Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 435/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 106 par. 3, art. 133 par. 1, art. 134 par. 1, art. 145, art. 14 par 1 lit a i c, art. 152, art. 170, art. 190,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 347 poz 1 art. 132 ust. 1 lit i), art. 133, art. 134, art. 168
law: Dyrektywa Rady z dnia  28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej
article: art. 121 par. 1, art. 122, art. 180 par. 1, art. 191
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Marek Krawczak, sędzia WSA Maciej Kurasz, Protokolant starszy referent Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 5 117 zł (słownie: pięć tysięcy sto siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] października 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W., po rozpatrzeniu odwołania E. Sp. z o.o. w W., zwanej dalej "Skarżącą" lub "Spółką", od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] lutego 2011 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia do grudnia 2006 r. – utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Skarbowej w W. wskazał, iż wnioskiem z dnia 23 grudnia 2010 r. Spółka wystąpiła do [...] Urzędu Skarbowego w W. o stwierdzenie nadpłaty w podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do grudnia 2006 r., wynikającej z korekt deklaracji VAT-7 za wymienione okresy rozliczeniowe. W ocenie Spółki nadpłata za ww. okres powstała w związku z odliczeniem przez nią w korekcie deklaracji podatku z tytułu nabycia towarów i usług wykorzystywanych do wykonywania czynności będących przedmiotem działalności, tj. specjalistycznych szkoleń dla osób dorosłych. Spółka podkreśliła, że jej działalność ma charakter ściśle komercyjny i jest wykonywana przez podmiot niepubliczny, prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na osiągnięcie zysku. Oferowane kursy i szkolenia są fakultatywne i skierowane do ograniczonego kręgu potencjalnych odbiorców. Szkolenia te są odpłatne i nie podlegają dofinansowaniu przez organy publiczne.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. odmówił Spółce stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia do grudnia 2006 r. Organ pierwszej instancji, powołując się na art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3, art. 43 ust. 1 pkt 1 oraz art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.), zwanej też dalej "ustawą o VAT", wskazał, iż w zakresie podatku od towarów i usług podatnik może pomniejszyć podatek należny o podatek naliczony od poniesionych wydatków, jeżeli związane są one ze sprzedażą opodatkowaną. Zaznaczył, iż przepisy ustawy wyraźnie wyłączają odliczenia podatku naliczonego od zakupów służących sprzedaży zwolnionej. W związku z tym, w ocenie organu, Skarżąca nie była uprawniona do obniżenia w korektach deklaracji VAT-7, za okres od stycznia do grudnia 2006 r., podatku należnego o podatek naliczony związany ze sprzedażą zwolnioną, której dokonywała w okresach objętych wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty.

W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie:

- art. 132 Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. U.E.L 2006 r. Nr 347 ze zm.), dalej: "Dyrektywa 2006/112/WE". poprzez uznanie, iż komercyjne przedsiębiorstwa mogą prowadzić działalność z zakresu "interesu publicznego" zwolnioną z opodatkowania VAT oraz poprzez uznanie, iż obowiązek zastosowania tego zwolnienia dla usług świadczonych przez Spółkę podyktowany jest treścią definicji zawartej w art. 14 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1777/2005 z dnia 17 października 2005 r. ustanawiającego środki wykonawcze do dyrektywy 77/388/EWG w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej;

- art. 86 ust. 1 ustawy o VAT poprzez uznanie, że Spółce nie przysługuje prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur dokumentujących nabycie przez Spółkę towarów i usług wykorzystywanych do wykonywania przez nią usług szkoleniowych.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż zwolnienie przewidziane w poz. 7 załącznika nr 4 do ustawy o VAT ma charakter przedmiotowy, ma zastosowanie bez względu na status podmiotu świadczącego usługi edukacyjne oraz bez względu na cel, którym kieruje się podmiot świadczący te usługi. Stwierdził, iż w sprawie nie znajdą zastosowania przepisy Dyrektywy 2006/112/WE. Dyrektywa ta weszła w życie z dniem 1 stycznia 2007 r., natomiast miała zostać zaimplementowana do 1 stycznia 2008 r.

Organ odwoławczy powołał się na przepisy rozporządzenia Rady nr 1777/2005 ustanawiającego środki wykonawcze do VI Dyrektywy Rady 77/388/ z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz. U. UE z 1977 r., L 145/1) – dalej: "VI Dyrektywa", z których wywiódł, iż usługi świadczone przez Skarżącą powinny być klasyfikowane jako podlegające zwolnieniu z VAT. Dyrektor zaznaczył, iż usługi szkoleniowe na gruncie VI Dyrektywy podlegają zwolnieniu od podatku wyłącznie, gdy są wykonywane w interesie publicznym, tzn. wypełniają obowiązki, jakie ciążą na danym państwie wobec jego obywateli. W żadnym przepisie Dyrektywy nie została jednak wskazana definicja "interesu publicznego", nie zostały również określone podmioty, które mogą działać "w interesie publicznym". Oznacza to, że zarówno komercyjne przedsiębiorstwa, jak i niekomercyjne organizacje, mogą prowadzić działalność z zakresu "interesu publicznego".

W opinii Dyrektora Izby Skarbowej przepisy prawa europejskiego zostały w sposób prawidłowy implementowane do polskiego ustawodawstwa podatkowego, w związku z czym interpretacja norm krajowego prawa podatkowego nie pozostaje w sprzeczności z tymi przepisami. Konstrukcja przyjęta przez polskiego ustawodawcę powoduje, że o konkretnym zakresie zwolnienia z podatku usług w zakresie edukacji decydują w istocie klasyfikacje statystyczne zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 marca 1997r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług. Skarżąca nie wykazała, aby z tego powodu, iż prawo krajowe przewidywało niezgodne - jej zdaniem - z prawem wspólnotowym zwolnienie, poniosła jakąkolwiek szkodę. Gdyby nawet sporne usługi nie były zwolnione z opodatkowania, wówczas istniałaby konieczność opodatkowania tych usług stawką podstawową i w konsekwencji wystąpienie podatku należnego. Wskazując na treść wyroku ETS w sprawie C-150/99 organ odwoławczy podkreślił, iż warunkiem przyznania uprawnienia stronie jest wykazanie szkody. Zaznaczył, iż warunkiem wystąpienia o zwrot nadpłaty byłoby zatem nienależne wzbogacenie Skarbu Państwa kosztem podatnika. W przedmiotowej sprawie przyjęcie prezentowanego przez Spółkę poglądu prowadziłoby do sytuacji odwrotnej, tj. do nienależnego wzbogacenia Spółki kosztem Skarbu Państwa.

W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie został spełniony podstawowy warunek uprawniający do odliczenia podatku zawartego w fakturach dokumentujących towary i usługi nabywane na potrzeby świadczenia usług szkoleniowych, a mianowicie związek dokonanych zakupów z czynnościami opodatkowanymi podatkiem od towarów i usług. Prawo krajowe nie było bowiem niezgodne z prawem wspólnotowym.

W skardze na powyższą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej Skarżąca wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 86 ust. 1 ustawy o VAT w związku z art. 132 Dyrektywy 2006/112/WE poprzez odmówienie prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur dokumentujących nabycie przez Spółkę towarów i usług wykorzystywanych do wykonywania przez nią usług szkoleniowych.

Skarżąca zaznaczyła, że świadczone przez nią usługi szkoleniowe nie mogą zostać uznane za zwolnione z opodatkowania na podstawie art. 132 ust. 1 lit i) Dyrektywy 2006/112/WE.

W opinii Skarżącej istniejąca sprzeczność polskich przepisów z Dyrektywą powoduje, iż uprawniona ona była do odliczenia podatku naliczonego związanego z działalnością szkoleniową, która na gruncie polskich przepisów była zwolniona z podatku od towarów i usług, lecz na gruncie regulacji unijnych powinna być tym podatkiem opodatkowana.

Dlatego też zasadne, zdaniem Skarżącej, było skorygowanie deklaracji VAT za okres od stycznia 2006 r. do grudnia 2006 r. i odliczenie w nich pierwotnie nieodliczonego podatku VAT naliczonego. Skarżąca wyraziła opinię, iż uprawniona jest do zastosowania przysługującego jej w świetle polskich przepisów o VAT zwolnienia z opodatkowania, przy jednoczesnym zachowaniu prawa do odliczenia podatku naliczonego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z 24 września 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 3290/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z [...] października 2011 r. WSA wskazał że w sprawie tej nie ma zastosowania Dyrektywa 2006/112/WE, a VI Dyrektywa VAT. W kwestii sprzeczności pomiędzy prawem wspólnotowym a krajowym co do zakresu zwolnienia z opodatkowania usług szkoleniowych i edukacyjnych, WSA zgodził się z poglądami Skarżącej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że art. 13A lit. i) VI Dyrektywy, skonstruowany na zasadzie przedmiotowo-podmiotowego wyjątku od powszechności opodatkowania, pozwalał prawodawcy krajowemu na zwolnienie tylko takich usług, które są świadczone przez podmioty prawa publicznego i w interesie publicznym. Spółka nie realizowała zaś żadnego interesu publicznego, a świadczone przez nią usługi szkoleniowe miały na celu wyłącznie osiągnięcie zysku. Z tego więc względu za wadliwą i sprzeczną z art. 13A lit. i) VI Dyrektywy WSA uznał taką implementację prawa wspólnotowego, która zwalniała z opodatkowania jakiekolwiek usługi szkoleniowe świadczone przez jakikolwiek podmiot. Wniosek taki płynie również z nowelizacji z dniem 1 stycznia 2011 r. ustawy o VAT, spowodowanej niezgodnością przepisów krajowych z unijnymi.

Sąd pierwszej instancji podzielił też poglądy Spółki co do możliwości selektywnego powoływania się na prawo wspólnotowe w zakresie uprawnienia do odliczenia podatku naliczonego, przy jednoczesnym powoływaniu się wyłącznie na prawo krajowe w zakresie zwolnienia od opodatkowania usług świadczonych przez spółkę. Skoro bowiem prawodawca krajowy nieprawidłowo implementował postanowienia dyrektyw, to konsekwencje tego stanu rzeczy ponosić musi polski Skarb Państwa. Mimo że sytuacja taka jest paradoksalna, to należy ją zaaprobować, gdyż w przeciwnym razie wadliwa implementacja prawa wspólnotowego nie miałaby żadnego praktycznego znaczenia. Pogląd, według którego podatnik musi w omawianej sytuacji wybrać pomiędzy prawem do odliczenia i opodatkowaniem usługi z jednej strony, a brakiem prawa do odliczenia podatku naliczonego oraz zwolnieniem z opodatkowania usług świadczonych przez siebie z drugiej strony, nie ma żadnych podstaw normatywnych, a może być uzasadniony jedynie poczuciem ogólnie rozumianej sprawiedliwości podatkowej. Błąd prawodawcy krajowego z korzyścią dla podatnika pozwala temu podatnikowi odwoływać się do prawa krajowego, zaś błąd dla podatnika niekorzystny uprawnia go do powołania się na korzystny przepis prawa wspólnotowego.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w W. od ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt I FSK 1753/12 zaskarżony wyrok uchylił w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

NSA stwierdził, że w okresie, którego dotyczy prowadzone w niniejszej sprawie postępowanie zastosowanie miały jeszcze przepisy VI Dyrektywy zauważając, iż art. 13 A lit. "i" VI Dyrektywy i art. 132 lit. "i" Dyrektywy 2006/112/WE określały w identyczny sposób warunki i zakres przedmiotowy oraz podmiotowy zwolnienia usług edukacyjnych i szkoleniowych z opodatkowania. Powyższe stanowisko znajduje także potwierdzenie w wyroku TSUE z 28 listopada 2013 r., w sprawie C-319/12 Minister Finansów przeciwko MDDP sp. z o.o. Akademia Biznesu, Sp. Komandytowej, w którym Trybunał stwierdził, że "art. 132 ust. 1 lit. i), art. 133 i 134 dyrektywy VAT odpowiadają art. 13 część A ust. 1 lit. i) oraz art. 13 część A ust. 2 lit. a) i b) szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, s. 1)" (pkt 24).

W ocenie NSA przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy uwzględnić należało, z uwagi na zbliżony stan faktyczny, powołany wyżej wyrok TSUE w sprawie C- 319/12. Po jego szczegółowej analizie Sąd kasacyjny wskazał, że w jego kontekście Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo uznał, że błędna implementacja postanowień dyrektywy pozwala podatnikowi na skorzystanie z "przywileju korzyści", co oznacza, że w zakresie prawa do odliczenia podatku może się on powołać wprost na bezpośrednio stosowalne, jasne, precyzyjne i bezalternatywne brzmienie prawa wspólnotowego, zaś w zakresie opodatkowania usług świadczonych przez podatnika – na zwolnienie wynikające z prawa krajowego, choć pozostaje ono sprzeczne z prawem wspólnotowym.

W tej sytuacji NSA uwzględnił zarzuty naruszenia:

- art. 2 pkt. 1 VI Dyrektywy i odpowiednio art. 2 ust. 1 lit. c) Dyrektywy 2006/112/WE w zw. z art. 13 część A ust. 1 lit. i) w zw. z ust. 2 lit. a) i b) VI Dyrektywy i odpowiednio w związku art. 132 ust. 1 lit. i), art. 133 lit. a) - d), art. 17 ust. 2 VI Dyrektywy i odpowiednio art. 168 lit. a) - e) Dyrektywy 2006/112/WE, art. 43 ust. 1 pkt 1, poz. 7 załącznika nr 4 do ustawy o VAT, przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że podatnik nie jest zobowiązany opodatkować na jego podstawie danej czynności podatkiem VAT w sytuacji, gdy dla potrzeb skorzystania z wynikającego z VI Dyrektywy i odpowiednio Dyrektywy 2006/112/WE prawa do odliczenia podatku naliczonego, kwestionuje zasadność przewidzianego w tym przepisie ustawy o VAT zwolnienia z tego podatku, podczas gdy w takim przypadku podatnik jest zobowiązany do opodatkowania danej czynności zgodnie z tym artykułem VI Dyrektywy i odpowiednio Dyrektywy 2006/112/WE (tj. art. 2 ust. 1 lit. c),

- art. 17 ust. 2 VI Dyrektywy i odpowiednio art. 168 lit. a) - e) Dyrektywy 2006/112/WE przez błędną wykładnię tego przepisu wskutek uznania, że państwo członkowskie jest zobowiązane do zapewnienia podatnikowi prawa do odliczenia podatku naliczonego VAT z tytułu wydatków na nabycie towarów i usług wykorzystanych do czynności zwolnionej z podatku VAT na podstawie przepisu prawa krajowego w sytuacji, gdy podatnik najpierw skorzystał ze zwolnienia przewidzianego w przepisie prawa krajowego, a później, powołując się na swoje prawo do odliczenia, skutecznie zakwestionował zgodność tego przepisu prawa krajowego z odpowiednim przepisem VI Dyrektywy i odpowiednio Dyrektywy 2006/112/WE.

Ponadto NSA stwierdził, że na tym etapie postępowania nie można wykluczyć, że Skarżąca będzie mogła opodatkować sporne usługi edukacyjne i skorzystać z prawa do odliczenia podatku naliczonego. Uznał za konieczną analizę, czy zwolnienie usług świadczonych przez Skarżącą na podstawie art. 132 ust. 1 lit. i) Dyrektywy 2006/112/WE przekracza granice swobodnego uznania pozostawione ustawodawcy polskiemu. Wskazał, że Sąd pierwszej instancji powinien zbadać cel i warunki działalności Skarżącej w porównaniu do polskich podmiotów prawa publicznego, którym powierzono zadania edukacyjne. Sama okoliczność, iż Skarżąca realizuje cele komercyjne, nie jest wystarczająca, aby wykluczyć, że realizuje ona cele podobne do celów podmiotów prawa publicznego oraz że jej świadczenia mogą być zatem zwolnione od podatku VAT. Dopiero ustalenie, że cele Skarżącej nie mogą być uznane za podobne do celów podmiotów prawa publicznego, pozwoliłoby Skarżącej powołać się na okoliczność, iż prawo krajowe zwalnia, z naruszeniem art. 132 ust. 1 lit. i) Dyrektywy 2006/112/WE, jej usługi kształcenia i szkolenia zawodowego od podatku VAT. W takim wypadku usługi te zostałyby opodatkowane podatkiem VAT, a Skarżąca mogłaby w tym zakresie dochodzić prawa do odliczenia podatku naliczonego na podstawie przepisów polskich.

Tymczasem w rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że art. 13A lit. "i" VI Dyrektywy pozwalał prawodawcy krajowemu na zwolnienie tylko takich usług, które są świadczone przez podmioty prawa publicznego i w interesie publicznym. Z tego więc względu za wadliwą, sprzeczną z art. 13A lit. "i" VI Dyrektywy, Sąd uznał, implementację tego przepisu prawa wspólnotowego. W odniesieniu do Skarżącej Sąd uznał, że prawo krajowe zwalnia z naruszeniem art. 13A lit. "i" VI Dyrektywy, jej usługi od podatku VAT, z tego względu, że świadczonym przez Skarżącą usługom szkoleniowym towarzyszyło komercyjne wynagrodzenie.

NSA stwierdził, że zaprezentowane przez Sąd pierwszej instancji stanowisko pozwala uznać za trafny zarzut naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 1 w zw. z poz. 7 załącznika nr 4 do ustawy o VAT, art. 13 część A ust. 1 lit. i) w zw. z ust. 2 lit. a) i b) VI Dyrektywy i odpowiednio art. 132 ust. 1 lit. i), art. 133 lit. a)-d) Dyrektywy 2006/112/WE, polegające na niezastosowaniu w sprawie przepisu ustawy o VAT z uwagi na jego niezgodność z tymi przepisami VI Dyrektywy i odpowiednio Dyrektywy 2006/112/WE polegającą na zwolnieniu z podatku VAT usług szkoleniowych (takich jak świadczone przez podatnika) świadczonych przez podmiot (taki jak podatnik i na warunkach takich jak u podatnika) w ramach działalności gospodarczej, którego celem jest regularne osiąganie zysku (działalność komercyjna), podczas gdy wskazana niezgodność nie występowała i w sprawie przepis ten (tzn. art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT w zw. ze wskazanymi przepisami) należało zastosować.

W konsekwencji NSA zalecił, aby ponownie rozpatrując sprawę Sąd pierwszej instancji zbadał cel i warunki działalności Skarżącej w porównaniu do polskich podmiotów prawa publicznego, którym powierzono zadania edukacyjne i na tej podstawie ustalił, czy cele Skarżącej mogą być uznane za podobne do celów podmiotów prawa publicznego. Konsekwencją stwierdzenia, że cele Skarżącej mogą być uznane za podobne do celów podmiotów prawa publicznego powinno być uznanie, że usługi świadczone przez Skarżącą mogą zostać opodatkowane podatkiem VAT, a Skarżąca może w tym zakresie dochodzić prawa do odliczenia podatku naliczonego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.") sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Istota niniejszej sprawy dotyczy tego, czy Skarżąca mogła skutecznie domagać się stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia do grudnia 2006 r. mając na uwadze nieprawidłową implementację do prawa krajowego przepisów prawa wspólnotowego w zakresie zwolnienia od opodatkowania VAT usług szkoleniowych, co miało jednocześnie umożliwić podatnikowi powoływanie się bezpośrednio na przepisy dyrektywy w zakresie uprawnienia do odliczenia podatku naliczonego, przy jednoczesnym zwolnieniu z opodatkowania świadczonych przez siebie usług edukacyjnych z powołaniem się wyłącznie na prawo krajowe.

Przystępując do szczegółowych rozważań w pierwszym rzędzie trzeba wskazać, że na ocenę niniejszej sprawy w istotny sposób rzutuje fakt, iż była ona przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt I FSK 1753/12 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 3290/11 i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.

W myśl art. 190 P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Ponadto wobec dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny należy zauważyć, że orzeczenie prawomocne – a takim jest wyrok sądu kasacyjnego, jaki zapadł w niniejszej sprawie – wiąże nie tylko strony postępowania i sąd, który je wydał ale również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby (art. 170 P.p.s.a.).

W orzecznictwie i doktrynie zauważa się, że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądowego określona w art. 170 P.p.s.a. w odniesieniu do sądów powoduje, iż podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu nie może ona być już ponownie badana (por. wyrok WSA w Bydgoszczy I SA/Bd 686/07 i przywołane tam: J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r., I CKN 169/98, OSP 2001, z. 4, poz. 63 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie II, Zakamycze 2006, s. 365). Skoro związanie wynikające z przywołanego przepisu odnosi się do kolejnych postępowań, to tym bardziej odnosi się do sprawy, w ramach której zapadł prawomocny wyrok.

W świetle przedstawionych wyżej argumentów oczywiste jest, że skład orzekający w niniejszej sprawie w ramach ponownego rozpoznania sprawy, na skutek uwzględniania skargi kasacyjnej, związany jest na mocy art. 190 P.p.s.a. w związku z art. 170 tej ustawy, poglądem prawnym ukształtowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny.

NSA wskazał, że szczególnie istotne dla rozpatrywanej sprawy jest stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zajęte w wyroku z 28 listopada 2013 r., w sprawie C – 319/12 Minister Finansów przeciwko MDDP sp. z o.o. Akademia Biznesu, sp.k.

W orzeczeniu tym TSUE zaprezentował następujące tezy:

"Artykuł 132 ust. 1 lit. i), art. 133 i 134 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one objęciu zwolnieniem od podatku od wartości dodanej usług edukacyjnych świadczonych przez podmioty niepubliczne w celach komercyjnych. Jednakże art. 132 ust. 1 lit. i) tej dyrektywy sprzeciwia się zwolnieniu wszystkich usług edukacyjnych w sposób ogólny, bez uwzględnienia celów realizowanych przez podmioty niepubliczne świadczące te usługi.

Na podstawie art. 168 dyrektywy 2006/112 lub transponującego go przepisu krajowego podatnik nie może powoływać się na prawo do odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej, jeżeli ze względu na zwolnienie przewidziane przez prawo krajowe z naruszeniem art. 132 ust. 1 lit. i) tej dyrektywy świadczone przez niego usługi edukacyjne nie są objęte podatkiem od wartości dodanej.

Podatnik ten może jednak powołać się na niezgodność wskazanego zwolnienia z art. 132 ust. 1 lit. i) dyrektywy 2006/112, aby nie zostało ono wobec niego zastosowane, jeżeli – nawet przy uwzględnieniu zakresu swobodnego uznania przyznanego przez ten przepis państwom członkowskim – rzeczony podatnik nie może być obiektywnie uważany za podmiot o celach podobnych do celów podmiotu edukacyjnego prawa publicznego w rozumieniu owego przepisu, czego zbadanie należy do sądu krajowego.

W tym ostatnim wypadku usługi edukacyjne świadczone przez rzeczonego podatnika zostaną objęte podatkiem od wartości dodanej, a zatem będzie on mógł skorzystać z prawa do odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej".

Z orzeczenia tego wynika, że sama okoliczność, iż podmiot świadczący usługi edukacyjne jest podmiotem niepublicznym i świadczy te usługi w celach komercyjnych nie wyłącza możliwości zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 132 ust. 1 lit. i) Dyrektywy.

Trybunał uznał bowiem, że przewidziane w tym przepisie zwolnienie, "zapewniając bardziej korzystne traktowanie świadczenia usług edukacyjnych w zakresie podatku VAT, służy ułatwieniu dostępu do tych usług, co umożliwia uniknięcie wyższych kosztów, które wynikałyby z objęcia tych usług podatkiem VAT (zob. podobnie wyrok z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie C-287/00 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. s. I-5811, pkt 47)" (pkt26). Trybunał przypomniał, "że komercyjny charakter danej działalności nie wyklucza, w kontekście art. 132 ust. 1 lit. i) dyrektywy VAT, aby miała ona charakter działalności użyteczności publicznej (zob. wyroki: z dnia 3 kwietnia 2003 r. w sprawie C-144/00 Hoffmann, Rec. s. I-2921, pkt 38; a także z dnia 26 maja 2005 r. w sprawie C-498/03 Kingscrest Associates i Montecello, Zb.Orz. s. I-4427, pkt 31 "(pkt27). Dlatego w ocenie Trybunału "pojęcie "podmiotu" wymienione w art. 132 ust. 1 lit. i) dyrektywy VAT jest co do zasady wystarczająco szerokie, aby objąć także podmioty prywatne mające cel zarobkowy (zob. ww. wyrok w sprawie Kingscrest Associates i Montecello, pkt 35)"(pkt28). Trybunał odwołał się do utrwalonego już orzecznictwa, z którego "wynika, że art. 133 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy VAT, stanowiący fakultatywny warunek, który państwa członkowskie mogą ustanowić dodatkowo do celów przyznania określonych zwolnień z art. 132 ust. 1 tej dyrektywy, upoważnia państwa członkowskie, ale nie zobowiązuje ich do ograniczenia możliwości skorzystania ze zwolnień, przewidzianych w szczególności w art. 132 ust. 1 lit. i), do podmiotów, które nie są podmiotami prawa publicznego i nie dążą systematycznie do osiągnięcia zysków (zob. ww. wyroki: w sprawie Hoffmann, pkt 38; w sprawie Kingscrest Associates i Montecello, pkt 38; a także wyrok z dnia 8 czerwca 2006 r. w sprawie C-106/05 L.u.P., Zb.Orz. s. I-5123, pkt 43)" (pkt 30).

W tych okolicznościach Trybunał stwierdził, że "aby nie uczynić art. 133 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy VAT całkowicie bezprzedmiotowym, bezwzględnie należy przyznać, że skoro prawodawca Unii nie uzależnił w sposób wyraźny, tak jak w art. 132 ust. 1 lit. i) tej dyrektywy, korzystania z omawianych zwolnień od braku celu zarobkowego, to realizacja takiego celu nie wyłącza korzystania z nich (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Kingscrest Associates i Montecello, pkt 40)"(pkt31). Trybunał wskazał również że "art. 134 dyrektywy VAT w żaden sposób nie wyklucza możliwości włączenia do zwolnienia przewidzianego w art. 132 ust. 1 lit. i) tej dyrektywy prywatnych podmiotów świadczących usługi edukacyjne w celach komercyjnych.

Jak bowiem zauważyła rzecznik generalna w pkt 31 opinii, art. 134 dyrektywy VAT ma zastosowanie tylko do transakcji, które są ściśle związane z usługami edukacyjnymi zwolnionymi na podstawie art. 132 ust. 1 lit. i), a zatem nie ma zastosowania do transakcji stanowiących istotę tych usług (zob. podobnie wyroki: z dnia 1 grudnia 2005 r. w sprawach połączonych C-394/04 i C-395/04 Ygeia, Zb.Orz. s. I-10373, pkt 26; a także z dnia 9 lutego 2006 r. w sprawie C-415/04 Stichting Kinderopvang Enschede, Zb.Orz. s. I-1385, pkt 22, 25)" (pkt32).

Z drugiej jednak strony w wyroku C-319/12 Trybunał uznał, że art. 132 ust. 1 lit. i) Dyrektywy 2006/112/WE sprzeciwia się zwolnieniu wszystkich usług edukacyjnych w sposób ogólny, bez uwzględnienia celów realizowanych przez podmioty niepubliczne świadczące te usługi.

Trybunał podkreślił bowiem, że zgodnie z art. 132 ust. 1 lit. i) Dyrektywy 2006/112/WE "usługi edukacyjne są zwolnione tylko wtedy, gdy są świadczone przez podmioty prawa publicznego o celach edukacyjnych lub przez inne instytucje działające w tej dziedzinie, których cele uznane są za podobne przez dane państwo członkowskie. Wynika z tego, że inne podmioty, czyli podmioty prywatne, powinny spełniać przesłankę celów podobnych do celów rzeczonych podmiotów prawa publicznego. Z brzmienia art. 132 ust. 1 lit. i) dyrektywy VAT wynika bowiem wyraźnie, że nie zezwala on państwom członkowskim na zwolnienie usług edukacyjnych wszystkich podmiotów prywatnych świadczących takie usługi, włącznie z tymi, których cele nie są podobne do celów rzeczonych podmiotów prawa publicznego" (pkt 35).

W konsekwencji za niezgodne z art. 132 ust. 1 lit. i) Dyrektywy 2006/112/WE Trybunał uznał "zwolnienie takie jak będące przedmiotem sprawy głównej, które ma zastosowanie w sposób ogólny do wszystkich usług edukacyjnych, niezależnie od celu, do jakiego dążą podmioty prywatne świadczące te usługi" (pkt 36).

Jak bowiem zauważył to Trybunał "w zakresie, w jakim art. 132 ust. 1 lit. i) dyrektywy VAT nie określa warunków ani też sposobów uznania tych podobnych celów, zasadniczo to do prawa krajowego każdego z państw członkowskich należy ustalenie zasad, według których możliwa będzie taka kwalifikacja owych podmiotów. Państwa członkowskie dysponują swobodą uznania w tym zakresie (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Kingscrest Associates i Montecello, pkt 49, 51; a także w sprawie Zimmermann, pkt 26)"(pkt37). Zaś do sądów krajowych należy, jak to określił Trybunał, "zbadanie, czy nakładając takie warunki, państwa członkowskie nie przekroczyły granic swobodnego uznania oraz zastosowały zasady prawa Unii, a w szczególności zasadę równego traktowania, która w dziedzinie podatku VAT jest wyrażona zasadą neutralności podatkowej (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Kingscrest Associates i Montecello, pkt 52; a także w sprawie L.u.P., pkt 48)" (pkt38).

Szczególnie istotne dla rozpatrywanej sprawy jest, zajęte w wyroku C-319/12, stanowisko Trybunału, że podatnik nie może powoływać się na prawo do odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej, jeżeli ze względu na zwolnienie przewidziane przez prawo krajowe z naruszeniem art. 132 ust. 1 lit. i) tej dyrektywy świadczone przez niego usługi edukacyjne nie są objęte podatkiem od wartości dodanej.

Trybunał mając na względzie dotychczasowe orzecznictwo (zob. w szczególności wyroki: z dnia 6 kwietnia 1995 r. w sprawie C-4/94 BLP Group, Rec. s. I-983, pkt 28; z dnia 26 września 1996 r. w sprawie C-302/93 Debouche, Rec. s. I-4495, pkt 16) uznał, że "nawet jeżeli zwolnienie przewidziane przez prawo krajowe jest niezgodne z dyrektywą VAT, art. 168 tej dyrektywy nie zezwala podatnikowi na skorzystanie z tego zwolnienia przy jednoczesnym powoływaniu się na prawo do odliczenia" (pkt 44 i 45).

W orzeczeniu tym stwierdzono również, że możliwość skorzystania z prawa do odliczenia podatku naliczonego przez podatnika, który wcześniej uznał usługi edukacyjne za zwolnione uzależniona jest nie tylko od opodatkowania transakcji ale również od tego, czy cele podatnika nie mogą być uznane za podobne do celów podmiotów prawa publicznego.

Trybunał w sprawie C-319/12 zaznaczył bowiem, "że tylko jeśli państwo członkowskie przekroczyło zakres swobodnego uznania, uznając podatnika za podmiot o celach podobnych do celów podmiotów prawa publicznego, podatnik ten może wówczas powołać się na art. 132 ust. 1 lit. i) dyrektywy VAT, aby sprzeciwić się przepisom krajowym i w ten sposób opodatkować swoje świadczenia" (pkt 55).

Trybunał uznał, że to "do sądu krajowego należy analiza, czy zwolnienie usług świadczonych przez podmiot taki jak MDDP na podstawie art. 132 ust. 1 lit. i) dyrektywy VAT przekracza granice swobodnego uznania pozostawione ustawodawcy polskiemu. Sąd ten powinien zbadać cel i warunki działalności MDDP w porównaniu do polskich podmiotów prawa publicznego, którym powierzono zadania edukacyjne. W tym względzie z odpowiedzi udzielonej przez Trybunał na pytanie pierwsze wynika, że sama okoliczność, iż podmiot taki jak MDDP realizuje cele komercyjne, nie jest wystarczająca, aby wykluczyć, że realizuje on cele podobne do celów podmiotów prawa publicznego oraz że jego świadczenia mogą być zatem zwolnione na mocy rzeczonego przepisu"(pkt 54).

Jednocześnie Trybunał podkreślił, że "gdyby sąd odsyłający miał stwierdzić, że cele podmiotu takiego jak MDDP nie mogą być uznane za podobne do celów podmiotów prawa publicznego, MDDP mogłaby powołać się na okoliczność, iż prawo krajowe zwalnia, z naruszeniem art. 132 ust. 1 lit. i) dyrektywy VAT, jej usługi kształcenia i szkolenia zawodowego od podatku VAT. W takim wypadku usługi te zostałyby opodatkowane podatkiem VAT, a MDDP mogłaby w tym zakresie dochodzić prawa do odliczenia podatku naliczonego na podstawie przepisów polskich" (pkt 55).

Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym wyroku jaki zapadł w niniejszej sprawie, rozstrzygając czy Skarżącej przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego, podkreślił, że w pierwszej kolejności należy mieć na względzie stanowisko Trybunału, z którego wynika, że podatnik nie może powoływać się na prawo do odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej, jeżeli ze względu na zwolnienie przewidziane przez prawo krajowe z naruszeniem art. 132 ust. 1 lit. i) Dyrektywy świadczone przez niego usługi edukacyjne nie są objęte podatkiem od wartości dodanej. Na tym etapie postępowania nie można jednak wykluczyć, że Skarżąca będzie mogła opodatkować sporne usługi edukacyjne i skorzystać z prawa do odliczenia podatku naliczonego. Konieczna jest bowiem analiza, czy zwolnienie usług świadczonych przez Skarżącą na podstawie art. 132 ust. 1 lit. i) Dyrektywy przekracza granice swobodnego uznania pozostawione ustawodawcy polskiemu. Należy zbadać cel i warunki działalności Skarżącej w porównaniu do podmiotów prawa publicznego, którym powierzono zadania edukacyjne.

Odnosząc się do zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do dalszego postępowania należy podkreślić, że Sąd któremu sprawa została przekazana ma ograniczone możliwości prowadzenia postępowania dowodowego.

Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Co do zasady sądy administracyjne własnych ustaleń dokonują wyjątkowo. Postępowanie dowodowe, jakie sąd może przeprowadzić samodzielnie na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a., służyć ma temu samemu celowi, jakiemu służy całe postępowanie sądowoadministracyjne, a więc kontroli działalności administracji publicznej. Zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie "akt sprawy" organu administracji publicznej, którego działanie lub zaniechanie zostały zaskarżone do tego sądu. Oznacza to, że podstawą orzekania przez wojewódzki sąd administracyjny jest cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony przez organy administracji publicznej w postępowaniu w obu instancjach, zakończony zaskarżonym aktem lub czynnością.

Zatem w ramach tego postępowania nie może być rozstrzygana kwestia, czy cele Skarżącej mogą być uznane za podobne do celów podmiotów prawa publicznego.

W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej w W. powinien zbadać cel i warunki działalności Skarżącej w porównaniu do polskich podmiotów prawa publicznego, którym powierzono zadania edukacyjne. Jednocześnie należy mieć na względzie to, że sama okoliczność, iż Skarżąca realizuje cele komercyjne nie jest wystarczająca, aby wykluczyć, że realizuje ona cele podobne do celów podmiotów prawa publicznego oraz że jej świadczenia mogą być zatem zwolnione od podatku VAT. Dopiero ustalenie, że cele Skarżącej nie mogą być uznane za podobne do celów podmiotów prawa publicznego, pozwoliłoby Skarżącej powołać się na okoliczność, iż prawo krajowe zwalnia, z naruszeniem art. 132 ust. 1 lit. i) Dyrektywy, jej usługi kształcenia i szkolenia zawodowego od podatku VAT.

W takim wypadku usługi te zostałyby opodatkowane podatkiem VAT, a Skarżąca mogłaby w tym zakresie dochodzić prawa do odliczenia podatku naliczonego na podstawie przepisów polskich.

Bez ustalenia, czy cele Skarżącej nie mogą być uznane za podobne do celów podmiotów prawa publicznego, co skutkowałoby opodatkowaniem przedmiotowych usług, nieuprawnione było stwierdzenie przez organy podatkowe, iż w niniejszej sprawie Spółka nie była uprawniona do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony za okres od kwietnia do grudnia 2006r.

W ocenie Sądu powyższe stanowiło naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 121 § 1, art. 122 i art. 180 § 1, 187 § 1 i art. 191 O.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem nie zostały zbadane przez organy cel i warunki działalności Skarżącej w porównaniu do polskich podmiotów prawa publicznego, którym powierzono zadania edukacyjne.

Zatem ponownie rozpatrując sprawę organ podatkowy powinien zbadać cel i warunki działalności Skarżącej w porównaniu do polskich podmiotów prawa publicznego, którym powierzono zadania edukacyjne i na tej podstawie ustalić, czy cele Skarżącej mogą być uznane za podobne do celów podmiotów prawa publicznego.

Konsekwencją stwierdzenia, że cele Skarżącej mogą być uznane za podobne do celów podmiotów prawa publicznego powinno być uznanie, że usługi świadczone przez Skarżącą mogą zostać opodatkowane podatkiem VAT, a Skarżąca może w tym zakresie dochodzić prawa do odliczenia podatku naliczonego.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. Zakres, w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art. 200 tej ustawy.