Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 189/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Sawczuk, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Sędzia WSA Tomasz Stawecki, Protokolant st. sekr. sąd. Sylwia Rosińska- Czaykowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2018 r. sprawy ze skargi L. D. i M. D. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia zabytku z rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi L. D. i M. D. jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] listopada 2017 r. znak: [...] , wydana w przedmiocie odmowy skreślenia zabytku z rejestru zabytków, w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Główny Konserwator Zabytków w [...] decyzją z [...] kwietnia 1962 r., wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...]dwór wraz z parkiem podworskim w [...], pow. [...]. W uzasadnieniu podkreślił, że obiekt stanowi przykład klasycystycznego założenia dworskiego I poł. XIX wieku na [...].

Wnioskiem z 3 września 2015 r., L. i M. D. wnieśli o skreślenie z rejestru zabytków dworu [...]we wsi [...]wraz z parkiem podworskim. We wniosku podnieśli, że w chwili obecnej stan techniczny dworu nie spełnia norm technicznych pozwalających na jego naprawę czy ewentualny remont. Do wniosku wnioskodawcy załączyli ekspertyzę techniczną dworu w [...] autorstwa dr inż. K.K. z sierpnia 2015 r. W opracowaniu tym autor stwierdził, że stan techniczny fundamentów, ścian konstrukcyjnych parteru oraz sklepień nad piwnicą w części południowej, jest katastrofalny; wskazał też na całkowite zawalenie więźby dachowej, schodów w części północnej oraz 90 proc. stropów. Ponadto podał, że średnie zużycie techniczne budynku wynosi 95 proc., uznając, że z punktu widzenia konstrukcyjnego obiekt jest ruiną i w obecnym stanie nie nadaje się do remontu.

Pismem z 21 października 2015 r., L. i M. D. wycofali ww. wniosek w zakresie dotyczącym parku podworskiego przy dworze w [...].

W toku postępowania wszczętego na ww. wniosek, na podstawie odpisu zwykłego księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], organ ustalił, że wnioskodawcy posiadają tytuł prawny do nieruchomości o nr ewid. [...] w [...] (a to – od 2009 r.). Nadto uzupełnił akta o opinię sporządzoną przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.

Opinię tę sporządzono po przeprowadzeniu oględzin zabytku 14 grudnia 2015 r. Zamieszczono w niej historię i opis dawnego dworu w [...], otoczonego zachowanym parkiem krajobrazowym; przedstawiono skrócony opis działań podejmowanych przy tym budynku zarówno przez organy administracji publicznej (organy konserwatorskie oraz nadzoru budowlanego), jak i jego właścicieli; na podstawie analizy stanu zachowania stwierdzono zaś, że dwór w [...] znajduje się obecnie w złym stanie technicznym. Wskazano na całkowite zniszczenie dachu oraz większości ścian wewnętrznych i stropu. Ustalono, że istniejąca część ścian zewnętrznych (fragment północnego narożnika elewacji wschodniej, znaczny fragment elewacji wschodniej z wejściem głównym, prawie cała elewacja południowa, fragment elewacji zachodniej - jednoosiowy ryzalit od strony południowej, fragment elewacji północnej - ryzalit od strony wschodniej, oraz niewielki fragment ryzalitu od strony zachodniej), zachowała się do wysokości gzymsu koronującego, pokryta w większości oryginalnym tynkiem cementowo- wapiennym. W opinii tej przyjęto, że pomimo wysokiego stopnia degradacji, obiekt w dalszym ciągu posiada wartość historyczną i naukową. Przyjęto także, że posiada wartości naukowe - nadal pozostając materialnym dokumentem przeszłości - dziedzictwem regionu - jako przykład siedziby ziemiańskiej powstałej na terenie zachodniego [...] w I połowie XIX w. "Wciąż także jest istotnym elementem lokalnej tożsamości kulturowej o czym dobitnie świadczy zaangażowanie się miejscowej społeczności w jego ratowanie (...)". Wskazano również, że odbudowa zniszczonych fragmentów ścian, dachu oraz wnętrz w oparciu o zachowane, oryginalne ściany dworu pozwoli na odtworzenie i po części zrekonstruowanie zniszczonych elementów zabytku, który nadal posiadać będzie w sobie pierwiastek autentyczności. W związku z powyższym uznano, że w stosunku do dworu w [...], nie zachodzą przesłanki określone w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków, uzasadniające jego skreślenie z rejestru zabytków.

Decyzją z [...] lutego 2017 r. znak: [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego -działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zm.)- odmówił skreślenia z rejestru zabytków dworu w [...] (ob. [...], pow. [...], gm. [...], działka nr ew. [...], obręb [...]), wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...]decyzją Głównego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] kwietnia 1962 r., oraz umorzył postępowanie w sprawie skreślenia z rejestru zabytków parku podworskiego w [...] (ob. [...], pow. [...], gm. [...], działka nr ew. [...], obręb [...]), wpisanego do rejestru zabytków ww. decyzją.

W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności odniósł się do tej części rozstrzygnięcia, która dotyczy parku dworskiego. Wskazał na wycofanie przez strony, pismem z 21 października 2015 r., wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie skreślenia z rejestru zabytków parku podworskiego w [...], a tym samym na to, że cofnięcie zgody na jego prowadzenie, skutkuje jego bezprzedmiotowością na podstawie art. 105 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

W dalszej kolejności organ stwierdził, że analiza materiału dowodowego sprawy

daje podstawy do sformułowania wniosku, że nie zachodzi żadna z przesłanek

upoważniających Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do skreślenia dworu

w [...] (ob. [...], pow. [...], gm. [...], działka

nr ewid. [...],obręb [...]) z rejestru zabytków.

W tym też kontekście organ wskazał, że wysoki stopień degradacji substancji budowlanej omawianego obiektu nie przesądza o utracie jego wartości zabytkowej, która legła u podstaw objęcia go ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków. Pomimo znacznego zniszczenia, budynek dworu niezmiennie posiada walory architektoniczne.

W dalszym ciągu czytelny jest obrys bryły budynku, zachowana do wysokości gzymsu koronującego część ścian zewnętrznych: fragment północnego narożnika elewacji wschodniej, znaczny fragment elewacji wschodniej z wejściem głównym, prawie cała elewacja południowa, fragment elewacji zachodniej - jednoosiowy ryzalit od strony południowej, fragment elewacji północnej - ryzalit od strony wschodniej oraz niewielki fragment ryzalitu od strony zachodniej, pokryte miejscowo oryginalnym tynkiem cementowo-wapiennym, oraz częściowo zachowana historyczna stolarka okienna. Przedmiotowy budynek bezsprzecznie zachował także wartość historyczną i naukową, jako przykład wzniesionej w stylu klasycystycznym ziemiańskiej rezydencji z I poł. XIX w., stanowiąc materialne dziedzictwo przeszłości regionu oraz istotny element lokalnej tożsamości kulturowej. Nie bez znaczenia dla niniejszego postępowania jest również fakt, że dwór, zlokalizowany centralnie w północnej części zachowanego parku, stanowi kluczowy kompozycyjnie, przestrzennie i ideowo element całego założenia parkowo-dworskiego, objętego ochroną konserwatorską. Przedmiotowy budynek jest również świadectwem historii niosącym informacje związane z toczoną w jego sąsiedztwie we wrześniu 1939 r. bitwą w widłach [...], w której odziały polskie rozgromiły grupę wypadową niemieckiej dywizji pancernej w sile pułku, która wyszła z natarciem właśnie z terenu założenia dworsko-parkowego.

I dalej, organ stwierdził, że z całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dwór w [...] zachował się w swej historycznej lokalizacji w obrębie murów zewnętrznych, po większej części ich obrysu, z częściowo zachowanym detalem architektonicznym na elewacjach wschodniej i południowej, w postaci pilastrów, półkolistych blend i wielostopniowego gzymsu wieńczącego. Jednocześnie przyznać należy, że ogólny stan budynku jest bardzo zły i jego dalsze trwanie uzależnione jest od podjęcia niezwłocznych działań ratunkowych, w tym głębokiej rewaloryzacji zaniedbanego i zdewastowanego obiektu. Z uwagi na stopień degradacji i zniszczenie części substancji tego zabytku, nie jest możliwe zachowanie w całości autentyzmu materiału budowlanego, którego część winna być odtworzona. Natomiast nie ma przeciwskazań by przy remoncie zachować autentyzm pierwotnej formy budynku w oparciu o istniejącą substancję budowlaną oraz dokumentację ikonograficzną.

Analiza materiału dowodowego nie daje również podstaw do sformułowania wniosku, że obiekt na skutek zniszczenia utracił swą wartość zabytkową, czy też wartości będące podstawą wpisania go do rejestru zabytków zostały zakwestionowane w nowych ustaleniach naukowych i w związku z tym zachodzą przesłanki dla wykreślenia zabytku z rejestru. W niniejszym postępowaniu nie zakwestionowano posiadanej przez dwór w [...] wartości zabytkowej, będącej podstawią objęcia go ochroną prawną. Wartość ta, pomimo katastrofalnego stanu technicznego obiektu, zachowała się do chwili obecnej.

Jednocześnie, oceniając argument wnioskodawców, powołujących się na treść ekspertyzy technicznej dworu w [...] opracowanej przez dr inż. K. K. w sierpniu 2015 r., że zużycie techniczne budynku wynosi 95 proc., co miałoby kwalifikować go do rozbiórki, organ uznał, że jest on nietrafny. Minister Kultury podał, że przeprowadzona przez autora ekspertyzy analiza stanu technicznego i stopnia zużycia budynku jest mało wiarygodna z uwagi na hipotetyczną w dużej mierze ocenę tego stanu, przeprowadzoną wyłącznie na podstawie uproszczonej wizualnej metodzie określania stopnia zużycia technicznego budynku, niepopartej jakimikolwiek obliczeniami pozwalającymi określić zużycie całego budynku, przy koniecznym uwzględnieniu konkretnie określonego stopnia zużycia poszczególnych jego elementów. Mianem ekspertyzy budowlanej należałoby zaś nazwać (jak stwierdził organ) szersze opracowanie, w którym oprócz zaangażowania intuicji i doświadczenia eksperta występują elementy obiektywnych badań materiałów, odkrywki, pomiary ugięć i przemieszczeń konstrukcji. Załączone do akt sprawy opracowanie nie spełnia wymagań stawianych tak rozumianej ekspertyzie. Z powyższego powodu, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że oszacowany w opracowaniu stopień zużycia budynku dworu na 95 proc. i wskazywana konieczność jego rozbiórki, nie zostały dowiedzione w sposób bezsporny i nie budzący wątpliwości.

Minister Kultury podkreślił, że choć stopień destrukcji dworu w [...] niewątpliwie jest wysoki, to poprawa jego stanu technicznego jest możliwa, przy założeniu dokonania daleko idącego uzupełnienia substancji budowlanej. Przyjął przy tym, że rozwiązania naprawcze, które mogą prowadzić do znacznej rekonstrukcji, trzeba uznać w tym przypadku za dopuszczalne. Zauważył też, że przedmiotowy budynek nie został wpisany do rejestru zabytków z uwagi na indywidualne wartości zabytkowe, lecz jako element założenia dworsko-parkowego. W przypadku skreślenia z rejestru zabytków omawianego budynku - a w rezultacie również jego rozbiórki - założenie to utraci kluczowy obiekt. W strukturze regionu zabraknie dokumentu i świadectwa historii tego miejsca.

W dalszej kolejności organ wskazał, że okoliczności, które spowodowały zniszczenie zabytku, w tym zaniechanie przez jego właściciela wypełnienia obowiązków wynikających z art. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie skreślenia obiektu z rejestru zabytków. Jednakże wobec faktu, że rozpatrywany wniosek jest już trzecim w przeciągu kilku lat analogicznym wystąpieniem stron (decyzją z [...] marca 2013 r. znak: [...]Minister Kultury utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2012 r. o odmowie skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowego dworu), oraz ze względu na okoliczności, które doprowadziły do obecnego stanu zabytku, bezspornie dowodzące, że obecny wysoki stopień degradacji technicznej omawianego dworu, spowodowany jest zaniedbaniami ze strony jego właścicieli, brakiem jakichkolwiek konserwacji i remontów oraz podejmowaniem działań prowadzących do rozbiórki znacznej części jego substancji, zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 5 ust. 3 i 4 ww. ustawy, to do obowiązków właściciela zabytkowej nieruchomości należy sprawowanie opieki nad zabytkiem, w tym zapewnienie warunków m. in. do zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Zaniechanie wypełnienia przez właściciela lub posiadacza zabytku wpisanego do rejestru obowiązków określonych ww. art. 5 jest wykroczeniem i skutkuje odpowiedzialnością karną zgodnie z treścią art. 110.

Pismem z 27 lutego 2017 r., dochowując ustawowego terminu, L. i M. D., wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków dworu w [...].

Decyzją wskazaną na wstępie, z [...] listopada 2017 r. znak: [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną [...] lutego 2017 r.

W uzasadnieniu tego orzeczenia, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podał, że w omawianej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie budynku dworu położonego w [...] z rejestru zabytków. Natomiast argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowego zabytku, zostały dostatecznie wyjaśnione w decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] lutego 2017 r. i zachowały swoją aktualność.

I dalej, Minister Kultury podkreślił, że omawiany dwór jest istotnym dokumentem historii zachodniego [...], jako przykład rezydencji ziemiańskiej, ukształtowanej w I połowie XIX w., a wartość omawianego budynku o cechach architektury klasycyzującej wynika nie tylko z cech indywidualnych, ale także z walorów przestrzennych, polegających na współtworzeniu zabytkowego założenia - wraz z parkiem krajobrazowym. Omawiany dwór zachował walor autentyczności, a zaistniałe zniszczenia (rozebranie dachu i części ścian) nie uszczupliło jego wartości historycznej, artystycznej ani naukowej, bowiem obiekt w dalszym ciągu posiada wyraz architektoniczny, a także kontekst przestrzenny istniejące w momencie wpisu. Utrzymanie tych walorów jest także możliwe w konsekwencji przeprowadzenia rekonstrukcji nieistniejących fragmentów, wykonanej z poszanowaniem autentycznej substancji i na podstawie dostępnego materiału ikonograficznego.

Organ stwierdził również, że stan zachowania budynku nie uzasadnia zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzenia o utracie wartości historycznej, artystycznej i naukowej. W omawianej sprawie niezwykle istotny pozostaje bowiem fakt, że budynek dworu położony w [...] od chwili wpisania do rejestru zabytków posiada przede wszystkim walor typologiczny, jako dokument historii kultury materialnej regionu, a także wartość naukową jako świadectwo istnienia dóbr ziemiańskich w miejscowości [...]. Do chwili obecnej wartości te zostały zachowane.

Organ wskazał też, że zachowane fragmenty ścian obwodowych pozwalają na odtworzenie budynku dworu z uwzględnieniem zastosowanych materiałów i rozwiązań konstrukcyjnych w formie i gabarytach objętych ochroną konserwatorską.

Podał również, że organ administracji publicznej obowiązany jest podjąć wszelkie kroki prawne (art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami) w celu zachowania zabytku w zasobie dziedzictwa narodowego. Zatem w momencie, gdy zachowanie takiego zabytku w dobrostanie dziedzictwa narodowego jest trudne, acz możliwe, organ ten nie może rozpatrywać sprawy w sposób, który w konsekwencji prowadziłby do sytuacji pozwalającej na swobodę w sprawie rozbiórki obiektu, bowiem stoi to w sprzeczności z interesem społecznym, wynikającym z konstytucyjnych obowiązków Rzeczpospolitej Polskiej wobec przyszłych pokoleń (treść preambuły oraz art. 5 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej). Jednocześnie stwierdził, że wartość zabytkowa obiektu nie jest zależna od procentowego stanu zachowania substancji budowlanej. Obiekt dawny ma wartość zabytkową, o ile odpowiada definicji zabytku zawartej w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a jednocześnie stanowi element ważny dla historii danego regionu, będąc jednym z nośników ww. wartości jako dokument historii lub świadectwo historii.

W konsekwencji uznał, że w odniesieniu do dworu w [...] nie zachodzą przesłanki określone w ustawie o ochronie zabytków pozwalające na jego skreślenie z rejestru zabytków.

W skardze do Sądu, skarżący L. D. i M. D. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy skreślenia dworu w [...] z rejestru zabytków i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie:

-art. 7 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego prowadzący do uznania, że zabytek wpisany do rejestru nie uległ zniszczeniu w takim stopniu, że spowodowało to utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej w sytuacji, gdy stan technicznych dworu w [...] jest tak zły, że nie da się przeprowadzić jego remontu bez narażenia na utratę zdrowia lub życia robotników budowlanych, a zatem uznać należało, że utracił on walory historyczny, artystyczny i naukowy budynku, gdyż jest już faktycznie tylko ruiną;

-art. 7 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego prowadzący do ustalenia zachowania wyrazu architektonicznego oraz kontekstu przestrzennego budynku przy równoczesnym braku zdefiniowania tych pojęć w decyzji w sytuacji, gdy budynek dworu w [...] jest w istocie ruinami budynku a nie budynkiem i uznaniu na podstawie tych dwóch ww. pojęć, że budynek zachowuje bezcenny walor autentyczności;

-art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w związku z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane poprzez odmowę wykreślenia z rejestru zabytków budynku dworu w [...] w sytuacji, gdy dwór w [...] jest zrujnowany i nie stanowi już budynku w rozumieniu polskiego prawa.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola Sądu w niniejszej sprawie dotyczy decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] listopada 2017 r. znak jw., którą to organ podtrzymał wcześniejsze swoje rozstrzygnięcie o odmowie skreślenia z rejestru zabytków dworu w [...], wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...]decyzją Głównego Konserwatora Zabytków z [...] kwietnia 1962 r.

Zdaniem Sądu, decyzja ta odpowiada prawu; została poprzedzona gruntowną analizą sprawy, opartą na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym (którego zasadniczy element stanowi specjalistyczna opinia sporządzona przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, poprzedzona oględzinami terenu, oraz dokumentacja zdjęciowa); zawarto w niej prawidłową wykładnię art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami; odniesiono się w niej w sposób właściwy i pełny do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (kwestionującego rozstrzygnięcie tego organu z [...] lutego 2017 r. w części odmawiającej skreślenia z rejestru zabytków ww. dworu).

Rozwijając tę ocenę zważyć trzeba, że zgodnie z wymienionym powyżej przepisem art. 13 ust. 1, zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Z przepisu tego wynika, że skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu.

Wobec uzasadnienia wniosku inicjującego niniejsze postępowanie, szczególne znaczenie należało w niniejszej sprawie przypisać pierwszej z ww. przesłanek, w myśl której skreślenie zabytku z rejestru zabytków ma miejsce w sytuacji jego zniszczenia w stopniu powodującym utratę wartości prawnie chronionych. W orzecznictwie podkreśla się, że dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru a utratą przez ten obiekt ww. wartości. W wyroku z 25 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1157/10 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Sąd Naczelny w ww. orzeczeniu podał też, że zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia (na mocy ww. art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy). W kontekście powyżej wskazanej przesłanki, istotnego znaczenia nabiera zatem ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Nie każde więc zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia tego zabytku z rejestru zabytków, a jedynie takie, z którym wiąże się dla tego obiektu utrata wartości prawnie chronionych.

Stopień zniszczenia zabytku ma zatem znaczenie w sprawie skreślenia go z rejestru zabytków, ale nie może on być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi wartości. Zważyć przy tym trzeba, że stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przedmiotem ochrony i opieki pozostają zabytki (w tym nieruchome) niezależnie od stanu swojego zachowania. Jak wskazał NSA w wyroku z 25 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 182/13, ten ostatni przepis "(...) ma charakter ogólny i podlega zastosowaniu przy wykładni art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Dopóki zatem stopień zniszczenie obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. W tym kontekście jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Nie jest nim natomiast ocena opłacalności prowadzenia prac przy zabytku dająca możliwość jego zachowania odnoszona do kosztów ekonomicznych tego przedsięwzięcia".

W kontekście omawianej normy prawnej, istotnym jest więc, że posługując się pojęciem "uległ zniszczeniu" ustawodawca dookreślił jednocześnie, że chodzi o taki stopień zniszczenia, który powoduje utratę dotychczasowej wartości zabytku. Biorąc zaś pod uwagę choćby ww. art. 6 omawianej ustawy, przepis ten należy wykładać w ten sposób, że owo zniszczenie musi prowadzić do całkowitej, stałej, nieodwracalnej i definitywnej utraty wartości. Omawiany przepis musi być także postrzegany przez pryzmat celów, którym służy obowiązywanie tej ustawy – a należy dostrzec, że reguluje ona wszelkie instrumenty mające prowadzić do trwałego zachowania wartości zabytków i zapobiegania wszelkim zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości. To też w efekcie oznacza, że instytucję przewidzianą w przywołanym przepisie należy traktować w kategoriach wyjątku.

Podobnie przyjął NSA w wyroku z 7 lutego 2018 r. o sygn. akt II OSK 896/16, w którym to zaznaczył, że "obiekt pozbawiony całkowicie właściwości użytkowych, nawet wtedy, gdy jego użytkownik nie stawia wysokich wymagań eksploatacyjnych, może pozostawać w takim stopniu zużycia, że wymagane jest jego zachowanie jako obiektu zdolnego w dalszym ciągu posiadać wartości przynależne zabytkowi". NSA podniósł również w tymże orzeczeniu (a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni to stanowisko podziela), że zły stan techniczny obiektu, który stanowić może wystarczające uzasadnienie do jego rozbiórki ze względu na przepisy Prawa budowlanego, nie jest okolicznością potwierdzającą samoistnie zaistnienie przesłanki określonej w art. 13 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami; "(...) zużycie techniczne obiektu w jakimś stopniu zawsze oddziałuje na jego wartość zabytkową, redukując ją nawet dość znacznie, niemniej dopóki istniejącym elementom tego obiektu da się przypisać to, iż stanowią one nadal nośnik wartości mających znaczenie dla historii i kultury, brak jest podstaw do skreślenia obiektu (...) z rejestru zabytków".

Taką też wykładnię ww. przepisu organ przyjął i zastosował orzekając w niniejszej sprawie. Słusznie w efekcie wywiódł, że postępująca degradacja techniczna zabytku - dworu w [...], pochodzącego z I połowy XIX w., będącego przykładem siedziby ziemiańskiej na terenie zachodniego [...] (mająca miejsce z różnych powodów, także z uwagi na niezabezpieczenie obiektu przez obecnych właścicieli przed postępującym niszczeniem - a znamienne w tej ostatniej kwestii są zdjęcia dworu pochodzące z 2008 r. -kiedy to jeszcze dwór istniał w pełnym obrysie- i lat kolejnych, ilustrujące szybko postępujące "niszczenie" tego zabytku), nie decyduje o trwałej utracie wartości zabytkowych tego obiektu. Nie budzi przy tym wątpliwości zły, wręcz katastrofalny stan ww. zabytku; niemniej, wobec wskazanej wykładni art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, okoliczność ta (jak prawidłowo uznał organ) nie mogła stanowić wystarczającej podstawy dla uwzględnienia wniosku skarżących, skoro obiekt czy obecnie jego "część" nadal przedstawia wartości, dla których został objęty ochroną konserwatorską.

Dokonując takiej oceny organ wskazał m. in. na to, że: budynek dworu w [...] od chwili wpisania do rejestru zabytków posiada przede wszystkim walor typologiczny, jako dokument historii kultury materialnej regionu, a także wartość naukową jako świadectwo istnienia dóbr ziemiańskich w miejscowości [...]; wartości te zaś nadal zostały zachowane. Organ przyjął również, że zabytek ten choć pozostaje obecnie niemal w ruinie, nadal może być przedmiotem prac konserwatorskich, które mają na celu zabezpieczenie substancji zabytku i zahamowanie procesów jego destrukcji, jak również prac restauratorskich - polegających na odtworzeniu tych części obiektu, które obiekt ten utracił. Dopuszczając możliwość wykonania takich prac, organ wskazał, że choć nie jest możliwe zachowanie w całości autentyzmu materiału budowlanego, jednakże nadal możliwe jest zachowanie autentyzmu pierwotnej formy budynku w oparciu o istniejącą substancję budowlaną i dokumentację ikonograficzną. Organ dodał w ww. kontekście, że zachowane fragmenty ścian obwodowych pozwalają na odtworzenie budynku dworu z uwzględnieniem zastosowanych materiałów i rozwiązań konstrukcyjnych w formie i gabarytach objętych ochroną konserwatorską. Orzekając w ww. sposób, organ miał na uwadze nie tylko cechy indywidulane dworu w [...], ale też jego walor przestrzenny, a mianowicie: współtworzenie zabytkowego założenia – wraz z parkiem krajobrazowym. Dodał, że w przypadku założenia dworsko-parkowego wartości tego miejsca zostaną utrzymane także w przypadku znacznej odbudowy dworu, przy zachowaniu historycznej formy i przestrzennego kontekstu. Wskazał przy tym, że zachowanie takiego obiektu jest trudne, ale możliwe, a wydanie rozstrzygnięcia pozwalającego na swobodę w sprawie rozbiórki dworu, stałoby w sprzeczności z interesem społecznym wynikającym z konstytucyjnych obowiązków Rzeczypospolitej Polskiej wobec przyszłych pokoleń. Argumentując w ten sposób, Minister Kultury oparł się na art. 4 ustawy o ochronie zabytków i art. 5 Konstytucji RP konkludując, że: wartość zabytkowa nie jest zależna od procentowego stanu zachowania substancji budowlanej.

Zdaniem Sądu, wskazana ocena i argumentacja organu jest uprawniona, oparta na ustaleniach znajdujących odzwierciedlenie w aktach, nadto – na właściwej interpretacji art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków.

Stwierdzając jw. organ konserwatorski nie naruszył ani art. 7, czy art. 77 § 1 k.p.a., ani też art. 80 Kodeksu, poprzez niewystarczające zgromadzenie dowodów, czy nieprawidłową ich ocenę. Wskazać w tym zakresie jedynie trzeba, że zasada swobodnej oceny dowodów uregulowana w art. 80 Kodeksu, pozwala organowi administracji publicznej na dokonanie własnej oceny wartości poszczególnych dowodów, co też organ uczynił słusznie kwestionując wiarygodność ekspertyzy wykonanej na zlecenie skarżących przez dr inż. K. K. (zawierającej wnioski daleko idące w zakresie stanu zachowania obiektu, choć sformułowane jedynie na podstawie oględzin obiektu - bez przeprowadzenia badań materiałów, dokonania odkrywek, wykonania pomiarów ugięć, czy przemieszczeń konstrukcji). W kwestii natomiast zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego podnieść trzeba, że wiąże się to ściśle z zakresem niniejszego postępowania wyznaczonym treścią art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jak i argumentami wskazanymi we wniosku inicjującym to postępowanie. Skoro decydujące znaczenie w sprawie miała pierwsza przesłanka uregulowana w tym przepisie, związana z utratą przez obiekt wartości zabytkowych, to zadaniem organu było ustalenie obecnego stanu zachowania obiektu oraz dokonanie oceny obecnych jego walorów, z uwzględnieniem możliwości jego naprawy. Takie dowody, pozwalające na dokonanie ustaleń w ww. zakresie, w sprawie zostały zgromadzone, a to m. in. poprzez przeprowadzenie oględzin w terenie, sporządzenie dokumentacji fotograficznej oraz pozyskanie specjalistycznej opinii odnoszącej się nie tylko do historii i stanu zachowania zabytkowego dworu, ale też do jego walorów – w obecnym stanie.

W kontekście treści skargi (odwołującej się do definicji budynku/obiektu budowlanego zawartej w ustawie Prawo budowlanego), Sąd zauważa zaś, że zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, za zabytek może być uznana także zrujnowana postać zabudowy, jeżeli wykazuje (czy: w dalszym ciągu wykazuje) określone cechy i właściwości. Dlatego też stan zniszczeń w obiekcie, które dyskwalifikują go jako bezpieczny obiekt budowlany (w tym: budynek), nie dowodzą samoistnie utraty wartości zabytkowych tego obiektu (por. wyrok NSA z 27 września 2016 r. sygn. II OSK 3132/14), i nie są wystarczające dla zastosowania art. 13 ust. 1 omawianej ustawy poprzez wykreślenie zabytku z rejestru zabytków.

Z tych też przyczyn, Sąd nie podzielił zarzutów skargi, a zaskarżoną decyzję uznał za prawidłową.

Niezależnie od tego Sąd stwierdza, że rację ma organ zwracając szczególną uwagę w okolicznościach tej sprawy na treść art. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (regulującego obowiązek spoczywający na właścicielu lub posiadaczu zabytku sprawowania opieki nad zabytkiem) i podnosząc, że właściciel zabytku nie może uchylać się od obowiązków związanych z opieką nad zabytkami, w tym: poprzez dążenie do jego wykreślenia z rejestru zabytków. Sąd zauważa jednocześnie, że z akt sprawy wynika, że skarżący stali się właścicielami zabytkowego założenia (dworu wraz z parkiem) w 2009 r., mając świadomość co do charakteru tego miejsca, tj. co do jego podlegania ochronie konserwatorskiej. Skarżący musieli więc liczyć się także z tym, że ich działania wobec tego miejsca winny zmierzać do zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, jak i korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.