Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 369/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: §3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 §1 i §4, art. 79a, art. 80, art. 81, art. 107 §3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 54 §2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2022r., nr UP – 425/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

A. B. (dalej jako: "Strona", "Wnioskodawca", "Skarżący") wnioskiem z 27 stycznia 2022 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Zakład", "ZUS") o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, ze zm. - dalej jako: "U.s.u.s."), z uwagi na stan jego zdrowia oraz wynikający z tego stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Decyzją z 1 kwietnia 2022 r. ZUS Oddział w Rzeszowie (dalej jako: "Organ", "Organ I instancji") odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 42.820,85 zł, w tym na:

ubezpieczenia społeczne - w łącznej kwocie 40.059,36 zł w tym z tytułu:

- składek za okres od kwietnia 2018 r. do października 2021 r. w kwocie 34.757,36 zł,

- odsetek w kwocie 5.302 zł naliczonych na 27 stycznia 2022 r. przypadających od ww. składek,

b) ubezpieczenie zdrowotne - w łącznej kwocie 763,62 zł z tytułu składek za listopad 2021 r. - grudzień 2021 r.

Fundusz Pracy - w łącznej kwocie 1.997,87 zł z tytułu składek za marzec 2018 r. - lipiec 2020 r.

Po rozpoznaniu wniosku Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 25 maja 2022 r. ZUS Oddział w Bielsku - Białej (dalej jako: "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") rozstrzygnięcie z 1 kwietnia 2022 r. utrzymał w mocy.

Jak wynika z decyzji Organu odwoławczego, uzasadniając swój wniosek Strona powołała się na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Podkreśliła, że jej choroba ma długotrwały charakter, a stan zdrowia uniemożliwiał uzyskiwanie dochodów w okresie prowadzenia działalności gospodarczej w latach 2018 - 2021 i nadal uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy. Wnioskodawca poinformował, że aktualnie jest osobą częściowo niezdolną do pracy z przyznanym prawem do renty na okres od 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2022 r., a jego sytuację należy rozważyć biorąc pod uwagę czasowość otrzymywanego świadczenia, stan zdrowia i wiek. Ponadto, zwrócił on uwagę, że o możliwość wnioskowania o rozłożenie zaległości na raty mógłby się starać jedynie do października 2022 r. Poinformował, że podjęcie jakiejkolwiek pracy spowoduje dalsze powikłania i uczyni go osobą trwale leżącą i niesamodzielną. Zwrócił również uwagę na wiek, problemy zdrowotne i sytuację związaną z trudnościami w znalezieniu pracy i bezrobociem w województwie, w którym mieszka.

Rozstrzygając ponownie sprawę na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 U.s.u.s. oraz w oparciu o §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365 - dalej jako: "rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.") Organ II instancji wywiódł, że analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie pozwoliła na stwierdzenie, że sytuacja materialno - bytowa Strony całkowicie i trwale uniemożliwia jej spłatę zaległych należności.

Dokonując ponownej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, Organ odwoławczy zbadał sytuację materialną Strony na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji Organu I instancji z 1 kwietnia 2022 r., złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, z którego wynikało, że

- Wnioskodawca jest żonaty,

- nie pracuje zarobkowo i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł,

- ma przyznaną rentę na okres od 1 sierpnia 2021 r. do 31 października 2022 r. w wysokości 2.784 zł brutto, tj. 2.458,19 zł netto miesięcznie,

- nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości 1.066,30 zł netto,

- ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat - 669,75 zł, opłat eksploatacyjnych - 171,47 zł, kosztów związanych z leczeniem - 115 zł oraz inne wydatki - 93,47 zł,

- nie posiada zobowiązań pieniężnych,

- posiada mieszkanie o powierzchni 63,32 m2 w miejscowości W.,

- posiada samochód marki [...] z 2002 r.,

- posiada telewizor z 2010 r. o wartości 300 zł i laptop z 2016 r. o wartości 400 zł.

Organ II instancji wskazał, że rozpoznając sprawę korzystał również z wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Przyjmując wymienione dokumenty jako dowód w sprawie Organ odwoławczy ustalił, że:

- Wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej 12 grudnia 2021 r. w zakresie: roboty związane z budową dróg i autostrad,

- ma przyznane tymczasowe świadczenie rentowe w wysokości 2.783,72 zł brutto, tj. 2.485,19 zł netto miesięcznie,

- Lekarz Orzecznik ZUS 25 października 2021 r. orzekł częściową niezdolność Strony do pracy do 31 października 2022 r.,

- żona Wnioskodawcy pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.250,88 zł brutto, netto 1.138,30 zł,

- jest właścicielem: samochodu osobowego marki [...] z 2002 r., przyczepy lekkiej [...] z 2007 r. (co zostało potwierdzone przez Stronę w rozmowie telefonicznej z 8 marca 2022 r.)

- jest właścicielem mieszkania o powierzchni 63,32 m2 położonego w miejscowości W., dla którego Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...],

- postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Olsztynie.

W dalszej części uzasadnienia Organ II instancji wskazał, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania przesłanka z §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., ponieważ Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, a do powstania zadłużenia przyczyniło się nieopłacanie składek w ustawowym terminie. Nie było ono więc wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia.

Odnosząc się do przesłanki wymienionej w §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., która dotyczy stanu zdrowia, ZUS uznał, że w przypadku Strony również i ta nie zachodzi. Wnioskodawca posiada orzeczenie częściowej niezdolności do pracy orzeczoną do 31 października 2022 r. (po przebytej operacji barku, usunięciu dysku kręgosłupa i wszczepieniu w jego miejsce implantu), które nie pozbawia go możliwości uzyskania dochodów. Ponadto, otrzymuje świadczenie rentowe, mające na celu wyrównanie korzyści utraconych przez osobę poszkodowaną i stanowiące rekompensatę z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej. Przy czym nie powołał się on na ewentualną konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny.

Jeżeli chodzi o podnoszone prze Stronę ograniczone możliwości płatnicze, to zdaniem Organu II instancji, one także nie mogą być uznane za wystarczającą przesłankę do umorzenia zaległości. ZUS wskazał, że budżet gospodarstwa domowego Wnioskodawcy jest wyższy niż poziom minium socjalnego, określonego w marcu 2022 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 2.239,39 zł netto w IV kwartale 2021 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Zatem sytuacja finansowa w prowadzonym przez Wnioskodawcę wraz z żoną dwuosobowym gospodarstwie nie wskazuje na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Strona ponadto oświadczyła, że nie korzysta z żadnych form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem na łączną kwotę 1.049,69 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - 669,75 zł, opłat eksploatacyjnych - 171,47 zł, kosztów związanych z leczeniem - 115 zł oraz innych wydatków - 93,47 zł. Organ stwierdził, ze budżet Wnioskodawcy pozwala na sfinansowanie wskazanych wydatków w całości. Natomiast stałe miesięczne koszty powiązane z opłacaniem podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, tj. zakup żywności, ubrań itp. związane są z utrzymaniem i nie stanowią nadzwyczajnych kosztów, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania. Organ ten podkreślił również, że Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 63,32 m2.

Reasumując Organ odwoławczy wywiódł, że podjęcie wobec Wnioskodawcy decyzji o umorzeniu należności, na tym etapie postępowania, byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Organ podkreślił też, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym, a które nie zaszły w przedmiotowej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Strona wskazała, że doręczona jej 30 maja 2022 r. decyzja ZUS jest krzywdząca i pozbawiona obiektywizmu. Podniosła też, że decyzja o przyznaniu renty na okres od sierpnia do października 2022 r. nie może mieć wpływu na możliwość uregulowania zadłużenia wobec ZUS. Skarżący zwrócił uwagę, że przed 2018 r. opłacał składki terminowo, a zaległości powstały na skutek choroby i braku możliwości zarobkowania. Stan zdrowia nie pozwalał mu na aktywne prowadzenie działalności gospodarczej, utrzymywaną przez cztery lata jedynie z uwagi na bezpieczeństwo zdrowotne, dzięki któremu mógł korzystać z opieki lekarzy. Pomimo przyznanej renty okresowej nie jest w stanie spłacić aktualnego zadłużenia. Kwota do spłaty przewyższa możliwości finansowe jego rodziny, a sytuacja majątkowa nie rokuje poprawy. Uważa, że powoływanie się przez ZUS na okoliczność posiadania mieszkania stanowi niezrozumiałą dla niego sugestię sprzedaży. W jego ocenie, sytuacja w której się znalazł jest bardzo trudna, a trwająca latami choroba kręgosłupa i barku, której nie można skutecznie wyleczyć pozbawia go możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na pokrycie zaległości.

W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie wniósł o jej oddalenie, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

W piśmie z 25 lipca 2022 r. Skarżący wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W kolejnym piśmie procesowym z 25 lipca 2022 r. Skarżący podniósł, że ze względu na dokonane 3 i 28 grudnia 2021 r. wpłaty, jego zadłużenie wobec ZUS jest inne, aniżeli wskazane w odpowiedzi na skargę. Odniósł się też do wyliczeń Zakładu dotyczących budżetu jego gospodarstwa i określonych na kwotę 3.623,49 zł oraz minimum socjalnego określonego na 2.239,39 zł, wskazując na zapowiadane podwyżki cen czynszu, energii i gazu oraz innych produktów jak np. leki, opłaty stałe, które trudno obecnie przewidzieć. W jego ocenie postępowanie ZUS nie jest obiektywne a subiektywne, natomiast podkreślany w rozstrzygnięciach fakt posiadania mieszkania odbiera jako "zarzut" ze strony Organu II instancji. Oburza go fakt, że po 37 latach składkowych nie należy się jemu nic za okres od stycznia 2018 r. do sierpnia 2021 r., a dodatkowo ciąży na nim obowiązek uiszczenia pełnych składek, tak jakby był zupełnie sprawny. Do pisma załączono potwierdzenia wpłaty z składki za listopad i grudzień 2021 r.

Udzielając repliki na pismo Strony Organ wyjaśnił, że dokonane przez Skarżącego wpłaty zostały rozliczone na najstarsze zaległości, tj. składki na ubezpieczenie społeczne za marzec 2018 r. i częściowo za kwiecień 2018 r., wobec czego należności, których odmówiono umorzenia zostały ustalone prawidłowo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Zgodnie z którym, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie jej do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 §2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), Sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 §1 P.p.s.a. Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Uchylenie zaskarżonego aktu następuje w szczególności w przypadku, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 §1 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.).

W ocenie Sądu płaszczyzna i istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym, Organ miał prawo do odmowy Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 42.820,85 zł, w tym:

- ubezpieczenie społeczne, w łącznej kwocie 40.059,36 zł z tytułu (składek za okres kwiecień 2018 r. - październik 2021 r. w kwocie 34.757,36 zł; odsetek w kwocie 5.302,00 zł naliczonych na 27 stycznia 2022 r. przypadających od ww. składek),

- ubezpieczenie zdrowotne, w łącznej kwocie 763,62 zł z tytułu składek za listopad 2021 r. - grudzień 2021 r.,

- Fundusz Pracy, w łącznej kwocie 1.997,87 zł z tytułu składek za marzec 2018 r. - lipiec 2020 r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w postaci art. 28 ust. 3a i art. 32 oraz §3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a U.s.u.s. - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Według art. 32 U.s.u.s. - do składek na Fundusz Pracy, Solidarnościowy Fundusz Wsparcia Osób Niepełnosprawnych, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl §3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Badając kwestię legalności skontrolowanego rozstrzygnięcia ZUS należy zaznaczyć, że zapadło ono w ramach tzw. uznania administracyjnego, charakteryzującego się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego, bądź negatywnego załatwienia wniosku Strony ubiegającej się o umorzenie należności. Powyższe wynika z dyspozycji art. 28 ust. 1 U.s.u.s. określającej, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Organ. Użyty w tym przepisie zwrot "mogą być umarzane", podobnie zresztą jak i w art. 28 ust. 3a U.s.u.s. przesądza o uznaniowym charakterze decyzji wydawanej przez ZUS. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności nie oznacza jednak dowolności w jego postępowaniu. Zakład przy wydawaniu takiej decyzji obowiązany jest do rzetelnej analizy i oceny wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wybór kierunku rozstrzygnięcia powinien wynikać z rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 §1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 §3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W przypadkach, kiedy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania administracyjnego, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego - wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego - reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. Trafnie przyjmuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (wyrok z 15 września 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 405/15 - to oraz inne powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne na stronie internetowej - orzeczenia.nsa.gov.pl.), że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać m.in., że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony przez WSA w Warszawie, w wyroku z 30 stycznia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2495/07, w którym stwierdzono: "Fakultatywny charakter umorzenia nie uzasadnia odstąpienia od prowadzenia postępowania dowodowego oraz braku ustosunkowania się do zarzutów strony. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przy wydawaniu tego rodzaju decyzji organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym". Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 §1 K.p.a., organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ustalając zatem stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz regułami logiki (por. wyrok WSA w Łodzi z 30 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 930/18).

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż wadliwość zaskarżonej decyzji wynika z tego, że przedłożone Sądowi do kontroli akta sprawy są niekompletne. Brakuje w nich następujących dokumentów (które, co istotne przywoływane są na obu etapach postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie):

- notatki służbowej z 8 marca 2022 r. W tym miejscu, należy zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się podpisany elektronicznie dokument, ale akta te nie zawierają już potwierdzenia weryfikacji tego podpisu (s. 4/12 decyzji I instancyjnej i k. 68 akt administracyjnych),

- notatki służbowej z 30 marca 2022 r. (s. 4/12 decyzji I instancyjnej),

- wydruku z Centralnej Ewidencji Pojazdów na okoliczność zarejestrowania na Stronę lekkiej przyczepy [...] oraz notatki służbowej z rozmowy telefonicznej z 8 marca 2022 r. (na którą powołują się Organy obu instancji), w trakcie której Skarżący potwierdził, iż jest w jej posiadaniu (s. 5/12 decyzji I instancyjnej i s. 4/8 decyzji II instancyjnej).

W ocenie Sądu jest to sytuacja niedopuszczalna, z uwagi na obowiązek wynikający dla Organu z art. 54 §2 P.p.s.a. (przedłożenia kompletnych akt). Przedmiotowa uwaga dotyczy również powoływania się przez ZUS, w kontekście rozpatrywanej sprawy, na Centralną Bazę Danych Ksiąg Wieczystych (s. 4/12 decyzji I instancyjnej, s. 3/8 decyzji II instancyjnej). Trzeba bowiem pamiętać, że Sąd nie ma prawa orzekać nie dysponując zebranymi i powoływanymi przez organy dokumentami (w tym zakresie, np. potwierdzonymi wydrukami z niniejszych baz danych, skoro uznał je Zakład za ważne dla sprawy), a w konsekwencji nie zapoznawszy się z nimi, rozstrzygać o losach kogokolwiek, w szczególności płatnika składek. Trudno wobec powyższego uznać za zasadne twierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji: "Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (...)." - (s. 7/8 decyzji II instancyjnej).

Na podstawie art. 54 §2 P.p.s.a. organ przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Tym samym, ma on obowiązek przekazania kompletnych akt, co obejmuje wszystkie dowody, w tym dokumenty, które zostały wygenerowane w toku przeprowadzonego postępowania, i które stały się podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Pozwalając Sądowi, na dokonanie ich kontroli, a co za tym idzie pełną ocenę zgodności z prawem dokonanego przez ZUS rozstrzygnięcia, (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 790/19). Trzeba też pamiętać, że kontrolując zaskarżoną decyzję, Sąd nie ogranicza się jedynie do tego aktu administracyjnego, lecz bada, czy okoliczności w nim przedstawione znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w nadesłanych aktach sprawy. Jak słusznie zauważył w wyroku WSA w Kielcach 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 412/19: "Akta administracyjne, o których mowa w art. 54 §2 ustawy p.p.s.a., przesyłane do kontroli sądowej wraz ze skargą, winny zawierać wszystkie dokumenty obrazujące kolejne czynności formalne i merytoryczne, wykonywane przez organy prowadzące postępowanie w rozstrzyganej sprawie. Akta postępowań toczących się przed organem pierwszej i drugiej instancji, przedkładane sądowi winny zawierać komplety dokumentów ułożonych chronologicznie, złączonych i ponumerowanych, wyposażonych w kartę przeglądową.". Z akt sprawy wynika bowiem zakres i rodzaj czynności procesowych organu i stron, co pozwala na ustalenie, w jakim zakresie realizowano zasady ogólne i uprawnienia płynące z poszczególnych przepisów procesowych, czy doszło do naruszenia przepisów o postępowaniu administracyjnym przy wydawaniu decyzji i jaki miały one wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). Z tego obowiązku w niniejszej sprawie Zakład się nie wywiązał.

W przyjętym rozstrzygnięciu Organ odwoławczy wskazał też, że żona Strony pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.250,88 zł brutto (netto 1.138,30 zł) a nie jak wskazał odmiennie Skarżący (w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej) w wysokości 1.066,30 zł (k. 54 akt administracyjnych). Przedmiotowe ustalenie, w ocenie Sądu jest nieweryfikowalne. Organ bowiem nie potwierdził go żadnym materiałem dowodowym, który znalazłby odzwierciedlenie w przedłożonych przez Zakład aktach sprawy.

Zakład podniósł również, że Dyrektor Oddziału ZUS w Olsztynie prowadzi wobec Strony postępowanie egzekucyjne (s. 3/8 - decyzja II instancyjna). Przedmiotowa okoliczność jest również nieweryfikowalna. W aktach sprawy brak jest bowiem dokumentacji potwierdzającej przedmiotowy stan rzeczy. Ponadto, Organy obu instancji nie rozpatrzyły tak ważnej okoliczności w kontekście przedmiotowej sprawy i jej wpływu (w zależności od wysokości dokonywanych przez Organ egzekucyjny potrąceń) na faktyczne dochody Strony. To zaś powoduje, że trudno uznać, iż w niniejszej sprawie został w pełni ustalony stan faktyczny, pozwalający na jej końcowe rozstrzygnięcie, w szczególności w odniesieniu do ustalenia rzeczywistej wysokości dochodu.

Należy też wskazać, że ZUS ustalił kwotę dochodu, jakim Skarżący dysponuje bez uwzględnienia bieżących kosztów utrzymania. Z zaskarżonej decyzji wynika bowiem, iż: "W stałych miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, ubrań, itp. Wskazać należy, że wydatki związane z utrzymaniem nie są to nadzwyczajne koszty, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.". Zauważyć w pierwszej kolejności należy, iż §3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nic nie mówi o "nadzwyczajnych i zwykłych" kosztach utrzymania. Nie można też abstrahować od sytuacji ekonomicznej w Polsce, wysokości inflacji, mającej wpływ na wzrost cen w różnych dziedzinach życia społecznego. Słusznie zauważył bowiem Skarżący w piśmie procesowym z 25 lipca 2022 r. (k. 27 akt sądowych): "ZUS wylicza budżet gospodarstwa na kwotę 3623,49 zł a minimum socjalne określił na 2239,39 zł. Opłaty stałe czynsz, energia, gaz, leki na dziś to 1256 zł. Przy zapowiadanych podwyżkach cen czynszu o 100% (kotłownia węglowa), energii o 150%, gazu o 50% nie wiadomo jak leki, opłaty stałe mogą wynieść ponad 2200 zł. Pozostaje jeszcze żywność i inne wydatki. Tu nie pomoże żadna waloryzacja, trzeba patrzeć obiektywnie a nie pisać, ze się opiera na obiektywnych przesłankach.". Ich pominięcie nie znajduje zatem uzasadnienia. Dla ustalenia rzeczywistego dochodu, jest to zdaniem Sądu element niezbędny. Przyjęcie wiec wysokości dochodu w oparciu o niepełne ustalenia (stałe miesięczne wydatki, związane z utrzymaniem wynoszą, jak ustalił ZUS 1.049,69 zł, w tym: czynsz za mieszkanie - 620,00 zł, opłata za prąd - 95,00 zł, opłata za gaz - 75,00 zł, opłata za telefon - 94,00 zł, leki - ok. 100,00 zł) było w ocenie Sądu przedwczesne i nie odpowiadało rzeczywistości. Mając na względzie dotychczasowe rozważania w tym zakresie (brak ustalenia rzeczywistego dochodu Strony) trudno uznać przyjęte rozstrzygnięcie, że sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale nie uniemożliwia Skarżącemu spłatę zaległych należności - za uzasadnione. Przedmiotowe stanowisko ZUS należy więc uznać za jest dowolne i przedwczesne. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika bowiem, z czego Organ II instancji - mając na uwadze ustaloną jedynie częściowo sytuację materialną Strony oraz jej tymczasowe możliwości płatnicze (m.in. niemożność podjęcia przez nią pracy ze względu na zbliżający się wiek emerytalny i stan zdrowia: jest po operacji barku, usunięciu dysku kręgosłupa i wszczepieniu w jego miejsce implantu, choruje na cukrzycę, który spowodował przyznanie czasowego świadczenia rentowego) - wygenerował przekonanie, że Skarżący bez uszczerbku dla siebie i żony (chorującej na nadciśnienie) będzie w stanie spłacić zadłużenie w wysokości 42.820,85 zł. Według Sądu, nieprawidłowo interpretuje także ZUS, że z treści §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. wynika, że w przypadku uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu (w przypadku Strony - tymczasowego świadczenie rentowe i jego żony - emerytury) przepis ten nie będzie miał zastosowania. W opinii Sądu, treść tego przepisu odnosi się do dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Sądu, Zakład szczegółowo nie rozważył również przypadku Strony w kontekście interesu społecznego. Mianowicie, nie odniósł się do sytuacji, czy w interesie społecznym jest: z jednej strony, egzekwowanie w/w kwoty (znacznej - w wysokości 42.820,85 zł), w stosunku do możliwości płatniczych Strony (wymagających ustalenia), związanych nie tylko z wysokością dochodów jej gospodarstwa domowego, ale także wskazaną wcześniej sytuacją zdrowotną jego i żony (choruje na nadciśnienie) oraz faktem tymczasowości przyznanego świadczenia rentowego (od sierpnia 2021 r. do października 2022 r.); z drugiej, potencjalne wspieranie Skarżącego ze środków publicznych (pomocy społecznej), w przypadku, gdy pozostająca do dyspozycji kwota (w pełni ustalona, co w tej sprawie nie miało miejsca) nie będzie wystarczająca do zaspokojenia Stronie (jego żonie) podstawowych potrzeb życiowych.

Sąd zwrócił również uwagę na nieścisłości dotyczące wysokości ustalonego dochodu w gospodarstwie domowym Skarżącego prowadzonym wspólnie z żoną, jakie wnikają z zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcia ją poprzedzającego. Według decyzji I instancyjnej kwota ta wynosi 3.921,77 zł netto (s. 8/12 decyzji I instancyjnej). Według zaś Organu II instancji (świadczenie rentowe tymczasowe 2.485,19 zł netto miesięcznie oraz świadczenie emerytalne żony w wysokości 1.138,30 zł netto) jest to kwota - 3.596,49 zł netto (s. 3/8-4/8 decyzji II instancyjnej). Strona zaś wylicza je (co wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej) na kwotę (tymczasowe świadczenie rentowe Skarżącego - 2.458,19 zł netto; 1.066,30 zł netto - renta żony) - 3.524,49 zł netto (k. 54-55 akt administracyjnych). ZUS winien więc wyjaśnić, czego nie zrobił - skąd wynikają te rozbieżności w przyjętych ustaleniach (co do dochodu w gospodarstwie domowym Skarżącego). Na podstawie tak niejasnych oraz, co wymaga szczególnego podkreślenia nie w pełni udokumentowanych w aktach sprawy informacji, Sąd orzekający w niniejszej sprawie, nie miał możliwości dokonania jednoznacznej weryfikacji, co do prawidłowości ustaleń poczynionych przez Organy obu instancji w tym zakresie, a mających przecież kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku Strony. Już to powoduje, że wyliczenia dokonane przez ZUS w zakresie wskazanego dochodu są nieprzejrzyste i rodzą wątpliwości, co do ich prawidłowości.

Ponadto, jako Organ II instancji winien te rozbieżności zweryfikować, czego nie zrobił. ZUS Oddział w Bielsku-Białej, jako organ odwoławczy nie wywiązał się zatem i z tej roli, poprzestając praktycznie na materiale dowodowym zgromadzonym w I instancji. W aktach sprawy Sąd nie znalazł bowiem dostatecznej jego aktywności, choć zważywszy na treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz opisane wcześniej braki w materiale dowodowym i nieścisłości - była ona pożądana. Jak zaś stwierdził WSA w Warszawie w wyroku z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 2169/19: "Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Funkcją odwołania jest doprowadzenie do kontroli decyzji organu I instancji, poprzez ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy (...).". Trzeba również pamiętać, że organ odwoławczy, wydając decyzję na podstawie art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, powinien ustosunkować się w uzasadnieniu decyzji do całości rozstrzygnięcia przyjętego w decyzji I instancyjnej. Rozstrzygnięcie organu II instancyjnego, którego immanentną częścią jest uzasadnienie, musi być zgodne, nie tylko z zakresem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i odnosić się do jego przedmiotu ale również odnosić się do całości sprawy objętej decyzją organu I instancji, (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 649/17). Temu wymogowi nie odpowiada zaskarżona decyzja. Tym samym Zakład naruszył też art. 138 §1 K.p.a.

Powyższe uchybienia stały się przyczynami uchylenia zaskarżonej decyzji. Charakter i waga stwierdzonych uchybień uniemożliwiły Sądowi dokonanie oceny zasadności podjętego rozstrzygnięcia, czyli odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Tym bardziej, że podstawę wyrokowania stanowi właśnie materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku przeprowadzonego postępowania (por. wyrok NSA z 18 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 1162/07) oraz że, co do zasady, zakazane jest uwzględnianie okoliczności nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (por. wyrok WSA z 15 grudnia 2008 r.,VI SA/Wa 2099/05). Trzeba też pamiętać, że to z treści dokumentów i materiałów zawartych w aktach sprawy można w wielu przypadkach ustalić, jakimi przesłankami kierował się organ, dokonując takiego a nie innego rozstrzygnięcia. Należy również dodać, że sam stan przedkładanych Sądowi akt, ich kompletność i stopień uporządkowania wskazują na stosunek do sprawy, do stron i innych uczestników postępowania oraz na skrupulatność dokumentacji i jakość sprawowania administracji w danej jednostce organizacyjnej. Zarazem Sąd jest zobligowany przyjmować, co szczególnie istotne w niniejszym postępowaniu, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 1548/06). Bez kompletnych akt sprawy oraz dowodów, na podstawie których organy administracji publicznej poczyniły ustalenia faktyczne, nie jest też możliwe stwierdzenie, czy zaskarżony akt administracyjny został wydany przy dochowaniu wymogów wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. Okoliczności bowiem wynikające z dokumentów, znajdujących się poza aktami sprawy (jak ma to miejsce w tej sprawie), co do zasady nie mogą być uznane za udowodnione, o ile nie chodzi o fakty powszechnie znane bądź znane organowi z urzędu (art. 77 §4 K.p.a.). Odnosząc powyższe konstatacje do okoliczności rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, iż przedłożone Sądowi akta są niekompletne i pozbawione niektórych dokumentów. Co istotne, na kilka z nich powołuje się w swoich rozstrzygnięciach (na obu etapach postępowania) zarówno ZUS Oddział w Rzeszowie - jako Organ I instancji, jak i ZUS Oddział w Bielsku - Białej - jako Organ odwoławczy. Sąd nie miał zatem możliwości poznania materiałów źródłowych w sprawie, a co za tym idzie dokonać ich oceny w kontekście zaskarżonego aktu i stawianych mu zarzutów przez Skarżącego. Jak zaś zauważył NSA w wyroku z 22 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 61/21: "Akta administracyjne, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., przesyłane do kontroli sądowej wraz ze skargą, winny zawierać wszystkie dokumenty obrazujące kolejne czynności formalne i merytoryczne, wykonywane przez organy prowadzące postępowanie w rozstrzyganej sprawie. Akta postępowań toczących się przed organem pierwszej i drugiej instancji, przedkładane sądowi winny zawierać komplety oryginalnych dokumentów ułożonych chronologicznie, złączonych i ponumerowanych, wyposażonych w kartę przeglądową. Akta winny zawierać oryginały wszystkich dokumentów stanowiących dowody w sprawie, w tym także formalnych.".

Podkreślić również należy, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej, co w tej sprawie zostało znacząco utrudnione, a jego zadaniem nie jest domyślanie się, czy w aktach sprawy znajdowały się dowody (dokumenty), na które powołują się Organy obu instancji w swoich rozstrzygnięciach, potwierdzając tym samym dokonane w sprawie ustalenia. Rolą Sądu jest wyłącznie poddanie kontroli ich legalności, wyprowadzonych z nich wniosków i zastosowanych przepisów prawa. Sąd administracyjny zasadniczo nie prowadzi postępowania dowodowego (art. 106 §3 P.p.s.a.), zaś wyrok wydaje na podstawie akt sprawy (art. 133 §1 P.p.s.a.).

Wskazać też trzeba, że prowadząc postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek, w celu ustalenia, czy Strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, ZUS obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać czy jego dochody, w ocenie Zakładu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez Stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 23 czerwca 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 2141/19). Rzeczywiste ustalenie i porównanie zdolności płatniczych Skarżącego z kwotą całkowitego zadłużenia było czynnością niezbędną i pozwalającą określić jaka jest realna możliwość bieżącej obsługi zobowiązań przez Stronę. Takie ustalenia były konieczne w świetle zasad, o których mowa w art. 7, art. 77 §1 w zw. z art. 80 K.p.a. wymagających od Zakładu wszechstronnego wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, niezależnie od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. (wyrok NSA z 19 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 420/21). Mając na uwadze dotychczasowe rozważania Sąd nie ma wątpliwości, że doszło również do naruszenia i tych przepisów.

W tym przedmiocie Sąd administracyjny nie może wyręczać organu administracji publicznej, którego obowiązkiem - wynikającym z przepisu art. 107 §3 K.p.a., nakazującego w szczególności wskazanie faktów uznanych za udowodnione było określenie nie hipotetycznej, ale rzeczywistej zdolności do uregulowania zaległości. Decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne sporządzone zgodnie z regułami określonymi w art. 107 §3 K.p.a. W świetle tego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie decyzji powinno zatem w pierwszej kolejności odzwierciedlać czynności procesowe Organu związane zarówno z gromadzeniem materiału dowodowego, jak i jego oceną, a dopiero w dalszej kolejności odnosić się do subsumpcji ustalonego w ten sposób stanu faktycznego do norm prawa materialnego. Spełnienie tych warunków determinuje nie tylko poznanie motywów rozstrzygnięcia organu, ale także przeprowadzenie skutecznej kontroli legalności decyzji.

Należy zwrócić również uwagę (o czym ZUS zapomniał) na treść wspomnianego art. 7 K.p.a., z którego jasno wynika, że organy stoją na straży praworządności. Zasadę tę należy powiązać z art. 8 K.p.a., tj. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, która nakazuje szczególnie starannie uzasadniać te decyzje, w których obywatelowi odmawia się zadośćuczynienia jego żądaniom, bowiem obywatel ma być przekonany, a nie pokonany (por. wyrok NSA z 6 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 824/14, wyrok WSA we Wrocławiu z 27 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 474/19). W opisanym wyżej zakresie Organ dopuścił się również naruszenia ww. zasad.

W tym miejscu należy też uwypuklić, że dokonane przez Zakład ustalenia na drodze służbowej z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji Pojazdów, czy też Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, na które powołuje się on w dokonanych rozstrzygnięciach nie zostały udokumentowane w aktach sprawy. Choć, jako fakty znane organowi z urzędu nie wymagały dowodu, to jednak winny być zakomunikowane Stronie (art. 77 §4 K.p.a.). Stosownie zaś do art. 81 K.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli Strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 §2 K.p.a. W tej sprawie zastosowanie znajduje także art. 79a K.p.a., w świetle którego, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Strony. Przepisy art. 10 §2 i 3 stosuje się (§1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, Strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w §1 (§ 2).

Tymczasem, jak wynika z akt sprawy ZUS nie zakomunikował Skarżącej faktów, które były mu znane z urzędu, uniemożliwiając jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zaniedbując także obowiązek wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Dokonanie ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie uznać należy zatem za sprzeczne z wyrażoną w art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, a także ze statuowaną w art. 10 §1 K.p.a. zasadą czynnego udziału Strony w postępowaniu administracyjnym.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd zważył, że jej stan faktyczny, pomimo dość obszernego uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie został rzetelnie, prawidłowo i czytelnie ustalony oraz poddany dokładnej analizie Organu. Zatem Sąd nie mógł dokonać kontroli zastosowania normy prawa materialnego, do której ów stan faktyczny się odnosił, tj. art. 28 U.s.u.s. oraz §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

W świetle powyższych wywodów, aby rozstrzygnąć przedmiotową sprawę Sąd musiałby najpierw ustalić jej stan faktyczny, a następnie dokonać jego subsumpcji pod mający zastosowanie w sprawie przepis art. 28 U.s.u.s. oraz §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Przyjęty na tle wykładni tych przepisów pogląd musiałby też zostać połączony ze stosowną argumentacją, co nie jest rolą Sądu. Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną przez Stronę decyzję pod względem jej zgodności z prawem. W przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją, podając tego przyczyny. Sąd nie jest też władny do umorzenia należności z tytułu składek.

Z tych względów Sąd ocenił kontrolowaną decyzję za wadliwą, wydaną przedwcześnie, z naruszeniem wymienionych powyżej przepisów postępowania, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonane bowiem przez Organy ustalenia stanu faktycznego sprawy nie były wystarczające do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia i uniemożliwiały tym samym pełną jego sądową kontrolę. Sąd z kolei nie posiada uprawnienia do zastąpienia Organu w tym zakresie.

Rozpatrując ponownie sprawę ZUS uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i dokona prawidłowo udokumentowanych, czytelnych oraz niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń dotyczących stanu faktycznego, poddając zgromadzony materiał dowodowy wszechstronnej analizie i ocenie, bądź uzupełniając go w razie konieczności. W szczególności ZUS winien powtórnie ocenić, czy uwzględniając stan majątkowy i sytuację rodzinną - Strona jest (nie jest) w stanie uiścić ciążące na niej należności, bez spowodowania ciężkich skutków dla siebie i swojej rodziny. Realizując powyższe, ZUS jeszcze raz powinien też wziąć wzgląd na przesłanki określone w §3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.