Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 170/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 2,3, art. 1 ust. 1,2, , art. 6c,
journal: Dz.U. 2016 poz 744
law: Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych,  jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki
article: art. 45 ust. 1 , art. 31 ust. 3,  art. 32 ust. 1,
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 6,7,8 par. 1, art. 10 par. 1, art. 91 ust. 5,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a, art. 200, 205 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 marca 2018 r. sprawy ze skargi Gminy P. na zarządzenie zastępcze Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 13 grudnia 2017 r. nr 5/2017 w przedmiocie nadania nazwy ulicy I. uchyla zaskarżone zarządzenie zastępcze, II. zasądza od Wojewody Z. na rzecz strony skarżącej Gminy P. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 27 października 2017 r. Wojewoda Zachodniopomorski zawiadomił Radę Miejską w Pyrzycach o wszczęciu na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy

z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz.U. z 2016 r. poz. 744 ze zm.), zwanej dalej również "ustawą zakazującą propagowania komunizmu", postępowania nadzorczego, zmierzającego do wydania zarządzenia zastępczego w sprawie nadania ulicy 2 Marca położonej w Pyrzycach nazwy zgodnej z art. 1 tej ustawy.

W zawiadomieniu wskazano, że z przedstawionego organowi nadzoru stanowiska Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wynika, iż przedmiotowa nazwa ulicy narusza normę prawną zawartą w art. 1 ustawy zakazującej propagowania komunizmu, a tym samym podlega zmianie. Jednocześnie Wojewoda zwrócił się o nadesłanie znajdującego się w archiwach Urzędu Miejskiego w Pyrzycach uzasadnienia do uchwały nadającej ww. ulicy nazwę 2 Marca.

Następnie zarządzeniem zastępczym z dnia 13 grudnia 2017 r., nr 5/2017,

w sprawie nadania nazwy ulicy, wydanym na podstawie art. 6 ust. 2 i 3 ustawy z dnia

1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki, Wojewoda Zachodniopomorski zmienił dotychczasową nazwę ulicy położonej w Pyrzycach z "2 Marca" na "Rodziny Ulmów", wskazując w § 2 zarządzenia, że wchodzi ono w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Zachodniopomorskiego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda wyjaśnił, że w dniu 2 września 2016 r. weszła w życie ustawa o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki, znowelizowana następnie ustawą z dnia 22 czerwca 2017 r. Przepisy art. 1 ust. 1 i ust. 2 ww. aktu stanowią, że nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, nadawane przez jednostki samorządu terytorialnego nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować (ust. 1). Za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989 (ust. 2).

Zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 1 cyt. ustawy obowiązującego w dniu jej wejścia w życie, nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, upamiętniające osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub propagujące taki ustrój w inny sposób, właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego albo związku, o którym mowa w art. 4, zmienia w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie.

Z kolei, z treści art. 6 ust. 2 ustawy wynika, że w przypadku niewykonania obowiązku przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego, wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze, w którym nadaje nazwę zgodną z art. 1 ustawy w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym upłynął termin na podjęcie działań przez organ jednostki samorządu terytorialnego.

W myśl art. 6 ust. 3 ww. ustawy wydanie zarządzenia zastępczego, o którym mowa w ust. 2, wymaga opinii Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, potwierdzającej niezgodność nazwy obowiązującej w dniu wejścia w życie ustawy z art. 1. W takim przypadku przepis art. 2 ust. 3 stosuje się odpowiednio, co oznacza, że opinia IPN jest przedstawiana w terminie miesiąca, a w sprawie szczególnie skomplikowanej - nie później niż w terminie 2 miesięcy, od dnia doręczenia żądania wojewody. Oczekiwanie na opinię wstrzymuje bieg terminu na wydanie zarządzenia zastępczego.

Powołana ustawa weszła w życie w dniu 2 września 2016 r., a zatem organy stanowiące gmin winny dokonać zmian nazw jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, upamiętniających osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny, bądź w inny sposób taki ustrój propagujące do dnia 2 września 2017 r.

Wojewoda wskazał, że Rada Miejska w Pyrzycach nie wykonała ustawowego obowiązku i nie dokonała w terminie zmiany nazwy ulicy "2 Marca".

Z uwagi na powyższe, Wojewoda Zachodniopomorski, w trybie art. 6 ust. 3 ustawy, zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie opinii potwierdzającej niezgodność nazwy obowiązującej w dniu wejścia w życie ustawy z art. 1 (pismo z dnia 31 października 2017 r., znak: P-1.4130.902.2017.AS) oraz zawiadomił Radę Miejską w Pyrzycach

o wszczęciu postępowania nadzorczego, zmierzającego do wydania zarządzenia zastępczego w sprawie zmiany nazwy ulicy "2 Marca" położonej w Pyrzycach na nazwę zgodną z art. 1 ustawy.

Opinia IPN wpłynęła do organu nadzoru w dniu 8 grudnia 2017 r. W ocenie Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, nazwa ulicy "2 Marca" jest niezgodna z art. 1 ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gmin, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki.

Wojewoda Zachodniopomorski podkreślił, że w pełni podziela i przyjmuje wnioski płynące z opinii IPN, wydanej w niniejszej sprawie. Wyjaśnił, że nazwa ulicy 2 Marca w Pyrzycach została nadana uchwałą Nr VII/39/85 Rady Narodowej Miasta i Gminy w Pyrzycach z dnia 1 marca 1985 r. w sprawie: nadania nazwy urzędowej ulicy w mieście Pyrzyce. Ze stanowiska Rady Narodowej, będącego załącznikiem do projektu ww. uchwały wynika, że zaproponowana do nadania nazwy "2 Marca" ulica przebiegała przez teren, gdzie w ostatecznym uderzeniu wojsk radzieckich miasto zostało zdobyte. Wydarzenia te miały miejsce 2 marca 1945 r. Walki o miasto - twierdzę Pyrzyce rozpoczęły się w pełni 27 lutego 1945 r. i były od początku wyjątkowo zacięte. Miasto zostało przekształcone przez Niemców w potężny punkt oporu. Po czterech dniach uporczywych walk części dywizji, przy wsparciu artylerii i dział samochodowych szturmem opanowano miasto - twierdzę Pyrzyce. Wydarzenia, które miały miejsce 2 marca 1945 r. - zgodnie z propagandową praktyką władz komunistycznych - celebrowane były niezgodnie z faktami historycznymi jako "dzień wyzwolenia" oraz powód do wyrażania wdzięczności społeczeństwa wobec Armii Czerwonej. Tymczasem, po likwidacji okupacji niemieckiej, Armia Czerwona w latach 1944-1945 r. stała się narzędziem ponownej aneksji niemal połowy terytorium RP do ZSRS, zniewolenia całej reszty kraju oraz budowy w nim systemu komunistycznego w pełni zależnego od władz w Moskwie. Zajęcie ziem polskich przez Armię Czerwoną zapoczątkowało zarazem nowy okres martyrologii narodu polskiego.

W tej sytuacji, w ocenie Wojewody Zachodniopomorskiego, konieczne jest wydanie zarządzenia zastępczego dokonującego zmiany nazwy ulicy "2 Marca" na "Rodziny Ulmów". W dalszej części uzasadnienia organ nadzoru opisał historię mieszkającej w pokarpackiej wsi rodziny Ulmów oraz wyjaśnił, że stała się ona symbolem poświęcenia i heroizmu tych Polaków, którzy podczas wojny ratowali Żydów i stąd nadanie dotychczasowej ulicy "2 Marca" nazwy "Rodziny Ulmów" uznał za właściwe i odpowiadające wymogom ustawy o zakazie propagowania komunizmu.

Zarządzenie zastępcze Wojewody Zachodniopomorskiego zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Gmina Pyrzyce podnosząc zarzuty naruszenia prawa materialnego:

1) art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz. U. z 2016 r. poz. 744) (zwana dalej Ustawą zakazującą) poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że nazwa ulicy w brzmieniu "2 Marca" jest niezgodna z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy jako upamiętniająca osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub w inny sposób taki ustrój propagująca;

2) art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

(Dz. U. 2017 poz. 1875), zwanej dalej również "u.s.g.", poprzez jego niezastosowanie i wydanie zarządzenia zastępczego pomimo faktu, iż nazwa ulicy w brzmieniu "2 Marca" jest zgodna z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o zakazie propagowania komunizmu,

3) art. 165 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie i wydanie zarządzenia zastępczego w sytuacji braku podstaw faktycznych i prawnych ku temu,

Nadto skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, mającego wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 91 ust. 5 u.s.g., poprzez ich niezastosowanie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia zastępczego

i zasadzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu, nazwa ulicy nie może upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, bądź w inny sposób takiego ustroju propagować. Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 2 Ustawy zakazującej za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat, symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989.

Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie

z dnia 24 października 2017 r. sygn. akt: II SA/Ol 418/17, skarżąca wywodziła,

że "aby data symbolizowała (upamiętniała) komunizm w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki, to musi wynikać z jej brzmienia, względnie nazwy własnej opatrzonej dodatkowym kwantyfikatorem, bądź wreszcie z intencji, jakie przyświecały j twórcom".

Skarżąca podniosła, że brzmienie spornej nazwy "2 Marca" nie zawiera żadnego kwantyfikatora nawiązującego do komunizmu lub innego systemu totalitarnego. Natomiast z samego wskazania dnia w postaci "2 Marca", w żaden sposób z literalnego brzmienia nazwy nie można wyprowadzić jakiegokolwiek upamiętnienia czy propagowania komunizmu lub innego systemu totalitarnego. Co więcej, jak wynika z uchwały Rady Miejskiej w Pyrzycach z dnia 28 grudnia 2017 r., Nr XLIV/398/17, w sprawie wniesienia skargi na zarządzenia zastępcze nazwa "2 Marca" ma całkowicie inny wydźwięk znaczeniowy oraz społeczny w Gminie Pyrzyce niż przyjął Wojewoda w zaskarżonym zarządzeniu.

Z uzasadnienia w/w uchwały Rady Miejskiej w Pyrzycach wynika, że mieszkańcy nie wyrazili zgody na dokonanie zmiany w nazewnictwie ulicy 2 Marca. Zdaniem mieszkańców ulica 2 Marca wiąże się z bardzo ważnymi dla ich miasta faktami historycznymi a mianowicie:

"1) data 2 marca to dzień przełomowy w dziejach naszego miasta, ponieważ tego dnia w 1945 roku o piątej rano zakończyła się w Pyrzycach II wojna światowa, ucichły trwające od 1 lutego strzały i wybuchy w mieście,

2) to dzień dla Pyrzyc i dla współcześnie żyjących w nich Polaków początek końca niemieckich od 700 lat Pyrzyc i polskiego otwarcia dziejów Polski na tym obszarze,

3) dzień 2 marca 1945 roku rozpoczyna "marcowe narodziny polskiej administracji"

w Pyrzycach. Należy o tym pamiętać, pielęgnując pamięć o polskich pionierach, utrwalając w świadomości zbiorowej pamięć o przełomowym wydarzeniu w dziejach liczącego osiemset lat miasta,

4) 2 marca to dzień, gdy ucichły strzały w Pyrzycach z piwnic zrujnowanego miasta wychodzili ludzie, wśród nich żołnierze września 39 roku, Polacy zamieszkujący na terenie miasta, w tym licznych jeńców z kampanii wrześniowej 1939 roku, którzy rzeczywiście byli wyzwalani od przymusowej, niewolniczej pracy na rzecz III Rzeszy, do której byli tu wywożeni od 1939 roku,

5) w Pyrzycach od 1990 roku nie obchodzono dnia wyzwolenia tylko Dzień zakończenia walk o miasto podczas II wojny światowej i narodzin polskich Pyrzyc."

Skarżąca podniosła, że w/w stanowisko Rady znajduje potwierdzenie również

w oficjalnych dokumentach organów gminy postaci telefonogramów, w których zaprasza się na dzień 2 marca na obchody kolejnej rocznicy zakończenia walk o Pyrzyce, których kopie załączono do skargi.

Dalej skarżąca wskazała na niekonsekwencję Wojewody w ocenach takich samych faktów oraz podobnych nazw, przywołując okoliczności utrzymania

w Szczecinie nazwy ulicy "26 Kwietnia". Dzień 26 kwietnia 1945 r., historycznie rzecz ujmując, był dniem zajęcia Szczecina przez Armię Czerwoną i dniem zakończenia walk o Szczecin. Oznacza to, iż zarówno dzień 2 marca 1945 r., jak i dzień 26 kwietnia 1945 r. są datami związanym ze zdobyciem przez Armię Czerwoną odpowiednio Pyrzyc oraz Szczecina. Konsekwencją obu zdarzeń historycznych było ustanowienie polskiej administracji rządowej w zdobytych miastach. Jednak w stosunku do ulicy 26 Kwietnia Wojewoda Zachodniopomorski nie podzielił opinii Instytutu Pamięci Narodowej, albowiem, jak stwierdził: "Dekomunizacji tej ulicy nie będzie. Ta data jest ważna z tego powodu, że jest to data ustanowienia polskiej administracji rządowej w Szczecinie i na Pomorzu Zachodnim." (źródło: http://szczecin.eska.pl/newsy/dekomunizacja-w-szczecinie-wojewoda-podjal-decyzje-w-sprawie-ulic-obroncow-stalingradu-i-26-kwietnia/633487).

Skarżąca podniosła, że Wojewoda nie podzielił opinii IPN w sprawie ulicy

26 Kwietnia w Szczecinie, a podzielił opinię IPN w sprawie ulicy 2 Marca w Pyrzycach, co może wydawać się dziwne, skoro obie nazwy odnoszą się do takich samych faktów historycznych nie różniących się między sobą w istocie, albowiem oba miasta zdobyła Armia Czerwona i w obu miastach ustanowiono polską administrację rządową.

Dlatego też, zdaniem skarżącej należy uznać za zasadne stanowisko Rady Miejskiej w Pyrzycach zawarte w w/w uchwale wskazujące, że: "Kolejnym argumentem za utrzymaniem w Pyrzycach ul. 2 Marca jest pozostawienie w Szczecinie ul. 26 kwietnia, co dodatkowo potwierdza powyższe wnioskowanie".

Skarżąca powołując się na stanowisko dr M. S. podkreśliła,

że "2 marca to data przełomowa dla mieszkańców Pyrzyc, która upamiętnia nie tyle moment wkroczenia wojsk radzieckich, ale to dzień narodzin polskiej administracji, zakończenia walk o miasto Pyrzyce, wyzwolenia Polaków spod okupacji niemieckiej

i wreszcie początek końca niemieckich od 700 lat Pyrzyc i polskiego otwarcia dziejów Polski na tym obszarze. Są to wydarzenia, które zasługują na upamiętnienie poprzez zachowanie nazwy ul. 2 Marca."

Jak wynika z powyższego data ta w świadomości mieszkańców Gminy Pyrzyce nie jest wiązana w żaden sposób z komunizmem czy propagowaniem innych systemów totalitarnych. W konsekwencji, brak jest podstaw prawnych i faktycznych do przyjęcia, że przedmiotowa nazwa ulicy narusza przepis art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o zakazie propagowania komunizmu. Dlatego też, w ocenie skarżącej, Wojewoda Zachodniopomorski błędnie zastosował normę prawną zawartą w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy zakazującej propagowanie komunizmu. Natomiast, gdyby Wojewoda zastosował prawidłowo w/w normę prawną wówczas nie miałby żadnych podstaw do wydania zaskarżonego zarządzenia zastępczego. Tym samym doszło, zdaniem skarżącej, do naruszenia art. 18 ust. 2 pkt 13 usg, zgodnie z którym do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawie nadawania nazw ulic i placów. Ponadto zaskarżone zarządzenie narusza również art. 165 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Skarżąca podniosła, że Wojewoda Zachodniopomorski w toku postępowania zakończonego zaskarżonym zarządzeniem zastępczym dopuścił się naruszenia przepisów postępowania tj. art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 10 §1 kodeksu postępowania administracyjnego i to naruszenie miało wpływ na wynik postępowania.

Wskazała, że Gmina Pyrzyce została pozbawiona możliwości aktywnego udziału w postępowaniu, którego jest stroną. Wojewoda poza, przesłaniem Gminie zawiadomienia o wszczęciu postępowania, nie dokonał żadnego zawiadomienia Gminy o wpływie opinii Instytutu Pamięci Narodowej, nie przesłał jej odpisu, ani nie umożliwił Gminie przed wydaniem zarządzenia zastępczego wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.), w szczególności do w/w opinii IPN. Co znamienne, w/w opinia IPN, jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego zarządzenia, miała kluczowe znaczenie z punktu widzenia rozpoznania istoty sprawy. Gdyby Wojewoda prowadził postępowanie zgodnie z przepisami k.p.a. i umożliwił Gminie Pyrzyce wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego, w tym opinii IPN, mogłaby podnieść argumentację, jak w skardze, co mogłoby doprowadzić do umorzenia postępowania nadzorczego jako bezprzedmiotowego. Tym samym naruszenie przez Wojewodę ww. przepisów k.p.a., ma bezpośredni wpływ treść orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie, albowiem Wojewoda nie miał możliwości rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy uwzględniając stanowisko Gminy co do istoty sprawy.

Skarżąca, mając na uwadze przepis art. 98 ust. 1 i 3 u.s.g., wskazała, że posiada interes prawny w złożeniu skargi, bowiem zaskarżone zarządzenie zastępcze w sposób bezpośredni i władczy ingeruje w wyłączną kompetencję Rady Miejskiej w Pyrzycach do uchwalania nazw ulic wynikającą z art. 18 ust. 2 pkt 13 u.s.g. Wobec faktu, iż zaskarżone zarządzenie zastępcze narusza wyżej wymienione przepisy ustaw, ingerencja Wojewody w postaci zarządzenia zastępczego została dokonana bez podstaw prawnych i faktycznych, naruszając tym samym wyłączne kompetencje ustawowe Rady Miejskiej w Pyrzycach.

W końcowej części skargi, Gmina Pyrzyce zakwestionowała zgodność

z Konstytucją RP art. 6c ustawy o zakazie propagowania komunizmu, wprowadzonego nowelą tej ustawy z dnia14 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 2495), który stanowi, że skarga do sądu administracyjnego na zarządzenie zastępcze, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 2, przysługuje jednostce samorządu terytorialnego albo związkowi, o którym mowa w art. 4, jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1, wynikał z przyczyn niezależnych od tej jednostki albo związku.

Skarżąca wskazała, że z przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika,

iż prawo jednostki samorządu terytorialnego do zaskarżenia zarządzenia zastępczego wojewody zostało ograniczone wyłącznie do jednej grupy przypadków tj. do sytuacji gdy nie wykonanie obowiązku wynikającego z ustawy nastąpiło z przyczyn niezależnych od tej jednostki. Cytowany art. 6c ustawy zakazującej propagowania komunizmu w sposób wyraźny wykluczył skargę do sądu administracyjnego na rządzenie zastępcze wojewody w sytuacji, gdy niepodjęcie uchwały w sprawie zmiany nazwy ulicy wynika

z wewnętrznej decyzji jednostki samorządu terytorialnego. W ocenie skarżącej przepis ten faktycznie i praktycznie znosi całkowicie prawo do sądu, w przypadku sporu prawnego co do treści normy prawnej oraz jej zastosowania, w przypadku, gdy jednostka samorządu terytorialnego nie podziela interpretacji prawnej wojewody co do naruszenia przez daną nazwę ulicy zakazu zawartego w art. 1 ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu.

Mając jednak na względzie regulację zawartą w art. 6c ustawy zakazującej propagowania komunizmu skarżąca wskazała, iż niewykonanie przez Gminę Pyrzyce, jako jednostkę samorządu terytorialnego obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 1 tej ustawy wynika z przyczyn od niej niezależnych. Podniosła, że w toku debaty z mieszkańcami Gminy, w tym w szczególności z mieszkańcami ul. 2 Marca, mieszkańcy nie wyrazili zgody na zmianę nazwy przedmiotowej ulicy.

Skarżąca wyjaśniła, że zgodnie z art. 1 ust. 1 u.s.g. mieszkańcy gminy tworzą

z mocy prawa wspólnotę samorządową, natomiast zgodnie z art. 7 ust. 1 zd. 1 u.s.g., zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy.

W kontekście powyższych norm ustawowych działanie przez organy gminy, w tym przypadku Radę Miejską w Pyrzycach, wbrew wyraźnemu i jasno sprecyzowanemu stanowisku mieszkańców, stanowiłoby naruszenie tych przepisów. Dlatego też,

w ocenie skarżącej, skoro wspólnota samorządowa, poprzez głos mieszkańców wyraziła sprzeciw, organ gminy jakim jest Rada Miejska w Pyrzycach, nie może działać wbrew woli niezależnego od niej gremium jakim są mieszkańcy. Dlatego też, Rada Miejska w Pyrzycach nie wykonała obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu z przyczyn od niej niezależnych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Zachodniopomorski wniósł o jej odrzucenie z uwagi na niespełnienie przez Gminę Pyrzyce przesłanki, o której mowa w art. 6c ustawy o zakazie propagowania komunizmu.

Na wypadek, gdyby sąd nie uwzględnił wniosku o odrzucenie skargi, Wojewoda podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia zastępczego. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, że w jego ocenie przedstawione przez skarżącą dowody stanowią jedynie potwierdzenie tego, że nazwa ulicy "2 Marca" odnosi się do wyzwolenia miasta przez wojska radzieckie. Niezależnie od postrzegania tej daty przez mieszkańców Gminy Pyrzyce obecnie, w polskiej tradycji, odnosić się ona będzie do wkroczenia sowieckich żołnierzy do Pyrzyc i przypominać o rzekomym "oswobodzeniu" przez wojska sowieckie.

Polemizując z podniesioną w skardze kwestią niejednakowego traktowania nazw ulic, mających związek z tym samym wydarzeniem historycznym, to jest wyzwoleniem kolejnych miast i pozostawieniem w Szczecinie nazwy ulicy "26 Kwietnia", organ nadzoru wyjaśnił, że ocena, czy dana nazwa podlegać będzie zmianie należy wyłącznie do Wojewody, przy czym kwestia, czy w dojdzie do nadania nowej nazwy rozpatrywana jest indywidualnie, w oparciu o zaistniałe w konkretnej sprawie okoliczności, nie zaś na podstawie porównań, względem których, skoro w jednej miejscowości dana nazwa ulicy pozostała, w innej również nie powinna ulec zmianie.

Końcowo organ nie zgodził się z zarzutem naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6, art. , art. 8 § 1 i art. 10 § 1 k.p.a. wskazując, że postępowanie w trybie nadzoru nie jest klasycznym postępowaniem administracyjnym jurysdykcyjnym. Podniósł, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o zakazie propagowania komunizmu, przepisy art. 98, art. 100, art. 102a ustawy o samorządzie gminnym stosuje się odpowiednio. Skoro wśród wskazanych norm nie został wymieniony art. 91 ust. 5 k.p.a. to nie może on mieć zastosowania w niniejszej sprawie, tym samym nie ma podstaw do twierdzenia,

że odpowiednie stosowanie k.p.a. w ogóle znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, w takim powiązaniu, jak podnosi Gmina Pyrzyce.

Końcowo Wojewoda Zachodniopomorski, nie zgadzając się z zarzutem naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. wyjaśnił, że skarżąca została powiadomiona o wszczęciu postępowania, pismem z dnia 31 października 2017 r. przekazała organowi uchwałę nr VII/39/85, nie załączając stanowiska co do istoty sprawy i nie podnosząc żadnych argumentów, które w jej ocenie świadczyłyby o braku konieczności zmiany nazwy ulicy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przystępując do rozpoznania sprawy, mając na względzie wniosek organu

o odrzucenie skargi, w pierwszej kolejności należało zbadać jej dopuszczalność.

Jak wywodził w odpowiedzi na skargę Wojewoda Zachodniopomorski, powinna ona zostać odrzucona w związku ze zmianą przepisów ustawy o zakazie propagowania komunizmu wprowadzoną ustawą z dnia 14 grudnia 2017 r. i wprowadzeniem do ustawy art. 6c. Przepis ten stanowi, że skarga do sądu administracyjnego na zarządzenie zastępcze, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 2, przysługuje jednostce samorządu terytorialnego albo związkowi, o którym mowa w art. 4, jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 wynikał z przyczyn niezależnych od tej jednostki lub samorządu. Zdaniem organu przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem obowiązywał w dacie, gdy została wywiedziona skarga, a gmina nie wykazała, że brak zmiany nazwy ulicy wynikał z przyczyn od niej niezależnych.

Sąd nie podzielił stanowiska Wojewody Zachodniopomorskiego w tym zakresie. Jakkolwiek należy się zgodzić z twierdzeniem, że cytowany wyżej przepis obowiązywał w dacie wniesienia skargi, wszedł w życie z dniem 7 stycznia 2018 r., podczas gdy skarga została złożona w dniu 11 stycznia 2018 r., to jednak w ocenie sądu nie oznacza to, że miał on zastosowanie w niniejszej sprawie.

Z art. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Rozważenia zatem wymaga, jak należy rozumieć pojęcie "sprawy zakończonej" i "sprawy niezakończonej" na gruncie przepisów tej ustawy, od tego bowiem zależy ocena, czy w badanej sprawie wniesienie skargi było dopuszczalne.

W ocenie sądu za "sprawę zakończoną" należy uznać sprawę, w której zapadło rozstrzygnięcie nadzorcze, do tego bowiem zmierza i z tą chwilą kończy się postępowanie przed organem nadzoru. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego otwiera etap postępowania sądowego, w którym zastosowanie mają przepisy ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – j.t. ze zm.), dalej "p.p.s.a.".

Co prawda w myśl art. 98 ust.5 u.s.g. rozstrzygnięcie nadzorcze staje się prawomocne z upływem terminu do wniesienia skargi, bądź z datą oddalenia lub odrzucenia skargi przez sąd, jednak nie można utożsamiać "zakończenia sprawy"

z zyskaniem przez zarządzenie zastępcze, waloru prawomocności. Przyjęcie takiej koncepcji oznaczałoby bowiem, że złożenie skargi na zarządzenie zastępcze na dotychczasowych zasadach, jest zastrzeżone dla spraw, w których wniesienie tego środka zaskarżenia jest już niemożliwe.

Prowadziłoby to zdaniem sądu do pewnego dualizmu w stosowaniu prawa, bowiem w sytuacji, gdy zarządzenie zastępcze zostało wydane przed wejściem w życie ustawy zmieniającej ustawę o zakazie propagowania komunizmu, dopuszczalność skargi uzależniona byłaby od tego, czy została ona wniesiona przed wejściem w życie przepisów zmieniających. To z kolei powodowałoby uprzywilejowanie podmiotów, które wystąpiły ze skargą przed upływem terminu do zaskarżenia zarządzenia zastępczego (złożyły skargę na dotychczasowych zasadach, przed upływem terminu do jej wniesienia), a w konsekwencji nierównego traktowania i dyskryminacji tych podmiotów, dla których termin do wniesienia skargi zaczął biec pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów, jednak skarga została wniesiona już w nowym stanie prawnym. Stanowiłoby to pogwałcenie uregulowań zawartych w art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, gwarantujących prawo do sądu, jak również art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, formułującego zasadę równości i byłoby nie do pogodzenia z regułami demokratycznego państwa prawa.

Stąd też w ocenie sądu, nowelizacja ustawy o zakazie propagowania komunizmu i zawarta w art. 6c regulacja dotycząca dopuszczalności wniesienia skargi na zarządzenie zastępcze dotyczy spraw niezakończonych, a więc tych, w których postępowanie nadzorcze zostało wszczęte, ale przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej nie zostało wydane zarządzenie zastępcze. Takie rozumienie omawianego przepisu prowadzi do równego traktowania podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji, to jest gmin, w których w drodze zarządzenia zastępczego nałożono obowiązek zmiany nazwy ulicy (bądź innego wymienionego w art. 1 ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu obiektu) i dla których termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego zaczął biec pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów.

Oznacza to, że skarga wniesiona przez Gminę Pyrzyce jest dopuszczalna

i podlega rozpoznaniu przez sąd.

Przystępując do merytorycznej oceny zasadności podnoszonych przez skarżącą argumentów, w pierwszej kolejności należy się odwołać do przepisów ustawy o zakazie propagowania komunizmu. W art. 1 ust. 1 tej ustawy ustawodawca określił, że nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, nadawane przez jednostki samorządu terytorialnego nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować. Jednocześnie w ust. 2 tego przepisu wyjaśniono, że za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989.

Art. 6 ustawy zakazującej propagowania komunizmu stanowi, że obowiązujące w dniu wejścia w życie ustawy nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, upamiętniające osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub propagujące taki ustrój w inny sposób, właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego albo związku, o którym mowa w art. 4, zmienia w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie. W przypadku niewykonania obowiązku, o którym mowa w ust. 1, wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze, w którym nadaje nazwę zgodną z art. 1, w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym upłynął termin, o którym mowa w ust. 1 (art. 6 ust. 2 ustawy). Zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy zakazującej propagowania komunizmu wydanie zarządzenia zastępczego, o którym mowa w ust. 2 wymaga opinii Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającej niezgodność nazwy obowiązującej w dniu wejścia w życie ustawy z art. 1. Przepis art. 2 ust. 3, z którego wynika, że opinia, o której mowa, jest przedstawiana w terminie miesiąca, a w sprawie szczególnie skomplikowanej – nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia żądania wojewody, stosuje się odpowiednio.

Przepisy ustawy nie przewidują co prawda prowadzenia, poza wspomnianą opinią IPN, postępowania wyjaśniającego w zakresie zgodności nazwy ze standardami, o których mowa w art. 1, jednak w ocenie sądu nie oznacza to, że dla podjęcia właściwego rozstrzygnięcia czynienie przez organ własnych ustaleń w tym zakresie jest wykluczone. Dodać przy tym należy, że opinia IPN, o której mowa, powinna w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości wyjaśniać, z jakich względów nazwa, w tym przypadku ulicy, jest niezgodna z art. 1 ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu. Opinia IPN jest dowodem w sprawie i jako taka podlegać powinna ocenie organu zwłaszcza, że przepisy ustawy nie nadają jej wiążącego charakteru.

W badanej sprawie spór dotyczy nazwy ulicy "2 Marca". Jak wskazano w opinii IPN, 2 marca 1945 r. był dniem wkroczenia jednostek Armii Czerwonej do miejscowości Pyrzyce, a zgodnie z propagandową praktyką władz komunistycznych wydarzenie to było celebrowane jako "dzień wyzwolenia" oraz powód do wyrażania przez społeczeństwo wdzięczności wobec Armii Czerwonej. Dalej wskazano, że "... wbrew nadziejom Polaków, oczekujących odbudowy wolnego kraju po likwidacji okupacji niemieckiej, Armia Czerwona w latach 1944-1945 stała się narzędziem aneksji niemal połowy terytorium RP do ZSRR, zniewolenia całej reszty kraju oraz budowy w nim systemu komunistycznego w pełni zależnego od władz w Moskwie. Zajęcie ziem polskich przez Armię Czerwoną zapoczątkowało zarazem nowy okres w martyrologii narodu polskiego". W ocenie IPN "Stacjonowanie Armii Czerwonej/Sowieckiej w Polsce po roku 1944 uniemożliwiło odbudowę niepodległej Rzeczypospolitej Polskiej i było podstawowym czynnikiem, który zapewnił funkcjonowanie państwa komunistycznego na ziemiach polskich objętych dominacja ZSRR. Waga tych faktów sprawia,

że przedmiotowa nazwa, honorująca moment wkroczenia Armii Czerwonej do wymienionej miejscowości, spełnia rolę daty symbolizującej komunizm".

Gmina Pyrzyce, odnosząc się do argumentacji Wojewody Zachodniopomorskiego wskazywała z jednej strony na opór mieszkańców, którzy sprzeciwiali się zmianie tej nazwy ulicy, z drugiej zaś strony wywodziła, że nazwa kojarzona jest z zakończeniem walk o Pyrzyce, które miały wyjątkowo ciężki przebieg

i w taki sposób władze miasta od 1990 r. honorują ten dzień. Ponadto wywodziła,

że z tym dniem na terenie Pyrzyc, które przed II wojną światową leżały na terenie Niemiec, narodziła się polska administracja, a zarazem dzień 2 marca upamiętnia polskich pionierów, którzy po zakończeniu walk osiedlali się na tym terenie tworząc zręby polskiej państwowości w tej miejscowości.

Dokonując oceny stanowiska Wojewody w konfrontacji z tezami przytoczonymi w skardze, nie sposób nie dostrzec, że opinia IPN jest lakoniczna i nie uwzględnia złożonego charakteru historii Pomorza Zachodniego, w szczególności zaś faktu, iż ziemie te przed II wojną światową nie należały do terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak trafnie zauważono w skardze były to tereny niemieckie (por. też Edward Rymar "Pyrzyce i okolice poprzez wieki. Tom I – do roku 1950", wyd. Pyrzycka Biblioteka Publiczna). Nie może być zatem w tym przypadku mowy o wyzwoleniu spod okupacji. Według Słownika PJN słowo "okupacja" oznacza, między innymi, czasowe zajęcie obcego terytorium przy użyciu siły zbrojnej. Skoro zatem teren Pyrzyc przed wojną znajdował się na terenie Niemiec, to siłą rzeczy nie mógł znajdować się pod okupacją niemiecką, a w konsekwencji nie mógł zostać spod tej okupacji wyzwolony.

Nie ulega za to wątpliwości, że z dniem zakończenia walk o miasto na terenie tym narodziła się polska administracja, której wcześniej nie było. Jak podaje

prof. Edward Rymar początkowo, z uwagi na skalę zniszczeń spowodowanych walkami o miasto, siedziba polskich władz znajdowała się w pobliskich Lipianach.

W ocenie sądu, przytoczone wyżej okoliczności świadczyć mogą przede wszystkim o tym, że kwestionowana nazwa ulicy może budzić niejednoznaczne

i niekoniecznie negatywne, z punktu widzenia ustawy o zakazie propagowania komunizmu, skojarzenia. Ze skargi i załączonych do niej dokumentów wynika natomiast, że władze miasta już w 1990 r. podjęły działania zmierzające do tego, aby nazwa ulicy kojarzona była nie z wkroczeniem na te tereny Armii Czerwonej, ale

z zakończeniem trwających blisko miesiąc walk, o wyjątkowo ciężkim przebiegu.

Rzeczą Wojewody było zatem ustalenie, czy rzeczywiście nazwa, o której mowa spełnia znamiona propagowania bądź symbolizowania komunizmu, w szczególności poprzez poddanie ocenie opinii IPN w kontekście historycznych uwarunkowań dotyczących miasta Pyrzyce. Jak wynika z materiałów sprawy tego rodzaju ocena została dokonana w odniesieniu do nazwy ulicy "26 Kwietnia" w Szczecinie, a jej efektem było odstąpienie od zmiany nazwy tej ulicy, czego Wojewoda nie kwestionuje. Jakkolwiek należy przyznać rację organowi, że brak jest podstaw do stosowania pewnego rodzaju automatyzmu i przenoszenia tej samej argumentacji do innych nazw ulic, kojarzonych z wkroczeniem na określone tereny Armii Czerwonej, to jednak, w sytuacji, gdy określona data może być wiązana również z innymi wydarzeniami, nie wywołującymi skojarzeń z komunizmem, rzeczą organu jest kwestię tę szczegółowo wyjaśnić. Przede wszystkim w kontekście tego, czy mamy do czynienia z propagowaniem komunizmu bądź innego ustroju totalitarnego, a także tego, czy określona nazwa jest symbolem komunizmu.

W tym miejscu należy dokonać wykładni pojęć "propagować" oraz "symbol". Według Słownika Języka Polskiego PWN propagować oznacza rozpowszechniać jakieś idee, myśli, przekonania, natomiast symbol to, między innymi, pojęcie, przedmiot, znak itp., mające jedno znaczenie dosłowne i większą liczbę znaczeń ukrytych. W kontekście art. 1 ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu, nazwa ulicy, niezgodna ze standardami ustanowionymi przez ustawodawcę powinna jednoznacznie kojarzyć się z systemem komunistycznym, a ponadto nadanie takiej nazwy ulicy powinno mieć na celu gloryfikowanie ustroju komunistycznego, rozpowszechnianie i utrwalanie pamięci o nim wśród lokalnej społeczności. W ocenie sądu, tego rodzaju interpretacja, wynikająca również z analizy przywołanego wyżej art. 1 ust. 2 ustawy zakazującej propagowania komunizmu, wyklucza przyjęcie, iż upamiętniają komunizm takie nazwy, które po pierwsze mogą być kojarzone z kilkoma wydarzeniami o różnym charakterze, a po wtóre mają co prawda związek z wydarzeniem, które można wiązać z komunizmem jako takim, ale jednocześnie upamiętniają inne wydarzenia, które takiego związku nie mają. W takiej bowiem sytuacji istotne jest to, jaki jest społeczny odbiór nazwy, innymi słowy jak jest ona kojarzona przez lokalną społeczność. Dopiero wówczas, gdyby społeczny odbiór nazwy jednoznacznie wskazywał, że jest ona symbolem komunizmu, gloryfikacją tego ustroju i wydarzeń z tym związanych, można byłoby mówić o tym, że naruszony został art. 1 ust. 1 ustawy.

W ocenie sądu, w sprawach tego rodzaju należy wykazywać się szczególną wrażliwością na głos lokalnej społeczności, która deklarując przywiązanie do nazwy ulicy, wykazuje jednocześnie jakie względy i historyczne uwarunkowania przemawiają za jej pozostawieniem. Nie jest rzeczą sądu w niniejszej sprawie dokonywać oceny, która z nazw ulicy - czy dotychczasowa, czy nadana zarządzeniem zastępczym jest bardziej właściwa i godna upamiętnienia, bowiem nie to jest przedmiotem badania. Rzeczą sądu było ustalenie, czy nie doszło do naruszenia prawa, a wnikliwe rozpatrzenie argumentacji obu stron sporu doprowadziło do uznania, że wydając rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewoda Zachodniopomorski naruszył art. 1 ust.1 ustawy

o zakazie propagowania komunizmu, dokonując niewłaściwej jego interpretacji

i uznając, że w sytuacji, gdy nazwa ulicy, stanowiąca dzień i miesiąc, który może być kojarzony z różnymi wydarzeniami w historii miasta Pyrzyce, symbolizuje komunizm.

Oceny tej nie zmienia okoliczność, iż w uzasadnieniu uchwały nadającej nazwę ulicy odwołano się do udziału w zdobyciu miasta żołnierzy Armii Czerwonej, skoro – jak już wcześniej wspomniano, władze miasta już w latach 90-tych XX wieku podjęły starania, aby data ta była kojarzona z upamiętnieniem zakończenia walk o miasto. Data ta ma również, na co trafnie zwróciła uwagę skarżąca, niebagatelne znaczenie dla upamiętnienia utworzenia na tym terenie polskiej administracji, której przed wojną nie było, a jeżeli tak, to oczywistym jest, że jej symbolika odwołuje się do wydarzeń historycznych, które mają istotne znaczenie dla świadomości mieszkańców, w szczególności gdy – jak w badanej sprawie, odnosi się do tworzenia zrębów polskiej państwowości na terenach, które przed 2 marca 1945 r. znajdowały się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Stąd też brak jest w ocenie sądu podstaw do tego, aby podzielić wyartykułowany w odpowiedzi na skargę pogląd, iż pomimo zmiany postrzegania daty 2 marca przez mieszkańców Pyrzyc, w polskiej tradycji w dalszym ciągu kojarzyć się ona będzie z wkroczeniem żołnierzy sowieckich do miasta i przypominać o "oswobodzeniu" przez wojska sowieckie. Argumentacja ta zawiera bowiem wewnętrzną sprzeczność – skoro jak twierdzi organ nastąpiła zmiana postrzegania tej daty, to siłą rzeczy nie może być ona wiązana z wydarzeniem, z którym przestała być kojarzona, w konsekwencji zaś nie można mówić, że symbolizuje ona, czy też propaguje komunizm, jeżeli społeczny odbiór związany jest z upamiętnieniem wydarzenia historycznego, niezwiązanego z komunizmem jako takim.

Co prawda należy się zgodzić z Wojewodą, że postępowanie nadzorcze nie jest typowym postępowaniem administracyjnym, a zatem stosowanie przepisów k.p.a. znajduje tu ograniczone zastosowanie, to jednak ze wspomnianych wyżej względów, przed podjęciem rozstrzygnięcia nadzorczego koniecznym było, zdaniem sądu, dokładne ustalenie, czy zachodzą przesłanki do jego wydania, podobnie jak uczyniono to w przypadku badania zasadności zmiany nazwy ul. 26 Kwietnia w Szczecinie. Tymczasem w badanej sprawie ograniczono się jedynie do uzyskania obligatoryjnej opinii IPN i uzasadnienia do uchwały nadającej nazwę ul. 2 Marca, pomijając historyczny kontekst daty i stanowisko Gminy, które w ocenie sądu ma istotne znaczenie, bowiem to Gmina Pyrzyce jest w tej sprawie podmiotem, który posiada faktyczną wiedzę na temat tego, jaki jest społeczny odbiór nazwy ul. 2 Marca.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżone zarządzenie zastępcze. O kosztach postępowania sąd orzekł w oparciu

o art. 20 i 205 § 2 p.p.s.a.