Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 600/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi S. C., G. C. i S. C. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2022 r. [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 22 września 2022 r. [...] Wojewoda Świętokrzyski utrzymał w mocy decyzję Starosty Kieleckiego z 1 czerwca 2022 r. znak: [...], którą odmówiono G. C., S. C. oraz S. C. zwrotu nieruchomości wywłaszczonej decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z 30 czerwca 1973 r. znak: [...] z przeznaczeniem na potrzeby K. Przedsiębiorstwa Produkcji E. w K. - pod piaskownię dla ww. przedsiębiorstwa na nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym [...] L. gm. C. oznaczonej hipotecznym numerem działki [...] o pow. 3,0410 m2 (zgodnie z decyzją wywłaszczeniową), której obecnie w ewidencji gruntów odpowiadają działki nr [...]'45, [...], [...], [...] o łącznej pow. 3,0400 ha, stanowiące własność G. C. zgodnie z księgą wieczystą nr [...] [...].

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewoda przedstawił następujący stan faktyczny i argumentację prawną.

Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z 30 czerwca 1973 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa na potrzeby Kieleckiego Przedsiębiorstwa Produkcji E. B. w Kielcach z nieruchomości o powierzchni 43400 m2 położonej we wsi L., gm. C., powiat kielecki nie mającej urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów, stanowiącej własność M. i G. małż. C. , część o pow. 30410 m2. Nieruchomość wywłaszczona oznaczona została na planie sytuacyjnym w 1972 r. przyjętym do ewidencji Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. za nr [...]/292/72 18 grudnia 1972 r. jako działka nr [...].

Wnioskiem z 12 maja 2020 r. S. C., G. C. oraz S. C. wystąpili do Starosty Kieleckiego o zwrot całości wywłaszczonej w 1973 r. nieruchomości. Na wezwanie organu pismem z 12 czerwca 2020 r. wnioskodawcy doręczyli akt własności ziemi oraz akt poświadczenia dziedziczenia z 9 czerwca 2020 r. Rep. A [...], z którego wynika, że spadek po zmarłym M. C. nabyli żona G. C. oraz synowie S. C. i S. C. w udziale po [...] części każde z nich. Dodatkowo wyjaśnili, że nie udało się uzyskać odpisów dokumentów dotyczących wywłaszczenia. Oświadczyli, że w przypadku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostanie zwrócone zwaloryzowane odszkodowanie. Pismem z 19 czerwca 2020 r. S. C. przekazał odpis decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z 30 czerwca 1973 r.

Przy piśmie z 26 sierpnia 2020 r. Archiwum Państwowe w Kielcach przesłało poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię ww. planu sytuacyjnego sporządzonego w 1972 r. Następnie Burmistrz Gminy i Miasta Chęciny (dalej "Burmistrz") pismem z 26 października 2020r. poinformował, że Kieleckie Przedsiębiorstwo Robót B. istniało od 1997 r. i na tym terenie funkcjonowało w związku z istnieniem "kopalni piasku w L.". Wskazał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, zaś w związku z realizacją zadania pn. "Działania inwestycyjne na terenie G. C. umożliwiające wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z ich promocją z działania 6.3. Ochrona i wykorzystanie obszarów cennych przyrodniczo - ZIT KOF", wszelka istniejąca na tym terenie infrastruktura została usunięta. Jednocześnie przekazał kopię decyzji Wojewody Kieleckiego znak: [...] oraz kopię dokumentacji zgromadzonej do komunalizacji. Z załączonych dokumentów wynika, że wcześniej złoże było eksploatowane przez K. Kopalnie Surowców M. na podstawie projektu zagospodarowania zatwierdzonego decyzją z 24 kwietnia 1984 r. znak: [...], a wstrzymanie eksploatacji nastąpiło w 1992 r.

W dniu 29 stycznia 2021 r. odbyły się oględziny przedmiotowej nieruchomości - działki [...], której obecnie w ewidencji gruntów odpowiadają działki nr nr [...], [...], [...] i [...]. W związku z otrzymaniem protokołu z oględzin Burmistrz w piśmie z 19 lutego 2021 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko, że cel wywłaszczenia nieruchomości - eksploatacja złoża piasku - został zrealizowany, a nieruchomości poddano rekultywacji. Na potwierdzenie stanowiska przekazał kopię rozstrzygnięcia wydanego w analogicznym stanie faktycznym i prawnym dla działek nr nr [...], [...] i [...]. Przy piśmie z 3 sierpnia 2021 r. Burmistrz przekazał kopię wszystkich dokumentów dotyczących złoża "Baranek", wyjaśniając, że eksploatacja złoża piasku była prowadzona przez K. Przedsiębiorstwo Robót B., którego następcą są Ś. Kopalnie Surowców M. S.A. Dnia 25 listopada 2021 r. Burmistrz przekazał poświadczone kopie dokumentów dotyczących rekultywacji piaskowni L. .

Następnie Wojewoda Świętokrzyski pismem z 24 marca 2022 r. przekazał odnalezioną dokumentację w postaci: decyzji z 23 sierpnia 1989 r. znak: [...] dotyczącej budowy linii energetycznej zasilającej Kopalnię Piasku w L. oraz decyzję z 27 lipca 1989 r. znak: [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji polegającej na modernizacji drogi wojewódzkiej nr [...] Zagrody-Sitkówka-Starochęciny odcinek przez wieś L..

Archiwum Państwowe w Kielcach 1 marca 2022 r. przekazało wykaz jednostek archiwalnych, w których mogą znajdować się dokumenty, dotyczące realizacji celu wywłaszczenia tj. eksploatacji złoża piasku "L. " w latach 1973-1993 przez K. Kopalnie Surowców M..

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Starosta Kielecki decyzją z

1 czerwca 2022 r. orzekł o odmowie zwrotu ww. nieruchomości.

W toku prowadzonego postępowania odwoławczego Wojewoda wystąpił do Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej o pozyskanie kopii zdjęć lotniczych, jakie zostały wykonane dla obszaru stanowiącego działkę nr [...] (obecnie nr nr [...], [...], [...] i [...]) od roku 1973. Przy piśmie z 10 sierpnia 2022 r. Główny Geodeta Kraju przekazał zdjęcia lotnicze tego terenu, wykonane w latach 1977 - 2022 (12 fotografii).

Pismem z 8 września 2022 r. S. C., poparł wniosek o przesłuchanie osób w charakterze świadków na okoliczność sposobu wykorzystania działki nr [...] po dacie 30 czerwca 1976 r. Analizując znajdujące się w aktach zdjęcia lotnicze, wskazał, że eksploatacja złóż piasku dokonywana była wyłącznie z niewielkiego fragmentu działki, a jej pozostała część przykryta była jedynie pyłem wydobywającym się z eksploatowanego złoża, co prowadzi do wniosku, że ta część nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Wniósł o dopuszczenie dowodu z załączonego wydruku z Geoportalu obrazującego granice złoża "Baranek" naniesione na mapę z uwzględnieniem różnic terenowych, z którego w jego ocenie wynika, iż granice złoża znajdują się poza wywłaszczoną nieruchomością, jak również z "Raportu z inwentaryzacji przyrodniczej dla planowanego przedsięwzięcia p.n. Działania inwestycyjne na terenie G. C. umożliwiające wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z promocją zbiornik L.", z którego wynika, że udokumentowana powierzchnia złoża piasków budowlanych eksploatowana w latach 1973-1991 wynosiła 39,6 ha, podczas gdy eksploatacja prowadzona była na powierzchni około 20 ha, jak również z uchwały nr [...] Rady Miejskiej w C. z 20 kwietnia 2015 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w obrębie wsi L. na obszarze G. C. oraz rysunku tego planu, gdzie wskazano granice złoża piasku "Baranek", którego nie przewidziano do dalszej eksploatacji.

Wojewoda, rozpatrując złożone przez S. C., G. C. i S. C. odwołania oraz całość zgromadzonego materiału dowodowego powołał się na treść art. 9a oraz art. 136-142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm., zwanej dalej "u.g.n.") i wyjaśnił, że w myśl tych przepisów zwrot nieruchomości może nastąpić wówczas, gdy nieruchomość nabyta została na rzecz Skarbu Państwa na postawie indywidualnej decyzji administracyjnej kończącej ściśle rozumiane postępowanie wywłaszczeniowe. Zgodnie zaś z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli stosownie do art. 137 u.g.n., nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W oparciu o art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli mimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo mimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja u wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel nie został zrealizowany.

Wojewoda podkreślił, że niniejsze postępowanie dotyczy zwrotu nieruchomości położonej w obrębie 0004 L. G. C., oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...] i [...] o pow. łącznej 3,0400 ha, stanowiącej własność G. C., objętej księgą wieczystą nr [...] Działki te odpowiadają nieruchomości nr [...] o pow. 3,0410 ha, wywłaszczonej decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z 30 czerwca 1973 r. od M. i G. małż. C., którzy na podstawie aktu własności ziemi z 2 października 1972 r. stali się z mocy prawa właścicielami nieruchomości obejmującej dawną działkę nr [...]. Zgodnie zaś z aktem poświadczenia dziedziczenia z 9 czerwca 2020 r., spadek po M. C. nabyli żona G. C. oraz synowie S. C. i S. C. po [...] części każde z nich. Wniosek o zwrot z 12 maja 2020 r. pochodzi od G. C., S. C. i S. C., a więc osób uprawnionych do występowania z roszczeniem.

Wojewoda ustalił, że z treści decyzji PWRN w K. z 30 czerwca 1973 r. wynika, iż nieruchomość położona w L., G. C. oznaczona jako działka nr [...] została wywłaszczona z przeznaczeniem dla realizacji narodowych planów gospodarczych, tj. pod piaskownię dla Kieleckiego Przedsiębiorstwa Produkcji E. B. w K., zgodnie z lokalizacją szczegółową Nr [...] ustaloną decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z 30 października 1972 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego. K. Przedsiębiorstwo Produkcji E. B. w K. "P. " przekazało Kieleckiemu Przedsiębiorstwu Produkcji Kruszywa nieruchomości nabyte na rzecz Skarbu Państwa na cele eksploatacji złoża piasku, a następnie K. Kopalniom Surowców M. w K.. W latach 1973-1990 działka nr [...] położona w obrębie ewidencyjnym [...] L. gm. C., pozostawała we władaniu Kieleckich Kopalni Surowców M. w K.. Zakład ten odpowiadał za eksploatację złoża piasku oraz rekultywację terenów poeksploatacyjnych. W roku 1990 r. działka nr [...] weszła w skład działki nr [...], która była wnioskowana przez K. Kopalnie Surowców M. do nieodpłatnego przekazania na rzecz G. C., ze względu na wyeksploatowanie złoża, a następnie teren wydobycia został poddany rekultywacji. Decyzją Burmistrza [...] i Gminy w C. z 28 czerwca 1990 r. nr [...]/90 orzeczono o nieodpłatnym przejęciu dz. nr hip [...] na rzecz Miasta i G. C.. Naczelnik Miasta i Gminy w C. decyzją z 12 czerwca 1985 r. znak: [...] ustalił kierunki rekultywacji dla terenów poeksploatacyjnych piaskowni "L. " jako kierunek wodny oraz kierunek użytków zielonych z objęciem terenów leżących poza planowanym zbiornikiem wodnym. Rekultywacja terenów piaskowni dokonywana była przez K. Kopalnie Surowców M., po zakończeniu eksploatacji złóż piasku. Przeprowadzenie rekultywacji podyktowane było koniecznością zabezpieczenia zasobów wodnych w tym miejscu oraz doprowadzenia do należytej kultury upraw gruntów położonych poza piaskownią i przyszłym zbiornikiem wodnym. Ze znajdującego się w aktach sprawy projektu zagospodarowania złoża piasków budowlanych "Baranek" w L. , opracowanego w maju 1993 r. przez Zakład Gospodarki Komunalnej wynika, że północno-wschodnia i wschodnia część kopalni, czyli obszar działki nr [...] położonej w obrębie ewidencyjnym [...] L. gm. C., już w tym czasie był zrekultywowany. Nadto na części terenu wykonano również rekultywację biologiczną tj. wysiew roślin motylkowych i traw.

Jak wskazał Wojewoda, w toku prowadzonego postępowania, Starosta podjął szereg czynności zmierzających do odszukania dokumentacji związanej z realizacją celu wywłaszczenia na działce nr [...] m.in. występując pismem z: 19 lipca 2021 r. do Świętokrzyskich Kopalni Surowców M. (następcy prawnego Kieleckich Kopalni Surowców M.), 12 sierpnia 2021 r. do Syndyka Masy Upadłościowej Kieleckich Kopalni Surowców M., 9 września 2021 r. oraz dnia 4 stycznia 2022 r. do Archiwum "Archiwista" Sp. z o. o. z siedzibą w Teresinie (gdzie przekazano dokumentację związaną z eksploatacją złoża piasku "L."); 1 marca 2022 r. do Ś. Urzędu Wojewódzkiego w K., jednakże nie uzyskano oczekiwanego rezultatu. Dokumenty związane z wywłaszczeniem odszukane zostały w Archiwum Państwowym w K., podczas kwerendy zasobu 22 kwietnia 2022 r. Ustalono, że w trakcie postępowania administracyjnego zmierzającego do wywłaszczenia działki nr [...] położonej w L. gm. C., zgodnie z pismem Kieleckiego Przedsiębiorstwa Produkcji E. B. w K. z 7 maja 1973 r., skierowanym do organu prowadzącego postępowanie wywłaszczeniowe, tj. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., działka nr hip. [...] położona w L. gm. C., poddawana była badaniom geologicznym w celu rozpoznania ilości występującego na tym terenie złoża piasku. Wywłaszczono jedynie taką powierzchnię, na której ilość złoża piasku była odpowiednia do wydobycia, natomiast pozostała część nieruchomości tj. działka nr [...] położona w L. gm. C. pozostała przy obecnych właścicielach.

Ze znajdującego się w aktach sprawy rejestru pomiarowego, wpisanego do ewidencji w Wojewódzkim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w K. z 5 grudnia 1989 r. wynika, że wszystkie działki przejęte na rzecz Skarbu Państwa ujawnione w KW 8368 i KW 8668 (w tym działka nr [...]), objęta decyzją wywłaszczeniową PWRN w K. z 30 czerwca 1973 r., na skutek scalenia gruntów wsi L. zatwierdzonego decyzją Wojewody Kieleckiego z 16 października 1981 r., otrzymały jeden nr [...] o łącznej powierzchni 43,5247 ha. Przez lata działka nr [...] ulegała kolejnym podziałom. Działki wymienione na mapie sytuacyjnej zaewidencjonowanej w Wojewódzkim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w K. o nr: [...], [...], [...], [...] i [...] oznaczono nr [...] o łącznej pow. 37,2600 ha. Informacje zawarte na mapie z 1987 r. potwierdzają, że w tym czasie działka nr [...] odpowiadała działce nr [...]. Zgodnie z mapą sytuacyjną, działka nr [...], która składała się m.in. z dawnej działki nr [...], została podzielona na działki [...] i [...]. Zgodnie z uwagą zawartą na mapie, potwierdzono, że działka [...] została zrekultywowana, a następnie przekazano jej własność na rzecz Gminy i Miasta C.. Następnie, działka nr [...] została podzielona m.in. na działki nr [...] (w której mieści się dawna działka nr [...]) i [...] - operat techniczny nr [...]/98. Decyzją Burmistrza z 14 września 2017 r. zatwierdzono m.in. podział działki nr [...] o pow. 3,0400 ha na działki nr [...], [...], [...] i [...] - które odpowiadają dawnej działce nr [...].

Z akt sprawy, m.in. pisma Kieleckich Kopalni Surowców M. z 7 grudnia 1989 r. skierowanego do Naczelnika Miasta i Gminy w C. wynika, że działka nr [...] (składająca się z dawnej działki nr [...]) stała się zbędna dla ww. przedsiębiorstwa i wystąpiono o wygaszenie zarządu, z uwagi na wyeksploatowanie złoża na jej terenie i przeprowadzenia rekultywacji terenów poeksploatacyjnych zgodnie z zatwierdzonym kierunkiem eksploatacji. Tereny zrekultywowane zostały poddane wizji lokalnej, co potwierdzają notatki spisane 22 maja 1987 r. oraz 24 lipca 1987 r., zgodnie z którymi na terenie poddanym rekultywacji przeprowadzona została biologiczna faza rekultywacji, gdzie zlecono usunięcie krzewów, wystających prętów, lin i kawałków drzew, a na terenie przeprowadzonej fazy technicznej rekultywacji zlecono wyrównanie terenu. Po wykonaniu prac nie znaleziono zastrzeżeń do przeprowadzonej rekultywacji, więc możliwe było przekazanie działki nr [...] na własność G. C..

Dalej Wojewoda podkreślił, że w toku postępowania Starosta przeprowadził 29 stycznia 2021 r. oględziny nieruchomości, które wykazały, że działka nr [...] jest w pełni zalesiona. Obecny na oględzinach S. C. zaznaczył, że jedynie [...] część działki była zagospodarowana zgodnie z przeznaczeniem, czyli pod piaskownię. W terenie widać zagłębienia, spadki gruntu, na których został wybrany piasek w latach 70-tych. Na pozostałej części działki nie widać śladów użytkowania. Według S. C., G. C. przekształciła działki na budowlane, przez co ich wartość wzrosła. Wskazał, że wywłaszczenia dokonano na potrzeby Kieleckiego Przedsiębiorstwa Produkcji E. B. w K., a przedsiębiorstwo (po zakończonej eksploatacji) przekazało wywłaszczone działki na rzecz G. C.. Ustalono, że na części kompleksu działek odpowiadających działce nr [...] położonej w obrębie ewidencyjnym [...] L. gm. C., wyraźnie widać obszar po wyrobisku. Działki są porośnięte samosiejkami. W latach 90-tych dokonano rekultywacji terenu i przekazano go na rzecz G. C.. Działki nr [...], [...], i [...] są wydzielone pod drogę. Wyrobisko na działce nr [...] jest skumulowane w jednej części przy północno-wschodniej granicy stojąc na działce [...].

Burmistrz odnosząc się do oględzin, w piśmie z 19 lutego 2021 r. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a działki zostały poddane procesowi rekultywacji. Na potwierdzenie przedłożył kopie rozstrzygnięć wydawanych w analogicznym stanie faktycznym i prawnym tj. w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położonej w obrębie 0004 L. gm. C. składającej się z działek nr [...], [...] i [...], które to przylegają bezpośrednio do utworzonego zbiornika wodnego, aczkolwiek rekultywacji poddawany był także teren poza zbiornikiem wodnym w celu doprowadzenia do należytej kultury upraw gruntowych.

Wojewoda podkreślił również, iż Starosta w toku postępowania dokonał analizy archiwalnych map topograficznych na portalu internetowym służącym do analizy danych przestrzennych - geoportal.gov.pl. Ustalił, że na ich podstawie można jednoznacznie zauważyć, że na przestrzeni dawnej piaskowni i terenach ją okalających stopień gęstości zalesienia jest podobny. Na całej działce wnioskowanej do zwrotu, zgodnie z protokołem z oględzin nieruchomości, znajdują się samosiejki drzew. Drzewostan występujący na działce nr [...], (która na etapie wywłaszczenia nieruchomości pozostała przy obecnych właścicielach) jest bardziej gęsty i zbity.

W wyniku eksploatacji złoża wierzchnie warstwy gleby były usuwane lub przysypywane hałdami nakładu. Podobny stopień zalesienia działek, na których odbywała się eksploatacja złoża piasku, może wskazywać na fakt, że cała działka nr [...] była wykorzystana na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Uwzględniając powyższe ustalenia, Starosta uznał, że cel przejęcia tej nieruchomości, jakim było wydobycie piasku, został zrealizowany. Nie zostały zatem spełnione przesłanki uzasadniające zwrot wywłaszczonej nieruchomości w całości lub w części. Potwierdzeniem realizacji celu wywłaszczenia tj. eksploatacji złoża piasku, zdaniem Starosty, jest zgromadzona dokumentacja oraz fakt przeprowadzenia rekultywacji na obszarze wywłaszczonej działki nr [...]. Oględziny również wykazały, że eksploatacja złoża była prowadzona.

W ocenie Wojewody, ustalony stan faktyczny sprawy obliguje do stwierdzenia, że wywłaszczona decyzją PWRN w K. z 30 czerwca 1973 r. nieruchomość, której zwrotu domagają się wnioskodawcy, została zagospodarowana zgodnie z celem nabycia, a zagospodarowanie to nastąpiło przed 22 września 2004 r. Powyższe potwierdza m.in. fakt dokonanej rekultywacji na terenie tej nieruchomości.

Ponadto, zdaniem Wojewody, dowodem świadczącym o funkcjonowaniu na tym obszarze kopalni piasku są pozyskane na etapie postępowania odwoławczego, odbitki zdjęć lotniczych obrazujące teren wywłaszczonej działki wykonane w latach: 1977, 1979, 1982, 1992, 1997, 2003, 2009, 2012, 2015, 2018, 2019, 2022, o włączenie których do materiału dowodowego wnioskowali skarżący. Zdjęcia te posiadają walor dokumentu urzędowego, gdyż pochodzą ze zbiorów Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w W.. Widnieje na nich data ich wykonania oraz inne identyfikujące je dane. Fotografie opatrzone są pieczęcią, potwierdzającą ich zgodność z treścią materiału państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, którego organem prowadzącym jest Główny Geodeta Kraju. Na pieczęci widnieje także data wykonania kopii oraz podpis osoby reprezentującej ten organ. Na zdjęciach wykonanych w 1977 r., 1979 r. i 1982 r. nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stanowi teren rozkopany, na którym widoczne są pryzmy piachu. Na fotografii z 1992 r. nieruchomość ta stanowi teren zielony. Natomiast na kolejnych zdjęciach z lat 1997, 2003, 2009, 2012, 2015 wyraźnie widać, jak nieruchomość ta stopniowo zarasta drzewami, a w roku 2018 i następnych gęstość zadrzewienia jest coraz większa. Na wszystkich fotografiach widoczny jest gęsty drzewostan na działce nr [...], która nie została wywłaszczona, jak również droga gruntowa, które pozwalają jednoznacznie zidentyfikować położenie dawnej działki nr [...].

Wojewoda uznał, że cel wywłaszczenia, zgodne z decyzją wywłaszczeniową, jakim była piaskownia, został zrealizowany poprzez funkcjonowanie na tym terenie kopalni piasku, co potwierdzają zdjęcia lotnicze z lat 1977, 1979 i 1982. Nadto zgromadzona w aktach dokumentacja dowodzi, że teren po zakończeniu eksploatacji złoża został zrekultywowany: decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w C. z 12 czerwca 1985 r. ustalająca kierunki rekultywacji dla terenów poeksploatacyjnych piaskowni L.; pismo KKSM z 23 września 1992 r. skierowane do Urzędu Wojewódzkiego w K., z którego wynika że eksploatacja złoża piasku przez KKSM została zakończona w 1991 r.; pismo KKSM z 8 czerwca 1992 r. skierowane do Urzędu Wojewódzkiego, informujące o wstrzymaniu eksploatacji złoża piasku w kopalni L. i rozpoczęcia prac porządkowania terenu pokopalnianego.

Powyższa dokumentacja oraz zdjęcia lotnicze bezspornie potwierdzają, że złoże piasku na tym terenie eksploatowane było co najmniej od 1977 do 1991 r. Wobec tego cel wywłaszczenia został zrealizowany i nie wystąpiły przesłanki zbędności, o których mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n.

Zdaniem Wojewody, do uznania realizacji celu wywłaszczenia na danej nieruchomości wystarczający jest fakt jego osiągnięcia w przeszłości. Dla takiej oceny bez znaczenia jest późniejsze wykorzystanie nieruchomości. W przypadku nieruchomości wywłaszczonych, na których realizacja celu rozpoczęła się przed

1 stycznia 1998 r., a cel wywłaszczenia zrealizowany został do 22 września 2004 r., nie mają zastosowania terminy wynikające z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. dotyczące rozpoczęcia i zakończenia realizacji celu wywłaszczenia. W przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku, nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła, a także od tego - czy po zrealizowaniu celu wywłaszczenia - nieruchomość jest wykorzystywana w inny sposób.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniach, Wojewoda stwierdził, że są one bezpodstawne. Nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym zarzut naruszenia art. 136 ust. 1 i art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i pkt 1 i 2 art. 137 ust. 2 u.g.n. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Przeprowadzone postępowanie potwierdziło, że co najmniej od 1977 r. na dawnej działce nr [...] wydobywany był piach. Wojewoda nie dopatrzył się również naruszeń norm postępowania, które zarzucają odwołujący. Stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony. Bezpodstawne jest, zdaniem Wojewody, zarzucanie naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i prowadzenie postępowania w sposób budzący nieufność do władzy publicznej tylko z tego powodu, że Starosta podjął rozstrzygnięcie niezgodne z żądaniem strony.

Wojewoda uwzględnił żądanie skarżących w zakresie pozyskania od Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii zdjęć lotniczych dotyczących działki nr [...]. Natomiast za niezasadne uznał powołanie biegłego geodety na okoliczność interpretacji map lotniczych pozyskanych z Głównego Ośrodka Geodezji i Kartografii. Pozostałe żądania dotyczące przeprowadzenia dowodów z opinii biegłego geologa na okoliczność ustalenia na podstawie odwiertów z jakiej części wywłaszczonej nieruchomości pozyskiwano piasek, przesłuchania w charakterze świadków na okoliczność sposobu wykorzystywania działki po 30 czerwca 1976 r. oraz ilości przechowywanych przez Archiwum "Archiwista" Sp. z o.o. w Teresinie akt archiwalnych dotyczących działalności KKSM, dalszego poszukiwania dokumentów dotyczących rozbudowy piaskowni "Baranek-Lipowica", Wojewoda uznał za bezcelowe wobec ustalenia w oparciu o inne dokumenty, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Również żądania zawarte w piśmie z 8 września 2022 r. nie zostały uwzględnione. Twierdzenie, że zdjęcia lotnicze obrazują, iż eksploatacja złóż piasku dokonywana była wyłącznie z niewielkiego fragmentu działki, a jej pozostała część przykryta była jedynie pyłem wydobywającym się z eksploatowanego złoża, co prowadzi do wniosku, że ta część nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, jest nietrafne. Zdaniem Wojewody, zdjęcia potwierdzają, że teren dawnej działki nr [...] był wykorzystywany pod eksploatację piachu, a na przestrzeni lat teren wykopu ulegał zmianie. Fakt zalegania na terenie działki opadów pyłu jest bezpośrednio związany z funkcjonowaniem kopalni i dowodzi, że eksploatacja piachu odbywała się. Wydruk z Geoportalu obrazujący granice złoża "Baranek" nie może potwierdzać, że na terenie dawnej działki nr [...] nie odbywała się eksploatacja piachu. Wydruk ten nie zawiera żadnej daty oraz nie wskazuje z jakiego okresu pochodzi. Dowodem potwierdzającym, że teren wnioskowany do zwrotu znajdował się w obszarze kopalni piasku L. jest szkic wyznaczenia działek [...] i [...] z 20 listopada 1989 r. obrazujący zrekultywowany teren piaskowni.

Wojewoda przeprowadził dowód z przedłożonego dokumentu "Raport z inwentaryzacji przyrodniczej dla planowanego przedsięwzięcia p.n. "Działania inwestycyjne na terenie G. C. umożliwiające wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z promocją - zbiornik L.", lecz dokonana analiza nie doprowadziła do zmiany stanowiska, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Jak wynika z tego dokumentu, badaniami objęto teren dawnej kopalni piasku wraz z najbliższym otoczeniem, który obejmował działki ewidencyjne numer [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni ok. 29 ha. Udokumentowana powierzchnia złoża wynosi 39,6 ha, podczas gdy eksploatacja prowadzona była na powierzchni ok. 20 ha. Nie potwierdza to jednak, że terenem eksploatowanym nie była działka nr [...], albowiem inne zgromadzone dokumenty dowodzą ten fakt. Z pisma KKSM z 7 grudnia 1989 r. skierowanego do Naczelnika Miasta i Gminy w C. jednoznacznie wynika, że działka nr [...] (w skład której weszła działka nr [...]) stała się zbędna dla ww. podmiotu, z uwagi na wyeksploatowanie złoża, które znajdowało się na tej działce, a teren został zrekultywowany zgodnie z zatwierdzonymi kierunkami eksploatacji. Zatem na tej działce bez wątpienia wydobywano piasek, a sporządzony w październiku 2016 r. raport przez Towarzystwo Badań i Ochrony Przyrody nie obejmował działek objętych niniejszym postępowaniem zwrotowym. Natomiast skoro już w 1990 r. wygaszono służące K. Kopalniom Surowców M. w K. prawo zarządu do nieruchomości położonej w L. oznaczonej nr [...], z uwagi na zakończenie wydobycia piasku na tym terenie i poddania go rekultywacji, a nieruchomość została następnie skomunalizowana na rzecz G. C. to logiczne jest, w ocenie organu odwoławczego, że plan miejscowy z 2015 r. nie będzie wskazywał na tym terenie istnienia obecnie kopalni. Uchwała ta również nie może dowodzić, że cel nie został zrealizowany. Brzmienie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. nie przewiduje obowiązku zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, jeżeli w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. na tej nieruchomości cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany. W konsekwencji nieruchomość nie podlega obowiązkowi zwrotu poprzednim właścicielom niezależnie od tego, jak długo wykorzystywano ją na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jakie były przyczyny zaprzestania dalszej realizacji tego celu, czy podmiot publiczny powziął zamiar przeznaczenia jej na realizację innego celu, a także jaki jest dalszy sposób wykorzystywania nieruchomości wywłaszczonej. Na ocenę przesłanki zbędności nie ma również wpływu późniejsza zmiana przeznaczenia działek w mpzp.

Sumując, za prawidłowe Wojewoda uznał ustalenia Starosty, że cel wywłaszczenia, jakim było utworzenie piaskowni, został zrealizowany, a przeprowadzenie dowodu z dokumentów, o których mowa w piśmie z 8 września 2022 r. złożonym na etapie postępowania odwoławczego nie doprowadziło do zmiany stanowiska odnośnie realizacji celu wywłaszczenia. Wojewoda stwierdził zatem, że przedmiotowa nieruchomość nie jest zbędna w rozumieniu art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej oraz, że cel ten został zrealizowany. Materiał dowodowy w niniejszej sprawie zgromadzony został w sposób wyczerpujący, a podjęta przez Starostę decyzja, w świetle powyższych okoliczności jest uzasadniona.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Wojewody wywiedli S. C., G. C. i S. C., w których tożsamo zarzucono temu rozstrzygnięciu naruszenie:

1) norm prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 1 i art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 137 ust. 2 u.s.g. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, w części użytej na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, która w konsekwencji stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu;

2) nom postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 8 k.p.a. polegające na niesprostaniu powinności stania na straży praworządności, zaniechania podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie mając na względzie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, nadto pogwałcenie zasady zaufania do władzy publicznej poprzez prowadzenie postępowania w sposób budzący nieufność do władzy publicznej, zaniechanie kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

W uzasadnieniu skarg ich autorzy przedstawili argumentację na poparcie stawianych zarzutów, w oparciu o które wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący zarzucili w szczególności, że zaskarżona decyzja narusza normy prawa materialnego, bowiem odmawia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pomimo, iż znaczna jej część nigdy nie została wykorzystana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, tj. nigdy nie pozyskiwano z niej piasku i stała się zbędna na cel określony w wywłaszczeniu. Podnieśli, ze spośród wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu Wojewoda zwrócił się do Głównego Ośrodka Geodezji i Kartografii celem pozyskania map lotniczych. Nie zlecił jednak poddania tych map analizie przez biegłego i wyciągnął z ich treści błędne wnioski, że cały obszar wywłaszczonej nieruchomości wykorzystywany był na cel wynikający z decyzji wywłaszczeniowej. Z pozyskanych zdjęć lotniczych w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że eksploatacja złóż pisaku dokonywana była wyłącznie z niewielkiego fragmentu przedmiotowej działki. Większość działki zdaje się być przykryta jedynie pyłem wydobywającym się z eksploatowanego złoża, co prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ta część nie została wykorzystana na cel wynikający z wywłaszczenia.

Zdaniem skarżących, powyższe potwierdzają zeznania S. C. złożone podczas oględzin nieruchomości 29 stycznia 2021 r. z których wynika, że jedynie około [...] części działki zagospodarowana była zgodnie z przeznaczeniem, tj. eksploatowano z tej części piasek. Analogiczny wniosek wypływa z uchwały nr [...] Rady Miejskiej w C. z dnia 20 kwietnia 2015 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w obrębie wsi L. na obszarze G. C. oraz rysunku MPZP w obrębie wsi L..

Z § 11 ust. 3 tego aktu wynika, że na rysunku planu wskazano granicę złoża pisaków "Baranek" o zasobach udokumentowanych w kat. C1 i C2, którego nie przewidziano do dalszej eksploatacji z uwagi na występujące uwarunkowania przyrodnicze. Wywłaszczona działka położona jest zatem poza granicami udokumentowanego złoża "Baranek". Do analogicznych wniosków prowadzi analiza wydruku mapy z Geoportal obrazująca granice złoża "Baranek" naniesione na mapę z uwzględnieniem różnic terenowych. Jedynie z niewielkiego fragmentu wywłaszczonej nieruchomości prowadzona był eksploatacja piasku, a w konsekwencji znaczna część nieruchomości nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Skarżący podnieśli nadto, że Wojewoda nie przeprowadził zawnioskowanego dowodu z przesłuchania świadków: W. Ł., B. M. i J. J. zgłoszonych, na okoliczność sposobu wykorzystania działki nr [...] po 30 czerwca 1976 r., a w szczególności z jakiej części wywłaszczonej nieruchomości pozyskiwano piasek, jaka jej część poddana była rekultywacji, na czym ta rekultywacja polegała, czy i w jaki sposób wykorzystywana była część nieruchomości, z której nie pozyskiwano pisaku. Wskazani świadkowie to byli pracownicy kopalni i mieszkańcy G. C., a więc "miejscowi" doskonale zorientowani co do sposobu i zakresu eksploatacji złoża z wywłaszczonej nieruchomości. Pominięcie dowodu z ich przesłuchania stanowi istotne uchybienie postępowania dowodowego i świadczy o braku woli wnikliwego i wszechstronnego zbadania sprawy. Fakt, że nie cały obszar złoża był eksploatowany, wynika z "Raportu z inwentaryzacji przyrodniczej dla planowanego przedsięwzięcia p.n.: Działania inwestycyjne na terenie G. C. umożliwiające wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z promocją zbiornik L." wykonanego zgodnie z umową o dzieło zawartą pomiędzy G. C. a Towarzystwem Badań i Ochrony Przyrody. Wśród załączników do tego opracowania znajdują się mapy tematyczne, między innymi obrazująca obszar, na którym znajdowało się eksploatowane wyrobisko. Tymczasem Wojewoda wyjaśnił, że dokument ten nie potwierdza, że terenem eksploatowanym nie była działka nr [...], albowiem inne zgromadzone dokumenty dowodzą ten fakt.

Reasumując skarżący podnieśli, że skoro brak jest w aktach sprawy jednoznacznych dokumentów potwierdzających lub zaprzeczających fakt górniczej eksploatacji wywłaszczonej działki, a w szczególności - zakresu tej eksploatacji - konicznym było poszukiwanie dokumentacji tym bardziej, że jej istnienie zostało wykazane. W zasobach archiwalnych dotyczących działalności KKSM na terenie piaskowni Lipowica-Baranek z pewnością znajdują się dane geodezyjne (mapy do celów projektowych, inwentaryzacje), które w połączeniu z badaniami geologicznymi

i odwiertami oraz obecnymi rzędnymi wysokościowymi dadzą pewność, że na danej działce mamy do czynienia z gruntem rodzimym na tych samych rzędnych wysokościowych, co w dniu wywłaszczenia. Wykonanie odwiertów przez biegłego geologa pozwoli ustali, czy z całego obszaru wywłaszczonej nieruchomości wyeksploatowano piasek, czy tylko z części tej nieruchomości, a jeżeli z części, to jaka jej część nie została wyeksploatowana, a więc nie została wykorzystana na cel wynikający z decyzji wywłaszczeniowej. Wykonanie odwiertów geologicznych, jednoznacznie potwierdzi, że grunt znajdujący się na działce [...] jest na 90% jej powierzchni gruntem rodzimym, a nie nasypowym, co jednoznacznie dowodzi, że na większej części tego terenu nie prowadzono wydobycia piasku.

Skarżący podkreślili, że celem wywłaszczenia była eksploatacja złoża piasku, tymczasem decyzje dotyczą faktu przeprowadzenia rekultywacji. Działka nie została wywłaszczona w celu rekultywacji, tylko w celu wydobywania z niej piasku. Nawet jeśli cała działka została poddana rekultywacji, to nie oznacza, że z całej jej powierzchni wydobywano piasek. Okolicznością powszechnie znaną wśród ludności miejscowej i byłych pracowników kopalni jest to, że eksploatowana była jedynie [...] jej powierzchni, co również jednoznacznie wynika z oględzin nieruchomości przeprowadzonych w toku postępowania. Pozostała część działki stanowiła miejsce magazynowania wierzchniej warstwy gruntu oraz płyt drogowych z działki sąsiedniej.

Zdaniem skarżących, przesypywanie hałdami nakładu z sąsiednich działek nie ma znamion eksploatacji. Działka w 90% spełniała funkcję magazynową dla urobku.

W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie 11 stycznia 2021 r. pełnomocnik skarżącego S. C. poparł skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.).

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a., stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Zaskarżona w tej sprawie decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty [...] wydane zostały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm., zwanej dalej "u.g.n."). Organy odmówiły G. C., S. C. oraz S. C. zwrotu nieruchomości położonej w obrębie L. gm. C., oznaczonej numerem działki [...], której obecnie w ewidencji gruntów odpowiadają działki nr nr [...],[...], [...],[...].

Instytucję zwrotu nieruchomości regulują przepisy art. 136-142 u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Jednocześnie w myśl art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (ust. 1 pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1 pkt 2). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2).

W pierwszej kolejności zatem konieczne było ustalenie, jaki był cel, na który przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona. Wynika to z decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 30 czerwca 1973 r. znak: [...], którą wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa na potrzeby Kieleckiego Przedsiębiorstwa Produkcji E. B. w K. z nieruchomości o powierzchni 43400 m2 położonej we wsi L., gm. C., powiat kielecki stanowiącej własność M. i G. małż. C., część o powierzchni 30410 m2. Nieruchomość wywłaszczona oznaczona została jako działka nr [...].

Z treści tej decyzji wynika, że nieruchomość została wywłaszczona pod piaskownię. Na terenie spornej nieruchomości i nieruchomości sąsiednich prowadzone było bowiem wydobycie złoża piasku "L.". K. Przedsiębiorstwo Produkcji E. B. w K. "P. " przekazało Kieleckiemu Przedsiębiorstwu Produkcji Kruszywa nieruchomości nabyte na rzecz Skarbu Państwa na cele eksploatacji złoża piasku, a następnie K. Kopalniom Surowców M. w K..

Wbrew twierdzeniom skarżących, celem wywłaszczenia spornej nieruchomości była nie tylko i wyłącznie eksploatacja złoża piasku, ale działalność wydobywcza jako taka, bo polegająca na zorganizowaniu piaskowni na terenie wywłaszczonych nieruchomości – w tym nieruchomości należącej uprzednio do M. i G. małż. C.. Aby możliwe było funkcjonowanie piaskowni, konieczne jest - oprócz samego tylko wydobywania piasku - zorganizowanie miejsca na jego składowanie, na infrastrukturę wiążącą się z prowadzeniem kopalni i transport wydobytego złoża. Niezbędne jest więc wyznaczenie nieruchomości m.in. na składowanie piasku, na drogi dojazdowe dla pojazdów transportujących piasek.

Istota sporu, czy został zrealizowany cel wywłaszczenia odnośnie do nieruchomości żądanej do zwrotu przez skarżących, wymagała zbadania, czy na terenie tej nieruchomości zorganizowana była piaskownia w znaczeniu kopalni wydobywającej piasek, nie zaś – jak chcą tego skarżący – wyłącznie terenu, na którym eksploatowany był piasek.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, analizowany przez pryzmat opisanego przez Sąd celu wywłaszczenia, potwierdza, że cel ten został zrealizowany, a sporna nieruchomość nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przede wszystkim dowodzi tego dokumentacja dotycząca rekultywacji terenu po wydobyciu złoża piasku. Naczelnik Miasta i Gminy w C. decyzją z 12 czerwca 1985 r. znak: [...] ustalił kierunki rekultywacji dla terenów poeksploatacyjnych piaskowni "L." jako kierunek wodny oraz kierunek użytków zielonych, z objęciem terenów leżących poza planowanym zbiornikiem wodnym (zob. decyzja k. 402 akt adm. I inst. i opracowanie dot. rekultywacji nr [...] – k. 379-401 akt. adm. I inst.). Rekultywacja terenów piaskowni dokonywana była przez K. Kopalnie Surowców M. w K., bezpośrednio po zakończeniu eksploatacji złóż piasku. Przeprowadzenie rekultywacji podyktowane było koniecznością zabezpieczenia zasobów wodnych w tym miejscu oraz doprowadzenia do należytej kultury upraw gruntów położonych poza piaskownią i przyszłym zbiornikiem wodnym. Procesem rekultywacji objęta była również przedmiotowa nieruchomość. Sporna nieruchomość objęta była rekultywacją na jej początkowym etapie (zob. mapy stanowiące załączniki do opracowania dot. rekultywacji nr [...] – k. 294 – 295 akt adm. I inst.). Porównanie sposobu zagospodarowania terenu działki daw. nr ewid. [...] z terenem działki nr hip. [...] (której własność pozostała przy M. i G. małż. C.) wskazuje, że drzewostan występujący na działce nr hip. [...] jest bardziej gęsty i zbity, natomiast na nieruchomości wywłaszczonej występuje roślinność przerzedzona, utworzona z samosiejek.

Dobitnie sposób wykorzystania terenu daw. działek nr [...] i [...] pokazują zdjęcia lotnicze, które w toku postępowania odwoławczego zostały włączone w poczet materiału dowodowego sprawy. Wynika z tych dokumentów urzędowych (k. 117-141 akt adm. II inst.), że w latach 1977, 1979, 1982 na terenie nieruchomości wywłaszczonej znajdowała się piaskownia: na części tego terenu odbywało się wydobycie piasku, na części – składowany był piasek, na innej części – urządzone były drogi dla pojazdów obsługujących kopalnię. Na zdjęciu z roku 1992 i kolejnych zdjęciach zauważa się, że stopniowo na analizowanym terenie zaczyna pojawiać się roślinność, która z upływem lat gęstnieje. Na każdym z tych zdjęć widoczna jest jednak wyraźna linia rozgraniczająca tereny o innym zagospodarowaniu tj. teren daw. działki nr [...] i teren daw. działki nr [...] – porośnięty gęstym lasem. Obecnie ta granica jest dużo mniej zaznaczona, co wynika ze wzrostu roślinności w miarę upływu lat.

Ukształtowanie terenu pokazanego na zdjęciach z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy (zob. k. 209 i k. 210 akt adm. I inst.), na których zaznaczone zostały granice wywłaszczonej nieruchomości i aktualna numeracja działek ewidencyjnych pozwoliła organom administracji, a obecnie Sądowi, na zlokalizowanie terenu nieruchomości stanowiącej daw. nr [...] i określenie sposobu eksploatowania tego terenu na przestrzeni lat.

Dokumenty zebrane w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego dowodzą, co zresztą podnoszą skarżący, że wydobycie złoża piasku odbywało się na części terenu działki daw. nr ewid. [...]. Skarżący wskazują w skardze, że ich zdaniem eksploatowana była jedynie [...] części powierzchni nieruchomości wywłaszczonej, a w 90% działka spełniała funkcję magazynową dla urobku. Te twierdzenia strony potwierdzają tylko, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, bo na nieruchomości wywłaszczonej prowadzona była piaskownia (co wyżej zostało wyjaśnione). Dlatego nie było konieczne dopuszczenie dowodu z zeznań świadków, którzy powyższe twierdzenia skarżących mieli potwierdzić.

Również z tych powodów nie może zasługiwać na uwzględnienie zarzut dotyczący uchybień procesowych i nieprzeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geologa na okoliczność wyjaśnienia, czy grunt znajdujący się na działce nr [...] na 90% powierzchni jest gruntem rodzimym, a nie nasypowym (poprzez wykonanie odwiertów geologicznych), skoro – jak wyżej podniesiono - celem wywłaszczenia nie było sama tylko eksploatacja złoża piasku, ale prowadzenie piaskowni, rozumiane jako działalność wydobywcza, w ramach której piasek jest nie tylko wydobywany, że składowany, transportowany, magazynowane są maszyny i urządzenia wydobywcze. Wykazane zaś zostało zebranymi dowodami, że przedmiotowa nieruchomość wykorzystana została na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej tj. związane z działaniem piaskowni.

Nie mogło powyższej oceny zmienić również uwzględnienie w postępowaniu administracyjnym wniosku dowodowego skarżących o dołączenie do akt sprawy załączników do "Raportu z inwentaryzacji przyrodniczej dla planowanego przedsięwzięcia p.n.: Działania inwestycyjne na terenie G. C. umożliwiające wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z promocją zbiornik L.", albowiem opracowanie to nie dotyczyło nieruchomości, o którą chodzi w tej sprawie (zob. Raport – k. 169-200 akt. adm. II inst.).

Wbrew twierdzeniom skarg, nie jest także obowiązkiem organów prowadzących postępowanie administracyjne poszukiwanie dalszych dowodów, zwłaszcza w kierunku udowodnienia okoliczności forsowanych przez stronę postępowania, jeśli zgromadzony dotychczas materiał dowodowy jest wystarczający do wydania decyzji, bo umożliwia dokonanie wszystkich istotnych ustaleń faktycznych dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z tych powodów dalsze poszukiwanie dokumentów w archiwach – o co wnosili skarżący - w obliczu udokumentowanego sposobu wykorzystania terenu wywłaszczonej nieruchomości na przestrzeni lat, w szczególności w celu udowodnienia, że tylko na części tego terenu odbywało się wydobycie piasku, sprzeciwiałoby się zasadzie szybkości postępowania, skoro takie ustalenie nie rozstrzygałoby sprawy z podanych wyżej powodów. Cytowane wyżej przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami wyznaczają zakres i kierunek postępowania wyjaśniającego w postępowaniu zwrotowym stosownie do zasady szybkości i prostoty postępowania wynikającej z art. 12 § 1 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 1 grudnia 2022 r., I OSK 1940/19, Lex nr 3439340). Skoro zostało wyjaśnione w sprawie, jaki był cel wywłaszczenia i że nieruchomość objęta decyzją wywłaszczeniową nie stała się zbędna na ten cel, bo cel wywłaszczenia został zrealizowany przed 1989 r. (zob. notatka z wizji lokalnej – k. 514 akt adm. I inst., pismo KKSM – k. 519 akt adm. I inst., decyzja z 19.06.1990 r. – k. 521 akt adm. I inst.), to nie może być wątpliwości, że organy wywiązały się ze swoich procesowych obowiązków.

Podkreślenia wymaga, że nie ma istotnego znaczenia w niniejszej sprawie to, jaki jest aktualny stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości (zob. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., I OSK 1962/20, Lex nr 3328453).

Stwierdzić w konkluzji należy, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone zostało przez organy administracji publicznej prawidłowo i dostarczyło ustalenia umożliwiające wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, a wyciągnięte na ich podstawie wnioski są prawidłowe, zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Z tych powodów skargi zostały oddalone na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono w wyroku.