Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 997/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 254
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 16 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2015 r. 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy W. z dnia 12 sierpnia 2016 roku nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 16 grudnia 2016r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania K. P. od decyzji Wójta Gminy z dnia 12 sierpnia 2016 r. w sprawie zmiany decyzji dotyczącej wymiaru podatku od nieruchomości za 2015 rok, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Stan faktyczny przedstawia się następująco:

Wójt Gminy w dniu 22 września 2015 r. wydał decyzję ustalającą E. C., A. M. R. M., B. M., W. M., K. P. i L. P. podatek od nieruchomości za rok 2015 w kwocie 2.958,00 zł za okres od 1 czerwca 2015 r. do 31 grudnia 2015 r.

Od ww. decyzji K. P., reprezentująca również: L.P., R. M. i A. M. wniosła odwołanie. Odwołująca w imieniu swoim oraz osób, które reprezentowała, wniosła o uchylenie ww. decyzji i uzupełnienie rozpoznania sprawy przez dokonanie oględzin nieruchomości oraz przeprowadzenie rozprawy administracyjnej na okoliczność stwierdzenia osoby lub osób będących posiadaczami samoistnymi nieruchomości.

Decyzją z dnia 21 grudnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Postanowieniem z dnia 6 lipca 2016 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2015 r. z uwagi na powzięcie informacji, iż w dniu 4 listopada 2015 r. L. P. darowała K. P. cały swój udział w działce nr [...], położonej w obrębie geodezyjnym N. (akt notarialny z dnia 4 listopada 2015 r. Repertorium A nr [...]).

Następnie decyzją z dnia 12 sierpnia 2016 r. Wójt Gminy zmienił swoją decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2015 r. z dnia 22 września 2015 r. na kwotę 2958,00 zł, poprzez ustalenie nowej kwoty podatku od nieruchomości na okres od 1 czerwca 2015 r. do 30 listopada 2015 r. w wysokości 2626,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 17 grudnia 2015 r. do organu wpłynęło zawiadomienie o zmianach w danych ewidencji gruntów i budynków nr [...] z dnia 17 listopada 2015 r., z którego wynika, że aktem notarialnym nr [...] z dnia 4 listopada 2015 r. L. P. darowała K. P. cały swój udział w działce nr [...], położonej w obrębie geodezyjnym N. Po zmianie przedmiotowa działka stanowi współwłasność następujących osób: M. A. - udział 1/32, P. K. - udział 12/32, C. E. - udział 1/32, M. R. - udział 1/32, M. W. - udział 1/32 oraz M. W. i M. B.- udział 1/2.

Organ wyjaśnił ponadto, że w celu ustalenia podatku za okres od dnia 1 grudnia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. wszczął odrębne postępowanie zakończone decyzją z dnia 12 sierpnia 2016 r., którą dokonano wymiaru podatku za ww. okres wobec: A. M., K. P., E. C., R. M., W. M. i B. M.

W odwołaniu od tej decyzji K. P. zarzuciła, iż organ nie wskazał podstawy prawnej, która uzasadniałaby jej wydanie i jako taka nie odpowiada wymogom przepisów prawa. Ponadto, zaskarżona decyzja bez żadnego uzasadnienia dokonuje zawężającej interpretacji art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 716 ze zm. – dalej jako "u.p.o.l."). Wójt Gminy pomija bowiem wynikającą z tego przepisu możliwość ustalenia osoby lub osób posiadacza jako podatnika, natomiast prawo taką okoliczność przewiduje.

Odwołująca wniosła o uchylenie ww. decyzji i uzupełnienie postępowania przez dokonanie oględzin nieruchomości oraz przeprowadzenie rozprawy administracyjnej na okoliczność stwierdzenia osoby lub osób będących posiadaczami samoistnymi nieruchomości.

W dniu 29 września 2016 r. do Kolegium wpłynęło pismo K. P. z wnioskiem o wyłączenie z udziału w postępowaniu Wójta Gminy.

Decyzją z dnia 16 grudnia 2016r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy opisaną decyzję Wójta Gminy.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji dokonał zmiany decyzji ostatecznej na podstawie art. 254 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.), w skrócie "O.p." Zgodnie z tym przepisem decyzja ostateczna, ustalająca lub określająca wysokość zobowiązania podatkowego na dany okres, może być zmieniona przez organ podatkowy, który ją wydał, jeżeli po jej doręczeniu nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych mających wpływ na ustalenie lub określenie wysokości zobowiązania, a skutki wystąpienia tych okoliczności zostały uregulowane w przepisach prawa podatkowego obowiązujących w dniu wydania decyzji (§1), zmiana decyzji ostatecznej może dotyczyć tylko okresu, za który ustalono lub określono wysokość zobowiązania podatkowego (§ 2).

Decyzją z dnia 12 sierpnia 2016 r. Wójt Gminy zmienił swoją decyzję z dnia 22 września 2015 r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2015 r. na kwotę 2958,00 zł za okres od 1 czerwca 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., poprzez ustalenie nowej kwoty podatku od nieruchomości na okres od 1 czerwca 2015 r. do 30 listopada 2015 r. w wysokości 2626,00 zł. W dniu 17 grudnia 2015 r. do organu wpłynęło bowiem zawiadomienie o zmianach w danych ewidencji gruntów i budynków nr [...] z dnia 17 listopada 2015 r., z którego wynika, że aktem notarialnym Nr [...] z dnia 4 listopada 2015 r. L. P. darowała K. P. cały swój udział w działce nr [...] położonej w obrębie geodezyjnym N.

Po zmianie przedmiotowa działka stanowi współwłasność: M. A. - udział 1/32, P. K. - udział 12/32, C. E. - udział 1/32, M. R. - udział 1/32, M. W. - udział 1/32 oraz M. W. i M. B. - udział 1/2.

Poza powyżej opisaną zmianą wszelkie ustalone wcześniej przez organ I instancji okoliczności nie uległy zmianie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji prawidłowo przyjął do opodatkowania w okresie prowadzenia działalności gospodarczej całość, a nie wyłącznie wskazaną w informacji część zajętych na jej prowadzenie budynków i gruntów. W świetle obowiązujących przepisów prawa, co do zasady nieruchomości będące w posiadaniu przedsiębiorcy stanowią nieruchomości związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, również w sytuacji, gdy przedsiębiorcą jest tylko jeden ze współwłaścicieli. Nawet zatem w sytuacji, gdy tylko niektórym ze współwłaścicieli przysługuje status przedsiębiorcy, do nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności zastosowanie znajduje - w odniesieniu do wszystkich podatników i względem całej powierzchni danej nieruchomości - stawka podatku właściwa dla nieruchomości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, a organ nie ma możliwości w takich okolicznościach ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w sposób, który pozwalałby mu na opodatkowanie udziałów każdego ze współwłaścicieli odrębną stawką podatku.

Odnośnie żądania przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, Kolegium wyjaśniło, iż z art. 200a § 1 pkt 2 i § 2 O.p. wynika, że tylko organ odwoławczy może przeprowadzić w toku postępowania rozprawę na wniosek strony, z tym, że to strona we wniosku o przeprowadzenie rozprawy uzasadnia potrzebę przeprowadzenia rozprawy, wskazuje, jakie okoliczności sprawy powinny być wyjaśnione i jakie czynności powinny być dokonane na rozprawie.

Kolegium podniosło, iż krąg osób będących współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości wynika wprost z dowodów w postaci dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i nie ma powodu, dla którego nie należy dawać tym informacjom wiary. Organ podkreślił, że wiążące są dla organów podatkowych informacje dotyczące nieruchomości wynikające z ewidencji gruntów i budynków. Organy ustalające wysokość zobowiązań podatkowych nie są więc uprawnione do przyjęcia innych danych niż te zawarte w ewidencji gruntów i budynków.

Co do wniosku o przeprowadzenie oględzin, Kolegium wskazało, iż dowód taki może zostać przeprowadzony, jeśli organ uzna, iż istnieje taka potrzeba. Organ I instancji nie przeprowadził oględzin, wyjaśniając stronom w uzasadnieniu zmienionej decyzji, że nie istniały wątpliwości, które wymagałyby przeprowadzenia oględzin i które przy pomocy tego rodzaju dowodu wymagałyby rozstrzygnięcia.

Organ II instancji zwrócił uwagę, że treść odwołania stanowi powtórzenie odwołania wniesionego od decyzji dotyczącej wymiaru podatku na 2015 r. z dnia 22 września 2015 r., utrzymanej w mocy decyzją Kolegium z dnia 21 grudnia 2015 r. Organ zaznaczył, że zmiana decyzji ostatecznej z dnia 22 września 2015 r. wynika wyłącznie z faktu zaistnienia zmiany w kręgu współwłaścicieli nieruchomości, a zmiana tej decyzji została dokonana na podstawie art. 254 O.p. w związku z zaistnieniem okoliczności, o których mowa w treści tego przepisu.

W odniesieniu do wniosku o wyłączenie ze sprawy Wójta Gminy, Kolegium podniosło, że Wójt jest organem, który wydał zaskarżoną decyzję i brak jest podstaw prawnych do jego wyłączenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisaną decyzję organu II instancji, K. P. wniosła o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając organowi pominięcie stanu prawnego i faktycznego.

W uzasadnieniu podniosła, że podatnikiem podatku od nieruchomości jest osoba władająca nieruchomością, co wynika expressis verbis z art. 3 ust. 3 oraz art. 3 ust.4 u.p.o.l. Ponadto potwierdza to wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2007 r. sygn. akt II FSK 1748/06, w którym stwierdzono, że do czasu zniesienia współwłasności, której może żądać każdy ze współwłaścicieli na podstawie art. 210 Kodeksu cywilnego, nie jest dopuszczalne odstąpienie od wyrażonej w art. 3 ust. 4 u.p.o.l., zasady solidarnego obciążenia obowiązkiem podatkowym w podatku od nieruchomości współwłaścicieli władających nieruchomością.

Ponadto, z zaskarżonej decyzji nie wynika, w jaki sposób ustala się wymiar podatku oraz osobę podatnika. Organ całkowicie pominął kwestię, czy nieruchomość jest w posiadaniu samoistnym, uznając tę kwestię za nieistotną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola z uwzględnieniem powyższych kryteriów doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesione, które sąd miał obowiązek uwzględnić z urzędu.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 16 grudnia 2016r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną na podstawie art. 254 O.p. decyzję Wójta Gminy z dnia 12 sierpnia 2016 r. w sprawie zmiany decyzji tego organu z dnia 22 września 2015 r. w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za 2015 rok.

Zgodnie z art. 254 O.p., decyzja ostateczna, ustalająca lub określająca wysokość zobowiązania podatkowego na dany okres, może być zmieniona przez organ podatkowy, który ją wydał, jeżeli po jej doręczeniu nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych mających wpływ na ustalenie lub określenie wysokości zobowiązania, a skutki wystąpienia tych okoliczności zostały uregulowane w przepisach prawa podatkowego obowiązujących w dniu wydania decyzji (§ 1).

Zmiana decyzji ostatecznej może dotyczyć tylko okresu, za który ustalono lub określono wysokość zobowiązania podatkowego (§ 2).

Użyty w treści art. 254 § 1 O.p. termin "decyzja ostateczna" należy rozumieć zgodnie z art. 128 O.p.. Z brzmienia tego przepisu wynika zaś, że chodzi o decyzję, od której nie przysługuje odwołanie. Taką decyzją nie może być natomiast decyzja organu pierwszej instancji, od której wniesiono odwołanie. Skoro bowiem w wyniku wniesionego odwołania organ drugiej instancji ponownie rozpatrzy merytorycznie sprawę rozstrzygniętą decyzją wydaną przez organ pierwszej instancji, to wówczas decyzją ostateczną rozstrzygającą sprawę podatkową będzie decyzja organu odwoławczego. Stanowisko powyższe należy uznać za utrwalone tak w nauce prawa jak i w judykaturze (por. Ordynacja podatkowa - Komentarz t. II; B. Brzeziński, M.Kalinowski, A. Olesińska, M. Masternak, J. Orłowski, Toruń 2007, str. 39-40 oraz NSA w wyroku z dnia 5 grudnia 2006 r., II FSK 1517/2005, niepubl.).

Zauważyć przy tym trzeba, że "utrzymanie w mocy" decyzji wydanej przez organ I instancji oznacza w szczególności utrzymanie w mocy jej podstawowego, koniecznego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie. Jest logiczną konsekwencją braku potrzeby wzruszenia decyzji w I instancji i zbędnego powtarzania treści rozstrzygnięcia w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 15 sierpnia 1985 r. III SA 730 /85, niepubl. oraz B. Brzeziński, jw. str. 532).

Art. 254 § 1 O.p. przyjmuje, że organem właściwym do zmiany ostatecznej decyzji określającej lub ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego jest organ, który ją wydał. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przyjęto w nim zasadę odwołalności własnej decyzji i wykluczone jest wkroczenie w sprawę w trybie nadzoru przez organ wyższego stopnia. Jeżeli zatem w sprawie zapadła ostateczna decyzja podatkowa w drugiej instancji, to kompetentnym do jej zmiany jest organ odwoławczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2008 r., sygn. akt I FSK 376/07, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1266/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl.)

Z akt niniejszej sprawy wynika, że będąca przedmiotem zmiany w trybie art. 254 O.p. decyzja Wójta Gminy z dnia 22 września 2015 r. nr [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2015 r., wskutek wniesionego odwołania, została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 grudnia 2015 r.

W tych okolicznościach, organem I instancji uprawnionym do jej zmiany w trybie art. 254 O.p. było Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a nie Wójt Gminy .

Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości w przypadku decyzji ostatecznej stanowi kwalifikowaną wadę określoną w art. 247 § 1 pkt 1 O.p., dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przepisy o właściwości mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a organy z urzędu muszą przestrzegać swej właściwości w każdym stadium postępowania, co wynika z art. 15 § 1 O.p.

Organ niewłaściwy, to taki organ, któremu przepisy prawa nie zezwalają na prowadzenie danego postępowania. Naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia.

Organ drugiej instancji, rozpatrując sprawę na skutek wniesionego odwołania winien był zbadać dokładnie kwestię właściwości organu. W rozpatrywanej sprawie organ drugiej instancji uchybił jednak tej powinności, skoro utrzymał w mocy decyzję wydaną przez organ niewłaściwy, zamiast zastosować tryb z art. 233 § 1 pkt 2 lit. b O.p.

Tego rodzaju uchybienie uznać należy za rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 247 § 1 pkt 3 O.p.

W konsekwencji tego, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, zaistniały przesłanki uzasadniające wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 233 § 1 pkt 2 lit. b O.p. Przepis ten nie pozwala organowi drugiej instancji na pozostawienie w obrocie prawnym decyzji wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w doktrynie, zgodnie z którym podstawą stwierdzenia nieważności decyzji może być rażące naruszenie każdego przepisu prawa w tym również procesowego, o ile wada ta tkwi w samej decyzji. Taka sytuacja zachodzi w razie utrzymania w mocy decyzji wydanej w pierwszej instancji z naruszeniem przepisów o właściwości.

W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonych do sądu decyzji organów obu instancji wydanych w trybie art. 254 O.p.

Stosownie bowiem do art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Wobec stwierdzenia przez Sąd uchybień natury procesowej, przedwczesna stała się merytoryczna kontrola legalności zaskarżonej decyzji, w tym ocena zarzutów podniesionych w skardze.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić okoliczność, iż Wójt Gminy nie był w realiach niniejszej sprawy uprawniony do wydania decyzji w sprawie zmiany decyzji ostatecznej w trybie art. 254 O.p. Organem właściwym było natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 wyroku.

Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200 i art. 209 p.p.s.a.