Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1093/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 par. 1, art. 183 par. 1.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 92, art. 92a ust. 1 i 3, art. 87 ust. 1, art. 87, art. 42.
journal: Dz.U. 2004 nr 204 poz 2088
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity.
article: par. 3.
journal: Dz.U. 2006 nr 151 poz 1089
law: Rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych
article: art. 2.
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 4 pkt 1 - 4.
journal: Dz.U. 2007 nr 155 poz 1095
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska (spr.) Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędzia NSA Stanisław Gronowski Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 4 września 2008 r. sygn. akt III SA/Wr 179/08 w sprawie ze skargi M. I. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od M. I. na rzecz Dyrektora Izby Celnej we W. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 września 2008 r., sygn. akt III SA/Wr 179/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalił skargę M. I. na decyzje Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd, z następującym uzasadnieniem.

W dniu [...] listopada 2006 r. funkcjonariusze Referatu Grupy Mobilnej ze Z. w trakcie czynności kontrolnych wykonywanych na drodze krajowej nr [...], w odległości 1 km od przejścia granicznego w J. zatrzymali do kontroli zespół pojazdów składający się z samochodu marki Fiat Ducato o numerze rejestracyjnym [...] oraz z przyczepy o numerze rejestracyjnym [...], o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej ponad 3,5 tony. Kierowcą i właścicielem zespołu pojazdów był M. I. Według ustaleń protokołu Kontroli nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r., przewóz drogowy po drogach krajowych wykonywany był bez uiszczenia wymaganej opłaty i stwierdzono naruszenie art. 42 ust. 1 i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 ze zm.). M. I. wyjaśnił, że nie wiedział o obowiązku posiadania karty opłaty drogowej odnośnie pojazdu z lawetą.

Naczelnik Urzędu Celnego w L. decyzją nr [...] nałożył na M. I., właściciela firmy "D.", karę pieniężną w wysokości 3.000 zł, za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej we W., po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji, utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż wobec stwierdzonego naruszenia, tj. wykonywania przewozu drogowego po drogach krajowych bez uiszczenia wymaganej opłaty, oraz treści przepisów art. 87 ust. 1, art. 42 ust. 1, 89 ust. 1, art. 92 ust. 4 cytowanej ustawy o transporcie drogowym oraz pkt. 4.1. załącznika do tej ustawy określającego wysokość kar za poszczególne naruszenia, prawidłowo została nałożona na M. I. kara w wysokości 3.000 zł. Organ odwoławczy nie uwzględnił podnoszonego przez skarżącego zarzutu podwójnego ukarania za ten sam czyn (skarżący został wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. Wydział VI Grodzki skazany na karę grzywny w kwocie 100 zł). Przepis art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym stanowi, że kierowca pojazdu samochodowego realizujący przewóz podlega karze grzywny w przypadku stwierdzenia w trakcie kontroli naruszeń określonych w pkt 1 – 3, zaś postępowanie zakończone wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. Wydział VI Grodzki prowadzone było w trybie określonym przepisami Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia w oparciu o ust. 2 art. 92a cytowanej ustawy. Przepis art. 92a ust. 3 jak podkreślił organ nie wyklucza wszczęcia postępowania administracyjnego również wobec przedsiębiorcy lub podmiotu, o którym mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3 cytowanej ustawy, realizującego przewóz drogowy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję M. I. podtrzymał zarzut dwukrotnego ukarania za ten sam czyn. I tak [...] stycznia 2007 r. Sąd Rejonowy w Z. Wydział VI Grodzki uznał Skarżącego winnym popełnienia wykroczenia z art. 92a ustawy o transporcie drogowym, wymierzając karę grzywny w wysokości 100 zł. Za ten sam czyn organy celne wymierzyły skarżącemu karę pieniężną w kwocie 3.000 zł, co było w jego ocenie sprzeczne z zasadą zakazu powtórnego ukarania za ten sam czyn.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę. Podzielił stanowisko organu powołując się na protokół kontroli oraz z załącznik do tego protokołu, sporządzonych dnia [...] listopada 2006 r. i podpisanych przez skarżącego, w świetle których, będąc kierowcą oraz przedsiębiorcą (właścicielem), skarżący kierował zespołem pojazdów składającym się z samochodu marki Fiat Ducato, nr rejestracyjny [...] i z przyczepy Niewiadów, nr rejestracyjny [...], o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej ponad 3,5 tony, nie posiadając wymaganej karty opłaty drogowej za wykonywanie przewozu drogowego po drogach krajowych, gdyż nie uiścił stosownej opłaty. Nie wiedział on bowiem, jak stwierdził w protokole o obowiązku posiadania karty opłaty drogowej odnośnie pojazdu z lawetą.

Sąd pierwszej instancji uznał za bezzasadny zarzut skargi co do niesprecyzowania przez organ ustępu oraz punktu przepisu stanowiącego podstawę prawną nałożonej kary. Artykuł 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym stanowi, że kto wykonuje przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 15.000 złotych. W tym zakresie, w ocenie Sądu pierwszej instancji, art. 92 został powołany w decyzji I instancji oraz sprecyzowany w decyzji II instancji poprzez wskazanie ust. 1.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarżący jako kierowca naruszył przepisy zawarte w art. 87 ust. 1 cytowanej ustawy, według którego podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego obowiązany jest mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, m.in. kartę opłaty drogowej. Takiej karty skarżący będący kierowcą nie posiadał. W myśl art. 92a ust. 1 pkt 1 ustawy w przypadku, gdy podczas kontroli drogowej zostaną stwierdzone naruszenia obowiązku posiadania w pojeździe wymaganych dokumentów, o których mowa w art. 87, w tym między innymi obowiązku posiadania karty opłaty drogowej, kierowca pojazdu samochodowego realizujący przewóz drogowy podlega karze grzywny, która jest orzekana w trybie określonym w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia.

Zgodnie z art. 92a ust. 3 ustawy, wszczęcie postępowania wobec kierowcy nie wyklucza wszczęcia postępowania administracyjnego także wobec przedsiębiorcy realizującego przewóz drogowy. Dotyczy to wszystkich przedsiębiorców realizujących przewóz drogowy, którzy naruszyli obowiązek określony w art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Stosownie do tego przepisu podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. W razie stwierdzenia naruszenia tych przepisów wymierzana jest kara, której kwota jest określona w wysokości 3000 zł w pkt 1.4.1. załącznika do ustawy. Jest to kara za nieuiszczenie opłaty, mająca charakter administracyjny, niezależna od kary za nieposiadanie przez kierowcę karty opłaty drogowej, wymierzanej kierowcy w trybie postępowania w sprawach o wykroczenia. Według art. 92a ust. 4 ustawy, postępowania administracyjnego w takiej sprawie wobec przedsiębiorcy nie wszczyna się tylko w sytuacji, jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmiot wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia.

Sąd pierwszej instancji za bezzasadny uznał zarzut skarżącego o podwójnym ukaraniu go za ten sam czyn, wskazując jednocześnie, że w niniejszej sprawie występowały dwa rodzaje kar o różnym charakterze – administracyjnym i karnym – wymierzanymi w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego lub Kodeksu w sprawach wykroczeń. Kary te nakładane są różnym podmiotom (przedsiębiorcy oraz kierowcy) za inne naruszenia prawa – za nieuiszczenie opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych oraz za nieposiadanie karty opłaty drogowej.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro skarżący jako przedsiębiorca wykonywał transport drogowy nie uiszczając wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych, to na podstawie art. 92 ust. 1 ustawy o drogach publicznych w zw. z pkt 1.4.1 załącznika do tej ustawy, organ I instancji zasadnie wymierzył skarżącemu decyzją administracyjną karę w wysokości 3.000 zł, a organ II instancji tę decyzję utrzymał w mocy jako zgodną z prawem.

Skargą kasacyjną M. I. zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego zmianę poprzez uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] maja 2007 r. albo o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego i kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił wyrokowi naruszenie:

1. prawa materialnego – art. 92a ust. 3 w zw. z art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w konsekwencji uznania, że ukaranie skarżącego jako kierowcy prowadzącego pojazd za nieposiadanie karty opłaty drogowej nie wyklucza ukarania skarżącego jako przedsiębiorcy realizującego przewóz drogowy, za nieuiszczenie tej samej opłaty drogowej w sytuacji gdy skarżący realizował osobiście przedmiotowym pojazdem przewóz własny,

2. prawa materialnego - § 3 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 151, poz. 1089), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że uiszczenie opłaty drogowej i posiadanie karty takiej opłaty nie są okolicznościami powiązanymi koniecznym i bezpośrednim związkiem przyczynowo – skutkowym, a w konsekwencji, że w odniesieniu do tej samej osoby fizycznej wniesienie opłaty drogowej i posiadanie dokumentu poświadczającego takie wniesienie nie są skutkiem tego samego czynu,

3. prawa materialnego – art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 t.j.) poprzez błędną jego wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że przedsiębiorca będący osobą fizyczną i prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą jest odrębnym podmiotem od swojego przedsiębiorstwa, a w konsekwencji w sytuacji naruszenia przepisów wynikających z tego samego czynu może odpowiadać dwukrotnie, tj. raz jako przedsiębiorca, raz jako osoba fizyczna,

4. prawa materialnego – art. 2 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że faktyczne ukaranie tej samej osoby fizycznej, za ten sam czyn na gruncie dwóch reżimów odpowiedzialności (administracyjnej i karnej) nie jest sprzeczne z zasadą państwa prawnego i wywodzonym z tej zasady zakazem ponownego karania za ten sam czyn (ne bis in idem).

W świetle uzasadnienia skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że w dniu kontroli skarżący prowadząc osobiście pojazd z lawetą w ramach przewozu na potrzeby własne, podlegając obowiązkowi uiszczenia odpowiedniej opłaty drogowej, nie posiadał przy sobie karty takiej opłaty. W konsekwencji skarżący jako kierowca dopuścił się naruszenia art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, a co za tym idzie podlegał karze grzywny stosownie do art. 92 a ust. 2 cytowanej ustawy. Za przedmiotowe naruszenie skarżący został ukarany przez Sąd Rejonowy w Z. karą grzywny w wysokości 100 zł. W odniesieniu do nałożonej kary w wysokości 3.000 zł, za błędne Kasator uznał stanowisko Sądu I instancji, wskazujące na treść art. 92a ust. 3 ustawy o transporcie. Tożsamość podmiotowa wykluczała ukaranie skarżącego karą administracyjną.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej ujęte w ustawie o transporcie drogowym rozróżnienie obowiązków związanych z wnoszeniem opłaty drogowej, a następnie z dokumentowaniem takiego wniesienia, stanowi celową konstrukcję prawną. Koncepcja odrębnego karania kierowcy prowadzącego pojazd oraz przedsiębiorcy realizującego przewóz drogowy opiera się na świadomym zamiarze ustawodawcy wymuszenia należytej realizacji obowiązków każdego z tych podmiotów. Co więcej, wykładnia zastosowanych w sprawie przepisów ustawy o transporcie drogowym z uwzględnieniem innych norm oraz celu regulacji prowadzi do wniosku, że ustawodawca miał na myśli sytuację gdzie kierowca i przedsiębiorca są odrębnymi podmiotami.

W ocenie autora skargi kasacyjnej przyjęty przez Sąd pierwszej instancji sposób wykładni art. 92a cytowanej ustawy o transporcie drogowym skutkował przyjęciem w sprawie poglądu o możliwości jednoczesnego ukarania kierowcy i przedsiębiorcy będącego tą samą osobą i jako taki jest zdaniem kasatora sprzeczny z wynikającą z regulacji ustawy intencją ustawodawcy.

Jak podnosi skarga kasacyjna stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie prawidłowości ukarania skarżącego zarówno za brak karty opłaty drogowej jak i wcześniejsze nieuiszczenie odpowiedniej opłaty drogowej opiera się na założeniu, iż osoba fizyczna prowadząca jednoosobowo działalność gospodarczą jest podmiotem odrębnym od tak prowadzonego przedsiębiorstwa, a co za tym idzie w razie stwierdzenia naruszenia normy art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym ukaranie tej osoby jako kierowcy – jeśli prowadziła pojazd – nie stoi na przeszkodzie ponownemu jej ukaraniu jako przedsiębiorcy – jeśli realizowała taki przewóz. W ocenie autora skargi kasacyjnej powołującego się na przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz ustawy Prawo działalności gospodarczej nie jest prawidlowe traktowanie przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą, jako podmiotu odrębnego od jego przedsiębiorstwa. Tego typu przedsiębiorstwo nie istnieje niezależnie od przedsiębiorcy, a w sytuacjach istotnych prawnie osobiste działanie przedsiębiorcy należy traktować jako działanie jego przedsiębiorstwa. Stosując opisany sposób interpretacji kluczowych w sprawie przepisów, w ocenie autora skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji powinien był przyjąć, że skarżący – kierowca ukarany w sprawie za brak karty opłaty drogowej oraz skarżący – przedsiębiorca, na którego nałożono następnie karę pieniężną za nieuiszczenie tej samej opłaty drogowej, to ten sam podmiot. Wobec tego ukaranie skarżącego jako przedsiębiorcy karą administracyjną było ponownym ukaraniem, po nałożonej wcześniej na niego, jako osobę fizyczną, grzywny.

Autor skargi kasacyjnej wskazał, że ustawa formułuje odrębny obowiązek posiadania ważnego dokumentu karty opłaty drogowej oraz odrębnie nakaz uiszczenia samej opłaty drogowej, niemniej jednak obowiązki te, jeśli obciążają te samą osobę fizyczną, muszą być uznane za materialnie tożsame. Opierają się bowiem na tym samym czynie, tj. czynności wniesienia opłaty drogowej. Zdaniem autora skargi kasacyjnej takiej wykładni w sprawie zabrakło, a Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił prawidłowo konstrukcji i celu systemu, penalizowanych w ustawie, obowiązków uczestników transportu drogowego. Dyrektywa ta w sposób istotny wpływa bowiem na sposób interpretacji przepisów ustawy, wymagając jednocześnie odpowiedniego odczytania norm przepisów wykonawczych.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy kluczowe znaczenie, w ocenie autora skargi kasacyjnej, ma okoliczność, że kierowca i przedsiębiorca to jedna i ta sama osoba fizyczna. Osoba, która nie uiściła wymaganej opłaty drogowej, w konsekwencji podczas kontroli nie mogła wylegitymować się kartą takiej opłaty. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, uwzględniając opisany powyżej konieczny związek pomiędzy wniesieniem opłaty i posiadaniem dowodu takiego wniesienia, skarżący został dwukrotnie ukarany za ten sam czyn. Przy ukaraniu grzywną, czyn ten został opisany jako "nieokazanie karty opłaty drogowej", a przy ukaraniu karą administracyjną, jako "nieuiszczenie opłaty drogowej". Faktycznie jednak podstawą obu decyzji było to samo zaniechanie – brak wniesienia opłaty.

Skoro zatem osoba fizyczna nie dopełnia ciążącego na niej obowiązku ustawowego, to nie może być za takie niedopełnienie karana dwukrotnie. Innymi słowy, jeśli skarżący nie wniósł opłaty drogowej i nie otrzymał odpowiedniego dokumentu karty opłaty drogowej, to nie może ponieść kary za brak wpłaty i odrębnie za brak dowodu takiej wpłaty. Stanowiłoby to zastosowanie dwóch różnych kar do tej samej sytuacji, przy tożsamości karanego podmiotu i okoliczności faktycznych czynu. Sformułowany w art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym dodatkowy wymóg fizycznego posiadania karty opłaty drogowej w pojeździe należy w tym kontekście uznać za kwalifikację konieczną przy uwzględnieniu rozdzielenia odpowiedzialności dwóch podmiotów – przedsiębiorcy i kierowcy.

Sąd pierwszej instancji, zdaniem autora skargi kasacyjnej, naruszył również zasadę państwa prawnego wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, z której to zasady wynika między innymi zakaz ponownego karania tej samej osoby za ten sam czyn. Według autora skargi kasacyjnej jeśli dwa organy państwa nakładają na tego samego obywatela różne kary , ale za to samo faktyczne działanie, to konsekwencją jest naruszenie zakazu ne bis in idem.

Reasumując, jak wskazuje autor skargi kasacyjnej, o ile ustalenia Sądu pierwszej instancji w zakresie stanu faktycznego sprawy nie budzą większych zastrzeżeń, to przeprowadzoną na ich podstawie wykładnie kluczowych przepisów trudno uznać za trafną, albowiem Sąd pierwszej instancji błędnie odczytał normy ustawy o transporcie drogowym i związanego z nią rozporządzenia wykonawczego, a także niewłaściwie skorzystał z regulacji ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. W konsekwencji wydany wyrok narusza zakaz ponownego karania za ten sam czyn i powinien być wyeliminowany z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie przypomnieć należy, iż skargę kasacyjną zgodnie z treścią przepisu art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a która w niniejszej sprawie nie zachodzi. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego określenia podstaw kasacyjnych i zarzutów, co oznacza obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej uchybił Sąd pierwszej instancji w skarżonym orzeczeniu, uzasadnienie ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia przepisów postępowania wykazania, że wytknięte naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nie odpowiadająca tym wymogom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.

W odniesieniu do podstaw kasacyjnych określonych w powołanym art. 174 p.p.s.a. wskazać również należy, iż w sytuacji przytoczenia w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego jak i naruszenia przepisów postępowania w pierwszej kolejności Naczelny Sąd administracyjny rozpoznaje zarzut, określony w pkt 2 powołanego przepisu, bowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny sprawy przyjęty przez Sąd pierwszej instancji jest prawidłowy gdyż nie został zakwestionowany lub skutecznie podważony, można przejść do kontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego sprawy pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.

Przypomnienie wymogów, którym powinna odpowiadać skarga kasacyjna oraz zakresu w jakim Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną jest konieczne z uwagi na fakt, iż skarga kasacyjna wniesiona przez pełnomocnika M. I. zarzuca wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jedynie naruszenie przepisów prawa materialnego, co oznacza, iż jest ona oparta na zarzucie, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.

Wobec takiej konstrukcji skargi kasacyjnej, powyższych wywodów oraz faktu, iż Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z powołanym art. 183 § 1 p.p.s.a. związany jest granicami skargi kasacyjnej, przy rozpoznaniu przedmiotowej sprawy za podstawę kontroli zaskarżonego orzeczenia Sądu pierwszej instancji przyjmuje za miarodajny stan faktyczny ustalony przez ten Sąd w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

Za bezsporne Sąd pierwszej instancji przyjął, iż w dniu [...] listopada 2006 r. podczas kontroli zespołu pojazdów składających się z samochodu marki Dukato z naczepą, kierujący nim M. I., będąc kierowcą i przedsiębiorcą – właścicielem – nie posiadał wymaganej karty opłaty drogowej za wykonywanie przewozu drogowego po drogach krajowych oraz, że nie uiścił stosownej opłaty. Okoliczności tej nie kwestionuje skarga kasacyjna, wskazując, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny, a nadto w dniu kontroli skarżący prowadząc osobiście pojazd z lawetą w ramach przewozu na potrzeby własne, podlegając obowiązkowi uiszczenia odpowiedniej opłaty drogowej, nie posiadał przy sobie karty takiej opłaty. W konsekwencji skarżący jako kierowca dopuścił się naruszenia art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, a co za tym idzie podlegał karze grzywny stosownie do treści art. 92a ust. 3 cytowanej ustawy, za co zresztą został ukarany przez Sąd Rejonowy w Z. karą grzywny w kwocie 100 złotych.

Autor skargi kasacyjnej w jej punkcie pierwszym zarzucił błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 92a ust. 1 i 3 ustawy o transporcie drogowym upatrując jego naruszenia w przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji literalnej wykładni cytowanego przepisu czego konsekwencją było, w ocenie autora skargi kasacyjnej błędne przyjęcie, iż ukaranie skarżącego za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym, jako kierowcy nieposiadającego w prowadzonym przez siebie pojeździe karty opłaty drogowej, nie wyklucza odpowiedzialności skarżącego jako przedsiębiorcy za nieuiszczenie tej samej opłaty drogowej. Zdaniem autora skargi kasacyjnej taka wykładnia cytowanego przepisu prowadzi do sytuacji podwójnego ukarania przedsiębiorcy występującego również jako kierowca w oparciu o ten sam czyn jakim jest nieziszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych w ramach wykonywania transportu po drogach krajowych na potrzeby własne.

Z powyższym stanowiskiem prezentowanym przez autora skargi kasacyjnej nie sposób się zgodzić.

Zgodnie z art. 92a ust. 1 cytowanej ustawy o transporcie drogowym w przypadku gdy podczas kontroli drogowej zostaną stwierdzone naruszenia obowiązku posiadania w pojeździe wymaganych dokumentów, o których mowa w art. 87 ustawy, kierowca pojazdu samochodowego realizujący przewóz drogowy podlega karze grzywny. Orzekanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, następuje w trybie określonym w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia. Zgodnie z ust. 3 powyższego przepisu wszczęcie postępowania wobec kierowcy nie wyklucza wszczęcia postępowania administracyjnego także wobec przedsiębiorcy (...) realizującego przewóz drogowy.

O obowiązku uiszczania opłat za przejazd po drogach krajowych przez podmioty wykonujące przewóz drogowy, również przewóz na potrzeby własne określony w art. 4 pkt 4 cytowanej ustawy, stanowi art. 42 ustawy o transporcie drogowym. Odpowiedzialność za naruszenie obowiązków wynikających z przepisów ustawy o transporcie drogowym w związku z wykonywaniem przewozów drogowych lub innych czynności związanych z tym przewozem określona został w art. 92 tej ustawy. Przepis art. 92 ust. 1 przewiduje, iż za naruszenia obowiązków, o których mowa w tym przepisie, wykonujący przewóz drogowy podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 do 15.000 złotych. Szczegółowy wykaz naruszeń obowiązków i wysokość kar przewidzianych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy, który w pkt 1.4.1. przewiduje karę za tego typu naruszenie w kwocie 3.000 zł.

W świetle powyższych przepisów ustawa o transporcie drogowym przewiduje odrębnie odpowiedzialność kierowcy wykonującego przejazd w ramach transportu drogowego za naruszenie obowiązków określonych w art. 87 tej ustawy, oraz odrębną odpowiedzialność przedsiębiorcy za naruszenie przepisów tej ustawy w zakresie obowiązku uiszczania opłat za korzystanie z sieci dróg krajowych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż sankcje zawarte w przepisie art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym dotyczą podmiotów wykonujących transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne, przy czym osobami takimi nie są kierowca - przedsiębiorca lub przewoźnik, lecz sam przedsiębiorca. Takie rozumienie tego przepisu wynika z definicji transportu drogowego zawartej w art. 4 pkt 1 - 4 cytowanej ustawy. Podkreślenia wymaga również, że wykonującym transport drogowy jest każdy, kto prowadzi działalność gospodarczą określoną w powołany powyżej art. 4 pkt 1 – 3, niezależnie do tego czy jest uprawniony na podstawie licencji czy też nie. Z tej przyczyny posłużenie się w art. 92 ust 1 ustawy szerokim terminem "wykonujący transport drogowy" miało na celu objęcie sankcjami przewidzianymi tym przepisem wszystkie podmioty, które wykonując transportową działalność gospodarczą naruszają prawo, także wykonując przewóz na potrzeby własne. Zaznaczyć również należy, że odpowiedzialność przedsiębiorcy określona w art. 92 ust. 1 ustawy, ustanawia odpowiedzialność administracyjną, nie zaś karnoadministracyjną podmiotów wykonujących transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne.

Takie uregulowanie odpowiedzialności przedsiębiorcy za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym nie stanowi "odpłaty" za popełniony czyn lecz ma charakter środka przymusu służącego zapewnieniu realizacji obowiązku wynikającego z tej ustawy, a ponadto ma zagwarantować należyte prowadzenie działalności gospodarczej oraz respektowanie przez przedsiębiorców obowiązków jakie nakłada na nich ustawa w zakresie wykonywania przewozów, w tym przewozów na potrzeby własne.

Odpowiedzialność kierowcy pojazdu samochodowego za naruszenie obowiązków, o których mowa w art. 87 ust. 1 ustawy, a także za naruszenia wymienione w punktach 2 i 3 art. 92a cytowanej ustawy odbywa się w trybie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i jest odpowiedzialnością odrębną w stosunku do odpowiedzialności przedsiębiorcy, na co wskazuje ust. 3 art. 92a ustawy o transporcie drogowym, jak również konstrukcja przepisów zawierających obowiązki jakie ciążą na kierowcy. Zgodnie bowiem z treścią art. 87 ust. 1 cytowanej ustawy podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, wypis z licencji, kartę opłaty drogowej, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku.

Jak zatem wynika z zestawienia powyższych przepisów inne obowiązki ciążą na przedsiębiorcy, który zobowiązany jest do uiszczenia opłaty za wykonywanie transportu drogowego oraz wyposażenia kierowcy wykonującego ten przejazd, oraz inne są obowiązki kierowcy, który zgodnie z powołanym powyżej przepisem art. 87 ustawy o transporcie drogowym zobowiązany jest do posiadania w pojeździe i okazania podczas wykonywania przewozu i kontroli dokumentów wskazanych w tym przepisie. Konsekwencją tego jest inna podstawa odpowiedzialności za naruszenie przepisów powołanej ustawy, która w stosunku do przedsiębiorcy, na co wskazano powyżej, będzie miała charakter administracyjny, zaś w stosunku do kierowcy opiera się o przepisy Kodeksu w sprawach o wykroczenia.

Podkreślić należy, na co trafnie zwrócił uwagę pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę kasacyjną, iż kierowca pojazdu karany jest za sam fakt braku karty w pojeździe w czasie kontroli, nawet wówczas gdy była ona wykupiona. Natomiast przedsiębiorca ponosi konsekwencje niewykupienia karty opłaty drogowej. Nieposiadanie lub nieokazanie karty, co stara się sugerować skarga kasacyjna, nie zawsze musi być konsekwencją jej niewykupienia przez przedsiębiorcę. Brak karty drogowej przez kierowcę podczas wykonywania przewozu drogowego może być następstwem innych zdarzeń niezależnych od przedsiębiorcy.

Powyższe stanowi o braku podstaw do wykluczenia odpowiedzialności przedsiębiorcy w trybie administracyjnym w przypadku, gdy jako kierowca wykonujący przewóz drogowy ukarany został w trybie przewidzianym w art. 92a ust. 2, za naruszenia, o których mowa w ust. 1 tego przepisu. Zaaprobowanie takiej konstrukcji prowadziło by do sprzecznego z ustawą o transporcie drogowym przeniesieniu odpowiedzialności za naruszenia przedsiębiorcy w zakresie wyposażenia kierowcy w wymagane przepisami prawa dokumenty właśnie na tego kierowcę.

Wobec ustalonego stanu faktycznego, niepodważonego w skardze kasacyjnej, brak jest podstaw do uznania, iż Sąd pierwszej instancji naruszył przepis prawa materialnego art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, a to z uwagi na fakt nieposiadania przez M. I. karty opłaty drogowej w chwili kontroli, a więc ewidentnego i bezspornego naruszenia przesłanek, o których mowa w tym przepisie. Tym samym nie można skarżonemu orzeczeniu zarzucić podnoszonego przez autora skargi kasacyjnej naruszenia cytowanego przepisu poprzez jego błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Również zarzut naruszenia art. 92a ust. 3 ustawy jest wobec powyższego niezasadny, gdyż M. I., jako przedsiębiorca wykonujący przewóz na potrzeby własne, nie wykupił odpowiedniej kary opłaty drogowej, na co wskazuje treść protokołu kontroli z dnia [...] listopada 2006 r., w którym ustalono, że "jak wyjaśnił kierujący nie wiedział, że należy wykupić kartę opłaty drogowej", a więc nie wniósł stosownej opłaty za korzystanie z sieci dróg krajowych, czym wypełnił przesłankę nałożenia kary administracyjnej, o której mowa w art. 92 ustawy o transporcie drogowym. Przepis art. 92a ust. 3 nie był natomiast przez sąd pierwszej instancji stosowany w sprawie, przez co nie można zarzucić wyrokowi tego Sądu błędnej wykładni cytowanego przepisu oraz jego niewłaściwego zastosowania.

Również zarzut naruszenia § 3 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. nie może zostać uwzględniony, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stosując tego przepisu, nie mógł dokonać jego błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania.

W odniesieniu do zarzutu z punktu 3 skargi kasacyjnej, wskazać należy, iż nie odpowiada on wymogom jakie na jej autora nakłada art. 176 p.p.s.a., albowiem brak jest uzasadnienia powyższego zarzutu, w którym kasator zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Już sam ten brak usuwa przedmiotowy zarzut spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż Sąd ten wobec związania granicami skargi kasacyjnej, wobec rygorystycznych wymogów jakie ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stawia konstrukcji tego środka odwoławczego, nie musi domyślać się intencji autora skargi kasacyjnej w zakresie stawianego rzutu lub zarzutów, a tym bardziej samodzielnie określać jego granic. Zauważyć należy ponadto, iż Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu nie zastosował w jakimkolwiek zakresie art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, zatem nie mógł dokonać jego błędnej wykładni.

Nietrafny jest wreszcie zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to z uwagi na fakt, iż Sąd pierwszej instancji nie mógł stosować bezpośrednio tego przepisu, w sytuacji gdy rozpoznawana sprawa znajduje uregulowanie w przepisach art. 92 i 92a ustawy o transporcie drogowym.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o przepis art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono w oparciu o przepis art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 p.p.s.a. w zw. z § 14 usta. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłata za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez Radce prawnego ustanowionego urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).