Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 671/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi N. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych z rachunków bankowych oraz zabezpieczonych na nich środków pieniężnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. prowadzi wobec N. K. postępowanie zabezpieczające na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia [...] września 2017 r. o kolejnych numerach od [...], wydane na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego B. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w sprawie zabezpieczenia przybliżonej wysokości zobowiązań w podatku od towarów i usług za sierpień i listopad 2014 r, odsetkami za zwłokę oraz zabezpieczenia przybliżonych kwot nienależnie otrzymanych zwrotów tego podatku za miesiące od sierpnia 2014 r. do stycznia 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę.

W trakcie prowadzonego postępowania zabezpieczającego organ egzekucyjny dokonał zabezpieczenia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w m. SA zawiadomieniem z dnia [...] września 2017 r. nr [...] oraz w I. SA zawiadomieniem nr [...].

Pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. strona wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., na podstawie art. 13 § 1 w związku z art. 166b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438, dalej: "u.p.e.a."), o zwolnienie spod zabezpieczenia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z rachunków bankowych o numerach: [...], ewentualnie zwolnienie spod zabezpieczenia środków pieniężnych ponad kwotę pozostałą do zabezpieczenia na mocy decyzji o zabezpieczeniu, o ile środki zwrotów nadwyżki podatku od towarów i usług za okresy marzec-maj 2015 r. wraz z innymi zabezpieczonymi składnikami majątkowymi nie powodują, że Naczelnik zgromadził już środki równe kwocie wynikającej z decyzji zabezpieczającej.

W uzasadnieniu podkreśliła, że przedmiotowe rachunki bankowe są znane kontrahentom, którzy wpłacają na nie przysługujące jej należności. Niemożność korzystania z rachunków bankowych powoduje, że skarżąca nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej, a w konsekwencji nie uzyskuje dochodów, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji. Emerytura nie wystarcza na opłacenie turnusów rehabilitacyjnych, czy zabiegów leczniczych, a w związku z tym zachodzi w niniejszej sprawie ważny interes strony do zwolnienia spod zabezpieczenia zajętych wierzytelności na rachunkach bankowych.

Strona podniosła, że art. 13 § 1 u.p.e.a. nie uzależnia zwolnienia z zabezpieczenia od konieczności zaoferowania przez nią majątku, na którym organ egzekucyjny mógłby prowadzić czynności zabezpieczające, odpowiadające co najmniej wartości przedmiotowi zwolnienia spod zabezpieczenia.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] odmówił zwolnienia spod zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych z ww. rachunków bankowych oraz zabezpieczonych na nich środków pieniężnych, bowiem nie dopatrzył się istnienia ważnego interesu, o którym mowa w art. 13 § 1 ww. ustawy, przemawiającego za ich zwolnieniem.

Organ egzekucyjny wyjaśnił, że z orzecznictwa sądowego wynika, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że po jego stronie wystąpił "ważny interes" w zwolnieniu z egzekucji określonych składników majątkowych, poprzez podanie konkretnych okoliczności, które czyniłyby uzasadnionym i wiarygodnym złożony wniosek. We wniosku o zwolnienie spod zajęcia ww. rachunków bankowych strona jednak nie wskazała żadnych składników majątku pozwalających na ewentualne zabezpieczenie należności objętych zarządzeniami zabezpieczenia, ani nie dostarczyła historii rachunków bankowych pozwalających stwierdzić, że organ egzekucyjny dokonał zabezpieczenia o wartości przekraczającej kwotę wskazaną w decyzji.

W ocenie organu egzekucyjnego brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej spowodowany zajęciami rachunków bankowych, w konsekwencji niemożność opłacenia turnusów rehabilitacyjnych czy zabiegów leczniczych, nie spełnia przesłanki, o której mowa w ww. powoływanym przepisie u.p.e.a.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2019 r. strona wywiodła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie jego zmianę poprzez wydanie postanowienia uwzględniającego jej wniosek w całości.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. (dalej: DIAS) postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] o odmowie zwolnienia z zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych z rachunków bankowych o numerach [...], oraz zabezpieczonych na nich środków pieniężnych. W uzasadnieniu wskazał, że powoływane przez stronę okoliczności są niewątpliwie istotne z jej puntu widzenia, jednak nie przesądzają o istnieniu obiektywnie ważnego interesu.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona wywiodła skargę do tut. sądu zarzucając mu naruszenie:

1. art. 13 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. poprzez nieprawidłową wykładnię pojęcia ważnego interesu polegająca na przyjęciu przez organ II instancji, iż potrzeba wydatkowania kwot na utrzymanie zdrowia ponad obowiązkową składkę ubezpieczenia zdrowotnego nie stanowi ważnego interesu w rozumieniu tego przepisu;

2. art. 13 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 § 1 i z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018 poz. 2096, dalej: "k.p.a.") poprzez brak uchylenia postanowienia I instancji pomimo dokonanych arbitralnych i dowolnych ustaleń przez Naczelnika oraz w związku brakiem szczegółowego wyjaśnienia przez Naczelnika podstaw odmowy zwolnienia wierzytelności pieniężnych z rachunków bankowych oraz zabezpieczonych na nich środków pieniężnych spod zabezpieczenia;

3. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak uchylenia postanowienia I instancji, pomimo że na etapie postępowania przez Naczelnikiem nie zgromadzono kompletnego materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowego rozpatrzenia wniosku skarżącej oraz pomimo dokonania przez Naczelnika dowolnej oceny materiału dowodowego, co skutkowało nieprawidłowym uznaniem, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie występuje ważny interes skarżącej;

4. art. 15 w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności i przekroczenie kompetencji przez Dyrektora.

Z uwagi na powyższe N. K. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz rozważenie przez sąd uchylenia postanowienia organu I instancji.

W uzasadnieniu podniosła, że w jej ocenie konieczność posiadania środków pozyskiwanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i ich przeznaczanie na utrzymanie zdrowia stanowią ważny interes skarżącej, który powinien być wzięty pod uwagę w toku postępowania przed Naczelnikiem i Dyrektorem. Zdaniem strony, Naczelnik nie rozpatrzył wszystkich okoliczności przedmiotowej sprawy, a przedstawiona argumentacja była wyjątkowo lakoniczna, nie odnosiła się do wszystkich istotnych okoliczności na gruncie niniejszej sprawy i jako taka wymagała uzupełnienia, gdyż wydane przez organ rozstrzygnięcie nie zawiera analizy wszystkich poniesionych przez skarżącą okoliczności podanych przez nią we wniosku o zwolnienie. Brak uchylenia powyższego postanowienia stanowi naruszenie prawa przez DIAS.

Skarżąca podniosła, że na podstawie zebranego materiału dowodowego, nie powinno budzić wątpliwości, iż sytuacja w jakiej się znajduje uległa znaczącej zmianie oraz że zaistniałe okoliczności uzasadniają uwzględnienie wniosku. Ryzyko wytoczenia wobec strony powództwa przez osoby, które omyłkowo wpłaciły kwoty na jej rachunek bankowy (a w konsekwencji ryzyko obowiązku zwrotu środków na rzecz osób uprawnionych powiększonych o odsetki oraz zwrot kosztów związanych z obsługą postępowania sądowego) stanowi jej ważny interes, gdyż pozwala uniknąć jej ponoszenia zbędnych, dodatkowych kosztów. Ponadto skarżąca wskazała, że kwota ewentualnej zaległości podatkowej wynosi 4.859.798 zł, natomiast Naczelnik zabezpieczył w toku postępowania kwotę znacząco przekraczającą ww. kwotę wskazaną w decyzji.

DIAS wywiódł odpowiedź na skargę, uznając zarzuty podniesione przez skarżącą za bezzasadne. Podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie zaś do do treści art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Spór w sprawie dotyczy zasadności odmowy zwolnienia spod zabezpieczenia wierzytelności

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 13§ 1 u.p.e.a, zgodnie z którym, organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.

Na tle tego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ubiegając się o zwolnienie, o którym mowa w cytowanym przepisie zobowiązany musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (tak m.in. NSA w wyroku z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 154/15, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA"). Przy czym pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (zob. wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10, CBOSA). Poza tym uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (zob. wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1791/12, CBOSA).

Wskazać także należy, że uregulowana wart. 13§ 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt ISA/Ka 498/00 czy też wyrok NSA z dnia 13 października 2000 r., sygn. akt III SA 3416/99, CBOSA).

Powyższe oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania wzmiankowanego przepisu u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie.

Podzielając zaprezentowane wyżej poglądy, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, doszedł do przekonania, że organy egzekucyjne słusznie stwierdziły, iż Skarżąca nie wykazała aby "jej ważny interes" przemawiał za zwolnieniem spod zabezpieczenia przedmiotowej wierzytelności. Skarżąca nie wskazała także innych składników swojego majątku, z którego organ mógłby przeprowadzić egzekucję. Jak zaś podkreślono już wyżej, aby określony składnik majątku został zwolniony spod egzekucji zobowiązany powinien przedstawić nie tylko argumenty przemawiające za jego zwolnieniem, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Instytucja zwolnienia zabezpieczenia określonego składnika majątkowego służy bowiem wyłącznie zmniejszeniu uciążliwości prowadzonej egzekucji, a ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej.

W kontrolowanej sprawie Skarżąca złożony wniosek o zwolnienie spod zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych z rachunków bankowych oraz zabezpieczonych na nich środków pieniężnych uzasadniła faktem, że zajęte rachunki bankowe są znane kontrahentom, którzy wpłacają na nie przysługujące skarżącej należności. Niemożność korzystania z tych rachunków powoduje, że skarżąca nie może prowadzić działalności gospodarczej, a w konsekwencji nie uzyskuje dochodów, które pozwoliłyby jej na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji. Emerytura zaś nie wystarcza na opłacenie turnusów rehabilitacyjnych czy zabiegów leczniczych, iw związku z tym skarżąca upatruje przesłanki ważnego interesu w żądaniu zwolnienia spod zabezpieczenia.

Nie negując subiektywnej oceny skarżącej o istnieniu " ważnego interesu" wskazać należy – zdaniem Sądu – na zobiektywizowane kryteria. Stan faktyczny sprawy potwierdza, iż zwolnienie zabezpieczonych rachunków i znajdujących się na nich środków spod egzekucji doprowadziłoby do sytuacji, iż egzekucja okazałaby się nieefektywna. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż w decyzji o zabezpieczeniu określono wysokość zobowiązania podatkowego ciążącego na skarżącej w kwocie 8.578.493 zł, zaś zabezpieczeniu podlegały środki w kwocie tylko 5660.072,50zł. Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że zajęciu nie podlegała emerytura, która osiąga skarżąca i z tych środków może zakupić zabiegi lecznicze i sanatoryjne ponadstandardowe, które przysługiwałyby jej w ramach profilaktyki ZUS lub NFZ. Skarżąca pobierając emeryturę pozostaje bowiem w ubezpieczeniu społecznym i system opieki zdrowotnej ma zapewniony przez Państwo nieodpłatnie. Nadto, skarżąca na przestrzeni ostatnich kilku lat dokonała wysokich kwot darowizn(łącznie ponad milion złotych) na rzecz najbliższych członków rodziny i jako darczyńca ma prawo domagać się od obdarowanych wsparcia ( także finansowego) o ile tego niezbędnie potrzebuje.

Różnica pomiędzy kwotą wierzytelności, a kwotą wynikająca z zabezpieczenia co prawda sama przez się nie stanowi przesłanki do rozważań o zasadności wniosku o uchylenie zabezpieczenia, jednakże nie może pozostać nieuwzględniona. Istotne bowiem jest, by uwzględnianie ważnego interesu strony nie doprowadziło do bezskuteczności egzekucji. Tak mogłoby się stać w niniejszym przypadku, gdyby wniosek skarżącej został uwzględniony. Jest to o tyle trafna konstatacja, gdy się zważy, że we wniosku o uchylenie zabezpieczenia strona nie wskazała żadnych innych form efektywnej realizacji egzekucji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 13§ 1 u.p.e.a. przyjmując, że Skarżąca nie wykazała swojego "ważnego interesu", dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji opisanej na wstępie nieruchomości. Wyrażone w postanowieniu stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Co prawda rozstrzygnięcie organów, jak wynika ze skargi, jest niesatysfakcjonujące dla Skarżącej, ale nie powoduje to w żaden sposób uznania, że postępowanie organów przeprowadzone zostało w sposób wadliwy oraz z naruszeniem przepisów prawa.

Trzeba zauważyć, że jeżeli Skarżąca dysponuje nieprzedłożonymi dotychczas dokumentami potwierdzającymi posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu spod zabezpieczenia rachunków i zabezpieczonych na nich środków pieniężnych, a pozwalającymi wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jej składników majątkowych może ponownie wnioskować o zastosowanie tej instytucji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 77§ 1 w zw. z art. 80 kpa Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajduje się cały szereg dokumentów potwierdzających zarówno wysokość zobowiązań skarżącej, informacje z Banków, decyzje wymiarowe oraz informacje urzędów skarbowych, które pozwoliły na dokonanie merytorycznej oceny wniosku. Sąd powyżej wskazany zakres materiału dowodowego ocenia jako zupełny i kompletny. Wskazywane przez skarżącą okoliczności ewentualnego wprowadzenia w błąd jej kontrahentów na skutek zajęcia pojawiły się dopiero w skardze i nie mogą stanowić o istnieniu ważnego interesu strony w rozumieniu art. 13 u.p.e.a.

Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.