Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 750/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-10-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7, art. 12, art. 23, art. 29
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 października 2021 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] r.

nr [...] , wydaną na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a, art. 12, art. 23 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego ustalił T. M. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego E. M. (dalej jako strona lub skarżący) kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na mocy decyzji z [...] r. wypłaconych w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. w wysokości 3000 zł. oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i wskazał numer konta, na który należy wpłacić w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ ten przywołał treść art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jak również innych przepisów tej ustawy odnoszących się do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że mocą przywołanej decyzji z [...] r., stronie przyznane zostało świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł, jednakże w następstwie orzeczeń sądów powszechnych z 19 września 2019 r. wysokość alimentów ustalona została na poziomie 400 zł począwszy od 21 sierpnia 2015 r., a w następstwie wniesionej apelacji wyrokiem z 8 lutego 2021 r. wysokość otrzymywanych alimentów ustalona została na poziomie 150 zł miesięcznie począwszy od 21 sierpnia 2015 r. Podkreślono, że decyzją z [...] r. organ pierwszej instancji zażądał zwrotu 1200 zł, a tym samym do zwrotu pozostała kwota 3000 zł (12 miesięcy x 250 zł.).

Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanej decyzji oraz zarzucono jej naruszenie postanowień art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przyjęcie błędnej wykładni nienależnie pobranych świadczeń i uznanie, że po stronie odwołującej się strony zaistniały przesłanki pozwalające na ustalenie, że przedmiotowe świadczenia pobrane zostały nienależnie. Nadto wskazano na błędne zastosowanie art. 29 wyżej wymienionej ustawy. W motywach odwołania przybliżono sytuację faktyczną strony i podejmowane działania przez reprezentującego go przedstawiciela ustawowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło pkt 3 zaskarżonej decyzji i wskazało, że strona jest obowiązana do zapłaty należności głównej i odsetek w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji, a w pozostałym zakresie utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania wraz z zarzutami sformułowanymi w odwołaniu, a następnie przywołano treść przepisów normujących problematykę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przybliżył stan faktyczny występujący w rozpoznawanej sprawie i w następstwie dokonanej analizy stwierdził, że w okresie obowiązywania decyzji z [...] r. stronie przysługiwało świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 150 zł, natomiast strona otrzymała wskazane świadczenie w wyższej wysokości, a tym samym organ pierwszej instancji zasadnie domaga się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W końcowej części uzasadnienia organ przedstawił motywy zmiany pkt 3 decyzji organu pierwszej instancji i podkreślił, że nie jest obowiązana do zwrotu odsetek.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie postanowień art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przyjęcie błędnej wykładni nienależnie pobranych świadczeń i uznanie, że po stronie odwołującej się strony zaistniały przesłanki pozwalające na ustalenie, że przedmiotowe świadczenia pobrane zostały nienależnie. Nadto wskazano na błędne zastosowanie art. 29 wyżej wymienionej ustawy. W uzasadnieniu skargi przedstawiono motywy, którymi kierował się skarżący i podniesiono, że organy administracji w kwestionowanych decyzjach nie dokonały rozróżnienia na świadczenie nienależne i na świadczenie nienależnie pobrane. Podkreślono, że zaskarżona decyzja pozostaje sprzeczności z celami przedmiotowej ustawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że stan faktyczny w sprawie jest czytelny i nie budzi żadnych wątpliwości. Powyższa okoliczność znajduje umocowanie w treści skargi, w której nie akcentuje się uchybień organów administracji publicznej w zakresie postępowania wyjaśniającego. Skoro stan faktyczny w sprawie nie budzi wątpliwości przywołać należy stan prawny, który ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Stosownie do postanowień art. 23 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Przy czym od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki za ustawowe opóźnienie. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie posiada treść art. 29 przywoływanej ustawy. Zgodnie z nim zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów. W przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej, niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Przy czym przepis art. 23 w tym zakresie stosuje się odpowiednio. W przypadku gdy Sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2, pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Podobnie jak wcześniej, przepis art. 23 stosuje się odpowiednio. W przypadku podniesienia wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się wyrównania za okres, którego to dotyczy. Równocześnie w polu widzenia należy mieć treść art. 2 pkt 7 przywoływanej ustawy. Wskazany przepis normuje pojęcie nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z nim oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4 przedmiotowej ustawy.

Przywołany powyżej stan prawny przenieść należy na stan faktyczny rozpoznawanej sprawy. Organy administracji publicznej obu instancji jako podstawę podejmowanego rozstrzygnięcia przywołały treść art. 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem uznały, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Nadto organy te odwołały się do postanowień art. 23 i art. 29 wskazanej ustawy, jednakże bez bliższego wskazania, które regulacje z tych przepisów zostały zastosowane.

Z uzasadnienia obu kwestionowanych decyzji można wywnioskować, że wypowiadające się organy administracji publicznej kierowały się tym, że w następstwie wydania przez Sąd Okręgowy w G. wyroku z [...] r. orzekającego wysokość alimentów przysługujących skarżącemu na kwotę 150 zł miesięcznie wystąpiła przywołana powyżej przesłanka, a zatem świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w części lub całości. Przedstawiona powyżej argumentacja prezentowana przez wypowiadające się w sprawie organy uznana musi zostać za wadliwą. Uwadze organów administracji umknęło to, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacane było skarżącemu na mocy wyroku zaocznego z 21 sierpnia 2015 r. Wyrok ten był dwukrotnie zmieniany, a mianowicie pierwszy raz 18 września 2019 r., a po raz drugi 9 września 2020 r. W świetle powyższego przywołać należy treść art. 145 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem, podstawa wznowienia postępowania jest jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie Sądu, które następnie zostało uchylone lub zmienione. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z przywołanego stanu faktycznego, wyczerpana została przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją organu pierwszej instancji z [...] r. Wskazana decyzja, mocą której skarżącemu przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego oparta była o postanowienia wyroku zaocznego z [...] r. ustalającego wysokość alimentów na poziomie 500 zł miesięcznie. Skoro wskazany wyrok został następnie zmieniony, tym samym wyczerpana jest przesłanka wznowienia postępowania, o której mowa jest w przywoływanym już art. 145 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Dodatkowo dostrzec należy, że w art. 2 pkt 7 lit. c stanowi się, że przesłanką pobrania nienależnego świadczenia jest świadczenie wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie zwrot "odmówiono prawa od świadczenia" rozumieć należy zarówno sytuację, w której osobie odmówiono przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak również taką, gdy przyznaje się je w wysokości niższej niż pierwotna, tak jak ma to miejsce w tej sprawie. Nadto dostrzec należy, że w przypadku tej przesłanki organy administracji publicznej stwierdzające pobranie nienależnego świadczenia nie domagają się od strony odsetek, a wynika to z treści art. 23 ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Następstwem przedstawionej sytuacji jest wyczerpanie przesłanki przewidzianej treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie stwierdzenie naruszenia prawa dające podstawę dla wznowienia postępowania administracyjnego uzasadniające uwzględnienie wniesionej skargi.

Przy ocenie prawidłowości zaskarżonych decyzji dostrzec należy, że organ pierwszej instancji w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia przywołał wyłącznie treść art. 23 i art. 29 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji bez odwołania się do konkretnych regulacji wynikających z tych przepisów, a w uzasadnieniu swojej decyzji przywołał jedynie treść art. 29 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 23 ust. 5 powyższej ustawy. Organ odwoławczy dokonał modyfikacji decyzji organu pierwszej instancji w części, która była zasadna, a mianowicie wskazał, że w takiej sytuacji, w jakiej znajdowała się strona nie jest ona zobowiązana do płacenia odsetek. We wskazanym zakresie organ odwoławczy w sposób prawidłowy uznał występowanie tej okoliczności. Nadto w uzasadnieniu swoich decyzji przywołując treść art. 2 pkt 7 oraz art. 29 w sposób wytłuszczony wskazał przepisy, które winny być zastosowane. Taki działanie wskazuje co prawda przepisy, które jak można się domyślać, legły u podstaw wydanej decyzji, jednakże organ ten obowiązany był w sposób wyraźny i jednoznaczny wskazać, że podstawą prawną wydawanej decyzji jest taki czy inny przepis przedmiotowej ustawy. Brak takich wskazań i ograniczenie się do przywołania przepisów wyczerpuje w ocenie Sądu przesłankę naruszenia postanowień art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a także zasady przewidującej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Dostrzeżone uchybienie także wyczerpuje przesłankę uwzględnienia wniesionej skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, a mianowicie naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy.

W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji podejmie działania wynikające wprost z treści niniejszego orzeczenia.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

mr