Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 2038/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Asesor WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant Mariola Branicka po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 25 maja 2001 r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 października 2000 r. nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego K. M. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 25 maja 2001 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swą decyzję z dnia 9 października 2000 r. nr [...] o pozbawieniu K. M. uprawnień kombatanckich, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 142/1997 r. poz. 950 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. Z uzasadnienia decyzji wynika, że K. M. nabył uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w MO. Podnoszone przez niego okoliczności dotyczące służby w MO nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeśli chodzi o wskazywane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestie dotyczące aresztowania i pobytu w obozie, to wskazano, że termin do składania nowych wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich upłynął 31 grudnia 1998 r. Uprawnienia takie nie przysługują w związku z wykonywaniem robót przymusowych na terenie III Rzeszy.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. M., podnosząc, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i niesłuszna. Krzywdzące dla skarżącego jest ograniczenie zakresu badania sprawy do pełnionej w MO służby, z pominięciem istotnych kwestii, takich jak przebywanie w obozie w Równem, praca przymusowa i działanie w organizacji stawiającej opór Ukraińskiej Powstańczej Armii.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz. 1270).

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż rozpatrujący sprawę organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania.

Art. 25 u. 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 142/1997 r. poz. 950 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z tym że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienie te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu "utrwalania władzy ludowej" w okresie od 15 kwietnia 1945 r. - 31 grudnia 1947 r. Skarżący w toku postępowania weryfikacyjnego wskazywał, że przez około dwa miesiące przebywał w niemieckim areszcie z Z., a po pożarze tego aresztu trafił do "obozu jenieckiego" w R..

W myśl przepisu art. 4 u. 1 pkt 1 b ustawy o kombatantach, przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym, zaś jedną z form represji jest przebywanie z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwałach z dnia 4 marca 2002 r. (sygn. akt OPS 13/01) i z 3 grudnia 2001 r. (sygn. akt OPS 11/1) wyjaśnił, że zarzut osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 u. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich.

Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy o kombatantach jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się wszystkie unormowania dotyczące zasad i sposobu prowadzenia dowodowego wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego.

Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z art. 77 § 1 k.p.a. wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej.

Art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Przepis ten wyraża równocześnie zasadę prawdy obiektywnej jak też zasadę swobodnej oceny dowodów. Organ prowadzący postępowanie musi zatem dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych (por. K.p.a. z komentarzem B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996 s. 378).

Zdaniem Sądu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchybił swym obowiązkom wynikającym z powyższych przepisów w ten sposób, że zaniechał poczynienia ustaleń dotyczących pobytu skarżącego w areszcie w Z. i obozie w R.. Ustalenie w oparciu o dostępne dowody podlegać powinno to, czy skarżący faktycznie przebywał w wymienionych miejscach, a jeśli tak, to z jakich przyczyn tam trafił.

Zaskarżona decyzja wydana została wprawdzie przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. 01.106.1154), lecz należy zwrócić uwagę, że niemiecki obóz w Równem nie został wymieniony w tym rozporządzeniu jako miejsce odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Organ administracji powinien jednak wyjaśnić (w razie potwierdzenia pobytu skarżącego z przyczyn, o których mowa w art. 4 u. 1 pkt 1b ustawy o kombatantach), czy obóz lub areszt, o których pisze skarżący nie miały charakteru hitlerowskiego więzienia. Dopiero zatem wyjaśnienie w oparciu o wyczerpująco zebrane i wszechstronnie ocenione dowody, czy skarżący istotnie przebywał w miejscach odosobnienia wskazanych w postępowaniu weryfikacyjnym i jaki był charakter tych miejsc, pozwoli na ostateczne zakończenie tego postępowania weryfikacyjnego w sposób czyniący zadość art. 8 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa.

Nie zasługiwały na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi, gdyż wykonywanie pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie stanowi w świetle przepisów ustawy o kombatantach podstawy nabycia uprawnień kombatanckich. Skarżący nie podnosił także w toku postępowania, by uczestniczył w walkach z UPA lub Wehrwolfem, a nawet gdyby tak było, to nie przysługiwałyby mu z tego tytułu uprawnienia kombatanckie, gdyż przesłanką nabycia takich uprawnień jest udział w walkach w szeregach Wojska Polskiego lub zmilitaryzowanych służb państwowych, a Milicja Obywatelska, w której pełnił służbę skarżący nie była taką służbą, na co jednoznacznie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 12 czerwca 2000 r. (OPS 5/00 publ. ONSA 2001/1/3) i Sąd Najwyższy w wyroku z 9 lutego 2001 r. (IIIRN 59/00 OSNAP-wkł. 2001/17/8).

Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzając, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 145 § 1 pkt 1b oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. 153 poz. 1270), określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż z art. 26 ustawy o kombatantach wynika, że utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi (por. postanowienie NSA z dnia 8 marca 2000 r., sygn. akt SA/Rz 2073/99 oraz wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r. sygn. akt V SA 1095/00, Baza Orzeczeń LEX nr 56605). Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponieważ art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje stosować dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych w sprawach, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, to wobec uwzględnienia skargi Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz skarżącej na podstawie art. 55 u. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (D. U. 74 poz. 368 z późn. zmianami).