Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 914/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-11-07 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260  par. 1 w zw. z  art. 246  par. 2  pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak – Nowakowska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 914/16, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o. o. z/s w Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za czerwiec 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 914/16.


UZASADNIENIE

Skarżąca spółka w treści złożonej skargi wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie prowadzi bieżącej działalności gospodarczej, nie posiada aktywów obrotowych ani zbywalnego majątku trwałego, który pozwalałby na uiszczenie wpisu. W związku ze zmianami na rynku, które przyniosła ustawa o grach hazardowych, spółka nie ma możliwości powadzenia działalności w zakresie urządzania gier na automatach o niskich wygranych, gdyż posiadane zezwolenia wygasły. Obecnie spółka nie generuje przychodów, poza kwotą czynszu za dzierżawę (kilkanaście złotych miesięcznie), a najpilniejsze potrzeby finansuje z dopłat wspólników i pożyczek.

W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że wartość jej kapitału zakładowego wynosi 1.213.654,21 zł, wartość środków trwałych to 28.839,13 zł, a w poprzednim roku podatkowym odnotowano stratę na poziomie 5.509,73 zł. Spółka nie posiada rachunków bankowych. Dodała, że na dzień 31 grudnia 2015 r. stan kasy wynosił 838,15 zł, stan rachunków (-)288,09 zł, natomiast na dzień 31 lipca 2016 r. stan kasy to 273,35 zł.

Z dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że w 2015 r. spółka nie miała żadnych przychodów, ponosząc przede wszystkim koszty działalności operacyjnej. Również w roku 2016 do maja nie odnotowała żadnych przychodów i poniosła stratę o wartości 2.054,50 zł. Zgodnie z bilansem, spółka posiada kapitał własny o wartości na dzień 31 lipca 2016 r. 2.994.196,77 zł oraz kapitał zapasowy na kwotę 2.233.654,21 zł. Sprawozdanie z działalności spółki za 2015 r. oraz deklaracje VAT-7 potwierdzają dotychczasowe dane. Przedłożone deklaracje VAT – 7 za miesiące maj, czerwiec, lipiec 2016 r. wykazują praktycznie wartości zerowe.

Pełnomocnik zastępujący spółkę w sprawie oświadczył, że ze względu na jej dramatyczną sytuację finansową, na prośbę prezesa zarządu spółki, nie pobiera żadnych wynagrodzeń za prowadzenie sprawy, to jest sporządzenie skarg do sądów administracyjnych i zastępowanie spółki przed tymi sądami.

Postanowieniem z dnia 27 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego udostępnione przez stronę dane nie dają podstaw do uwzględnienia żądania wniosku. Skarżąca spółka nie wykazała, że miała możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów postępowania w rozpoznawanej sprawie, nawet z uwzględnieniem pozostałych jedenastu spraw. Referendarz zauważył, iż w świetle przedłożonych dokumentów zasadnym jest wniosek o posiadaniu przez spółkę źródeł finansowania, z których może ona pozyskać środki na kontynuowania działalności. Dodatkowo referendarz wskazał, że sama strona wyjaśnia we wniosku o możliwości finansowania najpilniejszych potrzeb z dopłat wspólników i pożyczek.

W sprzeciwie od postanowienie referendarza sądowego spółka wskazała, że od przynajmniej dwóch lat ponosi straty z działalności gospodarczej, przede wszystkim wskutek działania organów państwa zmierzających do wyeliminowania całej branży gier na automatach o niskich wygranych. W zaistniałej sytuacji skarżąca nie ma możliwości kontynuowania działalności gospodarczej. Wskazała, że wobec spółki prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, będące wynikiem decyzji administracyjnych wymierzających spółce zobowiązania publicznoprawne w kwocie kilkudziesięciu milionów złotych oraz że zablokowano wszystkie rachunki bankowe skarżącej.

Jako znane z urzędu wskazać należy, że skarżąca spółka jest obecnie w tutejszym Sądzie stroną w dwunastu równocześnie toczących sprawach o sygn. akt

I SA/Wr 908-919/16, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 22.120 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane w przypadku osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej (w tym spółki komandytowej), gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, stwierdził, że prawidłowo uznał referendarz sądowy, że wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, że prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, CBOSA).

Zgodzić się należy z referendarzem sądowym, iż w istocie spółka od 2015 r. praktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych, które są – jak uzupełnia skarżąca w sprzeciwie - objęte zajęciem egzekucyjnym. Jednakże pomimo deklarowania faktycznego zaprzestania dostawy towarów i usług, a tym samym nierealizowania powziętego celu gospodarczego, spółka nie zakończyła prowadzenia działalności gospodarczej, ani też działalności tej nie zawiesiła. W ocenie Sądu, świadczy to, iż spółka przewiduje dalsze funkcjonowanie w obrocie gospodarczym, co związane jest z możliwością uregulowania zobowiązań. Tym samym należy przyjąć, że strona ma możliwość pokrycia również kosztów sądowych, które w relacji do przykładowo wykazanych w bilansie zobowiązań krótkoterminowych (w wysokości 307 483, 44 zł) są stosunkowo niewielkie.

Należy również wziąć pod uwagę okoliczność, iż spółka na koniec 2015 r. posiadała kapitał zapasowy o wartości 2 233 654, 21 zł (wskazana kwota zapisana jest w przedłożonym bilansie pod pozycją A IV, kapitał (fundusz) zapasowy). Fundusz ten jest tworzony na pokrycie ewentualnych strat. Powstaje przede wszystkim z nadwyżki ceny sprzedaży nad wartością nominalną akcji (w spółce akcyjnej) lub przez zatrzymywanie przez spółkę część zysku netto. Na podstawie art. 396 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) jego utworzenie jest obowiązkowe jedynie w spółkach akcyjnych. Zgodnie z art. 396 k.s.h. na pokrycie straty należy utworzyć kapitał zapasowy, do którego przelewa się co najmniej 8% zysku za dany rok obrotowy, dopóki kapitał ten nie osiągnie co najmniej jednej trzeciej kapitału zakładowego (§ 1). Do kapitału zapasowego należy przelewać nadwyżki, osiągnięte przy emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej, a pozostałe - po pokryciu kosztów emisji akcji (§ 2). Do kapitału zapasowego wpływają również dopłaty, które uiszczają akcjonariusze w zamian za przyznanie szczególnych uprawnień ich dotychczasowym akcjom, o ile te dopłaty nie będą użyte na wyrównanie nadzwyczajnych odpisów lub strat (§ 3). Statut może przewidywać tworzenie innych kapitałów na pokrycie szczególnych strat lub wydatków [kapitały rezerwowe] (§ 4). O użyciu kapitału zapasowego i rezerwowego rozstrzyga walne zgromadzenie; jednakże części kapitału zapasowego w wysokości jednej trzeciej kapitału zakładowego można użyć jedynie na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym (§ 5). Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz osobowe, a więc także skarżąca, nie mają obowiązku tworzenia funduszy zapasowych i rezerwowych. Często jednak tworzą je dobrowolnie. W przeciwieństwie do spółki akcyjnej, pozostałe spółki nie są ograniczone co do sposobu wykorzystania kapitału zapasowego. Nie istnieje bowiem dotyczący ich przepis, analogiczny do ww. art. 396 § 5 k.s.h. (zob. np. Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 154; Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 396; Prezentacja kapitałów (funduszy) własnych w bilansie wg załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości - Zeszyty Metodyczne Rachunkowości http://www.gofin.pl/bilans/17,8,565,460,prezentacja-kapitalow-funduszy-wlasnych-w-bilansie.html; Rutkowski A., Zarządzanie finansami, PWE, 2003 s. 46-47). Kapitał zapasowy powinny więc stanowić realne środki finansowe.

Oprócz tego należy wskazać na możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 k.s.h., umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11, CBOSA). Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Jednocześnie w tym miejscu należy przypomnieć, iż w złożonym wniosku o udzielenie prawa pomocy spółka zapewniła o możliwości finansowania najpilniejszych potrzeb z dopłat wspólników oraz pożyczek.

W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej spółki (brak zawieszenia ani też zakończenia prowadzonej działalności gospodarczej), wysokości jej kapitału zapasowego oraz możliwości pozyskania środków z dopłat wspólników, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju jej uprzywilejowanie. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA).

Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym.

W efekcie, wniosek spółki należało uznać za niezasadny, co zobowiązywało Sąd do utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 września 2016 r., na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji.