Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1270/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Konrad Łukaszewicz (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z [...] marca 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie objęte zostało postępowanie zakończone postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (zwanego dalej: "Dyrektorem Izby") z dnia [...] czerwca 2020 r. o numerze [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (zwany dalej: "Dyrektorem ZUS") wystawił w dniu [...] lipca 2019 r. tytuły wykonawcze obejmujące zaległości J.W.(zwanego dalej: "Skarżącym") z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od listopada 2012 r. do lutego 2014 r.

Zawiadomieniami z dnia [...] lipca 2019 r. Dyrektor ZUS dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej stanowiącej wynagrodzenie Skarżącego z tytułu umowy zlecenia, należnej od zleceniodawcy P.Z..

Zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały przesłane Skarżącemu na adres: ul. [...]i wobec ich zwrotu z adnotacją "ZWROT – nie podjęto w terminie", zostały uznane za doręczone w trybie zastępczym w dniu 20 lipca 2019 r.

W dniu 13 września 2019 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – II Oddziału w Warszawie (zwanego dalej: "ZUS") wpłynęło pismo Skarżącego z dnia [...] września 2019 r. zatytułowane: "Odwołanie wraz ze Skargą na czynności Dyrektora II Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie", zaadresowane do Sądu Okręgowego [...]Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem ZUS. W piśmie Skarżący sprecyzował, że odwołuje się od decyzji organu rentowego, której do tej pory nie otrzymał. Nadto wskazał, że wnosi skargę na czynności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z dnia [...] lipca 2019 r. Skarżący podniósł, że dochodzone należności za lata 2012-2014 przedawniły się.

W dniu 18 września 2019 r. pracownik ZUS sporządził notatkę służbową, w której wskazał, że podczas rozmowy telefonicznej ze Skarżącym poinformował go, że wydane zostało postanowienie z dnia [...] września 2019 r. w sprawie jego skargi z dnia 8 lipca 2019 r. na czynności egzekucyjne. Nadto wskazał, że Skarżący poinformował, że "nie zmienia to faktu, że teraz wnosi skargę do Sądu Okręgowego".

Dyrektor ZUS rozpoznał pismo Skarżącego z dnia [...] września 2019 r. – jako skargę na czynności egzekucyjne zajęcia innej wierzytelności pieniężnej dokonanej na podstawie zawiadomienia z dnia [...] lipca 2019 r. skierowanej do zleceniodawcy (P.Z.) – i wydał postanowienie z dnia [...] października 2019 r. o numerze [...] , którym oddalił skargę z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia.

Po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącego, Dyrektor Izby wydał w dniu [...] grudnia 2019 r. postanowienie, którym uchylił w całości postanowienie Dyrektora ZUS z dnia [...] października 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu wskazał, że organ nie wyjaśnił rozbieżności między tytułem pisma Skarżącego z dnia [...] września 2019 r., a jego treścią, bowiem nie zwrócił się do Skarżącego o sprecyzowanie żądania. W związku z tym, rozpatrzenie tego pisma jako skargi na czynność egzekucyjną było nieuprawnione.

Pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. Dyrektor ZUS zwrócił się do Skarżącego o sprecyzowanie żądania zawartego w piśmie z dnia [...] września 2019 r. Organ wyjaśnił przy tym Skarżącemu, że w toku postępowania egzekucyjnego zobowiązany może wystąpić: (1) z zarzutami na prowadzone postępowanie egzekucyjne, a także (2) ze skargą na dokonane czynności egzekucyjne. Zauważył przy tym, że zarzut przedawnienia należności składkowych – zawarty w piśmie Skarżącego z dnia 8 lipca 2019 r. – będzie przedmiotem ponownego rozpatrywania przez Dyrektora ZUS, w związku z uchyleniem postanowienia z dnia [...] września 2019 r. Końcowo organ wyjaśnił, że sądową kontrolę aktów wydanych w postępowaniu egzekucyjnym sprawują wojewódzkie sądy administracyjne, w związku z czym pismo z dnia [...] września 2019 r. – zaadresowane do Sądu Okręgowego [...] – nie podlegało przekazaniu do tego Sądu.

W odpowiedzi z dnia 7 lutego 2020 r. Skarżący wyjaśnił, że w piśmie z dnia [...] września 2019 r. wniósł o uznanie wierzytelności za nienależne w związku z ich przedawnieniem. Jednocześnie zwrócił się z pytaniem, dlaczego jego odwołanie z dnia [...] września 2019 r. nie zostało przekazane do Sądu Okręgowego [...] grudnia , pomimo tego, że w uzasadnieniu do postanowienia Dyrektora ZUS z dnia [...] stycznia 2020 r. o numerze [...] wskazano, że zostało ono przekazane do tego Sądu.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. o numerze [...] , Dyrektor ZUS – po rozpatrzeniu pisma z dnia 7 lutego 2020 r. – odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] lipca 2019 r. o numerach od [...] do [...] , [...] (w części dotyczącej należności za 11/2012-01/2013), od [...] do [...],[...] (w części dotyczącej należności za 11/2012-01/2013), od [...] do [...],[...] (w części dotyczącej należności za 11/2012-01/2013), od [...] do [...] z uwagi na istnienie obowiązku zapłaty należności z tytułu składek za okres 11/2012-02/2014 na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

W podstawie prawnej postanowienia organ przywołał przepisy art. 59 § 1 pkt 2 w związku z art. 59 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; zwanej dalej: u.p.e.a.").

W uzasadnieniu organ podniósł, że Skarżący wystąpił z pismem z dnia [...] września 2019 r., które zostało potraktowane jako skarga na czynności egzekucyjne, którą organ egzekucyjny oddalił postanowieniem z dnia [...] października 2019 r. Z uwagi jednak na uchylenie tego postanowienia, organ zwrócił się do Skarżącego o sprecyzowanie żądania, zaś ten w piśmie z dnia 7 lutego 2020 r. wniósł o uznanie należności objętych zajęciami wierzytelności pieniężnej o numerach [...] za przedawnione.

Zdaniem Dyrektora ZUS brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem nie nastąpiło przedawnienie należności z tytułu składek za okres od listopada 2012 r. do lutego 2014 r.

Skarżący wystąpił z zażaleniem na postanowienie Dyrektora ZUS z dnia [...] marca 2020 r., w którym zarzucił, że jego odwołanie z dnia [...] września 2019 r., które miało zostać przekazane do Sądu Okręgowego [...] grudnia , nie zostało dotychczas rozpoznane.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. Dyrektor Izby utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS z dnia [...] marca 2020 r. w całości podzielając stanowisko przedstawione w jego uzasadnieniu. Organ odwoławczy zauważył, że pismo Skarżącego z dnia [...] września 2019 r., sprecyzowane w piśmie z dnia 7 lutego 2020 r. – stanowiło wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie dochodzonych należności – który nie był zasadny, bowiem bieg terminu przedawania został przerwany i przedawnienie nie nastąpiło.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby z dnia [...] czerwca 2020 r. Skarżący zarzucił nieuwzględnienie negatywnej przesłanki prowadzenia egzekucji, jaką jest przedawnienie należności z tytułu składek za okres od listopada 2012 r. do lutego 2014 r. Skarżący podniósł, że organ egzekucyjny nie doręczył mu skutecznie tytułów wykonawczych, bowiem adres, na który zostały one przesłane – ul. [...]w Warszawie był adresem nieaktualnym. Zauważył, że pod tym adresem prowadził działalność gospodarczą, którą zakończył w lutym 2014 r., o czym poinformował organ rentowy, zaś po tej dacie wskazany adres nie był przez niego nigdzie zgłoszony. Skarżący zarzucił, że organ zastosował tryb zastępczy z art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a."), jednakże warunkiem skutecznego doręczenia przesyłki w tym trybie jest to, by adresat istotnie mieszkał pod adresem, na który następuje doręczenie. W konsekwencji powoduje to, że Dyrektor ZUS nie dokonał skutecznego zawiadomienia Skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie wyegzekwowania należności z tytułu składek, a tym samym, że nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga podlega uwzględnieniu, jakkolwiek z innych względów aniżeli zostały w niej podniesione.

W ocenie Sądu, Dyrektor ZUS orzekł o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo braku żądania Skarżącego w tym przedmiocie.

Przede wszystkim zauważyć należy, że już w osnowie postanowienia z dnia [...] marca 2020 r. organ wskazał, że zapadło ono po rozpoznaniu pisma z dnia 7 lutego 2020 r. "w sprawie uznania należności objętych zajęciami wierzytelności o numerach [...] za nienależne". Tymczasem w piśmie tym trudno doszukać się wniosku o umorzenie postępowania, zgłoszonego w trybie art. 59 u.p.e.a. Niewątpliwie pismo to stanowiło sprecyzowanie żądania Skarżącego – zawartego w piśmie z dnia [...] września 2019 r. – o co Dyrektor ZUS zwrócił się do Skarżącego w piśmie z dnia [...] stycznia 2020 r.

Zdaniem Sądu nie sposób zatem przyjąć, by pismo Skarżącego z dnia 7 lutego 2020 r. stanowiło samodzielne żądanie inicjujące jakiekolwiek postępowanie administracyjne. Z kolei będąc doprecyzowaniem pisma z dnia [...] września 2019 r. również nie mogło być uznane za żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W tym ostatnim piśmie, zatytułowanym: "Odwołanie wraz ze Skargą na czynności Dyrektora II Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie" Skarżący wyraźnie wskazał, że odwołuje się od decyzji "organu rentowego", która nie została mu dotychczas doręczona. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę tytuł pisma i jego treść, jak również oznaczenie adresata – Sądu Okręgowego [...] – pismo należało potraktować jako odwołanie do sądu powszechnego od decyzji ZUS z dnia [...] grudnia 2018 r. Przemawia za tym pismo precyzujące z dnia 7 lutego 2020 r., w którym Skarżący domaga się przekazania jego odwołania do Sądu Okręgowego, wskazując na sprzeczne informacje jakie otrzymuje w związku z jego odwołaniem z dnia [...] września 2019 r. Również w zażaleniu z dnia 25 marca 2020 r. Skarżący wyraża swoje zaniepokojenie w tym zakresie. Zatem, nawet jeśli Dyrektor ZUS miał wątpliwości, czy pismo z dnia [...] września 2019 r. zawiera dwa żądania, tj. stanowi odwołanie się do sądu powszechnego oraz środek zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym w postaci zarzutów lub skargi, to wyjaśnienia Skarżącego z dnia 7 lutego 2020 r. nie zawierają stwierdzenia, że wolą Skarżącego jest by pismo to traktować również jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W konsekwencji, potraktowanie pism Skarżącego (z dnia [...] września 2019 r. i z dnia 7 lutego 2020 r.) jako wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego było nie tylko nieuzasadnione ale przede wszystkim niecelowe, skoro organ egzekucyjny prowadził już postępowanie w sprawie zarzutów z dnia 8 lipca 2019 r. – opartych na podstawie przedawnienia należności, zatem podstawie tożsamej z argumentacją prezentowaną w tych pismach. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że Dyrektor ZUS postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. o numerze [...] nie tylko uznał za nieuzasadniony zarzut Skarżącego w odniesieniu do obowiązku zapłaty należności z tytułu składek za okres 11/2012-02/2014, ale jednocześnie – odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego w tym zakresie. Dodać można, że uzasadnienie tego postanowienia, jak również postanowienia utrzymującego je w mocy (objęte skarga w sprawie V SA/Wa 1269/20) opierają się na tej samej argumentacji o nieprzedawnieniu należności za okres od listopada 2012 r. do lutego 2014 r., jak wydane w kontrolowanej sprawie. Mając więc na uwadze, że nie sposób dopatrzeć się wyraźnego wniosku Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., wydawanie drugiego postanowienia o odmowie umorzenia postępowania z uwagi na istnienie obowiązku zapłaty należności z tytułu składek za ten sam okres – staje się zbędne.

Warto w tym miejscu odwołać się do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnianiu do wyroku z dnia 6 kwietnia 2016 r. o sygn. akt III SA/Wa 1341/15, zgodnie z którym, składany przez zobowiązanego w zarzutach wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie ma samoistnego charakteru. Wniosek taki jest wynikiem przekonania zobowiązanego o zasadności zgłoszonych zarzutów. [...] Uznanie zarzutów za niezasadne czyni zatem niezasadnym wniosek o umorzenie postępowania. Należy podkreślić, że zobowiązanemu nie przysługuje prawo do wnoszenia o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Niewątpliwie może dojść do umorzenia postępowania egzekucyjnego w wyniku działań podjętych przez zobowiązanego (wniesienia zarzutów), nie oznacza to jednak, że zobowiązany może domagać się umorzenia postępowania nie przywołując równocześnie okoliczności stanowiących przesłankę umorzenia postępowania. Organ egzekucyjny jest zobligowany do umorzenia postępowania egzekucyjnego, jeżeli zarzuty zobowiązanego zostały uznane za zasadne. Jeżeli natomiast zarzuty zobowiązanego zostały uznane za niezasadne, to nie ma podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów jest automatycznie rozstrzygnięciem w przedmiocie wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dodać można, że na rozróżnienie pomiędzy umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na uwzględnienie zarzutów zobowiązanego, a umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. wskazuje także treść art. 59 § 3 u.p.e.a., który stanowi, iż w przypadkach określonych w art. 59 § 1 i 2 organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I SA/Po 118/08).

Wydaje się natomiast, że pismo z dnia [...] września 2019 r. stanowiło w całości odwołanie do sądu powszechnego na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm; zwanej dalej: "u.s.u.s."). Tym samym podlegało ono przekazaniu do tego sądu, co – jak wynika z pisma Dyrektora ZUS z dnia [...] marca 2020 r. – już nastąpiło, bowiem wierzyciel (ZUS) w dniu 29 października 2019 r. przekazał odwołanie do Sądu Okręgowego [...] grudnia .

Natomiast w sytuacji, gdy organ egzekucyjny zwrócił się do Skarżącego o sprecyzowanie żądania zawartego w piśmie z dnia [...] września 2019 r. i nie uzyskał wyraźnego oświadczenia woli by traktować je jako wniosek o umorzenie postępowania, złożony na podstawie art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., to jedynie działając z ostrożności procesowej Dyrektor Izby mógł potraktować pismo z dnia [...] września 2019 r. jako uzupełnienie zarzutów Skarżącego z dnia 8 lipca 2019 r., rozpatrując zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby z dnia [...] stycznia 2020 r. (sprawa o sygn. akt V SA/Wa 1269/20).

Z tych względów wydane w sprawie postanowienia – wobec braku żądania Skarżącego o umorzenie postępowania – podlegały uchyleniu jako naruszające zarówno przepisy art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i § 4 u.p.e.a., jak również przepisy art. 7-9 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie I instancji, o czym orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.