Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 706/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-12-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28 ust. 1,2,3, 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: § 3 ust. 1 pkt 1-3.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca) sędzia WSA Jolanta Strumiłło Protokolant stażysta Joanna Lasek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 grudnia 2015r. sprawy skargi J. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej Zakład, ZUS, organ) utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" nr "[...]" o odmowie umorzenia J. L. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

W dniu 16.12.2013r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek J.L. (dale, wnioskodawca, dłużnik, skarżący) o umorzenie należności z tytułu składek ze względu na trudną sytuację życiową i finansową.

Z uwagi na fakt, że w dniu 27.08.2013r. wnioskodawca złożył odwołanie od decyzji z dnia 14.08.2013r. określającej wysokość jego zadłużenia, Zakład postanowieniem z dnia 12.02.2014r. zawiesił postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie. W związku z zakończeniem postępowania i uprawomocnieniem się wyroku z dnia 13 grudnia 2013r., w którym oddalono odwołanie dłużnika od decyzji o wysokości zadłużenia, postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie zostało podjęte.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w "[...]" przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia wszystkich okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Podczas postępowania zebrano szereg dokumentów z urzędu, jak i przedłożonych przez wnioskodawcę. Są to m.in.: zaświadczenie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 11.03.2004r. o nadaniu numeru identyfikacyjnego, zeznania podatkowe PIT- 28: za 2010r. - przychód w wysokości 88.877,37 zł, za 2011r. - przychód w wysokości 96.721,86 zł, za 2012r. - przychód w wysokości 101.236,42 zł, ewidencja przychodów za 2013r. - przychód w wysokości 53.586,45 zł, - PIT- 28 za 2014r. - przychód w wysokości 0,00 zł, decyzje Wójta Gminy w "[...]" w sprawie wysokości podatku od nieruchomości za 2012r. - podatek wynosi 223 zł, za 2015r. - łączny podatek wynosi 218 zł.

W wyniku rozpoznania sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w "[...]" decyzją z dnia "[...]" odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

– ubezpieczenia społeczne - za okres: 07/2008r., 01/2009r.-01/2011r., 05/2011r.-06/2011r., 09/2011r.-11/2011r., 03/2012r., 05/2012r.-06/2012r., 09/2012r.-11/2012r., 02/2013r., 09/2013r., 11/2013r. w łącznej kwocie 25.641,02 zł, w tym z tytułu: składek w kwocie 18.621,02 zł, odsetek w kwocie 7.020 zł;

– ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 07/2009r.-11/2010r., 01/2011r., 05/2011r.-06/2011r., 09/2011r.-11/2011r., 11/2013r. w łącznej kwocie 7.805,62 zł, w tym z tytułu: składek w kwocie 5.596,62 zł, odsetek w kwocie 2.209 zł;

– Fundusz Pracy - za okres: 01/2009r.-01/2011r., 05/2011r.-06/2011r., 09/2011r.-12/2011r., 03/2012r.-05/2012r.-06/2012r., 09/2012r.-11/2012r., 02/2013r., 09/2013r., 11/2013r. w łącznej kwocie 2.447,08zł, w tym z tytułu: składek w kwocie 1.796,08 zł, odsetek w kwocie 651 zł.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art.28 ust. 1,2,3, 3a i 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015r., poz. 121), zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s.", w związku z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), dalej rozporządzenie.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wnioskodawca w dniu 23.04.2015r. wznowił działalność usługową związaną z tynkowaniem. Mieszka z matką, z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest świadczenie matki w wysokości 750 zł (netto). Stałe miesięczne wydatki według oświadczenia wynoszą 400 zł i są związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 200 zł, z leczeniem w wysokości 100 zł oraz inne w kwocie 100 zł. Wydatki nie zostały udokumentowane, dłużnik dołączył tylko dowód wpłaty za telefon w wysokości 56,10 zł oraz fakturę za energię elektryczną w wysokości 78,51 zł. Ponadto regulował zobowiązania wobec banku spłacając pożyczkę, gdzie miesięczna kwota raty wynosiła 507,55 zł, a termin spłaty minął 19.06.2015r.. Wnioskodawca jest właścicielem dwóch samochodów osobowych z 1992r. i z 1996r. oraz nieruchomości, dla których prowadzone są księgi wieczyste nr KW "[...]" (działki zabudowane o łącznej o pow. "[...]" ha), KW "[...]" (działki zabudowane o łącznej o pow. "[...]" ha). Na przedmiotowych nieruchomościach dokonane są wpisy hipotek na rzecz ZUS. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy finansowej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]". Z dołączonych dokumentów wynika, że według stanu na dzień 10.06.2015r. nie zalega w podatkowych i nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

ZUS wyjaśnił, że we wniosku o umorzenie nie wskazano żadnej podstawy prawnej, dlatego organ przystąpił do rozpatrzenia wniosku w oparciu o art. 28 u.s.u.s.. Podał, że może umorzyć należności z tytułu składek również na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r. poz. 1551). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy na wniosek osoby podlegającej obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym i wypadkowym, umorzeniu podlegają nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od 1 stycznia 1999r. do 28 lutego 2009r.. W przypadku strony rozpatrywanie umorzenia o tę ustawę jest możliwe, ponieważ posiada ona zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07/2008r., 01/2009-02/2009r.. Jednak warunkiem umorzenia przedmiotowych należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji warunkowej lub zawarcie w tym terminie umowy o rozłożenie na raty tych należności.

Organ wskazał, że ciężar udowodnienia trudnej sytuacji materialno-bytowej, finansowej i rodzinnej spoczywa na osobie składającej wniosek o umorzenie. Zakład nie zakwestionował trudności jakie dłużnik posiada (wskazywana bardzo trudna sytuacja życiowa i stan zdrowia, który uległ pogorszeniu), jednak decyzje w zakresie umorzeń mają charakter uznaniowy, co oznacza, że udzielenie tego rodzaju ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem organu.

Zakład podał, że trudności finansowe wnioskodawcy nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. Zwłaszcza, że osiągał dochody z prowadzonej działalności, regulował zobowiązania wobec innych wierzycieli. Ponadto pomimo obowiązku przedstawienia dowodów świadczących o aktualnej, trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, dłużnik nie przedłożył dokumentów potwierdzających powyższą sytuację. Ze złożonego oświadczenia wynika, że dochód w rodzinie wynosi 750 zł, natomiast miesięcznie zobowiązania według oświadczenia i dołączonych dokumentów wynoszą 907,50 zł. Suma miesięcznych wydatków jest wyższa niż wykazany dochód. Dlatego też Zakład nie może obiektywnie ocenić sytuacji finansowej strony i stwierdzić, że zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., w myśl którego opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie wystąpiły też przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia.

Dłużnik skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17.07.2015r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności z tytułu składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]".

W jej uzasadnieniu przedstawił zgromadzone w sprawie dowody, informacje i wyjaśnienia wnioskodawcy. Podał, że wnioskodawca aktualnie ma zawieszoną działalność gospodarczą, ale posiada status przedsiębiorcy. Posiada samochód osobowy marki "[...]" rok prod. 1996. Jest właścicielem domu o pow. 200 mkw., ponadto jest podatnikiem podatku rolnego z gospodarstwa rolnego stanowiącego jego własność, położonego w K. o powierzchni użytków rolnych 1,... ha, pow. przeliczeniowej 0,... ha, z którego osiągnął dochód za 2013 rok w wysokości 2.794,69 zł. Organ podkreślił, że stałe wydatki związane z utrzymaniem dłużnik określił na kwotę 200 zł miesięcznie, koszty związane z leczeniem na kwotę 100 zł miesięcznie oraz inne na kwotę 100 zł miesięcznie. Według oświadczenia, nie posiada majątku ruchomego oraz praw majątkowych. Przez ostatnie 2 lata stan zdrowia uległ pogorszeniu, zdiagnozowano u niego guzy ślinianki oraz problemy z nerkami.

Po przeanalizowaniu stanu majątkowego dłużnika Zakład stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki zawarte w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Dalej organ stwierdził, że według przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów opłat za usługi telekomunikacyjne oraz na podatek od nieruchomości nie wynika, iż są one opłacane z opóźnieniem, czy też w niepełnej wysokości. Jednocześnie biorąc pod uwagę przedstawione dokumenty dotyczące dochodów i wydatków Zakład uznał, że dłużnik nie udowodnił wystarczająco trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji, a w szczególności nie wykazał, że trudności mają charakter stały i pogłębiający się. Nie wykazano zatem, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, umożliwiającej dokonanie umorzenia należności w oparciu o ww. rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003r.. Nie wystąpiły przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Pomimo dostarczonej dokumentacji medycznej wnioskodawca nie udowodnił, że został uznany za osobę niepełnosprawną, bądź niezdolną do pracy przez organy uprawnione do wydawania takich rozstrzygnięć, w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. Zakład zauważył, że pomimo problemów zdrowotnych, dłużnik był w stanie prowadzić i nadal prowadzi działalność gospodarczą (zawieszoną z dniem 1.09.2015r.), ponadto prowadzi gospodarstwo rolne.

W zakresie dołączonej dokumentacji odnośnie trwających postępowań w Komendzie Powiatowej Policji w "[...]", Prokuraturze Rejonowej w "[...]", Sądzie Rejonowym w "[...]", Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie oraz Sądzie Okręgowym "[...]" organ wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie rozstrzygnięcie kwestii wystąpienia przesłanek przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek i podjęcie stosownej decyzji w tym zakresie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J.L. nie zgodził się z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]".

Skarżący wyjaśnił, że został rolnikiem w 1983r. na podstawie umowy darowizny gospodarstwa rolnego od rodziców. Podniósł, że przedstawił już całościowo swoją sytuację majątkową. Nie zgodził się z określeniem wysokości dochodu w 2013r. w kwocie 2.794,69 zł przyjętym w decyzji na podstawie informacji Urzędu Gminy "[...]" z dnia 13.08.2015r., gdyż takiego dochodu nie ma po uwzględnieniu kosztów zasiewu i zbioru z upraw na działce rolnej o pow. 1,... ha przeliczeniowego. Nie posiada bydła, a chlewnia jest w ruinie. Podał, że Sąd Apelacyjny pomylił się w dacie, że nie był ubezpieczony w KRUS od 1999r. do 2008r., Sąd sprostował datę, ale skarżącego już wyrzucono z KRUS. Podał, że ZUS powinien był wiedzieć, że jest ustawa o abolicji (Dz. U. z 2012r. poz. 1551). Bezpodstawne było ustanowienie hipotek na jego nieruchomościach. Podał, że skierował sprawę do Prokuratury Rejonowej w "[...]".

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.z 2014r. poz.1647 ze zm.). Zasady i tryb tej kontroli reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwana dalej w skrócie p.p.s.a..

Stosownie do art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonuje oceny zaskarżonej decyzji na podstawie akt sprawy, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, nie jest przy tym związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie granicę sprawy wyznacza przedmiot rozstrzygnięcia organu tj. odmowa umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne. Natomiast kwestia oceny prawidłowości decyzji ZUS co do podlegania obowiązkowi ubezpieczenia i wysokości zadłużenia skarżącego należy do kompetencji sądu powszechnego, który już orzekł w tym zakresie.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, z punktu widzenia podstaw prawnych, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które uzasadniałyby jej uchylenie .

Należy wskazać, że powołane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U z 2015r., poz. 121 ze zm.) zwanej dalej w skrócie u.s.u.s., stanowiące o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, w istocie pozostawiają tym organom wąskie granice, w których, w ramach uznania administracyjnego, mogłyby doprowadzić do wygaśnięcia ciążących powszechnie zobowiązań.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 powołanej ustawy Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3 powołanego artykułu ściśle określono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność. Z kolei należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Na mocy § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (ust. 2). Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu u.s.u.s. (ust. 2).

W ocenie Sądu w stanie faktycznym sprawy Dyrektor Oddziału ZUS przytaczając przesłanki umorzenia, wskazane w § 3 ww. rozporządzenia z dnia 31.07.2003r. słusznie stwierdził, że żadna z nich nie wystąpiła. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uregulować ciążących na nim zobowiązań. Jak ustalił organ skarżący posiada samochód osobowy, jest właścicielem domu o pow. 200 mkw., ponadto posiada gospodarstwo rolne o powierzchni użytków rolnych 1,... ha, pow. przeliczeniowej 0,... ha. Kwestionowany w skardze, podany przez ZUS dochód z tego gospodarstwa w 2013r. jest dochodem statystycznym i być może skarżący go rzeczywiście nie osiągnął. Nie ma to zasadniczego znaczenia dla oceny rozstrzygnięcia. Istotne jest bowiem to, że nawet małe gospodarstwo jakieś dochody przynosi, chociażby w postaci upraw i hodowli na własne potrzeby. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która otrzymuje stałą miesięczną emeryturę w wys. 750 zł. netto. Stałe wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem skarżący określił na kwotę 400 zł miesięcznie, nie posiada zadłużeń, zobowiązania cywilnoprawne reguluje w terminie.

Zatem nie ma powodu, aby uznać za błędną ocenę organu rentowego, że umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji skarżącego byłoby przedwczesne. Nie przekracza ram uznania administracyjnego ocena ZUS, iż skarżący, którego sytuacja bytowa jest obecnie trudna, ma jednak potencjalne możliwości uregulowania zadłużenia wobec ZUS, zważywszy na to, że skarżący tylko zawiesił działalność gospodarczą, a nie zaprzestał jej prowadzenia. Jak wynika z dokumentacji sprawy, działalność ta w latach poprzednich przynosiła znaczny przychód. Skarżący, mimo kłopotów ze zdrowiem nie został uznany za niezdolnego do zajęć zarobkowych, zatem istnieje zarówno perspektywa poprawy stanu zdrowia jak i podjęcia działalności. Płacenie składek na własne ubezpieczenie społeczne jest poparte przymusem państwowym z uwagi na to, że to na Państwie ciąży obowiązek zagwarantowania każdemu ubezpieczonemu odpowiednich świadczeń w przypadku utraty zdrowia czy sił do pracy na skutek osiągnięcia odpowiedniego wieku. Nie można jednak oczekiwać świadczeń, nie płacąc należnych składek.

W związku z zarzutem niezastosowania wobec skarżącego "abolicji" Sąd zauważa, że w aktach sprawy (k. 153) znajduje się kserokopia decyzji z dnia 20 sierpnia 2015r., skierowanej do skarżącego, wydanej na podstawie art. 1 ust. 8 ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu składek za lipiec 2008 i styczeń - luty 2009r., z adnotacją, że w tym dniu wysłano decyzję stronie. Oczywiście zatem zaskarżona decyzja dotyczy odmowy umorzenia składek za pozostałe okresy.

W ocenie Sądu decyzja ta nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania, zatem skargę, jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.