Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1603/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt. 2, art. 152, art. 183, art. 197 § 2 , art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędziowie: Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant asyst. sędz. Anna Pośpiech - Kłak po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2008r. sygn. akt I SA/Wa 770/08 w sprawie ze skargi Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Regionalnego w G. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) stycznia 2002r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 września 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 770/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę ze skargi Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Regionalnego w Gdyni stwierdził nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) stycznia 2002 r. nr (...) oraz decyzji tego organu z dnia (...) kwietnia 1998 r. nr (...) .

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia (...) stycznia 2002 r., nr (...) , po rozpoznaniu wniosku Wojskowej Agencji Mieszkaniowej – Oddział Rejonowy w Gdyni o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) kwietnia 1998 r., nr (...) stwierdzającą, że decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia (...) maja 1970 r., nr (...) i poprzedzająca ją decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia (...) października 1969 r., nr (...) w części udziałów ustanowionych praw współużytkowania wieczystego działki nr (...) i współwłasności części wspólnych budynku, objętych kw nr (...) , przynależnych do lokali mieszkalnych stanowiących odrębną własność oraz udziałów ustanowionych praw współużytkowania wieczystego działki nr (...) i współwłasności części wspólnych budynku objętych księgą wieczystą Kw nr 12643, przynależnych do lokali mieszkalnych, stanowiących odrębną własność - została wydana z naruszeniem prawa oraz stwierdzającą w pozostałej części nieważność decyzji ostatecznej Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia z dnia (...) maja 1970 r. i poprzedzającej ją decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z (...) października 1969 r. - uchylił zaskarżoną decyzję z dnia (...) kwietnia 1998 r., w części dotyczącej nieruchomości nr (...) stwierdzając, że w tej części decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia z dnia (...) maja 1970 r., nr (...) i poprzedzająca ją decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia (...) października 1969 r., nr (...) zostały wydane z naruszeniem prawa, a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, działając na podstawie art. 1, art. 14 i art.20 oraz art. 48 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961r. Nr 18 póz. 194), decyzją z dnia 7 października 1969 r. Nr (...) wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa – Oddziału Wojskowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku część nieruchomości, położonej w Gdyni przy ul. (...). Wywłaszczenie polegało na odjęciu prawa własności wpisanej w księdze wieczystej E. S. oraz przyznało spadkobiercom po zmarłej E. S. odszkodowanie za grunt w kwocie (...) zł.

W motywach wydanej decyzji stwierdzono, że Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku jako uprawniona z art. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. do ubiegania się o wywłaszczenie nieruchomości, złożyła w dniu 21 sierpnia 1957 r. wniosek o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na budownictwo mieszkaniowe, który był zgodny z dekretem z dnia 26 kwietnia 1949 r. oraz uzyskała od Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku zezwolenie z dnia 8 października 1957 r. na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. O wywłaszczeniu nieruchomości orzeczono w oparciu o art. 3 cytowanej ustawy, a odszkodowanie ustalono na podstawie art. 8 ust. 6 cyt. ustawy.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. S. .

Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia (...) maja 1970 r. Nr (...) odwołania nie uwzględniła i zaskarżoną decyzję utrzymała w mocy. W uzasadnieniu wskazano, iż nie uwzględniono zarzutów odwołującego się, gdyż nie udowodnił on, że pomiary nieruchomości objętej wywłaszczeniem zostały sporządzone w sposób nieprawidłowy.

Pismem z dnia 22 kwietnia 1996 r. M. P. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej wywłaszczenia spornej nieruchomości, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem skarżącej decyzja wywłaszczeniowa wydana, została 6 lat po realizacji celu wywłaszczenia. W chwili jej wydania nie istniały przesłanki uzasadniające postępowanie wywłaszczeniowe, a zastosowanie winny mieć przepisy Kodeksu cywilnego o budowie na cudzym gruncie. M. P. jest następcą prawnym E. S. byłej właścicielki nieruchomości oraz M. K. , na dowód czego przedłożyła postanowienia sądowe o stwierdzeniu nabycia spadku po wyżej wymienionych osobach.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zawiadomieniem z dnia 27 lutego 1998 r. wszczął postępowanie w przedmiocie zbadania legalności z prawem decyzji wywłaszczeniowych, informując jednocześnie pozostałe strony o wszczętym postępowaniu.

Decyzją z dnia (...) kwietnia 1998 r., nr (...) Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia (...) maja 1970 r., nr (...) i poprzedzająca ją decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia (...) października 1969 r., nr USW. (...) w części udziałów ustanowionych praw współużytkowania wieczystego działki gruntu nr (...) i współwłasności części wspólnych budynku objętych księgą wieczystą kw nr (...) przynależnych do lokali mieszkalnych stanowiących odrębną własność oraz udziałów ustanowionych praw współużytkowania wieczystego działki gruntu nr (...) i współwłasności części wspólnych budynku, objętych księgą wieczystą kw nr 12643, przynależnych do lokali mieszkalnych stanowiących odrębną własność - zostały wydane z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził nieważność decyzji ostatecznej Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia z dnia (...) maja 1970 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia (...) października 1969 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wskazał, że z materiału zawartego w archiwalnych aktach sprawy wynika, iż postępowanie w sprawie wywłaszczenia za odszkodowaniem spornej nieruchomości zakończone ostateczną decyzją z dnia (...) maja 1970 r. i poprzedzającą ją decyzją z dnia (...) października 1969 r., zostało wszczęte przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku w dniu 28 sierpnia 1957 r., na podstawie art. 18 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4 poz. 31). Wnioskodawcą wywłaszczenia była Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku, która wnioskiem z dnia 2 sierpnia 1957 r. wystąpiła o wywłaszczenie m.in. przedmiotowej nieruchomości pod realizację budownictwa mieszkaniowego, przeznaczonego w planie inwestycyjnym w 1957 r. Następnie, w związku z przejęciem inwestycji budownictwa mieszkaniowego na nieruchomościach objętych wnioskiem wywłaszczeniowym, Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych przeniosła, a Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany Marynarki Wojennej w Gdyni przejął z dniem 16 stycznia 1958 r. ogół praw i obowiązków Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych wynikających z decyzji władz centralnych, terenowych organów władzy i umów w stosunku do właścicieli prywatnych nieruchomości i przynależności znajdujących się na terenach objętych wnioskami terenowymi Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych, w tym m.in. wnioskiem z dnia 2 sierpnia 1957 r.

Powyższe ustalenia organ nadzoru poczynił w oparciu o zawiadomienie o wszczęciu postępowania (k. 438), wniosek wywłaszczeniowy (k. 424), umowę o przejęciu inwestycji (k. 508-509) oraz o treść uzasadnienia decyzji z dnia (...) października 1969 (k. 622-623). Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wskazał ponadto, że postępowanie wywłaszczeniowe w spornej sprawie zostało wszczęte w czasie obowiązywania dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. i nie zostało zakończone przed datą 5 kwietnia 1958 r. tj. przed dniem uchylenia tego dekretu przepisem art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17 poz. 70). Zgodnie z art. 48 ust. 1 wymienionej ustawy postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu i nie zakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się według dotychczasowych przepisów a czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy. Organ nadzoru wytknął, że podstawę materialnoprawną wywłaszczenia stanowiły przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych a nie, jak błędnie przyjęto w kwestionowanej decyzji, przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Organ nadzoru uznał zatem, że kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z dnia (...) maja 1970 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia (...) października 1969 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 48 ust.1 i art.3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Ponadto wnioskodawca wywłaszczenia Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku posiadała zezwolenie z dnia 26 marca 1957 r. wydane przez Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów na podstawie art.4 i 5 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. Z zezwolenia tego wynika, że Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych była wykonawcą narodowych planów gospodarczych i uzyskała zezwolenie na nabycie przedmiotowej nieruchomości. Zatem Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku była uprawniona do nabycia nieruchomości celem realizacji nałożonych na nią zadań. Organ nadzoru zaznaczył, że w myśl art.8 ust.1 i 4 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. wykonawca narodowych planów gospodarczych obowiązany był wyczerpać obligatoryjny tryb nabycia nieruchomości w drodze umowy kupna - sprzedaży. Wprawdzie Dyrekcja wystąpiła do spadkobierców właściciela z wezwaniem do zawarcia umowy sprzedaży, lecz w wezwaniu tym nie określono kwoty, za jaką właściciel miałby zbyć dobrowolnie nieruchomość a jedynie powołano się na przepisy, na podstawie których cena nieruchomości dopiero zostanie określona. Jest to w ocenie organu nadzoru rażące naruszenie art.8 ust.1 dekretu. Organ podał, że wywłaszczone parcele nr (...) stanowią obecnie własność Skarbu Państwa - Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, są wpisane do księgi wieczystej kw nr 17338. Natomiast parcela (...) odpowiada działkom (...) , 620/314, części powierzchni (...) i nr (...) . Działka nr (...) i działka nr (...) są własnością Skarbu Państwa - Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Na działkach tych znajdują się budynki mieszkalne, w których Skarb Państwa dokonał sprzedaży lokali mieszkalnych wraz z udziałem we współwłasności części wspólnych budynku i prawem użytkowania wieczystego gruntu, co wynika z załączonych do sprawy aktów notarialnych. Dlatego Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uznał, że w zakresie udziałów ustanowionego prawa użytkowania wieczystego gruntu działek nr (...) i (...) i współwłasności części wspólnych budynków oraz odrębnej własności lokali mieszkalnych kwestionowana decyzja z dnia (...) maja 1970 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z (...) października 1969 r. zostały wydane z naruszeniem prawa z uwagi na zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych, o których mowa w art.156 §2 K.p.a.

Z powyższą decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) kwietnia 1958 r. nie zgodziła się Wojskowa Agencja Mieszkaniowa, która we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podała, że również na działce nr (...) wybudowano wielorodzinny budynek mieszkalny, w którym dokonano zbycia części lokali mieszalnych wraz z ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia (...) stycznia 2002 r. uchylił zaskarżoną decyzję z dnia (...) kwietnia 1998 r. w części dotyczącej nieruchomości wchodzącej w skład działki nr (...) i orzekł, że w tej części badana w postępowaniu nadzorczym decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia (...) maja 1970 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia (...) października 1969 r. zostały wydane z naruszeniem prawa. W pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że nieprawidłowo przeprowadzono wymagane dekretem z dnia 26 kwietnia 1946 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych rokowania w sprawie dobrowolnego zbycia nieruchomości, co powoduje rażące naruszenie art.8 ust.1 i ust.4 dekretu i stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji (art.156 §1 pkt 2 K.p.a. ). Ponadto organ podkreślił, że działki oznaczone numerami 518/314 o pow. 58 m2, 519/314 o pow.23 m2, 143 o pow.1 m2, 641 /314 o pow. 4132 m2 stanowią obecnie własność Skarbu Państwa i w tej części stwierdzono nieważność kwestionowanej decyzji z dnia (...) maja 1970 r. oraz decyzji z (...) października 1969 r. Natomiast z korespondencji nadesłanej przez Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 12 listopada 2001 r. wynika, że na terenie działki nr (...) również wybudowano budynek mieszkalny wielorodzinny, w którym dokonano zbycia części lokali wraz z ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego do gruntu pod budynkiem, a zatem również w tej części zaistniały nieodwracalne skutki prawne.

Skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) stycznia 2002 r., nr (...) w części stwierdzającej nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia (...) maja 1970 r., nr (...) oraz poprzedzającej ją decyzji wywłaszczeniowej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia (...) października 1969 r., nr (...) tj. w zakresie dotyczącym działek gruntu o numerach: (...) złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Wojskowa Agencja Mieszkaniowa Oddział Rejonowy w Gdyni.

Skarżąca wskazała, że w skład nieruchomości objętej kwestionowaną decyzją wywłaszczeniową wchodzą działki zabudowane budynkami mieszkalnymi wielorodzinnymi (nr (...) , (...) i (...) ) oraz działki niezabudowane (nr 143 - podwórko, nr (...) -ciąg pieszy przy budynku, nr 519/314 - ciąg pieszy przy budynku oraz nr 641/314 -podwórko). W skardze podniesiono, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w dniu (...) sierpnia 2001 r. wydał decyzję nr (...) uznając za nieważną decyzję wywłaszczeniową także w części dotyczącej działki nr (...) . Decyzja z (...) sierpnia 2001 r. kończy postępowanie prowadzone na wniosek M. P. . W części dotyczącej gruntów opisanych jako podwórko i zieleń zaskarżona decyzja jest błędna, ponieważ rozstrzygnięcie nastąpiło już wcześniej. Dlatego w tej części skarżąca wnosiła o umorzenie postępowania, a w pozostałym zakresie o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że parcela nr (...) nie była dwukrotnie przedmiotem postępowania nadzorczego. Ponadto wyjaśnił, że parcele nr (...) maja obecnie takie same oznaczenia, zaś parceli nr (...)odpowiadają obecnie działki nr (...), (...) i część powierzchni działek nr (...) i nr (...).

Natomiast przedmiotem postępowania zakończonego decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) sierpnia 2001 r. była nieruchomość wywłaszczona dnia (...) stycznia 1961 r. oznaczona obecnie jako parcele nr (...) , (...)voraz część dziatek (...) , nr (...)

Wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji podniósł, iż postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej zostało wszczęte na wniosek M. P. spadkobierczyni M. K. , będącej córką E. S. - właścicielki wywłaszczonej nieruchomości, uczestnikami tego postępowania byli również właściciele lokali wykupionych od Skarbu Państwa wraz z odpowiadającym udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu i udziałem we współwłasności części wspólnych budynku. Wywłaszczone działki nr (...), (...) i (...) zostały zabudowane budynkami mieszkalnymi, a część lokali w tych budynkach została sprzedana wraz z odpowiadającym im udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu. Właściciele wykupionych lokali, jako posiadający interes prawny i status strony w toczącym się postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej brali udział w tym postępowaniu i tym samym doręczano im decyzje podjęte w sprawie.

Stronami toczącego się postępowania administracyjnego byli m.in.: (...)

W związku z tym Sąd pierwszej instancji zauważył, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) kwietnia 1998 r. (...) już nie żyli, zaś przed datą wydania zaskarżonej decyzji tj. przed dniem (...) grudnia 2002 r. zmarli: (...). Powyższe okoliczności są bezsporne, bowiem wynikają z odpisów aktów zgonu. Decyzje podjęte w sprawie przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa skierowane zostały do osób zmarłych. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy, która by wprost regulowała kwestię skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej. Jest jednak oczywiste, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Jak stanowi art. 30 §.1 K.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Zdolność prawną ma każdy człowiek od chwili urodzenia (art. 8 kodeksu cywilnego) a z chwilą śmierci zdolność prawna wygasa. Zmarły nie może mieć ani zdolności prawnej ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest prowadzenie go wobec osób żyjących. W stosunku do osoby zmarłej nie można ani wszcząć postępowania, ani prowadzić postępowania, ani skierować do osoby zmarłej decyzji. Skoro w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do

osoby zmarłej to należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności. Skierowana została bowiem do osoby nie będącej stroną w sprawie. W sytuacji, gdy w toku postępowania administracyjnego strona umrze a postępowanie dotyczy praw zbywalnych i dziedzicznych, to organ powinien zawiesić postępowanie administracyjne (art. 97 par.1 pkt 1 K.p.a. ), gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony nie jest możliwe i ustalić krąg następców prawnych, doręczając im wydane w sprawie rozstrzygnięcie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła H. S. zarzucając mu naruszenie art. 145 §1 pkt 2 i art. 152 P.p.s.a. poprzez nietrafne uznanie, że istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, co nastąpiło bez podstaw prawnych i faktycznych.

Powołując się na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi kasacyjnej podniosła, iż w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja nie tyle kierowania decyzji do osób zmarłych, ale pominięcia w postępowaniu osób - spadkobierców osób zmarłych, które winny brać udział w postępowaniu. Taką sytuację faktyczno - prawną reguluje K.p.a. w art. 97 § 1 pkt 1. Naruszenie tego przepisu - wbrew ocenie Sądu - nie skutkuje jednak nieważnością postępowania - lecz jedynie ewentualną możliwością wznowienia postępowania z art. 145. §1 pkt 4 K.p.a. Okoliczność pominięcia w postępowaniu i doręczaniu decyzji osób które winny brać udział w sprawie - nie może być uznana za podstawę nieważności decyzji w rozumieniu art. 156 i § 1 pkt 2 K.p.a. W konsekwencji naruszenie takie oceniane być może jedynie i ewentualnie na płaszczyźnie art.145 § 1 pkt 1 lub 3, a nie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Wnoszący skargę kasacyjną podniósł, iż w zaskarżonym wyroku nie wzięto pod uwagę, że uchybienia Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast polegały jedynie na pominięciu osób które, jako następcy prawni winny być stroną. Uchybienie to miało charakter czysto formalny polegający na nie doręczeniu wszystkim osobom mającym być stroną zaskarżonych decyzji. Uchybienie to zostało w pewnym sensie konwalidowane przez ustalenie przez Sąd pierwszej instancji prawidłowego kręgu tych osób i powiadomienie tychże osób o sprawie. Osoby te nie wzięły czynnego udziału w postępowaniu sądowym co – zdaniem skarżącego - wskazuje na brak naruszenia ich istotnego interesu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 P.p.s.a., skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna zawiera wyłącznie zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 §1 pkt 2 i art. 152 P.p.s.a. poprzez nietrafne stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) stycznia 2002 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia (...) kwietnia 1998 r. Zarzut ten nie mógł odnieść oczekiwanego skutku, ponieważ zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Z analizy akt sprawy wynika w sposób bezsporny, iż zaskarżone do Sądu pierwszej instancji decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) stycznia 2002 r. oraz z dnia (...) kwietnia 1998 r. zostały podjęte w stosunku do osób zmarłych. Należy zwrócić uwagę na to, iż powyższej okoliczności nie kwestionuje także strona wnosząca skargę kasacyjną, która sprzeciwia się jedynie ocenie prawnej skutków tego naruszenia prawa dokonanej przez Sąd pierwszej instancji.

Nie można podzielić stanowiska skargi kasacyjnej, iż skierowanie decyzji do osoby zmarłej nie skutkuje nieważnością postępowania, lecz ewentualną możliwością wznowienia postępowania na podstawie art. 145 §1 pkt 4 K.p.a. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, skutkiem traktowania przez organy osób zmarłych jako stron postępowania jest uznanie podjętych w takiej sytuacji decyzji za wydane z rażącym naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06, wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004/3/33). Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Zauważyć bowiem należy, że jeśli stroną postępowania jest osoba fizyczna, o jej prawach czy obowiązkach można orzec, jeśli ma zdolność prawną. Ta ostatnia na gruncie art. 8 Kodeksu cywilnego pojawia się co do zasady wraz z urodzeniem oraz kończy się wraz ze śmiercią osoby. To zaś oznacza, że nie można orzec wobec osoby zmarłej, o jej prawach czy obowiązkach. Tym samym charakter strony, przysługujący osobie fizycznej wygasa wraz z jej śmiercią, a to oznacza, że nie tylko nie można wszcząć ani wydać w stosunku do osoby zmarłej decyzji, ale także, że nie może ona z powodu braku możliwości fizycznego doręczenia takiej decyzji, wywołać odpowiednich skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r., I OSK 1429/08 wraz z powołanym tam orzecznictwem, czy też wyrok NSA z dnia 11 marca 2008 r., I OSK 1959/06). Należy zatem zaakceptować pogląd, wyrażony także w wyroku NSA z dnia 21 sierpnia 2008 r., II OSK 952/07, iż prowadzenie postępowania oraz wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej powoduje wydanie decyzji obarczonej wadą nieważności w postaci naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., czyli rażącego naruszenia prawa (wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2010 r., II OSK 1071/09).

W tej sytuacji wydanie zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia (...) stycznia 2002 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia (...) kwietnia 1998 r. rażąco naruszało, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, prawo i uzasadniało stwierdzenie ich nieważności. Samo ustalenie, że zaskarżone decyzje skierowane zostały do osób zmarłych stanowiło wystarczającą podstawę do stwierdzenia ich nieważności z uwagi na rażące naruszenie przepisów postępowania.

Wbrew argumentom skargi kasacyjnej naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania może mieć miejsce tylko wtedy, gdy w toku postępowania przed sądem administracyjnym stwierdzone zostaną przesłanki do tego wznowienia, określone w art. 145 § 1 K.p.a. Do tych przesłanek należy naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, polegające na tym, że strona posiadająca legitymację czynną, wynikającą z art. 28 K.p.a., bez swojej winy nie brała udziału w tym postępowaniu, czyli inaczej mówiąc, bezzasadnie została pominięta przez organ administracyjny (wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2010 r., II OSK 861/09). Z przepisu tego może korzystać więc tylko strona posiadająca zdolność prawną, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, co nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 P.p.s.a. Podstawę zasądzenia kosztów postępowania stanowił art. 204 pkt. 2 P.p.s.a.