Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1058/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 05 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej tiret trzecie w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego


UZASADNIENIE

Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] września 2019 r. na podstawie art. 17, art. 24 ust. 1, ust. 2a, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2018r., poz. 2220), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z2017r., poz.1466) i obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 listopada 2018r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2019 (M.P. z 2018r. poz. 1099) odmówił Panu M. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Panią H. S. urodzoną [...].

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z orzeczenia z dnia [...].03.2012 roku wynika, że Pani H. S., posiada znaczny stopień niepełnosprawności przyznany od [...].01.2012 do na stałe. Orzeczenie wskazuje, że niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić. Pani H. S. jest wdową. Wnioskodawca nie pracuje zawodowo, gdyż sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną matką poprzez pomoc w codziennym funkcjonowaniu.

Z uwagi na niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności matki organ I instancji nie mógł przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożył Pan M. S., podnosząc, że jest jedyną osobą, która może zapewnić osobie niepełnosprawnej prawidłową opiekę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] listopada 2019r. na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2018r., poz. 2220), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z2017r., poz.1466) i obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 listopada 2018r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2019 (M.P. z 2018r. poz. 1099)

- uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości,

- przyznał Panu M. S. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Panią H. S., na okres:

- od dnia [...].09.2019 r. do [...].12.2019 r. w wys. [...] zł miesięcznie,

- od dnia [...].01.2020 r. do na stałe w miesięcznej kwocie ustalonej na rok 2020 i lata następne w drodze obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławcze wskazał, że z akt sprawy wynika, że Strona w dniu [...].09.2019r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką Panią H. S.. Bezzasadnie organ w niniejszej sprawie nie zastosował wyroku Trybunału Konstytucyjnego z [...] października 2014 r. Pominięcie tego wyroku stanowi naruszenie normy, której niekonstytucyjność została w nim stwierdzona, a która stanowiła podstawę wydania decyzji odmownej. Zgodnie z pkt 2 tego wyroku: art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W jego konsekwencji obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek Skarżącego było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1 b ustawy, a ten przepis stał się podstawa wydania decyzji odmownej.

Zdaniem organu II instancji brak jest podstaw prawnych dla dokonywania przez organ wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzącej do sytuacji, w której pomimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy przepis ten nadal, w niezmienionym kształcie, stanowi materialnoprawną podstawę wydawanych rozstrzygnięć. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Odnosząc się do kwestii, że Pan M. S. ma przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna nad matką i decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym, organ II instancji wyjaśnił powołując się na wyrok NSA z dnia 18.12.2018r., sygn. akt I OSK 1676/18, że nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącego z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Kierując się bowiem zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 Kpa organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować stronę, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18).

Skargę na powyższa decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] listopada 2019r. wniósł M. S. zaskarżając wymienioną decyzję w części dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. S. na okres od dnia [...].09.2019 r. do [...].12.2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7 w zw. z art. 61 § 3a Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne określenie daty wpływu złożonego drogą elektroniczną wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co ma bezpośredni wpływ na zastosowanie normy prawnej zawartej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą prawo do wnioskowanego świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami;

2. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich możliwych kroków służących dokładnemu wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a w szczególności brak działań służących dołączeniu do materiału dowodowego otrzymanego przeze mnie urzędowego poświadczenia przedłożenia wniosku, co doprowadziło do nierzetelnego określenia daty wpływu złożonego przeze mnie dokumentu.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].11.2019 r. oraz o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym.

W motywach rozstrzygnięcia skarżący wskazał, że w dniu [...].08.2019 r. za pośrednictwem portalu informacyjno-usługowego "Emp@tia" złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Do wniosku dołączyłem skan oświadczenia, z którego wynika, że zrezygnuję z zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w przypadku ustalenia mi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub w sytuacji, gdy organ prowadzący postępowanie poinformuje, iż jedyną negatywną przesłanką, która uniemożliwia mi przyznanie wnioskowanego świadczenia, jest posiadane przeze mnie prawo do otrzymywanego obecnie zasiłku. W ten sposób zadeklarował gotowość wyboru jednego z przysługujących mu świadczeń zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz stosownie do art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy w dniu [...].11.2019 r. wydał decyzję, w której uchylił poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w całości i przyznał mi świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. S., począwszy od dnia [...].09.2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło jednak moich zastrzeżeń, co do poprawności określenia daty złożenia wniosku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z aktami sprawy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu [...].09.2019 r. Data ta została przez organ I instancji określona w sposób nieprawidłowy. W rzeczywistości opisywany dokument złożył w dniu [...].08.2019 r. (sobota). Bezpośrednio po tym otrzymałem urzędowe poświadczenie przedłożenia (UPP), do którego odnosi się art. 3 pkt 20 lit. b ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania pism w formie dokumentów elektronicznych, doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych. Mimo to organy obu instancji jako datę złożenia wniosku wskazały [...].09.2019 r. (poniedziałek). Trudno jest określić skąd wynikała ta rozbieżność, jednak możliwe, że jest ona związana z tym, że [...].08.2019 r. był dniem, gdy organ I instancji nie pracował, a [...].09.2019 r. był pierwszym dniem roboczym po złożeniu przeze mnie wniosku.

Zgodnie z art. 61 § 3a Kodeksu postępowania administracyjnego, za datę wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną należy uważać dzień wprowadzenia żądania do sytemu teleinformatycznego organu administracji publicznej. Jako dowód, że złożony wniosek wpłynął do organu [...].08.2019 r. skarżący dołączył do skargi urzędowe potwierdzenie przedłożenia (UPP). Natomiast zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego organy obu instancji były zobowiązane podjąć z urzędu wszelkie czynności, dzięki którym w sposób poprawny (uwzględniający art. 61 § 3a Kodeksu postępowania administracyjnego) określą datę wpływu złożonego przeze mnie wniosku. Kwestia ta była kluczowa, gdyż miała wpływ na zastosowanie normy prawnej zawartej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą prawo do wnioskowanego świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W wyniku popełnionego błędu Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało mi świadczenie pielęgnacyjne od [...].09.2019 r., mimo że w rzeczywistości powinno ono zostać przyznane od [...].08.2019 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę przesłało ją w formie papierowej wraz z aktami sprawy. Na wezwanie Sądu Kolegium przesłało skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniesioną za pośrednictwem organu drogą elektroniczną w oryginalnej formie z e-PUAPu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności wskazać jednak należy, że stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "P.p.s.a.") sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, gdyż skarżący w treści skargi zgłosił wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron, w tej sprawie – organ, w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do art. 120 P.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Rozpocząć należy do tego, że Sąd podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaprezentowane w zaskarżonej decyzji o bezzasadnym niezastosowaniu przez Burmistrza [...] wytycznych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, zgodnie z którymi art. 17 ust. 1b ustawy o oświadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Słusznie zatem wskazuje Kolegium, że pominięcie wytycznych tego wyroku stanowi naruszenie normy, której niekonstytucyjność została w nim stwierdzona, a która stanowiła podstawę wydania decyzji odmownej. W jego konsekwencji obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek skarżącego było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1 b ustawy, ten bowiem przepis stał się właśnie podstawą wydania pierwszoinstancyjnej decyzji odmownej. Na niecelowe Sąd uznał powtarzanie argumentacji Kolegium w tym zakresie.

Wobec powyższego skarżącemu co do zasady należało przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Zasadnie zatem Kolegium na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło decyzję Burmistrza i rozpatrzyło sprawą co do istoty.

Przechodząc do zarzutów merytorycznych skargi, wskazać należy, że z dokumentów dołączonych do skargi, zwłaszcza Urzędowego Poświadczenia Przedłożenia (Empatia-[...]) wynika, że skarżący złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, w dniu [...] sierpnia 2019 r. za pośrednictwem portalu informacyjno-usługowego "Emp@tia". Bezpośrednio po złożeniu wniosku otrzymał urzędowe poświadczenie przedłożenia – UPP (k. 22 akt sąd.). Tymczasem organ I instancji wniosek opatrzył datą [...] września 2019r. (akta adm. I inst.).

Okoliczności tej nie dostrzegł organ odwoławczy, który przyjął, że datą wniesienia wniosku był [...] września 2019r. i w związku z tym po uchyleniu decyzji Burmistrza [...] z [...] września 2019 z przyczyn merytorycznych przyznał odwołującemu się świadczenie pielęgnacyjne od miesiąca września 2019r. zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 23 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2220).

Słusznie wskazuje skarżący, że datą złożenia wniosku drogą elektroniczną za pomocą portalu Informacyjno-Usługowego "Emp@tia" jest dzień wprowadzenia żądania strony do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej (art. 61 § 3a k.p.a.). Nadto z treści art. 3 pkt 20 lit. b ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. 2019r., poz. 700) wynika, że urzędowe poświadczenie odbioru to dane elektroniczne powiązane z dokumentem elektronicznym doręczonym podmiotowi publicznemu lub przez niego doręczanym w sposób zapewniający rozpoznawalność późniejszych zmian dokonanych w tych danych, określające:

a) pełną nazwę podmiotu publicznego, któremu doręczono dokument elektroniczny lub który doręcza dokument,

b) datę i godzinę wprowadzenia albo przeniesienia dokumentu elektronicznego do systemu teleinformatycznego podmiotu publicznego - w odniesieniu do dokumentu doręczanego podmiotowi publicznemu,

c) datę i godzinę podpisania urzędowego poświadczenia odbioru przez adresata z użyciem mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 1 albo 2 - w odniesieniu do dokumentu doręczanego przez podmiot publiczny,

d) datę i godzinę wytworzenia urzędowego poświadczenia odbioru.

Uwzględniając następnie przepisy § 3 ust. 2, § 11 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 oraz § 13 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania pism w formie dokumentów elektronicznych, doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz.U. z 2018r., poz. 180), wynika z powyższego, że wygenerowanie za pośrednictwem portalu informacyjno-usługowego Empatia poświadczenia doręczenia stanowi dowód na realną możliwość zapoznania się adresata z treścią pisma. Poświadczenie doręczenia jest niezaprzeczalnym urzędowym poświadczeniem odbioru pisma przez organ (tak NSA w wyroku z 15 marca 2017r., sygn. akt I OSK 1729/15, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym miejscu wskazać należy, że moduł Portalu Informacyjno-Usługowego Emap@tia udostępniany jest przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej celem umożliwienia obywatelom w obszarze świadczeń wychowawczych, rodzinnych, funduszu alimentacyjnego, pomocy społecznej, karty dużej rodziny, opieki nad dzieckiem do lat 3 oraz turnusów rehabilitacyjnych wysyłanie wniosków elektronicznych.

Uwzględnić także należy treść art. 61 § 3a k.p.a. z którego wynika, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną jest dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej.

W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] sierpnia 2019r., gdyż w tym dniu przedmiotowe żądanie znalazło się w systemu teleinformatycznym Burmistrza, mimo że była to sobota. Okoliczność ta została także potwierdzona prawidłowym Urzędowym Poświadczenia Przedłożenia wniosku w organie w tym właśnie dniu.

Powyższe ustalenie rodzi dalsze konsekwencje dla rozstrzygnięcia niniejszej spawy, na które zasadnie powoływał się skarżący. Treść przepisu art. 23 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala na składanie wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych drogą elektroniczną. Następnie, zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 powyższej ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z akt sprawy nie wynika, by organy kwestionowały prawidłowość i kompletność złożenia wniosku skutkującą przyjęciem innej daty, niż pierwotna data wniesienia wniosku drogą elektroniczną, tj. [...] sierpnia 2019r. Wobec tego przyjąć należy, że miesiącem od którego powinno przysługiwać skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawnej w stopniu znacznym jest miesiąc sierpień.

W tym stanie rzeczy, należało zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylić w części, dotyczącej daty początkowej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w której organ przyznał świadczenie pielęgnacyjne od [...] września 2019r., co stanowiło tiret trzecie rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji. Doszło do naruszenia przepisu art. 61 § 3a k.p.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miało wpływ na wynik sprawy.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze będzie się kierować powyższej wskazaną oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Kolegium uwzględni, że prawo skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego ustalić należy począwszy od miesiąca sierpnia.