Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1683/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75, art. 77, art. 78
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 4 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 16 września 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 928/16 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. M. na rzecz Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 marca 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 928/16 oddalił skargę P. M. - wspólnika spółki cywilnej P. A. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Od przedmiotowego wyroku P. M. złożył skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 roku ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (zwanego dalej: rozporządzeniem nr 1975/2006), w zw. z art. 4 ust. 1 lit. "b" oraz art. 4 ust. 2 a także art. 39 (art. 37 dla płatności ONW) Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (zwanego dalej: rozporządzeniem 1698/2005), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące pominięciem przez Sąd obligatoryjnego badania, czy wola ewentualnego obejścia ograniczeń wynikających z wielkości powierzchni gospodarstwa rolnego, uniemożliwiałaby osiągnięcie celów wsparcia, zakładanych wyżej wskazanymi przepisami,

2. art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 w zw. z art. 4 w zw. z art. 39 (art. 37 dla płatności ONW) rozporządzenia 1698/2005, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące pominięciem przez Sąd obligatoryjnego badania, czy zamierzona korzyść w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia 1698/2005 byłaby sprzeczna z celami systemu wsparcia wynikającymi z przepisów art. 4ust. 1 lit. b, ust. 2 oraz art. 39 (art. 37 dla płatności ONW) tego rozporządzenia 1698/2005,

3. art. 4 ust. 1 lit. "b" i ust. 2 oraz art. 37 rozporządzenia nr 1698/2005, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące nieustaleniem jakie są cele systemu wsparcia z tytułu ONW w ramach rozwoju obszarów wiejskich, co doprowadziło Sąd do niewłaściwej kontroli zastosowania przez organy administracji art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006. Do uchybienia tego doszło, poprzez błędną, rozszerzającą wykładnię polegającą na przyjęciu w skarżonym wyroku, iż definiowanym w przedmiotowej normie wspólnotowej "celem wsparcia" jest pomoc wyłącznie mniejszym gospodarstwom (do 100 ha) z pominięciem gospodarstw wielkoobszarowych, podczas gdy tego typu "cel" nie został w tej regulacji przewidziany. Sąd błędnie uznał, że tego typu ograniczenie określa samo w sobie "cel systemu wsparcia", a cel w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 można wywieść jedynie z regulacji wspólnotowej,

4. art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 w zw. z art. 4 w zw. z art. 39 (art. 37 dla płatności ONW) rozporządzenia nr 1698/2005, poprzez ich błędną wykładnię, a następnie błędne zastosowanie skutkujące pominięciem obligatoryjnego ustalenia, czy w przypadku gdyby spółka starała się tworzyć sztuczne warunki dla uzyskania pomocy z systemu wsparcia, wykluczałoby to osiągnięcie jakiegokolwiek celu tego wsparcia, a spółka uzyskałaby wyłącznie korzyść sprzeczną z celami tego systemu,

5. art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 w zw. z art. 4 lit. "b" w zw. z art. 39 (art. 37 dla płatności ONW) rozporządzenia nr 1698/2005, poprzez ich nieprawidłową wykładnię i błędne zastosowanie, pomijające analizę zasadności prowadzenia przez wspólników "T." s.c., działalności w formie spółki cywilnej pozwalającej na optymalizację kosztów produkcji rolnej, a także realizacji reguły współdziałania wspólników w działalności rolnej, wzajemnego wspomagania się sprzętem i siłą roboczą przez wspólników, co doprowadziło do nieuprawnionego uznania, że stworzyli oni sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać wyłącznie korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia, i uznania skutkiem tego, że utworzenie w 2008 r. (a także pominięcie analizę zasadności kontynuowania przez skarżącego w roku 2008 zaciągniętych przez poprzednich współposiadaczy gruntów, należących do gospodarstwa spółki, zobowiązań wieloletnich ONW i RS. Uchybienie to również doprowadziło do nieuprawnionego uznania stworzenia sztucznych warunków wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać wyłącznie korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia, bez uwzględnienia okoliczności, iż działanie beneficjenta może mieć inne uzasadnienie niż tylko wzrost płatności w ramach systemu wsparcia

6. art. 4 ust. 1 lit. "c" w związku z ust. 2 rozporządzenia 1698/2005, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkującym błędnym nieustaleniem jakie są cele systemu wsparcia ONW w ramach rozwoju obszarów wiejskich, co doprowadziło Sąd do niewłaściwej kontroli zastosowania przez organy administracji art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006.

7. art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. WE L 312/1 z 23.12.1995) poprzez jego nieuprawnione zastosowanie w sytuacji gdy normy prawa wspólnotowego nawet hipotetycznie nie zostały naruszone.

8. art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 w zw. z art. 2 pkt h rozporządzenia EFRROW, poprzez jego nieprawidłową wykładnię, przyjmującą że do oceny tego, czy zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania wsparcia, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia beneficjentów, a więc nie tylko samego wnioskodawcy, tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę, w ewentualnym celu uzyskania korzyści, szczególnie w odniesieniu do elementu obiektywnego tej normy prawnej.

art. 2 lit. a i b rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 grudnia 2009 roku ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników.... - (Dz. Urz. UE L. nr 30) - zwanego dalej: rozporządzeniem nr 73/2009, poprzez zaakceptowanie przez Sąd ich niewłaściwej wykładni w/w definicji przez organy administracji i naruszenie tym samym przez Sąd legalnych definicji rolnika i gospodarstwa rolnego

§ 3 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z dnia 11 marca roku 2009 w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez jego nie zastosowanie i brakiem analizy zastosowania w/w krajowego przepisu modulacyjnego zamiast wyłączenia generalnego beneficjenta z pomocy z art. 5 ust. 3 rozporządzenia 1975/2006.

art. 153 p.p.s.a. w aspekcie błędnego zastosowania w niniejszej sprawie jego materialnoprawnych skutków.

art. 190 p.p.s.a. w aspekcie błędnego zastosowania w niniejszej sprawie jego materialnoprawnych skutków.

Na podstawie art. 174 ust. 2 p.p.s.a., skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

13. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7,75, 77 § 1 i 2, 78 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące oddaleniem przez Sąd skargi, pomimo nie dopuszczenia przez organ drugiej instancji żądania skarżącego, przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków na okoliczność samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego oraz sposobu współdziałania wspólników w przejętym gospodarstwie w zakresie optymalizacji kosztów działalności gospodarczej, nieuwzględnienia złożonych dowodów z dokumentów, co skutkowało nienależytym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, a także niezasadnym przyjęciem przez Sąd, że zostały stworzone sztuczne warunki dla otrzymania płatności z systemu wsparcia, uchybienie to miało więc istotny wpływ na wynik sprawy.

14. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, 78 § 1 i 2, 80 i 107 § 3 k.p.a. i nie odniesienie się przez Sąd, w uzasadnieniu wyroku do zarzutów skarżącego odnośnie potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, przez m.in. nie dopuszczenie i mnie przeprowadzeniu przez organ dowodów z zeznań świadków, co doprowadziło do wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a także nieprawidłowego sporządzenia uzasadnienia wyroku. Tylko przy prawidłowym, zgodnym z przywołanymi regułami, uzasadnieniu możliwe jest poznanie motywów wyroku oraz dokonanie ich oceny. Sąd powinien tak wytłumaczyć motywy rozstrzygnięcia, by w wyższej instancji mogła zostać oceniona jego prawidłowość. Uzasadnienie wyroku powinno zatem umożliwiać jego kontrolę. Wada ta stanowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., które w sposób oczywisty mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

15. art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 133 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, 78 § 1 i 2, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez ustalenie przez Sąd stanu faktycznego sprawy nie zgodnie z rzeczywistością zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w sposób naruszający zasadę swobodnej oceny dowodów. Wada ta stanowi naruszenie art. 133 i 141 § 4 p.p.s.a., które w sposób oczywisty mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

16. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 i 134 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 § 1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a. i 80 k.p.a., poprzez brak właściwej kontroli legalności ustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy oraz błędne przyjęcie przez Sąd wadliwych własnych ustaleń stanu faktycznego ppsa - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

17. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 §1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a., poprzez nie dostrzeżenie przez Sąd naruszenia przez organy przepisów o postępowaniu dowodowym tj. art. 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 §1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a. i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym akceptacji przez Sąd pominięcia żądań dowodowych strony

18. art. 134 p.p.s.a. poprzez nie spostrzeżenie, że z dowodów w sprawie zebranych wynika, iż spółka P. s.c. w roku 2009 rzeczywiście objęła w wyłączne posiadanie oraz rolnicze użytkowanie wszystkie grunty swego gospodarstwa zgłaszanego do dopłat, że prowadził działalność rolniczą w zgłoszonym gospodarstwie na własny rachunek, rzecz i ryzyko. Tym samym chybiona była teza o sztucznym działaniach celem zwiększenia gospodarstwa; a także nie spostrzeżenie okoliczności, iż spełniał wprost cele systemów wsparcia - a okoliczności realizacji programu rolnośrodowiskowego i kontynuacji realizacji zagrożonych zobowiązań innego podmiotu stanowiła inną niż otrzymywanie dopłat uzasadnienie działania spółki - co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

19. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 133 p.p.s.a. oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 oraz art. 4 ust. 1 lit "b" poprzez jego nieuprawnione zastosowanie w sytuacji gdy Sąd nie dokonał jakichkolwiek ustaleń co do sprzeczności korzyści skarżącego z celami danego systemu wsparcia, szczególnie poprzez pominiecie argumentów wskazanych przez skarżącego w załączniku do protokołu z rozprawy p.p.s.a. - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

artykułu 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy rozpatrzenie przez Trybunał pytania prejudycjalnego w zakresie wskazania celów programu wsparcia rolnośrodowiskowego i systemu wsparcia ONW w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006, co było niezbędne dla wydania wyroku , w związku z art. 134 p.p.s.a. - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd pominął przy tym w ogóle jedno z pytań prejudycjalnych, które w sprawie pojawiło się o kluczowym dla sprawy znaczeniu Organ - szczególnie wobec zastosowaniu przez Sąd wykładni sprzecznej z wyrokiem TSUE C-434/12 z dnia 12 września 2013 r.

21. art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r.o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich poprzez jego niezastosowanie poprzez akceptacje przez Sąd braku wypełnienia przez organ wyraźnie złożonego przez skarżącego w postępowaniu żądaniu zapewnienia mu udziału w postępowaniu, w szczególności zapewnienia możliwości złożenia wniosków i zastrzeżeń w sprawie - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

22. art. 133 p.p.s.a. poprzez pominięcie zastrzeżeń zgłoszonych przez stronę skarżącą w załączniku do protokołu rozprawy w tym uzasadnienia znaczenia i istotności dla rozstrzygnięcia naruszenia art. 21 ust. 2 pkt 1-4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich stanowiącego ostoję gwarancji praw strony w postępowaniu, a ich ewidentne naruszenia w niniejszej sprawie - stanowi rażące naruszenie porządku prawnego i praw strony. Naruszenia w/w prawa strony w sposób oczywisty miało wpływ na wynik sprawy gdyż strona nie mogła złożyć zastrzeżeń i wskazać błędów dowodowych organów oraz oczywistych sprzeczności , których organ nie spostrzegł, a których brak wyjaśnienia przełożył sie wprost na treść i istotę skarżonych decyzji. Strona przez zignorowanie jej żądania do zapewnienia udziału w końcowym stadium postępowania odwoławczego została pozbawiona możliwości wskazania, iż organom z urzędu znane są okoliczności posiadania przez wspólników odrębnych parków maszynowych i posiadanych tytułów do gruntów rolnych, a współpraca przez wspólników w ramach spółki cywilnej P. jest klasycznym spełnieniem reguły współdziałania zakreślonej przez skład siedmiu sędziów NSA w uchwale II GPS 2/12 - co nie wątpliwie miało wpływ na wynik sprawy.

23. art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na arbitralnej i dowolnej ocenie materiału dowodowego zebranego w sprawie - uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

24. art. 21 ust. 3 ówcześnie obowiązującej ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich poprzez przejście przez Sąd do porządku dziennego nad naruszeniem obowiązku pouczeń strony w postępowaniu o okolicznościach faktycznych i prawnych które mają znaczenie dla ustalenia jej praw - wobec wyraźnie złożonego żądania - oraz poprzez niezasadne uznanie, iż po stronie beneficjenta płatności leży ciężar dowodu przesłanek negatywnych przyznanie płatności pomimo, iż jest to organ stawia okoliczność sztucznego stworzenia warunków przyznania płatności, i to na nim spoczywa ciężar dowodu jako na osobie wywodzącej skutki prawne ze swych twierdzeń w postępowaniu - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

25. art. 190 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowania w niniejszej sprawie wbrew literalnej treści uzasadnienia wyroku w stopniu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy

26. art. 133 § 1 i art.134 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy z pominięciem części zarzutów skargi i pism procesowych w tym załącznika do protokołu rozprawy co miało istotny wpływ na wynik sprawy załącznika do protokołu rozprawy.

27. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 i 134 § 1 p.p.s.a. oraz w związku z art. 7 k.p.a., 75 k.p.a., 77 §1 i 2 k.p.a., 78 k.p.a. i 80 k.p.a., poprzez brak właściwej kontroli legalności ustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy oraz błędne przyjęcie przez Sąd wadliwych własnych ustaleń stanu faktycznego ppsa - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi w trybie art. 188 p.p.s.a. i uchylenie skarżonych aktów obu instancji albo o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adokackiego według norm przepisanych. W trybie art. 176 § 1 p.p.s.a. wniosła o rozpoznanie skargi na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Pismem z dnia [...] września 2002 r. P. M. uzupełnił uzasadnienie podstaw skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Uwzględniając okoliczność, że w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok w dniu 26.08.2016 r., sygn. akt II GSK 505/15 w pierwszej kolejności zasadne jest ustosunkowanie się do zawartych w punktach I. 12 i 13 oraz II. 25 petitum skargi kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia art. 153 oraz 190 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Natomiast zgodnie z art. 190 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Zauważyć jednak należy, że analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej jak również pisma z [...].09.2020 r. będącego uzupełnieniem uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że autorzy tych pism w żadnej mierze nie uzasadnili powyższych zarzutów skargi kasacyjnej. Stąd też, już z tego powodu, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do zweryfikowania w tym zakresie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 26.08.2016 r., sygn. akt II GSK 505/15 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał wprost, że podane w zaskarżonych decyzjach informacje pochodzące ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli, niebudzące wątpliwości co do ich treści, niekwestionowane przez stronę skarżącą i przez Sąd I instancji, dotyczące powiązań personalnych, majątkowych i funkcjonalnych pomiędzy spółką P. a innymi podmiotami, stanowią natomiast istotne wskazanie, że zachodzi nadużycie prawa, polegające na stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania płatności w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 1975/2006. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji co do tego, że zarzut uczestniczenia przez spółkę w stworzeniu sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia nie znajduje wystarczającego oparcia w materiale dowodowym przedstawionym Sądowi.

Przedstawione powyżej stanowisko według Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza, że w wyroku z dnia 26.08.2016 r., sygn. akt II GSK 505/15 zawarto ocenę prawną co do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 1975/2006. Dodać należy, że ocena prawna zawarta w tym orzeczeniu dotyczy zarówno prawidłowości dokonania ustaleń faktycznych (zastosowania przepisów procedury) jak również wykładni i zastosowania w ustalonym stanie faktycznym art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 1975/2006).

Niezależnie jednak od ww. zwięzłego sformułowania w wyroku z dnia 26.08.2016 r., sygn. akt II GSK 505/15 Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że Sąd I instancji powinien merytorycznie skontrolować ustalenia organów w tym zakresie, konfrontując je z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Powinien rozważyć i ocenić wszystkie zachodzące między spółkami powiązania, w szczególności personalne i kapitałowe, w świetle wytycznych, jakie zawiera wyrok TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C – 434/12.

W dalszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji powinien odpowiedzieć na pytania: po pierwsze - czy stworzenie przez osoby powiązane rodzinnie i kapitałowo wielu spółek aplikujących o płatności tego samego rodzaju do deklarowanych przez nie nieruchomości rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności, w systemie stawek degresywnych, a nawet zerowych po przekroczeniu określonej powierzchni gospodarstwa, nie świadczy o wykreowaniu obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidujących te płatności. Odczytanie tych celów powinno uwzględniać również przepisy prawa krajowego. W przypadku płatności rolnośrodowiskowej przepisy rozporządzenia MRiRW z 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013, które ustalają zasadę: mniejsza łączna powierzchnia działek deklarowanych do płatności – wyższa stawka płatności (§ 14 ust. 1).

Po drugie wreszcie – czy istniejące wielorakie więzi pomiędzy kilkudziesięcioma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności, przejawiające się również np. w zbieżności ich adresów, istnieniu wspólnego dla wielu z nich konta bankowego, a także w "wymianie" między nimi działek zgłaszanych do płatności, nie świadczą o koordynacji tych działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów, ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu podzielonych gospodarstw o mniejszej powierzchni. Z okoliczności sprawy nie wynika bowiem, aby istniały jakieś inne racjonalne powody przemawiające za tworzeniem przez wąską grupę osób powiązanych ze sobą rodzinnie tak dużej liczby spółek prowadzących działalność gospodarczą tego samego rodzaju i ubiegających się o takie same płatności.

Niezależnie od nieskuteczności zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia art. 153 i 190 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny dokonał weryfikacji realizacji przez Sąd I instancji zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 26.08.2016 r., sygn. akt II GSK 505/15. Odnosząc się do udzielenia odpowiedzi na pierwsze pytanie, w tym zakresie odpowiedź znajduje się na stronach 13 oraz 16 – 17 uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Z kolei odpowiedź na drugie pytanie znajduje się na stronach 14 – 18 zaskarżonego orzeczenia. Stanowisko Sądu I instancji pozostaje w zgodzie z oceną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.08.2016 r., sygn. akt II GSK 505/15.

Mając na uwadze dotychczasowe spostrzeżenia niezasadne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej zawarte w punktach: I. 1 – 8 i 11 oraz II. 13 - 24, 26 i 27 petitum skargi kasacyjnej, dotyczące wadliwego zastosowania przepisów prawa materialnego lub wadliwego ustalenia stanu faktycznego. Jak już bowiem zaznaczono kwestie te zostały przesądzone w wyroku z dnia 26.08.2016 r., sygn. akt II GSK 505/15, a ponadto znalazły potwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Niezasadny okazał się zarzut zawarty w punkcie I.10 petitum skargi kasacyjnej. Wbrew stanowisku zawartemu w skardze kasacyjnej Sąd w zaskarżonym orzeczeniu nie zakwestionował podmiotowości prawnej spółki jako rolnika, nie zakwestionował również w tej sprawie funkcjonowania gospodarstwa rolnego.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).