Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 795/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant Sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2010 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/I.Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/E.Kręcichwost-Durchowska


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia (...) r. L. W. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. (dalej: MOPR) o przyznanie zasiłku celowego miedzy innymi na "kulturę, rower i chorego syna" wskazując, że Jego stałym źródłem utrzymania jest zasiłek stały z MOPR. Jako przyczynę ubiegania się o pomoc podał bezrobocie, ubóstwo, niepełnosprawność oraz długotrwałą chorobę (k. 31-34 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia (...) r. nr (...) (dalej decyzja z (...) r.) Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. na podstawie art. 3, art. 4, art. 6 pkt 10, 7 pkt 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 pkt 1 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (j. t. Dz. U. 115/08/728 ze zm., dalej ups) oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. 98/00/1071 ze zm., dalej kpa) odmówił przyznania L. W. pomocy społecznej na "kulturę. rower, chorego syna".

W uzasadnieniu wskazano, że MOPR zobowiązany jest w pierwszej kolejności zapewnić podstawowe potrzeby osób i rodzin kwalifikujących się do pomocy, których nie są one w stanie zabezpieczyć wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Kupno roweru oraz przyznanie pomocy na kulturę nie jest potrzebą pierwszego rzędu i nie dopatrzono się okoliczności uzasadniających udzielenia pomocy na ten cel. Natomiast odnośnie przyznania pomocy na chorego syna wskazano, że Wnioskujący nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego, syn jest osobą dorosłą, zdolną do czynności prawnych i sam jest w stanie zwrócić się o przyznanie mu pomocy społecznej do odpowiedniej instytucji (k. 25 akt administracyjnych)

Od powyższej decyzji L. W. pismem z dnia (...) r. wniósł odwołanie, wskazując na kuriozalność uzasadnienia decyzji z (...) r. Podniósł, że potrzeby duchowe winny być zaspokajane na równi z potrzebami cielesnymi, że rower jest dla niego podstawową potrzebą oraz, że nie prowadzenie z synem wspólnego gospodarstwa domowego nie oznacza, że nie ma obowiązku jako ojciec troszczyć się o byt syna (k. 21 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia (...) r. nr (...) (dalej decyzja z (...) r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej Samorządowe Kolegium Odwoławcze bądź SKO) na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 39 ust. 1 i 2 ups oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium podało, że Odwołujący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą zarejestrowaną w PUP w L. jako osoba poszukująca pracy. Posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości (...) zł i dodatku mieszkaniowego w wysokości (...) zł. Kolegium przywołując przepisy art. 39 ust. 1 i 2 ups zgodnie z którymi prawo do zasiłku celowego oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego organu pomocy społecznej, wskazało, że sam fakt spełniania przez Odwołującego kryteriów przewidzianych w art. 7 i 8 ups – nie oznacza automatycznego przyznania świadczenia. Posiadanie roweru, czy wydatki na kulturę należą do ważnej sfery życia człowieka, jednakże nie stanowią "niezbędnej potrzeby bytowej" – przewidzianej przez przepis art. 39 sut. 1 ups, podobnie jak pomoc na rzecz syna Odwołującego, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, nie pozostając na Jego utrzymaniu. Organ bezpośrednio zajmujący się przyznawaniem środków z tytułu pomocy społecznej jest najlepiej zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego, a także w możliwościach finansowych własnego ośrodka, mających bezpośredni wpływ na przyznawanie i na wysokość przyznawanych świadczeń. W sytuacji, gdy środki przekazywane z budżetu nie są wystarczające dla wszystkich potrzebujących, zdaniem właściwych organów jest rozważenie relacji pomiędzy subiektywną sytuacja uprawnionych, a obiektywną przesłanką w postaci możliwości finansowych danego organu.

Z informacji dotyczącej wykorzystania dostępnych środków w okresie styczeń-czerwiec wynika, ze w tym okresie wykorzystano już 58,43% dostępnych środków. (k. 3-8 akt administracyjnych)

Od powyższej decyzji L. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której powtórzył, że nie zgadza się z decyzją z (...) r. utrzymującą w mocy decyzję z (...)r. odmawiającą mu wnioskowanych świadczeń w postaci zasiłku na "kulturę, rower, chorego syna" (k. 2 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wskazując ponadto że w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów proceduralnych (k. 4 – 5 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

1. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm. – dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

2. Materialną podstawą wydanych w sprawie decyzji są normy wywiedzione z przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. pomocy społecznej (od 02 lipca 2008 r. w brzmieniu j. t. Dz. U. 115/08/728 ze zm.). Przedmiotem sprawy jest odmowa przyznania zasiłku celowego na wskazane we wniosku potrzeby.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne organów obu instancji, czyniąc je integralną częścią ustaleń własnych.

Nadto Wojewódzki Sąd administracyjny ustalił, że:

Skarżący w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał 60 lat, prowadził samodzielnie gospodarstwo domowe. Był osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Państwowym Urzędzie Pracy w L. jako osoba poszukująca pracy. Skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości (...) zł i dodatku mieszkaniowego w wysokości (...) zł. Skarżący nie uzyskuje dochodów z innych źródeł (k. 31 i 31v, k. 36 akt administracyjnych))

Sądowi z urzędu – ze spraw rozpoznanych w tutejszym Sądzie (sygn. akt IV SA/Po 793/09, IV SA/Po 794/09, IV SA/Po 558/09) – wiadomym jest, że Skarżący regularnie korzysta ze świadczeń z opieki społecznej, w związku z powyższym organ wydający decyzję był dobrze zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej Skarżącemu.

Nadto, na podstawie przesłanego przez MOPR w dniu (...) r. zestawienia świadczeń za rok (...) i (...) udzielonych L. W. oraz pisma z dnia (...) r. przesłanego przez Urząd Miasta L. Wydział Spraw Lokalowych Sąd ustalił, że:

- Skarżący w okresie od (...) r. do dnia (...) r. otrzymał od z pomocy społecznej świadczenia społeczne (w postaci m.in. składek na ubezpieczenie zdrowotne, zasiłków celowych, zasiłków stałych, świadczeń pieniężnych na zakup artykułów żywnościowych) w łącznej wysokości: (...) zł (k. 11-15 akt sądowych IV SA/PO 793/09)

- decyzją z dnia (...) r. nr (...) otrzymał dodatek mieszkaniowy na okres sześciu miesięcy od dnia (...) r. do dnia (...) r. na kwotę (...) zł miesięcznie; decyzją z dnia (...) r. nr (...) otrzymał dodatek mieszkaniowy na okres sześciu miesięcy od dnia (...) r. do (...) r. na kwotę (...) zł miesięcznie; decyzją z dnia (...) r. nr (...) otrzymał dodatek mieszkaniowy na okres sześciu miesięcy od dnia (...) r. do (...) r. na kwotę (...) zł miesięcznie (k. 29-30 akt sadowych IV SA/Po 793/09)

4. Sąd dał wiarę wymienionym wyżej dokumentom, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi żadnych wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z - odpowiednio - art. 244 i 245, 252, 253 kpc; T.Ereciński w: "Komentarz do kpc" W. Pr.2006 t. 1 s. 562 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r. – III CK 369/05 – OSNC 11/06/187).

5. Organy obu instancji doszły do trafnego wniosku, iż Skarżący spełniał kryteria uprawniające go do uzyskania pomocy społecznej, przewidziane przepisami ups. W art. 7 ustawy o pomocy społecznej bowiem ustawodawca wskazał powody, których istnienie jest przesłanką do udzielenia konkretnym osobom i rodzinom stosownej do ich potrzeb pomocy społecznej, wśród których znalazły się m. in. bezrobocie (pkt 4), niepełnosprawność (pkt 5), długotrwałą chorobę (pkt 6) i ubóstwo (pkt 1),a wiec przesłanki, na które powołuje się Skarżący w swoim wniosku. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ups w związku z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód (zgodnie z art. 8 ust. 3 ups rozumiany poprzez sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o pomoc) nie przekracza kwoty 477,00 zł. Skarżący spełnia kryterium dochodowe, bowiem jego dochód wynosi (...) zł.

6. Organy obu instancji słusznie również uznały, iż prawo do otrzymania zasiłku celowego, przewidziane w art. 39 ust. 1 ups oparte jest na prawnej konstrukcji uznania administracyjnego organu – zasiłek celowy "może" (a nie "musi" lub "powinien") być przez ten organ przyznany. Przepisy ups nie przewidują zatem tym samym automatyzmu w udzielaniu zasiłków celowych wszystkim osobom spełniającym kryteria do uzyskania świadczeń socjalnych, pozostawiając organowi administracyjnemu fakultatywność w podjęciu decyzji, oczywiście po rozpatrzeniu wszystkich pozytywnych i negatywnych przesłanek przemawiających lub nie za udzieleniem świadczenia. Art. 39 ust. 2 i 3 ups wylicza w sposób przykładowy niezbędne potrzeby bytowe, wskazując na potrzeby mogące wynikać z konieczności zakupu żywności, zakupu leków, opału, odzieży, przeprowadzenia drobnego remontu mieszkania, pokrycia kosztów pogrzebu. Wśród potrzeb wymienionych wprost w ustawie nie znajdują się zatem potrzeby związane z przyznaniem zasiłku na "kulturę, rower, chorego syna".

Katalog wskazany powyżej nie stanowi oczywiście katalogu zamkniętego, enumeratywnego. Powyższe oznacza, że organ administracyjny rozpatrujący sprawę każdorazowo musi kierować się zasadą, że zasiłek może zostać przyznany jedynie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Tę z kolei pomaga jasno zdefiniować orzecznictwo przewidując, że jest to taka potrzeba, bez której nie można się obejść w warunkach codziennego bytowania (wyrok NSA z dnia 29 listopada 2002 r. sygn. akt SA/Wr 545/2000), jak też taka, bez zaspokojenia której nie można zachować warunków bytowania odpowiadających godności człowieka (wyrok NSA z dnia 30 marca 1999 r. sygn. akt I SA 2172/98). Wobec powyższego, nie może ulegać wątpliwości że potrzeby, o zaspokojenie których wnosi Skarżący nie są potrzebami bez, których nie można się obejść w codziennym życiu.

7. W ocenie Sądu za "niezbędną potrzebę bytową" nie można również uznać pomocy na rzecz syna Skarżącego, który ponad wszelką wątpliwość (przytoczone wyżej okoliczności są między stronami bezsporne nie pozostaje na jego utrzymaniu, prowadzi odrębne i niezależne gospodarstwo domowe oraz jest osobą dorosłą, w pełni zdolną do czynności prawnych i do ochrony swoich prawnych interesów. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z definicją wskazaną w art. 6 pkt 14 ups – za rodzinę (którą zgodnie z art. 3 ust. 1 ups – pomoc społeczna powinna wspierać) należy uważać "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące". W niniejszej sprawie nie jest spełniona ostatnia przesłanka wskazana w cytowanym przepisie (syn Skarżącego prowadzi bowiem odrębne gospodarstwo domowe), która zgodnie z poglądami doktryny (tak dla przykładu: W. Maciejko, P. Zaborniak "Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz.", Wyd. Lexis Nexis 2008 s. 67) jest najistotniejszą przesłanką do uznania grupy osób za rodzinę w rozumieniu przepisów ups (zawierających zatem definicję rodziny w zupełnie innym ujęciu niż wynika to chociażby z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W związku z powyższym decyzje podjęte przez organy administracyjne obu instancji w tym zakresie należy uznać za słuszne.

8. Przy rozstrzygnięciu niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny kierował się również zasadą subsydiarności (pomocniczości) oraz solidarności – wyrażonych w preambule Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 2007 r. W komentarzach doktryny nie ma żadnej wątpliwości, że pomoc społeczna finansowana jest ze środków publicznych pochodzących od podatników, a zatem obowiązek udzielania świadczeń z pomocy społecznej powinien obejmować nie wszystkich obywateli, a jedynie tych, którzy takiej pomocy rzeczywiście potrzebują (tak: W. Łączkowski, "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych", RPEiS Nr 1, 2004 r., s. 9).

Co istotne, echa zasady subsydiarności można odnaleźć również w art. 2 ust. 1 ups, przewidującym, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie przezwyciężania osobom i rodzinom trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Komentatorzy słusznie wskazują zatem, że dla pomocy społecznej bardzo ważnym elementem są zobowiązania wewnątrzrodzinne, a problemy socjalne i trudności życiowe najpierw powinny być rozwiązywane w rodzinie i to nie tylko małej, ale także szerszej (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański "Komentarz do ustawy o pomocy społecznej", Wyd. LEGES 2007, s. 11). Potrzeby, na zaspokojenie których Skarżący domaga się udzielenia zasiłku celowego, jak najbardziej mogą zostać zaspokojone przez Niego we własnym zakresie, bądź przy udziale i pomocy Jego rodziny, bez angażowania instytucji i środków pomocy społecznej.

Powyższe rozważania muszą także prowadzić do konkluzji, że w obliczu uzyskiwania przez Skarżącego wszystkich świadczeń socjalnych wymienionych na kartach 11-15 i 29-30 akt sądowych o sygn. IV SA/Po 793/09 – nieprzyznanie mu dodatkowego zasiłku celowego na "kulturę, rower i chorego syna" – musi zostać uznane za w pełni zasadne.

9. Trafnym jest także argument podniesiony przez SKO, zgodnie z którym to MOPR jako organ pierwszej instancji posiada największą wiedzę o potrzebach i ewentualnych własnych możliwościach ich zaspokojenia przez uprawnionych do otrzymywania zasiłków oraz przydzielając zasiłki – musi kierować się stanem swojego budżetu, stanowiącym przekazane mu środki publiczne. W aktach znajduje się dokument z którego wynika, że w roku (...) budżet MOPR na zadania własne wynosił łącznie (...) zł. Na zasiłki celowe w okresie styczeń-czerwiec (...) wykorzystano kwotę (...) zł, na zasiłki okresowe (...) zł., co stanowi łączną kwotę (...) zł, a więc 58,43% wszystkich dostępnych środków na wypłaty zasiłków. Jednocześnie zaznaczono, że faktury za obiady, przedszkola, faktury za bony do sklepu i leki MOPR otrzymuje w terminie późniejszym. Zatem po nadesłaniu pozostałych dokumentów okazać się może, iż organ wydatkował o wiele większą kwotę.

Oceniając zaskarżone decyzji w wyżej wskazanym zakresie uznać należy, że organy przy ich wydawaniu nie przekroczyły granic uznania administracyjnego jak również nie naruszyły przepisów uzasadniających uchylenie zaskarżonych decyzji przeto skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ppsa.

/-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/M. Dybowski /-/I. Kucznerowicz

jh