Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 542/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i  ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała, Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Magdalena Jankowska-Szostak, Protokolant Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje od Skarbu Państwa (kasa tutejszego Sądu) adw. T. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych z 23% podatkiem VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...]r. J. P. (dalej strona; wnioskodawca; skarżący) wystąpił o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, z uwagi na trudną sytuacją finansową i zdrowotną.

Decyzją z [...]r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Drugą decyzją z dnia [...]r. (nr [...]) odmówiono wszczęcia postępowania odnośnie części składek.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z [...]r. uchylono decyzję z dnia [...]r. (nr [...]) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w całości i przekazano do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania. Odrębną decyzją z [...]r. uchylono także decyzję z [...]r. nr [...].

W dalszym etapie, [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. A wcześniejszą decyzją z [...]r. (nr [...]), odmówiono wszczęcia postepowania w odniesieniu do części należności.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie decyzji z [...]r. i z [...]r. Jednocześnie zakwestionowano wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

W dniu [...]r. ZUS wydał decyzję o wysokości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek figurujących na koncie strony.

Następnie, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy stwierdzono, że w decyzji z dnia [...]r. (nr [...]) błędnie wskazano należności z tytułu składek w stosunku do których odmówiono umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm.; dalej też: ustawa; u.s.u.s.), oraz w uzasadnieniu w/w decyzji nie odniesiono się do wszystkich przesłanek z art. 28 ust. 3. Ponadto w związku z wydaną decyzją o wysokości zadłużenia z dnia [...]r. zmieniła się wysokość zaległości z tytułu nieopłaconych składek na FPiFGŚP z kwoty [...]zł na kwotę [...]zł należności głównej.

W konsekwencji, [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...]w której uchylił w całości decyzję nr [...]z [...]r. i odmówił umorzenia należności składkowych za ubezpieczonych, w części finansowanej przez płatnika. Ponadto w tym dniu wydał decyzję uchylającą w całości decyzję nr [...]z dnia [...]r. i odmówił wszczęcia postępowania w zakresie należności w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Po rozpoznaniu skargi, wyrokiem z [...]r. (sygn. akt [...]) Wojewódzki Sąd Administracyjny we W., uchylił w całości decyzję (Nr [...]) z [...]r., z powodu naruszenia prawa procesowego.

Sąd stwierdził, że przystępując do załatwienia sprawy w przedmiocie umorzenia, organ administracji - pierwotnie - winien ustalić, czy w rozpoznawanej sprawie istnieje przedmiot postępowania, tj. należność, która może być umarzana (w niniejszej sprawie należność i odsetki będące konsekwencją zaległości od nie zapłaconych składek za zatrudnionych pracowników). W stanie sprawy było to uzasadnione tym bardziej, że zaległość dotyczy składek za poszczególne okresy lat 2000 -2002, które - co do zasady - uległy już przedawnieniu.

Sąd podniósł, że ZUS powinien zatem - na wstępie - przeanalizować kwestię istnienia zaległości składkowych, których odsetki są konsekwencją, czego nie uczynił a co wynika z lektury wydanych decyzji i analizy akt niniejszej sprawy. I tak, ZUS nie odniósł się do kwestii przedawnienia należności składkowych, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (m.in. nie wskazał, czy w sprawie zastosowanie znajduje 5, czy 10-letni okres przedawnienia; czy bieg terminu przedawnienia został skutecznie zawieszony). Z uzasadnienia decyzji nie wynika także, kiedy w stosunku do strony podjęto skutecznie pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, co ewentualnie stanowiłoby podstawę dla stwierdzenia zawieszenia biegu terminu przedawniania (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.). Powyższe potwierdza, że w sprawie naruszono m.in. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 (także art. 8 i art. 9) k.p.a. w zw. z art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 4 i art. 28 u.s.u.s., przez nie wyjaśnienie kwestii istnienia w sprawie należności, które mogą być przedmiotem umorzenia zgodnie z przepisami u.s.u.s. Odniesienie się organu do kwestii przedawnienia w pismach organu do strony, a nie w decyzji stanowi naruszenie art.107 k.p.a.

Zdaniem Sądu, przedwczesna zatem była ocena, czy w sprawie prawidłowo zastosowano przepisy materialne u.s.u.s., traktujące o umorzeniu należności (odsetek) z tytułu składek ubezpieczeniowych.

Rozpoznając sprawę, po wyroku Sądu, zaskarżoną decyzją z [...]r. (Nr [...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) oraz w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm.), w oparciu o art. 83 ust.1 pkt 3 oraz art. 28 28 ust. 3 oraz art. 32, Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...]r. (Nr [...]) Zakładu i odmówić umorzenia należności z tytułu:

Składek na ubezpieczenia za zgłoszonych ubezpieczonych, w części finansowanej przez płatnika, w tym na:

ubezpieczenia społeczne za okres: od [...]r. do [...]r. oraz od [...]r. do [...]r. w kwocie [...]zł;

Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: [...]r., od [...]r. do [...]r., od [...]r. do [...]r. w kwocie [...]zł.

Odsetek za zwłokę w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych, naliczonych na dzień [...]r., w łącznej kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku WSA, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie przeanalizował stan konta rozliczeniowego strony. Po dokonaniu odpisu należności przedawnionych dot. składek na FPiFGSP, aktualnie na tym koncie rozliczeniowym figurują należności w łącznej kwocie [...]zł, w tym należność główna w kwocie [...]zł oraz odsetki za zwłokę, naliczone na dzień [...]r. w kwocie [...]zł.

Podniesiono w uzasadnieniu, że przedmiotem postępowania zawartego w niniejszej decyzji stanowią składki za ubezpieczonych finansowane przez płatnika. Natomiast pozostałe należności stanowiące składki za ubezpieczonych pracowników, finansowane przez osoby ubezpieczone, wskazane są w decyzji o odmowie wszczęcia postępowania.

Wskazano, że z przedłożonego do akt sprawy oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, iż strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, uzyskującą dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości [...]zł, który stanowi jedyne źródło utrzymania rodziny, gdyż wnioskodawca pozostaje osobą bezrobotną, zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. Ponadto na utrzymaniu pozostaje nieletni syn.

Wynika, że rodzina ponosi stałe wydatki z tytułu czynszu w kwocie [...] zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł, kosztów leczenia w kwocie [...]zł oraz kosztów wyżywienia w kwocie [...]zł. Brak u strony nieruchomości, jak również wartościowego majątku ruchomego, nie występują inne zobowiązania finansowe.

Z dołączonej kserokopii zeznania podatkowego PIT-37 za [...] r. wynika, że strona nie osiągnęła żadnego dochodu, natomiast małżonka uzyskała dochód z tytułu zatrudnienia w kwocie [...]zł. Paragony związane z zakupem leków wskazuje, że w okresie od [...]r. do [...]r. na zakupy w aptece wydatkowano łącznie [...]zł (co średnio daje kwotę [...]zł miesięcznie). Rodzina korzysta z programu "A" w kwocie [...] zł miesięcznie.

Ponadto strona dodatkowo wyjaśniła, że małżonka przebywa na zwolnieniu lekarskim, po przebytym w lutym br. zabiegu chirurgicznym. Ponadto, że wygaśnie w niedługim czasie umowa o pracę żony, a z uwagi na niezdolność do pracy, umowa nie zostanie przedłużona. Strona wskazał także własne, przewlekłe problemy zdrowotne, wymagające leczenia i rehabilitacji, na które brakuje środków finansowych.

Dalej wskazano, że rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, ZUS rozważył, czy w sprawie zachodzą ustawowe przesłanki upoważniające do umorzenia tych należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jednak podstawową zasadą jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ustawodawca wyraźnie określił przy tym w jakich sytuacjach taka całkowita nieściągalność zachodzi.

Podniesiono w tym zakresie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki nieściągalności zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 1-2 oraz 4 i 4a ustawy, ponieważ okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły.

Z analizy materiału dowodowego wynika, iż w przedmiotowej sprawie nie znajdzie zastosowanie także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 powołanej ustawy. Wprawdzie strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z dniem [...]r. Jednakże z akt sprawy wynika, że występują następcy prawni (żona i dzieci). Wynika, iż zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia, co za tym idzie brak podstaw do zastosowania przesłanki określonej w pkt 4a.

Materiał dowodowy nie daje również podstaw do oceny, iż zachodzi przesłanka nieosiągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy. Z dokonanych ustaleń wynika, iż w chwili obecnej przymusowe dochodzenie należności prowadzi Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego. Organ egzekucyjny nie umorzył postępowania egzekucyjnego, nie został sporządzony protokół o nieściągalności. Tytuły egzekucyjne pozostają w realizacji. W sprawie nie znajdzie również zastosowania przesłanka zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy. Nie można stwierdzić z całą pewnością, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przymusowe dochodzenie należności nie zostało zakończone protokołem nieściągalności.

Powyższe wskazuje, zdaniem organu, że w badanej sprawie nie znajdzie zastosowania żadna przesłanka całkowitej nieściągalności.

Dalej podniesiono w uzasadnieniu, że w analizowanej sprawie nie znajduje zastosowania rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz.1365), wyznaczające zasady umarzania należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy, w sytuacji braku ich całkowitej nieściągalności. Wynika to ze względu na ograniczenie możliwości zastosowania tego przepisu wyłącznie do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Z powyższego przepisu wynika, że nie ma prawnej możliwości merytorycznego rozpoznania w oparciu o powołaną podstawę wniosku w zakresie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.

W tym kontekście, odnosząc się do argumentu trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej strony wskazano w uzasadnieniu, że powyższa okoliczność nie jest przesłanką do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia przedmiotowych składek. W oparciu o przesłankę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania składek (tj. występowanie problemów rodzinnych, zdrowotnych czy finansowych) mogą być umarzane jedynie należności z tytułu składek dotyczące ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek. Natomiast zaległości figurujące na koncie strony są wyłącznie należnościami z tytułu składek za osoby ubezpieczone, nie będące płatnikami składek, tj. za zatrudnionych pracowników.

W uzasadnieniu decyzji odniesiono się także do kwestii przedawnienia. Wskazano, że od dnia 25 listopada 1998 r. zasady przedawnienia należności z tytułu składek regulowały przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z postanowieniami art. 24 ust. 4 i 5 tej ustawy, należności z tytułu składek do dnia 31.12.2002 r. ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacania należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został powiadomiony dłużnik.

Od dnia 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 z późn.zm.), weszły w życie zmiany wprowadzające w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zapis 10-letniego okresu przedawnienia, liczonego od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto w ust. 5b przytoczonego artykułu określone zostały przesłanki, których spełnienie powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Zgodnie z jego brzmieniem, bieg przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zmiana ta dotyczy wszystkich należności, które do 31 grudnia 2002 r. nie uległy przedawnieniu i były wymagalne.

Dnia 1 stycznia 2012 r., w związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378), wprowadzono zmiany do art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które skróciły okres przedawnienia należności z tytułu składek do 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 27 ustawy, przedawnienie należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej.

W tym kontekście wskazano, że przesłankami powodującymi przerwanie biegu przedawnienia w odniesieniu do należności figurujących na koncie strony jest przymusowe dochodzenie należności prowadzone przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W., co w świetle obowiązujących do dnia 31.12.2002 r. przepisów, wydłużyło okres przedawnienia należności do 10 lat. Wprowadzone od 01.01.2003 r. zmiany w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczyły wszystkich należności, które do 31.12.2002 r. nie uległy przedawnieniu i były wymagalne. W odniesieniu do tych należności zastosowanie znajduje art. 24 ust. 5b w/w ustawy, który mówi, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

Podniesiono, że należności na ubezpieczenia społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne za [...]r. i [...]r. oraz na FPiFGŚP za [...]r. i [...]r., z uwagi na fakt, iż nie były objęte postępowaniem egzekucyjnym, uległy przedawnieniu w [...] r. Zostały więc odpisane z konta rozliczeniowego. W stosunku do pozostałych należności wszczęto przymusowe ich dochodzenie i we wrześniu [...] r. skierowano tytuły egzekucyjne do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego. Bieg terminu przedawnienia należności uległ więc zawieszeniu z chwilą doręczenia tytułów wykonawczych, tj. w dniu [...]r.

W tej sytuacji, po ponownym rozpatrzeniu wniosku o umorzenie i przeanalizowaniu zgromadzonego materiału dowodowego stwierdzono w uzasadnianiu, że w decyzji z [...]r. (nr [...]) błędnie wskazano należności z tytułu składek, w stosunku do których odmówiono umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy oraz w uzasadnieniu decyzji nie odniesiono się do wszystkich przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy. Ponadto wskazano, że w związku z wydaną decyzją o wysokości zadłużenia z dnia [...]r. zmieniła się wysokość zaległości z tytułu nieopłaconych składek na FPiFGŚP.

Jednakże analiza materiału dowodowego i jego ocena z punktu widzenia podstaw prawnych wskazuje, zdaniem organu, iż nie wystąpiły merytoryczne podstawy umorzenia należności z tytułu składek. Dlatego w świetle powyższego, uwzględniając wyżej wymienione okoliczności, zdecydowano o utrzymaniu w mocy decyzji z [...]r. nr [...]o odmowie umorzenia należności, zgodnie z sentencją zaskarżonej decyzji.

Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art.9 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 k.p.a. i art. 138 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w kontekście złożonego wniosku o umorzenie, w szczególności niewyjaśnienie kwestii ujętych w zaleceniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] r., (sygn. akt [...]), jak również nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim ponownie zbyt ogólnikowych stwierdzeń;

b) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., polegające na ponownym braku należytego ustalenia przez organ istnienia należności, które mogą być umarzane, jak również braku wykazania przez organ, które konkretnie zdaniem organu tytułu wykonawcze zostały objęte rzekomym postępowaniem egzekucyjnym, w celu należytego zbadania kwestii przedawnienia należności z tytułu składek oraz odsetek;

c) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sytuacji materialnej w jakiej znalazł się skarżący z rodziną, o czym świadczyć m.in. fakt, że już po wydaniu decyzji z dnia [...]r., strona dostała pismo od organu ZUS z dnia [...] r., w którym wzywano do uzupełnienia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia sprawy o umorzenie;

d) art. 28 ust. 3 pkt. 3, 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a przez to przyjęcie, że nie zaistniały przesłanki umorzenia należności z tytułu składek podczas gdy znajdują one zastosowanie przy uwzględnieniu sytuacji materialnej rodziny.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniósł o:

uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji w całości;

określenie, że decyzja nie może być wykonana w całości;

zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podkreślono, że decyzja została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa materialnego i procesowego, bowiem pomimo nałożonych przez WSA w uzasadnieniu wyroku z dnia [...]r. (sygn. akt [...]) obowiązków, organ ZUS ich nie wykonał, nie wyjaśnił okoliczności sprawy. W zasadzie z niewielkimi zmianami powielił swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Podniesiono, że przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. To, że organ ZUS nie rozpoznał aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej może już choćby świadczyć pismo, które otrzymałem od ZUS [...]r.

Ponadto, z powołaniem na orzeczenie Sądu Administracyjnego podniesiono, że pomimo, że organ egzekucyjny nie umorzył postępowania egzekucyjnego, nie został sporządzony protokół o nieściągalności, a tytuły egzekucyjne pozostają w realizacji, błędne jest uznanie, że nie jest spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ winien ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Dz. U. 2017 r., poz.1369., zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a."), w tym także na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego skontrolowanego rozstrzygnięcia, ale tylko w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Dla dokonania prawidłowej weryfikacji legalności zaskarżonej decyzji, w wypadku ponownego rozpoznawania sprawy przez sąd administracyjny, istotnego znaczenia nabiera ponadto postanowienie art. 153 tej samej ustawy, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Mając na uwadze wskazane zasady weryfikacji dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania jest decyzja ZUS z [...]nr [...]w sprawie należności z tytułu:

- składek na ubezpieczenia za zgłoszonych ubezpieczonych, w części finansowanej przez płatnika;

- odsetek za zwłokę w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych.

W świetle wcześniej cytowanego art. 153 p.p.s.a., ZUS był zobowiązany zastosować się do wskazań określonych w uzasadnieniu poprzedniego wyroku tutejszego Sądu (z [...]r., [...]), wydanego w niniejszej sprawie.

Sąd w wyroku tym wskazał, że przystępując do załatwienia sprawy w przedmiocie umorzenia należności składowych, organ administracji winien ustalić, czy w sprawie istnieje przedmiot postępowania, tj. należność, która może być umarzana. Co było dodatkowo uzasadnione tym, że zaległość dotyczy składek za poszczególne okresy lat 2000 -2002 - co do zasady - mogły ulec już przedawnieniu.

Sądu stwierdził w tym wyroku, że winny więc zostać w sprawie wskazane należności, które objęte były przedmiotem umorzenia, okres tych należności ich kwota, wraz z odsetkami.

W rozpatrywanej sprawie, w zaskarżonej obecnie decyzji z [...]r., Zakład postanowił utrzymać w mocy decyzję z [...]r. nr [...]i odmówić umorzenia należności z tytułu:

Składek na ubezpieczenia za zgłoszonych ubezpieczonych, w części finansowanej przez płatnika, w tym na:

ubezpieczenia społeczne za okres: od [...]r. do [...]r. oraz od [...]r. do [...]r. w kwocie [...] zł;

Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: [...]r., od [...]r. do [...]r., od [...]r. do [...]r. w kwocie [...]zł.

Odsetek za zwłokę w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych, naliczonych na dzień [...]r., w łącznej kwocie [...]zł.

Wskazać należy, że decyzją z [...]r. nr [...], która została utrzymana, ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu:

1. nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, w tym na:

a) na ubezpieczenia społeczne za okresy: od [...]r. do [...]r., od [...]r. do [...]r. z tytułu składek w kwocie [...]zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...]r. w kwocie [...]zł

b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy: [...]r., od [...]r. do [...]r., [...]r., od [...]r. do [...]r. z tytułu składek w kwocie [...]zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...]r. w kwocie [...]zł.

Z powyższego zestawienia wynika, że mamy do czynienia w zaskarżonej decyzji z [...]r. z innym wskazaniem okresu składek oraz kwot należności, w porównaniu do postanowień utrzymanej nią w mocy decyzji z [...] r. Powyższe wskazuje, jak zauważył sam organ w uzasadnionej zaskarżonej decyzji, że występuje rozbieżność w zakresie należności z tytułu składek, w stosunku do których odmówiono umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy, pomiędzy wskazanymi rozstrzygnięciami.

Jak wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, po ponownym rozpatrzeniu wniosku o umorzenie i przeanalizowaniu zgromadzonego materiału dowodowego stwierdzono, że w decyzji z dnia [...]r. (nr [...]) błędnie wskazano należności z tytułu składek, w stosunku do których odmówiono umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy. Ponadto w związku z wydaną decyzją o wysokości zadłużenia z dnia [...]r. zmieniła się wysokość zaległości z tytułu nieopłaconych składek na FPiFGŚP.

Powyższe wskazuje niewątpliwie na występowanie wątpliwości w zakresie ustalenia należności objętych przedmiotowym rozstrzygnięciem. Wskazuje to na nie ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości należności, które objęte były przedmiotem umorzenia, okresu tych należności i ich kwot, wraz z odsetkami. Na co wskazał Sąd w poprzednim wyroku. Nie może w tej sytuacji organ, jak uczynił w sprawie, stwierdzić, że analiza materiału dowodowego i jego ocena z punktu widzenia podstaw prawnych wskazuje, iż nie wystąpiły merytoryczne podstawy w zakresie umorzenia należności z tytułu składek.

Ponadto w zaskarżonym rozstrzygnięciu, w wyniku ponownego rozpatrzenia organ orzekł o istocie sprawy - zakresie umorzenia składek. Natomiast, pomimo takiej sytuacji, organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję, chociaż jednocześnie zmienił zakres rozstrzygnięcia w niej zawartego.

W zaskarżonej decyzji z [...] r. organ powoła się na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.

W konsekwencji tego przepisu organ rozpatrując sprawie winień uchylić wcześniejszą decyzję z [...] r. i orzec co do istoty sprawy. W sprawie tego nie uczynił, naruszają wskazane przepisy proceduralne.

Stwierdzone powyżej uchybienia skutkują uchyleniem zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.

Jednocześnie należy od powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Literalna wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje, że ten wyjątkowy przepis dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Ustawowe sformułowanie wskazuje, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, dotyczy bowiem wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", a więc ich własnych obciążeń z tego tytułu. Taka interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie także w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...]r., [...],[...], Nr [...], poz. [...]).

Na tle unormowań zawartych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. trzeba wskazać, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika jest możliwe na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., a więc przy istnieniu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odnośnie przedawnienia należności składowych wskazać należy, za organem ZUS, że od dnia 25 listopada 1998 r. zasady przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 24 ust. 4 i 5 tej ustawy, należności z tytułu składek do dnia 31.12.2002 r. ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacania należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został powiadomiony dłużnik.

Od dnia 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 z późn. zm.), weszły w życie zmiany wprowadzające w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zapis 10-letniego okresu przedawnienia, liczonego od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto w ust. 5b przytoczonego artykułu określone zostały przesłanki, których spełnienie powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Zgodnie z jego brzmieniem, bieg przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zmiana ta dotyczy wszystkich należności, które do 31 grudnia 2002 r. nie uległy przedawnieniu i były wymagalne.

Dnia 1 stycznia 2012 r. w związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) wprowadzono zmiany do art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które skróciły okres przedawnienia należności z tytułu składek do 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 27 ustawy, przedawnienie należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. W sprawie mogą także wystąpić przesłanki, których spełnienie powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa procesowego, Sąd - uwzględniając regulację art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 153 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję w całości. Orzeczenie o przyznaniu kosztów pełnomocnikowi z urzędu opiera się na art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.