Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 572/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński,, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 października 2020 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za szkody powstałe na nieruchomości wskutek założenia i przeprowadzenia linii elektroenergetycznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Decyzją z dnia [...].03.2020 r. nr [...] Prezydent Miasta B. umorzył w całości postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za szkody powstałe na działce gruntu położonej w B., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] numerem [...] o pow. 2,9667 ha wskutek założenia i przeprowadzenia budowy linii elektroenergetycznych 220 kV relacji B.-R. przez Zakład Energetyczny Okręgu Centralnego, Przedsiębiorstwo Państwowe, Biuro Budowy Sieci Najwyższych Napięć w Łodzi na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. nr [...] z [...] maja 1962 roku.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wobec tego, iż odszkodowanie przysługuje tylko i wyłącznie właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym lub osobom mającym inne prawo rzeczowe w toku postępowania podjęto czynności celem ustalenia tytułu prawnego J. H. do nieruchomości położonej w Białymstoku oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] jako działka nr [...], jako osoby wskazanej w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. nr [...] z [...] maja 1962 roku. Zgodnie z Aktem Własności Ziemi nr [...] z [...] sierpnia 1975 r . H. J. i jego żona H. J. stali się z mocy samego prawa właścicielami nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów miasta B. w obrębie [...] jako działka nr [...] oraz jako działka nr [...], o pow. 4 6156 ha, położonych w B. – dzielnica B. wraz zabudowaniem w całości. Obecnie jedynym właścicielem przedmiotowej działki jest A. G. (A.), c. J. i J. H. Odnosząc się do roszczenia o odszkodowanie za szkody związane z zajęciem przedmiotowej nieruchomości organ wskazał, że brak jest dowodów potwierdzających istnienie w dacie wydania decyzji [...] z [...] maja 1962 roku praw rzeczowych J. H. do nieruchomości, a co z tym się wiąże także A. G. (A.) do przedmiotowej działki. Wobec czego, zdaniem organu, nie udowodniono legitymacji procesowej w/w zakresie. Ponadto organ wskazał, że podjęte działania w postaci zwrócenia się do poszczególnych instytucji i organów o przekazanie dokumentacji w zakresie dokumentacji archiwalnej dotyczącej w/w decyzji nie potwierdziły posiadania prawa rzeczowego do nieruchomości przez J. H. na datę wydania decyzji z dnia [...] maja 1962 r. Wobec powyższego organ uznał, że brak jest podstaw prawnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o ustalenie wysokości odszkodowania za szkody związane z zajęciem nieruchomości, na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ wyjaśnił, że odszkodowanie ustalone w drodze decyzji administracyjnej przysługuje jedynie za odjęcie tytułu prawna rzeczowego do nieruchomości, a nie za ograniczenie jej posiadania, co miało miejsce w przypadku przedmiotowej nieruchomości w momencie wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. [...] z [...] maja 1962 roku. Tym samym postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. G. (A.) zaskarżając decyzję w całości, zarzuciła jej:

1.Naruszenie przepisów prawa materialnego:

-tj. art. 128 i 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (zwaną dalej: ugn), poprzez odmowę ustalenia odszkodowania należnego za ograniczenie prawa własności nieruchomości na mocy zezwolenia decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. nr [...] z [...] maja 1962 r.

-tj. art. 128 i 129 ust. 5 pkt 3 ugn, poprzez odmowę zobowiązania podmiotu zobowiązanego do wypłaty całości ustalonego odszkodowania należnego za ograniczenie prawa własności nieruchomości na mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. nr [...] z [...] maja 1962 r.

-art. 128 ust. 1 ugn, poprzez uznanie, iż J. H. nie posiadał legitymacji prawnej do ubiegania się o stosowne odszkodowanie, albowiem organ I instancji błędnie ustalił, iż nie był on właścicielem w czasie wydania decyzji wywłaszczeniowej,

-art. 128 ust. 1 ugn, poprzez uznanie, iż osobą wywłaszczoną (mającą prawo do odszkodowania) jest tylko prawnorzeczowy właściciel nieruchomości, a nie posiadacz, pomimo, iż ówcześnie obowiązująca ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie rozróżniała powyższych stanów,

-art. 64 i 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., poprzez niezagwarantowanie prawa do odszkodowania w przypadku dokonania wywłaszczenia,

-tj. art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 20 marca 1952 r., a ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r., poprzez generowanie braku zaufania obywateli do Państwa i prawa pochodzącego od Państwa, jako elementu składającego się na zasadę praworządności i zobowiązującego władze do eliminowania dysfunkcyjnych regulacji z systemu prawnego i naprawiania bezprawnych praktyk.

2.Narszenie przepisów postępowania mające istotne wpływ na wynik sprawy:

-tj. naruszenie art. 7a ustawy Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. (zwanej dalej: kpa) poprzez brak rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjnych na korzyść wnioskodawcy, pomimo braku jednoznacznego stanowiska doktryny i orzecznictwa w zakresie czynnej legitymacji procesowej właścicieli gruntów przed wydaniem "aktu nadania ziemi",

-tj. art. 105 § 1 kpa poprzez bezpodstawne umorzenie niniejszego postępowania, pomimo, iż wnioskodawca posiada legitymację czynną do występowania z przedmiotowym roszczeniem,

-tj. naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez brak w uzasadnieniu wyczerpującego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, wnosiła o:

1.uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji

Względnie

2.uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy.

Decyzją z dnia [...].06.2020 r. nr [...] Wojewoda P. zaskarżoną decyzję organu I instancji utrzymał w mocy. Organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa, zaś zarzuty odwołania nie mogły stanowić podstawy do jej uchylenia. Wojewoda P. w uzasadnieniu decyzji wskazał, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że na dzień wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. znak [...], posiadaczem samoistnym nieruchomości aktualnie oznaczonej jako działka nr [...] był J. H. Zgodnie z Aktem Własności Ziemi nr [...] z [...] sierpnia 1975 r. J. H. i jego żona J. H. stali się z mocy samego prawa właścicielami nieruchomości, oznaczonych jako działki nr [...] oraz nr [...] o pow. 4,6156 ha, położonych w B. – dzielnica B. wraz z zabudowaniami w całości. J. H. na dzień wydania decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości nie był więc jej właścicielem. Dopiero, jak wskazał organ, przywołany wyżej akt własności ziemi, wydany w 1975 r., wskazywał J. i J. H. jako właścicieli nieruchomości. Wojewoda P. zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, iż brak jest podstaw prawnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o ustalenie wysokości odszkodowania za szkody związane z zajęciem nieruchomości, na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami bowiem odszkodowanie ustalone w drodze decyzji administracyjnej przysługuje jedynie za odjęcie tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości, a nie za ograniczenie jej posiadania. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że słusznie skarżąca twierdzi, iż posiadanie samoistne także korzystało z ochrony prawnej, jednakże w tym przypadku, zdaniem organu, należy dosłownie interpretować zapisy ustawy dotyczące odszkodowania. Wojewoda P. powołując się na orzecznictwo dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonej od jej samoistnego posiadacza wskazał, że analogicznie posiadacz samoistny nie może korzystać z ochrony prawnej polegającej na możliwości ubiegania się przez niego lub jego następców prawnych o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w zakresie, w jakim dotyczy ono nie własności nieruchomości, a jedynie jej samoistnego posiadania. Niezależnie od powyższego Wojewoda P. uznał, że A. G. nie jest podmiotem uprawnionym do dochodzenia odszkodowania z tytułu ograniczenia korzystania z nieruchomości. Organ odwoławczy powołał się w tym zakresie na orzecznictwo sądów administracyjnych, z których wynikało, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu, zaś prawo to co do zasady nie przechodzi na następców syngularnych ani uniwersalnych. Wojewoda P. wyjaśnił, że wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu, zgodnie z treścią art. 128 ust. 1 i 4 ugn, roszczenia odszkodowawcze przysługują osobom, które zostały wywłaszczone, jak również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Tym samym w przedmiotowej sprawie z roszczeniem tym mogli wystąpić właściciele nieruchomości, których prawo do nieruchomości zostało ograniczone w momencie budowy linii przemysłowej. Jednocześnie organ wskazał, że nie było możliwe przeniesienie roszczenia o odszkodowanie w drodze umowy cesji zawartej pomiędzy J. H. a A. G. Tym samym Wojewoda P. uznał za błędne stanowiska organu I instancji, zgodnie z którym A. G. uprawniona była do ubiegania się o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. A. G., jak wskazał organ II instancji, nie nabyła bowiem prawa do dochodzenia odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Końcowo Wojewoda P. wskazał, że pomimo powyższego, rozstrzygnięcie wydane w sprawie jest prawidłowe.

Skargą z dnia 22.07.2020 r. A. G. (A.) zaskarżyła w całości decyzję Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2020 r., utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] marca 2020 r., [...], w przedmiocie umorzenia postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1.Naruszenie przepisów prawa materialnego:

-tj. art. 128 i 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (zwaną dalej: ugn), poprzez odmowę ustalenia odszkodowania należnego za ograniczenie prawa własności nieruchomości na mocy zezwolenia decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. nr [...] z [...] maja 1962 r., w szczególności na rzecz następcy prawnego,

-tj. art. 128 i 129 ust. 5 pkt 3 ugn, poprzez odmowę zobowiązania podmiotu zobowiązanego do wypłaty całości ustalonego odszkodowania należnego za ograniczenie prawa własności nieruchomości na mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. nr [...] z [...] maja 1962 r.

-art. 128 ust. 1 ugn, poprzez uznanie, iż J. H. nie posiadał legitymacji prawnej do ubiegania się o stosowne odszkodowanie, albowiem organ I instancji błędnie ustalił, iż nie był on właścicielem w czasie wydania decyzji wywłaszczeniowej,

-art. 128 ust. 1 ugn, poprzez uznanie, iż osobą wywłaszczoną (mającą prawo do odszkodowania) jest tylko prawnorzeczowy właściciel nieruchomości, a nie posiadacz, pomimo, iż ówcześnie obowiązująca ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie rozróżniała powyższych stanów,

-art. 64 i 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., poprzez niezagwarantowanie prawa do odszkodowania w przypadku dokonania wywłaszczenia,

-tj. art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 20 marca 1952 r., a ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r., poprzez generowanie braku zaufania obywateli do Państwa i prawa pochodzącego od Państwa, jako elementu składającego się na zasadę praworządności i zobowiązującego władze do eliminowania dysfunkcyjnych regulacji z systemu prawnego i naprawiania bezprawnych praktyk.

2.Naruszenie przepisów postępowania mające istotne wpływ na wynik sprawy:

-tj. naruszenie art. 7a ustawy Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. (zwanej dalej: kpa) poprzez brak rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjnych na korzyść wnioskodawcy, pomimo braku jednoznacznego stanowiska doktryny i orzecznictwa w zakresie czynnej legitymacji procesowej właścicieli gruntów przed wydaniem "aktu nadania ziemi",

-tj. art. 105 § 1 kpa poprzez bezpodstawne umorzenie niniejszego postępowania, pomimo, iż wnioskodawca posiada legitymację czynną do występowania z przedmiotowym roszczeniem,

-tj. naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez brak w uzasadnieniu wyczerpującego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty:

1.na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 PPPSA wnosiła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości,

2.na podstawie art. 200 ppsa wnosiła o zasądzenie kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca powołując się na przepisy art. 128 i 129 ugn wskazała, że wywłaszczenie nieruchomości lub ograniczenie prawa własności nieruchomości zawsze następuje za odpowiednim wynagrodzeniem. Gdy natomiast doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości bez rozstrzygnięcia o odszkodowaniu to starosta (w niniejszej sprawie prezydent) wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu. Przedmiotowe roszczenie odszkodowawcze przysługuje więc podmiotom, które zostały wywłaszczone, a zaspokojenie tych osób wyklucza możliwość dalszego żądania wypłacenia odszkodowania na rzecz ich następców prawnych. Jak wskazała skarżąca, w niniejszej sprawie poprzednicy prawni wnioskodawcy, będący właścicielami nieruchomościami w dacie wywłaszczenia, nie otrzymali należnego im odszkodowania za zmniejszenie ich prawa własności. Ponadto w przypadku gdy roszczenie nie zostało wypłacone na rzecz wywłaszczonego właściciela gruntu, a nieruchomość została zbyta to następca prawny może zgłosić swoje roszczenie o ustalenie odpowiedniego odszkodowania. Skarżąca podkreśliła, że orzecznictwo sądów administracyjnych jest jednolite co do tego, iż następca prawny jest uprawniony do otrzymania stosownego odszkodowania. W niniejszej sprawie, jak wskazała odwołująca się, aktem własności ziemi ówczesne organy administracji państwowej potwierdziły własność Józefa Horodeńskiego co do przedmiotowej nieruchomości. Ponadto jego nazwisko znajduje się w wykazie sporządzonym do decyzji wywłaszczeniowej, co również przemawia za tym, że w czasie wydania decyzji wywłaszczeniowej był on właścicielem tej nieruchomości. W konsekwencji prawo do ustalenia stosownego odszkodowania przysługuje również wnioskodawcy, jako następcy prawnemu po J. H. Dalej skarżąca podniosła, że brak uregulowania odszkodowania generuje stan, w którym właściciel nieruchomości w wyniku wydania decyzji wywłaszczeniowej uszczuplił władztwo nad swoim gruntem i nie może uzyskać z tego tytułu odszkodowania. Sytuacja taka narusza wyrażoną w art. 64 Konstytucji RP zasadę ochrony własności nieruchomości. Ponadto odmowa organu ustalenia i wypłacenia całości odszkodowania z tytułu wydania decyzji wywłaszczeniowej narusza art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 20 marca 1952 r. W ocenie skarżącej Prezydent Miasta B. dokonał również zbyt rygorystycznej i nieprzychylnej interpretacji przepisów dotyczących uprawnienia do ubiegania się o odszkodowanie za decyzję wywłaszczeniową. Zarówno bowiem doktryna, jak i orzecznictwo sądowoadministracyjne nie wskazuje, iż brak formalnego ustalenia własności nieruchomości uniemożliwia ubieganie się o stosowne odszkodowanie. Końcowo skarżącą wskazała, że Prezydent Miasta B. wydał decyzję bez wnikliwego wyjaśnienia (faktycznego i prawnego) wszystkich przesłanek, którymi kierował się załatwiając niniejszą sprawę. Przede wszystkim w decyzji nie zostały wyjaśnione przedstawione fakty, które organ uznał za udowodnione oraz okoliczności, na podstawie których została oparta zaskarżona decyzja. Organ nie przedstawił również przyczyn, z powodu których okolicznościom przedstawionym przez wnioskodawcę odmówił wiarygodności mocy dowodowej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie. W ocenie Wojewody P. podniesione przez skarżącą zarzuty są nieuzasadnione. Organ odwoławczy wskazał, że zarzuty podniesione w skardze są tożsame z zarzutami odwołania. Jeżeli chodzi o zarzut braku posiadania przez J. H. tytułu prawnego do nieruchomości to organ odwoławczy odwołał się do niego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Wojewody P. J. H. nie był właścicielem nieruchomości w momencie, gdy nastąpiło zmniejszenie jej wartości, a co za tym idzie nie jest uprawniony do jakiegokolwiek odszkodowania z tego tytułu. Organ odwoławczy wskazał, że również kwestia posiadania przez skarżącą legitymacji czynnej do wystąpienia o odszkodowanie została wyjaśniona w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewoda P. wyjaśnił, że skutek decyzji zezwalającej na realizację linii energetycznej, a tym samym ograniczającej prawo własności nieruchomości, przez którą owa linia miała przebiegać, następuje w czasie wydania tej decyzji, a tym samym należy go odnieść do podmiotu, którego prawo własności przysługiwało w czasie wydania tej decyzji. Roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi na nabywcę takiej własności i nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości, albowiem, jak wskazał Wojewoda P., w przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ust. 4 ugn, a wcześniej także art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania, brak jest przepisu, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela w drodze umowy na inny podmiot.

Uczestnik postępowania Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. z siedzibą w Konstancinie-Jeziornej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że w całości podziela argumentację Wojewody P. zawartą w decyzji z dnia 12 czerwca 2020 r. Ponadto w ocenie uczestnika postępowania roszczenie skarżącej o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ma charakter cywilnoprawny i tym samym czyni prowadzenie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie bezprzedmiotowym. Właściwa w tej sprawie jest droga postępowania cywilnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Na wstępie sąd wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 października 2020r. odwołana została rozprawa wyznaczona na dzień 29 października 2020r., a sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wynika, że podstawą odwołania rozprawy i skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.) oraz §1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 pażdziernika2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym. Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020r., poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020r. – Dz. U. z 2020r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.)

Skarga podlegała oddaleniu jako bezzasadna.

W stanie faktycznym kontrolowanej sprawy administracyjnej wystąpiła sytuacja, w której z wnioskiem o odszkodowanie za szkody na działce gruntu położonej w B., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] numerem [...] o pow. 2,9667 ha, powstałe wskutek założenia i budowy linii elektroenergetycznej 220 kV relacji B.-R., nie wystąpił adresat quasi wywłaszczenia ale jego następca prawny - w ½ spadkobierca adresata decyzji wywłaszczeniowej a w ½ nabywca wierzytelności odszkodowawczej, zaś od 2006r. wyłączny właściciel nieruchomości zajętej pod budowę linii elektroenergetycznej, przy czym wniosek o decyzyjne ustalenie odszkodowania został złożony w lipcu 2019r. a zajęcie nieruchomości pod budowę linii elektroenergetycznej miało miejsce w roku 1962 i było oparte o ustawę z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Z akt administracyjnych wynika bowiem, że decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. nr [...] z [...] maja 1962 roku, wydaną na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 17, poz. 70) zezwolono Zakładom Energetycznym Okręgu Centralnego, Przedsiębiorstwu Państwowemu, Biuru Budowy Sieci Najwyższych Napięć w Łodzi na przeprowadzenie budowy linii elektroenergetycznej 220kV B. - Granica ZSRR przez kilkaset nieruchomości osób prywatnych wymienionych w decyzji, określonych w decyzji jako właściciele/użytkownicy gruntów, wśród których wymieniony został J. H. – ojciec wnioskodawczyni A. G., zamieszkały w B. A. G. z mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] stycznia 1996r. sygn. [...] nabyła w ½ spadek po ojcu J. H. a na mocy aktu notarialnego z [...] kwietnia 2006r. (nr Rep. A [...]) stała się wyłączną właścicielką nieruchomości J. H. i J. H., w tym działki o numerze [...] położonej w obrębie 15 B., gmina B., przez którą przebiega wybudowana w latach 70 – tych XX wieku linia elektroenergetyczna. W toku postępowania o ustalenie odszkodowania, umową z dnia [...] lutego 2020r., J. H. – drugi spadkobierca J. H. dokonała na rzecz A. G. cesji wierzytelności odszkodowawczej za szkody powstałe wskutek budowy linii elektroenergetycznej.

Organy administracji orzekające w sprawie wniosku A. G. prawidłowo zakwalifikowały ten wniosek jako podlegający rozpatrzeniu na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 1, 2 i 3 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 65). Przepis ten stanowi, że starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, 106 ust. 1 i art. 124-126 ustawy (pkt 1), na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości (pkt 2). Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy stanowi z kolei, że odrębną decyzję o odszkodowaniu wydaje starosta również wtedy, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęte zostało, że art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami o ile doszło nie tylko do całkowitego odjęcia czy przejęcia nieruchomości ale także ograniczenia prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania (vide, między innymi: wyrok NSA z 16 kwietnia 2016r. sygn. I OSK 2035/13 i wyrok WSA w Poznaniu z 14 maja 2015r. sygn. II SA/Po 180/15). Pod rządami ustawy o gospodarce nieruchomościami, odpowiednikiem art. 35 ustawy z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jest przepis art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej jako u.g.n.) a zasady przyznawania odszkodowania za ingerencję w nieruchomość objętą art. 124 u.g.n. określa przepis art. 128 ust. 4 u.g.n.

Prawidłowo organy orzekające w sprawie dostrzegły jednak bezprzedmiotowość postępowania z wniosku A. G., stwierdzając, że nie jest ona osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości J. H., do którego to ograniczenia doszło na mocy decyzji z 1962r. Sąd upatruje dwóch przyczyn bezprzedmiotowości postępowania, dostrzeżonych zresztą przez organy orzekające w sprawie i prawidłowo wyeksponowanych w uzasadnieniach decyzji.

Skład orzekający zauważa, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane są trzy stanowiska w kwestii przejścia prawa do odszkodowania za wywłaszczenie (także quasi wywłaszczenie) z osoby wywłaszczonej na inne osoby, w tym także na spadkobierców osoby wywłaszczonej. Według pierwszego z nich, zaprezentowanego przez NSA w wyrokach, między innymi, o sygnaturach: I OSK 875/17, I OSK 4191/18, I OSK 993/19, I OSK 740/19 i I OSK 402/19, odszkodowanie przysługuje tylko podmiotowi, który był właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia. Według drugiego stanowiska, o odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną (objętą quasi wywłaszczeniem) ubiegać się mogą również spadkobiercy osoby wywłaszczonej czyli osoby, które weszły w ogół praw i obowiązków poprzedniego właściciela pod tytułem ogólnym (tak w wyrokach NSA o sygnaturach: I OSK 2781/15, I OSK 3233/15 i I OSK 2885/17). Według natomiast trzeciego poglądu, o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość (objętą quasi wywłaszczeniem) może się ubiegać każdoczesny właściciel obciążonej nieruchomości, niezależnie od tego, czy wstąpił w prawa poprzedniego właściciela jako jego następca prawny ogólny, czy też szczególny - syngularny np. umowy sprzedaży nieruchomości.

Skład orzekający w sprawie niniejszej prezentuje stanowisko tożsame z pierwszym z poglądów uznając, że żądanie decyzyjnego ustalenia odszkodowania przysługuje podmiotowi, który był właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia. Odszkodowanie ustalane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie ma charakteru cywilnoprawnego i nie wchodzi do spadku. Aby mogło przejść na inne podmioty konieczne jest istnienie szczególnego przepisu ustawowego, który by takie przejście umożliwiał. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywane są przykłady istnienia szczególnych przepisów przewidujących przejście uprawnień charakterze administracyjnoprawnym na inne podmioty np. możliwość ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przez spadkobierców byłego właściciela (art. 136 ust. 2 i ust. 3 u.g.n.) , czy prawo potwierdzenia rekompensaty wynikające z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017r., poz. 2097). Skoro w przypadku odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości (quasi wywłaszczenie) takiego przepisu szczególnego nie ma, należy przyjmować, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. należy się tylko podmiotowi wywłaszczonemu a nie jego następcom.

W okolicznościach sprawy, trafnie przy tym organy obu instancji zauważają, że adresat decyzji z 1962r, stanowiącej podstawę prawną dla zajęcia nieruchomości osób prywatnych pod budowę linii elektroenergetycznej – J. H., poprzednik prawny skarżącej pod tytułem ogólnym, w dacie wydania przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. nr [...] decyzji z [...] maja 1962 roku, nie miał tytułu prawnego do nieruchomości położonej w B. oznaczonej jako działka o numerze geodezyjnym [...]. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych, własność tejże nieruchomości J. H. nabył dopiero z dniem [...] listopada 1971r. na mocy aktu własności ziemi Nr [...] wydanego dnia [...] sierpnia 1975r. Przed datą wejścia w życie ustawy z 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z z1971r. nr. 27, poz. 250) tj. przed 4 listopada 1971r. J. H. był jedynie samoistnym posiadaczem ww. nieruchomości. Dopiero akt własności ziemi potwierdzający prawo własności gruntów, stanowił podstawę ujawnienia uprawnień właścicielskich do nieruchomości w księdze wieczystej.

Skoro J. H. nie był właścicielem nieruchomości objętej wywłaszczeniem w dniu wydawania decyzji wywłaszczeniowej, lecz jedynie jej posiadaczem, brak jest podstaw prawnych do ubiegania się o ustalenie odszkodowania przez następcę prawnego J. H. nawet przy przyjęciu, że prawo do odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną (objętą quasi wywłaszczeniem) na następcę prawnego osoby wywłaszczonej przechodzi.

Oczywistość braku podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia danej sprawy administracyjnej obliguje organ do umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie jako bezprzedmiotowego. Zaskarżona decyzja jest decyzją trafnie umarzającą postępowanie administracyjne a skoro tak, skarga podlegała oddaleniu. Wbrew twierdzeniu skarżącej, ustawa z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, traktowała wywłaszczenie jako całkowite odjęcie lub ograniczenie prawa własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości (vide: art. 4 ustawy) a zezwolenie na przeprowadzenie na nieruchomości ciągów przesyłowych, objęte art. 35 ustawy, było szczególnym trybem wywłaszczenia polegającym na ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Konstytucja RP w powołanych w zarzutach skargi przepisach art. 64 i 21 również chroni własność i inne prawa majątkowe (nie posiadanie) i nie mogą one stanowić skutecznej podstawy administracyjnoprawnego roszczenia odszkodowawczego za naruszone posiadanie. Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami powołane w zarzutach skargi nie zostały w sprawie naruszone a władza sądownicza nie jest uprawniona do eliminowania z systemu prawnego ustawowych regulacji uznawanych za dysfunkcyjne.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).