Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1186/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 130 , 132, 134, 154 , 151
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 12 i 18
journal: Dz.U. 2008 nr 193 poz 1194
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity.
article: art. 21
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Krystyna Daniel (spr.) Protokolant: Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi "R" Spółki z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 9 lipca 2013 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania skargę oddala


UZASADNIENIE

Sygn.. akt II SA/Kr 1186/13

U Z A S A D N I E N I E

Starosta K. decyzją z [...] września 2012 r., na podstawie art. 12 ust. 4a, 4f i 5, art. 18 ust. 1 i 3 ustawy z 10. 04. 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 193 poz. 1194 ze zm.) oraz art. 129 ust. 5, art. 130 ust 2, art. 132 ust. 1a, 2 i 3, art. 133 ustawy z 2. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651 ze zm.), orzekł:

- w pkt 1 o ustaleniu odszkodowania na rzecz K.K. w wysokości 442011,00 zł za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0915 ha, położoną w obr.[...] m. K. , objętą księgą wieczystą nr [...] , przejętą z mocy prawa na rzecz Gminy Miejskiej K. decyzją nr [...] Prezydenta Miasta K. z 1 czerwca 2011 r. znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dla przedsięwzięcia pn.: Rozbudowa ul. [...] km 0+000 do km 0+642 jako drogi gminnej klasy dojazdowej KD oraz budową połączenia ul. [...] z ul. [...] jako drogi gminnej klasy dojazdowej KD wraz z odwodnieniem oświetleniem i przebudową kolidującego uzbrojenia terenu: kanalizacji deszczowej, sieci gazowej, wodociągowej, teletechnicznej", pomniejszonego o wartość ograniczonego prawa rzeczowego;

- w pkt 2 o wypłacie ustalonego w punkcie 1 odszkodowania na rzecz K.K. ;

- w pkt 3 o ustaleniu odszkodowania na rzecz: A. spółka z o.o. w K. w wysokości 152 075,00 zł jako właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1680 ha, obr. [...] , jedn. ewid. P. m. K. , obj. księgą wieczystą [...] uprawnionego z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych, określonych jako: nieodpłatna nieograniczona w czasie służebność gruntowa polegająca na prawie przeprowadzenia instalacji gazowej wzdłuż północnej granicy działki nr [...] , a następnie wzdłuż jej wschodniej granicy do ulicy [...] -na rzecz każdoczesnych właścicieli działki nr [...] , oraz nieodpłatna i nieograniczona w czasie służebność gruntowa polegającą na prawie przejazdu i przechodu pasem szerokości 6 metrów po działce nr [...] wzdłuż jej północnej granicy, a następnie wzdłuż jej wschodniej granicy do ulicy [...] — zgodnie z przebiegiem tej służebności zaznaczonym na mapie, stanowiącej załącznik do umowy sprzedaży Rep [...] - na rzecz każdoczesnych właścicieli działki nr [...] , obciążające nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,2742 ha, poł. w obr.[...] m. K. , objętą księgą wieczystą [...] , przejętą na rzecz Gminy Miejskiej K. , ww. decyzją Prezydenta Miasta K. z 1 czerwca 2011 r.;

- w pkt 4 o wypłacie ustalonego w punkcie 3 odszkodowania w całości na rzecz A. Spółka z o. o.

- w pkt 5 o tym, iż do wypłaty odszkodowania zobowiązana jest Gmina Miejska K. , reprezentowana przez Prezydenta Miasta K;

- w pkt 6 o tym, iż zapłata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stosownie do treści art. 9 ustawy o gospodarce

nieruchomościami, stanie się ostateczna. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego.

Odszkodowanie wpłaca się do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia

jego przyjęcia albo wypłata odszkodowania natrafia na trudne do przezwyciężenia

przeszkody.

W uzasadnieniu organ podał, że postanowieniem z 6 marca 2012 r. znak: [...] Wojewoda wyznaczył Starostę K. do załatwienia przedmiotowej sprawy.

Starosta K. ustalił, że na wniosek Prezydenta Miasta K. z 22 lutego 2011 r., na podstawie art. 12 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 ze zm.), w dniu 1 czerwca 2011 r. Prezydent Miasta K. wydał decyzję nr [...] znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dla opisanego wyżej przedsięwzięcia. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 20 lipca 2011 r. i w tym dniu, zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy, przedmiotowa nieruchomość przeszła z mocy prawa na własność Gminy Miejskiej K. na potrzeby realizacji powyższej inwestycji. Decyzją zatwierdzono również projekt podziału nieruchomości, zgodnie z którym działka nr [...] podzieliła się na działki: nr [...] (wydzielona pod drogę) oraz nr [...] .

W oparciu o treść odpisu z księgi wieczystej [...] ustalono, że w dniu 20 lipca 2011 r. działka nr [...] stanowiła własność A.K. . Z kolei dział III księgi zawierał wpis dotyczący ograniczonych praw rzeczowych, określonych jako: nieodpłatna i nieograniczona w czasie służebność gruntowa polegająca na prawie przeprowadzenia instalacji gazowej wzdłuż północnej granicy działki nr [...] , a następnie wzdłuż jej wschodniej granicy do ulicy [...] , oraz nieodpłatna i nieograniczona w czasie służebność gruntowa polegająca na prawie przejazdu i przechodu pasem szerokości 6 metrów po działce nr [...] wzdłuż jej północnej granicy, a następnie wzdłuż jej wschodniej granicy do ulicy [...] -zgodnie z przebiegiem tej służebności zaznaczonym na mapie, stanowiącej załącznik do umowy sprzedaży Rep. [...] , obie na rzecz każdoczesnego właściciela działki nr [...] objętej księgą wieczystą [...] . Dział IV księgi był wolny od wpisów. Spadek po zmarłej w dniu 5 października 2011 r. A.K. , nabył wprost jej syn K.J. K. w całości. Właścicielem działki nr [...] jest A. Spółka z o. o. z siedzibą w K,

Organ wskazał, że podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowią przepisy ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, a w szczególności: art. 12. ust. 4f, ust. 5, art. 18 ust. 1 , a także art. 130 ust. 2, art. 154 ust. 1ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z kolei szczegółowe zasady wyceny nieruchomości przeznaczonych pod drogi publiczne reguluje § 36 rozporządzenia RM z 21. 09. 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U.Nr 207, poz. 2109 ze zm.).

W przedmiotowej sprawie rzeczoznawca majątkowy w dniu 9 lipca 2012 r. sporządził operat szacunkowy, w którym ustalił wartość rynkową prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] która położona jest na obszarze nie objętym Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego. Stosownie do treści Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Miasta K. , zatwierdzonym Uchwałą nr [...] Rady Miasta K. z 16 kwietnia 2003r. - w dniu wydania decyzji nr [...] działka nr [...] znajdowała się w terenach o przeważającej funkcji mieszkaniowej niskiej intensywności zabudowy, oznaczonych symbolem MN.

Rzeczoznawca majątkowy dokonała w swym operacie wyceny gruntu podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej dla optymalnego sposobu użytkowania, uwarunkowanego przeznaczeniem wynikającym z ustaleń Studium. W ocenie organu, dobór cech korygujących, jak również wagi tych cech oraz skala rozrzutu atrybutów, nie nasuwały zastrzeżeń. Ponadto w sporządzonym opracowaniu wycenione zostały części składowe przedmiotowej nieruchomości, stanowiące jej składniki budowlane, tj. ogrodzenie z siatki, brama i furtka z siatki w ramach stalowych oraz plac o nawierzchni żwirowej, na kwotę 21 993,00 zł. Wartość części składowych stanowiących budowle oszacowano przy zastosowaniu podejścia kosztowego, metodą kosztów odtworzenia, techniką wskaźnikową, z uwzględnieniem stopnia zużycia.

Wartość wycenianej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] została określona na kwotę 572 093,00 zł, natomiast wartość służebności gruntowej została określona na kwotę 152 075,00 zł według jej stanu na dzień wydania przez Prezydenta Miasta K. decyzji z 1 czerwca 2011 r.

Organ wskazał, że do zapłaty ustalonego odszkodowania zobowiązana jest Gmina Miejska K. , reprezentowana przez Prezydenta Miasta K. , jako organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, na rzecz której następuje przejęcie nieruchomości, zgodnie z art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odwołanie od w/w decyzji złożyła Gmina K. , reprezentowana przez Prezydenta Miasta K. , wskazując na nieprawidłowości w sporządzeniu operatu szacunkowego, które w ocenie strony odwołującej się powodują, iż operat szacunkowy budzi wątpliwości czy został wykonany zgodnie z przepisami prawa

Wojewoda decyzją z [...] lipca 2013 r., znak:[...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy punkty: 1, 2, 3, 4, 5 zaskarżonej decyzji Starosty K. , uchylił punkt 6 zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł, iż zapłata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stanie się ostateczna. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. Odszkodowanie wpłaca się do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia jego przyjęcia albo wypłata odszkodowania natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych tj. 12 ust. 4 pkt 2, art. 12 ust. 4f, art. 18 ust. 1, art. 12 ust. 5;art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 36 rozporządzenia RM z 2. 09. 2004 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu sporządzania operatu szacunkowego.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Wojewoda wskazał, że sam fakt, iż operat szacunkowy jest sporządzany w sposób sformalizowany, uregulowany przepisami w randze rozporządzenia, a także, iż przygotowuje go rzeczoznawca majątkowy, nie zmienia jego charakteru - operat jest bowiem dowodem z opinii biegłego i - jeżeli chodzi o jego moc dowodową - winien być oceniany jak każdy inny, w ramach przewidzianej w art. 80 k.p.a. swobodnej oceny dowodów. Ponadto opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie, które pozwoliłoby dokonać analizy logiczności i poprawności wniosków bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej. Z kolei zgodnie z obowiązującym Krajowym Standardem Wyceny Podstawowym nr 3 operat szacunkowy powinien być sporządzony zgodnie z przepisami prawa, standardami zawodowymi, zasadami dobrej praktyki zawodowej, powinien przedstawiać przejrzyście i jednoznacznie wnioski z wyceny w sposób, który umożliwi korzystającemu zrozumienie wyrażonych przez rzeczoznawcę majątkowego opinii oraz jednoznaczną interpretację.

Z uwagi na treść podniesionych w odwołaniu przez skarżącą Gminę K. zarzutów, a także z uwagi na wątpliwości powzięte przez organ odwoławczy w procesie oceny operatu szacunkowego organ II instancji zwrócił się do rzeczoznawcy majątkowego z prośbą o wyjaśnienie m.in. następujących kwestii: precyzyjnego określenia daty badania przeznaczenia wycenianej nieruchomości, w kontekście wskazanej na str. [...] operatu informacji, iż dla analizowanego obszaru brak jest aktualnie obowiązującego planu miejscowego, wyjaśnienie powodów przyjęcia do porównania nieruchomości o przeznaczeniu w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy pod zabudowę wielorodzinną (str. [.,..] operatu) w kontekście przeznaczenia nieruchomości wycenianej pod obszary o przeważającej funkcji mieszkaniowej niskiej intensywności zabudowy (MN) oraz wyjaśnienie twierdzenia, iż "ceny gruntów do zabudowy wielorodzinnej i jednorodzinnej są na podobnym poziomie " (str. [...] ), jednoznacznego wskazania przeznaczenia przyjętych do porównania nieruchomości znajdujących się w tabeli na stronie 11 operatu szacunkowego pod numerami: 6, 8, 9, podanie warunków zawarcia transakcji nr 7 i możliwości przyjęcia jej do porównania celem ustalenia wartości wycenianej nieruchomości.

W odpowiedzi rzeczoznawca majątkowy w piśmie z 17 czerwca 2013 r. wyjaśniła, iż: stan nieruchomości został określony zgodnie z § 36 ust. 1 rozporządzenia na dzień 1 czerwca 2011 r. tj. na dzień wydania przez Starostę K. decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. W dacie tej dla obszaru przedmiotowej nieruchomości nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, a przeznaczenia planistyczne określono na podstawie ustaleń Studium. Dodatkowo biegła wyjaśniła, iż: przedmiotowa nieruchomość leży w obszarze przewidzianym w studium w przeważającej funkcji do zabudowy mieszkaniowej niskiej intensywności zabudowy MN, niemniej jej lokalizacja w strefie miejskiej o jednolitym charakterze mieszkaniowym, otoczona terenami zabudowy osiedlowej wysokiej intensywności MW (zał. 1) oraz fakt, że na działkach sąsiednich w położonych w tym obszarze MN są wybudowane bloki wielorodzinne (zał. 2), a dla działki przyległej nr [...] została wydana decyzja wzzit na budowę dwóch budynków mieszkalnych wielorodzinnych z częścią usługową, uzasadnia przyjęcie do wyceny transakcji zawartych w obszarze [...].. o przeznaczeniu pod budownictwo mieszkaniowe zarówno niskiej jak wysokiej intensywności. (...)" i dalej biegła wskazała, iż: "nieruchomości oznaczone w tabeli na str. 11 operatu nr 6, 8, 9 wg Studium leżą w obszarze o przeważającej funkcji zabudowy mieszkaniowej wysokiej intensywności, które dopuszcza możliwość lokalizacji obiektów usług komercyjnych i publicznych. Kwestionowane w bazie nieruchomości poz. 8, 9 leżą w obrębie 63, w bliskiej odległości od działki wycenianej, a wydana decyzja WZZiT na budowę obiektów o charakterze komercyjnym jest uwzględniona w opisie przyjętym do wyceny atrybutów (poz. 4 w tabeli na stronie 10) oraz w tabeli opisowej cech (str. 12) i tabeli obliczeniowej wartości gruntu (str. 13)". Rzeczoznawca wskazała ponadto, iż: "przyjęta cena transakcji z przetargu nieograniczonego (poz. 7 w tabeli str. 11) operatu w wysokości 758,54 zl/m2 nie odbiega w sposób rażący od przeciętnych cen uzyskiwanych na rynku — tj. od ceny średniej 635,90 zł/m2, uzyskanej w operacie szacunkowym jest różnica o 19,3 %, a zatem spełnia wymagania §5 ust. 2 rozporządzenia ".Dodatkowo rzeczoznawca majątkowy przedstawiła chronologicznie zestawione wartości, potwierdzając i równocześnie porządkując dane zawarte w sporządzonej wycenie z 9 lipca 2012 r. oraz wskazując, iż: "po analizie zawartych w ostatnich dwóch latach transakcji gruntami nabywanymi pod drogi publiczne na terenie K. , stwierdzono, że cel przejęcia nieruchomości nie powoduje wzrostu wartości nieruchomości, która w dniu wydania decyzji o lokalizacji inwestycji drogowej była przeznaczona do zabudowy mieszkalnej niskiej intensywności", wyjaśniła wątpliwości organu odwoławczego w zakresie możliwości zastosowania zasady korzyści dla wywłaszczonego.

W ocenie organu odwoławczego, wykonany na potrzeby mniejszego postępowania operat szacunkowy sporządzony został zgodnie z prawem, został podpisany przez uprawnioną osobę, zawiera wymagane przepisami prawa elementy treści, zarówno odnoszące się do stanu nieruchomości (przedmiot i zakres wyceny, cel wyceny, podstawy formalne i materialnoprawne, źródła danych merytorycznych, określa daty istotne przy wykonaniu operatu szacunkowego, opisuje i określa stan nieruchomości w kontekście jej stanu prawnego, lokalizacji, stanu i stopnia wyposażenia w infrastrukturę techniczną, komunikacji, a także przeznaczenia nieruchomości), jak i samej wyceny (wybór podejścia, metody i techniki wyceny, analiza i charakterystyka rynku nieruchomości, określenie wagi i ocenę cech rynkowych, określenie sumy współczynników korygujących oraz wartość przedmiotu wyceny), nie zawiera niejasności, nielogiczności, sprzeczności, braków, które powinny być sprostowane lub uzupełnione, aby dokument ten miał wartość dowodową.

Jednocześnie z uwagi na treść art. 132 ust. 1a ustawy o gospodarce nieruchomościami (zgodnie z brzmieniem art. 9 nadanym nowelizacją dokonaną ustawą z 24. 09. 2010 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 200 poz. 1323), obecnie zawiera on wyłączenie od jego stosowania między innymi w odniesieniu do art. 132 ust 1a ustawy o gospodarce nieruchomościami) należało zatem uchylić punkt 6 zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzec jak na wstępie.

Skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody wniosła A. Sp. z o.o. w K. , domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 18 ust. 1 i 1 e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg i co nastepuje : publicznych oraz art. 130 ust. 2 i art. 134 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 12 ust. 5 specustawy drogowej, a także art. 2, art. 21 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez przyjęcie za podstawę ustalenia wysokości należnego skarżącej odszkodowania wartości rynkowej nieruchomości netto, tj. niepowiększonej o podatek VAT, w sytuacji, gdy skarżąca - zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11. 03. 2004r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) obowiązana jest taki podatek naliczyć i odprowadzić.

W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że Wojewoda przyjął za podstawę ustalenia wysokości należnego skarżącej odszkodowania wartość rynkową nieruchomości netto, tj. niepowiększoną o podatek VAT. Tymczasem zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku VAT skarżąca obowiązana jest od otrzymanej kwoty taki podatek naliczyć i odprowadzić. W efekcie odszkodowanie, które rzeczywiście otrzymuje, jest o 23% niższe od uszczerbku majątkowego faktycznie poniesionego na skutek wywłaszczenia. Opisany stan rzeczy pozostaje w oczywistej kolizji z zasadą słusznego odszkodowania za wywłaszczenie (art. 21 ust. 2 Konstytucji RP), zasadą demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. l Konstytucji RP),

Pogląd, że przy ustalaniu odszkodowania za wywłaszczoną (przejętą) nieruchomość należy - ilekroć idzie o podatnika VAT - podatek VAT uwzględnić (tj. dodać wartość tegoż podatku do wartości nieruchomości wynikającej z operatu szacunkowego) - został sformułowany również przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21. 06. 2011 r., I FSK 1702/10.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi. Organ wskazał, że wysokość odszkodowania ustalona została w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami i wydanego na ich podstawie rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Stąd też wielkość tego odszkodowana określone jest na poziomie cen rynkowych nieruchomości, jakie występują w obrocie w przypadkach transakcji dokonywanych w ramach swobodnej sprzedaży. Wartości brane pod uwagę przy określaniu podstawy opodatkowania definiowane są wyłącznie przez przepisy ustawy o VAT. Podstawę opodatkowania stanowi, więc obrót, którym jest kwota należna pomniejszona o wartość podatku. Z tego względu kwota odszkodowania jest tożsama z należną, czyli całością świadczenia, jakie na rynku musiałby zapłacić nabywca nieruchomości, gdyby była ona sprzedawana w swobodnej działalności gospodarczej. Dlatego też podmioty nie mogą żądać, aby odszkodowane wypłacane z tytułu wywłaszczenia nieruchomości było powiększone o kwotę podatku, ponieważ jest ona już w nim zawarta. Przepis art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług reguluje szczególny rodzaj odpłatnej dostawy towarów. Zgodnie z tym przepisem, przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa, prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie. Regulacja ta była przedmiotem orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22. 11. 2011 r. (sygn. III SA/GL 594/11). Sąd orzekł, że w przypadku, gdy wnioskodawca za wywłaszczoną nieruchomość otrzyma wyłącznie kwotę odszkodowania, która będzie jedyną kwotą należną wnioskodawcy za oddane z mocy prawa Skarbowi Państwa grunty, to należy uznać, że jest to kwota należna z tytułu sprzedaży, czyli kwota obejmująca całość świadczenia należnego od nabywcy, którą dla wyliczenia obrotu (podstawy opodatkowania) należy traktować jako kwotę brutto zawierającą podatek VAT, dla którego wyliczenia należy zastosować metodę"w stu". Należy przypomnieć, że zgodnie ze wskazaną przez sąd metodą, podstawę opodatkowania przy ustalaniu podatku należnego oblicza się nie według zasady ogólnej wyrażonej w art. 29 ust. l ustawy o podatku od towarów i usług - kwota netto, lecz ustawy o cenach - jest nią cena, czyli kwota brutto. Sąd ponadto zaznaczył, że za moment dokonania tego typu dostawy towaru należy przyjąć dzień, w którym uprawomocniła się decyzja ustalająca odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości, ponieważ moment ten przesądza o odpłatnym charakterze dostawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalność administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy przy ustalaniu odszkodowania za nieruchomości przejęte na podstawie ustawy z 10. 04. 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 193, poz. 1194 r.), zwanej dalej w skrócie ustawa drogową, powiększa się wartość odszkodowania o podatek VAT w sytuacji, gdy podmiot, na rzecz którego zostało ustalone takie odszkodowanie jest na mocy art. 7 ust.1 pkt 1 ustawy z 11. 03. 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ) jest zobowiązany takich podatek naliczyć i odprowadzić.

Odnosząc się do powyższego należy skazać, że wbrew zarzutom sformułowanym w skardze, prawidłowa wykładnia art. 21 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, nie przemawia za powiększeniem odszkodowania, prawidłowo ustalonego na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy drogowej w zw. z art. 134 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami z tytułu wywłaszczenia, o kwotę należnego podatku od towarów i usług.

Z przepisu art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy drogowej z 2003 r. wynika, że nieruchomości lub ich części ujęte w decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stają się z mocy prawa własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Za przejęte nieruchomości lub ich części ustala się odszkodowanie odrębną decyzją wydawaną przez organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (art. 12 ust. 4a ustawy drogowej). Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18 ustawy drogowej, co wynika z art. 12 ust. 5 tej. Wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania (art. 18 ust. 1). Jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4 lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości ustanowione są ograniczone prawa rzeczowe, wysokość odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu zmniejsza się o kwotę równą wartości tych prawa (ust. 1a). Ustawodawca ustanowił zatem w art. 18 ust. 1 zasadę, że wysokość odszkodowania ustala się według wartości nieruchomości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. W myśl art. 134 ust. 1 ustawy z 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości, którą - według art. 151 ust. 1 u.g.n. - stanowi najbardziej prawdopodobna jej cena, możliwa do uzyskania na rynku, określona z uwzględnieniem cen transakcyjnych przy przyjęciu założeń wymienionych w tym przepisie. Wysokość odszkodowania ustalona według wartości nieruchomości, może być podwyższona jedynie ze względu na przesłanki określone w art. 18 ust. 1e i 1f ustawy drogowej, które w kontrolowanej sprawie nie zachodziły. Należy zważyć, że ani z przepisów ustawy drogowej, ani z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wynika, by wysokość odszkodowania należnego za nieruchomości przejęte na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego na podstawie ustawy drogowej z 2003 r. była powiększana o należny podatek od towarów i usług (por. wyrok NSA z: 19. 01. 2012 r., I OSK 990/11, Lex nr 1113279; wyrok NSA z 18 stycznia 2013 r., I OSK 1449/11, cbosa).

Należy podkreślić, ze ustawa o VAT, nie determinuje wysokości odszkodowania, a jedynie należności z tytułu tego rodzaju podatku. Odszkodowanie ustalane i wypłacane na podstawie ustawy drogowej wywodzi się ze środków publicznych, dlatego kształtowanie jego wysokości - poza treścią art. 18 tej ustawy oraz art. 134 ust. 1 i art. 154 u.g.n. - w drodze wykładni opartej na normatywnej konstrukcji podatku od towarów i usług, nie jest dopuszczalne. Należy odróżnić ustawowo określone reguły ustalania wysokości odszkodowania od ustawowych reguł ustalania należności obciążających to odszkodowanie. Podatek od towarów i usług nie stanowi ustawowo określonej składowej wysokości odszkodowania należnego na podstawie ustawy drogowej z 2003 r., dlatego też należy uznać, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły – ustalając odszkodowanie w wysokości 152 075,00 zł dla A. spółka z o. o. w K. jako właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1680 ha, obr. [...] m. K. , uprawnionego z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych, określonych jako: nieodpłatna nieograniczona w czasie służebność gruntowa polegająca na prawie przeprowadzenia instalacji gazowej wzdłuż północnej granicy działki nr [...] , a następnie wzdłuż jej wschodniej granicy do ulicy [...] -na rzecz każdoczesnych właścicieli działki nr [...] , , oraz nieodpłatna i nieograniczona w czasie służebność gruntowa polegającą na prawie przejazdu i przechodu pasem szerokości 6 metrów po działce nr [...] wzdłuż jej północnej granicy, a następnie wzdłuż jej wschodniej granicy do ulicy [...] — zgodnie z przebiegiem tej służebności zaznaczonym na mapie, stanowiącej załącznik do umowy sprzedaży Rep. [...] - na rzecz każdoczesnych właścicieli działki nr [...] , obciążające nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,2742 ha, poł. w obr. [...] m. K. , objętą księgą wieczystą [...] , przejętą na rzecz Gminy Miejskiej K. ww. decyzją Prezydenta Miasta K. z 1 czerwca 2011 r. - brak podstaw prawnych do ustalenia i wypłaty na rzecz skarżącej kasacyjnie kwoty podatku od towarów i usług, ponad kwotę należnego odszkodowania.

Odnosząc się do zarzutu skargi, iż odszkodowanie ustalone na rzecz skarżącej spółki w decyzji Starosty K. z 27 września 2012 r. utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją przez przyjęcie za podstawę ustalenia odszkodowania wartości rynkowej uszczerbku majątkowego faktycznie poniesionego przez Skarżącą na skutek wywłaszczenia nieruchomości (oznaczonej jako działka nr [...] która powstała z części działki nr [...] do której Skarżącej przysługiwało ograniczone prawo rzeczowe) pozostaje w oczywistej kolizji z konstytucyjną zasadą słusznego odszkodowania za wywłaszczenie (art 21 ust. 1 Konstytucji) należy wskazać, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie zajmował się tą kwestią. Podkreślenia wymaga jednak, że o ile we wcześniejszych orzeczeniach, zapadłych pod rządem Konstytucji z 22 lipca 1952 r. (Dz. U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z 29. 12. z 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 75, poz. 444), Trybunał Konstytucyjny opowiadał się za terminologicznym utożsamianiem pojęcia słusznego odszkodowania z odszkodowaniem sprawiedliwym, rozumianym jednocześnie jako odszkodowanie ekwiwalentne (orzeczenie z: 8 . 05. 1990 r., K 1/90, OTK 1990/1/2; 19. 06. 1990 r., K 2/90, OTK 1990/1/3), to w późniejszych wyrokach Trybunał Konstytucyjny odstąpił od poglądu o pełnym odszkodowaniu (wyrok NSA z 7 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1904/11). Przykładowo w wyroku z 20. 07. 2004 r. sygn. akt SK 11/02, OTK-A 2004/7/66, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że Konstytucja nie precyzuje pojęcia "słusznego odszkodowania", które jest związane z wartością wywłaszczanej nieruchomości. Prawodawca konstytucyjny nie posłużył się określeniem "pełne odszkodowanie", lecz zastosował termin "słuszne odszkodowanie", który - w ocenie Trybunału - ma bardziej elastyczny charakter. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego mogą istnieć sytuacje szczególne, gdy inna ważna wartość konstytucyjna pozwoli uznać za słuszne również odszkodowanie, które nie jest w pełni ekwiwalentne. Ze względu na wartości znajdujące wyraz w Konstytucji, dla ustalenia znaczenia tego pojęcia należy również uwzględnić kontekst następstw ustalenia odszkodowania dla budżetu państwa, w tym przede wszystkim , że wywłaszczenie następuje na cele publiczne. Z tych przyczyn, odszkodowanie w pełni ekwiwalentne może nie odpowiadać zasadzie słuszności, a odszkodowanie nie w pełni ekwiwalentne może być uznane za odszkodowanie słuszne. Nadto trzeba podkreślić, że przepisu art. 21 ust. 2 Konstytucji nie wynika, aby prawo własności miało charakter absolutny (wyrok NSA z 7.05. 2013 , sygn. akt I OSK 1904/11). W ww. wyroku podkreśla się , że w orzecznictwie NSA słusznie przyjęty został pogląd, zgodnie z którym żaden z przepisów prawa nie daje możliwości powiększenia należnego odszkodowania za nieruchomość przejętą przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego o inne jeszcze składniki, np. o wartość szkody wyrządzonej przejęciem własności nieruchomości, polegającej na utracie przez właściciela nieruchomości możliwości prowadzenia na tej nieruchomości działalności gospodarczej (lucrum cessans) lub o wartość podatku, który były właściciel (także uprawniony z tytułu ograniczonego prawa rzeczowego) musi odprowadzić od przyznanego mu odszkodowania (wyrok NSA z 19 stycznia 2012 r., I OSK 990/11). W ocenie Sądu powyższy pogląd zasługuje na aprobatę także w niniejszej sprawie.

Konkludując, ze względu na brak podstawy prawnej do konstruowania normy prawa materialnego, nakładającej obowiązek doliczenia VAT do ustalonego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości należy uznać, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły odszkodowanie dla A. spółki z o.o. w K. Nie można bowiem takiej normy wyinterpretować ani z przepisów Konstytucji (w tym art. 21 ust. 2 , art 2 ), ani z przepisów podkonstytucyjnych w tym art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku VAT jak wskazuje skarżąca spółka.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.