Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 680/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 9 i 20, art. 16 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 4, art. 6c ust. 9
journal: Dz.U. 1997 nr 123 poz 776
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
article: par. 13 ust. 2 pkt 10 - 12, par. 15
journal: Dz.U. 2003 nr 139 poz 1328
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o  niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności
article: art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2010 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ J. Zieliński /-/ E. Podrazik /-/ W. Batorowicz


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2010 roku Wójt Gminy B., na podstawie art. 2 ust. 2, art. 8 pkt 5, art. 13, art. 16, art. 23, art. 24 ust. 3a, art. 25, art. 30, art. 44 oraz art. 46 § 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255), odmówił przyznania I. J. zasiłku pielęgnacyjnego na córkę J. J.

Organ wyjaśnił w uzasadnieniu, że skarżąca wnioskiem z dnia [...] maja 2010 roku zwróciła się o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla córki J. J. Do wniosku załączono: orzeczenie o niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności i zarządzenie Sądu Rejonowego w Koninie. Z dokumentów wynika, że J. J. ma ustalony lekki stopień niepełnosprawności, który nie uprawnia do przyznania przedmiotowego świadczenia. Wyrok Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 31 marca 2009 roku, sygn. akt IV U 181/08, zmienił tylko pkt 7 orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności poprzez wskazanie, że córka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, począwszy do [...] maja 2008 roku do ukończenia 18-tego roku życia. W tej sytuacji należy uznać, że J. J. nie spełniła żadnego z wymagań z art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiącego podstawę przyznania niniejszego świadczenia.

I. J. odwołała się od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie. W jej ocenie wyrok Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 31 marca 2009 roku uprawnia ją do domagania się zasiłku pielęgnacyjnego. Nadto wskazała, iż z opinii biegłych, wydanych w trakcie postępowania sądowego wynika, że stopień niepełnosprawności jej córki jest znaczny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie decyzją z dnia [...] lipca 2010 roku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podzieliło stanowisko Wójta Gminy B., wskazując, iż J. J. zaliczona została do lekkiego stopnia niepełnosprawności, a Sąd Rejonowy w Koninie nie zmienił orzeczenia w tym zakresie. Lekki stopień niepełnosprawności nie uprawnia do zasiłku pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2010 roku I. J. złożyła skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, powtarzając wcześniejszą argumentację. Ponadto skarżąca załączyła orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2010 roku, w którym ustalono u J. J. znaczny stopień niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255). Zgodnie z art. 16 ust. 1 tejże ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek ten przysługuje: (1) niepełnosprawnemu dziecku, (2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo (3) osobie, która ukończyła 75 lat. Jak wynika z kolei z art. 3 pkt 9 powołanej ustawy, przez zwrot dziecko niepełnosprawne należy rozumieć dziecko w wieku do końca 16 roku życia, legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, o jakim mówi ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123 poz. 776). Ustawodawca formułuje ponadto drugą podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia w art. 16 ust. 2 cytowanej ustawy. Omawianą formę pomocy finansowej przyznaje się mianowicie także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarowym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia.

W toku postępowania organy administracji publicznej zgodnie twierdziły, iż w stosunku do J. J. – z uwagi na ukończenie przez nią 16 lat oraz orzeczenie w stosunku do niej tylko lekkiego stopnia niepełnosprawności – nie zaistniała żadna przesłanka, przemawiająca za przyznaniem zasiłku pielęgnacyjnego. Z poglądem tym w ocenie Sądu nie można się jednak zgodzić.

Na wstępie należy wskazać, iż ustawodawca definiuje pojęcie umiarkowanego i znacznego stopnia niepełnosprawności. W pierwszym przypadku czyni to w treści art. 3 pkt 20, odsyłając do (a) niepełnosprawności w umiarkowanym stopniu w świetle powoływanej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, (b) całkowitej niezdolności do pracy, orzeczonej na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118), bądź (c) posiadania orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów. W odniesieniu do rozumienia zwrotu "znaczny stopień niepełnosprawności" analogicznie należy odwołać się do (a) znaczenia, jakie nadaje mu cytowana ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, (b) całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczonej w oparciu o ustawę o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych bądź (c) stałej albo długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczonej na gruncie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7 poz. 24).

W kontekście rozważanej sprawy podstawowego znaczenia nabiera ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jak wynika z art. 4 tejże ustawy do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy tylko w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Natomiast do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych.

Szczegółowy tryb postępowania przy określaniu stopnia niepełnosprawności reguluje, wydane na podstawie art. 6c ust. 9 wspomnianej ustawy, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 roku w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 139 poz. 1328). Zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 10 – 12 tego rozporządzenia, obligatoryjnym elementem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jest podanie m.in. (1) okresu, na jaki orzeczono dany stopień niepełnosprawności, (2) daty lub okresu jej powstania oraz (3) daty lub okresu powstania jej ustalonego stopnia. Z kolei w świetle § 15 cytowanego rozporządzenia, osoba zainteresowana, która uzyskała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności na czas określony, może wystąpić o jego ponowne wydanie nie prędzej niż na 30 dni przed upływem terminu ważności posiadanego orzeczenia. Wcześniej można wystąpić z wnioskiem w zasadzie tylko w razie zmiany stanu zdrowia.

Odnosząc powyższe rozważania do specyfiki przedmiotowej sprawy, należy odnotować, iż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2008 roku zostało wydane na czas określony, tj. do dnia [...] lipca 2010 roku. W orzeczeniu tym ustalono u córki skarżącej jedynie lekki stopień niepełnosprawności. Dokument ten stanowił podstawę wydania decyzji przez Wójta Gminy B.. Jednakże z pism załączonych przez I. J. do skargi wynika, iż w dniu [...] czerwca 2010 roku zostało wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Koninie nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, znak [...]. W jego świetle u córki skarżącej stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności, przy czym za datę początkową ustalonego stopnia niepełnosprawności przyjęto dzień [...] marca 2010 roku.

Zarazem trzeba mieć na uwadze, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wywołuje skutek ex tunc, tzn. od nie od momentu jego wydania, lecz od chwili w nim wskazanej jako punkt początkowy zaistnienia stanu niepełnosprawności. Stanowisko to podziela się w judykaturze (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2008 roku, sygn. akt IV SA/Po 758/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 listopada 2006 roku, sygn. akt IV SA/Po 662/05, tamże; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 kwietnia 2006 roku, sygn. akt IV SA/Po 1034/05, tamże). Nadto, koresponduje z nim pogląd, wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2007 roku, sygn. akt P 28/07, OTK-A 2007, nr 9, iż omawiany zasiłek "spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności". Wyrok ten zapadł w toku kontroli konstytucyjnej art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który nie miał co prawda zastosowania do zaskarżonych przez I. J. decyzji, lecz wydaje się, że w nim wyrażone stanowisko oddziałuje także na niniejszą sprawę i zasługuje na pełną aprobatę.

Należy w rezultacie dojść do wniosku, iż zaistniała podstawa do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168). Wedle tej normy, ostateczną decyzję administracyjną można wzruszyć m.in. w przypadku, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy (1) nowe okoliczności faktyczne lub dowody, (2) istniejące w dniu wydania decyzji, a (3) nie znane organowi, który ja wydał. Wszystkie trzy przesłanki muszą być jednak spełnione łącznie. W tej mierze nie ulega wątpliwości, iż orzeczenie z dnia [...] czerwca 2010 roku stanowi źródło nowych, istotnych informacji w sprawie. Z akt administracyjnych wynika, że przedmiotowe orzeczenie zapadło przed wydaniem decyzji przez Kolegium, nie było ono jednak znane organowi II instancji w chwili rozstrzygania sprawy. Trzeba przy tym zauważyć, że z uwagi na skutek ex tunc orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wskazanie daty [...] marca 2010 roku ma moc wsteczną. Należy zatem uznać, że niepełnosprawność w stopniu znacznym istniała u córki skarżącej już w tej dacie, a w efekcie również w dacie złożenia wniosku o zasiłek, jak i w dacie wydawania decyzji przez Wójta Gminy B.

W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z uwagi na naruszenie przepisów postępowania dających podstawę do wznowienia postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wada ta polegała na ujawnieniu się w toku kontroli sądowej nowych okoliczności w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2010 roku, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organy powinny uwzględnić treść wymienionego wyżej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2010 roku.

Sąd orzekł o wykonalności na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ W. Batorowicz /-/ E. Podrazik /-/ J. Zieliński