Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2270/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 39
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 96/15 w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 96/15 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...]w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego, oddalił skargę. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

M. Z. pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej P. z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem m.in. na zakup lekarstw na kurację ziołową.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Prezydent m.st. Warszawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], odmówił przyznania M. Z. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej.

Od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy odwołanie, w ustawowym terminie, złożył M. Z. kwestionując ustalenia organu pierwszej instancji.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy i wyjaśniło, że pomoc społeczna może zostać udzielona osobom i rodzinom, które spełniają jednocześnie dwa kryteria: kryterium dysfunkcji, o którym mowa w art. 7 ustawy o pomocy społecznej oraz kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 tej ustawy. Organ wyjaśnił przy tym, że nawet spełnienie obydwu przesłanek nie obliguje pomocy społecznej do udzielenia pomocy w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Zwrócił uwagę na przepis art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i wskazał, że zadaniem pomocy społecznej, jest przede wszystkim udzielanie pomocy i wsparcia, a nie utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań. Wskazał, że jak wynika z akt sprawy M. Z. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś na jego dochód składa się zasiłek celowy w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, łącznie jego dochód wynosi [...] zł. Uzyskiwany dochód, którego wysokość nie przekracza kryterium dochodowego, uzasadnia więc przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego. Okoliczność ta jednak, zdaniem organu, nie rodzi uprawnienia do uzyskania wsparcia finansowego na pokrycie kosztów zakupu każdej potrzeby. W tym zakresie Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji uznając, że zakup towarów określonych jako "kuracja ziołowa" nie stanowi niezbędnej potrzeby. Organ wskazał, że w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest dokumentacji medycznej, wskazującej na konieczność stosowania przez M. Z. takiej kuracji, zaś odwołujący się nie przedstawił stosownego zaświadczenia, mimo żądania organu w tym zakresie. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego IV SA/GI 1093/12 Kolegium stwierdziło, że pokrycie ze środków publicznych zakupu środków medycznych, co do których brak jest informacji, aby były konieczne i niezbędne z medycznego punktu widzenia w procesie leczenia, nie może mieć miejsca. Ponadto uznało, że zgłoszona przez M. Z. potrzeba nie mieści się w katalogu niezbędnych potrzeb bytowych - a więc w zakresie celów pomocy społecznej. Jak wynika poza tym z dołączonej do wniosku z dnia [...] sierpnia 2014 r. faktury VAT nr [...], M. Z. zakupił w dniu wydania tej faktury towar określony jako "kuracja ziołowa" za kwotę [...] zł. Okoliczność ta oznacza, zdaniem Kolegium, że w istocie M. Z. z posiadanych środków nabył potrzebę określoną we wniosku o udzielenie pomocy, której zasadność przyznania jest przedmiotem niniejszego postępowania, zaś wszczynając przedmiotowe postępowanie działał jedynie w celu zwrotu poniesionych kosztów. Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa a w odwołaniu brak jest nowych dowodów i okoliczności, mogących podważyć zasadność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy.

M. Z. pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazując, że rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie stoi w sprzeczności z przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz nie rozwiązuje jego trudnej sytuacji życiowej. Wskazał, że gmina ma obowiązek i nie może odmówić pomocy osobom potrzebującym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę. Sąd I instancji wskazał, że stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 ww. ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że nie ma ono charakteru zamkniętego. Zatem decyzję o uznaniu zgłoszonej, przez osobę potrzebującą pomocy, potrzeby jako niezbędnej (a co za tym idzie przyznanie zasiłku celowego) przepis ten pozostawia do uznania organu administracji publicznej.

W sprawie niniejszej organy obu instancji odmówiły przyznania M. Z. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na leki - kurację ziołową, uznając, że nie jest to niezbędna potrzeba życiowa, o której mowa w ww. przepisie. Ze stanowiskiem tym Sąd w pełni się zgadza. Jak wprost wynika bowiem z ww. art. 39 zasiłek celowy może być przyznany jedynie na pokrycie niezbędnych potrzeb bytowych. Jak słusznie podniosły organy obu instancji, brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających konieczność przyjmowania wskazanego przez skarżącego produktu ziołowego. Subiektywne zaś lepsze samopoczucie spowodowane stosowaną przez niego kuracją ziołową, nie stanowi samo w sobie dowodu na niezbędność jej stosowania, od której zależy życie i zdrowie skarżącego.

Sąd I instancji zauważył, że jak wynika z materiału dokumentacyjnego zebranego w aktach sprawy, skarżący objęty jest pomocą w formie bezpłatnych usług opiekuńczych i bezpłatnych obiadów barowych, a w związku ze złożonym wnioskiem została mu przyznania pomoc w formie zasiłków celowych w wysokości [...] zł. Ponadto pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie oznacza to jednak, że każda potrzeba osób zwracających się o taką pomoc będzie w pełni zaspokajana zgodnie z ich oczekiwaniami. Ponadto potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Nie każda zatem "potrzeba" osoby wnioskującej będzie zaspokajana.

W ocenie Sądu I instancji w sprawie brak jest podstaw do uznania aby stosowana przez skarżącego kuracja ziołowa była taką właśnie niezbędną potrzebą, której brak zaspokojenia może stwarzać zagrożenie dla życia lub zdrowia. Również załączona do pisma procesowego z dnia [...] marca 2015 r. (k-49 akt sądowych), dokumentacja medyczna pozostaje bez wpływu na ocenę zgłoszonej przez skarżącego potrzeby jako niezbędnej. Co prawda przedstawione dokumenty zawierają informację wskazującą na poprawę zdrowia skarżącego, jednocześnie nie wskazują jednak aby poprawa ta miała związek ze stosowaną kuracją ziołową.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji wywiódł M. Z. zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że stosowana przez Skarżącego kuracja ziołowa nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej, podczas gdy zaspokojenie jej jest konieczne do dalszej egzystencji, a przede wszystkim poprawy zdrowia Skarżącego.

Skarżący kasacyjnie wniósł na podstawie art. 188 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej, w tym między innymi na zakup leków. Brzmienie art. 39 ust. 1 ustawy, a zwłaszcza użyty w tym przepisie zwrot "może" jednoznacznie wskazuje, że wszystkie zasiłki celowe są świadczeniami fakultatywnymi a nie obowiązkowym. Ustawodawca żadnych wyjątków w tym zakresie nie przewidział. Zatem wnioski o przyznanie pomocy między innymi na zakup leków, nie mogą być w każdej sytuacji rozpatrywane na preferencyjnych zasadach. Powyższe oznacza, że decyzje w przedmiocie zasiłku celowego podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Jeżeli wnioskodawca spełnia kryteria ustawowe (nie zostało przekroczone kryterium dochodowe i zachodzą warunki, o jakich mowa w art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy), to organ powinien wprawdzie dążyć do pozytywnego załatwienia sprawy zgodnie z interesem obywatela, ale nie ma bezwzględnego obowiązku ani przyznania w ogóle przedmiotowego świadczenia ani przyznania zasiłku w oczekiwanej przez zainteresowanego wysokości. Organ rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, musi mieć na względzie nie tylko potrzeby wnioskodawcy w danej sprawie, ale także swoje możliwości finansowe oraz potrzeby innych osób i rodzin, które oczekują podobnego wsparcia.

Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższych przepisów wynika, że rolą organów pomocy społecznej jest wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia się oraz ich integracji ze środowiskiem. Funkcji tej nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem stałego dostarczania środków pieniężnych w wysokości satysfakcjonującej wnioskodawców oraz zaspokajania wszystkich ich oczekiwań oraz realizacji zgłaszanych potrzeb w pełnym rozmiarze.

W rozpoznawanej sprawie kluczową okolicznością przemawiającą za uznaniem wyroku Sądu I instancji jaki i decyzji organów administracji publicznej za nienaruszające prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy jest fakt zrealizowania przez Skarżącego zakupu kuracji ziołowej. Skarżący we własnym zakresie przezwyciężył trudną sytuację życiową a wszczynając postępowanie w sprawie działał jedynie w celu zwrotu poniesionych kosztów. Z materiału dowodowego nie wynika by okoliczność zakupu kuracji pogorszyła znacząco sytuację materialną skarżącego. Z tych też względów uznać należało, że kwestionowane decyzje nie naruszają prawa w stopniu mającym wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.