matkę Skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to nie może ona obiektywnie sprawować opieki nad mężem. Do oceny pozostaje natomiast, czy Skarżący spełnia kolejną przesłankę, od której spełnienia uzależnione jest przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, tj. nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Na obecnym etapie kwestia ta ma podstawowe znaczenia dla rozpatrzenia niniejszej sprawy. Z tych przyczyn zasadnym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji, o czym Sąd orzekł w sentencji wyroku na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uznając, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a) oraz naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że Sąd nie zdecydował się na uchylenie decyzji organu I instancji mając na uwadze, że akta sprawy zawierają obszerny materiał dowodowy, który o ile będzie wymagał uzupełnienia, to w stosunkowo niewielkim zakresie. Ponadto Sąd miał na uwadze kompetencje, jakie posiada organ odwoławczy oraz to, że obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie.

Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium, jako organ odwoławczy, zobowiązane jest uwzględnić powyższe stanowisko w zakresie spełnienia ww. dwóch przesłanek warunkujących prawo do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie organ zobowiązany będzie przeprowadzić ocenę, czy Skarżącego można uznać za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia lub jego nie podejmowała w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. W tym zakresie organy nie wypowiadały się, zatem i Sąd nie może zająć wiążącego stanowiska.

Rozważając przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium będzie miało na uwadze, że S. K. zmarł w dniu [...] listopada 2021 r.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.), zgodnie z wnioskiem Kolegium oraz zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] marca 2022 r. (k. 24 akt sąd.).