Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 226/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, art. 11
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 92 ust. 1 w zw. z art. 91 ust. 4 pkt
journal: Dz.U. 2017 poz 1566
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Protokolant Referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dni [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez gminę z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r.[...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej jako organ) działając na podstawie art. 18 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32. poz. 191, z późn. zm. dalej jako ustawa), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. sygn. [...] stwierdzającą nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] prawa własności nieruchomości stanowiących rowy, położonych w obrębie ewidencyjnym [...] oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków jako działki:

- [...] o pow. [...] ha, KW nr [...],

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...],

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...],

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...].

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...],

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...],

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...],

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...],

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...].

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...],

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...],

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...],

- [...] o pow. [...] ha, KW nr [...],

- [...] o pow. [...] ha. KW nr [...].

W uzasadnieniu wskazano, iż Wojewoda [...] stosowanie do art. 17a ust 3 ustawy wszczął z urzędu postępowanie komunalizacyjne wobec wymienionych działek gruntu - nieobjętych spisem inwentaryzacyjnym, które gminy miały obowiązek przekazać do [...] grudnia 2005 r. Wskazano także, iż podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stają się w dniu wejścia w życie tej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Organ ustalił, że przedmiotowe działki w ewidencji gruntów i budynków według stanu obowiązującego na dzień komunalizacji znajdowały się w X grupie rejestrowej (rowy), stanowiły własność Skarbu Państwa we władaniu Wojewódzkiego Zarządu [...] w S. Rejonowy Oddział w G. Wpis dot władania został z ewidencji gruntów wykreślony na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] lutego 1997 r. sygn. [...]. Działki będące przedmiotem postępowania stanowią urządzenia melioracji wodnych szczególnych i są niezbędne do wykonywania zadań statutowych [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych. Jeśli chodzi o prawo własności organ ustalił, iż sporne działki przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13. poz. 87).

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podała ponadto, iż rowy melioracyjne, zgodnie z przepisami obowiązującej na dzień komunalizacji ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne (Dz. U. nr 38. poz. 230. ze zm.) - zaliczone były do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych (art. 91 ust. 4 pkt 1). Zgodnie zaś z treścią art. 92 ust. 1 tej ustawy urządzenia melioracji wodnych szczegółowych na gruntach stanowiących własność Państwa były wykonywane i utrzymywane na koszt Państwa. Natomiast wg art. 97 ust. 1 ustawy - Prawo wodne - utrzymanie eksploatacja urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należała do zainteresowanych właścicieli nieruchomości, a jeżeli były one położone na terenie działania spółki wodnej, ich utrzymanie i eksploatacja należała do spółki. Odnośnie do komunalizacji urządzeń melioracji wodnej zapadłych w podobnym stanie faktycznym i prawnym – organ przywołał wyrok WSA z dnia 4 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 253/08 i wskazał, że w aktach sprawy nie ma dokumentu, na podstawie którego przedmiotowe działki zostałyby oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste przedsiębiorstwu bądź innej państwowej jednostce organizacyjnej. W związku z powyższym przyjął, że zgodnie z art. 6 w zw. z art. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na 27 maja 1990 r., działki wymienione w orzeczeniu zaskarżonej decyzji komunalizacyjnej należały do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, zatem podlegały komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 pkt I ustawy. KKU wskazała też, że z akt sprawy nie wynika aby w niniejszej sprawie występowały przesłanki wskazane w art. 11 ustawy.

Skargę na ww decyzję złożyła Gmina [...] ( dalej jako skarżąca). Zarzuciła ona KKU:

1. naruszenie art. 11 ustawy poprzez uznanie, że nieruchomości, których dotyczy zaskarżona decyzja nie służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej;

2. naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez wydanie decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, co przejawiało się dowolnym i nie znajdującym potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym uznaniu, że ze względu na fakt, iż - w aktach sprawy nie ma dokumentu, na podstawie którego przedmiotowe działki zostałyby oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste przedsiębiorstwu bądź innej państwowej jednostce organizacyjnej, działki wymienione w orzeczeniu zaskarżonej decyzji komunałizacyjnej należały do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, zatem podlegały komunalizacji na podstawie art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy;

3. naruszenie art. 107 § 1 i 3 kpa, poprzez brak w skarżonej decyzji wymaganego prawem uzasadnienia faktycznego i prawnego, w którym organ powinien wskazać fakty, które uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2018 r. ( znak: [...]) oraz przyznanie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. W art. 5 ust. 1 ww. ustawy wskazano pozytywne przesłanki ustawowej komunalizacji, zaś w art. 11 wymienione zostały przesłanki negatywne. Zgodnie z treścią tych przepisów, mienie ogólnonarodowe (państwowe) stało się ex lege własnością gmin w dniu 27 maja 1990 r., jeżeli:

1. należało w tym dniu m.in. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego;

2. a nadto:

a. nie służyło wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej;

b. nie należało do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim, z zastrzeżeniem przepisu art. 14;

c. nie należało do Państwowego Funduszu Ziemi, z zastrzeżeniem przepisu art. 15.

Na dzień ustawowej komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r. sporne rowy stanowiły własność Skarbu Państwa. Nieruchomości te nie stanowiły urządzeń melioracji wodnych podstawowych, bez znaczenia pozostaje w czyim władaniu wówczas pozostawały. Przesłanka wskazana w art. 5 ust. 1 ustawy dotyczy bowiem stanu prawnego nieruchomości, nie zaś jej stanu faktycznego. Stanowisko to jest powszechnie akceptowane przez orzecznictwo – por. m.in. wyroki WSA w Warszawie z dnia 22 marca 2018, sygn. akt I SA/Wa 1631/17, z dnia 6 marca 2018, sygn. akt I SA/Wa 1414/17, z dnia 30 listopada 2017, sygn. akt I SA/Wa 1207/17. Z akt sprawy nie wynika także aby ww nieruchomości należały do przedsiębiorstw państwowych czy do Państwowego Funduszu Ziemi.

Obowiązujące wówczas przepisy nie wskazywały wprost, czyim zadaniem jest utrzymanie rowów, choć zgodnie z art. 92 ust. 1 w zw. z art. 91 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz.U.1990.34.198; dalej jako "Prawo wodne z 1974 r.") rowy leżące na gruntach stanowiących własność Państwa były wykonywane i utrzymywane na koszt Państwa. Zasada, iż ww zadanie na gruntach Skarbu Państwa należy do zadań z zakresu administracji rządowej została ustanowiona dopiero przez art. 5 pkt 6 ustawy z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz.U.2000.12.136) z dniem 1 stycznia 2000r. Decyzja komunalizacyjna ma jednak charakter deklaratoryjny i wiąże się z określoną w ustawie datą poprzedzającą wejście w życie ww regulacji.

Wg generalnej zasady z art. 97 Prawa wodnego z 1974 r., utrzymanie i eksploatacja (...) urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należała do zainteresowanych właścicieli nieruchomości, a jeżeli były one położone na terenie działania spółki wodnej, ich utrzymanie i eksploatacja należały do spółki. Powyższe oznacza, iż w dacie komunalizacji przepisy określały co do zasady, iż zadania związane z urządzeniami melioracji wodnych należały do właścicieli nieruchomości, niezależnie od tego czy były to grunty prywatne, czy też grunty państwowe. Skarżąca gmina nie wskazała przepisu, z którego w dacie komunalizacji wynikałyby jakiekolwiek wyjątki od zasady wykonywania zadań związanych z melioracją – przez inne podmioty niż ich właściciele. Prawo wodne wskazywało jedynie kto ponosi odpowiedzialność za utrzymanie i eksploatację ww urządzeń w przypadku położenia rowów na terenie działania spółki wodnej. Owo ustawowe wskazanie kto w danym przypadku zobowiązany był do ponoszenia kosztów utrzymania urządzeń wodnych czy też kto ponosił odpowiedzialność za ich eksploatację – nie oznacza w ocenie Sądu - iż było to zadanie publiczne należące do właściwości organów administracji rządowej.

Również kwestia samego władania danym mieniem w świetle orzecznictwa pozostaje irrelewantna dla wyniku sprawy. Istotne jest bowiem czy sporne grunty były oddane w zarząd, użytkowanie bądź użytkowanie wieczyste w rozumieniu art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.). Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa czy jakiegokolwiek innego podmiotu (...) bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ww ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych. Wskazał na to Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 27 lutego 2017r. w uchwale I OPS 2/16.

Wobec powyższego skargę gminy należało oddalić na podstawie art. 151 ppsa, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.