Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1251/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 19 lipca 2021 r. sygn. akt [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej D. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] 2021r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką G. P.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 20 maja 2021 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką G. P.

Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] 2021 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Organ I instancji stwierdził, że wprawdzie osoba wymagająca opieki G. P. posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże niepełnosprawność nie powstała do ukończenia 25 roku życia, a tym samym nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

Organ odwoławczy podniósł, że osoba wymagająca opieki G. P. ma 78 lat, jest wdową. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 21 września 2020 r. znak: [...] przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 sierpnia 2020 r., natomiast nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką G. P. przyznany decyzją Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] 2020 r., znak; [...] w okresie od 01-11-2020 do 31-10-2021 w wysokości 620 zł miesięcznie.

Z treści złożonego oświadczenia wynika, że skarżąca sprawuje opiekę na matką G. P. Jak wynika z ustaleń organu I instancji skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z danych uzyskanych z Referatu Podatków Urzędu Miejskiego skarżąca figuruje w rejestrze podatku rolnego od gruntów stanowiących gospodarstwo rolne jako współwłaściciel w udziale 3/56 gruntów o powierzchni 0,4657 ha przeliczeniowych, w udziale 1/2 gruntów o powierzchni 0,18 ha przeliczeniowych, oraz jako właściciel gruntów o powierzchni 0,5822 ha przeliczeniowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem D. S. z dniem 1 listopada 2020r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką G. P.

W związku z ustalonym prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie 2020/2021, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dna 11-12-2020 r., znak: [...] stwierdził podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników i ustalił obowiązek opłacania składek emerytalno-rentowych dla skarżącej od 01-11-2020. Do opłacania składek za D. S. został zobowiązany Burmistrz. Natomiast D. S. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w ZUS i organ opłaca składkę zdrowotną od wysokości specjalnego zasiłku opiekuńczego do ZUS .

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że osoba wymagająca opieki – G. P. jest osobą niepełnosprawną, wymagającą pomocy we wszystkich czynnościach i prowadzeniu gospodarstwa domowego, cierpi na liczne schorzenia somatyczne takie jak: nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, stan po kilku kardiowersjach, stan po udarze w 2016r, cukrzyca, cukrzycowy obrzęk plamki obu oczu, stan po usunięciu tarczycy, guzy na nadnerczu, problemy nefrologiczne, schorzenia reumatologiczne, trudności w poruszaniu się, bóle, zmiany cukrzycowe, zaburzenia krzepliwości krwi, są dni że traci wzrok i nie widzi. Nadto skarżąca zabezpiecza matce wszelkie potrzeby bytowe, opiekuńcze, zdrowotne i społeczne. Począwszy od godzin porannych pomaga matce w czynnościach higienicznych, w porannej toalecie, ubraniu, przygotowaniu i podaniu śniadania, mierzeniu cukru, podaniu leków i insuliny. Następnie w zależności od potrzeb - sprząta, robi pranie, zakupy, zapewnia wszelkie potrzeby związane z leczeniem, zakup leków, zapewnienie wizyt lekarskich, załatwianie wszelkich spraw urzędowych. W porze obiadowej przygotowuje i podaje obiad oraz wymagane leki. Pozostałą część dnia pozostaje do dyspozycji matki, dotrzymuje towarzystwa, wychodzi na spacer z matką. Wieczorem przygotowuje kolację, podaje leki, pomaga w toalecie wieczornej, natomiast w nocy w zależności od samopoczucia matki, zdarza się, że wymaga pomocy przy korzystaniu z toalety czy też przy innych czynnościach. Z wykazu czynności wykonywanych przez D. S. wobec osoby wymagającej opieki – G. P., wynika, że w stosunku do matki skarżąca wykonuje codziennie następujące czynności: czynności higieniczne, prowadzenie do toalety podmywanie, przygotowanie ubrań, ubieranie, mierzenie ciśnienia, mierzenie poziomu cukru, podawanie insuliny, podawanie leków, pranie, sprzątanie, przygotowanie i podawanie posiłków, natomiast w razie potrzeby wykonywane są również inne czynności takie jak: zakupy, realizacja recept, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, masaże, oklepywanie. Ponadto skarżąca posiada 6-cioro rodzeństwa, którzy ze względu na pracę zawodową, zamieszkiwanie za granicą nie są w stanie na co dzień zapewnić matce opieki. Syn R. P., który zamieszkuje wspólnie z matką, jest osobą niepełnosprawną, dializowany 3 razy w tygodniu i również nie jest w stanie zapewnić matce należytej opieki i pomocy.

W motywach rozstrzygnięcia, organ odwoławczy podkreślił, że w okolicznościach sprawy samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również konieczność sprawowania opieki, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Kolegium, niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nie ma bezpośredniego związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika, aby G. P. była osobą obłożnie chorą i leżącą. Sama pomoc osobie wymagającej opieki w czynnościach deklarowanych przez stronę, tj. pomoc w czynnościach higienicznych, w porannej toalecie, ubraniu, przygotowaniu i podaniu posiłków, mierzeniu cukru, podaniu leków i insuliny, robienie prania, zakupów, zakup leków, zapewnienie wizyt lekarskich, załatwianie wszelkich spraw urzędowych, należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być, co oczywiste, sprawowana w sposób ciągły. Czynności te zbliżone są swym zakresem do czynności, które wykonują rodzice względem małoletnich dzieci, a przecież rodzice nie dysponują z tego tytułu prawem do ubiegania się o świadczenia, stanowiącego ekwiwalent wynagrodzenia za wykonywaną pracę. Czynności te nie wymagają zapewne codziennego zaangażowania opiekuna.

Organ odwoławczy podkreślił, że ustalony przez organ pomocowy oraz deklarowany przez skarżącą rozmiar opieki koniecznej do sprawowania nad niepełnosprawną matką, nie jest taki, aby faktycznie uniemożliwiać podjęcie przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny jakiejkolwiek aktywności zawodowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy wraz z skarżącą mieszka jej córka, która - jako osoba pełnoletnia - jest w stanie wspomóc matkę w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną. Nadto skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji względem matki, ponieważ takimi osobami są również pełnoletnie dzieci niepełnosprawnej obowiązane do świadczenia pomocy w opiece nad matką. W związku z tym wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki mogłyby tak zorganizować sprawowanie tejże opieki, żeby umożliwić skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niewielkim rozmiarze.

W swoich rozważeniach Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Pomimo tego, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja w zakresie rozstrzygnięcia ostatecznie odpowiada prawu, z uwagi na niespełnienie przesłanki związanej z koniecznością sprawowania opieki.

Na powyższą decyzję skarżąca D. S. reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższy zarzut na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego

rozpoznania. Nadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.. wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższy zarzut.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lipca 2021r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych działającego z upoważnienia Burmistrz z dnia [...] 2021r., na mocy której odmówiono skarżącej D. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie matce lub ojcu - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką G. P., która został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przy czym nie da się ustalić od kiedy datuje się niepełnosprawność, a z kolei jej stopień datuje się od 11.08.2020r. Symbol niepełnosprawności został określony jako: 07-S. G. P. uznano za osobę ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że osoba wymagająca opieki – G. P. zamieszkuje w sąsiedztwie skarżącej. Cierpi na liczne schorzenia somatyczne takie jak: nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, stan po kilku kardiowersjach, stan po udarze w 2016r., cukrzyca, cukrzycowy obrzęk plamki obu oczu, stan po usunięciu tarczycy, guzy na nadnerczu, problemy nefrologiczne, schorzenia reumatologiczne, trudności w poruszaniu się, bóle, zaburzenia krzepliwości krwi. Wskazano również, że są dni kiedy traci wzrok i nie widzi. Skarżąca zabezpiecza matce wszelkie potrzeby bytowe, opiekuńcze, zdrowotne i społeczne. Począwszy od godzin porannych pomaga matce w czynnościach higienicznych , w porannej toalecie, ubraniu, przygotowaniu i podaniu śniadania, mierzeniu cukru, podaniu leków i insuliny. Następnie w zależności od potrzeb - sprząta, robi pranie, zakupy, zapewnia wszelkie potrzeby związane z leczeniem i załatwia sprawy urzędowe. W porze obiadowej skarżąca przygotowuje i podaje obiad oraz wymagane leki. Pozostałą część dnia pozostaje do dyspozycji matki, dotrzymuje towarzystwa, wychodzi na spacer z matką, jak również pomaga swojej matce w podtrzymaniu kontaktów z rodziną i sąsiadami. Wieczorem przygotowuje kolację, podaje leki, pomaga w toalecie wieczornej, natomiast w nocy w zależności od samopoczucia matki, zdarza się że wymaga pomocy przy korzystaniu z toalety czy też przy innych czynnościach. Skarżąca jest rozwiedziona i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką swoich dzieci (23 lata i 15 lat).

Należy również podkreślić, że G. P. oprócz skarżącej ma jeszcze 6-cioro dzieci, w tym pięcioro z nich jest aktywnych zawodowo, a dwoje z nich pracuje i mieszka za granicą. Jedynie R. P. jest osoba niepełnosprawną, z tym że nie wiadomo w jakim stopniu, a w aktach brakuje jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, która umożliwiałaby rozpoznanie, czy nie jest on w stanie wykonywać pewnych czynności przy swojej matce.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei organ II instancji, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, oparł się na przesłance braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia.

W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącej nie bierze się pod uwagę warunku ustalonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trafnie w tym zakresie przyjęto - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła przesłanki istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie jest więc to świadczenie które przysługuje jedynie za opiekę nad osoba niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że matka skarżącej wymaga opieki, która nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Wszystkie wymienione czynności przez skarżącą można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia, a więc można je określić jako sporadyczne. Co więcej czynności związane z przygotowywaniem posiłków są wykonywane przez skarżącą również dla niej samej i jej dzieci. Z kolei takie czynności jak dotrzymywanie towarzystwa, wychodzenie na spacer z matką, jak również pomaganie matce w podtrzymaniu kontaktów z rodziną i sąsiadami nie są niezbędnymi czynnościami opiekuńczymi i również po godzinach pracy skarżąca mogłaby je wykonywać, tak jak wielu rodziców wykonuje je wobec swoich dzieci.

Należy także podkreślić, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie oprócz skarżącej istnieje 6 innych osób obciążonych w tym samym stopniu wobec G. P. obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osoba niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych w drodze sądowej.

Należy także podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności z osobą jej wymagającą, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zasada ta może być również stosowana w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.

W niniejszej sprawie zarówno skarżąca jak i jej 6-cioro rodzeństwa są osobami zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec G. P. w jednakowym stopniu, jak również do ewentualnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie jest wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne okoliczności wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby.

W tym jednak przypadku nie sposób przyjąć, że istnieją jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu przynajmniej do 5-ciorga rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec G. P.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.