Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1379/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2014-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 205 par 1 , art. 239 pkt 1 lit a , art145 par 1 lit c,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107 par 1 i par 3 , 158 par 2 , art. 77 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 16a ust.8 pkt 1 lit.b
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.),, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 maja 2014 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Szczecinie Barbary Rzuchowskiej sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. Nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Nr[...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej: "K.p.a."), art. 16a ust. 1 ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., poz. 992 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r., Nr[...] , odmawiającą H. G. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką W. K..

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy. H. G. w dniu [...] r. wystąpiła do ośrodka pomocy społecznej z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad matką W. K.. Podała, że w skład jej rodziny wchodzi mąż M. G. oraz córka P. G.. Do wniosku dołączyła zaświadczenie z dnia [...] r. z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego informujące, że wnioskodawczyni jest objęta ubezpieczeniem społecznym rolników. Ponadto dołączyła orzeczenie z dnia [...] r. zaliczające jej [...] do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, z ustalonym stopniem niepełnosprawności datowanym od [...] r., ze wskazaniem, że matka wnioskodawczyni wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wnioskodawczyni dołączyła również oświadczenia o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaświadczenie o dochodzie członka rodziny uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy z wnioskodawczynią, z którego wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo wraz mężem, córką (studentką) oraz niepełnosprawną matką emerytką. Wnioskodawczyni opiekuje się W. K., z racji stanu jej zdrowia, 24 godziny na dobę.

Według obliczeń podmiotu realizującego świadczenia, dochód członków rodziny i osoby objętej opieką, osiągnięty w roku kalendarzowym [...] , wyniósł miesięcznie, po przeliczeniu na osobę –[...] zł.

Decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 3 pkt 10, 11 i pkt 22, art. 16 a, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 4 pkt 4e i 4f ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, organ odmówił H. G. przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu tej decyzji, organ wskazał na ustaloną wysokość dochodu rodziny w roku poprzedzającym złożenie wniosku, który wyniósł na osobę miesięcznie [...] zł. Zauważył, że wnioskodawczyni posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowych ogółem oraz, że z dokumentacji zebranej w sprawie wynika że H G. jest objęta od [...]M r. (i nadal pozostaje) ubezpieczeniem rolników KRUS na mocy ustawy w zakresie emerytalno – rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim.

Kierując się powyższym, organ pierwszej instancji przyjął, że H. G., nie spełniła wymogów do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stosownie bowiem do art. 16 a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, przedmiotowe świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i z innych tytułów. Jak zauważył organ, wnioskodawczyni jest ubezpieczona w KRUS i ponosi opłaty za składki ubezpieczenia w wysokości [...] zł za kwartał.

H. G. od wskazanej wyżej decyzji organu pierwszej instancji złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona wskazała, że w związku z tym, iż jest rolnikiem na gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha (przeliczeniowo [...] ha) opłaca składki ubezpieczenia rolników KRUS, które odprowadza od [...] r. Argumentowała, że w związku ze stanem zdrowia matki nie jest w stanie wykonywać żadnych prac rolniczych i z tego względu dochód faktyczny z gospodarstwa jest zerowy. Wyjaśniła również, że płaci składki, aby być objęta ubezpieczeniem społecznym, a przy posiadanym areale może zarejestrować się jako osoba bezrobotna i ubiegać o pracę bądź staż. Podniosła nadto, że w [...] r. wyrejestrowała się z ewidencji osób bezrobotnych, w związku z ubieganiem się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką. Wówczas świadczenie przyznano stronie od [..] r. do chwili ustania potrzeby. Wskazała też, że stan zdrowia matki znacznie pogorszył się i wymaga całodobowej opieki.

Decyzją z dnia [..] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r.

W uzasadnieniu tej decyzji, organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 16 a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera negatywną przesłankę, której zaistnienie powoduje, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie będzie przysługiwał. Świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów, co – według organu odwoławczego – miało miejsce w niniejszej sprawie.

Zdaniem Kolegium, na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że strona, jako właściciel gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1 ha podlega ubezpieczeniu obowiązkowemu emerytalnemu i rentowemu (z mocy samej ustawy). Tym samym Kolegium stwierdziło, że nie została spełniona przesłanka ustawowa pozwalająca na przyznanie H. G. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odnosząc się do argumentacji użytej przez stronę w odwołaniu, organ odwoławczy wskazał na charakter związany decyzji w przedmiocie zasiłku specjalnego opiekuńczego, co oznacza, że organ nie może przyznać świadczenia według swojego uznania, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy słuszności.

H. G. wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., wnosząc o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o stwierdzenie wydania decyzji organu odwoławczego z naruszeniem prawa. Ponadto wniosła o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.

Powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, wydanie jej z naruszeniem:

- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 16 a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,

- przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 K.p.a., poprzez: niezebranie i nierozpatrzenie przez organ drugiej instancji całego materiału dowodowego i oparcie orzeczenia z pominięciem przeprowadzenia dowodów wyartykułowanych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji, a mianowicie nieuwzględnienia faktu, że skarżąca opłaca składki z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników od [...] r., ale nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność opieki nad matką oraz nieprzeprowadzenie dowodów na okoliczności ponoszone przez skarżącą we wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz w odwołaniu, tj. nieuwzględnienie, iż skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego w miejscowości [...] , gm. [...] wraz z mężem M. G., co powoduje, że w stosunku do niej udział w gospodarstwie rolnym wynosi –[...] ha przeliczeniowego, co skutkuje nie podleganiem z mocy ustawy obowiązkowi ubezpieczenia rolników KRUS.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na powyższą skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu [...] r., udział w postępowaniu sądowym zgłosił Prokurator Prokuratury Apelacyjnej B. R. Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z uwagi na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., art. 16 ust. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Prokuratora, zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie, czy skarżąca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolniczemu, czy jest ubezpieczona na wniosek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Sądowa kontrola działań administracji publicznej w niniejszej sprawie, dokonana pod względem zgodności z prawem, doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna i to z powodów w niej powołanych, popartych również przez Prokuratora, który zgłosił swój udział w postępowaniu sądowym.

Przedmiotem skargi wniesionej przez H. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...]r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej . Mocą decyzji organu pierwszej instancji odmówiono H. G. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką W. K..

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), a w szczególności art. 16 a tej ustawy. Regulację prawną w powołanym zakresie dodano do ustawy z dniem

1 stycznia 2013 r., na mocy art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r.

poz. 1548). W wyniku powołanej nowelizacji wprowadzono specjalny zasiłek opiekuńczy jako nowe świadczenie występujące obok świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie dokonano wskazania kryteriów specjalnego zasiłku opiekuńczego i istotnej zmiany kryteriów przyznania dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529), ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przedmiotowe świadczenie przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 powołanej ustawy, tj. kwoty 623 zł.

Jednocześnie w art. 16 a ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zostały przewidziane przesłanki negatywne, których wystąpienie uniemożliwia przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wśród nich, zgodnie z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b wymienionej ustawy, w brzmieniu obowiązującym na dzień rozpatrzenia sprawy przez organy obu instancji, wyłączono możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia osobom, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a które podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów.

W świetle stanu faktycznego sprawy, przedstawionego przez organy obu instancji, kwestią niesporną jest, że strona spełniła przesłankę kryterium dochodowego oraz sprawuje opiekę na matką, czyli osobą, wobec której na wnioskodawczyni ciąży obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącej legitymuje się bowiem znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniami co do trwałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji. Sporny jest natomiast status H. G. związany z posiadaniem przez nią gospodarstwa rolnego i opłacania przezeń składki na ubezpieczenie społeczne KRUS.

Problematyka osób zaliczanych do rolników i ubiegających się o świadczenie z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną znalazła swe odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych orzekających w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Sądy prezentowały dwa odmienne stanowiska co do możliwości przyznania ww. świadczenia z uwagi na brzmienie art. 3 pkt 22 tej ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem, przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Według pierwszego stanowiska, sam fakt bycia rolnikiem, wyklucza możliwość rezygnacji przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co tym samym eliminuje ją z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Według drugiego poglądu, uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę posiadającą gospodarstwo rolne nie było co do zasady wyłączone. Argumentowano, że w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie wymieniono prowadzenia działalności rolniczej przez rolnika indywidualnego, jako desygnatu pojęcia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa". Rozszerzająca interpretacja ww. definicji z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadziłaby do sytuacji, w której osoba będąca w posiadaniu gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ww. ustawy, musiałaby się wyzbyć gospodarstwa rolnego, co według zwolenników tego poglądu, nie było celem ustawodawcy. Sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie musiał wykluczać rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe rozbieżności skutkowały podjęciem w dniu 11 grudnia 2012 r. uchwały o sygn. akt I OPS 5/12, przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z tezą umieszczoną w tej uchwale, prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.). Mając na uwadze ówcześnie obowiązujący stan prawny, Naczelny Sąd Administracyjny, zwrócił uwagę na konieczność ścisłego stosowania definicji legalnej pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i niedopuszczalne jest stosowanie wykładni rozszerzającej. W definicji tej ustawodawca ograniczył wyjaśniane pojęcie do wykonywania pracy przez pracowników najemnych, którzy są związani z pracodawcą różnego rodzaju umowami oraz w ramach spółdzielni produkcyjnych i usługowych. Definicja ustawowa odnosi się expressis verbis m.in. do działalności gospodarczej o charakterze pozarolniczym, co wskazuje na celowy i świadomy zamiar nieobjęcia tym pojęciem działalności rolniczej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie jest więc osobą uprawnioną osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródła utrzymania i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 powołanej ustawy. Stąd też aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne określony podmiot musi po pierwsze spełnić warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, a po drugie nie może być beneficjentem dochodów wymienionych w ust. 5 tegoż przepisu. Treść art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala skonstruować obowiązującą normę prawną, z której wynika, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne znajduje się w takiej sytuacji socjalno-ekonomicznej, która uniemożliwia mu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie jest uprawnione na gruncie logicznych i systemowych reguł wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (podobnie NSA w wyroku z dnia 14 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1702/12, dostępnym jw.).

Jednocześnie w omawianej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślono, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie bliżej określonej w uzasadnieniu tej uchwały działalności rolniczej (w tym zakresie NSA odniósł się do wyroku SN z dnia 29 września 2005 r. sygn. akt I UK 16/05, OSNP 2006/17-18/278).

W świetle art. 187 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadniczo jest wiążąca w sprawie, w której została podjęta, ma ona jednak także tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że uchwała taka dotyczy nie tylko danej sprawy, ale wszystkich spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale, dopóty sądy administracyjne (pośrednio nim związane) stanowisko to powinny respektować. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej, w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA.

Rzeczą oczywistą jest, że tezy powołanej uchwały pozostają aktualne na tle regulacji odnoszącej się do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w ramach której stosuje się odpowiednio przepis z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uchwale tej wskazano, że negatywną przesłanką przyznania świadczenia nie jest wyłącznie fakt podlegania ubezpieczeniu KRUS, ale zasadniczo prowadzenie gospodarstwa rolnego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rolnik", jednakże definicja taka wskazana została w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.). Stosownie do art. 6 pkt 1 ww. ustawy, rolnikiem jest, co do zasady, osoba prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Natomiast z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Do definicji tej odsyła również ustawa o świadczeniach rodzinnych, która w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów ustawy o podatku rolnym. Przy tym warto odnotować, że ustawa o podatku rolnym wiąże skutki fiskalne nie z posiadaniem statusu rolnika czy prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a z samym faktem posiadania gruntów rolnych (art. 3 ust. 1-5), wyjątek wyraźnie zaznaczając w art. 3 ust. 6, w którym obowiązek podatkowy co do gruntów objętych współwłasnością (będących we współposiadaniu) dwóch i więcej osób, jeżeli grunty te stanowią gospodarstwo rolne, nakłada na tego współwłaściciela (posiadacza), który to gospodarstwo prowadzi w całości.

Stosownie zaś do art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniom społecznym z mocy ustawy podlega rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, natomiast inny rolnik, jeżeli działalność rolnicza stanowi stałe źródło jego utrzymania, podlega ubezpieczeniu na wniosek (art. 7 ust. 2 i art. 16 ust. 2 pkt 1). Należy przy tym podkreślić, że przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników ustawowe domniemanie z art. 38 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, że właściciel gruntów zaliczanych do użytków rolnych prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach, może być obalone odpowiednimi dowodami (por. stanowisko Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 30 listopada 2005 r. sygn. akt I UK 59/05, OSNP 2006/19-20/310, LEX nr 176549 i w wyroku z dnia 22 marca 2001 r. sygn. akt II UKN 276/00, PPiPS2002/10/42, LEX nr 152694). Jest to konsekwencją podstawowej zasady dotyczącej podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, która wiąże podleganie ubezpieczeniu z faktem prowadzenia działalności rolniczej, a nie samym faktem posiadania czy dysponowania własnością gospodarstwa rolnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt III AUa 504/04).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, kwestią podstawą było ustalenie, czy organy wyjaśniły stan faktyczny sprawy, umożliwiający bezspornie określić, że H. G. należy do kręgu podmiotów, które nie mogą ubiegać się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na przesłankę negatywną z art. 16a ust. 1 pkt 8 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Występując o przyznanie przedmiotowego świadczenia, skarżąca podała, że nie pracuje, ale jest posiadaczem gospodarstwa rolnego. Z dołączonego do akt sprawy dokumentu Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) OR [...] PT [...] wynika, że H. G. opłaca składki z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników. Jednakże na podstawie tego dokumentu, jak i innych dowodów zebranych w sprawie, nie sposób ustalić, wielkości powierzchni gospodarstwa rolnego (i udziału w nim skarżącej), rodzaju opłacanej przez skarżącą składki ubezpieczenia KRUS, na podstawie których organ wywiódł konstatację, że strona podlega ubezpieczeniu obowiązkowemu (ustawowemu), i z tego względu zaliczona jest do kręgu osób, którym w świetle art. 16a ust. 1 pkt 8 lit. ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek specjalny opiekuńczy nie przysługuje. Tymczasem już na etapie postępowania administracyjnego skarżąca podnosiła, że wprawdzie od [...] r. opłaca składki ubezpieczenia społecznego KRUS, ale nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym, z uwagi na konieczność opieki nad matką. W skardze, H.G. zakwestionowała również przyjętą przez organy obu instancji powierzchnię gruntów jej gospodarstwa rolnego. Skarżąca podała, że jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego wraz z mężem, co powoduje, że jej udział w tym gospodarstwie wynosi [...] ha. Wyjaśnienie powyższej okoliczności jest istotne, gdyż wielkość powierzchni gospodarstwa rolnego, ma wpływ na rodzaj ubezpieczenia rolniczego KRUS. Ustalenie zaś rodzaju ubezpieczenia (obowiązkowego lub dobrowolnego) pozwoli dopiero bezspornie stwierdzić, czy można zaliczyć skarżącą do kręgu osób, którym w świetle przesłanek materialnoprawnych z ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje lub się nie należy.

W ocenie Sądu, organy orzekające w tej sprawie nie zebrały dotychczas dowodów potwierdzających w pełni przyjęty przez nie stan faktyczny sprawy, jak i nie zaprzeczyły faktom wskazanym przez stronę. Jak to już zostało wyjaśnione, samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie działalności rolniczej.

Reasumując powyższe Sąd stwierdza, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na formułowanie twierdzeń, że skarżącej w świetle art. 16 a ust. 1 pkt 8 lit b ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalnego zasiłku opiekuńczy nie przysługuje. Brak było bowiem podjęcia koniecznych czynności, które pozwalałyby na zajęcie przez organ stanowiska, które wywiódł z faktu odprowadzania przez skarżącą składek ubezpieczenia społecznego. W zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej zabrakło dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co czyni zasadnym zarzut skargi o naruszeniu w sprawie art. 7 K.p.a. W szczególności organ pierwszej instancji zaniechał podjęcia czynności wyjaśniających, wobec podnoszonej przez skarżącą okoliczności niewykonywania pracy w gospodarstwie rolnym i niepodlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu KRUS, czym naruszył obowiązek wyczerpującego zebrani i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.). Organ nie przeprowadził również postępowania dowodowego, co do faktycznej wielkości gospodarstwa rolnego skarżącej, mimo tego uznał, że przekracza ono powierzchniowo kryterium 1 ha, co niezależnie od woli strony powoduje, że podlega ona obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników. W tak przedstawionych okolicznościach, rację należy przyznać stanowisku Prokuratora, prezentowanemu na rozprawie, że materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne stwierdzenie, czy skarżąca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolniczemu, czy też jest ubezpieczona na wniosek. Organ odwoławczy nie dostrzegając powyższych uchybień postępowania wyjaśniającego i utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, dopuścił się tym samym naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

W świetle art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., organ administracji publicznej powinien w uzasadnieniu decyzji przedstawić stan faktyczny sprawy i zająć stanowisko wobec całego materiału procesowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, a w szczególności uzasadnić, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe. Wszelkie wątpliwości mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarzają przesłankę do uznania, że doszło do naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższych naruszeń prawa, nie można zakwalifikować do wad skutkujących stwierdzeniem wydania decyzji z naruszeniem prawa w rozumieniu art. art. 158 § 2 K.p.a. Na marginesie zauważyć należy, że nie jest ono przewidziane w regulacji prawnej możliwych rozstrzygnięć sądu administracyjnego, lecz ustalone naruszenie zaliczyć należy do tych, skutkujących eliminacją zaskarżonej decyzji w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., tj. z powodu innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dostrzegając wagę i zakres dostrzeżonych uchybień, dla końcowego załatwienia, konieczne jest nie tylko uchylenie zaskarżonej decyzji, ale także decyzji organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznający sprawę organ, uwzględni przedstawioną w niniejszym orzeczeniu ocenę prawną oraz wskazania co do kierunku i zakresu poczynienia koniecznych ustaleń w sprawie, mających znaczenie dla prawidłowej oceny wystąpienia przesłanek z art. 16 a ust. 1, ust. 8 pkt 1 lit. b w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w pkt I wyroku, o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji, Sąd orzekł odpowiednio, jak w pkt II wyroku, na podstawie art. 152 powołanej ustawy. Orzeczenie o kosztach postępowania okazało się zbędne, gdyż skarżąca korzysta w niniejszym postępowaniu z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a P.p.s.a., a ponadto kierując analizą akt sprawy, brak jest podstaw do uznania, że poniosła ona niezbędne koszty sądowe w tym postępowaniu, w rozumieniu art. 205 § 1 P.p.s.a.