Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 654/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Koszty postępowania
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 i 6, art. 64c par. 1, 6a, 7
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło sędzia WSA Andrzej Brzuzy po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "wierzyciel", "skarżący") dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej: "DIAS") utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej: "NUS") z "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 3.055,66 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku zobowiązanego – S. D. (dalej: "zobowiązany"), w oparciu o tytuł wykonawczy z "[...]".

Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z "[...]" NUS, powołując art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.); dalej: "u.p.e.a.", umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku zobowiązanego z uwagi na brak majątku, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji i uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Zawiadomieniem z "[...]" NUS poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a następnie – wskutek wniosku wierzyciela z 12.06.2020 r. - wydał postanowienie z "[...]", w którym obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 19.601,75 zł.

Po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem DIAS z "[...]", jednak tutejszy Sąd wyrokiem z 20.01.2021 r. sygn. akt I SA/Ol 670/20, uchylił postanowienie DIAS wydane w tej sprawie, a orzeczenie to jest prawomocne.

W uzasadnieniu tego wyroku oceniono, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczana przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne. Odnosząc się natomiast do naliczonej opłaty manipulacyjnej Sąd uznał, że jest ona należna bez względu na fakt czy egzekucja była skuteczna. Wyjaśnił bowiem, że opłata egzekucyjna pobierana jest za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), natomiast opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia, a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Sąd podkreślił, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Sąd wskazał jednocześnie, że organ egzekucyjny winien każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego wyrażonymi w wyroku z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14. Uznał, że NUS, określając kwotę kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie, nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów względem poziomu skomplikowania podejmowanych czynności, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone tak, aby nie stały się one swoistą sankcją pieniężną. W ocenie Sądu, powstała uzasadniona wątpliwość, czy koszty egzekucyjne ustalone na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd za konieczne uznał takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych, jak i opłaty manipulacyjnej, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego, mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK o sygn. akt SK 31/14.

Postanowieniem z "[...]" DIAS uchylił postanowienie NUS z "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 19.601,75 zł i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Postanowieniem z "[...]" NUS, powołując art. 64c § 7 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym przed 20.02.2021 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 3.055,66 zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia NUS wyjaśnił, że odstąpił od naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, gdyż co prawda na rachunku tym występowały uznania w okresie zajęcia rachunku bankowego, jednakże przekazane przez Bank kwoty były niewielkie w stosunku do egzekwowanej zaległości i nie pokryły należności w przedmiotowej sprawie (zaliczone zostały w całości na poczet kosztów egzekucyjnych w innej sprawie dotyczącej zobowiązanego).

Wskazał natomiast, że obciążył wierzyciela opłatą manipulacyjną w kwocie 3.043,46 zł oraz wydatkami egzekucyjnymi w kwocie 12,20 zł. Wyjaśnił przy tym, że ustalając wysokość opłaty manipulacyjnej uwzględnił brzmienie art. 64 § 6 u.p.e.a., a także nakład pracy i czasochłonność czynności podejmowanych przez organ związanych nie tylko z dokonaniem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, ale także ustaleniem mienia i praw majątkowych zobowiązanego. Podał, że organ systematycznie sprawdzał dostępne bazy danych i kierował zapytania do innych instytucji (m. in. do ZUS i CEPIK) aby ustalić, czy zobowiązany wykazuje aktywność gospodarczą, podjął zatrudnienie, założył nowy rachunek bankowy, posiada środki transportu, nieruchomości itp. Wskazał, że sprawa została przydzielona także poborcy skarbowemu celem dokonania ustaleń w terenie, a ponadto dwukrotnie kierowano zapytanie do organów podatkowych w Niemczech aby ustalić, czy zobowiązany posiada tam jakikolwiek majątek. Odnośnie natomiast do ustalonej kwoty wydatków NUS podał, że kwota ta obejmuje wydatek za doręczenie zobowiązanemu korespondencji zawierającej odpis tytułu wykonawczego i zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz za doręczenie zawiadomienia o zajęciu dłużnikowi zajętej wierzytelności.

W zażaleniu na powyższe postanowienie wierzyciel zarzucił NUS naruszenie: art. 64 § 6 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 19.02.2021 r.), art. 6 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1, 2 i art. 7 ust. 3, art. 10 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1553); dalej: "ustawa zmieniająca", a ponadto art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. i 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W oparciu o te zarzuty wierzyciel wniósł o zmianę postanowienia NUS bądź jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Zaskarżonym postanowieniem DIAS utrzymał w mocy postanowienie będące przedmiotem zażalenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia DIAS przyjął, że na podstawie z art. 6 i art. 10 ustawy zmieniającej, w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r., z uwzględnieniem przepisów art. 7-9 ustawy zmieniającej. Wyjaśnił bowiem, że w obrocie prawnym nadal funkcjonuje zawiadomienie NUS o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego z 3.06.2020 r., które zostało doręczone wierzycielowi 8.06.2020 r

DIAS podał, że zgodnie z art. 64c § 1 i 4 up.e.a., opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne, które gdy nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego obciążają wierzyciela. Wskazał, że zgodnie z art. 64 § 1 u.p.e.a., wysokość niektórych opłat za czynności egzekucyjne określona jest stosunkowo, natomiast opłata manipulacyjna, w świetle art. 64 § 6 u.p.e.a., pobierana jest z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w początkowej fazie postępowania egzekucyjnego, a jej wysokość wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr.

DIAS stwierdził, że w niniejszej sprawie, w związku z czynnościami organu egzekucyjnego, powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 3.055,66 zł, na które zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., składają się: opłata manipulacyjna w kwocie 3.043,46 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. w wysokości 1% egzekwowanej należności pieniężnej, oraz wydatki egzekucyjne w kwocie 12,20 zł. DIAS zauważył, że naliczona przez NUS opłata manipulacyjna została przez wierzyciela uregulowana 17.12.2020 r., a zatem przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (tj. 20.02.2021 r.). Ocenił, że w tych okolicznościach w sprawie tej nie znajdzie zastosowania art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej, który przewiduje, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a., w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. Tym samym za prawidłowe DIAS uznał określenie przez NUS wysokości opłaty manipulacyjnej powstałej w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ocenił przy tym, że obciążające wierzyciela koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 3.055,66 zł, przy dochodzonej, na podstawie tytułu wykonawczego kwocie należności głównej 200.083,60 zł, nie są zawyżone i nie pozostają w oderwaniu od poniesionych przez organ egzekucyjny nakładów pracy oraz kosztów funkcjonowania organu egzekucyjnego. Dodał, że opłata manipulacyjna jest należna, bez względu na fakt czy egzekucja była skuteczna, jej wysokość zależna jest nie od skutecznego zajęcia, a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.), a jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W skardze skierowanej do tutejszego Sądu, wierzyciel zarzucił naruszenie:

- art. 10 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej poprzez błędne zastosowanie, bowiem ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych powinno być dokonane w oparciu o przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r., ewentualnie poprzez błędną wykładnię polegającą na przejęciu, że uiszczenie kosztów przez wierzyciela wyłącza zastosowanie tych regulacji i uprawnia organ do rozstrzygnięcia o kosztach na dotychczasowych zasadach, w tym z pomięciem standardów określonych w wyroku TK o sygn. akt 31/14;

- art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej poprzez przyjęcie, że należało zastosować przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lipca 2021 r. podczas gdy postępowanie zostało zakończone (umorzone) przed tym dniem, wskutek czego wysokość kosztów winna podlegać regulacjom w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 lutego 2021 r.

W oparciu o te zarzuty wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wywiedziono, że istotą i celem zmian legislacyjnych, których rezultatem jest ustawa zmieniająca, było ściślejsze powiązanie wymiaru kosztów egzekucyjnych z efektywnością egzekucji oraz z nakładem i poziomem skomplikowania pracy podejmowanej przez organ egzekucyjny. Zauważono, że w uzasadnieniu do projektu tej ustawy akcentowano, iż przepisy przejściowe odnoszące się do kosztów egzekucyjnych dotyczą jedynie kosztów niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przez zobowiązanego (nie zaś wierzyciela) przed dniem wejścia w życie ustawy. Przyjęto, że wynikało to z faktu, iż w uzasadnieniu wyroku TK o sygn. akt SK 31/14 stwierdzono pominięcie prawodawcze, nie derogując jednak uznanych za niekonstytucyjne przepisów. W konsekwencji przepisy te należało uznać za obowiązujące i podlegające stosowaniu przez organy egzekucyjne do czasu zmiany przepisów ustawy, z ograniczeniem wysokości opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynności egzekucyjne, tj. odpowiednio 100 zł i 40.000 zł na wzór regulacji zawartych w art. 64 u.p.e.a. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

Zdaniem skarżącego przesłane w tej sprawie przez NUS zawiadomienie i określona w nim wysokość kosztów egzekucyjnych winna być uznana za niewiążącą z uwagi na uruchomienie trybu rozstrzygnięcia o kosztach w drodze postanowienia, zaś wydane w tym przedmiocie postanowienie nie było ostateczne na dzień wejścia w życie ustawy zmieniającej (20.02.2021 r.). W tych okolicznościach skarżący ocenił, że w sprawie tej do ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych należy stosować przepisy w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 lutego 2021 r., a zatem opłata manipulacyjna powinna zostać naliczona w wysokości 100 zł, zaś opłata egzekucyjna - jedynie w przypadku wyegzekwowania lub dobrowolnej wpłaty należności.

Skarżący uznał, że nawet gdyby przyjąć, że zaskarżone rozstrzygnięcie winno być wydane w oparciu o przepisy dotychczasowe, obowiązujące do dnia 19 lutego 2021 r., to i tak zaprezentowana przez organ wykładnia art. 10 ustawy zmieniającej, nie może zasługiwać na aprobatę. Oznaczałoby to bowiem, w ocenie skarżącego, akceptację dla rozwiązania, w którym naliczona opłata manipulacyjna ponownie pozostawałaby w oderwaniu zarówno od efektywności egzekucji, jak i nakładu pracy organu egzekucyjnego - w konsekwencji doszłoby do sytuacji, w której wierzyciel po zmianie stanu prawnego, który miał realizować wytyczne zawarte w wyroku TK, znalazł się w faktycznie gorszym położeniu, niż przed zmianą tego stanu prawnego. Skarżący skonstatował więc, że niezależnie od przyjęcia, czy do ustalenia wysokości opłaty manipulacyjnej znajdą zastosowanie przepisy obowiązujące do dnia 20 lutego 2021 r., czy też po tej dacie, należność ta winna być ustalona na poziomie 100 zł.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Istota rozpatrywanej sprawy dotyczy podstaw prawnych pobrania od wierzyciela opłaty manipulacyjnej oraz jej wysokości. Ponadto wymaga wyjaśnienia, czy organ egzekucyjny związany jest w sprawie dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi - oceną prawną zawartą w wyroku I SA/Ol 670/20 z 20 stycznia 2021 r., na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). Zgodnie bowiem z powołanym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Z akt sprawy wynika i nie jest sporne między stronami, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone "[...]"i że zobowiązany nie uiścił kosztów egzekucyjnych, które powstały w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o tytuł wykonawczy z "[...]". Zaś obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nastąpiło początkowo na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, zaś obecnie kontrolowane przez Sąd postanowienie wydane zostało po zmianie przepisów. Istotne dla sprawy jest więc, czy zmiana stanu prawnego w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami dotyczy rozpatrywanej sprawy.

Do 20 lutego 2021 r. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz zasady obciążenia nią wierzyciela zawarte były w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm.) i miały niżej przedstawione brzmienie.

Na podstawie art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, przy czym, zgodnie z § 6 tego artykułu, organ pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, wynosząca 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr.

W § 10 art. 64 u.p.e.a. przyjęto, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

Z art. 64c § 1 ww. wynika, że opłata manipulacyjna należy do kosztów egzekucyjnych, które obciążają zobowiązanego. Jednak na podstawie § 4 art. 64c u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Przy czym na podstawie § 6a pkt 2 art. 64c u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Ponadto z § 7 tego artykułu wynika obowiązek wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Ustawą z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (DzU 2019 poz.1553) wprowadzono do u.p.e.a. istotne zmiany dotyczące opłaty manipulacyjnej, obowiązujące od 20 lutego 2021 r.

Przyjęto bowiem w art. 64 § 1 tej ustawy, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną za wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej. Opłata manipulacyjna wynosi 40 zł, a w przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej opłata ulega podwyższeniu i wynosi 100 zł. W § 2 tego artykułu przyjęto zaś, że obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego.

Art. 64c § 1 i 2 w nowym brzmieniu stanowi, że opłata manipulacyjna stanowi koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Pokrycie przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 nie stanowi przeszkody w dochodzeniu tych kosztów od zobowiązanego, na wniosek tego wierzyciela, w ponownie wszczętej egzekucji administracyjnej.

Zaś § 3 pkt 1 art. 64c u.p.e.a. przyjęto, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być wyegzekwowane od zobowiązanego.

Przepisy określające wysokość opłaty manipulacyjnej i moment powstania obowiązku jej zapłaty mają charakter materialnoprawny. Dotyczą bowiem określonych obowiązków, którym podlegać ma wierzyciel oraz jego uprawnień. Zatem, co do zasady, w razie zmiany stanu prawnego, należy stosować przepisy w brzmieniu obowiązującym w dacie, w której powstał obowiązek jej zapłaty.

Jednak ustawa zmieniająca zawiera przepisy przejściowe, w tym art. 6, zgodnie z którym w postępowaniu egzekucyjnym (...) wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11.

Zaś w odnoszącym się do opłaty manipulacyjnej art. 7 ust. 1 tej ustawy przyjęto, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. Jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata, o której mowa w ust. 1, została częściowo wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 100 zł, opłatę pobiera się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 100 zł a kwotą opłaty wyegzekwowanej lub zapłaconej (ust. 2). Nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł (ust. 3).

Ponadto z art. 10 ustawy zmieniającej wynika, że m. in. przepis art. 7 stosuje się również do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym.

W ocenie Sądu przytoczone przepisy przejściowe zawarte w ustawie zmieniającej nie pozwalają na stosowanie w rozpatrywanej sprawie nowych regulacji u.p.e.a. do opłat manipulacyjnych należnych od wierzyciela w związku z postępowaniem egzekucyjnym zakończonym przed 20 lutego 2021 r. Przepis art. 6 ustawy zmieniającej nie odnosi się do rozpatrywanej sprawy, gdyż postępowanie egzekucyjne, prowadzone wobec zobowiązanego, zostało wszczęte i zakończone przed ww. datą. Ponadto rozpatrywana sprawa dotyczy ustalenia kosztów egzekucyjnych, co jest traktowane w orzecznictwie jako postępowanie odrębne od postępowania egzekucyjnego. To też przemawia przeciwko możliwości zastosowania przepisu art. 6 ww. ustawy. Zatem przepis ten nie przesądza o stanie prawnym rozpatrywanej sprawy.

Rozważyć następnie należy zastosowanie art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej. W ocenie Sądu przepis ten odnosi się tylko do zobowiązanego, bowiem mówi o niewyegzekwowanej (lub niezapłaconej) opłacie manipulacyjnej naliczonej w egzekucji (...) objętej każdym tytułem wykonawczym. Zauważenia wymaga przy tym, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej przez zobowiązanego powstaje na początku postępowania egzekucyjnego, z chwilą doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego (art. 64 § 10 u.p.e.a. w brzmieniu przed zmianą, obecnie art. 64 § 1 u.p.e.a. – z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego). Z § 6 art. 64c w brzmieniu przed zmianą wynikało, że koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej (podobnie obecnie art. 64ca § 1 u.p.e.a. przewiduje, że koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na należność pieniężną są dochodzone na podstawie tego tytułu, chyba że ustawa stanowi inaczej). Zatem już z treści ww. zawiadomienia doręczonego wraz z tytułem wykonawczym zobowiązany dowiaduje się, jaka jest wysokość opłaty manipulacyjnej oraz że ściągnięte w toku egzekucji środki w pierwszej kolejności zostaną zaliczone na koszty egzekucyjne. Z chwilą doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego powstaje obowiązek zapłaty kosztów, w tym też opłaty manipulacyjnej. O tym właśnie naliczeniu opłaty manipulacyjnej w egzekucji (z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego) jest mowa w art. 7. Jeżeli zobowiązany nie zapłaci kosztów egzekucyjnych i obowiązek ten przejmie wierzyciel, nie nalicza się mu na nowo opłaty manipulacyjnej (kosztów egzekucyjnych), lecz przyjmuje się je w kwotach ustalonych już zobowiązanemu. Gdyby zobowiązanemu naliczono opłatę manipulacyjną z chwilą doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego przed 20.02.2021 wynoszącą więcej niż 100 zł, zaś zobowiązany opłaty tej nie uiściłby (lub gdyby jej nie wyegzekwowano), to po zmianie przepisów zostałaby pobrana od zobowiązanego w wysokości 100 zł, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej. Rozpatrywana sprawa dotyczy jednak opłaty manipulacyjnej dochodzonej od wierzyciela, a nie od zobowiązanego, dlatego omawiana regulacja nie mogła zostać zastosowana.

Podobnie należy ocenić przepis art. 10 ustawy zmieniającej. Wynika z niego, że art. 7 (odstąpienie od poboru od zobowiązanego opłaty manipulacyjnej naliczonej w egzekucji, przekraczającej 100 zł) stosuje się także do kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego lub wierzyciela, wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym (zawiadomienie o wysokości kosztów lub wydanie ostatecznego postanowienia w sprawie kosztów). Z art. 64c § 6a pkt 1 i 2 w brzmieniu poprzednio obowiązującym wynika, że organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne; zaś wierzyciela zawiadamia o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. W § 7 tego artykułu przyjęto, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

W rozpatrywanej sprawie zmiana przepisów ustawy u.p.e.a. nastąpiła w momencie, o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a., tj. na etapie procedowania w sprawie kosztów egzekucyjnych wobec wierzyciela, już po zawiadomieniu wierzyciela o wysokości kosztów. Postanowienie organu w sprawie kosztów obciążających wierzyciela nie było jednak ostateczne, co przyznano w skardze. Dlatego, z braku ostatecznego postanowienia, o którym mowa w art. 10 ustawy zmieniającej, przepis ten także nie mógł być zastosowany.

Wobec powyższego prawidłowo organ egzekucyjny procedował na przepisach u.p.e.a. w brzmieniu sprzed zmiany ustawy obowiązującej od 20 lutego 2021 r. Nie doszło do zmiany stanu prawnego, nakazującej odstąpienie od wynikającego z art. 153 ustawy ppsa związania organu oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku I SA/Ol 670/20 z 20 stycznia 2021 r. Rozpatrując zatem skargę Sąd zobowiązany jest ocenić, czy treść powyższego wyroku znalazła odzwierciedlenie w treści zaskarżonego postanowienia.

Przypomnieć trzeba, że w wyroku tym Sąd uznał, że opłata manipulacyjna jest należna bez względu na to, czy egzekucja była skuteczna. Jest zaś zależna od kwoty egzekwowanych należności. Jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Sąd podkreślił, że organ egzekucyjny winien każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania. W ocenie Sądu NUS nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów względem poziomu skomplikowania podejmowanych czynności, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone tak, aby nie stały się one swoistą sankcją pieniężną. Powstała zatem wątpliwość, czy koszty egzekucyjne ustalone na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Sąd za konieczne uznał takie wyliczenie opłaty manipulacyjnej, które będzie adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego, mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK o sygn. akt SK 31/14.

Zdaniem Sądu w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zrealizowano obowiązek uwzględnienia oceny prawnej oraz zaleceń zawartych we wskazanym wyroku.

Organ egzekucyjny odniósł się bowiem do adekwatności naliczonej opłaty względem poziomu skomplikowania czynności dokonywanych w postępowaniu egzekucyjnym. Wyjaśnił w zaskarżonym postanowieniu, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu przynajmniej częściowego zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego z zachowaniem racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organu, za podjęcie których zostały naliczone. Podkreślił przy tym, że w praktyce niemożliwe jest precyzyjne określenie rzeczywistych kosztów funkcjonowania organu egzekucyjnego, w przeliczeniu na konkretny tytuł wykonawczy przez okres prowadzonego na jego podstawie postępowania egzekucyjnego. Bowiem poza kosztami ściśle związanymi z egzekucją organ egzekucyjny ponosi też koszty wynagrodzenia pracowników dokonujących czynności egzekucyjnych, koszty lokalowe itp. DIAS wskazał także na związek między ustalaniem opłat egzekucyjnych a wykonywanymi czynnościami, przewidzianymi w toku postępowania egzekucyjnego. Zauważył ponadto, że opłaty egzekucyjne należne są od dokonania czynności standardowych, przewidzianych w u.p.e.a, a więc nie dotyczą sytuacji wyjątkowych. Zdaniem DIAS ustalone w sprawie koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 3.055,66 zł, przy dochodzonej, na podstawie tytułu wykonawczego kwocie należności głównej 200.083,60 zł - nie są zawyżone i nie pozostają w oderwaniu od poniesionych przez organ egzekucyjny nakładów pracy oraz kosztów funkcjonowania organu egzekucyjnego. DIAS wskazał ponadto, że w wyroku SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że opłaty egzekucyjne nie zawsze wiążą się z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

W ocenie Sądu przytoczone wyżej stanowisko DIAS stanowi realizację zaleceń zawartych w wyroku I SA/Ol 670/20.

Sąd poprzez wgląd w akta sprawy potwierdził dokonanie przez organ egzekucyjny czynności wymienionych w uzasadnieniu postanowienia organu egzekucyjnego (m. in. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego (K-4, 8, 39 akt organu I instancji), przegląd baz danych pod kątem ustalenia stanu majątkowego zobowiązanego, składanie zapytań w tej sprawie do różnego rodzaju instytucji, czynności dokonane w terenie przez poborcę skarbowego (K-12 akt organu I instancji), zapytania do zagranicznych organów podatkowych. Organ ten wyjaśnił też na str. 2 i 3 postanowienia, że jego zdaniem ustalona kwota opłaty manipulacyjnej nie pozostaje w oderwaniu od nakładów pracy organu. Tym samym spełniono nałożony przez wyrok I SA/Ol 670/20 obowiązek połączenia wysokości ustalonych kosztów ze stopniem skomplikowania podejmowanych czynności i poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności.

W skardze nie postawiono zarzutu naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. w poprzednim brzmieniu, niemniej jednak konieczne jest wskazanie, że określona w tym przepisie opłata manipulacyjna przysługuje organowi egzekucyjnemu nawet wtedy, gdyby okazało się, że prowadzona egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Opłata powyższa nie jest zależna od tego, jakie środki egzekucyjne zostały zastosowane czy też od tego, czy wyegzekwowano jakiekolwiek należności. Powołany przepis określa, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, nie jest więc uzależniony od efektów dokonanych czynności i całego postępowania egzekucyjnego, a z obowiązku jej uiszczenia nie zwalniają żadne okoliczności. Zdaniem Sądu sporna opłata ma na celu zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie podejmowane czynności manipulacyjne w toku egzekucji, dlatego obowiązek jej zapłaty nie jest uzależniony od efektów tych czynności i całego postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie nie pominięto treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14 (LEX nr 2067764). Z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że wyjaśniono w nim, że koszty egzekucyjne ustalone przez NUS, na które składa się opłata manipulacyjna oraz wydatki - nie są zawyżone bądź oderwane od poniesionych przez organ nakładów pracy oraz kosztów jego funkcjonowania. DIAS w zaskarżonym postanowieniu podał, że ustalając wysokość opłaty uwzględnił nakład pracy i czasochłonność podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności. NUS zaś wskazał, jakie czynności dokonane zostały w postępowaniu egzekucyjnym (zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, ustalenie mienia i praw majątkowych zobowiązanego, przegląd baz danych, zapytania do ZUS i CEPIK, czynności w terenie poborcy podatkowego, dwukrotne zapytania do organów podatkowych w Niemczech).

Tym samym organy uwzględniły treść oceny prawnej zawartej w wyroku I SA/Ol 670/20, tj. odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów względem poziomu skomplikowania podejmowanych czynności, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, a także rozważyły, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone tak, aby nie stały się one swoistą sankcją pieniężną. Uwzględnione zostały zalecenia dotyczące uwzględnienia adekwatności opłaty manipulacyjnej do poniesionych wydatków, jak również do nakładu pracy organu egzekucyjnego, z uwzględnieniem standardów wynikających z wyroku TK o sygn. akt SK 31/14.

W ocenie Sądu, zastosowany przez organ sposób naliczania opłaty manipulacyjnej pozostaje w zgodzie z treścią powołanego wyroku TK o sygn. 31/14. W wyroku tym Trybunał uznał, że art. 64 § 1 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust.1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a także, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust.1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał przyznał, że stosowanie stawek stosunkowych ww. opłat jest dopuszczalne, zaś z samej istoty tych opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem (ze strony organu egzekucyjnego). Jednak, według Trybunału, swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest nieograniczona. Opłaty egzekucyjne mają zapewnić równowagę pomiędzy interesem państwa, przejawiającym się w otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość i zasady pobierania opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego, dlatego opłaty te powinny zapewnić uzyskanie przynajmniej częściowego zwrotu kosztów funkcjonowania ww. aparatu. Istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W innym wypadku opłaty byłyby swego rodzaju karami z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest sprzeczne z głównym celem postępowania egzekucyjnego, jakim jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Według Trybunału, brak określenia górnej granicy opłat, w tym opłaty manipulacyjnej, powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami, stają się sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Warto podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że opłata manipulacyjna jest należna bez względu na to, czy egzekucja była skuteczna (por. wyroki: z 10 grudnia 2020 r. I GSK 1435/20, z 30 lipca 2020 r. I GSK 836/20, z 14 listopada 2019 r., I GSK 2918/18, z 9 kwietnia 2019 r., II FSK 3802/18, z 12 października 2007 r., II FSK 1338/06, z 12 października 2007 r., II FSK 1339/06, z 26 kwietnia 2018 r., II FSK 2621/17 Baza CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyrokach tych NSA wskazuje, że opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia, a od kwoty egzekwowanych należności. Jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyroki: z 12 października 2007 r., II FSK 1339/06, z 12 października 2007 r., II FSK 1148/06, Baza CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W związku z tym czynności polegające na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jak i spisaniu protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego mieszczą się w katalogu czynności egzekucyjnych (por. wyroki: z 30 lipca 2020 r. I GSK 836/20, z 12 października 2007 r., II FSK 1148/06, Baza CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawione stanowisko NSA akceptuje Sąd dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia.

Reasumując, niezasadne okazały się zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 10 w zw. z art. 7 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy zmienianej. Ponadto Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, aby zaskarżone postanowienie bądź postanowienie NUS były niezgodne z przepisami u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 20 lutego 2021 r., które należało zastosować w sprawie. Dodać należy, że oba powyższe postanowienia realizują ocenę prawną i zalecenia zawarte w wyroku z 20 stycznia 2021 r.

W związku z powyższym skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.