Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 202/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga W. Z. (dalej: "wnioskodawca", "strona", "skarżący") dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ") utrzymującej w mocy własną decyzję tego organu z 25 września 2019 r. nr 1917/2019 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Z przekazanych Sądowi przez organ wraz z tą skargą akt sprawy wynika, że pismem z 5 maja 2019 r. wnioskodawca, powołując art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 2, 5, 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU 2021, poz.423 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") zwrócił się do organu o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Podał przy tym, że postanowieniem z 14 marca 2008 r. sygn. akt V GU 36/07 Sąd Rejonowy w Olsztynie oddalił wniosek strony o ogłoszenie upadłości z tego powodu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie kosztów postępowania. Wnioskodawca podniósł, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie umorzył prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne z powodu braku możliwości ustalenia majątku, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję. Dodał, że obecnie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem oraz ponosi straty z działalności gospodarczej. Nie posiada środków pieniężnych ani majątku ruchomego. Wskazał, że za umorzeniem zaległości przemawia także jego sytuacja zdrowotna, tj. liczne choroby przewlekłe udokumentowane kartą informacyjną leczenia szpitalnego, które uniemożliwiają poprawę jego sytuacji majątkowej.

Opisaną na wstępie decyzją z 25 września 2019 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w sprawie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., lecz pomimo tego nie skorzystał z prawa do odmowy umorzenia należności w ramach uznania administracyjnego, argumentując, że wnioskodawca nie wykazał, że spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w przepisach § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie MGPiPS").

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wniosła o uchylenie ww. decyzji i umorzenie należności z tytułu składek. Podniosła, że w sprawach dotyczących umarzania składek konieczne jest uwzględnienie art. 7 k.p.a. Oceniła, że organ, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, musi wykazać przyczyny, dla których mimo istnienia przesłanek ustawowych do umorzenia przedmiotowych należności, odmówił ich umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes zobowiązanego, jak i interes publiczny. Zarzuciła, że organ zaniechał właściwej analizy stanu faktycznego, pomimo wykazania trudnej sytuacji finansowej skarżącego oraz jego licznych chorób.

Zaskarżoną decyzją organ, po raz trzeci z kolei, utrzymał w mocy decyzję z 25 września 2019 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Dwie poprzednie decyzje organu wydane w tej sprawie zostały bowiem uchylone przez tutejszy Sąd odpowiednio wyrokiem z 23 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ol 144/20 (dotyczy decyzji organu z 30 grudnia 2019 r. nr 1085/2019) oraz wyrokiem z 8 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 353/21 (dotyczy decyzji organu z 10 marca 2021 r. nr UP-220/2021).

Jak wynika z uzasadnienia wyroku tutejszego Sądu z 23 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ol 144/20, przyczyną uchylenia pierwszej decyzji organu wydanej w postępowaniu odwoławczym było uznanie przez Sąd jedynie hipotetycznego charakteru rozważań organu w kwestii możliwości zaspokojenia należności z tytułu składek z ewentualnych przyszłych dochodów strony, tj.: z działalności gospodarczej oraz świadczenia emerytalnego. Zdaniem Sądu, rozważania te nie zostały poparte jakąkolwiek analizą realności osiągnięcia przez skarżącego dochodów w wysokości umożliwiającej spłatę należności na kwotę niemal 600.000 zł. Sąd polecił organowi, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy uzasadnił, czy sytuacja finansowa i osobista strony pozwala na stwierdzenie braku przesłanek do umorzenia należności. Wskazał, że dokonując tych ustaleń organ powinien odnieść się do sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, i w tym kontekście dokonać realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Jak wynika zaś z uzasadnienia wyroku tutejszego Sądu z 8 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 353/21, przyczyną uchylenia drugiej decyzji organu wydanej w postępowaniu odwoławczym było uznanie przez Sąd, że organ, wbrew ocenie i wskazaniom zawartym w poprzednim wyroku tutejszego Sądu, nie dokonał rzetelnej oceny, czy badana na dzień orzekania sytuacja życiowa i materialna strony rokuje realne możliwości zaspokojenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Zdaniem Sądu, organ nie rozważył ponadto możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Nie dokonał także realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ocenił natomiast, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Podał bowiem, że przesłanka wymieniona w pkt 1 tego (odnosząca się do śmierci dłużnika) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanka opisana w pkt 2 (dotycząca oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenia postępowania upadłościowe) nie zachodzi zaś w tej sprawie wobec znacznego upływu czasu od wydania przez Sąd Rejonowy wyroku o oddaleniu wniosku strony o ogłoszenie upadłości z tego powodu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie kosztów postępowania. Organ zauważył przy tym, że strona aktywnie prowadzi działalność gospodarczą i nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, gdyż strona uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, którego kwota pozwala na skuteczne egzekwowanie zaległości z tytułu składek. Wskazał, że strona jest współwłaścicielem 1/2 części lokalu mieszkalnego o powierzchni 76,41 m2, na której, celem zabezpieczenia należności z tytułu składek organ dokonał wpisu do hipoteki. Uznał więc, że nie zachodzi przesłanka wymieniona w pkt 3 tego przepisu, gdyż strona prowadzi działalność gospodarczą, która może stanowić źródło pozyskania środków finansowych niezbędnych do spłaty zadłużenia. Zdaniem organu, w tej sprawie nie zachodzą także przesłanki określone w pkt 4-4c tego przepisu, gdyż nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym bądź w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe, a wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Odnosząc się natomiast do przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. organ zauważył, że przesłanka ta występowała w tej sprawie w pewnym okresie, gdyż zarówno naczelnik urzędu skarbowego, jak i komornik sądowy w postanowieniach o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (z 20 stycznia 2011 r., z 5 września 2017 r., z 3 czerwca 2019 r.) stwierdzili brak majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Organ zauważył jednak, że okoliczność ta nie oznacza, że także obecnie ta przesłanka jest spełniona, bowiem sytuacja strony od momentu wydania powyższych postanowień uległa zmianie, tzn. od 28 lutego 2021 r. strona pobiera świadczenie emerytalne, obecnie przyznane w kwocie 2.173,10 zł brutto, a uzyskiwane w ten sposób środki finansowe pozwoliły na ponowne wdrożenie skutecznego postępowania egzekucyjnego przez organ, na rzecz którego potrącenia miesięczne wynoszą obecnie 543,27 zł. Uznał, że kwota dokonywanych potrąceń dowodzi także braku w tej sprawie przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., która odnosi się do sytuacji, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dodał, że strona posiada majątek nieruchomy, który może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. Skonstatował, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania, gdyż byłoby to sprzeczne z interesem publicznym.

Wobec uznania braku możliwości pozytywnego załatwienia wniosku strony na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ przystąpił do rozpatrzenia tego wniosku z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Organ wywiódł przy tym, że regulacje zawarte w tych przepisach uprawniają organ do umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS, dotyczącej poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, organ stwierdził, że powstanie zadłużenia, o którego umorzenie wnioskuje strona, nie było wynikiem tego rodzaju zdarzeń. Wywiódł przy tym, że ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Stwierdził, że trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie usprawiedliwiają nieopłacenia zobowiązań publicznoprawnych, gdyż ustawodawca nie uzależnił obowiązku opłacania składek od dochodów uzyskiwanych z tej działalności, a to oznacza, że przeszkody tego rodzaju nie mogą stanowić automatycznie podstawy do umorzenia należności.

Odnośnie do przesłanki dotyczącej stanu zdrowia, opisanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS, organ za udokumentowane uznał schorzenia strony takie jak: nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, cukrzycę, dnę moczanową, tętniak mózgu, stan po czwartym udarze. Ocenił jednak, że wskazane problemy, choć z całą pewnością są dla strony dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, to nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż ze względu na posiadane schorzenia strona miała od 1 marca 2019 r. do 31 maja 2021 r. przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Podniósł przy tym, że strona nie jest pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu, bowiem aktualnie źródłem jej utrzymania jest świadczenie emerytalne, które wypłacane jest niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Stwierdził, że uzyskiwany w ten sposób dochód pozwala na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez organ, bowiem na rzecz zaległości z tytułu składek comiesięcznie dokonywane są potrącenia, obecnie wynoszące 543,27 zł. Jednocześnie, w ocenie organu, kwota świadczenia daje stronie możliwość dobrowolnej spłaty zadłużenia w układzie ratalnym i nie jest wykluczone uzyskiwanie przez stronę dodatkowego dochodu pozwalającego na spłatę należności względem organu, gdyż strona cały czas czynnie prowadzi działalność gospodarczą. Tym samym organ uznał, że nie zostało udowodnione, że strona nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Zdaniem organu, w tej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego także w oparciu o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, tj. z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał bowiem, że przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Uznał, że aktualna sytuacja finansowa strony została odzwierciedlona w jej oświadczeniu z 2 grudnia 2021 r. Na podstawie danych zawartych w tym oświadczeniu organ zrelacjonował, że strona pomimo tego, że pozostaje w związku małżeńskim, to prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Od 1 marca 2021 r. pobiera emeryturę przyznaną w kwocie 2.200,00 zł brutto, a wypłacaną w wysokości 1.400 zł netto. Jednocześnie prowadzi działalność gospodarczą, z której osiągnęła:

- w 2019 r. - dochód w wysokości 5.855,05 zł (przychód 243.694,54 zł),

- w 2020 r. - dochód w wysokości 3.517,85 zł (przychód 61.775,75 zł),

- w 2021 r. (do października 2021 r.) - dochód w wysokości 15.401,41 zł (przychód 162.031,52 zł), co daje miesięcznie średnio 1.540,15 zł.

Organ podał, że ww. wyniki finansowe zostały udokumentowane dołączonymi do akt sprawy wydrukami z Podatkowej Księgi Przychodów i Rozchodów za okres od 1 stycznia 2019 r. do października 2021 r. Wywiódł przy tym, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a właśnie osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważył bowiem, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, a strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Wskazał, że mimo wszystkich powoływanych problemów finansowych i zdrowotnych, od 17 listopada 2021 r. strona zaczęła opłacać składki bieżące z tytułu prowadzonej działalności (ostatnia wpłata z 21 grudnia 2021 r. w kwocie 1.235,40 zł), co może oznaczać, że sytuacja finansowa strony uległa jednak poprawie. Dodał, że organ wypłaca stronie świadczenie emerytalne, które po pomniejszeniu o kwotę 543,27 zł tytułem potrąceń, wynosi 1.277,25 zł netto miesięcznie. Podsumował, że łączny dochód gospodarstwa domowego strony, tj. średni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz z emerytury po uwzględnieniu potrąceń windykacyjnych (2.817,40 zł) kształtuje się na poziomie wyższym od opublikowanego 14 grudnia 2021 r. ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2021 r. minimum socjalnego zarówno dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego (1.323,25 zł) jak i pracowniczego (1.342,56 zł), co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych strony.

Jednocześnie organ stwierdził, że oszacowane przez stronę miesięczne jej wydatki na kwotę 6.500 zł, w tym: czynsz - 3.500 zł i opłaty eksploatacyjne - 2.000 zł, 500 zł - koszty związane z leczeniem oraz 500 zł - inne stałe wydatki, znacznie przekraczają osiągane przez stronę miesięczne dochody. Podkreślił przy tym, że ww. kwoty nie obrazują rzeczywistych ponoszonych przez stronę wydatków na utrzymanie oraz że zapewne w dużej mierze dotyczą również kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Uznał więc, że materiał dowodowy jest niejednoznaczny i nie daje podstaw do uznania, że sytuacja materialna gospodarstwa domowego strony jest ciężka. Ocenił jednak, że sytuacja strony w kontekście przedstawionych wyżej wydatków jest również na tyle stabilna, że strona reguluje bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Zauważył bowiem, że z akt sprawy nie wynika, aby strona zalegała z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. Dodał, że w sprawie stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, a strona pokrywa jego wynagrodzenie. W tych okolicznościach uznał, że informacje podawane przez stronę są nierzetelne.

Końcowo organ podkreślił, że strona swoją wieloletnią bierną postawą w stosunku do spłaty zadłużenia przyczyniła się do tego, że na kwotę zadłużenia w znacznej mierze składają się odsetki za zwłokę, które stale narastały i osiągnęły sumę przewyższającą kwotę należności głównej. Podał bowiem, że zaległości dotyczą okresu lat 2001-2019. Zauważył, że na przestrzeni tych lat strona nie skorzystała z prawnych możliwości umorzenia części zadłużenia, jaką dawał art. 1 ust. 13 pkt 2 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551), gdyż nie złożyła w wyznaczonym terminie wniosku w tej sprawie. Organ sformułował zatem przypuszczenie, że motywem działania strony nie była spłata zadłużenia, lecz oczekiwanie na jego przedawnienie/umorzenie. Z tego względu ocenił, że umorzenie należności byłoby sprzeczne z interesem publicznym, gdyż premiowałoby osobę o biernej i roszczeniowej postawie wobec budżetu Państwa, a "karało" obywateli, którzy na bieżąco lub w ramach układu ratalnego realizują swoje zobowiązania.

Zdaniem organu, w interesie publicznym nie leży także uwolnienie strony od ciążącego na niej obowiązku uregulowania należności z tytułu składek z uwagi na wysokość zadłużenia. Organ uznał bowiem, że doprowadziłoby to do sytuacji, w której dłużnik zamiast dążyć do spłaty zobowiązań, miałby na celu systematyczne uchylanie się od ich zapłaty, tylko po to by stwierdzić, że kwota jest już tak znaczna, że nie ma możliwości jej spłaty i organ powinien zwolnić go z tego obowiązku.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do tutejszego Sądu, skarżący zarzucił organowi naruszenie:

1/ art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego przedłożonego w niniejszej sprawie i dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że stan majątkowy, sytuacja rodzinna oraz zdrowotna skarżącego potwierdza, że skarżący jest w stanie opłacić zadłużenie wobec organu bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny, a także, że zapłata należności dłużnych organowi nie pozbawia skarżącego oraz jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz prowadzenie egzekucji zapewnia możliwość wyegzekwowania dłużnych organowi środków;

2/ art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się przez organ do wskazówek zawartych w wydanych w tej sprawie wyrokach z 23 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/OI 144/20 oraz z 8 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/OI 353/21 dot. przeprowadzenia rzetelnej oceny, czy badana na dzień orzekania sytuacja życiowa i materialna skarżącego rokuje realną możliwością zaspokojenia należności z tytułu nieopłaconych składek;

3/ art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS poprzez niewłaściwe przyjęcie, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącego umożliwia spłatę zadłużenia bez pociągnięcia zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, w sytuacji gdy opłacenie składek z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a przewlekłe choroby skarżącego uniemożliwiają mu opłacenie należności.

W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ wbrew wytycznym Sądu, zawartym w wydanych dotychczas w tej sprawie wyrokach i mimo obszernego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w którym zawarł szereg krytycznych zarzutów wobec skarżącego i jego pełnomocnika (niczym nie popartych poza jedynie domysłami) - nie uzasadnił, jaki majątek albo jakie dochody skarżącego pozwolą mu, czy to w chwili obecnej, czy w przyszłości, dokonać spłaty zadłużenia. Oceniono, że organ nadal nie wyjaśnił własnego stanowiska, że otrzymywane w chwili obecnej dochody z działalności gospodarczej (a tak naprawdę ich brak spowodowany pandemią - znaczna strata generowana przez działalność) oraz należności z tytułu świadczenia emerytalnego umożliwią spłatę należności opiewającą na kwotę 600.000 zł. Zaś sama hipotetyczna możliwość zarobkowania biorąc pod uwagę wiek, stan zdrowotny skarżącego, wykształcenie, kwalifikacje zawodowe oraz wpływ ewentualnego orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, o które wnioskuje organ, niweczy możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego, który w chwili obecnej ma 65 lat.

Zdaniem skarżącego organ dokonał niewłaściwej analizy wystąpienia przesłanek z rozporządzenia MGPiPS, gdyż ograniczył się tylko do wskazania dochodów i wydatków skarżącego, odstępując jednocześnie od ich zbilansowania. W tym zakresie podniesiono, że organ nie zbadał, czy po zaspokojeniu podstawowych dla egzystencji potrzeb, skarżący będzie dysponował środkami na uregulowanie należności wobec organu. Zakwestionowano przy tym stanowisko organu, że przepisy o postępowaniu egzekucyjnym przewidują ochronę dłużnika dzięki której nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a zatem biorąc pod uwagę, że egzekucja prowadzona przez organ nie dotyczy kwot wolnych od zajęć, to po uiszczeniu należności na rzecz organu zobowiązany posiada środki do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich oraz małoletniej córki. Oceniono, że takie stanowisko organu wynika z nierzetelnie przeprowadzonego postępowania dowodowego i przyjęcia przez organ w sposób całkowicie dowolny oraz niczym nie poparty, że wskazane przez skarżącego miesięczne koszty nie obrazują rzeczywiście ponoszonych przez niego wydatków.

Końcowo wskazano, że już sama wysokość dochodów otrzymywanych z działalności, wysokość emerytury oraz fakt prowadzonej egzekucji w konfrontacji z wysokością zadłużenia wskazuje, iż skarżący nie jest w stanie zaspokajać niezbędnych potrzeb życiowych oraz spłacać zadłużenia wobec organu. Oceniono, że obecna sytuacja materialna i osobista skarżącego uzasadnia wyjątkowe traktowanie, gdyż uzyskiwany przez skarżącego dochód jest niski, tak że z trudem wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Wysokość dochodu wskazuje na konieczność ograniczenia rodzaju i wysokości kosztów utrzymania do niezbędnego minimum, co też skarżący czyni. Dodano, że stan zdrowia skarżącego pozbawia go możliwości uzyskania dochodu, który umożliwiłby mu opłacenie zaległości w całości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymał przy tym dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z 12 kwietnia 2022 r. skarżący wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Sprawa umorzenia należności W. Z. z tytułu składek była już dwukrotnie rozpatrywana przez tut. Sąd. Uchylając dwukrotnie decyzje organu, Sąd w prawomocnych wyrokach uznał, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ustawy u.s.u.s. Nie rozstrzygnął zaś kwestii zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przepisów rozporządzenia MGPiPS.

Rozpatrując zatem po raz kolejny sprawę dotyczącą umorzenia należności Sąd miał na względzie zarówno treść norm prawa materialnego regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek, jak i ocenę prawną i wskazania zawarte w wyrokach I SA/Ol 144/20 i I SA/Ol 353/21.

Przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wynikają albo z ustawy u.s.u.s. (gdy wystąpiła całkowita nieściągalność należności), albo, w razie braku całkowitej nieściągalności, możliwe jest ich umorzenie na podstawie § 3 rozporządzenia MGPiPS, jeżeli stan majątkowy i sytuacja rodzinna zobowiązanego wskazują na to, że nie jest on w stanie opłacić należności z tytułu składek bez wystąpienia zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

Podobnie jak w sprawach zakończonych wyrokami I SA/Ol 144/20 i I SA/Ol 353/21, także obecnie Sąd ocenił, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s. Przepis ten do przesłanek całkowitej nieściągalności zalicza następujące sytuacje:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W zaskarżonej decyzji omówiono kolejno powyższe przesłanki, zaś skarżący w tym zakresie nie podnosi zarzutów, koncentrując się wykazaniu naruszenia przepisów rozporządzenia MGPiPS oraz przepisów postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Sąd przyjął więc, że niesporna między stronami jest okoliczność braku całkowitej nieściągalność należności z tytułu składek, co pozwala na przejście do oceny zasadności odmowy umorzenia na podstawie przepisów ww. rozporządzenia.

Przypomnieć należy, że rozporządzenie MGPiPS określa zasady umorzenia zaległości pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W § 3 ust. 1 tego aktu przyjęto, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Umorzenie należności z tytułu składek na podstawie przepisów ww. rozporządzenia wymaga wykazania, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna zobowiązanego wskazują na to, że nie jest on w stanie opłacić należności z tytułu składek bez wystąpienia zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Należy więc wykazać albo jedną z ww. okoliczności wymienionych w pkt od 1 do § 3 rozporządzenia, albo inne okoliczności świadczące o tym, że ze względu na sytuację, w której znajduje się zobowiązany, opłacenie należności doprowadziłoby do zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

W wiążących obecnie wyrokach I SA/Ol 144/20 i I SA/Ol 353/21 uznano, że niepełna jest ocena prawna organu ze względu na jedynie hipotetyczny charakter rozważań w kwestii możliwości zaspokojenia należności z tytułu składek z ewentualnych przyszłych dochodów strony, czyli z działalności gospodarczej oraz ze świadczenia emerytalnego, nie popartych analizą realności osiągnięcia przez skarżącego dochodów w wysokości umożliwiającej spłatę należności na kwotę niemal 600.000 zł. W związku z tym należało uzasadnić, czy sytuacja finansowa i osobista strony pozwala na stwierdzenie braku przesłanek do umorzenia należności, odnosząc się do sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego i w tym kontekście dokonać realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia (I SA/Ol 144/20). Także w wyroku I SA/Ol 353/21 Sąd stwierdził brak rzetelnej oceny, czy badana na dzień orzekania sytuacja życiowa i materialna strony rokuje realne możliwości zaspokojenia należności z tytułu nieopłaconych składek, a także brak rozważań o możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia MGPiPS oraz brak oceny realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Oceniając obecnie zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że zostały w niej omówione kolejno przesłanki wymienione w § 3 rozporządzenia MGPiPS oraz dokonano ich oceny w kontekście stanu faktycznego sprawy.

Stan ten zaś wskazuje, że należności z tytułu nieuiszczonych przez skarżącego składek są kwotą znaczną, bowiem przekraczają 600.000 zł. Z ustaleń organu zawartych w decyzji, wynikających z oświadczenia skarżącego z 3 grudnia 2021 r. (K-238-247) oraz z innych dowodów wynika natomiast, że skarżący osiąga przychody z dwóch źródeł, tj. z emerytury 1400 zł netto oraz przychody z działalności gospodarczej (za lata 2019 - 2021 odpowiednio - 243.694 zł, 61.775 zł i 162.031 zł), zaś dochody odpowiednio: 5.855 zł. 3.517 zł i 15.401 zł. W ramach egzekucji część emerytury (543 zł) podlega zajęciu. Według organu po zsumowaniu dochodów i uwzględnieniu potrąceń do dyspozycji skarżącego pozostaje miesięcznie kwota 2.817 zł, co przekracza minimum socjalne wynoszące 1.323 zł. Ponadto w odniesieniu do przychodów z działalności gospodarczej organ zauważył, że wskazany przez skarżącego dochód ma charakter deklarowany (księgowy), zaś wartością realną powinien być przychód. Sąd to stanowisko organu podziela, zauważając przy tym, że w ww. oświadczeniu o stanie rodzinny i majątkowym oraz sytuacji materialnej skarżący podał po stronie ponoszonych kosztów, takie dane, które nie dają się pogodzić z danymi dotyczącymi osiąganych dochodów. Podał bowiem na stronie 5 oświadczenia w rubryce "Stałe wydatki związane z utrzymaniem", że prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 6.500 zł, w tym z tytułu czynszu w kwocie 3.500 zł i opłat eksploatacyjnych w kwocie 2.000 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 500 zł oraz inne stałe wydatki w kwocie 500 zł. Zaś wyszczególnione na str. 2 w. oświadczenia przychody oraz dochody uzyskane w latach 2019 – 2021 z działalności gospodarczej wynosiły: w 2019 r. - dochód 5.855,05 zł (przychód 243.694,54 zł), w 2020 r. - dochód 3.517,85 zł (przychód 61.775,75 zł), w 2021 r. (do października 2021 r.) dochód 15.401,41 zł (przychód 162.031,52 zł). Ponadto przychód z emerytury wynosi 2.200 zł brutto, netto 1.400 zł, potrącenie komornicze – 543 zł. Mając na względzie powyższe wartości, łatwo zauważyć, że ich suma w ujęciu miesięcznym nie pozwala na pokrycie kosztów wskazanych w oświadczeniu z 3 grudnia 2021 r. w łącznej wysokości 6.500 zł (czynsz, opłaty eksploatacyjne, leczenie, inne wydatki). Skoro jednak skarżący podał te wydatki jako ponoszone, to logiczny jest wniosek, że istnieje źródło ich finansowania. To zaś prowadzi do konstatacji, że albo w ww. oświadczeniu nie wykazał źródła dochodów, albo że zaniżył dochody z działalności gospodarczej. W obu przypadkach świadczy to o niepełnym przedstawieniu organowi sytuacji materialnej skarżącego, co utrudniało, a nawet wykluczało rzetelne zbadanie okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanek zawartych w § 3 rozporządzenia MGPiPS, szczególnie co do oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych po opłaceniu należności z tytułu składek. Obowiązek rzetelnego wykazania sytuacji materialno – życiowej ciąży na stronie postępowania, która w tym celu składa oświadczenie według wzoru oraz dokumenty na potwierdzenie tej sytuacji. Niepełne czy nierzetelne wykazanie stanu majątkowego i sytuacji materialnej obarczone jest ryzykiem nieuwzględnienia zasadności wniosku o umorzenie.

Dodać należy, że z zaskarżonej decyzji nie wynika, aby obecnie organ powoływał się na złożony przed kilku laty wniosek o zakaz prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, chociaż ze spraw zakończonych wyrokami I SA/Ol 144/20 i I SA/Ol 353/21 wynika, że wniosek o taki zakaz został złożony. W wyrokach tych jako sprzeczne oceniono powoływanie się przez organ na ww. wniosek i jednocześnie wskazywanie hipotetycznych przychodów z działalności jako źródła środków na spłatę zadłużenia, jednocześnie ze spodziewanym w przyszłości przychodem z emerytury. W obecnie rozpatrywanej sprawie sprzeczność taka jednak nie zachodzi, bowiem organ zrezygnował z argumentu opartego na wnioskowanym zakazie prowadzenia działalności, zaś skarżący wykazuje za ostatnie 3 lata dochód z działalności, wobec czego rozważania o możliwości spłaty części zadłużenia z tego źródła mają bardziej realny charakter.

Oceniając obecnie zaskarżone rozstrzygnięcie w granicach prawa materialnego wyznaczonych treścią § 3 rozporządzenia MGPiPS oraz mając na uwadze powyższe okoliczności wynikające z akt sprawy Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji takiego naruszenia prawa, które powinno skutkować jej uchyleniem.

I tak, co do przesłanki z pkt 1 ust. 1 § 3 rozporządzenia MGPiPS organ wypowiedział się na stronie 17 i nast. zaskarżonej decyzji. Abstrahując od twierdzeń słusznie określonych w skardze jako krytyczne zarzuty wobec skarżącego, niczym nie poparte poza jedynie domysłami, co do istoty sprawy przedstawiono jednak stanowisko organu zgodne z ww. przepisem. Organ wskazał na spoczywający na stronie postępowania obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie. Powołał się przy tym na treść oświadczenia skarżącego z 3 grudnia 2021 r. złożonego wraz z dokumentami księgowymi związanymi z działalnością gospodarczą skarżącego. Wskazał przychód z działalności jako czynnik istotny w sprawie, podkreślając, że dochód stanowi jedynie wynik bilansowy, który nie oznacza rzeczywistego braku środków. Organ następnie poddał analizie (str. 21 decyzji) dochody (przychody) skarżącego oraz jego wydatki wykazane w oświadczeniu z 3 grudnia 2021 r. Doszedł przy tym do wniosku, że wykazane koszty nie obrazują rzeczywistych wydatków, gdyż nie obejmują wszystkich ponoszonych wydatków (skarżący nie wykazał m. in. wydatków na wyżywienie i zakup odzieży), a ponadto przekraczają wykazane dochody. Na tej podstawie uznał, że brak podstaw do stwierdzenia, aby sytuacja materialna skarżącego nosiła znamiona ubóstwa. Podkreślił, że jest to sytuacja stabilna, z uwagi na brak zaległości w opłacaniu wydatków związanych z utrzymaniem. Podkreślił również, że w toku postępowania skarżący był pouczany o możliwości uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające jego zasadność, zarówno co do dochodów, jak i wydatków. Organ wskazał ponadto, że obecnie skarżący ma możliwość częściowej spłaty zadłużenia. Stwierdził też, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że kumulacja zaległych należności oraz niewysokie dochody nie stanowią okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości.

W ocenie Sądu stanowisko organu mieści się w granicach wyznaczonych przez przepis pkt 1 ust.1 § 3 ww. rozporządzenia MGPiPS. Zdaniem Sądu przepis ten należy interpretować w taki sposób, że stwierdzenie częściowej możliwości opłacenia należności może być przeszkodą do uznania, że ich opłacenie doprowadziłoby do nadmiernie ciężkich skutków dla zobowiązanego, w tym do braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W rozpatrywanej sprawie ustalono, że skarżący osiąga stały dochód z emerytury oraz za ostatnie trzy lata wykazuje dochód z działalności gospodarczej. Jego dochody przekraczają minimum socjalne.

Za istotne uznaje Sąd także ustalenie organu, że skarżący w oświadczeniu z 3 grudnia 2021 r. wykazał znacznie wyższe koszty utrzymania (str. 5) niż uzyskiwane dochody z działalności gospodarczej (str. 2) oraz z emerytury po potrąceniu komorniczym. Skoro skarżący nie ujawnił całej swojej sytuacji materialnej (w rozpatrywanej sprawie - wszystkich osiąganych dochodów, ewentualnie nieprawidłowo określił koszty utrzymania) to nie jest możliwe stwierdzenie spełnienia przesłanki z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Prawidłowo zauważył WSA w Łodzi w prawomocnym wyroku z 8 stycznia 2021 r., III SA/Łd 685/20 (Baza CBOSA), że "z dobrodziejstwa umorzenia należności z tytułu składek może korzystać jedynie osoba, która w sposób rzetelny i szczegółowy wyjaśni swoją sytuację materialną, majątkową i rodzinną podając dokładnie wszystkie swoje źródła dochodów i wielkość swoich wydatków. Dopiero po dokładnym wyjaśnieniu całej swojej sytuacji materialnej wnioskodawcy organ rentowy może dokonać analizy tej sytuacji i następnie wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości". Zróżnicowania pomiędzy dochodami a wydatkami ponoszonymi na utrzymanie nie było w sprawie zakończonej poprzednim wyrokiem I SA/Ol 353/21. Bowiem w oświadczeniu z 28 grudnia 2020 r. (K-158-165) skarżący podał, że pobiera rentę 1.136 zł netto, z działalności gospodarczej uzyskał w 2020 r. dochód 8.036 zł, zaś wydatki na utrzymanie wynoszą łącznie 1000 zł. Wydatki miały więc pokrycie w dochodach. Dysonans pomiędzy wskazanym w oświadczeniu z 3 grudnia 2021 r. dochodem oraz kosztami związanymi z utrzymaniem wyklucza uznanie, że skarżący rzetelnie przedstawił obecną sytuację materialną, co już samo w sobie uzasadniało wykluczenie przesłanki z pkt 1 ust. 1 § 3 rozporządzenia MGPiPS. Dostrzegając w zaskarżonej decyzji rozbieżność pomiędzy wykazanymi kosztami utrzymania a dochodami i oceniając ją zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, organ, zdaniem Sądu, zrealizował obowiązek oceny realności spłaty zadłużenia.

Końcowo w kwestii przesłanki umorzenia z ww. przepisu wskazać należy na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2021 r. I GSK 937/21 oraz z 17 stycznia 2018 r. II GSK 2937/17 (Baza CBOSA). NSA w tych wyrokach neguje interpretację art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS zakładającą, że zobowiązany, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i związaną z tym dysproporcję między tymi dochodami a zaległościami.

W odniesieniu do przesłanki zawartej w pkt 2 ust. 1 § 3 rozporządzenia MGPiPS organ wypowiedział się na str. 14 zaskarżonej decyzji. Kwestia niewystąpienia nadzwyczajnych okoliczności i strat materialnych pozbawiających skarżącego możliwości prowadzenia działalności – nie jest przedmiotem zarzutów skargi, nie jest więc sporna między stronami.

Zaś co do przesłanki z pkt 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia MGPiPS organ przedstawił swoje stanowisko na str. 16 – 17 zaskarżonej decyzji. Uznał za udokumentowane poważne schorzenia skarżącego, lecz odmówił uznania ich za podstawę do umorzenia. Ocenił bowiem, że choroby, na które cierpi skarżący oraz jego wiek nie pozbawiają jednak skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu na częściową spłatę należności, bowiem skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie Sądu stanowisko to mieści się w granicach powołanego przepisu, zgodnie z którym możliwe jest umorzenie należności (pomimo braku ich całkowitej nieściągalności), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z treści przepisu wynika, że występuje łączność pomiędzy stanem ciężkiej choroby za pozbawieniem możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zatem przepis miałby zastosowanie wówczas, gdyby wskutek choroby skarżący zaprzestał prowadzenia działalności i utracił to źródło przychodów, co jednak w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Z omawianego przepisu nie wynika także, aby uzyskiwanie dochodu jedynie częściowo umożliwiającego opłacenie należności uzasadniało uznanie przesłanki zawartej w pkt 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia MGPiPS. Z akt sprawy wynika, że obecnie skarżący uzyskuje dochód z dwóch źródeł, tj. z emerytury oraz z działalności gospodarczej i przekracza poziom minimom socjalnego. Dochód z działalności gospodarczej uzyskiwany jest pomimo schorzeń skarżącego i pozwala na częściową spłatę należności. Jest to więc okoliczność przemawiająca przeciwko stwierdzeniu przesłanki do umorzenia na podstawie ww. przepisu.

Rozpatrując obecnie sprawę dotyczącą umorzenia zaległości z wniosku skarżącego Sąd zobowiązany jest nie tylko do wyrażenia oceny co do prawidłowości zastosowania przez organ przepisów prawa materialnego, lecz ma także na względzie treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: "ppsa"), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W rozpatrywanej sprawie nie doszło do zmiany stanu prawnego, zaś stan faktyczny zmienił się w pewnym stopniu, gdyż skarżący obecnie nie może już powoływać się na stratę z działalności gospodarczej, bowiem w oświadczeniu z 3 grudnia 2021 r. (w którym należało podać dochody za trzy ostatnie lata) wykazuje dochód z tego źródła, zaś w poprzednim oświadczeniu z 28 grudnia 2020 r. wykazał stratę za 2018 r. w wysokości 13.000 zł. Zmieniła się też kwota i wolumen wydatków kosztowych skarżącego, co wyżej omówiono i uznano, że nie mają one pokrycia w dochodzie z działalności gospodarczej i z emerytury. Odpadła rozważana wcześniej możliwość ewentualnego zakazu prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, bowiem skarżący legalnie działalność tę prowadzi.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja mieści się w ramach oceny prawnej i zaleceń zawartych we wcześniej wydanych wiążących wyrokach I SA/Ol 144/20 i I SA/Ol 353/21. Bowiem organ dokonał rozważań co do możliwości zaspokojenia należności z tytułu składek z przychodów osiąganych przez skarżącego z działalności gospodarczej oraz z emerytury. Jak wyżej opisano, przychody te obecnie mają realny, a nie hipotetyczny charakter. Nie tracąc z pola widzenia znacznej kwoty należności z tytułu składek, wskazano w zaskarżonej decyzji na możliwość przynamniej częściowej jej spłaty, co wsparto powołaniem się na orzecznictwo NSA. Oceny organ dokonał z uwzględnieniem sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego. Zawarł w decyzji rozważania dotyczące przesłanek umorzenia przewidzianych w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia MGPiPS. Ocena ta uznana została przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie za prawidłową, z wyżej podanych przyczyn. Ocena prawna dokonana w zaskarżonej decyzji jest, zdaniem Sądu, dostosowana do stanu faktycznego sprawy oraz mieści się w granicach prawa materialnego. Organ orzekał według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji, przyjmując m. in., że:

- skarżący przestał generować stratę z działalności gospodarczej i osiąga z tego źródła dochód, wzrastający stopniowo, a ponadto otrzymuje stałe świadczenie emerytalne,

- motywacja skarżącego do prowadzenia działalności (przedstawiana w toku postępowania) nie ma jest istotna, zaś istotne jest, że działalność jest prowadzona z zyskiem,

- stan zdrowia skarżącego (liczne przewlekłe schorzenia) nie stał się przyczyną zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, wobec czego stan zdrowia nie pozbawia skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na częściową spłatę należności,

- jest możliwe częściowe zaspokojenie długu skarżącego z tytułu nieopłaconych składek, bowiem chociaż dług ten jest bardzo wysoki, to jest sukcesywnie spłacany (postępowanie egzekucyjne w toku),

- wykazane koszty miesięczne utrzymania 6.500 zł są kosztami realnie ponoszonymi, lecz nie mają pokrycia w ujawnionym dochodzie, co wskazuje na istnienie źródła pozyskiwania dochodów, które nie zostało przedstawione organowi, a tym samym świadczy o nierzetelnym przedstawieniu przez skarżącego sytuacji materialnej.

W tych okolicznościach ustalony przez organ stan majątkowy (i sytuacja rodzinna) zobowiązanego nie pozwolił na uznanie, że skarżący nie jest w stanie opłacić częściowo zaległości bez wystąpienia dla niego i jego rodziny zbyt ciężkich skutków. Prawidłowo oceniono bowiem w zaskarżonej decyzji, że sytuacja materialna skarżącego nie nosi znamion ubóstwa.

W ocenie Sądu z wyżej podanych przyczyn nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia art. 153 ppsa, a także nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego wskazane w skardze: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Na podstawie art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 Kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zaś na podstawie art. 80 Kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Organ orzekał na podstawie materiału dowodowego prawidłowo zebranego, w dużej mierze dostarczonego przez skarżącego. Materiał ten został oceniony prawidłowo, jako pozwalający na przyjęcie przez organ, że stan majątkowy, sytuacja rodzinna oraz zdrowotna skarżącego potwierdzają, że skarżący jest w stanie opłacić (częściowo) zadłużenie bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny, zaś częściowa zapłata należności nie pozbawia skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a ponadto prowadzenie egzekucji zapewnia częściową możliwość wyegzekwowania zadłużenia. Istotnym elementem tej oceny było stwierdzenie, że skarżący nierzetelnie wywiązał się z obowiązku wykazania osiąganych dochodów i ponoszonych kosztów utrzymania.

Wprawdzie razi retoryka zaskarżonej decyzji, słusznie określona w skardze jako zarzuty organu wobec skarżącego, będące jedynie domysłami, niemniej jednak jest to wyłącznie przejaw braku profesjonalizmu autora decyzji, pozostający bez wpływu na prawidłową ocenę prawną w niej zawartą. Mimo pewnych niedoskonałości zaskarżona decyzja zawiera minimum poprawności pozwalające na uznanie, że nie ma podstaw do jej uchylenia.

Z wyżej podanych przyczyn skarga podlegała oddaleniu na podstawie art.151 ustawy ppsa.