Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 14/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, 77 par. 1, 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący: sędzia WSA Monika Sawa (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Łukasz Trochym, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na pokrycie kosztu dodatkowej opłaty w związku z przejazdem środkiem transportu publicznego bez ważnego biletu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2020 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO/organ) po rozpatrzeniu odwołania A. T. od decyzji nr [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta [...] przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w dniu [...] października 2020r. o odmowie przyznania pomocy finansowej na pokrycie kosztu opłaty dodatkowej nałożonej na A. T. przez Zarząd Transportu Miejskiego w związku z przejazdem środkami transportu publicznego bez ważnego biletu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniach [...] września 2020r., [...] września 2020r. i [...] września 2020r. do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] wpłynęły wnioski A. T. o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie kosztu opłaty dodatkowej w związku z przejazdem środkami transportu publicznego bez ważnego biletu. Decyzją nr [...]. z dnia [...] października 2020r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], działając z upoważnienia Prezydenta [...], odmówił Pani A. T. przyznania pomocy finansowej na pokrycie kosztu opłaty dodatkowej nałożonej na nią przez Zarząd Transportu Miejskiego w związku z przejazdem środkami transportu publicznego bez ważnego biletu. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskowana pomoc nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. Nadto, organ I instancji wskazał, iż miesięczny dochód wnioskodawczyni przekracza ustawowe kryterium uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Od tej decyzji A. T. złożyła odwołanie podnosząc, iż nie otrzymała uprawnienia do bezpłatnych przejazdów przez zaniedbania pracowników socjalnych. Sama kupiła bilet gdy otrzymała rentę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie wskazało, że w myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019r. poz. 1507) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. SKO wskazał, że w myśl art. 3 powołanej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. SKO podniosło, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych i to w wysokości dla nich satysfakcjonującej, czy pożądanej. Przy czym ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie na poziomie uznanym przez stronę za wystarczająco wysoki. SKO wskazało, że jak wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 22 listopada 2019r., sygn. akt II SA/Gl 655/19, "Pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. " Celem pomocy społecznej nie jest więc wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych lecz jedynie wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem Organ podniósł, że będący materialnoprawną podstawą przyznania pomocy w formie zasiłku celowego art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 20 grudnia 2008r., sygn. akt II SA/Kr 294/07, "Zasiłek celowy jest doraźnym świadczeniem pieniężnym, zależnym od spełnienia kryterium dochodowego. Samo jego przyznanie ma charakter uznaniowy, choć ukierunkowany jest na konkretny cel bytowy. " (publik. Wspólnota 2009/3/42). Również w wyroku z dnia 14 stycznia 2009r., sygn. akt II SA/Gd 797/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że "Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, a z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Winien on uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. (...) ". Zasiłek celowy należy więc do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych organ może lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Określona w tym przepisie potrzeba bytowa ma na celu zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 29 października 2008r., sygn. akt n SA/Ke 437/08, "Zasiłek celowy przeznaczony jest na zaspokojenie określonej potrzeby dlatego też nie może mieć charakteru świadczenia wypłacanego w sposób stały i systematyczny. ’’ . Niewątpliwie, przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu. Jednakże nie jest to jedyne kryterium przyznawania zasiłku celowego. Dlatego też, spełnienie kryterium dochodowego przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w żądanej wysokości. SKO podniosło, że w niniejszej sprawie skarżąca w sierpniu 2020r. osiągnęła dochód w wysokości [...] zł. Dochód ten przekracza ustawowo określone kryterium dochodowe w tym i na osobę samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe tj. kwotę 701 zł. Zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przez to pojęcie należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym. Przez to pojęcie należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2018r., sygn. akt I OSK 1291/18, dostępny na https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2018r., sygn. akt I OSK 2926/18, dostępny na https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasiłek celowy może być zatem przyznany na: zakup żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, pokrycie kosztów drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, organizację pogrzebu, pokrycie wydatków na leczenie. Organ wskazał, że wymienione wyżej potrzeby należą do najbardziej podstawowych i powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności. Organ podkreślił także, że katalog potrzeb, które leżą w orbicie działań pomocy społecznej, jest otwarty, a ich ocena zawsze wymaga indywidualnej analizy sytuacji konkretnej osoby i rodziny. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel, co podkreśla już jego nazwa (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, WKP 2017, Lex/el). Przedmiotowy zasiłek nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. W ocenie SKO pomoc o jaką wnioskuje skarżąca w świetle powyższego nie może więc zostać uznana za niezbędną potrzebę bytową. Sama skarżąca jest w stanie pokonać trudną sytuację, w której się znalazła w związku z nałożeniem na nią opłaty poprzez zaproponowaną jej możliwość spłaty w ratach. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania przyjmującego postać decyzji administracyjnej. Uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Tym samym, spełnienie warunków otrzymania zasiłku celowego nie obliguje organu do jego przyznania, jednakże odmowa udzielenia świadczenia wymaga uzasadnienia, w tym powołania się na interes społeczny bądź brak możliwości organu. Kontrola decyzji uznaniowych jest zaś przeprowadzana pod względem ich zgodności z prawem. Zbadania wymaga to, czy uznanie było w ogóle dopuszczalne, czy nie przekroczono granic uznania przy wydawaniu decyzji i czy prawidłowo uzasadniono wybór rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast wybór rozstrzygnięcia powinien być oparty o wyraźnie określone kryteria, którymi kierował się organ. W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej - kryteria ustawowe sformułowane w art. 2-4 ustawy o pomocy społecznej. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 grudnia 2019r., sygn. akt I OSK 1865/19, "Przyznanie zasiłku celowego w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskiwanie dochodu niższego od tzw. kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. Niezależnie od zaistniałych trudności życiowych - organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. osobie, jeśli jej dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. " (LEX nr 2778165) Zdaniem SKO z tego też względu, organ I instancji nie mógł uwzględnić żądania skarżącej wobec niespełnienia przesłanek określonych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie jak wyjaśnił organ I instancji skarżąca pozostaje pod stalą opieką OPS Dzielnicy [...], a otrzymana pomoc od stycznia 2020r. do września 2020r. wyniosła łącznie [...] zł. Tymczasem, pomoc społeczna ma wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej i pomagać im w przezwyciężaniu ich trudności, nie jest jej rolą zaspokajanie w pełni potrzeb i spełnianie wszystkich oczekiwań podopiecznych, przyznanie zaś zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania. Rolą instytucji pomocy społecznej nie jest stale dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków przez nich ponoszonych, lecz wyłącznie - jak to wynika z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy - umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. SKO wskazało, że organ I instancji nie jest więc uprawniony do stałego zaspakajania potrzeb swoich podopiecznych. W świetle powyższego, wobec prawidłowo ustalonego przez organy stanu taktycznego i prawnego oraz motywów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zdaniem SKO, nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego i przepisów prawa, które skutkowałyby uwzględnieniem odwołania.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. T. (skarżąca) zaskarżając ją w całości. W uzasadnieniu skargi zakwestionowała prawidłowość decyzji SKO wskazując, że nie otrzymała uprawnienia do bezpłatnych przejazdów z winy i zaniedbań pracowników socjalnych pomimo, ze nada leczy się w [...]. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do zasiłku celowego.

W uzupełnieniu skargi z [...] czerwca 2021 r. pełnomocnik z urzędu skarżącej wskazała, że popiera skargę skarżącej oraz zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj.:

1.1. art. 39a ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.) - poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżącą z Ośrodkiem Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] łączył Kontrakt Socjalny z dnia [...] września 2019 roku, a skarżąca zgłosiła się w dniu [...] stycznia 2020 roku do ww. organu celem dokonania oceny realizacji działań ustalonych w Kontrakcie Socjalnym i zgłosiła potrzebę wprowadzenia w nim zmian, m.in. w zakresie wydania zaświadczenia uprawniającego do bezpłatnych przejazdów komunikacją miejską w [...] w terminie od dnia [...] lutego 2020 roku, wobec powyższego organ pomocy socjalnej, w związku z uchybieniami pracownika socjalnego (brak wydania stosownego zaświadczenia) i nieprawidłowości w zakresie realizacji postanowień Kontraktu Socjalnego, miał możliwość przyznania skarżącej zasiłku celowego w celu realizacji postanowień Kontraktu Socjalnego;

1.2. art. 41 ust. 1 w zw. z art. 39 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 2 ust. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej - poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy w niniejszym przypadku mamy do czynienia z szczególnie uzasadnionym przypadkiem, gdyż pracownik socjalny nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku wydania w terminie od dnia [...] lutego 2020 roku stosownego zaświadczenia potwierdzającego uprawnienie do bezpłatnych przejazdów komunikacją miejską w [...], co skutkowało nałożeniem przez Zarząd Transportu Miejskiego na skarżącą dodatkowej opłaty w związku z przejazdem środkiem transportu publicznego bez ważnego biletu, w sytuacji, gdy do tego czasu skarżąca korzystała z takiego uprawnienia przyznanego w ramach pomocy socjalnej; nadto poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego dla przyznania zasiłku celowego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej i odmowę przyznania zasiłku celowego, w sytuacji, gdy w roku 2020 na podstawie tego samego stanu faktycznego (ocena w zakresie kryterium dochodowego) skarżąca otrzymywała zasiłki celowe, w tym zwrotne;

1.3. art. 41 ust. 1 w zw. z art. 39 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 2 ust. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej - poprzez brak w ogóle rozważenia możliwości przyznania zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową;

2. przepisów postępowania, tj.:

2.1. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 570), względnie art. 138 § 2 i 2a k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 ww. ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych - poprzez jego niezastosowanie polegające na braku uchylenia zaskarżonej decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta [...] przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] z dnia [...] października 2020 roku, znak [...] i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdyż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;

2.2. art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych - poprzez jego niezastosowanie i nieprzeprowadzenie z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał zaskarżoną decyzję w zakresie niezbędnym dla wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy;

2.3. art. 14a k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych poprzez brak uwzględnienia przy rozstrzygnięciu niniejszej sprawy negatywnej oceny pracy pracownika socjalnego, który nie dopełnił ciążących na nim obowiązków w zakresie aktualizacji Kontraktu Socjalnego i wydania w terminie od dnia [...] lutego 2020 roku stosownego zaświadczenia potwierdzającego uprawnienie do bezpłatnych przejazdów komunikacją miejską w [...], co skutkowało nałożeniem przez Zarząd Transportu Miejskiego na skarżącą dodatkowej opłaty w związku z przejazdem środkiem transportu publicznego bez ważnego biletu, w sytuacji, gdy skarżąca wnioskowała w tym zakresie już w dniu [...] stycznia 2020 roku i nie uzyskała w tym zakresie decyzji; nadto brak wydania stosownego zaświadczenia potwierdzającego ww. uprawnienie w terminie 7 dni od daty nałożenia dodatkowej opłaty w związku z przejazdem środkiem transportu publicznego bez ważnego biletu, pomimo zgłoszenia przez skarżącą potrzeby w tym zakresie, co skutkowało utrzymaniem nałożonej przez Zarząd Transportu Miejskiego dodatkowej opłaty;

2.4. art. 6 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych - poprzez jego niezastosowanie i tym samym naruszenie zasady praworządności i zasady prawdy obiektywnej, znajdujące przejaw w tym, że organ odwoławczy jako organ administracji publicznej nie podjął wszelkich czynności w granicach określonych prawem, w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (skarżącej);

2.5. art. 9 k.p.a. w zw. art. 1 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych - poprzez jego niezastosowanie i tym samym naruszenie zasady informowania stron, znajdujące przejaw w tym, że organ odwoławczy jako organ administracji publicznej nie wywiązał się z ustawowego obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, w szczególności w sytuacji, gdy skarżąca, jako osoba pozostająca pod opieką Poradni [...] i kontynuująca dalsze leczenie, od początku postępowania działała samodzielnie;

2.6. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych - poprzez jego niezastosowanie i tym samym naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, znajdujące przejaw w tym, że organ odwoławczy jako organ administracji publicznej nie prowadził postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestnika do władzy publicznej, zważywszy na fakt, iż organ odwoławczy nie dołożył należytych starań do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, w tym w zakresie uwzględnienia uchybień, zaniechań po stronie pracownika socjalnego, rzutujących na możliwość kontynuacji korzystania przez skarżącą z przysługującego jej uprawnienia do bezpłatnych przejazdów komunikacją miejską w [...].

Z ostrożności procesowej, wniosła również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci formularza "Część II A w zakresie rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej. Ocena realizacji działań ustalonych w kontakcie socjalnym." - na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w szczególności na okoliczność łączącego strony Kontraktu Socjalnego, zgłoszonych przez skarżącą wniosków odnośnie potrzeby wprowadzenia zmian i podjęcia przez strony wnioskowanych działań, daty złożenia przez skarżącą wniosku w ww. zakresie, uchybień pracownika socjalnego w zakresie wydania stosownej decyzji. Pełnomocnik zaznaczyła, że przedmiotowy wniosek dowodowy składa z ostrożności procesowej, wobec ustanowienia jej pełnomocnikiem z urzędu dopiero na obecnym etapie postępowania, na wypadek, gdyby organ - Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] nie złożył pełnej dokumentacji do akt sprawy toczącej się z odwołania skarżącej od jego decyzji z dnia [...] października 2020 roku, znak [...] - o odmowie przyznania pomocy finansowej na pokrycie kosztu opłaty dodatkowej nałożoną na skarżącą A. T. przez Zarząd Transportu Miejskiego w [...] w związku z przejazdem środkiem transportu publicznego bez ważnego biletu.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniosła w jej imieniu o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2020 roku, znak [...] I jeżeli uzna to za uzasadnione okolicznościami sprawy, zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że tutejszy Sąd rozstrzygnięcie pozostawi uznaniu organu; nadto zasądzenie na rzecz adwokata W. G. - ustanowionego z urzędu, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu – według norm przepisanych, w wysokości podwyższonej o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zadośćuczynienia zgodnie z dotychczasowym żądaniem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Podstawą prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 poz. 930 ze zm.).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Użyte w tym przepisie słowo "może" oznacza, że przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a to powoduje, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Należy podkreślić, iż samo przyznanie, jak i wysokość przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję. Udzielanie pomocy społecznej jest limitowane posiadanymi przez organy administracji środkami, zwłaszcza pieniężnymi. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich potrzeb. Ośrodki pomocy dysponują, jak już wyżej wskazano, ograniczonymi środkami. Obowiązkiem organu jest w takich przypadkach wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji wszystkich okoliczności, które miały wpływ na jej podjęcie. Nie powinna budzić jakichkolwiek wątpliwości teza, że organ nie posiada obiektywnych możliwości, aby zaspokoić (zabezpieczyć) wszystkie potrzeby osób ubiegających się o pomoc, jak również w każdym przypadku udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Pozostaje także poza sporem okoliczność, że organ administracji nie może podejmować decyzji w sposób całkowicie dowolny, jest związany przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również przywołanymi przepisami ustawy o pomocy społecznej.

Sądowa kontrola uznania administracyjnego polega na analizie postępowania dowodowego poprzedzającego decyzję i realizacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Wymaga również podkreślenia, iż decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szczególnie wnikliwego i wszechstronnego uzasadnienia kryteriów i okoliczności, w tym respektowania zasady ogólnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., jakimi organ kierował się przy ustaleniu określonej treści rozstrzygnięcia.

W orzecznictwie zwrócono uwagę, że organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany, zgodnie z art. 7 k.p.a. rozstrzygnąć sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57).

Przenosząc przedstawione powyżej uwagi na realia niniejszej sprawy należy stwierdzić, że w ocenie Sądu, organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż skarżąca nie pozostaje bez wsparcia finansowego OPS opisując zakres przyznanej pomocy, w tym kwotę środków pieniężnych, jakie skarżącej przyznał. Ze znajdującej się w aktach sprawy korespondencji wynika także, że organ pozostaje w stałym kontakcie z kuratorem skarżącej, którym jest jej ojciec i dokonuje oceny kontraktu socjalnego, w tym w zakresie konieczności przyznania uprawnienia do bezpłatnych przejazdów. Organ ustalił, że wizyta lekarska skarżącej która odbyła się w dniu [...] kwietnia 2020 r. była to konsultacja w formie telefonicznej i tak też była zaplanowana (zaświadczenie z [...] maja 2020 r.). Na dzień [...] maja 2020 r. (data przejazdu bez ważnego biletu) nie była zaplanowana żadna konsultacja medyczna skarżącej. Z korespondencji skarżącej z organem wynika, że było to jej "wyjście na miasto". Z akt wynika także, że skarżąca była każdorazowo pouczana o konieczności zakupu biletu komunikacji miejskiej w okresie kiedy nie przyznano jej uprawnienia do bezpłatnych przejazdów.

W świetle powyższego w rozpoznawanej sprawie Sąd doszedł do wniosku, że organy obu instancji poddały należytej ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione było udzielenie skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego wskazując, że nie spełniła ona kryterium dochodowego ale niezależnie od tego, że cel na jaki skarżąca żądała przyznania jej świadczeń - pokrycie kosztu opłaty dodatkowej nałożonej na nią przez Zarząd Transportu Miejskiego w związku z przejazdem środkami transportu publicznego bez ważnego biletu - nie stanowi zabezpieczenia podstawowych potrzeb bytowych. Organ słusznie także zwrócił uwagę, że skarżąca w tym zakresie zawarła ugodę z Zarządem Transportu Miejskiego mocą której umożliwiono jej spłatę tych należności w ratach miesięcznych - po 10 zł każda. Zwrócić należy także uwagę, na co wskazano już wyżej, że organ na bieżąco dokonuje oceny kontraktu socjalnego biorąc pod uwagę zagrożenie epidemiczne i minimalizowanie kontaktów społecznych. Organ na bieżąco także pozostaje w kontakcie telefonicznym z rodzicami skarżącej, w szczególności z ojcem, który został ustanowiony jej kuratorem i wspólnie z nim ustala także sposób zaspokojenia potrzeb skarżącej w zakresie dojazdu do placówki medycznej. W okresie w którym na skarżącą została nałożona kara za przejazd bez ważnego biletu nie było potrzeby dojazdu do placówki służby zdrowia dlatego organ nie podejmował zobowiązań w ramach oceny realizacji kontraktu socjalnego. Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdzić należy, że organy wydając decyzje nie naruszyły przepisu art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Podkreślenia wymaga, iż pomoc społeczna nie może być traktowana, jako stałe źródło dochodu, albowiem celem tej instytucji jest wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji.

Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Nadto, organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10).

Sąd podziela pogląd prezentowany w wyroku NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10 (LEX nr 594935) i przyjmuje za własny, iż "w sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej - kryteria ustawowe sformułowane w art. 2 - 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W ramach takiej kontroli nie mieści się badanie samego uznania administracyjnego. W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, jak już powiedziano wyżej, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego, ani do żadnych innych naruszeń prawa wskazywanych w skardze, które skutkowałyby usunięciem z obrotu prawnego decyzji organów obydwu instancji. Decyzje są oparte na należytych ustaleniach stanu faktycznego i niewadliwym zastosowaniu instytucji uznania administracyjnego. Stosując tę instytucję organ prawidłowo ocenił zakres niezbędnego wsparcia dla skarżącej w świetle rzetelnie ustalonej jej sytuacji. Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji reaguje na różne potrzeby skarżącej i przyznał jej już pomoc w okresie tylko dziewięciu miesięcy tj. od stycznia do września 2020 r. w łącznej kwocie [...] zł a następnie przyznał skarżącej pomoc w wysokości [...] zł na częściowe pokrycie kosztów utrzymania w okresie od X do XII 2020 r. Ponadto po zgłoszeniu przez skarżącą, że w dniach [...] i [...] czerwca ma wyznaczone bezpośrednie konsultacje lekarskie w placówkach medycznych zostało przyznane skarżącej uprawnienie do bezpłatnych przejazdów.

Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny, dokonały prawidłowej oceny prawnej obowiązujących przepisów i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Na bieżąco i stale uwzględniając stan zdrowia oraz potrzeby skarżącej udzielają jej pomocy. W tej sytuacji skarga nie mogła zostać uwzględniona. Sąd oddalił złożony przez pełnomocnika wniosek dowodowy, gdyż kwestie i okoliczności na jakie został powołany nie były sporne.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) - por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 II OPS 6/19).