Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 175/01
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 621  Sprawy mieszkaniowe, w tym dodatki mieszkaniowe
Hasła tematyczne: Zagospodarowanie przestrzenne
Ochrona dóbr kultury
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, art. 5 pkt 1, art. 27 ust. 3
journal: Dz.U. 1999 nr 98 poz. 1150
law: Obwieszczenie Ministra Kultury Dziedzictwa Narodowego z dnia 12 listopada 1999 r. w sprawie ogłoszenia  jednolitego tekstu ustawy o ochronie dóbr kultury.
article: art. 40 ust. 4 pkt 4
journal: Dz.U. 1999 nr 15 poz. 139
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 1999 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym.
Teza: Obowiązek dokonania uzgodnienia decyzji o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków /art. 40 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym - t.j. Dz.U. 1999 nr 15 poz. 139 ze zm./ odnosi się również do decyzji przesądzającej co do zasady o dopuszczalności podjęcia robót mogących przyczynić się do zeszpecenia otoczenia zabytku nieruchomego lub widoku na ten zabytek /art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury - Dz.U. 1999 nr 98 poz. 1150 ze zm./.

TEZY

Obowiązek dokonania uzgodnienia decyzji o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków /art. 40 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym - t.j. Dz.U. 1999 nr 15 poz. 139 ze zm./ odnosi się również do decyzji przesądzającej co do zasady o dopuszczalności podjęcia robót mogących przyczynić się do zeszpecenia otoczenia zabytku nieruchomego lub widoku na ten zabytek /art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury - Dz.U. 1999 nr 98 poz. 1150 ze zm./.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Lecha G. na postanowienie Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia 29 kwietnia 1998 r. (...) w przedmiocie uzgodnienia warunków zabudowy, po rozpoznaniu na rozprawie rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2000 r. IV SA 1083/98 - uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę NSA w Warszawie do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Generalny Konserwator Zabytków postanowieniem z dnia 29 kwietnia 1998 r., wydanym na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kpa oraz art. 4 pkt 1, art. 5 pkt 1 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury /Dz.U. nr 10 poz. 48 ze zm./, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Z.-G. z dnia 6 marca 1998 r. odmawiające pozytywnego uzgodnienia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dla nadbudowy budynku mieszkalnego i przebudowy budynków gospodarczych na działce nr 758 przy ul. Ż. w I. z tej przyczyny, że "przedmiotowa posesja podlega ochronie konserwatorskiej na podstawie ustaleń planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta I., zatwierdzonego uchwałą (...) Rady Narodowej Miasta i Gminy w I. z dnia 23.06.1986 r.", bowiem zabudowa ta znajduje się w kwartale ulic Ż.-B.-K.-K., który oznaczony został na planie symbolem "A 79 MW-U" i zgodnie z opisem części tekstowej tego planu zabudowa ta "winna zachować obecny charakter". Równocześnie Generalny Konserwator Zabytków stwierdził, że kamienice przy ul. Ż. pochodzą z XIX wieku, są to domy dwukondygnacyjne. z wysokimi dachami dwuspadowymi o wyrównanej linii kalenicy, krytymi dachówką ceramiczną i stanowią zespół jednorodny pod względem architektonicznym i historycznym. W tej sytuacji, planowana inwestycja nadbudowy budynku mieszkalnego byłaby niezgodna z powyższymi ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego, tym bardziej jeśli zważyć, że naruszałaby ona także sąsiedzki układ architektoniczny, bowiem w sąsiedztwie kamienic zabytkowych użytkowany jest pałac, który wraz z kompleksem zabudowań folwarcznych i parkiem objęty jest ochroną konserwatorską.

W wyniku skargi inwestora - Lecha G., Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2000 r. /IV SA 1083/98/ uchylił zaskarżone postanowienie Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia 29 kwietnia 1998 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Z.-G. z dnia 6 marca 1998 r. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem art. 40 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym /Dz.U. nr 89 poz. 415 ze zm./, bowiem: "Działka, na której przewidywana jest inwestycja skarżącego leży na terenie oznaczonym na planie zagospodarowania przestrzennego miasta I. symbolem A79-MW-U. Potwierdza to wyrys planu. Zapis tekstowy planu pod tym symbolem brzmi: pow. 0,50 ha, istniejąca zabudowa mieszkalna i usługi wbudowane do zachowania. Możliwość sytuowania obiektów na wolnych terenach, zachować obecny charakter zabudowy poszczególnych pierzei. Niesporny jest wobec powyższego fakt, że tylko zespół parkowo-pałacowy w I. objęty jest ochroną konserwatorską i niesporny jest fakt, że teren planowanej przez skarżącego inwestycji taką ochroną konserwatorską nie jest objęty". Równocześnie, w uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "W przedmiotowej sprawie nie zachodziła konieczność uzyskania przez organ administracji opinii uzgadniającej Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków".

Pierwszy Prezes Sąd Najwyższego pismem z dnia 14 sierpnia 2001 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2000 r. /IV SA 1083/98/, zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie:

Po pierwsze - Art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym /t.j. Dz.U. 1999 nr 15 poz. 139 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym/, a to "wobec przejścia do porządku nad tym przepisem prawa, który nakazuje przy podejmowaniu wszelkich działań z odwołaniem się do przepisów tej ustawy, a więc w szczególności przy podejmowaniu aktów generalnych i indywidualnych, uwzględniać między innymi: "wymagania ochrony dziedzictwa kulturowego i dóbr kultury", a więc wymagania określone w sposób ogólny, a zarazem szczegółowy, przede wszystkim w ustawie z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury /t.j. Dz.U. 1999 nr 98 poz. 1150 ze zm./" - powoływanej nadal jako: ustawa o ochronie dóbr kultury.

Po drugie - Art. 40 ust. 4 pkt 4 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym wobec wadliwej wykładni tego przepisu w związku z ustaleniem, że: "przedmiotem ochrony konserwatorskiej, o jakiej mowa w tym przepisie, są tylko te dobra kultury. które zostały formalnie wpisane do rejestru lub ewidencji zabytków, albo też zostały wskazane wprost w ustaleniach miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (...)", z pominięciem innych dóbr kultury, które są zabytkami w rozumieniu art. 4 lub też zostały przykładowo wymienione w art. 5 w związku z art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie dóbr kultury. Tymczasem, w opinii rewizji nadzwyczajnej, ochroną konserwatorską na podstawie przepisów art. 4 w związku z art. 2 oraz art. 5 pkt 1 w związku z art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie dóbr kultury "objęte są nie tylko pojedyncze obiekty, ale także kompleksy takich obiektów i ich otoczenie", co oznacza, że nietrafne jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wedle którego w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła konieczność uprzedniego uzyskania przez organ administracji wydający decyzję w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu opinii właściwego miejscowo Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Po trzecie - Art. 6, art. 7 i art. 11 Kpa oraz art. 328 par. 2 Kpc w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/, a to "wobec braku zawarcia w wyroku ustaleń, które mogłyby przemawiać za uwzględnieniem skargi".

W konsekwencji, w rewizji nadzwyczajnej sformułowany został na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ochrona dóbr kultury wymaga stosownej przestrzennej koordynacji realizacji różnych celów i zadań, w tym także zagospodarowania przestrzeni sąsiadującej z obiektami lub terenami, które stanowią przedmiot ochrony jako dobra kultury, zarówno na etapie sporządzania projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego /art. 1 ust. 2 pkt 4 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 1 art. 11 ustawy o ochronie dóbr kultury - por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1999 r., III RN 82/99 - OSNAPU 2000 nr 15 poz. 571/, jak i w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu /art. 40 ust. 4 pkt 4 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym w związku z art. 5 pkt 1 i art. 27 ustawy o ochronie dóbr kultury/. Dlatego właśnie obowiązek dokonania uzgodnienia decyzji o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków /art. 40 ust. 4 pkt 4 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym/ odnosi się również do sytuacji, w której decyzja taka przesądzać ma co do zasady o dopuszczalności podjęcia następnie "robót mogących przyczynić się do zeszpecenia otoczenia zabytku nieruchomego lub widoku na ten zabytek" /art. 27 ust 3 ustawy o ochronie dóbr kultury/.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienie Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia 29 kwietnia 1998 r., którym utrzymane zostało w mocy postanowienie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Z.-G. z dnia 6 marca 1998 r. odmawiające pozytywnego uzgodnienia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dla celów nadbudowy budynku mieszkalnego i przebudowy budynków gospodarczych położonych na działce nr 758 przy ul. Ż. 6 w I., wydane zostało w trybie określonym w art. 40 ust. 4 pkt 4 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Generalny Konserwator Zabytków zwrócił przy tym w szczególności uwagę na okoliczność, że planowana inwestycja naruszałaby wymagania określone w art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie dóbr kultury, bowiem w razie jej realizacji wpłynęłaby negatywnie na objęte ochroną konserwatorską otoczenie sąsiadującego zabytku, tzn. pałacu, który wraz z kompleksem zabudowań folwarcznych i parkiem jest wpisany do rejestru zabytków pod nr 112 na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Z.-G. z dnia 16 lipca 1958 r. Dlatego trafny okazał się zarzut rewizji nadzwyczajnej dotyczący rażącego naruszenia art. 40 ust. 4 pkt 4 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym w związku z art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie dóbr kultury, bowiem - wbrew poglądowi prawnemu wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - obowiązek uprzedniego uzgodnienia decyzji o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dotyczy nie tylko sytuacji, gdy przedmiotem tej decyzji jest dobro kultury wpisane do rejestru zabytków /art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie dóbr kultury/, lecz także i tych sytuacji, w których decyzja taka dotyczy terenu stanowiącego otoczenie sąsiadujące z zabytkiem nieruchomym /art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie dóbr kultury/.

Biorąc powyższe pod uwagę. Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[13] par. 1 Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.