Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 298/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 września 2008 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie przyznania zasiłku stałego i pomocy w formie opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz ustalenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych I. oddala skargę; II. zasądza na rzecz adwokata L. R. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł (w tym 22 % VAT) od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] Nr [...] w sprawie:

1. zmiany decyzji Nr [...] z dnia [...] w sprawie przyznania zasiłku stałego i pomocy w formie opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, w ten sposób, że ustalono okres uprawnienia do zasiłku stałego i składek na ubezpieczenie zdrowotne do dnia 30 września 2007 r., przy czym wysokość zasiłku stałego ustalono:

- od dnia 1 sierpnia 2007 r. do dnia 30 września 2007 r. w kwocie 139,89 zł miesięcznie,

- natomiast odmówiono przyznania zasiłku stałego i składek na ubezpieczenie zdrowotne od dnia 1 maja 2007 r. do dnia 31 maja 2007 r.

2. ustalenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych z tytułu pobranego zasiłku stałego w okresie od dnia 1 maja 2007 r. do dnia 31 maja 2007 r. oraz od dnia 1 sierpnia 2007 r. do dnia 30 września 2007 r. w wysokości 832,14 zł i ustalenie terminu zwrotu świadczeń, tj. 14 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji,

w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło kwestionowaną decyzję w części, tj. w jej pkt 2, dotyczącym ustalenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych z tytułu pobranego zasiłku stałego w wysokości 832,14 zł i określenia terminu zwrotu tych świadczeń i w tym zakresie przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, zaś w pozostałym zakresie Kolegium utrzymało kwestionowaną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, iż w kwietniu 2007 r. i lipcu 2007 r. nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej strony. W kwietniu 2007 r. M. K. otrzymał bowiem od syna kwotę 200 euro na uregulowanie zaległości czynszowych, a w lipcu 2007 r. syn uczynił na rzecz ojca akt darowizny na wykup mieszkania w kwocie 5000 zł. Ponadto, od dnia 1 października 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w L. przyznał stronie świadczenie rentowe w wysokości 1550,66 zł miesięcznie.

W oparciu o dokonane ustalenia, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. orzekł jak w decyzji z dnia [...] podając, iż dochód strony w kwietniu 2007 r. wyniósł 619,40 zł i przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 477 zł. Dochód ten składał się z dodatku mieszkaniowego w wysokości 106,36 zł i przeliczonej kwoty 200 euro, według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia wydania decyzji, czyli kwoty 704,42 zł (200 euro x 3,5221 zł). Ponadto, dochód został pomniejszony o kwotę alimentów w wysokości 191,38 zł świadczonych na rzecz córki strony. Stąd też, z powodu przekroczenia kryterium dochodowego w kwietniu 2007 r. odmówiono M. K. przyznania zasiłku stałego w maju 2007 r. jak również opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Z kolei, w dniu 25 lipca 2007 r. M. K. otrzymał od syna aktem darowizny kwotę 5000 zł na zakup mieszkania.

Jak dalej wskazał organ decyzyjny, zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej (5 x 477 zł) - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Uwzględniając 1/12 część dochodu z kwoty 5000 zł, tj. kwotę 416,67 zł, otrzymywany przez stronę dodatek mieszkaniowy w wysokości 111,82 zł oraz kwotę świadczonych alimentów na dziecko w wysokości 191,38 zł należy stwierdzić, iż miesięczny dochód strony od lipca 2007 r. wynosił 337,11 zł. Wysokość tego dochodu miała wpływ na wysokość przyznanego zasiłku stałego od sierpnia 2007 r.

Stosownie do art. 37 ust. 2 pkt 1 tej ustawy zasiłek stały ustala się w wysokości w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby. Dlatego też od sierpnia 2007 r. zasiłek stały winien być przyznany stronie w kwocie 139,89 zł (477 zł kryterium dochodowe - 337,11 zł dochód strony).

Ze względu na fakt, iż w maju 2007 r. stronie nie przysługiwało prawo do zasiłku stałego, a w sierpniu 2007 r. i wrześniu 2007 r. otrzymała ten zasiłek w kwocie po 370,64 zł miesięcznie zamiast w kwocie 139,89 zł organ ustalił, że kwota 832,14 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jednocześnie wskazał, iż nienależnie pobrane świadczenie podlega zwrotowi.

Poza tym, organ pomocy społecznej dodał, iż od dnia 1 października 2007 r. stronie zostało przyznane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w L. świadczenie rentowe w wysokości 1550,66 zł miesięcznie.

Z decyzją tą nie zgodził się M. K. W odwołaniu wskazał, że darowizna od syna mieszkającego w Hiszpanii nie stanowi dochodu, ponieważ była przeznaczona na konkretny cel. Akt darowizny na kwotę 5000 zł stanowił zabezpieczenie na przyszłość w przypadku, gdyby powstały roszczenia spadkowe po jego śmierci.

Otrzymana kwota pieniężna była niższa i umożliwiła dokonanie zakupu zajmowanego mieszkania oraz uregulowanie zadłużeń czynszowych. Pozostała kwota przelanych przez syna środków pieniężnych została rozdysponowana przez byłą żonę (matkę syna), na której konto owe środki zostały przekazane. W ocenie strony decyzja syna o uregulowaniu zaległości w opłatach czynszowych i wykupie mieszkania była decyzją korzystną również dla organu pomocy społecznej, ponieważ odwołujący się nie został osobą bezdomną i nie stał się mieszkańcem noclegowni.

Odwołujący się dodał również, że obecnie otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 420,78 zł, gdyż ze świadczenia tego potrącana jest kwota zaległych alimentów na córkę. Dlatego też wniósł o umorzenie zadłużenia wobec organu pomocy społecznej, które w jego ocenie zostało naliczone niesłusznie.

Jak podało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w myśl art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej. Natomiast art. 106 ust. 5 tej ustawy stanowi, iż decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Powołany przepis, uwzględniając specyfikę świadczeń i charakter decyzji wydawanych przez pomoc społeczną, określa więc szereg przypadków, których zaistnienie może spowodować zmianę lub uchylenie decyzji dotychczasowej. Ustawodawca w przepisie tym wskazał, iż przyczyną zmiany lub uchylenia decyzji organu może być: zmiana przepisów prawa, zmiana sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, pobranie nienależnego świadczenia, wystąpienie rażących dysproporcji między wysokością dochodu udokumentowaną przez rodzinę, a rzeczywistą sytuacją majątkową stwierdzoną przez pracownika socjalnego, odmowa złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, stwierdzenie marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowe niszczenie bądź też marnotrawienie własnych zasobów materialnych, a także brak współdziałania osoby lub rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji oraz nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy.

Normy wymienione powyżej nie są jednolite. Część z nich nakazuje organowi administracji zmianę lub uchylenie decyzji na niekorzyść strony, natomiast inne stwarzają taką możliwość w drodze uznania administracyjnego. Organ administracji jest zobowiązany do dokonania weryfikacji, w przypadku wystąpienia jednej z następujących okoliczności:

- zmiany przepisów prawa;

- zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony;

- pobrania nienależnego świadczenia.

Jak wskazano wyżej, weryfikacja decyzji administracyjnej w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej następuje obligatoryjnie wówczas, gdy zmieni się sytuacja dochodowa lub osobista osoby lub rodziny, przy czym zmiana ta musi być tego rodzaju, że wiąże się z podstawą prawną i faktyczną przyznania świadczenia, a zatem ma wpływ na spełnienie, bądź niespełnienie wymogów do jego otrzymania. Zmiana sytuacji dochodowej lub osobistej winna być określona, co do rodzaju tej zmiany, tzn. czy wystąpiło pogorszenie czy też zmiana związana z poprawą sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Ponadto w przypadku, gdy organ w decyzji powołuje się na przesłankę określoną w tym przepisie, winien ustalić moment wystąpienia tych zmian.

Dalej organ odwoławczy podał, iż zgodnie z jej art. 37 ust. 1 pkt 1, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy w powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasady ustalania zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej określa art. 37 ust. 1 pkt 2. Wskazany przepis stanowi, że zasiłek ten ustala się w wysokości odpowiadającej różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby. Z kolei z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Na podstawie zaś art. 8 ust. 3 tej ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1. miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2. składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3. kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Natomiast w myśl ust. 4 tego artykułu do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Wśród tych świadczeń ustawa nie wymienia darowizn. Zatem wszystkie darowizny stanowią dochód strony.

W toku postępowania przed organem I instancji ustalono, że M.K. jest osobą samotnie gospodarującą. Ze względu na schorzenia nabył uprawnienia do zasiłku stałego od dnia 1 kwietnia 2007 r. Świadczenie to zostało mu przyznane decyzją Nr [...] z dnia [...] w wysokości 370,64 zł miesięcznie, ponieważ wnioskodawca posiadał w tym okresie dochód w formie dodatku mieszkaniowego w kwocie 106,36 zł.

W kwietniu 2007 r. strona otrzymała pomoc finansową od syna w wysokości 200 euro, a w lipcu 2007 r. w formie aktu darowizny syn przekazał jej kwotę 5000 zł. Dlatego też organ pomocy społecznej, ze względu na zmianę sytuacji dochodowej strony, zgodnie z treścią art. 106 ust. 5 ustawy dokonał weryfikacji decyzji. Stosownie do art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasadnie ustalono wysokość zasiłku stałego od dnia 1 sierpnia 2007 r. do dnia 30 września 2007 r. zmienioną decyzją, na kwotę 139,89 zł, która stanowi różnicę między kryterium dochodowym, wynoszącym 477 zł, a dochodem skarżącego, wynoszącym 337,11 zł, który stanowi kwota 416,67 zł (1/12 część z 5000 zł), dodatek mieszkaniowy w wysokości 111,82 zł oraz pomniejszenie o alimenty świadczone na rzecz dziecka w kwocie 191,38 zł.

Zasadna była również odmowa przyznania zasiłku stałego od dnia 1 maja 2007 r. do dnia 31 maja 2007 r. z powodu przekroczenia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. kwoty 477 zł. Strona w kwietniu 2007 r. uzyskała dochód w wysokości 619,40 zł, na który składał się: dodatek mieszkaniowy w wysokości 106,37 zł, darowizna od syna w kwocie 704,42 zł (200 euro x 3.5221 zł) pomniejszony o alimenty w kwocie 191,38 zł.

Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały nie przysługuje w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W związku z powyższym jest kwestią niesporną, że sytuacja finansowa strony uległa poprawie. W kwietniu 2007 r. uzyskany przez nią dochód w wysokości 619,40 zł przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 477 zł, a w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 tej ustawy zasiłek stały w takim przypadku nie przysługuje. Natomiast od lipca 2007 r. dochód M. K. wzrósł o kwotę 230,75 zł (z 106,36 zł do 337,11 zł). Mając zatem na względzie omówione wyżej przepisy prawa, wzrostowi dochodu powinno odpowiadać odpowiednio zmniejszenie wysokości zasiłku stałego. Prawidłowo więc organ I instancji ocenił, że ze względu na zmianę sytuacji dochodowej strony konieczna stała się zmiana decyzji ostatecznej z dnia [...]. Nr [...] w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego.

Jednocześnie analiza treści art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze administracyjnej. Zatem organ I instancji bezpodstawnie w decyzji Nr [...] z dnia [...] orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z tytułu pobranego zasiłku stałego w okresie od dnia 1 maja 2007 r. do dnia 31 maja 2007 r. oraz od dnia 1 sierpnia 2007 r. do dnia 30 września 2007 r. w wysokości 832,14 zł i ustalił termin zwrotu tych świadczeń na 14 dni od momentu uprawomocnienia się powyższej decyzji.

Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Dopóki decyzja taka nie jest ostateczna, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie, na podstawie decyzji przyznającej to świadczenie, jest świadczeniem nienależnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2007r., sygn. akt I SA/Wa 1815/2006). Zatem w sprawie wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz terminu zwrotu tej należności powinno być wszczęte odrębne postępowanie, o którym strona stosownie do art. 61 § 4 kpa, powinna być powiadomiona. Wszczęcie takiego postępowania umożliwi ustalenie, czy pobrane świadczenie jest nienależnym w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej oraz pozwoli stronie na zgłoszenie wniosków, które mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Organ I instancji zmieniając decyzję na niekorzyść strony poprzez obniżenie wysokości zasiłku stałego nie mógł jednoznacznie w tym postępowaniu i w tej decyzji orzec o zwrocie kwoty 832,14 zł tytułem świadczenia nienależnie pobranego. Wobec tego w części, w jakiej decyzja odnosi się do kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i terminu dokonania zwrotu podlega uchyleniu, gdyż zapadła z naruszeniem powołanych wyżej przepisów, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się natomiast do wniosku strony o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia stwierdzić należy, iż Kolegium nie jest właściwe na tym etapie postępowania do rozpoznawania tego wniosku.

Kwestionując powyższą decyzję M. K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę, w której wskazał na złą sytuację materialną, w jakiej się znajduje.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego.

Rozpatrując skargę, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, o jakim mowa wyżej. Skarga zatem nie mogła zostać uwzględniona.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm.).

Ustawa ta w art. 106 ust. 5 przewiduje, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. przyznał M. K. od dnia 1 kwietnia 2007 r. zasiłek stały w wysokości 370,64 zł miesięcznie oraz od dnia 1 czerwca 2007 r. świadczenie niepieniężne w formie opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W związku z powzięciem przez organ decyzyjny informacji o wystąpieniu okoliczności, które spowodowały poprawę sytuacji materialno-bytowej skarżącego, a to otrzymania w miesiącu kwietniu 2007 r. kwoty 200 euro, a także w miesiącu lipcu 2007 r. kwoty 5000 zł od jego syna, co znajduje potwierdzenie w aktach niniejszej sprawy, organ I instancji, dokonał weryfikacji poziomu osiąganego przez skarżącego dochodu. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalił, że uzyskany dochód skarżącego w miesiącu kwietniu 2007 r. w kwocie 200 euro, darowanej mu przez syna z przeznaczeniem na uregulowanie zaległości mieszkaniowych, przeliczonej z uwagi na brak konkretnej daty jej uzyskania według kursu NBP na dzień 4 marca 2008 r., czyli dochód w kwocie 704,42 zł miał wpływ na ocenę zasadności przyznania zasiłku stałego w miesiącu maju 2007 r. Otóż, w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2006r. Nr 135, poz. 950), a dokładnie z jego § 1 pkt 2 lit. d), obecnie kwota zasiłku stałego nie może być wyższa niż 444 zł, zaś kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej jaką jest skarżący zdefiniowane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. a) tego rozporządzenia, określone zostało na kwotę 477 zł.

Po myśli art. 37 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały m.in. przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Skarżący natomiast w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie pomocy osiągnął dochód przekraczający kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej , gdyż kwota 704,42 zł (200 euro) oraz dodatek mieszkaniowy, jaki otrzymał w tym czasie, tj. 106,36 zł nawet pomniejszone o alimenty w kwocie 191,38 zł, które świadczył na rzecz córki, w dalszym ciągu stanowią kwotę wyższą (619,40 zł) niż 477 zł. Słusznie zatem organ decyzyjny zmienił w tym zakresie decyzję z dnia 14 maja 2007 r. odmawiając przyznania skarżącemu zasiłku stałego i składek na ubezpieczenie zdrowotne w miesiącu maju 2007 r.

Słusznie też organ orzekający zweryfikował sytuację dochodową skarżącego w związku z otrzymaniem przez niego dnia 25 lipca 2007 r. kwoty 5000 zł z tytułu darowizny uczynionej na jego rzecz przez syna, gdyż wobec brzmienia art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, ustalając dochód miesięczny osoby samotnie gospodarującej kwotę jednorazowego dochodu uzyskanego w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej rozlicza się na 12 kolejnych miesięcy.

Zgodnie z wyrażoną powyżej zasadą, od tego momentu dochód skarżącego kształtował się następująco: 416,67 zł, tj. 1/12 kwoty 5000 zł + 111,82 zł otrzymywanego dodatku mieszkaniowego – 191,38 zł świadczonych na rzecz córki alimentów, daje kwotę ostateczną w wysokości 337,11 zł. Ponieważ zasiłek stały ustala się w wysokości, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, to od miesiąca sierpnia 2007 r. uległ zmianie jego wymiar, mianowicie organ decyzyjny określił go na kwotę 139,89 zł miesięcznie. Owa kwota zasiłku prawidłowo została przyznana do dnia 30 września 2007 r., gdyż z dniem 1 października 2007 r. skarżący uzyskał prawo do renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w wysokości 1550,66 zł miesięcznie.

Z racji więc tego, że w rozważanej sprawie mamy do czynienia z uzyskaniem przez podopiecznego pomocy społecznej nowego źródła dochodu, powodującego zmianę jego sytuacji dochodowej, niewątpliwie zastosowanie musiał znaleźć art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej.

Weryfikując decyzję administracyjną o przyznaniu zasiłku stałego w powyższym zakresie organy decyzyjne prawidłowo uznały, że obecny stan faktyczny musiał prowadzić do tego rodzaju modyfikacji, która była zgodna z literą prawa.

W kwestii zaś ustalenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych i określenia terminu ich zwrotu, to wskazać trzeba, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie uchyliło w tym zakresie decyzję pierwszoinstancyjną, gdyż w chwili obecnej orzeczenie w tym przedmiocie byłoby przedwczesne.

Warunkiem wydania decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie prawomocne orzeczenie o uchyleniu lub zmianie decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Dopóki decyzja taka nie jest ostateczna, brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Pogląd taki mocno ugruntowany w orzecznictwie wyraził m. in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1815/06 (Lex nr 319899), czy w wyroku z dnia 6 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 331/05 (Lex nr 187405).

Ponadto w sprawie wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz terminu zwrotu tej należności powinno być wszczęte odrębne postępowanie administracyjne (nie związane z postępowaniem prowadzonym w trybie art. 106 ust. 5), o którym organ powinien stronę zawiadomić, stosownie do art. 61 § 4 kpa. Następnie zaś w toku postępowania wyjaśniającego organ administracyjny winien ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, czy pobrane świadczenie jest nienależnym w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Jedynie wszczęcie takiego postępowania i powiadomienie o tym strony umożliwi zgłoszenie przez nią wniosków, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym wniosku, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, albowiem w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Organy winny mieć na uwadze, iż ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje obligatoryjnego nakazu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, co oznacza, iż organ może w określonej sytuacji zgodnie z art. 104 ust. 4 przywołanej ustawy odstąpić od orzeczenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W tej sytuacji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie o kosztach znajduje oparcie w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348) w związku z art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.