Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 106/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K. i Gminy Miejskiej K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r., znak: [...] Minister Gospodarki w pkt I stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia

[...] sierpnia 1949 r., nr [...] wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (M.P. Nr A-59, poz. 804), w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Zakłady [...], w części, w jakiej orzeczenie to dotyczy 2/3 udziałów A. G., I. G. oraz M. G. w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w K., objętej liczbą wykazu hipotecznego [...], Gmina [...], Sąd Grodzki K., w skład której wchodziły parcele oznaczone liczbami katastralnymi [...] oraz [...], stanowiące aktualnie części działek: nr [...], obręb [...], nr [...] oraz nr [...], obręb [...], nr Kw. [...] - w zakresie dotyczącym działki nr [...], obręb [...], nr Kw [...], a w pkt II stwierdził, iż ww. orzeczenie, w zakresie dotyczącym działki nr [...], obręb [...], nr Kw. [...], zostało wydane z naruszeniem prawa.

Organ wskazał, że pismem z dnia 19 kwietnia 2012 r., sprecyzowanym pismem

z dnia 5 sierpnia 2013 r. M. G., A. G. oraz J. G., reprezentowani przez pełnomocnika – adw. [...], wnieśli o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. wydanego przez Ministra Przemysłu Lekkiego, w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, którym przejęto na własność państwa przedsiębiorstwo Zakłady [...], w części dotyczącej udziałów A. G., I. G. oraz M. G., tj. poprzedników prawnych M. G., A. G. oraz J. G. w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w K., z powodu wydania orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa.

Właścicielami ww. nieruchomości byli: H. G. (w 2/6 części), I. L. (w 2/6 części), I. G. (w 1/6 części) oraz D. G. (w 1/6 części). W dniu [...] marca 1946 r. nastąpiło przywrócenie posiadania tej nieruchomości jednemu ze spadkobierców jej właściciela. Z przedmiotową nieruchomością związane były prawa zobowiązaniowe, tj. najem przez trzech przedsiębiorców, tj. Zakłady [...], "A." [...] Sp. z o.o. w K. oraz "F." [...] w K., właściciel J. S. i W. G.

W dniu [...] sierpnia 1949 r. Minister Przemysłu Lekkiego wydał w porozumieniu

z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego orzeczenie

nr [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwa "Zakłady [...]. Następnie wydał zarządzenie z dnia [...] listopada 1949 r. w sprawie objęcia ww. przedsiębiorstwa, do czego wyznaczył [...] Zakłady [...].

W dniu [...] maja 1950 r. sporządzony został protokół zdawczo-odbiorczy przedmiotowego przedsiębiorstwa, przejętego na własność Państwa na podstawie ww. orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1949 r., który nie wskazywał całości nieruchomości przy

[...] w K. jako składnika majątkowego tego przedsiębiorstwa, a w dniu [...] listopada 1950 r. dodatkowy protokół zdawczo-odbiorczy, dotyczący przejęcia na własność Państwa całej nieruchomości położonej w K., przy ul. [...], uznanej za składnik majątkowy znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

Organ dodał, że w aktach sprawy znajduje się również orzeczenie z 1955 r. (bez dokładnej daty), wydane przez Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw Przemysłu Graficznego i Księgarstwa, w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, sygn. [...], wskazujące § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, jako podstawę ustalenia, że składniki majątkowe objęte protokołami zdawczo-odbiorczymi z dnia [...] maja i [...] listopada 1950 r. przez [...] Zakłady [...], wyznaczone do objęcia ww. przedsiębiorstwa, stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i zostały przejęte na własność Państwa oraz zatwierdzające ww. protokoły zdawczo - odbiorcze.

Organ wyjaśnił, że kwestią rozstrzygającą o wydaniu niezgodnie z przepisami prawa ww. orzeczenia, w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości, we wskazanym zakresie, jest prawo własności nieruchomości, na której funkcjonowało znacjonalizowane przedsiębiorstwo "Zakłady [...]" w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.

Wskazał, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R. P. Nr 3, poz. 17) (dalej ustawa nacjonalizacyjna), przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego

w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami, wolne jednak od obciążeń i zobowiązań, z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone.

Minister powołując się na uchwałę składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07 wskazał, iż przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 i 3 ust. 1 ww. ustawy nacjonalizacyjnej, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, stanowiącej własność osoby trzeciej.

Organ podniósł, że materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje,

iż przedmiotowa nieruchomość nie była w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej własnością ww. przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osób trzecich. Z tego względu uznano, iż przedmiotowe orzeczenie, w przedstawionym w kwestionowanej decyzji zakresie, naruszyło rażąco prawo, tj. art. 6 ust. 1 ww. ustawy, ponieważ pozostawało

w oczywistej sprzeczności z treścią tego przepisu, a skutkiem tego naruszenia jest powstanie sytuacji niemożliwej do zaakceptowania w praworządnym państwie.

Minister stwierdził, że ww. orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r., w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Zakłady [...] w części, w jakiej dotyczyło ono 2/3 udziałów A. G., I. G. oraz M. G. w prawie własności przedmiotowej nieruchomości zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, co było przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Podniósł również, że zaistnienie przesłanki wskazanej w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa,

tj. ustalenie, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa - oznacza, że dla stwierdzenia jej nieważności należy ocenić skutki prawne, jakie ona wywołała, ponieważ nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne.

W związku z tą przesłanką organ podniósł, że znacjonalizowana wraz

z przedmiotowym przedsiębiorstwem ww. nieruchomość aktualnie wchodzi w skład działek: [...] oraz [...] i jest własnością Gminy K., na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1991 r. nr [...], stwierdzającej nabycie nieruchomości nieodpłatnie, z mocy prawa.

Odnosząc się do działki nr [...], obręb [...] Minister Gospodarki wskazał,

iż ww. decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 1991 r., stwierdzająca nabycie nieruchomości nieodpłatnie z mocy prawa, może być oceniana pod kątem swej legalności w innym postępowaniu przed właściwymi organami. Z tego względu, zdaniem organu w zakresie dotyczącym ww. działki nr [...], nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne.

Rozpatrując natomiast kwestię nieodwracalnych skutków prawnych w stosunku

do działki nr [...], obręb [...] organ wskazał, że z działką tą wiążą się prawa użytkowania wieczystego i własności dla A. [...] w [...], na podstawie zawartej w dniu [...] czerwca 1994 r. pomiędzy Gminą Miasta K., a A. [...] w K. umowy użytkowania wieczystego ww. nieruchomości oraz umowy sprzedaży na rzecz ww. [...] budynków na tej działce zlokalizowanych (na podstawie aktu notarialnego Rep. A numer [...] z dnia [...] czerwca 1994 r.). Z tego względu organ wskazał, iż przy braku materialnej podstawy prawnej do wydania decyzji, która znosiłaby skutek prawny wykonania ww. wadliwej decyzji w odniesieniu do działki nr [...], organ orzekający, działający w trybie nadzoru, władny jest stwierdzić wydanie z naruszeniem prawa ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. nr [...], w zakresie dotyczącym działki nr [...], obręb [...]. Zdaniem organu, istnieje bowiem negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia w ww. zakresie tj. nieodwracalny skutek prawny.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił Prezydent Miasta K.

Minister Gospodarki po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2014 r.

W uzasadnieniu organ przytoczył poczynione ustalenia w postępowaniu pierwszo-instancyjnym. Wskazał, że pomimo, iż zarzuty przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie dotyczą bezpośrednio postępowania prowadzonego przed Ministrem Gospodarki w I instancji, a dotyczą w głównej mierze postępowania przed Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ponownie przeanalizował przedmiotową sprawę, odnosząc się dodatkowo do przedstawionych zarzutów.

Odnosząc się do głównego zarzutu, zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a mianowicie do pozostawania nadal w obrocie prawnym ww. orzeczenia z 1955 r., organ wskazał, iż omawiane orzeczenie Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z 1955 r., znak: [...] bez oznaczenia dnia

i miesiąca, wbrew twierdzeniu odwołującego się, nie może być przedmiotem weryfikacji przed Ministrem Gospodarki. Zostało bowiem wydane przez poprzednika prawnego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Podniósł, że ww. orzeczenie było już przedmiotem weryfikacji przed Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., znak: [...] odmówił stwierdzenia jego nieważności,

a następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję. Minister Gospodarki wyjaśnił, że nie jest organem właściwym do załatwienia przedmiotowego wniosku w zakresie ww. orzeczenia.

Odnosząc się do drugiego zarzutu zmierzającego do wykazania, iż przedmiotem weryfikacji przed Ministrem Gospodarki było niewłaściwe orzeczenie organ wyjaśnił,

że pierwotnym wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2012 r., skierowanym do Ministra Gospodarki, wnioskodawca rzeczywiście wystąpił o stwierdzenie nieważności kilku aktów z okresu nacjonalizacji, w tym m.in. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia

[...] sierpnia 1949 r., nr [...], wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Zakłady [...]. Organ wyjaśnił, że z powodu uznania swojej właściwości jedynie do oceny ww. orzeczenia wystąpił do adw. [...] - pełnomocnika M. G., A. G. oraz J. G., o jednoznaczne sprecyzowanie czy wnioskodawcy podtrzymują pierwotne żądanie w całości, a więc co do wszystkich aktów nacjonalizacyjnych, czy też występują jedynie o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia. Organ wskazał, że nie ma uzasadnienia do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzeń Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] listopada 1949 r. oraz z dnia [...] marca 1950 r., z uwagi na brak wywierania przez te akty skutków prawnych odnośnie prawa własności ww. nieruchomości (miały one jedynie charakter formalny, organizacyjny) oraz brak przymiotu strony w przypadku wnioskodawców (zarządzenia zostały skierowane do podmiotów podległych Ministrowi Przemysłu Lekkiego). Ponadto, organ wskazał, iż w stosunku do orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1950 r. nieruchomość przy ul. [...] nie została wniesiona do majątku przedsiębiorstwa K. [...] sp. z o. o. w K. i nie była wykazana jako składnik przedsiębiorstwa w protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] maja 1950 r., a zatem wnioskodawcy nie posiadają przymiotu strony w sprawie o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. W stosunku natomiast do ww. orzeczenia z 1955 r. Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa, znak: [...] bez oznaczenia dnia i miesiąca, podkreślił, iż kwestionowane w odwołaniu orzeczenie, nie może być przedmiotem weryfikacji przed Ministrem Gospodarki. Zostało ono bowiem wydane przez poprzednika prawnego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Organ zaznaczył, że wskutek skorygowania przez wnioskodawców wniosku o stwierdzenie nieważności i wskazanie, iż dotyczy on jedynie orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1949 r., postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] maja 2014 r. toczyło się zgodnie z żądaniem wnioskodawców.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu organ stwierdził, że niezrozumiały i niczym nieuzasadniony pozostaje zarzut odnośnie zatwierdzenia niewłaściwego protokołu, gdyż protokoły zdawczo-odbiorcze z dnia [...] maja 1950 r. i z dnia [...] listopada 1950 r. zostały zatwierdzone decyzją Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lipca 1963 r. do której oceny

nie jest uprawniony Minister Gospodarki. Organ dodał, że skoro sami wnioskodawcy

na etapie postępowania przed organem I instancji nie kwestionowali zakresu przedmiotowego postępowania, a tym bardziej nie skorzystali z prawa wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, niezrozumiałym jest kwestionowanie przedmiotowej kwestii przez aktualnego właściciela znacjonalizowanej nieruchomości.

Organ wskazał, iż z akt sprawy wynika, że ww. nieruchomość nie została przejęta na własność Państwa wraz z przedsiębiorstwem "A.", ani też z przedsiębiorstwem "F.". Pismo Centralnego Urzędu Wydawnictw Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z dnia [...] kwietnia 1958 r. wskazuje ponadto, że ww. nieruchomość nie została przywrócona właścicielom.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wniósł Skarb Państwa, reprezentowany przez Prezydenta Miasta K.

i Gmina Miejska K. zastępowany przez radcę prawnego [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2014 r.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił :

I. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów ustawy z dnia

3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17 ze zm.), w szczególności art. 6 ust. 1 tej ustawy, poprzez przyjęcie, iż w sprawie doszło do naruszenia tego przepisu,

II. naruszenie przepisów postępowania a to:

- art. 77 § 1 w związku z art. 7 kpa poprzez niewyczerpujące i niedostateczne zebranie

i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie, w szczególności zaś poprzez niepodjęcie wszelkich czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

- art. 156 § 1 pkt. 2 kpa poprzez przyjęcie, że nieważne jest orzeczenie Ministra Przemyślu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. nr [...] wydane w porozumieniu

z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (M.P. Nr A- 59, poz. 804), dotyczące przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Zakłady [...], w części w jakiej orzeczenie to dotyczy 2/3 udziałów A. G., I. G. oraz M. G. w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w K., objętej Lwh [...] gm.kat. [...], składającej się z parcel katastralnych l.kat. [...] oraz l.kat. [...], stanowiącej aktualnie części działek nr [...] i [...] obręb [...] jednostka ewidencyjna [...] - w zakresie dotyczącym działki nr [...], a także poprzez przyjęcie, że wyżej opisane orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa - w zakresie dotyczącym działki nr [...].

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja stanowi jedynie polemikę z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia

[...] maja 2014 r., nie wnosząc żadnych nowych twierdzeń bądź faktów do przedmiotowej sprawy. Wobec powyższego skarżący wskazał, że organ nadzorczy nie przeprowadził pełnego postępowania dowodowego w zakresie istnienia przesłanek wykluczających stwierdzenie nieważności orzeczenia ze względu na nieodwracalność skutków prawnych związanych z orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte

w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przy tym Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Gospodarki

z dnia [...] listopada 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję własną organu z dnia [...] maja 2014 r., która wydana została w postępowaniu nieważnościowym prowadzonym w trybie art. 156 § 1 i n. k.p.a. W postępowaniu tym oceniana była legalność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. nr [...] wydanego w porozumieniu

z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa "[...]", w części, w jakiej orzeczenie to dotyczy 2/3 udziałów A. G., I. G. oraz M. G. w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w K., objętej liczbą wykazu hipotecznego [...], Gmina Katastralna, [...], Sąd Grodzki [...], w skład której wchodziły parcele oznaczone liczbami katastralnymi [...] oraz [...], stanowiące aktualnie części działek: nr [...], obręb [...], nr Kw. [...] oraz nr [...], obręb [...], nr Kw. [...].

Na wstępie wskazać należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem szczególnym, gdyż jego przedmiotem jest ustalenie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można takie rozstrzygnięcie wzruszyć. Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od zasady stabilności decyzji, może mieć ono miejsce jedynie w przypadku, gdy badana w tym trybie decyzja dotknięta jest w sposób oczywisty przynajmniej jedną z wad wymienionych

w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym nie rozstrzyga się więc ponownie istoty sprawy załatwionej kontrolowaną decyzją, ale jedynie ocenia legalność wydanego rozstrzygnięcia na gruncie obowiązujących w dacie jego wydawania przepisów, w kontekście ustalonego wówczas przez organy stanu faktycznego.

Istotą więc postępowania zakończonego kwestionowaną obecnie decyzją Ministra Gospodarki było jedynie zbadanie, czy orzeczenie podjęte przez Ministra Przemysłu Lekkiego dnia [...] sierpnia 1949 r. obarczone jest kwalifikowaną wadą prawną wymienioną

w art. 156 § 1 k.p.a. Wskazać należy, że sprawa administracyjna zakończona orzeczeniem wydanym w postępowaniu zwykłym ma w tym wypadku znaczenie jedynie pośrednie – stanowiąc punkt odniesienia dla oceny, czy wydając w dniu [...] maja 2014 r. decyzję stwierdzającą nieważność ww. orzeczenia w zakresie działki nr [...] oraz stwierdzającej,

iż w zakresie działki nr [...] orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem prawa, Minister Gospodarki naruszył prawo, czy też nie.

Kwestią kluczową rozstrzygającą o wydaniu ww. orzeczenia z dnia [...] sierpnia

1949 r. niezgodnie z przepisami prawa w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości

i we wskazanym zakresie jest prawo własności nieruchomości, na której funkcjonowało znacjonalizowane przedsiębiorstwo "Zakłady [...]", w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 i ust. 5 ww. ustawy za odszkodowaniem Państwo przejmuje na własność przedsiębiorstwa górnicze i przemysłowe

w następujących gałęziach gospodarki narodowej, m.in. przemysł poligraficzny i drukarnie. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ww. ustawy przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu

art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone.

Podkreślić należy, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy fundamentalne znaczenie ma uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07 (ONSAiWSA 2008/1 poz. 5). W uchwale tej stwierdzono jednoznacznie, że przejęcie przez Skarb Państwa przedsiębiorstwa, w myśl przepisów ustawy o nacjonalizacji przemysłu, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, o ile stanowiła ona własność osoby trzeciej. Podnoszonym w przedmiotowej uchwale argumentem, iż nieruchomość osób trzecich

nie mogła podlegać nacjonalizacji, stanowił zapis art. 7 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym

za przedsiębiorstwo przyjęte przez Państwo na własność, na podstawie art. 3 ustawy, uprawniony do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie jego właściciel.

Wskazać należy, że zasadniczym celem przejęcia przedsiębiorstw na podstawie omawianej ustawy nie było odebranie majątku, ale przede wszystkim to, aby przejęte przedsiębiorstwa dalej funkcjonowały, z tym że w zarządzie Państwa albo samorządu terytorialnego lub spółdzielni, ponieważ przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie art. 2 lub art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, przechodziły na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w celu ich dalszego prowadzenia (art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej). Z tych względów użyte w tej ustawie określenia "przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa" (art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej) i "przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa" (art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej) wyraźnie wskazują, iż dotyczy to nie przejęcia na własność Państwa określonego majątku określonych podmiotów, ale przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstw jako takich

w celu dalszego ich funkcjonowania w zarządzie Państwa albo samorządu terytorialnego lub spółdzielni. W uzasadnieniu tej uchwały wyrażono również pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, iż § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia z 1947 r. ewidentnie przekracza zakres upoważnienia udzielonego w ustawie nacjonalizacyjnej,

a akty nacjonalizacyjne wydane na tej podstawie są nieważne, w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zaznaczyć należy, że uchwała składu 7 sędziów NSA posiada tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 P.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego (w tym wojewódzkiego sądu administracyjnego) rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skład, który nie podziela wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu. Orzekający w przedmiotowej sprawie Sąd nie uznał jednak za zasadne skorzystanie

z kompetencji przewidzianej w art. 269 § 1 P.p.s.a. Zobowiązany jest więc respektować stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w uchwale sygn. akt I OPS 2/07.

Przenosząc powyższe uwarunkowania prawne na stan faktyczny niniejszej sprawy należy uznać, iż organ administracji orzekając w sprawie dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego poprzez uznanie, iż orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. nr [...] wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Zakłady [...], w części, w jakiej orzeczenie to dotyczy 2/3 udziałów A. G., I. G. oraz M. G. w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w K., zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, co było przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje, że omawiana nieruchomość nie była w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej własnością ww. przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osób trzecich. Z przedmiotową nieruchomością związane były prawa zobowiązaniowe, tj. najem przez trzech przedsiębiorców, tj. Zakłady [...] w K., "A." [...] Zakłady [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. oraz "F." [...] w K., właściciel J. S. i W. G. Zgodnie z umową najmu zawartą w K. w dniu [...] lutego 1931 r. Zakład [...] uzyskał prawo pięcioletniego najmu zaczynającego się od 1 maja 1931 r., a kończącego się 1 maja 1936 r. Z akt sprawy wynika, że nieruchomość po 1936 r. również była wynajmowana przez właściciela ww. przedsiębiorstwa. Także odpis umowy spółki jawnej między F. Z. a A. D. wskazuje, że ww. nieruchomość nie stanowiła majątku spółki.

Prawidłowo zatem organ uznał, iż przedmiotowe orzeczenie, w przedstawionym

w niniejszej decyzji zakresie, naruszyło rażąco prawo, tj. art. 6 ust. 1 ww. ustawy, ponieważ pozostawało w oczywistej sprzeczności z treścią tego przepisu, a skutkiem tego naruszenia jest powstanie sytuacji niemożliwej do zaakceptowania w praworządnym państwie.

W ocenie Sądu, stwierdzając w roku 2014 r. nieważność wydanego orzeczenia

z dnia [...] sierpnia 1949 r. w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Zakłady [...], w części, w jakiej orzeczenie to dotyczy 2/3 udziałów A. G., I. G. oraz M. G. w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w K., w skład której wchodziły parcele stanowiące aktualnie części działek: nr [...] i [...] w obrębie [...], Minister Gospodarki zasadnie ocenił, że w zakresie dotyczącym działki nr [...], orzeczenie to rażąco narusza prawo, a w zakresie dotyczącym działki nr [...], orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa.

Wskazać należy, że zaistnienie przesłanki wskazanej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oznacza, że dla stwierdzenia nieważności decyzji należy ocenić skutki prawne, jakie ona wywoła. Stosownie bowiem do treści art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywoła ona nieodwracalne skutki prawne.

Przede wszystkim bowiem, jak zasadnie zauważył organ odwołując się w tym zakresie do wypracowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądów - odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego określonego aktu, należy rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. Skutek prawny decyzji będzie więc nieodwracalny jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego i stosować formy aktu indywidualnego.

W konsekwencji stwierdzić należy, że dany akt wywołuje nieodwracalny skutek prawny wtedy, gdy ani przepis prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji (por. wyroki NSA: z 7.10.2011 r., sygn. akt I OSK 1631/10, Lex nr 1131479; z 28.09.2001 r., sygn. akt I SA 326/01,

Lex nr 75508). Przy czym, co należy podkreślić nieodwracalne skutki prawne decyzji należy ograniczyć wyłącznie do jej bezpośrednich skutków w sferze prawa, a nie zdarzeń faktycznych stanowiących tylko jej pośredni efekt. Jeżeli bowiem na podstawie takiej decyzji wydano inną decyzję, która ewentualnie mogła spowodować takie nieodwracalne skutki prawne, to kwestia odwracalności czy też nieodwracalności tych skutków prawnych dotyczyć może wyłącznie owej drugiej decyzji (por. wyrok NSA z 18.03.2011 r. sygn. akt

I OSK 716/10 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To że, ocena kwestii odwracalności skutku prawnego odnosić się musi wyłącznie do bezpośrednich następstw wywołanych badanym orzeczeniem potwierdza redakcja art. 156 § 2 k.p.a.: "nie stwierdza się nieważności decyzji [...] gdy decyzja wywołała nieodwracalny skutek".

W ocenie Sądu, ustalenia organu także w tym zakresie są prawidłowe. Znacjonalizowana wraz z przedmiotowym przedsiębiorstwem nieruchomość położona

w K. przy ul. [...], oznaczona pierwotnie liczbą katastralną [...] i [...], której właścicielem byli: H. G., I. L., I. G. oraz D. G., aktualnie wchodzi w skład działek: nr [...], oraz nr [...] obręb [...]. Właścicielem ww. nieruchomości jest obecnie Gmina K. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1991 r. nr [...], stwierdzającej nabycie przez Gminę K. z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie nr [...] - działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej Lwh [...]. Z działką nr [...], wiążą się prawa użytkowania wieczystego i własności dla A. [...] w K. W dniu 14 czerwca 1994 r. zawarto między Gminą Miasta K., a A. [...] w K. umowę użytkowania wieczystego dotyczącą nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], składającej się z działki nr [...] oraz umowę sprzedaży na rzecz ww. uczelni budynków na tej działce zlokalizowanych.

Rozpatrując kwestię nieodwracalnych skutków prawnych orzeczenia w odniesieniu do ww. działki nr [...] obręb [...], wskazać należy na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1585/12, zgodnie z którym "u podstaw stwierdzenia nieodwracalności skutku prawnego w odniesieniu do aktu wywołującego skutki w sferze prawa cywilnego tkwi właśnie to, że administracja nie dysponuje instrumentami do tego, aby tego rodzaju skutek odwrócić. Szczególnie ma

to miejsce w sytuacji, gdy decyzja administracyjna wywarła pośredni skutek w sferze prawa cywilnego, tj. gdy stała się ona podstawą do dokonania (nieodwracalnych

dla organu) czynności prawa cywilnego". Wobec zawarcia umowy użytkowania wieczystego między Gminą Miasta K., a A. [...] w K. oraz umowy sprzedaży na rzecz ww. [...] budynków znajdujących się na tej działce, brak jest materialnej podstawy prawnej do wydania przez organ decyzji, która znosiłaby skutek prawny wykonania ww. wadliwej decyzji w odniesieniu do działki nr [...] obręb [...]. Słusznie zatem Minister Gospodarki stwierdził wydanie z naruszeniem prawa ww. orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1949 r. w zakresie dotyczącym działki nr [...], obręb [...]. Istnieje bowiem negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia w ww. zakresie, określona w art. 156 § 2 k.p.a., tj. nieodwracalny skutek prawny.

Rozpatrując kwestię nieodwracalnych skutków prawnych orzeczenia w odniesieniu do ww. działki nr [...] obręb [...], prawidłowo Minister Gospodarki ustalił, że ww. decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 1991 r. w części dotyczącej działki nr [...], może być oceniana pod kątem swej legalności w innym postępowaniu przed właściwymi organami. Tym samym brak jest przesłanek do oceny, że orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Zakłady [...], w części, w jakiej orzeczenie to dotyczy 2/3 udziałów A. G., I. G. oraz M. G., w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w K., w zakresie dotyczącym działki nr [...], obręb [...] wywołało nieodwracalne skutki prawne.

Skoro zatem w świetle unormowań ww. ustawy niedopuszczalne było wywłaszczenie w ramach nacjonalizacji przedsiębiorstwa nieruchomości wprawdzie włączonych do tego przedsiębiorstwa, ale stanowiących własność osób trzecich, to nie budzi wątpliwości Sądu, iż zasadnie Minister Gospodarki stwierdził, że przedmiotowe orzeczenie w przedstawionym w decyzji zakresie, naruszyło rażąco art. 6 ust. 1 ww. ustawy, ponieważ pozostawało w oczywistej sprzeczności z treścią tego przepisu.

Prawidłowo zatem organ uznał, iż ww. orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego

z dnia [...] sierpnia 1949 r., w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Zakłady [...] w części, w jakiej dotyczyło ono 2/3 udziałów A. G., I. G. oraz M. G. w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w K. w odniesieniu do działek oznaczonych obecnie: nr [...] oraz nr [...], obydwie obręb [...] - zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, co było przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie Minister Gospodarki podejmując w dniu [...] maja 2014 r. decyzję stwierdzającą nieważność orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1949 r.

w uzasadnieniu decyzji zawarł obszerne rozważania co do skutków, jakie kontrolowane orzeczenie wywołało, oraz przedstawił ich ocenę w aspekcie negatywnej przesłanki

z art. 156 § 2 k.p.a.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji odpowiada przepisom prawa. Wbrew zarzutom skargi

w toku tego postępowania nie naruszono przywołanych w niej przepisów procedury administracyjnej ani przepisów prawa materialnego. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało bowiem przez Ministra Gospodarki przeprowadzone przy poszanowaniu zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym ustanowionej

w art. 7 k.p.a., a rozwiniętej w art. 77 § 1 k.p.a., zasady prawdy obiektywnej. Kluczowe zaś z punktu widzenia przedmiotu postępowania ustalenia stanu faktycznego znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, przy ocenie którego

nie uchybiono zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a podjęte ostateczne rozstrzygnięcie sprawy odpowiada prawu i zostało uzasadnione w sposób odpowiadający standardom wyznaczonym treścią art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270

ze zm.), orzekł jak w sentencji.