Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 382/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 24 par. 1 pkt 5, art. 27 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2016 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 382/16

UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania S. C. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy T. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], odmawiającej S. C. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami, przedstawicielce ustawowej A. P. na rzecz uprawnionej A. C. urodzonej [...] maja 2007 r. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

S. C. w dniu 14 maja 2015 r. złożył wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przedstawicielowi ustawowemu – A. P. na rzecz córki A. C. W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuacją zdrowotną i materialną.

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił S. C. umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami A. P. jako przedstawicielowi ustawowemu A. C.

Od powyższej decyzji S. C. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., które decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] uchyliło decyzję z dnia [...] lipca 2015 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia zwróciło uwagę organowi I instancji, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy powinien w sposób szczegółowy dokonać analizy i oceny sytuacji osobistej i materialnej S. C. Przede wszystkim, przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania celem ustalenia m.in. warunków mieszkalnych.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. działając z upoważnienia Wójta Gminy T. decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami A. P. przedstawicielce ustawowej małoletniej A. C. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że GOPS w T. wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego A. P., jako przedstawicielce ustawowej A. C., w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2012 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączna kwota wypłaconych świadczeń wyniosło [...] zł. Na dzień wydania decyzji, zadłużenie S. C., z uwzględnieniem wpłat dokonanych za pośrednictwem Komornika Sądowego na kwotę [...] zł, wynosi [...] zł (należność główna), [...] zł (odsetki ustawowe) oraz [...] zł (koszty upomnień). Łączny stan zadłużenia wynosi [...] zł. Wskazano, że powyższe zadłużenie powstało na wskutek kilkuletniego niewywiązywania się S. C. z obowiązku alimentacyjnego w pełnej wysokości zasądzonych alimentów. Podkreślono, że w takiej sytuacji zadłużenie będzie wzrastać i trzeba się liczyć z konsekwencją spłaty zadłużenia. Organ I instancji opisał ustalony w sprawie stan faktyczny dotyczący sytuacji osobistej S. C. wraz z późniejszym uwzględnieniem postępowania wyjaśniającego wskazanego w treści decyzji SKO z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] Z powyższych ustaleń jak wskazał organ I instancji wynika, że w dniu 23 września 2015r. przeprowadzono wywiad w miejscu zamieszkania S. C. i ustalono, że jest kawalerem, zamieszkuje sam w jednorodzinnym budynku wymagającym remontu, zajmuje dwa pokoje i kuchnię. Pomieszczenia są skromnie wyposażone w podstawowy sprzęt do prowadzenia gospodarstwa domowego. W mieszkaniu brak jest bieżącej wody, ogrzewanie z pieca węglowego. S. C. okazał rachunki za energię elektryczną na kwotę [...] zł i [...] zł, składkę na ubezpieczenie KRUS w kwocie [...] zł. Ustalono, że S. C. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowego o dochodzie [...] zł miesięcznie. Nie korzysta z pomocy GOPS w G. Jest zarejestrowany w PUP w G. jako osoba bezrobotna od dnia 25 czerwca 2013 r. bez prawa do zasiłku. Posiada wykształcenie zawodowe o wyuczonym zawodzie [...]. Nie posiada dodatkowych kwalifikacji. W trakcie wywiadu nie przedstawił aktualnych zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji wskazał na możliwości podjęcia pracy przez S. C. w okolicach miejsca zamieszkania. Organ I instancji podkreślił, że S. C. ma możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym poprawy swojej sytuacji materialnej i bytowej i w konsekwencji chociażby częściową spłatę zadłużenia. W ocenie organu sytuacja życiowa skarżącego nie jest na tyle trudna, żeby uwzględnić prośbę z podania z dnia 7 maja 2015 r. dotyczącą umorzenia powstałego zadłużenia. Organ I instancji zauważył, że S. C. ma możliwość skorzystania z innej formy pomocy tj. art. 30 ust 1 ustawy z dnia 07 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Od tej decyzji, S. C. w dniu 30 listopada 2015 r. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] – zaskarżoną decyzje utrzymało w mocy.

Organ odwoławczy wskazał iż zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 859), świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaca się w okresach miesięcznych. Świadczenia te są świadczeniami okresowymi przyznawanymi i płatnymi miesięcznie i podobnie świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w okresach miesięcznych. Osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest - zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy - osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że S. C. nadal jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym na podstawie zawartej ugody przed Sądem Rejonowym w G. z dnia [...] stycznia 2008 r. sygn. akt [...] w sprawie ustalenia alimentów, a następnie wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] sierpnia 2013 r. sygn. akt [...] o podwyższenie alimentów z kwoty [...] zł do [...] zł miesięcznie na rzecz małoletniej córki A. C.

Organ podkreślił, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych ze środków publicznych, na podstawie stosownych orzeczeń, świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wobec niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez dłużnika) ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, ze S. C. jest osobą w pełni wieku produkcyjnego, ma [...] lat, z wykształcenia jest [...], zamieszkuje sam prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego z którego uzyskuje dochód w kwocie [...] zł miesięcznie. Skarżący wskazał w treści odwołania, że inwestuje w modernizację i rozwój swego gospodarstwa.

Odnośnie stanu zdrowia skarżącego nie przedstawił on poza kartą leczenia szpitalnego z 2004 r. a więc z przed 11 lat, żadnych innych dokumentów potwierdzających pogorszający się stan zdrowia.

Zatem zdaniem organu odwoławczego, zasadnie przyjął organ I instancji, że stan zdrowia skarżącego jest dobry i nie występuje żadna trwała okoliczność uniemożliwiająca zarobkowanie.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę iż Organ I instancji dokonał rozeznania dotyczącego możliwości podjęcia zatrudnienia, ustalił iż oferty pracy są dostępne w PUP w G., jak też na stronach internetowych.

Kolegium zauważyło, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych ze środków publicznych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w związku z nie wywiązywaniem z obowiązku alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Organ wskazał, iż umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2015 r. poz. 859 z późn. zm.) powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności.

W ocenie Kolegium analiza akt sprawy oraz treści zaskarżonej decyzji wskazuje, że okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, zgodnie z wymogami zasady prawdy obiektywnej zostały dostatecznie wyjaśnione.

Organ odwoławczy podkreślił, że obecne pozostawanie odwołującego bez pracy nie stanowi wyłącznej podstawy do umorzenia jego zaległości, gdyż sytuacja skarżącego nie stanowi cech trwałości. Wskazywana przez S. C. okoliczność dotycząca trudnej sytuacji zdrowotnej nie została potwierdzona żadnym bieżącym dokumentem lekarskim. Brak zatrudnienia nie czyni zaś jego sytuacji wyjątkowej oraz nie może stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Fakt, iż skarżący prowadzi gospodarstwo rolne i aktualnie nie pracuje zawodowo, nie oznacza, że nie może on pracować w ogóle.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, ze dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności. Na gruncie niniejszej sprawy skarżący zaniechał złożenia wniosku co do dwóch pierwszych możliwości przewidzianych w przepisie, składając od razu wniosek o najdalej idących skutkach, czyli wniosek o umorzenie należności.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie złożył S. C.

Zaskarżonej decyzji zarzucał:

naruszenie prawa, stanowiące podstawę do wznowienia postępowania, tj.

- art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 27 § 1 k.p.a. poprzez udział w wydaniu zaskarżonej decyzji pracownika Samorządowego Kolegium Odwoławczego podlegającemu wyłączeniu z mocy ustawy, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.;

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z przekroczeniem granic uznania administracyjnego związanym z zaniechaniem uwzględnienia słusznego interesu strony, oraz nierozpatrzeniem w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, w szczególności dotyczącego okoliczności odnoszących się do realnie otrzymywanych dochodów przez skarżącego oraz podejmowania bezskutecznych starań ich zwiększenia, które w znaczący sposób wpływały na jago zdolność spłaty zadłużenia;

art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zwłaszcza twierdzeniom o realnie osiąganych dochodach i złym stanie majątkowym, potwierdzonym m.in. w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym z dnia 23 września 2015 roku;

art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji wydanej przez organ I instancji;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 roku poz. 859) poprzez jego niezastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że sytuacja rodzinna i dochodowa Skarżącego umożliwia mu spłatę zadłużenia z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy jego stan majątkowy i możliwości zarobkowe sprawiają, iż obiektywnie i w sposób niezawiniony nie jest w stanie w pełni realizować obowiązku alimentacyjnego oraz spłaty zadłużenia z powyższego wynikającego.

Wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu wskazał, ze najważniejszym a zarazem najbardziej rażącym uchybieniem dokonanym przez organ II instancji jest naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 27 § 1 k.p.a. poprzez udział w wydaniu zaskarżonej decyzji pracownika Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. podlegającemu wyłączeniu z mocy ustawy. W wydaniu bowiem zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2016 roku brała udział osoba (U. N.), która uprzednio była członkiem składu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wydającego decyzję numer [...] z dnia [...] sierpnia 2015 roku, w której orzeczono o uchyleniu decyzji z dnia [...] lipca 2015 roku i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zdaniem skarżącego kolejnym działaniem organu II instancji niezgodnym z głównymi zasadami, na których powinno opierać się postępowanie administracyjne jest przekroczenie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji granic uznania administracyjnego, przejawiające się w naruszeniu art. 7 k.p.a. oraz 8 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a.

Skarżący zwrócił uwagę iż organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, ze rozstrzygnięcie wydawane w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 roku poz. 859) jest oparte na tzw. uznaniu administracyjnym. Powyższe oznacz zaś przyznanie organowi administracji przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej, co nie oznacza dowolności.

Zdaniem skarżącego organ II instancji nie dokonał właściwego wyważenia proporcji interesu społecznego i interesu strony, dając powyższemu wyraz m.in. w braku rozpatrzenia i oceny argumentacji skarżącego przedstawiającej jego obiektywną sytuację rodzinną i majątkową, skupiając się zwłaszcza na możliwościach osiągnięcia dochodu.

Skarżący wskazał iż organ nie wziął pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia okoliczności podnoszonych przez skarżącego, a dotyczących jego realnie osiąganych dochodów i samej możliwości ich osiągania, przez co dopuścił się również naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. W konsekwencji powyższego naruszenia, jak wskazał skarżący, trudno także doszukiwać się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, z powodu których twierdzeniom skarżącego o złym stanie majątkowym i trudnościach w zwiększeniu dochodów organ odmówił przyznania wiarygodności, skoro nie dokonał ich rozpatrzenia, a takie działanie stanowi naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., który wymaga wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione oraz przyczyn dla których innym dowodom owej wiarygodności odmówił.

Skarżący podkreślił, że organ dokonując wydania zaskarżonej decyzji uwzględnił przede wszystkim "możliwości dochodowe" skarżącego, a nie obiektywny i istniejący w chwili trwania zaległości wobec funduszu alimentacyjnego stan majątkowy. Sama bowiem obiektywnie istniejąca możliwość generowania dochodów nie oznacza, że taki dochód skarżący jest w stanie rzeczywiście osiągnąć.

Skarżący wskazał iż od dnia 11 stycznia 2016 roku rozpoczął prowadzenie własnej działalności gospodarczej, której przedmiotem jest świadczenie usług w zakresie [...].

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wnosiło o jej oddalenie i podtrzymało w całości argumentacje przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja dotycząca odmowy umorzenia, na wniosek S. C. (dłużnika alimentacyjnego) jego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej ( córki A. C. urodzonej [...] maja 2007 r.).

Przede wszystkim należy podkreślić, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, wynikające z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Podobnie umorzenie należności z tytułu wypłaconych ze środków publicznych, na podstawie stosownych orzeczeń, świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wobec niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez dłużnika) ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Materialnoprawną podstawę do orzekania w takim zakresie określają przepisy powołanej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w szczególności art. 30 ust. 2 i 3, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Treść powyższego przepisu wskazuje, że kompetencja organu administracji publicznej do rozstrzygania w przedmiocie umorzenia należności obciążających dłużnika alimentacyjnego została oparta na tzw. uznaniu administracyjnym. Oznacza ono przyznanie organowi administracji przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu administracji korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych wynikającym z art. 7 k.p.a. dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony, których emanacją w postępowaniu dowodowym są przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ocena, czy przy załatwieniu sprawy administracyjnej doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem strony. Zauważyć należy, iż pojęcia te nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że treść w indywidualnej sprawie nadaje im organ orzekający.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Kontrola sądowa w takich przypadkach obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do decyzji uznaniowej (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 130/10, LEX nr 595054).

Sądowa kontrola decyzji uznaniowych wymaga zbadania, czy decyzja ma oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy decyzja nie nosi znamion dowolności, czy była poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W ocenie Sądu wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Przede wszystkim słusznie organy uznały, że instytucja umorzenia przedmiotowych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności.

Obowiązek alimentacyjny, co wymaga podkreślenia, w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. System zabezpieczenia społecznego nie ma zaś na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą pomocniczości, wyrażoną w preambule Konstytucji RP, stosownie do której Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane.

Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły. Jak zatem wskazano umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przy czym w orzecznictwie podkreśla się, iż bezrobocie samo w sobie nie może zostać uznane za sytuacją nadzwyczajną, uzasadniającą umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1207/14). Aczkolwiek stanowi przesłankę niezależną od strony, nie stanowi jednak okoliczności wyjątkowej w realiach gospodarki wolnorynkowej.

Organ administracji ustalił iż S. C. jest osobą w pełni wieku produkcyjnego, ma [...] lat, z wykształcenia jest [...], zamieszkuje sam prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego z którego uzyskuje dochód w kwocie [...] zł miesięcznie. Inwestuje w modernizację i rozwój swego gospodarstwa.

Nie posiada dodatkowych kwalifikacji, prawo jazdy ma zatrzymane na okres [...] lat za jazdę pod wpływem alkoholu.

Skarżący nie przedstawił poza kartą leczenia szpitalnego z 2004 r. a więc z przed 11 lat, żadnych innych dokumentów potwierdzających pogorszający się stan zdrowia. Zatem zasadnie organy przyjęły, że stan zdrowia skarżącego jest dobry i nie występuje żadna trwała okoliczność uniemożliwiająca zarobkowanie.

Ponadto od stycznia 2016 r. skarżący rozpoczął prowadzenie własnej działalności gospodarczej co w przyszłości może skutkować polepszeniem jego sytuacji dochodowej.

Jak słusznie zauważył organ podnoszony przez skarżącego brak zatrudnienia nie czynił jego sytuacji wyjątkowej oraz nie może stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych.

W tych okolicznościach zasadnie organy uznały, iż sytuacja skarżącego jakkolwiek jest trudna, to jednak w kontekście powyższej argumentacji i okoliczności, nie jest uzasadnione umorzenie ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych na rzecz córki świadczeń alimentacyjnych. Obowiązkiem skarżącego jest stałe podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Dodatkowo należy wskazać, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego córki świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., tj. odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia należności na raty.

Skarżący wskazał, iż najważniejszym a zarazem najbardziej rażącym uchybieniem dokonanym przez organ II instancji jest naruszenie art. 24 § I pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 27 § I k.p.a. poprzez udział w wydaniu zaskarżonej decyzji pracownika Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. podlegającemu wyłączeniu z mocy ustawy.

Zarzut ten jest chybiony. Powołany przez skarżącego w treści skargi wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 978/12, został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 1736/13. Naczelny Sad Administracyjny wskazał, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07, w którym orzeczono, że art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 K.p.a., w zakresie, w jakim nie wyłącza się członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, był niezgodny z art. 2 w zw. z art. 78 Konstytucji. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. pracownik organu podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy, że przepis ten, zgodnie z art. 27 § 1 K.p.a., dotyczy również członków organów kolegialnych, a więc także członków samorządowych kolegiów odwoławczych. Ustawodawca rozróżnił dwie sytuacje: gdy członek organu brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji (art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 K.p.a.) oraz gdy brał udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 K.p.a. - (art. 27 § 1a K.p.a.). Udział w wydaniu zaskarżonej decyzji dotyczy więc sytuacji, w której członek organu kolegialnego brał udział w wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji lub brał udział w wydaniu decyzji drugoinstancyjnej, która została uchylona i ponownie sprawa stała się przedmiotem rozstrzygania przez ten organ kolegialny. Wówczas w takim postępowaniu z mocy prawa są wyłączeni członkowie kolegium, gdyż brali udział w wydaniu decyzji, która została zaskarżona.

Sytuacja jednakże nie miała miejsce w przedmiotowym postępowaniu. Zatem sam fakt brania udziału w wydaniu decyzji kasacyjnej podjętej w trybie art. 138 § 2 K.p.a., która nie została zaskarżona do sądu administracyjnego nie rodzi na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 K.p.a., obowiązku wyłączenia z mocy prawa członka samorządowego kolegium odwoławczego przy kolejnym rozpoznawaniu odwołania strony od decyzji organu pierwszej instancji wydanej na skutek wcześniejszej decyzji kasacyjnej.

Norma art. 24 § 1 k.p.a. zawiera enumeratywnie wymienione podstawy wyłączenia pracownika, które dotyczą również członków samorządowego kolegium odwoławczego zgodnie z art. 27 § 1 k.p.a. Taka podstawa wyłączenia pracownika (członka SKO) zawarta w przepisach o cechach enumeracji wyczerpującej nie może być przedmiotem wykładni rozszerzającej, nawet wówczas gdy chodzi o zachowanie należytego stopnia obiektywizmu i bezstronności w załatwianiu indywidualnych spraw administracyjnych.

Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu organy należycie zbadały i oceniły sytuację skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia przedmiotowych należności. Podkreślić też należy, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości, w przypadku zmiany okoliczności sprawy, zwłaszcza, gdy uzyska orzeczenie stwierdzające jego niepełnosprawność w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.