Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 112/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 106 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 25, art. 31 ust. 1 i 2, art. 35 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2010 nr 80 poz 526
law: Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego - tekst jednolity
article: art. 166 ust. 1, art. 167 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Protokolant Beata Cisek - Chojnacka po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 952/14 w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie wpłaty do budżetu państwa z przeznaczeniem na część regionalną subwencji ogólnej dla województw 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Województwa M. na rzecz Ministra Finansów [...] zł (pięćdziesiąt dwa tysiące siedemset złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 952/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu sprawy ze skargi Województwa M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wpłaty do budżetu państwa z przeznaczeniem na część regionalną subwencji ogólnej dla województw, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz zasądził od organu na rzecz Województwa M. zwrot kosztów postępowania.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Minister Finansów określił wysokość zobowiązania Województwa M. z tytułu wpłat z przeznaczeniem na część regionalną subwencji ogólnej dla województw na 2013 r. – za grudzień 2013 r. w wysokości 55.112.112,00 zł wraz z odsetkami ustalonymi jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia [...] grudnia 2013 r.

Po rozpoznaniu wniosku Województwa M. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Finansów decyzją z dnia [...] marca 2014 r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lutego 2014 r.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że Województwo M., pomimo ciążącego na nim obowiązku, nie dokonało w terminie wpłat do budżetu państwa z przeznaczeniem na część regionalną subwencji ogólnej dla województw za grudzień 2013 r. w wysokości 661.345.344 zł, o czym Województwo zostało poinformowane pismami z dnia [...] października 2012 r. oraz z [...] lutego 2013 r. Rata przypadająca do zapłaty w grudniu wynosiła 55.112.112,00 zł.

Województwo, pomimo ciążącego na nim obowiązku, wynikającego z art. 35 ust. 1 ustawy o dochodach, nie dokonało w terminie uiszczenia wpłaty do budżetu państwa z przeznaczeniem na część regionalną subwencji ogólnej dla województw za wskazany miesiąc 2013 r.

W związku z niedokonaniem wpłaty zaistniały przesłanki przewidziane w przepisie art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 80, poz. 526 ze zm., dalej: ustawa o dochodach) do określenia, w formie decyzji, wysokości zobowiązania Województwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., uchylając powyższą decyzję, podkreślił, że organ orzekał w sprawie na podstawie upoważnienia zawartego w art. 35 ust. 2 ustawy o dochodach. Materialnoprawną podstawę orzekania, określającą która jednostka samorządu terytorialnego szczebla wojewódzkiego jest zobowiązana do wpłat i w jakich wysokościach (według jakich wskaźników i według jakiej metody wyliczonych), stanowił przepis art. 31 ustawy o dochodach. Zdaniem Sądu I instancji, ma to istotne znaczenie dla sprawy, gdyż w dniu 4 marca 2014 r. zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego, sygn. K 13/11 (Dz. U. z dnia 19 marca 2014 r., poz. 348), w którym Trybunał stwierdził, że art. 25 i 31 ustawy o dochodach, w zakresie, w jakim nie gwarantują województwom zachowania istotnej części dochodów własnych dla realizacji zadań własnych są niezgodne z art. 167 ust. 1 i 2 w związku z art. 166 ust. 1 Konstytucji RP.

Jednocześnie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, TK odroczył skutek derogacyjny (utrata mocy) przez wymienione przepisy w zakresie stwierdzonej niekonstytucyjności, na okres 18 miesięcy od daty ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Odroczenie derogacji uzasadnił skomplikowaną materią ustrojową, jakiej dotyczyły kontrolowane przepisy.

Sąd przypominając treść art. 1, art. 2 pkt 3, art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1 pkt 3, art. 24, art. 25, art. 31, art. 34, art. 35, art. 36 ustawy o dochodach podał, że wpłaty do budżetu państwa z przeznaczeniem na część regionalną subwencji ogólnej dla województw, nazywane przez Trybunał Konstytucyjny wpłatami wyrównawczo-korekcyjnymi obciążające określone województwa, podlegają w całości podziałowi (wypłatom) również na rzecz województw. Minister Finansów, w omawianej ustawie, otrzymał od ustawodawcy odpowiednie uprawnienia do wydawania decyzji, którymi może korygować wysokość wpłat i wypłat lub ich zwrot stosownie do ustalonych okoliczności. Zatem w ocenie Sądu, w świetle wspomnianych przepisów nie mamy do czynienia z sytuacją nieodwracalnych skutków.

Z treści art. 190 ust. 3 Konstytucji RP wynika, że orzeczenie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, co z reguły wiąże się ze skutkiem w postaci utraty mocy obowiązującej takiego aktu. W przypadku negatywnego wyroku zakresowego zakres utraty mocy obowiązującej wynika z treści wyroku TK, tak jak w rozpoznawanej sprawie. Przepis art. 190 ust. 3 Konstytucji RP zawiera zastrzeżenie, w myśl którego TK może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, w tym przypadku 18 miesięcy liczonych od daty ogłoszenia orzeczenia.

Sąd I instancji uznał, że to okoliczności indywidualnej sprawy powinny stanowić o tym, czy można odstąpić od stosowania niekonstytucyjnej normy prawnej pozostającej w odroczonej derogacji. O treści rozstrzygnięcia Sądu powinno decydować stosowne ustalenie, w danej sprawie, czy dalsze stosowanie tej już niekonstytucyjnej normy prawnej, we wskazanym zakresie, groziłoby poważniejszymi naruszeniami wartości konstytucyjnych, niż jej niezastosowanie.

Zdaniem Sądu I instancji rozstrzygnięcie przez TK o odroczeniu skutku derogacyjnego adresowane było przede wszystkim do ustawodawcy. Uzasadniane było charakterem przepisu i jego ustrojową materią.

Wobec powyższego, a także kierując się treścią art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, Sąd uznał, że rozstrzygając tę sprawę indywidualną, ma kompetencję do zastosowania reguły kolizyjnej lex superior – zadecydowania o odmowie zastosowania w konkretnym stanie faktycznym niekonstytucyjnej normy prawnej pozostającej w okresie odroczonej derogacji. Zastrzegł jednak, że prawo odmowy zastosowania omawianej normy (przepisu art. 31 ustawy o dochodach w zakresie w jakim jest on niekonstytucyjny) uzasadnione jest wyjątkowymi okolicznościami sprawy, związanymi z wartościami konstytucyjnymi.

Rozważając te szczególne okoliczności mogące uzasadnić odmowę zastosowania przepisów zakwestionowanych przez Trybunał, Sąd I instancji podkreślił, że Województwo M. jest regionalną wspólnotą samorządową. Zgodnie z ustawą z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa i jej art. 2 ust. 2, samorząd województwa wykonuje zadania publiczne o charakterze wojewódzkim, niezastrzeżone ustawami na rzecz organów administracji rządowej. Nie ulega wątpliwości, że zdolność samodzielnego wykonywania przypisanych mu zadań jest warunkowana możliwością określania priorytetów działalności i sposobów realizacji zadań (samodzielność zadaniowa), a także możliwością finansowania tej działalności. Samodzielność finansowa jest zatem trwałym, nieodłącznym elementem zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Polega ona na zapewnieniu jednostkom samorządu terytorialnego dochodów pozwalających na realizację przypisanych jej zadań publicznych, na pozostawieniu jej swobody w kształtowaniu wydatków wraz ze stworzeniem w tym zakresie odpowiednich gwarancji formalnych i proceduralnych.

Stąd według Sądu rozpoznanie skargi w tej sprawie wymagało dokonania analizy powszechnie znanej sytuacji finansowej Województwa M. i ustalenia czy skutki, wynikające z zastosowania w pełnym zakresie, w zaskarżonej decyzji, przepisu art. 31 ustawy o dochodach, nie prowadzą do naruszenia wyżej wymienionych wartości konstytucyjnych gwarantowanych temu województwu.

Sąd I instancji podkreślił, że zaskarżona decyzja nie zawiera ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji finansowej Województwa. Wynika to z faktu, że stosowany w decyzji administracyjnej art. 31 ustawy o dochodach nie przewiduje takiej przesłanki. Potrzeba analizy sytuacji finansowej wyniknęła z uwagi na obalenie domniemania konstytucyjności przepisu w zakresie wskazanym w wyroku TK.

Sąd powołując się na treść art. 106 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że dysponuje wiedzą powszechną wynikającą z Raportu Regionalnej Izby Obrachunkowej w W. z dnia [...] lutego 2014 r., Sprawozdania rocznego z wykonania budżetu Województwa M. za rok 2013 (dalej: Sprawozdanie), upublicznioną w drodze stosownych publikacji, jak również z danych finansowych zawartych w uzasadnieniu wyroku TK. Na tej podstawie przeanalizował sytuację finansową Województwa M. i uznał, że w 2013 r. sytuacja finansowa Województwa była trudna. Zmniejszały się dochody podatkowe, a zwiększały się wpłaty wyrównawcze. W związku z tym Województwo było zmuszone do zaciągania kredytów i pożyczek, przy istnieniu granicznych możliwości ich uzyskania. To wszystko stanowiło obciążenia finansowe w zakresie naruszającym gwarancje konstytucyjne do samodzielnego działania i samodzielności finansowej, gwarancje ustalone i potrzebne do wykonywania zadań publicznych. Stworzyło jednocześnie sytuację szczególną uprawniającą do odstąpienia, zdaniem Sądu I instancji, od stosowania, w okresie odroczonego skutku derogacyjnego, przepisu art. 31 ustawy o dochodach, w zakresie jakim jest on niekonstytucyjny.

Według Sądu argumentację tę wzmacnia również fakt, że Trybunał Konstytucyjny stwierdzając zakresową niekonstytucyjność art. 25 ustawy o dochodach, a więc przepisu mówiącego o podziale łącznej kwoty wpłat między uprawnione województwa (wypłaty) ustalił, iż ustawa pozwala na przekazywanie tych środków samorządom niekoniecznie uboższym. Zatem ciężar ich ponoszenia, przypisany Województwu M. w warunkach wyżej wskazanych, niekoniecznie służy, w ocenie Sądu I instancji celowi i istocie wprowadzonych wpłat, tj. wyrównaniu poziomu dochodów, zgodnie z zasadą solidarności i zasadą zrównoważonego rozwoju.

Wobec tego, że dochody własne Województwa, o których mówi Trybunał, składają się głównie z dochodów podatkowych (w wielkościach znacząco przekraczających 80%), a dochody podatkowe były podstawowym wyznacznikiem wyliczania przez organ wysokości wpłat i przesłanką występującą w przepisie art. 31, Sąd uznał za istotne w rozpatrywanej sprawie zagwarantowanie Województwu zachowania odpowiedniego poziomu właśnie tych dochodów.

Kierując się tym wskazaniem wyszacował potrzeby finansowe Województwa. Przyjął, że właściwą proporcją spełniającą te wymagania z punktu widzenia wymagań konstytucyjności omawianego przepisu będzie wielkość 70% do 30%. Pozostawienie Województwu 70% dochodów podatkowych będzie gwarantowało zachowanie tej istotnej części dochodów dla realizacji zadań własnych i będzie zgodne ze standardami konstytucyjnymi, wynikającymi z art. 167 ust. 1 i 2 w związku z art. 166 Konstytucji RP.

W konsekwencji Sąd według tego kryterium ocenił legalność zaskarżonej decyzji. Uznał, że zaskarżona decyzja, w zakresie w jakim, określając wielkość zobowiązania z tytułu wpłat wyrównawczych za wskazany okres, nie uwzględnia potrzeby pozostawienia Województwu M. 70% dochodów podatkowych w roku 2013, narusza art. 31 ustawy o dochodach.

Minister Finansów wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, zarzucając mu:

1) naruszenie art. 31 ustawy o dochodach w związku z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, w ten sposób, że pomimo iż w wyroku z dnia 4 marca 2014 r., sygn. akt K 13/11 Trybunał Konstytucyjny odroczył na okres 18 miesięcy od daty ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw RP utratę mocy obowiązującej przepisów art. 31 i 25 ustawy o dochodach w zakresie w jakim stwierdził ich niekonstytucyjność, Sąd I instancji nie uwzględnił odroczonego skutku derogacyjnego zaskarżonych przepisów;

2) art. 31 oraz art. 35 ust. 1 i 2 ustawy o dochodach poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów prowadzące do uznania, że zaskarżona decyzja narusza art. 31 tej ustawy, gdyż określając wielkość zobowiązania z tytułu wpłat do budżetu państwa, nie uwzględnia potrzeby pozostawienia Województwu M. 70% dochodów podatkowych roku 2013;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 31 ustawy o dochodach w związku z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż doszło do naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 31 ustawy o dochodach oraz w sytuacji, gdy w wyroku z dnia 4 marca 2014 r. (sygn. akt K 13/11) Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów;

4) art. 106 § 4 p.p.s.a. poprzez zaliczenie do faktów powszechnie znanych danych zawartych w sprawozdaniach budżetowych i finansowych Województwa M. oraz "Raporcie o stanie gospodarki finansowej Województwa M." przygotowanym przez Regionalną Izbę Obrachunkową w W. i uwzględnienie tych faktów przy wyrokowaniu, gdy tymczasem tak szczegółowe i specjalistyczne dane nie są faktami powszechnie znanymi (notoryjnymi);

5) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. — Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 95 ust. 1 Konstytucji RP poprzez dokonanie błędnej oceny legalności zaskarżonej decyzji w następstwie zastosowania przez Sąd I instancji kryteriów wyliczania wysokości wpłat, których nie zawiera ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.

Podnosząc te zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi Województwa M. i jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Województwo M. wniosło o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2015 r. Minister Finansów przedstawił dodatkowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione i dlatego skarga została uwzględniona.

Podstawową kwestią, którą przesądził Sąd I instancji i która wymaga w związku z tym rozważenia w pierwszej kolejności jest kwestia dopuszczalności odstąpienia przez Sąd, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, od zastosowania art. 31 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2010 r. Nr 80, poz. 526). Przepisu co do którego Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok tzw. zakresowy oraz odroczył jego derogację na okres 18 miesięcy. Sąd I instancji stanął na stanowisku, że takie odstąpienie od zastosowania przepisu prawnego w okresie do nadejścia terminu jego odroczonej derogacji leży w kompetencjach sądów. W uzasadnieniu tej tezy przytoczył poglądy wyrażane w tej kwestii w piśmiennictwie prawniczym i w orzecznictwie sądowym, w tym w orzecznictwie sądów administracyjnych. Podkreślił przy tym, że o ewentualnym odstąpieniu od zastosowania przepisów prawnych w czasie pomiędzy ogłoszeniem wyroku TK, a nadejściem określonego przez Trybunał terminu utraty przez nie mocy obowiązującej powinny decydować okoliczności indywidualnej sprawy i dokonana na ich podstawie ocena, które z możliwych dwóch rozwiązań - zastosowanie bądź odmowa zastosowania w tym okresie przepisu uznanego za niekonstytucyjny jest bardziej odpowiednie, czy bardziej służy ochronie wartości konstytucyjnych. Inaczej mówiąc, Sąd uznał za konieczne przeprowadzenie pewnego bilansu "strat i zysków" wynikających z przyjęcia w konkretnej sprawie jednego z tych dwóch rozwiązań.

Uzasadnienie wyroku Sądu pokazuje jednak, że Sąd takiego całościowego rachunku nie przeprowadził. Uznał bowiem, że w rozpatrywanej sprawie należy odmówić zastosowania niekonstytucyjnych przepisów, kierując się wyłącznie trudną sytuację finansową Województwa M. w 2013 r. Stwierdził, że ta trudna sytuacja finansowa, wywołana m.in. obowiązkiem wpłat wyrównawczych, sięgających około 50% dochodów powoduje naruszenie konstytucyjnych gwarancji samodzielności finansowej województwa i co za tym idzie - samodzielności wykonywania zadań publicznych. Dlatego też należy niezwłocznie odstąpić od stosowania przyczyniającego się do powstania tych trudności mechanizmu ustalania wpłat wyrównawczych.

To uzasadnienie jest zatem jednostronne i przez to niepełne. Nie uwzględnia przede wszystkim faktu, że przewidziany w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego mechanizm ustalania wysokości wpłat i wypłat wyrównawczych działa na zasadzie naczyń połączonych. Przepis art. 25 ustawy stanowi, że część regionalną subwencji ogólnej dla województw uboższych ustala się w wysokości łącznej kwoty wpłat dokonanych przez województwa o wyższych dochodach. Należałoby w związku z tym rozważyć, w jakim stopniu ustalenie wpłat Województwa M. na poziomie 30 % jego dochodów własnych wpłynie na dochody województw uboższych, i czy to obniżenie nie będzie stanowiło zagrożenia dla wykonywania ich zadań samorządowych, a więc czy nie będzie prowadziło do naruszenia w stosunku do nich gwarancji konstytucyjnych, przewidzianych w art. 166 ust. 1 i 167 ust. 1 i 2 Konstytucji. Ze względu na ten związek wpłat i wypłat na część regionalną subwencji ogólnej dla województw przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego objęte zostały łącznie art. 31 oraz art. 25 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.

Jednakże zdaniem NSA odpowiedź na pytanie, czy w rozpatrywanej sprawie dopuszczalne było odstąpienie od zastosowania zakwestionowanych przez TK przepisów ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wymagała zbadania jeszcze jednej, równie istotnej kwestii.

W uzasadnieniu wyroku TK podkreślił, że istnieje potrzeba zmiany przepisów prawnych w tym zakresie i ta zmiana musi być poprzedzona szeroką analizą sytuacji ekonomicznej wszystkich województw, w kontekście ich dochodów i potrzeb wydatkowych oraz opracowania wskaźników, które dawałyby gwarancję zmniejszenia dochodów własnych samorządów bogatszych wyłącznie w niezbędnym zakresie oraz opracowania wskaźników granicznych uwzględniających różne stany gospodarcze oraz stan finansów jednostek samorządu terytorialnego na datę dokonania wpłaty wyrównawczo - korekcyjnej.

Wynika z tego, że Trybunał miał świadomości złożoności badanej materii i w związku z tym uznał, że dla rozwiązania tych problemów konieczna jest interwencja ustawodawcy, poprzedzona wspomnianą analizą ekonomiczną.

Należało zatem rozważyć, czy wobec utrzymania samej instytucji wpłat i dopłat wyrównawczo – korekcyjnych, jako niebudzącej zastrzeżeń konstytucyjnych (wyrok TK z 25 lipca 2006 r., K 30/04), możliwe będzie jej stosowanie, do nadejścia terminu utraty mocy obowiązującej przez niekonstytucyjne przepisy, z pominięciem regulacji zawartych w art. 25 i art. 31 ustawy o dochodach, w sposób, który zapewni wszystkim samorządom wojewódzkim istotną część ich dochodów dla realizacji zadań własnych, a więc zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Trzeba przypomnieć, że ustawa o dochodach przewiduje samoobliczanie wysokości wpłaty przez województwo obowiązane do jej dokonania (art. 35 ust. 1).

Minister Finansów ma zaś kompetencje do określenia wpłaty decyzją administracyjną tylko wówczas, gdy jednostka samorządu terytorialnego, mimo ciążącego na niej obowiązku, nie dokonała w terminie – w całości lub w części - takiej wpłaty albo wysokość wpłaty nie odpowiadała wpłacie należnej (art. 35 ust. 2). Kompetencje ministra mają zatem charakter subsydiarny w stosunku do mechanizmu samoobliczania wpłat i są powiązane z działaniem tego mechanizmu. Poza tym ustawa nie daje ministrowi możliwości "ręcznego" sterowania system wpłat korekcyjno - wyrównawczych.

Sąd I instancji tym problemem się nie zajął, ograniczając się do stwierdzenia, że "Minister Finansów, w omawianej ustawie, otrzymał od ustawodawcy odpowiednie uprawnienia do wydawania decyzji, którymi można korygować wysokość wpłat i wypłat lub ich zwrot stosownie do ustalonych faktów".

Z omawianą kwestią wiąże się ponadto potraktowanie przez Sąd wiadomości dotyczących sytuacji finansowej Województwa M. w kategorii faktów powszechnie znanych z konsekwencjami wynikającymi z art. 106 § 4 p.p.s.a., a więc z możliwością ich uwzględnienia z urzędu, bez potrzeby czynienia ustaleń w drodze postępowania dowodowego.

NSA stanowczo tego stanowiska nie podziela.

Fakty notoryjne to fakty powszechnie znane, czyli takie, które są lub powinny być znane każdemu rozsądnemu, mającemu doświadczenie życiowe człowiekowi żyjącemu w określonym miejscu i czasie, np. wydarzenia historyczne, polityczne, zjawiska przyrodnicze itp. Faktów notoryjnych nie można natomiast mylić z informacjami powszechnie (łatwo) dostępnymi, podanymi do wiadomości publicznej. Sama dostępność informacji nie przesądza o tym, że informacja staje się wiedzą powszechną. Nie można bowiem oczekiwać, aby każdy rozsądny, mający doświadczenie życiowe mieszkaniec Województwa M. wiedział wszystko, co jest ogólnie dostępne na temat tego Województwa, w szczególności zapoznawał się z podanymi do wiadomości publicznej informacjami dotyczącymi sytuacji finansowej Województwa.

Warto zauważyć, że Sąd uznając te informacje za powszechnie znane podał jednocześnie, że pochodzą one z dwóch źródeł - sprawozdania z wykonania budżetu Województwa M. i z raportu RIO. Nie stwierdził zaś, że po prostu wie, jaka jest sytuacja finansowa województwa.

Popełniony przez Sąd I instancji błąd w interpretacji i zastosowaniu art. 106 § 4 p.p.s.a. pociąga za sobą inne poważne konsekwencje. Kierując się niewłaściwym rozumieniem tego przepisu Sąd w istocie przeprowadził we własnym zakresie postępowanie dowodowe, zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej Województwa i na tej podstawie zadecydował o wysokości wpłaty (70% dochodów własnych). Tym samym wyszedł poza kompetencje sądu administracyjnego, który kontroluje jedynie akty i czynności organów administracji publicznej. Nie rozstrzyga natomiast merytorycznie indywidualnej sprawy administracyjnej.

Mając to wszystko na uwadze, należy stwierdzić, że sformułowane w petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego zasługują na uwzględnienie.

Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny skorzystał z przewidzianej w art. 207 § 2 p.p.s.a. możliwości odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w części.