Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 421/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 3, 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Protokolant: specjalista Renata Pawlak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi P. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. A. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład, organ II instancji) Oddział w Bielsku - Białej z 3 lipca 2020 r. nr UP-367/2020, utrzymująca w mocy decyzję ZUS Oddział we Wrocławiu (dalej: organ I instancji) z 7 kwietnia 2020 r. , odmawiającą mu umorzenia odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Podstawę prawną tej decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 735 ze zm. - dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.,dalej: u.s.u.s.).

Z akt sprawy wynika, że skarżący wniósł o umorzenie zaległości z tytułu składek. Powołał się na decyzję z 11 października 2017 r., mocą której - według niego - umorzono wszystkie jego zaległości składkowe. Uznał, że nie jest już dłużnikiem ZUS. Załączył dokumenty potwierdzające jego sytuację rodzinną, majątkową i zdrowotną.

ZUS decyzją z dnia 28 sierpnia 2018 r. odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Decyzją z dnia 8 marca 2019 r. w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ utrzymał w mocy decyzję z dnia 28 sierpnia 2018 r. Wyrokiem z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 177/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) we Wrocławiu uchylił decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ nie podał jakiego okresu składkowego dotyczą sporne odsetki oraz czy nadal są wymagalne, czy nie uległy przedawnieniu. Dalej Sąd wskazał na rozbieżność pomiędzy wydanymi decyzjami w kontekście stwierdzonych przesłanek nieściągalności, jak również stwierdził Sąd brak wystarczającego uzasadnienia odmowy umorzenia, ogólnikowość argumentacji i brak odniesienia się przez organy do zindywidualizowanej sytuacji strony.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organ I instancji wezwał stronę o złożenie dokumentów potwierdzających okoliczności uzasadniające umorzenie. Strona w piśmie z 9 marca 2020 r. powołała się na spełnienie wszystkich przesłanek do umorzenia należności, wskazała, że jej sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu oraz że leczy się psychiatrycznie, co uniemożliwia normalne funkcjonowanie w społeczeństwie.

Organ I instancji ustalił, że skarżący prowadził działalność gospodarczą do 31 marca 2016 r. i nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek, których konsekwencją są odsetki od nieopłaconych w terminie składek. Zauważył, że decyzją z 11 października 2017 r. skarżącemu umorzono należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika za osoby ubezpieczone i należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Wskazał, że na dzień złożenia wniosku o umorzenie na koncie strony pozostaje nadal (do zapłaty) zadłużenie z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych; zadłużenie wynosi 141.591,23 zł (z tytułu składek) i 109.178 zł (z tytułu odsetek).

Decyzją z 7 kwietnia 2020 r. organ I instancji odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek. Przedstawił organ, powołując się na art. 24 u.s.u.s., zestawienie okresów i czynności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. (tabela str. 5 decyzji). Dalej wskazał, że skarżący jest osobą bezrobotną, nie zgłoszoną do Urzędu Pracy, obecnie uzyskuje dochód ze zbieractwa w wysokości ok. 200 zł, prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną oraz synem, żona jest zatrudniona na umowę o pracę z wynagrodzeniem 2.8000 zł brutto (2.061, 67zł netto). Rodzina ponosi koszty leczenia, pozostałych opłat nie uiszcza, według oświadczenia strony dłużne zobowiązania wynoszą ok. 4 miliony zł i nie są spłacane. Strona jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 41,3 m2 we Wrocławiu, posiada dwa samochody o wartości niewystarczającej do dokonania zastawu. Wskazał organ I instancji, że w sprawie wystąpił przypadek całkowitej nieściągalności z pkt 2 art. 28 ust. 3 , tj. Sąd postanowieniem z 27 kwietnia 2016 r. oddalił wniosek ZUS o ogłoszenie upadłości. Odnośnie pozostałych przesłanek nie stwierdził ich wystąpienia.

Wobec powyższego organ I instancji działając w ramach uznania administracyjnego dał prymat interesowi publicznemu nad słusznym interesem strony i odmówił umorzenia odsetek od przedmiotowych składek. Podkreślił organ, że pobór odsetek za zwłokę oprócz funkcji sankcyjnej stanowi również rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku terminowego opłacania składek. Ma to na celu ochronę interesu ubezpieczonych. Dalej organ odnosząc się do przedłożonej dokumentacji medycznej, z której wynika że strona leczy się na depresję, zaburzenia osobowości, cukrzycę typu II insulinozależną, chorobę wieńcową, dyskopatię, zauważył, że niezrozumiałym pozostaje, że strona nie ubiega się o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co umożliwiłoby otrzymanie różnych świadczeń. Zaznaczył organ, że tego rodzaju pasywna postawa nie może być premiowana umorzeniem zaległości. Podkreślił organ, że strony nie korzysta z pomocy oferowanej przez Urząd Pracy, nie stara się o zdobycie nowych kwalifikacji, skorzystanie z możliwości aktywizacji zawodowej osób w wieku strony. Zdaniem organu strona nie wykazała, że podjęła wszelkie działania, aby wykorzystać zdolność pracy i poprawić sytuację finansową. Stwierdził organ, że w sprawie nie występują szczególne okoliczności, strona prowadziła działalność gospodarczą i winna mieć świadomość ciążących na niej obowiązków finansowych. Zaakcentował organ, że na koncie strony pozostają nieopłacone składki finansowane przez ubezpieczonych.

Wyjaśnił organ, że w sprawie z uwagi na rodzaj należności, nie znajduje zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tym samym argumenty strony dotyczące sytuacji finansowej i stanu zdrowia nie mogą stanowić przesłanki umorzenia należności.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Ustalił, że: skarżący nie jest zgłoszony z żadnego tytułu do ubezpieczeń od momentu zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej; z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z 24 lipca 2018 r. wynika, że: nie prowadzi on działalności gospodarczej, nie pobiera świadczeń, osiąga dochody z innych źródeł, tj. z prac sezonowych, w kwocie od 100 zł do 200 zł miesięcznie, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną (która posiada własne źródło dochodu w wys. 1.728 zł), na utrzymaniu ma pełnoletniego syna, 21 lat, bez dochodu, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z leczeniem w kwocie od 200 zł do 250 zł, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków i zaciągniętych kredytów w łącznej kwocie około 4 mln zł (egzekucja prowadzona jest przez Komornika Sądowego), posiada mieszkanie o powierzchni 41,3 m2, które jest zabezpieczone hipoteką przez bank oraz przez innych wierzycieli, nie posiada innych ruchomości, praw majątkowych ani wierzytelności.

Potwierdził ZUS dokonane przez organ I instancji zestawienie należności, ich wymagalność, brak przedawnienia i czynności mając wpływ na jego bieg.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., z zastrzeżeniem art. 30, należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Wskazał, iż przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i zawierają zamknięty katalog sytuacji, w których można przyjąć, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zaznaczył, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co stanowi, że decyzja w zakresie umorzenia przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości.

Następnie ZUS stwierdził, że w przypadku skarżącego nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Podobnie nie stwierdził również organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Wskazał organ, że przesłanka § 3 ust. 1 rozporządzenia nie obejmuje subiektywne poczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia składek, ale oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża bytowi strony lub jego rodziny.

W zakresie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ stwierdził, że nie została dowiedziona niezdolność do pracy, strona uzyskuje dochody z prac dorywczych, a zatem może poszukać stałego zatrudnienia, zwłaszcza że nie ma przeciwskazań zdrowotnych do pracy. Argumentował organ, że skarżący prowadził działalność gospodarczą, co wiąże się ze świadomością konieczności ponoszenia zobowiązań. Nadto, zdaniem organu strona celowo nie podejmuje pracy w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę, aby uniknąć ściągalności zadłużenia. Według organu sytuacja strony może ulec zmianie, strona może podjąć pracę. Podkreślił organ brak aktywności strony w celu pozyskania pracy. Wskazał również organ, że gospodarstwo domowe strony dysponuje kwotą wyższą od minimum egzystencji. Z oświadczenia strony nie wynika również aby ponosiła wydatki związane z utrzymaniem. Zauważył organ, że podane informacje nie pozwalają na dokonanie faktycznej oceny sytuacji strony.

Według organu, mając na uwadze, że syn strony jest pełnoletni, istnieje również możliwość poprawy sytuacji domowej, po podjęciu pracy przez syna. Tym samym aktualna sytuacja strony nie jest trwała.

Dalej organ argumentował, że istnienie zaległości nie ma wpływu na sytuację strony. Nie zostało również wykazane, aby strona korzystała z innych form pomocy.

Wobec zgormadzonego materiału uznał organ, że umorzenie należności byłoby przedwczesne, biorąc pod uwagę wiek strony i brak przeszkód zdrowotnych.

W skardze, skarżący nie zgodził się z decyzją ZUS. Uzasadniał jak we wniosku o umorzenie.

Na rozprawie, pełnomocnik skarżącego podkreślił, że w wydanych w sprawie decyzjach nadal występują rozbieżności, co do ilości występujących w sytuacji skarżącego przesłanek całkowitej nieściągalności, a uzasadnienie skarżonej decyzji nie odnosi się do sytuacji indywidualnej skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie dla rozpatrzenia skargi istotne znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem oceny przez WSA we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 177/19 uchylił wcześniejszą decyzję organu II i I instancji. A zatem ramy kognicji Sądu rozpoznającego obecnie skargę zostały ograniczone rozstrzygnięciem zapadłym wcześniej w sprawie.

Stosownie bowiem do regulacji art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Powyższe oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. W orzecznictwie, jak i doktrynie przyjmuje się, że "związanie wykładnią prawa" oznacza wykładnię przepisów prawa materialnego, procesowego, jak i kwestię zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania określonej decyzji. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. (za wyrokiem NSA z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt II FSK 601/17, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Związanie dokonaną przez NSA wykładnią ma szeroki zasięg. Nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA. Ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt I OSK 670/11, CBOSA).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiła sytuacja, pozwalająca na odstępstwo od zasady z art. 153 p.p.s.a.

W ww. wyroku WSA uchylając decyzje obu organów stwierdził, że: - ZUS (w obu instancjach) nie podał i nie wyjaśnił w decyzji, jakiego okresu składkowego dotyczą sporne odsetki w wysokości 109.178 zł i czy są one nadal wymagalne (czy aby np. nie uległy one przedawnieniu), tj. czy istnieje przedmiot sprawy o umorzenie. Nie wynika to także z akt sprawy; - wskazał na rozbieżność i brak jej wyjaśnienia w decyzjach organów, odnośnie przesłanek nieściągalności (w decyzji z 28 sierpnia 2018 r. ZUS uznał, że w sytuacji skarżącego wystąpiły cztery przesłanki całkowitej nieściągalności, określone w pkt 2, 4b, 5 i 6, a w decyzji II instancji wskazano tylko jedną przesłankę z pkt 2); - WSA dostrzegł również, że uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji odwołują się jedynie do ogólnych zasad mających zastosowanie do instytucji umorzenia należności składkowych, które to uzasadnienia mogłoby stanowić element każdej decyzji odmawiającej umorzenia. ZUS nie odniósł się do zindywidualizowanej sytuacji skarżącego, co obowiązany będzie uczynić przy ponownych rozpatrywaniu sprawy.

Zalecił Sąd wyjaśnienie powyższych rozbieżności oraz uwzględnienie stanowiska Sądu.

Sąd dokonujący obecnie kontroli zaskarżonej decyzji oraz mając na uwadze ww. wyrok WSA stwierdził, że decyzje organów obu instancji naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia.

Zdaniem Sądu - ponownie rozpoznając sprawę – organy nie wykonały zaleceń wynikających z ww. wyroku Sądu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył przepisy postępowania w zakresie prawidłowego zbadania przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365).

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek,

- zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazana powyżej regulacja art.28 ust. 3a i rozporządzenia, ze względu na treść art. 30 u.s.u.s., nie ma zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek.

W ocenie Sądu nie ma jednak przeszkód prawnych do prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek od nieuregulowanych składek na ubezpieczenia w części finansowanej przez ubezpieczonych (pracowników).

Jak wskazuje się w orzecznictwie, niemożność umorzenia składek wyłączona przepisem art. 30 u.s.u.s. nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek, a zatem m.in. odsetek od nich. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata), także powiązane ze składkami niepodlegającymi umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 lub ust. 3a tej ustawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 657/15, wyrok z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt III SAŁd 1090/16)

W tym miejscu należy wskazać, że w sprawie organ I instancji regulacji art. 28 ust. 3a i rozporządzenie nie zastosował, co Sąd ocenia jako wadliwe. Natomiast organ II instancji pomimo jej zastosowania, uczynił to nieprawidłowo.

Przed przejściem do szczegółowej oceny merytorycznej, podkreślić należy, że zaskarżona decyzja oparta jest o przepisy, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma prawo swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi, czyli to organ decyduje o sposobie rozstrzygnięcia. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom uwzględnienie wniosku strony o udzielenie ulgi, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego, jego celowości, czy słuszności.

Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i, czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności te zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia

Zauważyć trzeba, że rozstrzygnięcie nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ nie dochował spoczywających na nim obowiązków, nie wykonał również wszystkich zaleceń wynikających z wyroku WSA.

Nie kwestionuje Sąd stanowiska organów odnośnie podanych w decyzji organu I instancji i potwierdzonych w decyzji II instancji wielkości należności oraz ich wymagalności, jak również wskazanego braku ich przedawnienia i zdarzeń mających wpływ na jego bieg.

Jako nieprawidłowe ocenia natomiast Sąd stanowisko organów w zakresie oceny podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Pomimo zalecenia Sądu zawartego w wyroku uchylającym decyzje organów obu instancji, organy nadal podają w decyzji rozbieżne informacje, co do wystąpienie przesłanek całkowitej nieściągalności i ich nie wyjaśniają. Mianowicie organ I instancji wskazuje na wystąpienie jednej przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., natomiast organ II instancji twierdzi, że nie wystąpiła żadna przesłanka całkowitej nieściągalności.

Ponadto zarówno organ II, jak I instancji oceniając poszczególne przesłanki całkowitej nieściągalności przedstawiają niespójną argumentację.

Organ I i II instancji oceniając przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. stwierdziły, że nie wystąpiły, a jednocześnie zestawiając treść podanych informacji odnośnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, niezrozumiałym pozostaje, czy Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Psie Pole prowadzi, czy nie prowadzi postępowanie egzekucyjne. Według organu I instancji zostało ono umorzone i prowadzone jest wyłącznie postępowanie przez Komornika Sądowego, natomiast według organu II instancji według oceny przesłanki z pkt 5 Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Psie Pole nie prowadzi postępowania egzekucyjnego, a według oceny przesłanki z pkt 6 organ postępowanie prowadzi.

Powyższe rozbieżności nie są wyjaśnione.

W ocenie Sądu, organ wbrew zaleceniom WSA z wyroku nie dochował również wymogu związanego z dowodzeniem określonych zdarzeń. Organ rozpoznając sprawę w lipcu 2020 r. zobligowany był pozyskać aktualne informacje odnośnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Z akt wynika, że organ ostatnią informację dotyczącą postępowania prowadzonego przez komornika Sądowego powziął w październiku 2019 r.

Nie podziela również Sąd oceny dokonanej przez organ II instancji w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. W orzecznictwie podkreśla się, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15).

Organ nie dokonał oceny sytuacji finansowej strony w kontekście spłaty należności i wpływu na sytuację strony. Organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że przesłanka z § 3 ust.1 nie odnosi się do subiektywnego odczucia o dolegliwości z powodu konieczności zapłaty składek.

Wadliwie również organ wskazuje, że sam fakt istnienia należności nie wpływa na sytuację finansową strony (str. 10 akapit 3). Z przepisu wynika, że organ ma zbadać kwestię, czy spłata należności ( a nie jej istnienie) ma/może mieć negatywny (w znaczeniu zbyt ciężki) wpływ na byt strony, m.in. w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Jako niezasadne ocenia także Sąd stanowisko organu odnośnie braku spełnienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ wskazał że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę z § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia, ponieważ w sprawie nie została dowiedziona niezdolność do pracy. Dalej stwierdził również organ, że po stronie skarżącego nie ma przeciwskazań zdrowotnych do świadczenia pracy.

W ocenie Sądu, powyższe twierdzenia organu pozostają w całkowitej sprzeczności z okolicznościami, na które powołuje się organ I instancji (przy okazji oceny ważnego interesu strony). W decyzji organu I instancji zawarte są informacje dotyczące dokumentacji medycznej zgormadzonej w sprawie (str. 3 decyzji), jak również organ poddaje ocenie kwestie zdrowotne podnoszone przez stronę (str. 10 decyzji). Natomiast w decyzji organu II instancji, bez wyjaśnienia rozbieżności, zawarte są stwierdzenia o braku przeszkód medycznych do podjęcia pracy.

Ponadto decyzje podają rozbieżne informacje o sytuacji finansowej strony – inne wielkości dochodu żony.

Stwierdzone uchybienia dotyczące niewyjaśnionych rozbieżności pomiędzy ustaleniami organów obu instancji, co do wystąpienia całkowitej nieściągalności, rozpoznanie wniosku strony przez organ I instancji wyłącznie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz wadliwa i niepełna ocena sytuacji majątkowej i zdrowotnej strony stanowią i brak wykonania wskazywanych zaleceń Sądu wynikających z wyroku WSA zapadłego w sprawie, powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji.

Rozstrzygnięcie nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Powtórnie rozpoznając wniosek sprawę, ZUS winien uwzględnić zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.