Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 579/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 110 par. 1,art. 107 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2020 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy przyznania świadczeń rodzinnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], II. umarza postępowanie administracyjne w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta G. nr [...] z dnia [...] września 2016 r., III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 i art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 20 ust. 3, art. 25, ust. 1 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.; dalej: "u.ś.r."), Prezydent Miasta G. uchylił decyzję z dnia [...] września 2016 r., nr [...], dotyczącą przyznania świadczeń rodzinnych na rzecz osób uprawnionych A. K. i J. K. w okresie od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] października 2017 r. (pkt 1) oraz odmówił przyznania prawa do świadczeń rodzinnych dla osób uprawnionych A. K. i J. K. w okresie od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] października 2017 r. (pkt 2).

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...] przyznał E. K. świadczenia rodzinne w okresie od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. Organ I instancji dokonał ustaleń w oparciu o deklarację E. K., posiadającej wyrok zasądzający alimenty. W złożonym i podpisanym przez E. K. wniosku w dniu [...] września 2016 r. o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych jako członek rodziny został wskazany także syn J. Tym niemniej, w dniu [...] lutego 2019 r. J. K. i pełnoletni już syn J. K. złożyli zgodne oświadczenia, w których wskazali, że od połowy września 2016 r. syn J. K. zamieszkiwał z ojcem. Wobec tego w dniu [...] lutego 2019 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie przyznania E. K. świadczeń rodzinnych w okresie od dnia [...] października 2016 r. r. do dnia [...] września 2017 r.

Dalej organ I instancji wskazał, że odpowiadając na wezwanie E. K. złożyła niepełne wyjaśnienia wskazując ogólnikowo, że dawała synowi prezenty zwyczajowo przyjęte, oraz kupowała wyprawki i książki do szkoły. Tymczasem za sam miesiąc wrzesień dla uprawnionego syna J. E. K. otrzymała środki w postaci świadczeń rodzinnych, wychowawczych oraz alimentacyjnych w wysokości [...] zł. Na pytanie od kiedy syn przebywa u ojca E. K. nie udzieliła odpowiedzi, wobec czego nie podważono zgodnie złożonych oświadczeń J. K. oraz J. K. z dnia [...] lutego 2019 r., że nastąpiło to w połowie września 2016 roku.

Ostatecznie posiadając zgodne oświadczenia pełnoletniego syna i ojca organ I instancji uznał, że E. K. nie ponosiła kosztów utrzymania syna od października 2016 r., nie ma bowiem dowodów (przelewy, przekazy, oświadczenie syna lub ojca) na to, że świadczenia zostały przekazane na koszty związane z utrzymaniem dziecka.

Organ I instancji zwrócił przy tym uwagę, że do dnia wydania decyzji nie został zmieniony wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] października 2008 r., sygn. akt I C [...], zgodnie z którym obowiązek utrzymania małoletnich dzieci stron został nałożony na obie strony, przy czym obowiązek E. K. miał się wyrażać osobistymi staraniami o utrzymanie i wychowanie dzieci, zaś J. K. miał uiszczać rentę alimentacyjną na rzecz małoletnich dzieci J. i A. w kwocie po [...] zł miesięcznie. Wyrok pomimo wniosku ojca dziecka o zmianę miejsca pobytu syna nigdy nie został zmieniony prawomocnym wyrokiem. Zapadł co prawda wyrok zmieniający, ale od wyroku tego E. K. złożyła apelację. Sprawa ostatecznie została umorzona w czerwcu 2018 r., gdy J. K. był już pełnoletni.

Przechodząc do meritum organ I instancji podkreślił, że we wniosku złożonym w dniu [...] września 2016 r. oraz w decyzji z dnia z dnia [...] września 2016 r., nr [...] E. K. została pouczona o warunkach uprawniających do świadczeń rodzinnych oraz konieczności poinformowania organu wypłacającego świadczenia o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W świetle zgromadzonych dokumentów dokonano ponownego przeliczenia dochodu. Obliczając dochód rodziny uwzględniono dwie osoby, tj. córkę A. K. i E. K. i uzyskano kwotę [...]zł miesięcznie na osobę w rodzinie. Tymczasem w myśl art. 5 ust. 1 u.ś.r., zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...]zł. Tym samym E. K. przekracza kryterium do pobierania świadczeń rodzinnych także na córkę A. .

Zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Biorą powyższe pod uwagę uznano, że świadczenie nie przysługuje od [...] listopada 2016 r.

W odwołaniu z dnia [...] maja 2019 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego E. K. wniosła o uchylenie zaskarżanej decyzji w całości i umorzenie postępowania w pierwszej instancji w całości z uwagi na jego bezprzedmiotowość oraz fakt, że sprawa została uprzednio częściowo rozstrzygnięta prawomocną decyzją administracyjną (zachodzi res iudicata). Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., art. 110 K.p.a. oraz art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1360 ze zm.; dalej: "K.p.c.").

W uzasadnieniu odwołująca podkreśliła, że sprawa podstaw pobierania przez odwołującą świadczeń wychowawczych została rozstrzygnięta prawomocną decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] Okres, który był badany w postępowaniu zakończonym jej wydaniem jest częściowo tożsamy z tym, w którym została wydana zaskarżana decyzja. Rozstrzygniecie za okres od listopada 2016 r. do [...] marca 2017 r. narusza zatem powagę rzeczy osądzonej. Wskazana decyzja umarzała postępowania w sprawie albowiem, na mocy wyroku Sądu Okręgowego w P. miejsce zamieszkania J. K. zostało ustalone w każdorazowym miejscu zamieszkania matki. Rozstrzygnięcie Sądu w tym zakresie nie zostało zmienione.

W dniu wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2019 r. stan faktyczny opisany i ustalony w pierwszej decyzji - wbrew twierdzeniom organu - nie uległ zmianie. Wyrok Sądu Okręgowego nigdy bowiem nie został uchylony. Miejscem zamieszkania J. K. do czasu uzyskania przez niego pełnoletniości było zatem miejsce zamieszkania jego matki. Tym samym organ rozstrzygając niniejszą sprawę był związany oceną prawną zamieszczoną w pierwszej decyzji dokonaną w oparciu o identyczny stan faktyczny.

Organ I instancji swoje przekonania co do tego, że J. K. od [...] listopada 2016 r. do dnia [...] października 2017 r. zamieszkiwał u ojca wywiódł wyłącznie z zeznań J. K. oraz J. K., a więc osób skonfliktowanych z odwołującą. Tego typu dowody w kontekście treści wyroku Sądu Okręgowego, treści pierwszej decyzji, jak również twierdzeń odwołującej należy uznać za niewiarygodne. To, że w czasie, w którym małoletni pozostawał pod jej pieczą nocował często u ojca, nie oznacza iż jego ośrodek życiowy uległ zmianie. Odwołująca podkreśliła, że to na niej spoczywał ciężar łożenia na utrzymanie syna zarówno w 2016 r., jak i w 2017 r.

W uzupełnieniu odwołania z dnia [...] lipca 2019 r. E. K. wskazała, że w dniu [...] czerwca 2019 r., sygn. akt III RC [...], Sąd Rejonowy w G. oddalił wniesione przeciwko niej powództwo jej syna J. o alimenty. Od wyroku nie wniesiono apelacji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji jako podstawę wznowienia postępowania w zaskarżonej decyzji przyjął art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeśli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W uzasadnieniu organ I instancji przyjął, że w dniu [...] lutego 2019 r. J. K. i pełnoletni już syn E. K. J. K. złożyli zgodne oświadczenie, w którym wskazali, że od połowy września 2016 r. syn J. K. zamieszkiwał z ojcem. Okoliczność ta, jak stwierdził Prezydent Miasta G., istniała w chwili wydawania decyzji, a nie była mu znana w dniu jej wydawania.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego powyższe stanowisko należy podzielić. W świetle art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. "nowe okoliczności faktyczne", a także "nowe dowody", mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, o ile są istotne dla sprawy, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, mające więc w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych. Oznacza to tym samym, że warunek znaczenia "nowych okoliczności" lub "nowych dowodów", należy rozważać na gruncie przepisów materialnych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Tymi zaś w niniejszej sprawie są przepisy ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, które uzależniają przyznanie zasiłku rodzinnego od spełnienia przesłanki w postaci kryterium dochodowego, tj. jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł.

Z akt sprawy wynika, że rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalano prawo do świadczeń w przedmiotowej sprawie był rok 2015. Dochód E. K. w tym roku wynosił [...] zł. Kwotę tą zdaniem Prezydenta Miasta G. należało podzielić przez 2 osoby tj. E. K. oraz A. K., co daje [...] zł na osobę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podziela to stanowisko. W aktach sprawy znajduję się oświadczenie J. K. z dnia [...] lutego 2019 r. złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, z którego wynika, że wyprowadził się od matki do ojca w połowie września 2016 r. J. K. oświadczył, że matka nie ponosiła żadnych kosztów jego utrzymania.

W ocenie Kolegium dowód ten przemawia za uznaniem, że syn E. K. nie mieszkał z nią od połowy września 2016 r. i tym samym nie wchodził w skład jej rodziny. Wprawdzie zgodnie z treścią wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] października 2008 r., sygn. akt I C [...], wydanym w sprawie o rozwód, miejsce zamieszkania J. K. zostało ustalone w każdorazowym miejscu zamieszkania matki, niemniej jednak wyrok zapadł w dacie, gdy J. K. miał skończone 7 lat. Z kolei we wrześniu 2016 r. J. K. miał ukończone 15 lat, i w związku z tym miał już większe prawo do decydowania o swoim losie. W związku z powyższym uznać należy, że Prezydent Miasta G. w sposób zasadny przyjął, że w połowie września 2016 r. J. K. nie mieszkał już u swej matki i nie tworzył z nią rodziny w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 16 u.ś.r.

W tej sytuacji uznać należało, że w realiach rozpoznawanej sprawy E. K. przekroczyła kryterium dochodowe umożliwiające przyznanie jej świadczenia rodzinnego na rzecz osoby uprawnionej, gdyż miesięczny dochód jej rodziny w 2015 r. wyniósł [...] zł, a ustawowe kryterium wynosiło wówczas [...] zł.

W skardze z dnia [...] czerwca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., art. 110 § 1 K.p.a., art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 365 K.p.c.

W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu. Podkreśliła również, że organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do zarzutu, że zaskarżana decyzja rozstrzyga sprawę, która została załatwiona w innym postępowaniu administracyjnym. Sposób redakcji uzasadnienia uniemożliwia odtworzenie toku myślenia organu II instancji w tej materii.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2020 r. skarżąca wskazała, że w 2016 i 2017 r. nie pobierała żadnych świadczeń, albowiem organ I instancji weryfikował twierdzenia ojca J. K., że syn mieszka u niego. Organ I instancji badał w 2016 roku informacje o zmianie miejsca zamieszkania dziecka. W 2016 roku były przeprowadzane wywiady i MOPS o wszystkim był poinformowany. Ostatecznie jednak organ I instancji uznał, że jest związany wyrokiem Sądu Okręgowego w P. i świadczenia rodzinne należą się skarżącej, wobec czego umorzył postępowanie w sprawie. Obecnie organ I instancji pomija fakt, że wydał już decyzję w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], którą organ I instancji uchylił decyzję własną z dnia [...] września 2016 r., nr [...], wydaną w przedmiocie przyznania E. K. świadczeń rodzinnych na rzecz dwójki jej dzieci w okresie od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] października 2017 r. oraz orzekł o odmowie przyznania tych świadczeń we wskazanym okresie.

Na wstępie rozważań podkreślić należy, że organ I instancji w wydanej decyzji powołał dwie wzajemnie wykluczające się podstawy prawne, a mianowicie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., stanowiący podstawę ponownego orzekania w sprawie w wyniku wznowienia postępowania, a także art. 32 ust. 1 u.ś.r., uprawniający właściwy organ do wydania decyzji zmieniającej lub uchylającej (np. o utracie lub zmianie wysokości świadczenia, czy też okresu, na jaki świadczenie zostało przyznane).

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Z treści tego przepisu wynika, że wymaga on kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej, a nadto okoliczności te i dowody muszą istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane.

Z kolei zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Ze wskazanego przepisu wynika, że dotyczy on przypadków, w których okoliczności mające wpływ na decyzję w przedmiocie świadczeń rodzinnych zmieniły się już po wydaniu decyzji w sprawie.

Co również istotne, ujawnienie przesłanek wymienionych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. uprawnia właściwy organ do wydania decyzji zmieniającej lub uchylającej (np. o utracie lub zmianie wysokości świadczenia, czy też okresu, na jaki świadczenie zostało przyznane), jednakże takie działanie możliwe jest tylko i wyłącznie ze skutkiem na przyszłość. Ponadto wydanie przez organ rozstrzygnięcia na podstawie omawianego przepisu ustawy możliwe jest jedynie wówczas, gdy decyzja w przedmiocie przyznanego zasiłku pozostaje w obrocie prawnym. Ma to miejsce w sytuacji, gdy świadczenie zostało przyznane stronie bezterminowo bądź wówczas, gdy z chwilą wydania decyzji w trybie art. 32 ustawy nie upłynął jeszcze termin, na jaki świadczenie zostało przyznane. Natomiast w przypadku, gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 8/21 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższego wynika, że wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. jest możliwie w przypadku, gdy na jaw wyjdą okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, natomiast zmiana lub uchylenie decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest możliwa w przypadku wystąpienia okoliczności mających wpływ na treść decyzji, które zaistniały już po jej wydaniu. Nie bez znaczenia pozostaje, że okres, na jaki zostały przyznane świadczenia rodzinne decyzją z dnia [...] września 2016 r. już upłynął.

Tym niemniej, z uwagi na treść wydanego w sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. postanowienia z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], o wznowieniu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...] świadczeń rodzinnych, przyjąć należało, że organ I instancji orzekał w ramach wznowienia postępowania.

Powyższa konkluzja pozwala przejść do oceny wydanych w postępowaniu wznowieniowym rozstrzygnięć.

Wskazaną przez organy rozstrzygające w niniejszej sprawie nową okolicznością istniejącą w dniu wydania decyzji, nieznaną organowi, mającą wpływ na treść wydanej decyzji miał być fakt zamieszkiwania J. K., syna skarżącej, "od połowy września 2016 r." u jego ojca, J. K.. Z uwagi na treść art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. należało zatem bezspornie ustalić, czy okoliczność ta istniała w dniu wydania decyzji i była nieznana organowi I instancji. Zdaniem Sądu organ odwoławczy nie sprostał temu obowiązkowi, utrzymując w mocy wadliwe rozstrzygnięcie organu I instancji.

Odnosząc się do powyższego zauważenia wymaga, że z akt sprawy wynika, iż decyzja nr [...], została sporządzona i podpisana w dniu [...] września 2016 r. Organ I instancji przyjął przy tym, że syn skarżącej wyprowadził się do ojca "w połowie września", co wyklucza przesądzenie, czy nastąpiło to przed, czy po sporządzeniu i podpisaniu decyzji. W tym zakresie organ I instancji oparł się na oświadczeniach J. K. i J. K. złożonych w dniu [...] lutego 2019 r., a więc już po paru latach od dnia sporządzenia decyzji z dnia [...] września 2016 r. Tymczasem w aktach sprawy znajdują się dowody wskazujące jednoznacznie datę wyprowadzenia się J. K. od matki do ojca, zebrane krótko po dniu sporządzeniu decyzji w dniu [...] września 2016 r. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, w dniu [...] października 2016 r. J. K. złożył w MOPS w G. oświadczenie, że J. K. mieszka z nim od dnia [...] września 2016 r. Również w toku przeprowadzonego u J. K. w dniu [...] listopada 2016 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że J. K. mieszka u ojca od dnia [...] września 2016 r. Na tę okoliczność w dniu [...] listopada 2016 r. J. K. sporządził również oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego zeznania. Tę datę wskazał również małoletni J. K. reprezentowany przez J. K. w pozwie o alimenty przeciwko skarżącej z dnia [...] października 2016 r. (k. nienumerowane akt adm. organu I instancji). Dowody te – zwłaszcza oświadczenie J. K. z dnia [...] listopada 2016 r. – należało uznać za bardziej wiarygodne w kontekście daty sporządzenia decyzji nr [...], niż oświadczenia złożone po paru latach od przeprowadzki syna. Tym samym przyjąć należało, że datą przeprowadzki J. K. do jego ojca była data [...] września 2016 r., która to okoliczność niewątpliwie zaistniała już po dniu sporządzeniu i podpisaniu decyzji nr [...] z dnia [...] września 2016 r.

Idąc dalej zauważyć jednak należy, że choć decyzja nr [...] została sporządzona i podpisana w dniu [...] września 2016 r., jej doręczenie skarżącej nastąpiło dopiero w dniu [...] marca 2017 r., a więc po ponad sześciu miesiącach od dnia jej sporządzenia. W tej sytuacji konieczne stało się ustalenie, która z tych dat jest datą "wydania" decyzji w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Jak bowiem wynika ze wskazanego przepisu, przesłanką wznowienia postępowania jest wyjście na jaw nowych okoliczności istniejących "w dniu wydania decyzji". Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują natomiast, co kryje się pod tym pojęciem.

Zdaniem Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy przyjąć należało, że datą wydania decyzji w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w niniejszej sprawie była data doręczenia decyzji nr [...] skarżącej, tj. dzień [...] marca 2017 r. Skoro przy tym jest to data późniejsza od daty wyprowadzenia się J. K. od matki, która to okoliczność była wskazywana przez organ I instancji jako nowa okoliczność w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. uznać należało, że w sprawie w ogóle nie wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania, na którą powoływał się organ I instancji.

W kontekście powyższego podkreślenia wymaga, że z akt sprawy wynika, iż organ I instancji po sporządzeniu decyzji nr [...], a przed jej doręczeniem skarżącej, na skutek złożonego w dniu [...] października 2016 r. pisma J. K., w którym były mąż skarżącej poinformował organ I instancji, że J. K. mieszka z nim od dnia [...] września 2016 r. (k. nienumerowana akt adm. organu I instancji), powziął informację o okoliczności wskazywanej przez organ I instancji jako nowej okoliczności, nieznanej mu w dniu wydania decyzji i prowadził w tym zakresie postępowanie wyjaśniające. W nadesłanych do Sądu aktach sprawy znajdują się przy tym fragmentaryczne dokumenty dotyczące pobierania przez skarżącą w 2016 r., oprócz świadczeń rodzinnych w kolejnych okresach, również środków z funduszu alimentacyjnego oraz świadczeń wychowawczych, które w połączeniu z dokumentami dotyczącymi niniejszej sprawy dają pełny obraz stanu faktycznego badanej sprawy.

W aktach sprawy znajduje się na przykład wydane na podstawie art. 149 § 1 i art. 152 § 1 i § 2 K.p.a. postanowienie z dnia [...] października 2016 r., nr [...], wstrzymujące od dnia [...] października 2016 r. wykonanie decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. "dot. ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych". W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w G., Dział Świadczeń Rodzinnych, w związku z informacją o zmianie miejsca zamieszkania syna J. wszczął postępowanie wyjaśniające (k. nienumerowana akt). Z kopii wyżej wspomnianej decyzji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że E. K. przyznano zasiłek rodzinny na J. K. i A. K. w okresie od dnia [...] maja 2016 r. do dnia [...] października 2016 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dwójkę dzieci (k. nienumerowana akt adm.) Z zaświadczenia z MOPS w G. złożonego przez skarżącą na etapie postępowania sądowego wynika natomiast, że na dzień [...] marca 2017 r. skarżąca od dnia [...] października 2016 r. nie pobierała świadczeń rodzinnych, funduszu alimentacyjnego i świadczenia wychowawczego (k. 27 akt sąd.).

Z powyższego wynika, że organ I instancji w przypadku już wydanych decyzji (za okres od dnia [...] maja 2016 r. do dnia [...] października 2016 r.), wstrzymał się z wypłatą świadczeń, a w przypadku świadczeń na kolejny okres, tj. od dnia [...] listopada 2016 r., wstrzymał się z doręczeniem sporządzonej już decyzji przyznającej to świadczenie, z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do okoliczności mogącej mieć wpływ na wymiar tych świadczeń (miejsca zamieszkania syna skarżącej). W konsekwencji, w dniu [...] listopada 2016 r. organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy u J. K. i ustalił, że J. K. mieszka u niego od dnia [...] września 2016 r. Tym niemniej, jak wynika z notatki służbowej sporządzonej w dniu [...] marca 2017 r. przez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych, "w dniu [...] marca 2017 r. na szkoleniu (...) ustalono, że jeśli strona jest osobą rozwiedzioną i ma zasądzone alimenty i ustalone miejsce pobytu dziecka, to nie mamy podstaw, aby uchylać jej świadczenia rodzinne i wychowawcze. Szkoleniowiec poinstruował, że jeśli dziecko zmieniło miejsce pobytu na adres ojca to rodzice muszą zmienić wyrok sądowy o alimentach i miejscu pobytu dziecka i dopiero wtedy mamy podstawy prawne do podjęcia odpowiednich działań administracyjnych. Do momentu zmiany wyroku dziecko pozostaje w składzie rodziny u matki zgodnie z wyrokiem, że miejscem pobytu dziecka jest miejsce pobytu matki." (k. nienumerowana akt adm. organu I instancji). Z akt sprawy wynika, że ustalenie to prowadziło do wydania w dniu [...] marca 2017 r. decyzji nr [...] o umorzeniu postępowania (k. nienumerowana akt adm. organu I instancji). Choć organ I instancji pomimo wezwania Sądu nie nadesłał akt sprawy prowadzonej pod znakiem [...], zakończonej decyzją o umorzeniu postępowania z dnia [...] marca 2017 r., wobec czego nie wiadomo w istocie, którego świadczenia dotyczyła ta decyzja, w jej uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że "na mocy wyroku Sądu Okręgowego w P. miejsce zamieszkania J. K. zostało ustalone w każdorazowym miejscu zamieszkania matki. Rozstrzygnięcie Sądu w tym zakresie nie zostało zmienione. W związku z powyższym należy umorzyć postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość" (k. nienumerowana akt adm. organu I instancji). Z dopisku na kopii tej decyzji przekazanej przez skarżącą wynika, że w dniu odbioru decyzji zapytała, dlaczego nie dostała trzech decyzji i odpowiedziano jej, że świadczenia rodzinne i fundusz alimentacyjny należą do tej samej grupy świadczeń (k. 26 akt sąd.). Wskazana decyzja została odebrana przez E. K. w dniu [...] marca 2017 r., co wynika z jej własnoręcznego podpisu i oznaczonej daty na oryginale decyzji znajdującym się w aktach sprawy. W tym samym dniu organ I instancji doręczył skarżącej także uchyloną w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu wznowieniowym decyzję nr [...], sporządzoną w dniu [...] września 2016 r. w takim kształcie, w jakim została pierwotnie sporządzona, tj. przyznającą zasiłek rodzinny na A. K. i J. K. w okresie od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] października 2017 r. (k. nienumerowana akt adm. organu I instancji).

Z wyżej przytoczonych okoliczności wynika, że organ I instancji w dniu [...] października 2016 r. powziął informację o przeprowadzce syna skarżącej do J. K. i prowadził postępowanie wyjaśniające w tym zakresie, ostatecznie stwierdzając, że okoliczność ta nie ma wpływu na wypłatę skarżącej świadczeń rodzinnych, z funduszu alimentacyjnego oraz świadczenia wychowawczego, co w konsekwencji doprowadziło do doręczenia skarżącej sporządzonej w dniu [...] września 2016 r. decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych na dwójkę dzieci w okresie od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] października 2017 r.

Choć więc co do zasady dniem wydania decyzji w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. będzie dzień jej sporządzenia i podpisania, w realiach rozpoznawanej sprawy należało uznać, że dniem wydania decyzji sporządzonej w dniu [...] września 2016 r. był dzień doręczenia decyzji skarżącej. Ustalenie to potwierdza przy tym treść art. 110 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Stąd też organ I instancji po sporządzeniu decyzji nr [...] w dniu [...] września 2016 r. i wszczęciu postępowania wyjaśniającego co do okoliczności mającej wpływ na treść decyzji, aż do dnia jej doręczenia skarżącej, mógł swobodnie zmienić jej treść.

Tym samym w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wskazywana przez organ I instancji jako przesłanka wznowieniowa postępowania. W realiach rozpoznawanej sprawy nie można było bowiem uznać, aby okoliczność zamieszkiwania J. K. u ojca od dnia [...] września 2016 r. była nieznana organowi I instancji w dniu wydania decyzji nr [...]

Zdaniem Sądu okoliczność, że trzy lata po wydaniu decyzji przez organ I instancji zmieniła się interpretacja przepisów dokonywana przez organ co do wpływu zmiany miejsca zamieszkania dziecka na wymiar świadczeń rodzinnych w świetle wyroku rozwodowego, nie uzasadniało wszczęcia postępowania wznowieniowego w sprawie i uchylenia decyzji w postępowaniu wznowieniowym w powołaniu na przesłankę, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w sytuacji, kiedy organ I instancji prowadził już postępowanie wyjaśniające w tym zakresie. Działanie organu I instancji jawi się przy tym jako działanie rażąco naruszające zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania administracyjnego do władzy publicznej, wyrażoną w art. 8 K.p.a. W myśl tej zasady niedopuszczalne jest bowiem przerzucanie na obywatela negatywnych skutków błędów popełnionych przez sam organ administracji publicznej, np. przez niewłaściwą interpretację przepisów [por. J. Malanowski, komentarz do art. 8 K.p.a. (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 7, Warszawa 2021, dostęp el./Legalis].

Braku wystąpienia w sprawie przesłanki wznowieniowej wskazanej w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. nie dostrzegł przy tym organ odwoławczy, który w treści zaskarżonej decyzji w zasadzie przytoczył jedynie przebieg postępowania bez poczynienia własnych ustaleń. Co przy tym wymaga szczególnego podkreślenia, organ odwoławczy uchylił się w ogóle od dokonania merytorycznej weryfikacji zarzutów i twierdzeń skarżącej, ograniczając się jedynie do przytoczenia argumentacji organu I instancji, co niewątpliwie nie spełnia przesłanek rozpoznania odwołania, a ponadto wskazuje na brak dopełnienia wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Tymczasem skarżąca już w odwołaniu wskazywała, że organ I instancji w 2016 r. prowadził postępowanie wyjaśniające co do faktu zamieszkiwania J. K. u ojca, jednak ostatecznie umorzył postępowanie w sprawie. Zarzuty te zostały bez odpowiedzi organu odwoławczego, choć twierdzenia skarżącej potwierdzały dokumenty zgromadzone w aktach sprawy i przekazane wraz z odwołaniem organowi odwoławczemu. Jako niedopuszczalną uznać należy sytuację, w której organ odwoławczy, czyli instytucja mająca charakteryzować się wysokim poziomem profesjonalizmu w obszarze swej rzeczowej specjalizacji, uchyla się od ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, które znajdowały oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") w zw. z art. 135 P.p.s.a., w punkcie I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...], a także poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], albowiem zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. oraz 145 § 1 pkt 5 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie w punkcie II wyroku Sąd działając na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2016 r., nr [...]

W kontekście powyższego Sąd wyjaśnia, że artykuł art. 145 § 3 P.p.s.a. jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 K.p.a. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Jak bowiem wyjaśniono, w sprawie nie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., a postępowanie wznowione zostało z urzędu, a nie na wniosek strony.

O kosztach postępowania, na które składa się kwota [...]zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w punkcie III wyroku na podstawie art. 200 P.p.s.a. i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015, poz. 1800 ze zm.).

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy pkt 1 zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] listopada 2020 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.