Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1105/96
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 609  Gospodarka wodna, w tym ochrona wód, budownictwo wodne, melioracje, zaopatrzenie w wodę
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Samorząd terytorialny
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 56 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz. 230
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne.
article: art. 7 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1996 nr 13 poz. 74
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1995 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o samorządzie terytorialnym.
Teza: Wody podziemne, w odróżnieniu od wód otwartych, o których mowa w art. 2  ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./, zawsze stanowią własność Państwa i ma do nich zastosowanie przepis art. 56 ust. 1 powyższej ustawy.

TEZY

Wody podziemne, w odróżnieniu od wód otwartych, o których mowa w art. 2  ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./, zawsze stanowią własność Państwa i ma do nich zastosowanie przepis art. 56 ust. 1 powyższej ustawy.


SENTENCJA

oddala skargę w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o pobieraniu opłat za wodę.


UZASADNIENIE

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa decyzją z dnia 22 maja 1996 r. rozpoznając na podstawie art. 157 par. 3 Kpa wniosek Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Spółki z o.o. w G. stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody

- z dnia 9.08.1993 r.

- z dnia 28.10.1993 r.

- z dnia 5.02.1994 r.

- z dnia 19.05.1994 r.

- z dnia 28.07.1994 r.

- z dnia 28.02.1995 r.

- z dnia 5.05.1995 r.

- z dnia 26.07.1995 r.

w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód odmówił stwierdzenia nieważności wymienionych decyzji.

W uzasadnieniu wskazano, że Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w G. wniosło o stwierdzenie nieważności decyzji, twierdząc, że nie powinno ponosić opłat za pobór wody, bowiem nastąpiła komunalizacja gruntów, na których znajdują się ujęcia wody. Dlatego też uważa, że pobierana woda nie jest własnością Państwa. Własnością Gminy są również urządzenia do poboru wody.

Odnosząc się do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ustalających opłaty za szczególne korzystanie z wód organ administracji podniósł, że ustawa z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne w art. 1 stanowi, iż wody są własnością Państwa, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zawarte w ustawie określenie własność Państwa, mieści w sobie zarówno pojęcie Skarbu Państwa, jak również wprowadzone w 1990 r. ustawą o samorządzie terytorialnym osoby prawne, jakimi w chwili obecnej są gminy. Dlatego też w przypadku własności wód, zwłaszcza podziemnych należy stwierdzić, iż wody te nie mogą stanowić własności gminnej, mimo przeprowadzonej komunalizacji, ponieważ komunalizacja taka nie może dotyczyć własności wody.

Państwową własność stanowią zatem zasoby wody w kraju, a mianowicie wody powierzchniowe płynące oraz wody podziemne. Obowiązujący stan prawny w zakresie dot. własności wód, nie posługuje się pojęciem wód, będących własnością komunalną. Pojęcie takie wprowadzi dopiero przekazany do sejmu RP projekt Prawa wodnego.

Pobór wody podziemnej dla zaopatrzenia ludności w wodę jest szczególnym korzystaniem z wód i zgodnie z art. 56 ustawy Prawo wodne i przepisami wykonawczymi do tego artykułu, tj. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych /Dz.U. nr 133 poz. 637 ze zm./ pociąga za sobą ponoszenie opłat. Stwierdza się, że organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość opłat za pobór wody i odprowadzanie ścieków do wód powierzchniowych, orzeczonych przedmiotowymi decyzjami, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawnymi.

W związku z tym, że nie zachodzą żadne okoliczności wymienione w art. 156 par. 1 Kpa postanowiono, jak w sentencji.

W skardze na powyższą decyzję Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w G. podtrzymała swoje stanowisko zawarte we wnioskach o stwierdzenie nieważności 8 decyzji ustalających opłatę za szczególne korzystanie z wód w latach 1993-1995. Strona skarżąca wywodzi, że Gmina stała się właścicielem urządzeń wodnych i przejęła w tej kwestii dawną rolę Państwa. Gminy mają prawo do korzystania dla powyższych celów ze znajdujących się na ich terenie zasobów wodnych. Skoro skarżąca nie dokonywała poboru wód państwowych, to nie powinna z tego tytułu uiszczać opłat.

Gmina stała się odrębnym od Państwa właścicielem gruntów, studni i urządzeń wodociągowych. Wbrew twierdzeniom pozwanego - własność wód podziemnych też jest objęta komunalizacją.

Na potwierdzenie takiego poglądu należy przytoczyć zmieniony dnia 16 maja 1997 r. art. 56 ust. 1 Prawa wodnego, który otrzymał brzmienie: "Za szczególne korzystanie z wód, a także za korzystanie ze stanowiących własność Państwa urządzeń wodnych pobiera się opłaty (...)", podczas gdy poprzedni zapis brzmiał: "Za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych stanowiących własność Państwa pobiera się opłaty (...)" Tak więc ww. przepis w obecnym brzmieniu utwierdza w przekonaniu, że Gmina jako właściciel wód nie miała obowiązku uiszczania ww. opłat, gdyż taka konieczność opłat ciążyła tylko na tym podmiocie, który "korzystał z wód i urządzeń wodnych stanowiących własność Państwa".

Obecnie ustawodawca zauważył występującą lukę prawną i po nowelizacji Prawa wodnego nakazał pobieranie opłat za szczególne korzystanie z wód, a także za korzystanie ze stanowiących własność Państwa urządzeń wodnych. Znaczy to tyle, że dopiero po nowelizacji art. 56 Prawa wodnego należy płacić opłaty za szczególne korzystanie z wód i to niezależnie od tego, czyją własnością są wody, w tym wody podziemne w studniach gminnych.

W odpowiedzi na skargę Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zgodnie z dyspozycją art. 53 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 Prawa wodnego pobór wód podziemnych stanowi szczególne korzystanie z wód, za które, w myśl art. 56 ust. 1, pobiera się opłaty - jeżeli wody te stanowiły własność Państwa. O tym jakie wody stanowią własność Państwa rozstrzyga przepis art. 1 Prawa wodnego, ustalając zasadę generalną, iż wszelkie wody stanowią własność Państwa, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Wyjątek od tej generalnej zasady stanowią wody wymienione w art. 2, a więc powierzchniowe wody stojące, wody w studniach i rowach, stanowiących własność właścicieli gruntów, na których się znajdują. Z wyliczenia, zawartego w art. 2 Prawa wodnego wynika, że nie są nimi objęte wody podziemne, co implikuje, iż wody takie zawsze stanowią własność Państwa, bez względu na to czyją własność stanowi grunt. Wody podziemne, w odróżnieniu od wód otwartych, o których mowa w art. 2 Prawa wodnego, zawsze stanowią własność Państwa i ma do nich zastosowanie przepis art. 56 ust. 1 tej ustawy. W związku z powyższym wymierzenie stronie skarżącej spornych opłat nie tylko nie było obarczone rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, lecz nadto było całkowicie zgodne z obowiązującym stanem prawnym.

Nie ma w związku z tym znaczenia podnoszona, przez stronę skarżącą okoliczność, że jest właścicielem gruntu, na którym znajdują się urządzenia czerpiące wodę, bowiem decydującym w świetle powołanych przepisów prawa wodnego jest to, że skarżąca nie ma tytułu prawnego do wód podziemnych, z których korzysta w ramach realizacji szczególnego pozwolenia wodnoprawnego, a wody te stanowią własność Państwa.

Ten stan prawny powoduje obowiązek uiszczania opłat.

Tej oceny nie zmienia również powołana w skardze okoliczność, że do zadań własnych Gminy należy zaopatrywanie ludności w wodę i utrzymywanie wodociągów, bowiem obowiązujące przepisy w tej mierze, na które powołuje się skarżący /art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym/, określając zadania własne gminy w tym zakresie nie spowodowały zmiany przepisów ustawy Prawo wodne w zakresie tytułu Państwa do wód podziemnych.

Nie można w związku z tym podzielić argumentacji skarżącego, że dopiero nowelizacja art. 56 ust. 1 ustawy Prawo wodne dokonana ustawą z dnia 25 kwietnia 1991 r. spowodowała zmianę stanu prawnego i spowodowała obowiązek po stronie gmin uiszczania opłat za szczególne korzystanie z wód. Ocenić należy, iż nowelizacja omawianego przepisu miała w istocie charakter uściślający. Z przyczyn wymienionych wobec niezasadności zarzutów skargi na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono o jej oddaleniu.