Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 313/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Danuta Gorzelak - Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2006 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2005r. stwierdzającą, że nieruchomość rolna o łącznej powierzchni 146,9000 ha położona w G. powiat [...] ., ujawniona w księgach gruntowych t.1 k.32 i 33, t.5 k.148 i 149, t.6 k.161 oraz t.10 k.258, jako własność W. R., w całości - w tym również jej poszczególne części składowe: to jest użytki rolne, grunty leśne oraz siedlisko - podpadała, z mocy prawa pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Według tego przepisu na cele reformy rolnej przejmowano nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Organ podał, iż z akt sprawy wynika, że ogólna powierzchnia przedmiotowej nieruchomości wynosiła 146 ha 90 a. W jej skład wchodziły użytki rolne o powierzchni 89 ha 49 a 80 m2 oraz lasy o ogólne powierzchni 57 ha 40 a 20 m2. Zdaniem organu fakt, iż będąca przedmiotem orzekania nieruchomość rolna obejmowała również w znacznym zakresie powierzchnię lasów nie wyłącza możliwości orzekania w jej przedmiocie na podstawie § 5 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, skoro przejęciu na cele reformy rolnej podlegały także nieruchomości, które mogły mieć charakter inny niż rolny. Organ wywodzi, iż z brzmienia § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego jednoznacznie wynika, iż nie może on być podstawą do orzekania o podpadaniu pod działanie dekretu jedynie części nieruchomości. Oznacza to według organu, iż pod rządami dekretu, w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 17 stycznia1945r., dopuszczalne jest orzekanie w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej, która oprócz użytków rolnych obejmowała również lasy, pomimo tego, że sama problematyka przejęcia lasów na rzecz Państwa uregulowana była odrębnym aktem - dekretem z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. nr 15, poz. 82 ze zm.).

Mając powyższe na uwadze oraz wobec faktu, iż obszar nieruchomości stanowiącej byłą własność W. R. przekraczał 100 ha powierzchni Minister Rolnictwa uznał, iż przedmiotowa nieruchomość została zasadnie przejęta na rzecz Skarbu Państwa.

W obszernej skardze na wyżej opisaną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi następca prawny byłego właściciela - P. R. wniósł o uchylenie decyzji, zarzucając naruszenie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez zakwalifikowanie lasów i gruntów leśnych, jako gruntów o charakterze rolniczym.

Uzasadniając skargę skarżący podniósł, że majątek jego ojca położony w G. został przejęty pod zarząd Państwa na cele reformy rolnej, co zostało potwierdzone Zaświadczeniem Powiatowego Urzędu Ziemskiego w T. - L.dz. [...] z dnia [...] listopada 1946r.

Skarżący podnosi, iż przywołana w zaświadczeniu podstawa prawna - dekret o reformie rolnej - sugeruje, że w skład przejętego majątku wchodziły jedynie nieruchomości o charakterze rolniczym, a to nie jest prawdą. Z treści ksiąg wieczystych wynika bowiem, że majątek składał się z nieruchomości o charakterze rolniczym o łącznym obszarze 89,4980 ha, które, według skarżącego, nie wypełniały przepisów dekretu o reformie rolnej oraz z nieruchomości leśnych o łącznym obszarze 57,4020 ha, które, w jego ocenie, nie mogły podpadać pod przepisy dekretu o reformie rolnej, ponieważ nie były przeznaczone na cele reformy rolnej.

Skarżący podniósł, iż nie zgadza się z poglądem wyrażonym przez organ odwoławczy, że pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" użytym w dekrecie o reformie rolnej dopuszczalne jest orzekanie w przedmiocie nieruchomości obejmujących lasy i grunty leśne. Wskazał, że takie stwierdzenie jest sprzeczne z wykładnią Trybunału Konstytucyjnego odnośnie pojęcia nieruchomości ziemskiej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził mianowicie, że w dekrecie o reformie rolnej ustawodawca miał na względzie obiekty mienia nieruchomego o charakterze rolniczym.

Zdaniem skarżącego interpretacja przez Ministra przepisu art. 2 ust. 1 lit. e - odpowiadająca interpretacji przyjętej przez organ pierwszej instancji - sprowadza się do tego, że suma nieruchomości "użytki rolne" plus "lasy i grunty leśne" daje w wyniku pojęcie "nieruchomość rolna". Na skutek błędnego połączenia nieruchomości o różnym charakterze i przeznaczeniu organ zbudował nieuzasadnioną tezę o dopuszczalności orzekania w sprawie całego majątku na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej.

Skarżący podniósł, iż wniesienie skargi jest zasadne również z tego powodu, że z otrzymanego z Archiwum Państwowego w B., nieznanego mu wcześniej, dokumentu pod nazwą "Ewidencja nieruchomości ziemskich, podlegających Dekretowi z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej" - Urzędu Wojewódzkiego [...] , pow. [...] wynika, iż ówczesna władza (w 1945 roku) z obszaru nieruchomości pod nazwą "inne użytki" wyłączyła z "zapasu ziemi" - na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa - lasy i grunty leśne o łącznej powierzchni 57,4000 ha. Powyższe, zdaniem skarżącego, prowadzi do wnioski, że ówczesna władza zdawała sobie sprawę, że lasy i grunty leśne nie kwalifikują się pod przepisy dekretu o reformie rolnej, gdyż grunty te nie były przeznaczone na cele reformy rolnej. Wyłączenie zaś przez Urząd Wojewódzki z majątku o ogólnej powierzchni 146,9000 ha lasów i gruntów leśnych o łącznej powierzchni 57,400 ha, na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, powinno spowodować, że nieruchomość o charakterze rolniczym i łącznej powierzchni 89,4980 ha nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Według skarżącego, majątek jego ojca W. R. został przejęty pod Zarząd Państwowy na mocy dwóch dekretów. Zatem stwierdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi użyte w uzasadnieniu decyzji, że z brzmienia § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wynika jednoznacznie, iż nie może być on podstawą do orzekania o podpadaniu pod działanie dekretu jedynie części nieruchomości jest niesłuszne, gdyż pozostaje w sprzeczności z zapisami w ewidencji nieruchomości Urzędu Wojewódzkiego z 1945r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] .02.2005 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Ustawodawca w art. 7 kpa nałożył na organy administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Dodatkowo art. 77 kpa wskazuje, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Decyzja administracyjna - w myśl art. 107 §1 i 3 kpa winna zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne, które wskazuje fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne wyjaśnia podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem w/w reguł postępowania.

W myśl art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( dz.U. z 1945 r. nr 3, poz. 13 że zm.) na cele reformy rolnej przeznaczono nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa bez odszkodowania - z datą wejścia w życie w/dekretu z tym istotnym zastrzeżeniem, że nieważne z mocy prawa stały się wszystkie prawne i fizyczne działy nieruchomości ziemskich dokonane po 1.09.1939 r.

Ani dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ani tzw. rozporządzenie wykonawcze z dnia 1 marca 1945 r. nie definiuje pojęcia "nieruchomości ziemskiej", stąd też wykładni takiej dokonał Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. ( sygn.W 3/89 OTK 1990, poz. 26) wskazując na przedmiotowy zakres art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W konkluzji swych rozważań Trybunał stwierdził, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej - przez inne podmioty.

Wprawdzie uchwała ta utraciła moc wiążącą to jednak z racji autorytetu Trybunału Konstytucyjnego i wagi jego rozstrzygnięć stanowi istotną wskazówkę interpretacyjną i Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni ją aprobuje. Uznać zatem należy, że na cele reformy rolnej dekret przeznaczał nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej.

W niniejszej sprawie organ ograniczył się do ustalenia, że ogólna powierzchnia nieruchomości położonej w G. powiat [...] , stanowiąca własność W. R. wynosi 146ha 90a. W jej skład wchodziły użytki rolne o powierzchni 89,4980 ha oraz lasy o ogólnej powierzchni 57,4020 ha.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał natomiast, że z brzmienia §5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wynika jednoznacznie, że nie może on być podstawą do orzekania o podpadaniu pod działanie dekretu jedynie o części nieruchomości co oznacza, że dopuszczalne jest orzekanie co do nieruchomości ziemskiej, która oprócz użytków rolnych obejmowała również lasy, pomimo że sama problematyka przejęcia lasów na rzecz Skarbu Państwa była uregulowana odrębnym aktem.

Stanowiska tego nie sposób podzielić biorąc pod uwagę treść art. 1 ust.1 dekretu z dnia12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. nr 15, poz.82). Zgodnie bowiem z jego treścią lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha stanowiące własność i współwłasność osób fizycznych i prawnych przechodzą na własność Skarbu Państwa. Jednocześnie w ust. 3 pkt 2 art. 1 tego dekretu ustawodawca wprowadził zapis, że przepisy ust. 1 i 2 nie odnoszą się do lasów i gruntów leśnych podzielonych prawnie i fizycznie przed 1.09.1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha a stanowiących własność osób fizycznych, grunty których nie są objęte przepisami art. 2 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z brzmienia w/w dekretu nie wynika zatem ażeby miał on zastosowanie jedynie do tych lasów - spełniających normy obszarowe- które nie wchodzą w skład nieruchomości ziemskich w rozumieniu przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wskazany wyżej zapis art. 1 ust. 3 lit.b dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarb Państwa wskazuje wręcz, że na mocy tego dekretu nie przeszły na własność Państwa lasy, które przed 1.09.1939 r. zostały podzielone na parcele mniejsze niż 25 ha a stanowią one własność lub współwłasność osób, których grunty objęte są przepisami dekretu o reformie rolnej. A contrario zatem, jeśli parcele leśne przekraczały obszar wskazany w dekrecie z dnia 12.12.1944 r. to podpadały pod działanie przepisów tego dekretu. W konsekwencji zatem twierdzenie organu orzekającego w niniejszej sprawie, że dopuszczalne jest orzekanie w przedmiocie podpadanie pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej, która oprócz użytków rolnych obejmowała również lasy jest zasadne jedynie do takich nieruchomości ziemskich, w skład których wchodziły lasy i grunty leśne, które nie przekraczały 25 ha.

W niniejszej sprawie okoliczność taka nie zachodzi albowiem organ bezspornie ustalił, że powierzchnia lasów i gruntów leśnych wynosiła 57,4020ha.

Obowiązkiem zatem organu rozpoznającego wniosek P. R. z dnia 22 grudnia 2002 r. o uznanie, że nieruchomość stanowiąca własność W. R. nie podpada pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej było ustalenie czy wchodzące w skład tej nieruchomości ziemskiej lasy i grunty leśne -z racji spełniania norm obszarowych podpadały pod działanie przepisów dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa i ustalenia w tym zakresie winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W przypadku natomiast stwierdzenia podpadania pod działanie przepisów tego dekretu tj. dekretu z 12.12.1944 r. organ winien zbadać czy pozostała część nieruchomości ziemskiej- po odjęciu parcel o powierzchni ponad 57 ha spełniała warunki określone w art. 2 ust. 1lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd uznał, że organy obu instancji nie wyjaśniły sprawy w należyty sposób, co skutkowało przyjęciem, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania - a to art. 7, 77§1, 80 i 07§3 kpa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego organ weźmie pod uwagę wskazaną wyżej ocenę prawną.

Z tych względów - na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c, 135 i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.