Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1089/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący del. Sędzia NSA T. Zbrojewski, Sędziowie : Sędzia WSA J. Rosińska, p.o. Sędziego WSA A. Blewązka (spr.), Protokolant asystent sędziego K. Orzechowska, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2004 r. na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Z. K. kwotę złotych 10 (dziesięć) z tytułu wpisu od skargi, 3. stwierdza, iż uchylone decyzje nie mogą być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

`Sygn. akt: II SA / Łd 1089 / 01

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. Nr 142 z 1997 roku , poz. 950 ze zm.) pozbawił Z. K. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, przyznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w P., decyzją z dnia [...]. W uzasadnienia wydanej decyzji organ wskazał, iż mąż Z. K. posiadał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu: "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" od 15 sierpnia 1946 roku do 27 stycznia 1947 roku, na podstawie zaświadczenia wydanego przez KWMO w O. z dnia 08 czerwca 1982 roku stwierdzającego, iż jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej w okresie od 15 sierpnia 1946 roku do 27 stycznia 1947 roku brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem.

Dalej organ wskazał, iż do sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 25 ust.2 pkt. 2 wyżej cytowanej ustawy, który stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. l ust.2, w art. 2 oraz w art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku. Zgodnie z art. l ust.2 pkt. 6 cytowanej wyżej ustawy "za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu".

Milicja Obywatelska, nie była zmilitaryzowaną służbą państwową, a zatem w świetle przytoczonych przepisów, jakakolwiek działalność w jej szeregach, nie może być uznana za działalność kombatancką, lub równorzędną z kombatancką.

Uprawnienia przysługujące wdowie pozostałej po kombatancie mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień współmałżonka. Z powyższego wynika, że Z. K. jest wdową po osobie wymienionej w art. 25 ust. 2 pkt 2. – to jest po osobie, której nie przysługują uprawnienia kombatanckie. W tym stanie rzeczy nie ma podstaw prawnych do utrzymania przyznanych uprawnień, przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie.

W dniu 16 sierpnia 2000 roku Z. K. złożyła odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej zmianę i przywrócenie uprawnień kombatanckich po mężu. W uzasadnieniu podała, iż jej mąż J. K. posiadał uprawnienia kombatanckie. Po jego śmierci, uprawnienia te zostały jej przyznane – jako żonie. Decyzja pozbawiająca uprawnień kombatanckich wydana została na podstawie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku, z uwagi na to, iż jej mąż jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej w okresie od dnia 15 sierpnia 1946 roku do dnia 27 stycznia 1947 roku uczestniczył w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zdaniem odwołującej się, należy zwrócić uwagę na to, iż jej mąż w Milicji Obywatelskiej pracował tylko przez pięć miesięcy i ze służby tej odszedł. Stwierdzenie, że brał; udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem jest nieprecyzyjne i niezrozumiałe. W chwili obecnej działające zorganizowane grupy przestępcze, uzbrojone w bron palną, z którymi walczy policja można także nazwać bandami. Ściganie tych grup przestępczych i walka z nimi jest obowiązkiem policji (dawniej milicji). Mąż Z. K. po zwolnieniu z pracy w Milicji Obywatelskiej od dnia 08 lipca 1948 roku do dnia 08 października 1950 roku odbywał służbę wojskową. Nie był zatrudniony w Urzędach Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, w organach prokuratury i prokuraturze wojskowej, w sądownictwie powszechnym i wojskowym ani też w służbie więziennej. Nie wykonywał więc zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Polski.. Odwołująca się podała również, iż ma osiemdziesiąt lat, jest wdową i utrzymuje się z renty po zmarłym mężu. pozbawienie uprawnień kombatanckich obniży jej dochody i nie będzie mogła opłacać wszystkich świadczeń z tytułu czynszu, gazu, światła i ogrzewania.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako organ II instancji decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż Z. K. uzyskała uprawnienia wdowy po kombatancie, zmarłym mężu J. K., który posiadał uprawnienia przyznane przez ZBoWiD za działalność prowadzoną podczas służby w organach Milicji Obywatelskiej. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt ZBoWiD.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. W uzasadnieniu uchwały z dnia 25.01.1996 r., sygn. akt AZP 32/95 Sąd Najwyższy stwierdził, że uprawnienia wdów po kombatantach nie mają charakteru pierwotnego. Są to uprawnienia pochodne, a więc zależą od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych. Należy więc uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne, byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to także istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień osobę powołującą się jedynie na uprawnienia pochodne.

W ocenie organu, okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczące służby J. K. w Milicji Obywatelskiej nie mają wpływu na wynik sprawy, bowiem z tytułu powyższej działalności nie przysługują uprawnienia kombatanckie

W dniu 25 stycznia 2001 roku, na powyższą decyzję Z. K. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi podnosząc, iż organ administracji odbierając uprawnienia po zmarłym mężu skupił się wyłącznie na jego działalności w Milicji Obywatelskiej pomijając zupełnie pełnienie przez niego służby wojskowej przez okres dwóch lat i walkę z Ukraińską Powstańczą Armią w Bieszczadach. Skarżąca podniosła, iż po upływie 55 lat od tamtych wydarzeń, będąc ponad 80 letnią kobietą o niskiej rencie, jest jej się trudno bronić

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Postępowanie w niniejszej sprawie, pomimo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, nie zostało przez ten Sąd zakończone przed dniem 1 stycznia 2004 roku, a zatem sprawa ta podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. (art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.))

Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie: p.s.a.) (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Zgodnie zaś z art. 145 par. 1 ust.1 p.s.a. decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd administracyjny stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy;

W toku niniejszej sprawy nie było kwestionowane to, iż uprawnienia skarżącej mają charakter pochodny względem uprawnień kombatanckich męża. Tak więc, wcześniejsze istnienie uprawnień męża stanowi konieczną przesłankę powstania uprawnień wdowy, której uprawnienia te przysługują jako osobie "pozostałej po kombatancie".(vide; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2002 roku w sprawie Sygn. akt V SA 2926/01 (niepublikowany))

Utrwalony w orzecznictwie jest pogląd, iż w trakcie postępowania weryfikacyjnego z udziałem kombatanta, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien zbadać czy osobie tej przysługują uprawnienia kombatanckie z innego tytułu, niż ten, jaki był podstawą nadania uprawnień przez organ ZBoWiD. Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach z 1991 roku stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które między innymi na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, (a więc także osoby uczestniczące w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu – art. 1 pkt 6 ustawy), oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku.

Organ administracji właściwy do podejmowania decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich został zobowiązany do uprzedniego przeprowadzenia w takim wypadku postępowania weryfikacyjnego (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawiania i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745)). Po wszczęciu takiego postępowania organ administracji wzywa osobę, której uprawnień dotyczy postępowanie, do przedstawienia wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów związanych z przedmiotem postępowania (§ 4 rozporządzenia). Oznacza to, że użyty w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy ustawie z dnia 24 stycznia 1991 roku zwrot "uczestnicy walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" nawiązuje bezpośrednio tylko do jednego z wielu wyraźnie wyodrębnionych tytułów prawnych, stanowiących samodzielną podstawę prawną dla ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 26 maja 1982 roku o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 16, poz. 122 ze zm.) Jednocześnie procedura prawna weryfikacji uprawnień kombatanckich wprowadzona przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku nie pozbawia osoby, której uprawnienia kombatanckie poddawane są weryfikacji możliwości wykazania w tym samym lub też w nowym postępowaniu, że jakkolwiek uprawnienia kombatanckie uzyskała z tytułu "utrwalania władzy ludowej", to jednak spełnia ona także warunki konieczne do nabycia uprawnień kombatanckich na innej podstawie prawnej wymienionej w art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2001 roku w sprawie sygn akt III RN 77/00, OSNP 2001/15/475).

W ocenie Sądu pogląd zaprezentowany powyżej znajduje zastosowanie również wobec wdów po kombatancie. Skoro osoby te uprawnienie kombatanckie wywodzą z uprawnień współmałżonka, to brak jest zarówno w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 roku jak i w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawiania i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745) przepisów pozwalających wdowy bądź wdowców po kombatancie traktować w postępowaniu weryfikacyjnym inaczej niż samych kombatantów. Skoro śmierć kombatanta nie jest przeszkodą do weryfikacji jego uprawnień w postępowaniu toczonym z udziałem wdowy lub wdowca po min, to tym samym śmierć kombatanta nie powinna być przeszkodą do ustalenia w toku postępowania weryfikacyjnego toczonego również z udziałem wdowy bądź wdowca po nim, iż nabył on za życia uprawnienia kombatanckie jeszcze z innych tytułów niż te dotychczas ujawnione. Tym samym wypada nie zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2002 roku w sprawie II SA/Kr 2139/99 (niepublikowanym).

W toku prowadzonego postępowania weryfikacyjnego Z. K. wystąpiła do organu do spraw kombatantów z pismem wskazując, iż jej mąż poza służbą w Milicji Obywatelskiej w 1948 roku został powołany do wojska i służąc w "formacji Pogranicza, walczył przeciw B.U.P.A.(...) tam został lekko ranny". Podobna informacja znajduje się w życiorysie J. K. znajdującym się na karcie 9 akt postępowania administracyjnego. J. K. wskazał wówczas:"pierwotnie zacząłem pracować w (...) fabryce makaronu, to było 5 stycznia 1948 r do chwili powołania mnie do służby wojskowej dnia 8 sierpnia 1948 r do WOP w Przemyślu". O służbie wojskowej w jednostkach Wojsk Ochrony Pogranicza mąż skarżącej pisał również w deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia 25 maja 1983 roku.

Powyższe okoliczności mogące świadczyć o tym, iż mąż skarżącej był kombatantem z tytułu walki z Ukraińską Powstańczą Armią uznać wypada za istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Skoro jednak nie były one w ogóle przedmiotem wyjaśnień i analizy organu administracji, to tym samym wskazać należy, iż w toku postępowania administracyjnego organ dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "c" p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji

O zasądzeniu na rzecz skarżącej kwoty z tytułu wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 97 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w związku z art. 55 par. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.)

Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, należało stwierdzi, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku decyzje te nie podlegają wykonalności (art. 152 p.s.a.).