Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 110/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 maja 2021 r. sprawy ze skarg E. sp. z o.o. w P., E. S.A. w P. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz E. S.A. w P. kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz E. sp. z o.o. w P. w całości.


UZASADNIENIE

Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art. 4 pkt 9bx, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1a, 2 i 6, art. 134 ust. 1 oraz art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.; dalej: "u.g.n."), ustalił na rzecz J. D. i Z. D. odszkodowanie w wysokości [...] zł, za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m2, z arkusza mapy [...] obrębu G. , ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. - W.. Do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązał spółkę E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P., jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, w sposób wskazany przez uprawnionych.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na wniosek J. D. i Z. D. złożony [...] marca 2019 r. wszczął postępowanie o ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. - W., wybudowanej w 1978 r. na podstawie decyzji Naczelnika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. - J. z [...] marca 1975 r., nr [...], utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w P. z [...] października 1975 r., nr [...] Decyzja z dnia [...] marca 1975 r. wydana została na podstawie przepisów art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64; dalej: "u.z.t.w.n.").

Na podstawie danych ewidencji gruntów i badania księgi wieczystej nr [...] (dawniej: Kw nr [...]), prowadzonej dla nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], stanowiącej dawniej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, a obecnie działki nr [...] i [...], obie z arkusza mapy [...] obrębu G. , ustalono, że w dniu wydania przez organ II instancji ostatecznej decyzji ograniczającej prawo własności nieruchomości, tj. [...] października 1975 r., jako jej właściciele figurowali J. D. i Z. D. na prawach małżeńskiej wspólności majątkowej.

Osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości - w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w przepisie art. 124 u.g.n., a jeszcze wcześniej, między innymi, w art. 35 u.z.t.w.n. - jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 u.g.n.), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia, zwany też "poprzednim właścicielem". Ustawa o gospodarce nieruchomościami w art. 128 ust. 1 wyraźnie określa podmiot, na rzecz którego następuje odszkodowanie - jako osobę wywłaszczoną, a roszczenie o odszkodowanie przysługuje osobom, które poniosły szkody powstałe na skutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124 do 126. Biorąc pod uwagę, że zajęcie nieruchomości nastąpiło, gdy stanowiła ona własność wnioskodawców, którzy następnie ją zbyli, są oni osobami, które doznały szkody, zatem są uprawnieni do żądania odszkodowania. W wyniku postępowania wyjaśniającego nie ustalono, aby odszkodowanie zostało już wcześniej ustalone i wypłacone oraz że zostało zawarte porozumienie w sprawie odszkodowania.

Postanowieniem z [...] marca 2019 r., nr [...] powołano rzeczoznawcę majątkowego T. S. jako biegłego w sprawie i zobowiązano go do określenia, czy doszło do zmniejszenia wartości nieruchomości stanowiącej dawniej działkę nr [...] w wyniku wybudowania linii energetycznej, z uwzględnieniem stanów: w dniu ograniczenia prawa własności, tj. [...] października 1975 r. oraz w dacie wybudowania tej linii, tj. [...] r.

W operacie szacunkowym z [...] kwietnia 2019 r. biegły stwierdził zmniejszenie wartości nieruchomości ze wskazanego powodu i wycenił tę wartość. Przyjął, że powierzchnia pasa ograniczonego korzystania pod linią energetyczną wynosi [...] m2 (zgodnie z normą [...] szerokość [...] m, długość [...] m), a wyłączonego z użytkowania [...] [...] m). Stosując podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej, w pierwszej kolejności określił wartość rynkową nieruchomości gruntowej, niezabudowanej, przed jej obciążeniem. Mając na uwadze przeznaczenie nieruchomości w planie, rodzaj rynku określił dla nieruchomości gruntowych niezabudowanych, objętych prawem własności, przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Analizie poddał transakcje z całego P., a zwłaszcza jego strefy śródmiejskiej z S., W., S. G. i O., zawarte w okresie od [...] 2017 r. do [...] 2018 r. Do końcowej analizy przyjął [...] transakcji i porównał nieruchomość wycenianą z nieruchomościami, które osiągnęły cenę minimalną oraz cenę maksymalną. Cenę średnią z wszystkich transakcji skorygował współczynnikiem uwzględniającym różnice w lokalizacji tych nieruchomości, sąsiedztwie i otoczeniu, możliwości inwestycyjnej, powierzchni i kształcie działek oraz dostępności komunikacyjnej i obliczył wartość 1 m2 niezabudowanego gruntu na kwotę [...]zł. Następnie określił wartość nieruchomości zabudowanej. Zastosował tę samą metodę wyceny i uwzględnił to samo przeznaczenie. Końcowej analizie poddał [...] transakcji z tego samego obszaru, objętych prawem własności, zawartych w okresie od [...] 2017 r. do [...] 2018 r. Porównał nieruchomość wycenianą z nieruchomościami, które osiągnęły cenę minimalną oraz cenę maksymalną. Cenę średnią z wszystkich transakcji skorygował współczynnikiem uwzględniającym różnice w lokalizacji nieruchomości, powierzchni gruntu, sąsiedztwie i otoczeniu, a także rodzaju zabudowy, powierzchni użytkowej budynku, jego stanu technicznego i standardu, i określił wartość prawa własności nieruchomości zabudowanej na kwotę [...]zł.

Wpływ wybudowania w 1978 r. linii elektroenergetycznej w bezpośrednim sąsiedztwie istniejącego budynku mieszkalnego na zmianę warunków korzystania z nieruchomości w zakresie warunków akustycznych, estetycznych, poczucia bezpieczeństwa i pola elektromagnetycznego został określony przez biegłego na [...]% wartości nieruchomości zabudowanej i wyniósł [...] zł. Biegły uznał, że wybudowanie linii elektroenergetycznej nie wpłynęło na zmianę przydatności użytkowej nieruchomości, która po jej posadowieniu wykorzystywana była w dotychczasowy sposób, tzn. na cele mieszkaniowe, a część niezabudowana, jako ogród przydomowy. Wartość odszkodowania z tytułu trwałego ograniczenia w sposobie korzystania z pasa gruntu pod linią przesyłową (zakaz sadzenia wysokiej zieleni, zakaz lokowania budynków i budowli przeznaczonych na stały pobyt ludzi oraz urządzeń o znacznych wysokościach) rzeczoznawca określił jako iloczyn: powierzchni pasa ograniczonego korzystania, wartości jednostkowej powierzchni gruntu i współczynnika korygującego 0,2 (dla gruntu wyłączonego pod słupem współczynnik wynosi 1), na kwotę [...]zł. Skutki spowodowane obowiązkiem udostępniania nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją i usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń określił na kwotę [...]zł. Zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości zostało wycenione łącznie na kwotę [...]zł.

W piśmie z dnia [...] czerwca 2019 r., odnosząc się do zarzutów pełnomocnika E. O. Sp. z o.o., biegły wyjaśnił, że przy doborze transakcji do porównania przyjął te, które są najbardziej podobne do nieruchomości wycenianej. Określił cechy rynkowe nieruchomości wycenianej i nieruchomości porównawczych oraz wprowadził korektę wynikającą z różnic tych cech i ich wpływu na wartość. Wartość gruntu niezabudowanego jest jedynie o [...] wyższa od średniej z próbki transakcji przyjętych do wyceny. Odnosząc się do sposobu ustalenia wpływu istnienia urządzeń wysokiego napięcia na zmianę warunków korzystania z nieruchomości biegły wyjaśnił, że są one oceniane w kontekście ich wpływu na wartość nieruchomości. Podobnie jak w przypadku innych cech nieruchomości wpływających na jej wartość, decydujące znaczenie mają preferencje potencjalnych nabywców. Metodyka określania zmiany warunków korzystania z nieruchomości jest opracowaniem autorskim opartym na długoletnim doświadczeniu zawodowym, a w normach i opracowaniach z zakresu wyceny brak jest materiałów dotyczących tych kwestii. Wyjaśnił również, że operat szacunkowy uwzględnia stany nieruchomości: w dniu ograniczenia prawa własności, tj. [...] października 1975 r. oraz w dacie wybudowania linii wysokiego napięcia 110 kV S. - W., tj. 1978 r. Ograniczone prawo rzeczowe ustanowione na rzecz A. S.A. zostało ustanowione później, a prawo dożywotniego użytkowania nieruchomości na rzecz J. F. K. wygasło z dniem jego śmierci, a zatem nie ma podstaw do uwzględnienia tych praw w wycenie.

W wyniku weryfikacji stwierdzono, że wskazany operat został sporządzony zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami i zasadami. Na potrzeby wyceny biegły określił właściwy rynek nieruchomości podobnych, biorąc pod uwagę przedmiot, zakres i cel wyceny oraz dostępność danych. Operat jest spójny i logiczny, a określone w nim wartości wiarygodne. W tych okolicznościach przyjęto go jako dowód w sprawie. W świetle dokonanych ustaleń, odszkodowanie należne J. D. i Z. D. wynosi [...] zł.

Organ I instancji wyjaśnił, że podmiot zobowiązany do zapłaty niniejszego odszkodowania został ustalony przez organ na podstawie dokumentacji pozyskanej od spółki E. Sp. z o.o. z której wynika, że Z. został przekształcony w spółkę E. P. S.A. na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lipca 1993 r., nr [...], a następnie aktu przekształcenia z [...] lipca 1993 r., repertorium Nr A [...]. W związku z połączeniem E. P. S.A. z E. S. S.A., Z. S.A., Z. A. S.A. oraz Z. S.A, które miało miejsce w dniu [...] stycznia 2003 r., E. P. S.A. zmieniła nazwę na G. S.A., a następnie na E. S.A. Na mocy umowy zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 2007 r., repertorium A nr [...], w celu wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego spółka E. S.A. zawiązała spółkę E. O. Sp. z o.o. i wyposażyła ją w majątek dystrybucyjny w formie aportu oddziału E. S.A., który stanowił zespół składników materialnych i niematerialnych, wyodrębniony organizacyjnie i finansowo w sposób wystarczający do samodzielnego prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na dystrybucji energii elektrycznej oraz podwyższyła kapitał zakładowy tej spółki. Obecnie zadania polegające na dystrybucji energii elektrycznej na obszarze, na którym znajdują się przedmiotowe działki wykonuje spółka E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P., która jest również właścicielem posadowionej na nich infrastruktury energetycznej.

Wbrew twierdzeniom zawartym w pismach pełnomocnika, spółka E. S.A. jest następcą prawnym podmiotu, który uzyskał zezwolenie na czasowe zajęcie działek tj. Z. , który wówczas był właścicielem (gestorem) sieci, natomiast obecnie spółka E. O. Sp. z o.o. jest właścicielem (gestorem) sieci, a więc podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowań ustalanych w tego typu postępowaniach.

W odwołaniu z dnia [...] września 2019 r. do Wojewody spółka E. O. sp. z o.o. w P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawców, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 u.g.n., 129 ust. 5 pkt 1 i 3, art. 130 u.g.n., art. 118 kc oraz art. 130 i art. 134 ust. 1 u.g.n.

W uzasadnieniu odwołująca wskazała, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty jest ten, który uzyskał przysporzenie kosztem wywłaszczonych. W chwili zaś, w której wydana została decyzja, tj. [...] października 1975 r., wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa. W okresie przed 1989 r. obowiązywała zasada jednolitej własności państwowej, a Z. stanowił własność Skarbu Państwa. Tym samym odwołująca nie może być uznana za podmiot, który winien wypłacać odszkodowanie w niniejszej sprawie. Odpowiedzialność odszkodowawcza spoczywa bowiem na Skarbie Państwa, który w chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej był beneficjentem tej decyzji. E. O. sp. z o.o. nie jest zatem odpowiedzialna za wypłacenie odszkodowania. Odwołująca nie jest sukcesorem Skarbu Państwa w zakresie odszkodowania w oparciu o ustawę o gospodarce nieruchomościami. I choć organ I instancji wskazał w uzasadnieniu decyzji na następstwo prawne po stronie uczestnika postępowania, pominął fakt, że E. O. sp. z o.o. powstała w drodze wydzielania zorganizowanej części przedsiębiorstwa (30 czerwca 2007 r.) i wyposażenia jej w majątek niezbędny do wykonywania zadania operatora systemu dystrybucyjnego. Ta okoliczność nie pozwala na przyjęcie, wbrew decyzji organu I instancji, że E. O. sp. o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa.

Odwołująca podniosła również, że roszczenie odszkodowawcze objęte niniejszym postępowaniem, jakkolwiek prowadzone przez organ administracji, co do zasady ma charakter cywilnoprawny. Konsekwencją cywilnoprawnego charakteru roszczenia odszkodowawczego jest natomiast możliwość jego przedawnienia na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

Odnosząc się do treści sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego odwołująca podniosła, że biegły przy wycenie nie uwzględnił faktu, że w dziale III księgi wieczystej [...] widnieje wpis w postaci ograniczonego prawa rzeczowego na rzecz A. Spółka Akcyjna w P. oraz wpis ograniczonego rzeczowego prawa dożywotniego i bezpłatnego użytkowania udziału w nieruchomości przysługujące J. F. K..

Spółka zakwestionowała również ustalenie ceny wyższej niż cena średnia przyjęta przez biegłego w oparciu o analizę transakcji, a także przyjęty miernik [...]% w odniesieniu do wpływu zmiany warunków korzystania z nieruchomości na skutek wybudowania napowietrznej linii 110 kV.

Wojewoda decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił punkt II zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązane są solidarnie E. O. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. oraz E. Spółka Akcyjna z siedzibą w P.. Odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia wydania niniejszej decyzji, w sposób wskazany przez uprawnionych. Pozostałą część decyzji Wojewoda utrzymał w mocy.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w dniu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości jej właścicielami byli J. D. i Z. D., którzy w oparciu o obowiązującą obecnie ustawę o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) są uprawnieni do dochodzenia należnego odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania pomimo zawartej umowy zamiany i umowy przeniesienia własności nieruchomości, zawartych w aktach notarialnych z [...] listopada 1980 r., rep. [...] nr [...] i z [...] stycznia 1981 r., rep. [...] nr [...] przysługuje J. D. i Z. D.. W przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., a wcześniej także w art. 36 u.z.t.w.n., brak jest przepisu prawa, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela (wywłaszczonego lub jego spadkobiercę), w drodze umowy, na inny podmiot.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Z. , jako beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Nie można przy tym zgodzić się z poglądem, iż zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był Skarb Państwa. Zgodnie z art. 12 dekretu z [...] października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. nr 18 poz. 111), przedsiębiorstwo państwowe odpowiada tylko za swoje zobowiązania: odpowiedzialność jego nie rozciąga się na zobowiązania Skarbu Państwa ani innego przedsiębiorstwa państwowego. Za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada.

W wyniku przekształcenia Z. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, powstała E. P. S.A. W ten sposób doszło do przeniesienia własności urządzeń linii napowietrznej 110 kV S. - W. na następcę prawnego Z. . Biorąc pod uwagę, że E. P. S.A. była jedynym następcą podmiotu Z. oraz przejęła cały majątek, należący uprzednio do tego podmiotu (wraz z urządzeniami linii napowietrznej 110 kV S. - W.) należy przyjąć, że w całości przeszły na nią obowiązki związane z decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. - J. z dnia [...] marca 1975 r., znak [...], zezwalającą Z. na tymczasowe zajęcie terenu dla pobudowania linii elektroenergetycznej 110 kV S. - W. oraz utrzymującą ją w mocy decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia [...] października 1975 r., a zatem była zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Z kolei w dniu [...] czerwca 2007 r. została zawarta umowa, na mocy której E. S.A. zbyła na rzecz E. O. sp. z o.o. aport w postaci oddziału E. S.A. W umowie wskazano, powtarzając treść art. 554 Kodeksu cywilnego, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika zatem, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości, należącej w dniu ograniczenia do J. D. i Z. D. (obejmującej obecnie działki nr [...] i [...]), leży zarówno po stronie E. S.A., jak i E. O. S.A.

Odnosząc się do treści sporządzonego na poczet niniejszego postępowania operatu organ odwoławczy wskazał, że jest on kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania. Biegły prawidłowo określił powierzchnię wycenianych działek, a także ich funkcję w planie zagospodarowania przestrzennego. Rzeczoznawca majątkowy prawidłowo opisał też nieruchomość, wyszczególniając wszystkie elementy znajdujące się na działce oraz powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty techniczne. Wskazane przez rzeczoznawcę majątkowego nieruchomości podobne spełniają kryterium podobieństwa pod względem przeznaczenia planistycznego, lokalizacji, sąsiedztwa i otoczenia, możliwości zainwestowania, kształtu, dostępności komunikacyjnej oraz powierzchni. Operat nie zawiera jakichkolwiek omyłek, niejasności lub błędów mogących rzutować na nieprawidłowość sporządzonej wyceny. Rzeczoznawca majątkowy sporządzając operat szacunkowy prawidłowo zastosował m.in. art. 130, art. 134 oraz art. 154 u.g.n. Organ odwoławczy daje zatem wiarę ustaleniom zawartym w opinii biegłego T. S., nie widząc podstaw aby kwestionować sferę faktyczną ustaleń operatu z urzędu. Charakter pozyskanej opinii biegłego T. S. pozwala na przyznanie mu waloru przydatności dla celów dowodowych. Uwagi do operatu szacunkowego zawarte w odwołaniu, spotkały się z odpowiedzią rzeczoznawcy majątkowego, wyjaśniającą szczegółowo podniesione w odwołaniu kwestie.

Za chybiony organ odwoławczy uznał zarzut o błędnym nieuwzględnieniu ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości, albowiem w operacie uwzględniono stan nieruchomości z [...] października 1975 r., tj. na datę ograniczenia prawa własności oraz na datę realizacji inwestycji 1978 r. W tych datach stan prawny nieruchomości nie zawierał ustanowionego ograniczonego prawa rzeczowego na rzecz A. S.A., albowiem prawo to ustanowiono w 2007 r. Natomiast wpis ograniczonego rzeczowego prawa dożywotniego i bezpłatnego użytkowania udziału w nieruchomości przysługujące J. F. K. wygasło w związku z jego ze śmiercią.

Organ II instancji nie podzielił również zarzutu strony o niewykazaniu przez biegłego powodów przyjęcia opisów poszczególnych rodzajów cech oraz wartości współczynników, mających wpływ na korektę przyjętej średniej ceny [...] za metr kwadratowy oraz ceny [...] zł w kontekście nieruchomości gruntowej, a także zarzutu o nieprawidłowym przyjęciu miernika na poziomie 12 % w odniesieniu do wpływu zmiany warunków korzystania z nieruchomości na skutek wybudowania napowietrznej linii 110 kV. Biegły ustosunkowując się do tych zarzutów wskazał bowiem, że w operacie szacunkowym dokonano wyceny nieruchomości zabudowanej oraz odrębnie gruntu. Wycenę wykonano w podejściu porównawczym, metodą korygowania ceny średniej. Podkreślił, że nie ma zatem możliwości, żeby w wycenie określić wartość nieruchomości jako średnią z próbki. W toku wyceny wyselekcjonowano nieruchomości, które były przedmiotem obrotu, najbardziej podobne do nieruchomości wycenianej, określono cechy rynkowe i wagi cech nieruchomości wycenianej oraz nieruchomości porównawczych wprowadzając stosowne korekty wynikające z cech różniących i oceny wpływu tych cech na wartość. Rzeczoznawca zauważył, że wycena dotyczyła nieruchomości według stanu z lat [...], czyli budynku nowego (oddanego do użytkowania w 1975 r.). Biegły dodał, że nie ulega wątpliwości, iż posadowienie na nieruchomości linii wysokiego napięcia 110 kV i słupa kratownicowego w bezpośrednim sąsiedztwie budynku mieszkalnego wpłynęło na zmianę warunków korzystania z nieruchomości. Możliwości oceny wpływu zmiany warunków korzystania z nieruchomości (spowodowane posadowieniem linii) są ograniczone. Brak jest stosownej metodyki do jego wyliczenia literaturze fachowej. Tym samym rzeczoznawca majątkowy, w oparciu o długoletnie doświadczenie zawodowe, obserwację preferencji potencjalnych nabywców nieruchomości, określił w ujęciu parametrycznym zakres zmiany warunków korzystania oraz jego wpływ na wartość nieruchomości. Zdaniem biegłego przyjęte założenia w sposób ostrożny i wyważony odzwierciedlają odbiór nieruchomości z linią wysokiego napięcia przez potencjalnych nabywców.

Organ odwoławczy wskazał również, że sporne roszczenie nie przedawnia się. Prawo administracyjne, w przeciwieństwie do prawa cywilnego, nie przewiduje bowiem instytucji przedawnienia. Przedawnienie roszczenia administracyjnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy przepisy wyraźnie je wprowadzają.

W skardze z dnia [...] grudnia 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka E. O. sp. z o.o. w P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 128 ust. 4, art. 124, art. 124 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. 5 i 6 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., art. 130 i art. 134 u.g.n., art. 7, art. 77, art. 80 i art. 84 K.p.a. oraz art. 118 kc.

W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu. Podkreśliła, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu w zakresie, w jakim uznaje odpowiedzialność E. O. sp. z o.o., w jakim potwierdza wysokość odszkodowania na rzecz wnioskodawców w oparciu o wadliwie sporządzony operat i w jakim nie uwzględnia zarzutu przedawnienia wynikającego z przepisów kodeksu cywilnego.

W skardze z dnia [...] grudnia 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka E. SA z siedzibą w P. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu przyczyn określonych w art. 156 K.p.a., albo uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 K.p.a., art. 28 K.p.a., art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 K.p.a., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 u.z.t.w.n. w zw. z art. 107 K.p.a., art 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, a także art. 118 kc.

W uzasadnieniu spółka podniosła, że z uwagi na fakt, że nie była stroną postępowania, zachodzi jego nieważność. Podniosła również, że nie jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania, albowiem nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa w znaczeniu podmiotowym, a także wskazała że dochodzone odszkodowanie przedawniło się.

W odpowiedziach na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zarządził połączenie spraw o sygnaturze IV SA/Po [...] i IV SA/Po [...] w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod sygnaturą akt IV SA/Po [...].

Na mocy zarządzenia z dnia [...] lutego 2020 r. sprawa została przekazana do wydziału II i zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Po [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Dzielnicy P. - J. decyzją z dnia [...] marca 1975 r., nr [...], utrzymaną w mocy ostateczną decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] października 1975 r., nr [...], działając na podstawie art. 35 u.z.t.w.n, zezwolił Z. na tymczasowe zajęcie terenów stanowiących własność prywatną, m. in. obecnych działek nr [...] i [...], leżących w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej 110 kV S.-W..

Jak wynikało z art. 35 i 36 u.z.t.w.n., organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., tj. wszelkie straty związane z założeniem i przeprowadzeniem przewodów lub urządzeń, włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości (pogorszeniem nieruchomości) (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt III CZP 116/09, publ. MoP 2010 r., nr 5, str. 243), strony ustalały na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustalał na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy).

Choć ustawa z dnia 12 marca 1958 r. utraciła moc z dniem [...] sierpnia 1985 r., w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowało się stanowisko, że do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy stosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2018 r. sygn. I OSK 2899/16 oraz przywołane tam bogate orzecznictwo – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie nie odnaleziono żadnych dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie zostało przyznane osobom wywłaszczonym. Brak jest zatem przeszkód do ustalenia odszkodowania w określonym wymiarze w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Odnosząc się przy tym do zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie wskazać należy, że generalnie prawo administracyjne nie przewiduje instytucji przedawnienia, jakie jest zasadą w prawie cywilnym. Na gruncie prawa administracyjnego przedawnienie istnieje tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują. Przepis art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji z 1975 r., z tytułu ograniczenia prawa nieruchomości, nie uległo przedawnieniu. Choć wniosek został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej u.g.n., jest on skutkiem decyzji wydanej na podstawie u.z.t.w.n. i dotyczy nieprzedawnionych roszczeń, które mogły być obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Brak jest więc podstaw do konstruowania przedawnienia żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie, które nie dotyczy roszczenia przedawniającego się z mocy ustawy określonego w art. 36 ust. 2 u.z.t.w.n. Charakter dochodzonego prawa nie wykazuje przy tym cech cywilistycznych, skoro poddane zostało kognicji organów administracyjnych i jest realizowane na podstawie przepisów prawa administracyjnego. Pomimo tego, że ma charakter majątkowy, to podlega jego regułom (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 460/08).

Dalej wyjaśnienia wymaga, że niewątpliwie osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie – w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., a jeszcze wcześniej m.in. w art. 35 u.z.t.w.n. – jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 u.g.n.), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia. W tej sytuacji niewątpliwie uprawnionymi do żądania odszkodowania w niniejszej sprawie są wnioskodawcy, J. D. i Z. D., jako właściciele nieruchomości w dniu ograniczenia sposobu jej użytkowania. Jak słusznie wskazały organy rozstrzygające w niniejszej sprawie, znajdujące się w aktach umowy zamiany i przeniesienia z dnia [...] stycznia 1980 r. i z [...] stycznia 1981 r. nie miały bowiem wpływu na określenie podmiotów uprawnionych do żądania odszkodowania.

W niniejszej sprawie kwestią sporną było ustalenie podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania. Organ I instancji uznał, że podmiotem tym jest wyłącznie E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P., natomiast Wojewoda wyraził stanowisko, że zobowiązane są solidarnie spółki E. O. sp. z o.o. oraz E. S.A. Obydwie spółki w ogóle negują fakt ich odpowiedzialności za wypłatę odszkodowania. W tak zakreślonym sporze Sąd podziela stanowisko organu I instancji.

Punktem wyjścia do wyinterpretowania normy określającej podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania powinna być regulacja, która mogła być podstawą do określenia takiego podmiotu w roku 1975, czyli w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że regulacja uchylonej u.z.t.w.n. jest jedynie swoiście rozumianym wzorcem do określenia przedmiotu sprawy odszkodowawczej, a także podmiotów uprawnionego i zobowiązanego. W tych zakresach, w których przepisy uchylonej u.z.t.w.n. nie "przystają" do aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej i regulacji, rekonstrukcja normy prawnej statuującej odpowiedzialność odszkodowawczą za usytuowanie urządzeń przesyłowych powinna być dokonywana w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy u.g.n.

Jak już powyżej wskazano, zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. (w brzmieniu obowiązującym po dacie wydania zezwolenia z 1975 r. i budowy linii energetycznej), odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta. Z kolei powołany art. 35 ust. 1 upoważniał organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe do zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności. Należy zwrócić uwagę, że w powołanym przepisie wymieniono przedsiębiorstwa państwowe jako podmioty upoważnione do zakładania sieci, a tym samym również jako podmioty upoważnione do zawarcia porozumienia w przedmiocie odszkodowania, zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.

Z kolei według art. 132 ust. 6 u.g.n., obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń.

W niniejszej sprawie nie byłoby możliwe określenie podmiotu zobowiązanego na podstawie art. 36 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., bowiem podmiot ten już nie istnieje (Z. ). Natomiast stosując normę z art. 132 ust. 6 u.g.n. za podmiot odpowiedzialny do wypłaty odszkodowania należy uznać E. O. Sp. z o.o. w P., jako beneficjenta zezwolenia wydanego w 1975 r. W niniejszej sprawie na podstawie art. 136 ust. 6 w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. zobowiązanym jest podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym powinien być Skarb Państwa. Niewątpliwie bowiem wydana w 1975 r. decyzja traktowana jest przez E. O. sp. z o.o. na równi z zezwoleniem, takim jak to, które współcześnie znajduje umocowanie w treści art. 124 u.g.n. Zezwolenie z 1975 r. nie miało charakteru jednorazowego, czy czasowego ograniczenia własności (mimo sformułowania, choć bez daty końcowej), co uzasadniać miałoby tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji, a w przypadku jego braku, Skarbu Państwa. Ograniczenie wynikające z zezwolenia ma charakter trwały, a jego beneficjentem nie był tylko Z. , ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – obecnie od 2007 r., czyli też w dacie orzekania przez organy, E. O. sp. z o.o. Innymi słowy, skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego beneficjentem jest nikt inny jak właśnie E. O. sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych powinien być interpretowany w ten sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci, a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 u.z.t.w.n., czyli jego beneficjent.

Skoro w świetle obowiązującej regulacji zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest podmiot, który uzyskał zezwolenie, to okolicznością prawnie istotną z punktu widzenia określenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania jest ustalenie następcy prawnego tego zezwolenia. W sprawie niesporne jest, że następcą tym jest E. O. Sp. z o.o. w P.. Powołany przepis art. 132 ust. 6 u.g.n. nie odwołuje się do przesłanki posiadania linii energetycznej przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania, ani do regulacji dotyczących wydzielenia czy utworzenia nowej spółki prawa handlowego w rozumieniu przepisów k.s.h. i o przekształceniach własnościowych, czy też rozliczeń finansowych pomiędzy podmiotami gospodarczymi (tak też NSA w wyroku z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 1756/20, oddalającym skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1040/19).

Należy podkreślić, że stosowanie art. 132 ust. 6 u.g.n. do zdarzeń "dawnych" zdaniem Sądu nie polega na odtwarzaniu skomplikowanego następstwa prawnego podmiotów ze sfery prawa handlowego i cywilnego. Należy natomiast zweryfikować, jaki podmiot, dzięki dawnym zezwoleniom wydanym na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., obiektywnie i współcześnie dysponuje prawem wstępu na obciążone nieruchomości. Ten bowiem właśnie podmiot powinien być obciążany obowiązkiem odszkodowawczym, będącym korelatem uzyskanego niegdyś na podstawie u.z.t.w.n. i trwającego nadal prawa. Zdaniem Sądu takie podejście odpowiada ratio legis art. 132 ust. 6 u.g.n. – ustawodawca dążył do tego, aby odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości opłacał podmiot będący administracyjnym adresatem zezwolenia z art. 124 u.g.n.

Wzmacniając powyższe stanowisko należy zauważyć, że roszczenie i zobowiązanie dotyczące odszkodowania wynikające z art. 35 u.z.t.w.n., nie powstawało z mocy samego prawa. Do jego ustalenia i wypłaty niezbędne było złożenie wniosku przez zainteresowaną stronę (art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.) w razie sporu. Ze sporem mamy do czynienia zarówno w sytuacji, gdy strony nie mogą dojść do porozumienia co do wysokości kwoty odszkodowania, jak i w sytuacji, gdy jedna strona uznaje, że w ogóle nie jest zobowiązana do zapłaty. Ponadto ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, inaczej niż w innych rodzajach wywłaszczenia, nie zawsze skutkować musi przyznaniem prawa do odszkodowania. Zgodnie z art. 36 ust. 3 u.z.t.w.n., właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody. Wniosek o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania mógł więc, ale nie musiał być złożony. Z powyższego wynika konkluzja, że na etapie przed złożeniem wniosku możliwość wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie stanowi ekspektatywę administracyjną, której uruchomienie wymaga działania zainteresowanego podmiotu w sferze prawa administracyjnego.

Zdaniem Sądu dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto w przeszłości, w dacie wywłaszczenia, mógł wypłacić odszkodowanie (czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku, w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych, nadal jest beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1040/19).

W świetle powyższego nieprawidłowe było zobowiązanie w zaskarżonej decyzji do zapłaty odszkodowania E. SA (solidarnie obok E. O. sp. z o.o.). Z tych samych względów nietrafne były także zarzuty skarżących spółek sprowadzające się do próby wykazania, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania powinien być Skarb Państwa.

Sąd uwzględnił natomiast zarzut skargi E. S.A., w zakresie w jakim ta wskazała na naruszenie art. 132 ust. 6 u.g.n. i wywodziła, że nie jest jednostką dysponującą zezwoleniem na założenie lub przeprowadzenie ciągów, przewodów lub urządzeń, których ten przepis dotyczy.

Reasumując, jako nieprawidłowe Sąd uznał zobowiązanie do zapłaty odszkodowania E. S.A. (solidarnie obok E. O. sp. z o.o.). E. S.A. w ogóle nie powinna występować w charakterze podmiotu zobowiązanego. Z tego też powodu Sąd uznał za zbędne rozważania dotyczące podniesionych ze przez E. S.A. zarzutów odnośnie skierowania decyzji do podmiotu nie będącego stroną oraz aspektów następstwa prawnego tej spółki względem zobowiązań Skarbu Państwa.

Na marginesie tylko są zauważa, że zgłoszone przez spółkę E. S.A. zarzuty naruszenia art. 28 i art. 156 § 1 K.p.a. nie mogły zostać uwzględnione, albowiem spółka była stroną toczącego się postępowania administracyjnego. Spółce doręczono bowiem zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie (k. 12 akt adm. organu I instancji), postanowienie o powołaniu biegłego (k. 103 akt adm. organu I instancji), zawiadomienie o możliwości zapoznania się z operatem i wniesienia uwag (k. 140 akt adm. organu I instancji), informację o odniesieniu się przez biegłego do uwag wniesionych do operatu szacunkowego (k. 162 akt adm. organu I instancji), zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów (k. 187 akt adm. organu I instancji), a także decyzję organu I instancji. Również w toku postępowania odwoławczego spółce doręczono wszystkie dokumenty, które przesyłano do pozostałych stron postępowania, w tym zawiadomienie w trybie art. 10 K.p.a.

Odnosząc się do zarzutów względem operatu szacunkowego Sąd wskazuje, że wbrew zarzutom skargi złożonej przez E. O. sp. z o.o. organy, w zgodzie z zasadami postępowania dowodowego, oceniły przedstawiony operat szacunkowy, prawidłowo uznały go za wiarygodny dowód w sprawie i przyjęły za podstawę określenia wysokości odszkodowania (art. 130 ust. 1 i 2, art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n.). Biegły wyceniał zmniejszenie wartości nieruchomości z zastosowaniem § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Prawidłowo określił przedmiot wyceny, zastosował podejście porównawcze metodą korygowania ceny średniej, porównał transakcje nieruchomości gruntowych niezabudowanych pod zabudowę jednorodzinną na obszarze P., a zwłaszcza jego cen stref śródmiejskich (s. 7 i 11 operatu) i transakcje nieruchomości zabudowanych (s. 8 i s. 13 operatu). Biegły określił wartość nieruchomości – przed obciążeniem (pod zabudowę) – grunty niezabudowane, wybrał nieruchomości podobne do wycenianej, wskazał cechy rynkowe i ich wagi. Skorygowana cena średnia za 1m2 takiej nieruchomości wyniosła [...] zł (s. 11 operatu). Skorygowana cena średnia za 1m2 nieruchomości zabudowanej wyniosła natomiast [...] zł (s. 13 operatu). Wartość rynkowa nieruchomości zabudowanej budynkiem wyniosła [...] zł. Zmianę warunków korzystania nieruchomości jako całości biegły wycenił na [...] zł, przyjmując miernik zmiany na [...] %, który uzasadnił (s. 14 operatu). Trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości z uwagi na przebieg linii biegły wycenił natomiast na [...] zł, jako iloczyn powierzchni pasa ograniczonego korzystania, wartości jednostkowej powierzchni gruntu oraz współczynnika [...] (analogicznie do korekty przyjmowanej przy określaniu wartości służebności przesyłu), a dla gruntu wyłączonego pod słupem, współczynnika [...] Biegły uznał, że budowa linii nie miała wpływu na zmianę przydatności użytkowej, bo ta nie zmieniła się. Nieruchomość jest użytkowana w taki sam sposób – nieruchomość nadal jest wykorzystywana na cele mieszkaniowe, natomiast niezabudowana część gruntu ma charakter ogrodu przydomowego. Uwzględnił także trwałe ograniczenie i skutki związane z obowiązkiem udostępniania nieruchomości. W ocenie Sądu organy administracji miały podstawy do oceny sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego jako rzetelnego i kompletnego.

W tym miejscu należy przypomnieć, że poza zakresem analizy sądów administracyjnych jest kwestia merytorycznej zasadności wyboru metody i techniki szacowania nieruchomości. Stosownie do art. 154 ust. 1 u.g.n., rzeczoznawca majątkowy ma swobodę w wyborze właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania. Organ prowadzący postępowanie, a tym bardziej sąd administracyjny, nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2665/15). Zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n., ocena prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, zwłaszcza gdy chodzi o treści wywodzone z wiadomości specjalnych, należy do zadań organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. To ona, a nie organ administracji lub sąd, jest uprawniona do tak szczegółowego badania danych zawartych w opinii, jak chociażby przyjęcie określonych cech oraz wartości współczynników, mających wpływ na korektę przyjętej ceny średniej za metr kwadratowy.

Za chybiony należy również uznać zarzut nieuwzględnienia przy wycenie działek nr [...] i [...] wpisu ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości. Wysokość odszkodowania ustala się bowiem według stanu, przeznaczenia i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. Nie ma zatem znaczenia, iż później w dziale III księgi wieczystej nr [...] wpisano ograniczone prawo rzeczowe na rzecz A. S.A. Natomiast prawo dożywotniego i bezpłatnego użytkowania udziału w nieruchomości przysługujące J. F. K. wygasło w związku z jego ze śmiercią.

Pozytywna ocena Sądu jakości operatu szacunkowego sporządzonego w niniejszej sprawie sprawia, że prawidłowe jest stanowisko organów administracji, które w braku podstaw do kwestionowania ich prawidłowości nie wystąpiły o jego ocenę przez organizację rzeczoznawców majątkowych. Należy podkreślić, że samo niezadowolenie strony z opinii biegłego, czy też subiektywne przekonanie strony o nieprawidłowości sporządzonej wyceny nieruchomości, jeżeli nie jest potwierdzone obiektywnie weryfikowalnymi dowodami, jest niewystarczające do skutecznego podważenia jej wiarygodności (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 456/16, WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1639/14, WSA w Białymstoku z dnia 18 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 272/16). Ugruntowane w orzecznictwie jest również przekonanie, że strona kwestionująca dany operat szacunkowy powinna przedłożyć organowi dowód jego nieprawidłowości w postaci opinii organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Należy podkreślić, że art. 157 u.g.n. nie ogranicza strony postępowania w możliwości zwrócenia się do organizacji zawodowej rzeczoznawców z wnioskiem o dokonanie oceny kwestionowanego operatu. Nie można jednak przyjąć, że obowiązek taki obciąża każdorazowo organ w sytuacji, gdy strona kwestionuje operat, nawet przedkładając opracowanie konkurencyjne. O potrzebie zewnętrznej weryfikacji operatu przez organ, o jakiej mowa w art. 157 ust. 1 u.g.n., decyduje nie żądanie strony, lecz powstanie po stronie organu uzasadnionych wątpliwości co do prawidłowości jego sporządzenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 562/16). Tych wątpliwości organ nie miał, oceniając ustalenia wynikające z operatu jako prawidłowe zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. Niemniej istotne jest, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy zwróciły się do biegłego o dodatkowe wyjaśnienia, konfrontując z nim zarzuty zgłaszane przez stronę skarżącą. Wyjaśnienia biegłego organ ocenił jako przekonywujące, a zgłaszane zarzuty ostatecznie nie podważyły prawidłowości ustaleń operatu. W toku postępowania biegły w sposób szczegółowy odnosił się do zarzutów stawianych pod adresem operatu, odnosząc się do poszczególnych uwag stron (zob. pismo biegłego z dnia 12 czerwca 2019 r., k. 161 akt adm. organu I instancji i z dnia 23 października 2019 r., k. 29-30 akt adm. organu odwoławczego).

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w pkt I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], albowiem została wydana z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 132 ust. 6 u.g.n., które miało wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni wykładnię przepisów zaprezentowaną przez Sąd powyżej i rozstrzygnie sprawę.

O kosztach postępowania zasądzonych od Wojewody na rzecz E. S.A., na które składa się kwota [...]zł tytułem wpisu od skargi oraz kwota [...]zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia [...] października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

W pkt III wyroku Sąd odstąpił natomiast od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz E. O. sp. z o.o. w całości na mocy art. 206 P.p.s.a.

Zgodnie ze wskazanym przepisem, Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że "uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 206 P.p.s.a., nie jest ograniczony do przykładowego przypadku określonego drugą częścią cytowanego przepisu, po słowach "w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu", a zatem nie ogranicza się tylko do sytuacji częściowego uwzględnienia skargi. Możliwe jest zastosowanie tego przepisu nawet w sytuacji uwzględnienia skargi w całości. Ustalając, czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 206 P.p.s.a., zbadać należy m.in. zakres uwzględnienia zarzutów skargi, nakład pracy pełnomocnika oraz stopień zawiłości sprawy.

W rozpoznawanej sprawie wyłączną przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji było uznanie, że Wojewoda niezasadnie uznał za podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania spółkę E. S.A., solidarnie ze spółką E. O. sp. z o.o. To uwzględnienie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej E. S.A. – a nie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej spółki E. O. sp. z o.o. – skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] listopada 2020 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.