Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 550/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Finanse publiczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 869
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
article: art. 40 ust. 1, art. 40(2) ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2277
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Asesor sądowy Agnieszka Kosowska Sędzia WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia opłaty I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi K. I. - J. wynagrodzenie w kwocie [...]([...] złotych [...] groszy) złotych w tym VAT, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO") utrzymało w mocy decyzję wydaną

z upoważnienia Dyrektora Centrum Interwencji Kryzysowej w [...] (dalej: "organ pierwszej instancji") z dnia [...] czerwca 2020 r., znak: [...]

w przedmiocie odmowy umorzenia P. Z. w całości opłaty za pobyt

w Ośrodku [...] (dalej: "Ośrodek") w kwocie [...]zł dotyczącej jego pobytu w Ośrodku

w dniach: 1, 2, 17 i 18 grudnia 2019 r.

Jak wynika z jej uzasadnienia i akt sprawy, skarżący pismem z dnia 6 lutego 2020 r. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie opłaty za pobyt w Ośrodku w dniach wskazanych w decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wniosku wywodził, że jest osobą schorowaną, niepracującą, nie posiada stałego źródła dochodu, zamieszkuje

u matki i pozostaje pod stałą kontrolą lekarską z powodu przewlekłych schorzeń.

Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił skarżącemu umorzenia opłaty za pobyt w Ośrodku uznając, że nie zaistniały przesłanki wskazane w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 869 ze zm.) – dalej: "u.f.p."

W związku z wniesionym odwołaniem, SKO [...] decyzją z dnia [...] znak: [...] uchyliło w całości decyzję organu

I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W dniu 4 maja 2020 r. do skarżącego zostało wystosowane pisemne wezwanie do przedłożenia dokumentów wskazujących na istnienie ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego w udzieleniu wnioskowanej ulgi w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania, ale we wskazanym terminie nie odpowiedział on na nie i nie przedłożył dokumentów świadczących o jego aktualnej sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej. Organ pierwszej instancji stwierdził, że brak odpowiedzi jest przeszkodą w ustaleniu ważnego interesu zobowiązanego, wyjaśniając, że posiada jedynie dokumenty przedstawione przy piśmie z dnia 6 maja 2020 r., natomiast nie dysponuje informacjami o jego aktualnej sytuacji, czy nadal jest on osobą bezrobotną, czy otrzymuje świadczenia z MOPR, czy posiada inne dochody i jaki jest stan jego zdrowia.

Nie kwestionując jednak trudnej sytuacji osobistej, zdrowotnej i życiowej skarżącego, organ pierwszej instancji uznał jednocześnie, że nie wypełnia ona przesłanek "interesu publicznego i ważnego interesu strony". Po przeanalizowaniu posiadanej dokumentacji ocenił, że zapłata zobowiązania nie spowoduje konieczności ubiegania się przez skarżącego o większe środki z pomocy społecznej, zaś niezastosowanie ulgi nie doprowadzi do pogorszenia jego sytuacji w stosunku do tej, w jakiej znajduje się w chwili wydawania decyzji dodając, iż pozostała do wyegzekwowania kwota jest nieznaczna

i w przypadku podjęcia przez skarżącego zatrudnienia bądź otrzymania dochodów

z innego źródła jest możliwa do zapłaty. Tym samym, nie można z pewnością przyjąć, że egzekucja będzie bezskuteczna.

Nadto zdaniem organu pierwszej instancji, samo powołanie się na trudną sytuację finansową i zdrowotną nie jest wystarczające do przyznania wnioskowanej ulgi, zwłaszcza, że należy wziąć pod uwagę również okoliczności powstania zaległości. Istotnym jest bowiem, czy należne opłaty powstały na skutek działań podejmowanych przez skarżącego, czy też w wyniku czynników od niego niezależnych. Podkreślono, że opłata dotyczy nie jednego pobytu w Ośrodku, ale dwóch i to w małych odstępach czasu, co implikuje ocenę, iż powstałe zadłużenie jest wynikiem świadomych działań samego skarżącego, zaś zwolnienie nałożonego obowiązku czyniłoby go osobą uprzywilejowaną w stosunku do innych podmiotów

w zakresie równego traktowania.

W postępowaniu międzyinstancyjnym wyjaśniono, że pismo skarżącego z 23 czerwca 2020 r. w istocie jest odwołaniem od decyzji organu I instancji z dnia

[...] czerwca 2020 r., w którym skarżący wskazał, iż jest osobą bezrobotną

i schorowaną z różnymi schorzeniami, które utrudniają mu normalne funkcjonowanie. Nie posiada stałego źródła dochodu, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, zaś

w okresie epidemii koronawirusa znalezienie pracy jest wręcz niemożliwe. W okresie od 25 lutego do 3 marca 2020 r. przebywał w szpitalu. Żyje w skrajnej biedzie. Otrzymuje częściowe wsparcie od matki. Jest mu bardzo trudno. Ze względu na uszkodzony słuch musi się leczyć u laryngologa, a nie ma pieniędzy na leki.

W związku z opisaną sytuacją wnosił o umorzenie opłaty za pobyt w Ośrodku. Do odwołania załączył dwie karty informacyjne leczenia szpitalnego.

SKO w rozpoznaniu tych zarzutów wskazało, że opłata za pobyt w Ośrodku to należność, o jakiej mowa w art. 60 pkt 7 u.f.p. w związku z art. 422 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2277 ze zm.; dalej: "u.w.t.p.a."), zgodnie z którym środkami stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa, budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych: dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw.

SKO wywodziło, że w myśl przepisów u.w.t.p.a.:

- art. 40 ust. 1, osoby w stanie nietrzeźwości, które swoim zachowaniem dają powód do zgorszenia w miejscu publicznym lub w zakładzie pracy, znajdują się

w okolicznościach zagrażających ich życiu lub zdrowiu albo zagrażają życiu lub zdrowiu innych osób, mogą zostać doprowadzone do izby wytrzeźwień lub placówki, podmiotu leczniczego albo do miejsca zamieszkania lub pobytu,

- art. 422 ust. 1, za pobyt w izbie wytrzeźwień, placówce lub jednostce Policji od osoby przyjętej pobierana jest oplata,

- art. 422 ust. 2 pkt 1, opłata za pobyt w izbie wytrzeźwień lub placówce stanowi dochód jednostki samorządu terytorialnego.

Podkreśliło następnie, że materialnoprawną podstawę zastosowania ewentualnej ulgi w spłacie zobowiązania z tytułu opłaty za pobyt w Ośrodku

w postaci jej umorzenia w całości stanowi art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., zgodnie

z którym należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może, na wniosek zobowiązanego, umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

SKO stwierdzając dalej, że ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego", powołało się na orzecznictwo, w którym przyjmuje się, iż przez ważny interes zobowiązanego (podatnika) należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy tym czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną zobowiązanego (podatnika), wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Przy ocenie tej przesłanki należy też uwzględnić zachowanie samej strony.

Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

W kontekście tak zdefiniowanych pojęć, SKO powołując się na instytucję uznania administracyjnego, podkreśliło, że nawet wystąpienie przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub przesłanki "interesu publicznego" nie skutkuje nałożeniem na organ podatkowy prawnego obowiązku umorzenia zaległości podatkowej.

Argumentowało, że skarżący żądanie umorzenia opłat za pobyt w Ośrodku uzasadniał tym, iż jest osobą schorowaną i nie pracującą oraz nie otrzymującą pomocy z MOPRu. Zamieszkuje u matki i jest na jej utrzymaniu, która uzyskuje świadczenie z tytułu renty w wysokości [...] zł (netto) miesięcznie. Brakuje mu pieniędzy na leki i maści. Jest bardzo chory (m.in. na łuszczycę). Wybiera się do szpitala. Wskazał także, że jego mieszkanie zostało w 2016 r. spalone

i zdewastowane przez nieznanych sprawców, a wcześniej czterokrotnie okradzione, a straty z tego tytułu oszacował na [...] zł. Nie otrzymał odszkodowania, sprawcy pozostali nieznani. W tej sytuacji brakuje mu pieniędzy na zakup żywności, środków czystości i środków opatrunkowych. Mieszkanie przy ul. [...]

w [...] zostało przez niego oddane w najem w zamian za jego wyremontowanie

i obecnie nie pobiera on z tego tytułu żadnych dodatkowych opłat. Zamierza tam wrócić po upływie czasu, na który umowa została zawarta, tj. do kwietnia 2021 r. Po powrocie ze szpitala zamierza też podjąć pracę. Straty wywołane pożarem doprowadziły go do bankructwa. Dodatkowo podnosił, że matka była zmuszona wziąć pożyczki na pokrycie kosztów, jakie poniósł przy wynajęciu mieszkania na stancję. Najemca zamieszkujący poprzednio we wskazanym lokalu w okresie od 18 września 2015 r. do 6 września 2016 r. nie płacił za czynsz, wywóz śmieci, zużycie wody oraz media, co doprowadziło do powstania zadłużenia mieszkania. Zaciągnięte przez matkę pożyczki na jego pokrycie są do dzisiaj przez nią spłacane.

Z powyższych wyjaśnień SKO wywiodło, że skarżący nie ponosi kosztów związanych z eksploatacją mieszkania matki, w którym obecnie zamieszkuje, jak również kosztów utrzymania swojego własnego mieszkania. Zatem pomimo braku własnych dochodów ma zapewnione mieszkanie zabezpieczające pewne minimum egzystencji, natomiast koszty z tym związane nie wpływają na jego sytuację finansową z uwagi na fakt, że ich nie ponosi. Z kolei poczynione przez najemcę nakłady w postaci remontu mieszkania skarżącego, które to nakłady nie będą rozliczane po zakończeniu trwania umowy najmu, rekompensują mu szkody, jakie poniósł w związku z pożarem mieszkania, na co wskazywał w toku postępowania. Ponadto zaległe opłaty związane z eksploatacją tego mieszkania przez poprzedniego najemcę zostały uregulowane przez matkę skarżącego, która na ten cel zaciągnęła pożyczki i to ona je spłaca. Nie mają one zatem żadnego przełożenia na jego sytuację finansową (k. 16 - 26, k. 30 akt organu pierwszej instancji).

Fakt pozostawania bez pracy i braku stałego źródła dochodów nie wyklucza –

w ocenie SKO – możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w przyszłości, biorąc pod uwagę jego obecny wiek (48 lat) oraz możliwe pozytywne efekty leczenia, co oczywiście wymaga realizacji zaleceń lekarskich, w tym bezwzględnego zakazu picia alkoholu (karta informacyjna leczenia szpitalnego załączona do odwołania), tym bardziej, że on sam deklaruje zamiar podjęcia pracy (odwołanie z dnia 21 marca

2020 r., akta [...]) i nie twierdzi też, że legitymuje się orzeczeniem

o niepełnosprawności, które wykluczałoby albo ograniczało możliwość zatrudnienia. Również obecny stan epidemii, na co powołano się w odwołaniu z dnia 23 czerwca 2020 r., choć z pewnością utrudnia, to nie skutkuje całkowitym brakiem możliwości znalezienia pracy, choćby dorywczej (sezonowej) związanej np. z rolnictwem. Ewentualne osiągnięcie nawet takich niestałych dochodów, w powiązaniu

z uzyskaniem pozytywnej decyzji o odroczeniu terminu płatności należności z tytułu opłaty za pobyt w Ośrodku czy też decyzji o rozłożeniu płatności tej opłaty na raty pozwoliłoby na złagodzenie skutków finansowych związanych z jej natychmiastowym albo jednorazowym uregulowaniem oraz wykluczyłoby powstanie dodatkowych kosztów związanych z potencjalnym postępowaniem egzekucyjnym.

SKO wyraziło nadto zapatrywanie, że w przyszłości możliwe jest osiągnięcie przez skarżącego dochodów z tytułu umowy najmu ww. lokalu mieszkalnego dodając, iż odmowa umorzenia opłaty nie stanowi zagrożenia dla pomocy finansowej, jaką otrzymuje on od matki, która nie odpowiada za jego zobowiązania publicznoprawne. Tym samym, jej świadczenie rentowe, czy też majątek nie mogą być podstawą przymusowego, w drodze egzekucji administracyjnej, zaspokojenia należności z ww. tytułu.

Podkreślając następnie, że to skarżący swoim świadomym działaniem – nawet

z uwzględnieniem choroby, na którą cierpi, przyczynił się do umieszczenia go

w Ośrodku w dniach, których dotyczy zaskarżona decyzja – SKO zwróciło uwagę, że jest wiadomym z urzędu, iż jego pobyt w Ośrodku miał miejsce nie tylko w dniach

1 i 2 grudnia 2017 r. oraz 17 i 18 grudnia 2019 r., ale również wcześniej, tj. w dniach 16 i 17 czerwca 2016 r. (sprawa [...]) oraz w dniach 25 i 26 stycznia 2017 r. (sprawa [...]).

W świetle załączonej dokumentacji lekarskiej (karty informacyjne leczenia szpitalnego, zaświadczenia dotyczące udziału w terapii antyalkoholowej i leczeniu

z tym związanym w różnych ośrodkach w roku 2003 i 2010), z której wynika, iż skarżący cierpi na zespół uzależnień od alkoholu oraz na inne zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania, także na niedosłuch, SKO stwierdziło, że niewątpliwie jego sytuacja wynikająca z jego stanu zdrowia psychicznego i uzależnienia od alkoholu jest trudna, jednakże to on sam świadomie i zgodnie z własną wolą doprowadził do tego, iż zapadł na wymagającą leczenia chorobę alkoholową. Choroba ta obiektywnie rzecz ujmując nie jest samoistna, lecz pozostaje w ścisłym związku

z zachowaniem się skarżącego, który nadużywając alkoholu godzi się na skutki, jakie to przynosi. Zachowanie takie jest nieakceptowalne z punktu widzenia ogółu społeczności, a także pozostaje w sprzeczności z dbaniem o swoje dobro, w tym zdrowie. Tym samym, nie może stanowić uzasadnionej przyczyny zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego, a tym bardziej interesu publicznego, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. Jakkolwiek skarżący ma interes faktyczny

w umorzeniu spornych należności, to jednak nie oznacza to, że tylko z tego powodu interes ten staje się jego ważnym interesem jako zobowiązanego, czy interesem publicznym. Aktualny, jego trudny stan finansowy i zdrowotny pozostaje

w bezpośrednim związku z wcześniejszym zachowaniem, a skutki tego postępowania były lub powinny być dla niego przewidywalne.

Podkreślając z kolei, że przesłankę interesu publicznego należy rozumieć jako dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, SKO podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż odmowa umorzenia opłaty za pobyt skarżącego w Ośrodku wskazanych wartości nie narusza.

W skardze do Sądu, skarżący wnosząc o umorzenie opłaty za pobyt

w Ośrodku podniósł, że z uwagi na zły stan zdrowia (padaczka) nigdzie nie może podjąć żadnej pracy i nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia, utrzymuje się

z niewielkiej emerytury swojej matki, nie ma pieniędzy na leki; wielokrotnie był leczony w szpitalach, co potwierdza złożona do akt administracyjnych dokumentacja.

W odpowiedzi na skargę, SKO wnosząc o jej oddalenie, podkreśliło, iż skarżący na wcześniejszych etapach postępowania w żadnym momencie nie wskazywał, iż jest chory na padaczkę, co uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Okoliczność ta nie wynikała również z przedłożonej przez niego dokumentacji medycznej. W konsekwencji prezentowana w skardze argumentacja, dotycząca braku możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na występującą padaczkę nie była przedmiotem rozważań i oceny ze strony SKO, podobnie jak załączona do skargi (pismo z dnia 13 października 2020 r.) karta informacyjna z izby przyjęć Wojskowego Szpitala Klinicznego w [...] z dnia 24 września 2020 r., gdzie jako rozpoznanie choroby podano: G40 Padaczka. Pobyt skarżącego w izbie miał bowiem miejsce już po wydaniu przez Kolegium decyzji z dnia [...] i jej doręczeniu w dniu 3 września 2020 r.

SKO końcowo stwierdziło, że jakkolwiek choroba ta, choć z pewnością utrudnia i ogranicza możliwości zatrudnienia skarżącego, to jednak całkowicie nie wyklucza podjęcia jakiejś pracy, choćby dorywczej czy sezonowej, natomiast niewątpliwie wymaga, podjęcia leczenia, realizacji zaleceń lekarskich w tym bezwzględnego zakazu picia alkoholu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że w myśl art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."), jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Unormowanie to służy realizacji zasady jawności działalności orzeczniczej sądów (por. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), a jego konsekwencją jest regulacja zawarta w art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., z której wynika między innymi zasada, że wyrok jest wydawany przez sąd po zamknięciu rozprawy. Jednocześnie w art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. uwzględnione zostało, że przepis szczególny może przewidywać rozpoznanie sprawy przez sąd na posiedzeniu niejawnym, w związku z czym postanowiono, iż wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym (por. art. 119 i nast. p.p.s.a.) albo jeżeli ustawa tak stanowi. W takiej sytuacji zasada jawności realizowana jest

w szczególności przez publiczne udostępnienie wyroku zgodnie z art. 139 § 5 p.p.s.a. (por. też art. 45 ust. 2 zdanie drugie Konstytucji).

Należy ponadto wskazać, że zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego

z powodu COVID-19 (...) wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących, przy czym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

W kontekście powyższego należy podnieść, iż w związku ze wzrostem zagrożenia epidemicznego na terenie województwa [...], w tym w [...], oraz wzrostem zachorowań wśród pracowników sądu, mając na uwadze z jednej strony, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, z drugiej zaś strony brak możliwości przeprowadzenia rozprawy z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu

i dźwięku, przewodnicząca zarządziła zmianę trybu rozpoznania niniejszej sprawy, tj. rozpoznanie jej na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 powołanej ustawy z 2 marca 2020 r., o czym organ i ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego został powiadomiony przez doręczenie odpisu zarządzenia z 8 marca 2021 r. (k. 52, 54). Jednocześnie należy stwierdzić, że wskazane wyżej przesłanki wydania tego zarządzenia mieszczą się w klauzuli porządku publicznego uwzględnionej w art. 45 ust. 2 Konstytucji, a art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. nie uzależnia zastosowania przewidzianego w nim trybu rozpoznania sprawy od zgody stron.

Skarga nie jest zasadna.

Spór zaistniały w rozpatrywanym przypadku sprowadza się do kwestii oceny zgodności z prawem decyzji utrzymującej w mocy decyzję wydaną w sprawie wniosku skarżącego o umorzenie należności za pobyt w Ośrodku.

W pierwszej kolejności odnotować trzeba, że stosownie do przepisów ustawy

z dnia 26 października 1982 r. u.w.t.p.a.:

- art. 40 ust. 1, osoby w stanie nietrzeźwości, które swoim zachowaniem dają powód do zgorszenia w miejscu publicznym lub w zakładzie pracy, znajdują się

w okolicznościach zagrażających ich życiu lub zdrowiu albo zagrażają życiu lub zdrowiu innych osób, mogą zostać doprowadzone do izby wytrzeźwień lub placówki, podmiotu leczniczego albo do miejsca zamieszkania lub pobytu,

- art. 422 ust. 1, za pobyt w izbie wytrzeźwień, placówce lub jednostce Policji od osoby przyjętej pobierana jest oplata,

- art. 422 ust. 2 pkt 1, opłata za pobyt w izbie wytrzeźwień lub placówce stanowi dochód jednostki samorządu terytorialnego.

W myśl art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, opłatę taką może umorzyć w całości, jeśli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym (lit. a), a w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego, może taką opłatę umorzyć w części (lit. b).

Umorzenie należności publicznoprawnej następuje więc w ściśle określonej sytuacji. Organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi zatem stwierdzić, czy okoliczność taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie, organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanego przepisu, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia opłaty, należność tę organ umorzyć może, ale nie musi.

Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. jest niezbędne do umorzenia niepodatkowej należności publicznoprawnej na wniosek zobowiązanego, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero taką możliwość mu daje. Także zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne; zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję

w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Z punktu widzenia rozumienia przesłanek uzasadniających udzielenie ulgi

w spłacie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p, tj. przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego – zdaniem Sądu – znaczenie ma szczególny charakter należności nałożonych w drodze opłat.

Pojęcia "interes zobowiązanego" oraz "interes publiczny" nie zostały zdefiniowane w przepisach u.f.p., zatem przy wykładni normy wynikającej z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a należy odwołać się do orzecznictwa sądów ukształtowanego

w sprawach podatkowych, w zakresie rozumienia przesłanek określonych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, tj. pojęć "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego". Przez ważny interes zobowiązanego należy zatem rozumieć nadzwyczajne względy, nagłe zdarzenia losowe, sytuacje spowodowane działaniem czynników zewnętrznych, na które zobowiązany nie miał wpływu, a które doprowadziły do braku możliwości wywiązania się z zobowiązania. Pojęcie interesu publicznego należy z kolei uznawać za dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp. Zasadą pozostać musi płacenie należności w sposób i w terminach przewidzianych przez prawo. Jedynie nadzwyczajne okoliczności mogą spowodować odstępstwo od tej reguły. Do oceny występowania powyższych przesłanek niezbędna jest zatem rzetelna analiza zarówno sytuacji finansowej wnioskodawcy, jak

i okoliczności wskazanych w toku postępowania administracyjnego, wpływających na możliwości finansowe zobowiązanego.

Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą Sądu orzekającego

w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz weryfikacja, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne, a nie to, czy w sytuacji zaistnienia takiej możliwości, poprawnie postąpił, podejmując taką, niepomyślną dla wnioskodawcy, kwalifikację.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy sprostały stawianym im wymogom, a rozstrzygnięcia przez nich podjęte znajdują oparcie w obowiązującym porządku prawnym. Dostrzec bowiem trzeba, że organy pochyliły się nad argumentacją przedstawioną na poparcie wniosku i uwzględniły wszystkie podniesione okoliczności wskazujące na sytuację, w jakiej skarżący się znajduje,

w tym jego problemy zdrowotne, życiowe i możliwości płatnicze. Wskazały powody, dla których uwzględnienie wniosku w całości byłoby niezasadne i w tym kontekście zaakcentowały, że jakkolwiek sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna, to jednak zwróciły uwagę na wychowawczą funkcję tej opłaty i wyjątkowy charakter instytucji jej umorzenia.

Zgodzić się należy z tezą, że fakt pozostawania skarżącego bez pracy i braku stałego źródła dochodów nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia w przyszłości biorąc pod uwagę jego obecny wiek (48 lat) oraz możliwe pozytywne efekty leczenia, co oczywiście wymaga realizacji zaleceń lekarskich, w tym bezwzględnego zakazu picia alkoholu, a więc zaistnienia okoliczności, na które on sam ma wpływ. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że jest on właścicielem mieszkania, które wynajmuje. Jakkolwiek w toku postępowania ustalono, że nie pobierał on z tego tytułu żadnych należności wobec treści umowy najmu. Jak słusznie zauważyło SKO, że po jej zakończeniu w kwietniu 2021 r. nie można wykluczyć zawarcia kolejnej umowy i osiąganie przez skarżącego z tego właśnie źródła dochodów.

W ocenie Składu orzekającego w niniejszej sprawie takie umotywowanie odmownego załatwienia wniosku o umorzenie przedmiotowej opłaty na podstawie zebranej w sprawie dokumentacji źródłowej mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów i przesądza o konieczności uznania, że rozstrzygnięcie to spełnia wymogi stawiane decyzjom uznaniowym, a w rezultacie jest dopuszczalne w świetle obowiązującego prawa.

Niewątpliwie o naruszeniu ważnego interesu zobowiązanego czy interesu publicznego nie może świadczyć sama choroba alkoholowa skarżącego i związane

z nią dolegliwości zdrowotne zachodzące tak w sferze fizycznej, jak i psychicznej.

Dodatkowym argumentem przemawiającym za prawidłowością podjętej kwalifikacji jest fakt, że opłata za pobyt w Ośrodku, której umorzenia skarżący się domaga, została na niego nałożona nie po raz pierwszy. Na przestrzeni lat 2016-2019 w Ośrodku przebywał kilka razy. W tym kontekście zwrócić trzeba uwagę na – sygnalizowaną już przez organy – funkcję, jaką ma spełniać obciążenie obowiązkiem zapłaty tej należności. Jest to przede wszystkim funkcja wychowawcza, która ma na celu zmobilizowanie zobowiązanego do tego, by w przyszłości nie zachowywał się już w sposób skutkujący koniecznością umieszczenia go w Ośrodku. Postawa taka jest bowiem niepożądana zarówno z punktu widzenia jego dobra, jak i dobra wspólnego. Wzgląd na to, że w rozpatrywanym przypadku skarżącemu nie udało się uniknąć ponownego popełnienia tego samego błędu tym bardziej przemawia więc za tym, by umorzenie należności w całości nie nastąpiło, albowiem nie służyłoby to ani ważnemu interesowi zobowiązanego ani interesowi publicznemu.

W rozpatrywanym przypadku udzielenie skarżącemu wsparcia ze środków należnych budżetowi państwa poprzez umorzenie przedmiotowej opłaty byłoby

w pewien sposób poparciem dla dążenia przez niego do uniknięcia dolegliwości finansowej, wywołanej jego własnym postępowaniem i świadomym działaniem – nawet z uwzględnieniem choroby, na którą cierpi.

W świetle tych okoliczności, zasadnie SKO stwierdziło, że niewątpliwie sytuacja osobista skarżącego wynikająca z jego stanu zdrowia psychicznego

i uzależnienia od alkoholu jest trudna, jednakże świadomie i zgodnie z własną wolą doprowadził on do tego, iż zapadł na wymagającą leczenia chorobę alkoholową. Choroba ta obiektywnie rzecz ujmując nie jest samoistna, lecz pozostaje w ścisłym związku z zachowaniem się skarżącego. Ulegając tym skłonnościom przynajmniej zgadza się on na skutki, jakie uzależnienie to przynosi. Zachowanie takie jest nieakceptowalne z punktu widzenia ogółu społeczności, a także pozostaje

w sprzeczności z dbaniem o swoje dobro, w tym zdrowie. Co za tym idzie, nie może stanowić uzasadnionej przyczyny zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego,

a tym bardziej interesu publicznego, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. Jakkolwiek skarżący ma interes faktyczny w umorzeniu spornych należności, to jednak nie oznacza to, że tylko z tego powodu interes ten staje się ważnym interesem zobowiązanego czy interesem publicznym. Aktualny, trudny stan finansowy i zdrowotny pozostaje w bezpośrednim związku z jego wcześniejszym zachowaniem, a skutki tego postępowania były lub powinny być dla niego przewidywalne.

Sąd podziela również stanowisko SKO wyrażone co do przesłanki interesu publicznego. Jeśli, jak już wskazano wyżej, należy przez nią rozumieć dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, to w niniejszej sprawie przesłanka ta nie zaistniała.

Co się zaś tyczy nowej jednostki chorobowej stwierdzonej u skarżącego,

a mianowicie: padaczki, podkreślenia wymaga – jak słusznie zauważyło SKO

w odpowiedzi na skargę – nie była ona objęta oceną w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji. W jego toku skarżący na tę okoliczność się nie powoływał. Wręcz przeciwnie, deklarował zamiar podjęcia pracy, argumentując jedynie, że w związku ze stanem pandemii nie jest to aktualnie możliwe. Karta informacyjna z Izby Przyjęć Wojskowego Szpitala Klinicznego w [...] w której jako rozpoznanie choroby podano: G40 Padaczka, została sporządzona w dniu 24 września 2020 r., podczas gdy zaskarżona decyzja z dnia 28 sierpnia 2020 r. została skarżącemu doręczona w dniu 3 września 2020 r. Jest to zatem okoliczność całkowicie nowa.

Końcowo należy wskazać, że tego typu rozstrzygnięcia jak w sprawie niniejszej nie korzystają z powagi rzeczy osądzonej, zaś wnioski o umorzenie należności mogą być przez zobowiązanych ponawiane, stosownie do zmiany okoliczności.

Z powyższych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę jako niezasadną.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono stosownie do przepisu art. 250 § 1 tej ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit.

c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.).