Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2041/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś (spr.) Sędziowie WSA Maria Kwiecińska As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant : ref. staż. Marek Nowak po rozpoznaniu w dniu 05 kwietnia 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi Spedycja "A" na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżących kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Bejgerowska /-/ B. Koś /-/ M. Kwiecińska


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] Nr [...] - wydaną na podstawie art. 207 Ordynacji podatkowej oraz art. 2 § 2, art. 13 § 1, art. 23 § 1, art. 35 § 1 i 3, art. 38, art. 36 § 2, art. 98, art. 101, art. 211, art. 221, art. 222 § 1, art. 230 § 1, art. 231 § 1 pkt. 1, art. 242 § 3, art. 256 § 1, art. 258 § 1 i art. 262 Kodeksu celnego, a także na podstawie Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11.12.2001 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 146, poz. 1639), określił dla V. K., zam. w [...] oraz jego przedstawiciela pośredniego - Spedycji "A" , kwotę długu celnego w wysokości [...] oraz odsetki od kwoty cła nie uiszczonego w terminie od dnia [...] do dnia [...] w wysokości [...] od używanych opon samochodowych w ilości [...] sztuk.

W uzasadnieniu decyzji podano, że w dniu [...] przez przejście graniczne w [...] został wprowadzony na polski obszar celny towar w postaci używanych opon samochodowych ([...] sztuk ). Przedmiotowy towar został objęty w Oddziale Celnym w O., na podstawie zgłoszenia celnego Nr [...], procedurą tranzytu, którą należało zakończyć w Oddziale Celnym w D. w terminie do dnia [...] (włącznie). Głównym zobowiązanym, a więc osobą uprawnioną do korzystania z procedury tranzytu był V. K., który zgodnie z art. 101 § 2 Kodeksu celnego, powinien przedstawić w wyznaczonym terminie i we wskazanym urzędzie celnym towary w nienaruszonym stanie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organ celny w celu zapewnienia tożsamości towaru oraz przestrzegać procedury tranzytu. Ponieważ ani towar, ani dotyczące go dokumenty nie zostały przedstawione we wskazanym urzędzie celnym, postanowieniem Nr [...] z dnia [...] wszczęto z urzędu postępowanie wyjaśniające w sprawie nie zakończenia procedury tranzytu.

Ponieważ główny zobowiązany oraz jego przedstawiciel pośredni nie przedstawili dokumentów pozwalających stwierdzić, że przedmiotowa procedura tranzytu została zakończona Urząd Celny w O. przyjął, iż na skutek usunięcia towaru spod dozoru celnego - zgodnie z art. 211 § 2 Kodeksu celnego powstał dług celny w przywozie, a dłużnikami są osoby określone w art. 211 § 3 Kodeksu. Chodzi przy tym o osobę, która usunęła towar spod dozoru oraz osoby zobowiązane do wykonywania obowiązków wynikających ze stosowania procedury tranzytu ( art. 211 § 3 pkt. 1 i 4 ). Ponieważ w stosunku do tego samego długu celnego występuje kilku dłużników, o których mowa w art. 211 § 3 Kodeksu celnego, są oni solidarnie zobowiązani do zapłacenia kwoty wynikającej z długu (art. 221 Kodeksu ). Zgodnie z art. 242 § 3 w wypadku powstania długu celnego pobiera się odsetki liczone od dnia powstania długu, według zasad i wysokości określonej w przepisach dotyczących pobierania odsetek za zwłokę od należności podatkowych.

Spedycja "A" odwołała się od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie.

Zdaniem odwołującej się okoliczność wyprowadzenia towarów objętych procedurą tranzytu poza polski obszar celny mogła nie znaleźć odzwierciedlenia w ewidencjach prowadzonych przez urząd celny przeznaczenia. Z tego względu nie można twierdzić jednoznacznie w każdym przypadku, że towar został usunięty pod dozoru celnego. V. K. po zapoznaniu się z treścią orzeczenia organu I instancji przesłał odwołującej się agencji dokument odprawy celnej MD-2 z dnia [...] ( k. 20 akt administracyjnych ) wskazujący, iż sporny towar opuścił faktycznie terytorium Polski i został wprowadzony przez Urząd Celny w J. na terytorium Ukrainy, a do odprawy celnej przyjęto wartość [...] za sztukę. Ze 145 opon zgłoszonych do odprawy 14 zostało dopuszczonych do obrotu bez opłat celnych ( ze względu na przysługujące ulgi ), a od pozostałych 131 sztuk uiszczono cło. W dniu wydania zaskarżonej decyzji powyższy dokument nie był znany organowi celnemu, chociaż zdaniem strony winien być ujawniony w toku postępowania na podstawie art. 122 i 187 Ordynacji podatkowej.

Dyrektor Izby Celnej decyzją Nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i stanowisko prawne organu celnego I instancji, podnosząc m.in., że przedmiotowy dokument ukraińskiego organu celnego nie pozwala jednoznacznie przyjąć, że sporny towar opuścił polski obszar celny i w związku z tym nie można było przyjąć go za dowód wystarczający do uznania, że procedura tranzytu została prawidłowo zakończona. Z dokumentu tego wynika bowiem, iż odprawiono 131 sztuk opon pneumatycznych (szczegółowo opisanych), natomiast do procedury tranzytu zgłaszano 145 opon o znacznym zużyciu i o nieustalonym kraju pochodzenia. Z tego względu potwierdzenie tożsamości towaru nie było praktycznie możliwe. Ponadto urząd celny przeznaczenia ( w D. ) stwierdził wyraźnie w piśmie z dnia [...], że sporny towar nie figuruje w ewidencji towarów wyprowadzanych z polskiego obszaru celnego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spedycja "A" wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu celnego I instancji, którym zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego ( art. 120, 121 § 1, 122, 187 i 191 Ordynacji podatkowej) i materialnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono okoliczności i argumenty podobne, jak w toku dotychczasowego postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W szczególności wskazać należy, iż obowiązkiem organu celnego było jednoznaczne ustalenie w toku przeprowadzonego postępowania, jakie okoliczności przesądziły o powstaniu długu celnego w niniejszej sprawie i jakiemu podmiotowi dług ten winien być przypisany w świetle dokonanych przez organy celne ustaleń faktycznych oraz obowiązujących przepisów prawa materialnego Kodeksu celnego - ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. ( Dz.U. Nr 23, poz. 117 z 1997 r. ze zm.).

Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem niniejszego postępowania był dług celny w procedurze tranzytu, określonej w art. 97 § 1 pkt. 1 Kodeksu celnego, której celem jest umożliwienie przemieszczania towarów niekrajowych przez polski obszar celny bez pobierania należności celnych i podatkowych. Przepisy normujące tę procedurę wprowadzają pojęcie głównego zobowiązanego, a więc osoby, która sama lub za pośrednictwem upoważnionego przedstawiciela przez zgłoszenie celne wyraziła wolę wykonania obowiązków przewidzianych procedurą tranzytu (art. 99 § 1 Kodeksu celnego), przy czym art. 101 § 1a stanowi, że głównym zobowiązanym może być także agencja celna. Może ona zatem występować w procedurze tranzytu jako główny zobowiązany, jeżeli wyrazi wolę wykonania tych obowiązków.

W niniejszej sprawie skarżący - Spedycja "A" w zgłoszeniu celnym SAD [...] z dnia [...] w polu 50 wskazała siebie jako głównego zobowiązanego w procedurze tranzytu 145 sztuk opon używanych. Z treści decyzji organu obu instancji wynika jednakże, iż organy celne, pomimo przyjęcia tej treści zgłoszenia celnego, za głównego zobowiązanego w rozumieniu art. 99 Kodeksu celnego uznały reprezentowanego przez agencję celną obywatela ukraińskiego V. K., nie wyjaśniając jednak w zaskarżonej decyzji ani poprzedzającej ją decyzji Urzędu Celnego w O., dlaczego uznały, że nie doszło do skutecznego złożenia przez tę agencję celną oświadczenia w sprawie przyjęcia obowiązków głównego zobowiązanego, nie dokonały również weryfikacji przyjętego zgłoszenia celnego.

Konsekwentnie przyjmując, że skarżący nie był głównym zobowiązanym z procedury tranzytu i wskazując jako podstawę długu celnego przepis art. 211 Kodeksu celnego organ celny winien wyjaśnić, jaką rolę w procedurze tranzytu przypisywał skarżącemu, a w ślad za tym, jakie przesłanki dla przyjęcia odpowiedzialności skarżącego za powstanie długu uważa w niniejszej sprawie za spełnione. Konsekwentnie winien wskazać, czy skarżący został uznany za dłużnika celnego:

- jako osoba, która usunęła towar spod dozoru celnego (§ 3 ust. 1 art. 211 Kodeksu celnego),

- jako osoba, która uczestniczyła w usunięciu towaru i wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że towar został usunięty spod dozoru celnego (§ 3 ust. 2),

- jako osoba, która nabyła, posiadała lub jest w posiadaniu towaru i która wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że był to towar usunięty spod dozoru celnego (§ 3 ust. 3),

- czy też w końcu jako osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty, a jeżeli tak, to w jakim charakterze (skoro nie głównego zobowiązanego to może osoby wskazanej w art. 101 § 3 Kodeksu celnego).

W zaskarżonej decyzji i w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie na pierwszym etapie przypisania długu nie przeprowadzono w rozważanym zakresie stosownych ustaleń. W przypadku wielości dłużników celnych ich odpowiedzialność z mocy art. 221 Kodeksu celnego ma charakter solidarny. Nie oznacza to, że wszyscy dłużnicy odpowiadają według identycznych przesłanek. Organy celne, wskazując jako uczestników postępowania V. K. oraz Agencję Celną Spedycja "A" nie dokonały ustaleń pozwalających przypisać tym dwóm podmiotom określonej pozycji w procedurze tranzytu, a także nie wskazały przesłanek decydujących o przypisaniu każdemu z tych podmiotów odpowiedzialności za dług celny na podstawie przepisu art. 211 § 3 pkt. 1 do 4 Kodeksu celnego.

Odpowiedzialność solidarna dłużników, o której mowa w art. 221 Kodeksu celnego, dotyczy sytuacji wskazanych w przepisach powołanych w tym artykule. Jeżeli chodzi o dług celny w procedurze tranzytu, będą to przepisy art. 211 § 3 Kodeksu celnego, w sytuacjach szczegółowo unormowanych w tych przepisach. Przypisując zatem odpowiedzialność solidarną za dług celny V. K. jako głównemu zobowiązanemu i Agencji Celnej działającej jako jego przedstawiciel pośredni, organ celny winien był rozważyć, która z sytuacji wymienionych w art. 211 § 3 Kodeksu celnego w niniejszej sprawie zachodzi odrębnie w stosunku do każdej z tych osób na podstawie wskazanych w tych przepisach przesłanek, czego nie uczynił.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej odwołał się natomiast do przepisu art. 209 Kodeksu celnego, który wprowadza odpowiedzialność solidarną zgłaszającego i osoby przez niego reprezentowanej, przeoczył jednakże okoliczność, iż przepis ten dotyczy innej sytuacji, a mianowicie procedury dopuszczenia do obrotu (której istotą jest nadanie towarowi niekrajowemu statusu celnego towaru krajowego) nie zaś procedury celnej tranzytu. Przepis ten nie może zatem stanowić podstawy dla przyjęcia solidarnej odpowiedzialności Agencji Celnej i V. K. w niniejszej sprawie.

Z tych względów uznać należało, że doszło w toku niniejszego postępowania do naruszenia przepisów art. 211 § 3 Kodeksu celnego, bowiem organy celne nie ustaliły, na podstawie jakich przesłanek przypisują skarżącemu oraz V. K. odpowiedzialność za dług celny. Jako ogólną podstawę do przyjęcia, iż doszło do powstania długu celnego organ celny wskazał przepis art. 211 Kodeksu celnego uznając, że skoro nie doszło do przedstawienia objętych procedurą tranzytu opon w określonym terminie i w określonym urzędzie celnym przeznaczenia, to jest to równoznaczne z usunięciem towaru spod dozoru celnego.

Równocześnie jednak, co uznać można za swoistego rodzaju niekonsekwencję, organy celne prowadziły postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy przedmiotowe opony pneumatyczne zostały rzeczywiście wwiezione na teren Ukrainy, uznając ostatecznie, że nie można przyjąć na podstawie zebranych przez organy celne i zaoferowanych przez stronę dowodów, że taka tożsamość występuje. Jako podstawowe dowody w tym zakresie organy celne wskazały notę tranzytową z dnia [...] oraz dołączoną do niej umowę kupna, z których wynika, że nie określono w nich marki i rodzaju opon, a jedynie ich ilość i wartość. W ocenie Sądu przedłożony w trakcie postępowania ukraiński dokument SAD forma MD - 2 ( przetłumaczony przy tym na jez. polski ) winien być uznany za dowód istotny dla ustalenia tożsamości towaru zgłoszonego do procedury tranzytu i wwiezionego na teren Ukrainy. Nie zmienia tego fakt zadeklarowania w nim mniejszej ilości opon ( co mogło wynikać - tak jak twierdzi strona skarżąca - ze zwolnienia 14 sztuk opon z obowiązku uiszczenia cła ), ani tym bardziej szczegółowego ich opisania pod względem konkretnych marek itd. Zarówno bowiem w spornym zgłoszeniu celnym ( pole 31 SAD ) jak i w dokumencie MD-2 chodziło w istocie o produkty używane. Wykluczenie ewentualnej tożsamości opon tylko ze względu na to, iż w nocie tranzytowej nie zostały one szczegółowo określone, a organ ukraiński dokonał tego w odniesieniu do produktów wwożonych na teren Ukrainy było zatem pozbawione podstaw.

Wprawdzie z pisma urzędu celnego przeznaczenia w [...] z dnia [...] wynikało, iż sporny towar nie figuruje w ewidencji towarów wyprowadzanych z polskiego obszaru celnego ( k. 4 akt ), jednakże z praktyki obrotu celnego wiadomym jest ( no co wskazują skarżący ), że okoliczność wyprowadzenia danego towaru poza polski obszar celny nie musi znaleźć konkretnego odzwierciedlenia w ewidencjach prowadzonych przez urząd celny przeznaczenia (ze względu na chęć przyspieszenia przepływu towarów itd.). Dokument ten nie może wobec tego stanowić kategorycznego dowodu na rzecz tezy o usunięciu spornych opon spod dozoru celnego.

Z powyższego wynika, że istniały możliwości poszukiwania dowodów pozwalających jednoznacznie wyjaśnić, czy przedmiotowa partia opon opuściła faktycznie polski obszar celny, czy też dokonano jej usunięcia spod dozoru celnego. W szczególności należało rozpatrzyć wnikliwie kwestię ewentualnej tożsamości opon, biorąc pod uwagę takie okoliczności jak opis towaru, klasyfikacja do identycznego kodu Taryfy celnej, czas i miejsce wprowadzenia na terytorium Ukrainy (Urząd Celny w [...] - sąsiadujący z urzędem celnym przeznaczenia w [...] ), znaki rejestracyjne środka przewozowego oraz dane personalne osoby dokonującej tranzytu i importu. Brak takich ustaleń stanowił naruszenie obowiązków wynikających z przepisów art. 122, art. 180, art. 187 i art. 188 Ordynacji podatkowej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ celny winien zatem dokonać ponownej oceny całości zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem przedłożonego przez skarżącego dokumentu MD-2 i na tej podstawie przesądzić, czy doszło do powstania długu celnego, a jeżeli tak, kto i na podstawie jakich przesłanek prawnych i faktycznych ponosi odpowiedzialność za powstały dług celny.

Mając powyższe na uwadze uznano, że zebrany materiał dowodowy nie dał wystarczających podstaw do wydania zaskarżonej decyzji, która ponadto narusza przepisy prawa materialnego zawarte w art. 211 Kodeksu celnego i z tego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/M. Kwiecińska /-/ B. Koś /-/ M. Bejgerowska

MT