Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2339/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz A. A. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżąca, A. A. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci: M. A., A. A., A. A., A. A.

Po rozpoznaniu powyższego wniosku, Prezydent [...] (Prezydent) decyzją z [...] listopada 2017 r. przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko A. A. od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. Równocześnie Prezydent [...] pismem z dnia 14 listopada 2017 r. wezwał Skarżącą do przedłożenia tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd potwierdzającego ustalenie na rzecz dzieci: M. A., A. A., A. A., od ich rodzica świadczenia alimentacyjnego, w terminie 3 miesięcy od daty doręczenia wezwania.

W odpowiedzi Skarżąca pismem z dnia 7 grudnia 2017 r. wezwała organ pierwszej instancji do wydania rozstrzygnięcia i poinformowała, że w związku z posiadaną w Polsce ochroną międzynarodową nie ma możliwości uzyskania ww. dokumentów.

Prezydent decyzją z [...] stycznia 2018 r. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci: M. A., A. A., A. A.

Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 1 ust. 2 pkt 2, art. 2, art. 4, art. 8 ust. 2, art. 10 ust. 1, ust. 2, art. 13 ust. 1 i ust. 2 i art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1851, z póżn. zm.; dalej jako "ustawa"). Wyjaśnił, że stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd. Skarżąca nie przedstawiła tytułu wykonawczego ustalającego alimenty na dzieci od ich ojca.

Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Skarżącą, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) decyzją z [...] maja 2018 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po rozpoznaniu sprzeciwu Skarżącej, tutejszy sąd wyrokiem z dnia 24 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1226/18 uchylił decyzję SKO. W uzasadnieniu swojego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że Kolegium nie wykazało, iż zgromadzony dotychczas materiał nie pozwalał na merytoryczne rozstrzygniecie sprawy, a jeśli jakieś kwestie wymagają jeszcze wyjaśnienia, to że nie można ich uzupełnić w trybie art. 136 k.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę na skutek wyroku tutejszego sądu, SKO decyzją z [...] października 2018 roku utrzymało w mocy decyzję Prezydenta.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Skarżąca znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji. Wraz z dziećmi znalazła się w obcym kraju, gdzie uzyskała ochronę uzupełniającą i w związku z tym posiada prawo do uzyskania świadczeń.

SKO wyjaśniło następnie, że zasady, warunki i tryb udzielania cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz organy właściwe w tych sprawach określa ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r,, poz. 1109, z późn. zm.; dalej jako : "ustawa z 13 czerwca 2003 roku"). Obecnie ustawa ta przewiduje następujące formy ochrony: nadanie statusu uchodźcy; udzielenie ochrony uzupełniającej; udzielenie azylu; udzielenie ochrony czasowej (art. 3 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 roku). Jak wynika z przepisów tej ustawy najwyższą formą udzielania cudzoziemcom ochrony na terytorium RP jest nadanie statusu uchodźcy Z kolei cudzoziemcowi, który nie spełnia warunków do nadania statusu uchodźcy, udziela się ochrony uzupełniającej (art. 15 ustawy z 13 czerwca 2003 roku).

SKO podkreśliło, że istotne dla oceny sytuacji prawnej Skarżącej, są przesłanki utraty ochrony uzupełniającej. SKO wyjaśniło, że gdy chodzi o pozbawienie ochrony uzupełniającej to pierwszoplanową przesłanką w tym zakresie jest sytuacja, w której okoliczności, z powodu których była ona udzielona, przestały istnieć lub zmieniły się w taki sposób, że ochrona nie jest już wymagana (art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 czerwca 2003 roku). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku zwrócenie się do sądu kraju pochodzenie przez osobę, której udzielono ochrony uzupełniającej, będzie równoznaczne z ustaniem okoliczności z powodu których była ona udzielona.

W ocenie SKO stan taki nie zaistniał w niniejszej sprawie. Skarżącej została udzielona ochrona uzupełniająca na terytorium RP dlatego, że w kraju pochodzenia była prześladowana przez męża i jego rodzinę. Nie jest jednak prawdą, iż dochodzenie przez nią od męża świadczeń alimentacyjnych, które może wiązać się z ujawnieniem swojego obecnego miejsca pobytu, będzie stanowić zagrożenie dla jej życia i zdrowia. SKO wskazało, że oceniając sytuację Skarżącej nie można pomijać treści umowy między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych, sporządzona w Warszawie dnia 16 września 1996 r. (Dz. U. Nr 83, poz.5550; dalej jako "umowa."), która to umowa jest, zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji, częścią polskiego systemu prawnego.

Z treści tej umowy wynika jednoznacznie, że ponieważ jeden z rodziców lub dzieci ma miejsce zamieszkania na terytorium drugiej Umawiającej się Strony, to stosunki prawne między rodzicami a dziećmi podlegają prawu tej Umawiającej się Strony, której obywatelem jest dziecko (art. 28 ust. 2 umowy). Czyli na gruncie niniejszej sprawy dochodzenie przez Skarżącą alimentów będzie odbywało się według prawa rosyjskiego, ponieważ mąż wnioskodawczym ma miejsce zamieszkania na terytorium Federacji Rosyjskiej a dzieci też są obywatelami Federacji Rosyjskiej. Nie oznacza to jednak, że strona będzie musiała dochodzić roszczeń alimentacyjnych przed sądem rosyjskim. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3 umowy w tych sprawach właściwy jest również sąd polski. Co więcej zgodnie z postanowieniami umowy rosyjski sąd pomoże znaleźć dłużnika i ustalić jego zarobki. Istnieje również możliwość wykonania w Rosji nieprawomocnego postanowienia o ile jest wykonalne (art. 53 umowy) i a ponadto możliwość egzekwowania orzeczonych alimentów za pośrednictwem polskiego sądu (art. 54 umowy).

W konsekwencji, w ocenie SKO zgodnie z unormowaniami ustawy z 13 czerwca 2003 roku oraz postanowieniami umowy, Skarżąca mogła, i w dalszym ciągu może, spełnić obowiązek wynikający z art. 8 ust. 2 ustawy. Będąc osobą samotnie wychowującą dziecko może ustalić, na rzecz dziecka od jego rodzica, świadczenia alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, bez potrzeby wyjazdu na terytorium Federacji Rosyjskiej, czy przed rosyjskim sądem.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca wniosła do tutejszego sądu skargę zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez rozpatrzenie spraw bez uwzględnienia wszelkich istotnych jej elementów i wydanie orzeczenia naruszającego słuszny interes strony i oparcie się na przypuszczeniach, w sytuacji, gdy w toku postępowania organy administracji publicznej winny stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, ponadto organy winny w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy - w szczególności błędnym przyjęciu, iż wytoczenie powództwa o alimenty w Polsce nic spowoduje ujawnienia adresu zamieszkania Pozwanej i tym samym nie dojdzie do narażenia jej życia i zdrowia.

Z uwagi na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej uchylenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest zasadna zaskarżona decyzja narusza przepis prawa materialnego to jest art. 8 ust. 2 ustawy w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu.

Sąd wskazuje na wstępie, że Skarżąca ma czworo dzieci. Decyzją z [...] listopada 2017 r. przyznano jej świadczenie wychowawcze na najmłodszą córkę, której ojciec nie jest znany.

Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, wynikająca z decyzji Prezydenta z [...] stycznia 2018 r., utrzymanej w mocy zaskarżoną do tutejszego sądu decyzją SKO, dotyczy natomiast trójki starszych dzieci, których ojcem jest A. A.

Skarżąca nie przedstawiła w odniesieniu do tych dzieci tytułu wykonawczego, powołując się na obawę przed dalszymi prześladowaniami ze strony byłego męża. Wskazywała również, że wszczęcie postępowania o alimenty wiązać się będzie z ujawnieniem jej adresu.

W ocenie sądu SKO prawidłowo uznało, że wystąpienie przez Skarżącą z powództwem o alimenty przeciwko ojcu dzieci nie będzie skutkowało pozbawieniem przyznanej jej ochrony uzupełniającej. SKO błędnie przyjęło natomiast, że dochodzenie przez Skarżącą alimentów będzie odbywało się według prawa rosyjskiego, ponieważ mąż wnioskodawczym ma miejsce zamieszkania na terytorium Federacji Rosyjskiej a dzieci też są obywatelami Federacji Rosyjskiej.

Przywołana przez SKO umowa przewiduje bowiem w art. 29, że w sprawach alimentacyjnych, właściwie jest prawo tej Umawiającej się Strony, na której terytorium ma miejsce zamieszkania osoba ubiegająca się o alimenty oraz właściwy jest sąd tej Umawiającej się Strony, na której terytorium ma miejsce zamieszkania ta osoba. Dzieci Skarżącej mają obecnie miejsce zamieszkania na terytorium Polski, zatem w sprawie o alimenty właściwe będzie zarówno prawo polskie jak i sprawa poddana będzie kognicji sądów polskich.

Oznacza to zatem, że Skarżąca dochodząc dla swoich dzieci alimentów poddana będzie temu samemu reżimowy prawnemu co polscy obywatele. W takiej sytuacji nie ma podstaw do zwalania Skarżącej z obowiązku uzyskania tytułu wykonawczego celem ubiegania się o świadczenie wychowawcze, skoro z obowiązku takiego nie są zwolnieni obywatele polscy, w tym obywatele, którzy również doświadczają przemocy w rodzinie ze strony współmałżonków.

Sąd podkreśla jednak, że wynikający z art. art. 8 ust. 2 ustawy obowiązek przedstawienia tytułu wykonawczego ustalającego wysokość alimentów dotyczyć może jedynie pierwszego dziecka w rodzinie. A zatem w przypadku Skarżącej, obowiązek przedstawienia tytułu wykonawczego potwierdzającego zasądzenie alimentów od ojca dotyczy wyłączenie M. A.

Przepis ten nie będzie ma zastosowania gdy wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego dotyczy drugiego i kolejnego dziecka, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie. Świadczenie wychowawcze przysługuje bowiem, na każde drugie i kolejne dziecko, bez konieczności spełniania kryterium dochodowego i dodatkowych warunków.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że dokonując wykładni przepisów ustawy nie można odwoływać się do regulacji zawartej w art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2018, poz. 1497). Przyznanie zasiłku rodzinnego na każde dziecko uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego (art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Przyznanie świadczenia wychowawczego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego wyłącznie w przypadku pierwszego dziecka w rodzinie.

W konsekwencji, Skarżącej przysługuje świadczenie wychowawcze na drugie i trzecie dziecko, bez konieczności przedstawiania tytułu wykonawczego ustalającego alimenty na te dzieci. Obowiązek przedstawienia tytułu wykonawczego wynikający z art. 8 ust. 2 ustawy dotyczy wyłącznie pierwszego dziecka w rodzinie, czyli M. A. Wyłącznie zatem w odniesieniu do tego dziecka, odmowa przyznania świadczenia wychowawczego z uwagi na niespełnienie wymogów o których mowa w art. 8 ust. 2 ustawy była prawidłowa.

Uznać zatem należy, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo materialne, to jest art. 8 ust. 2 ustawy, poprzez przyjęcie, że w przypadku osoby samotnie wychowujące dziecko, również w przypadku drugiego i kolejnego dziecka w rodzinie dla uzyskania świadczenia wychowawczego konieczne jest przedstawienie tytułu wykonawczego obejmującego alimenty zasądzone na rzecz dziecka od drugiego rodzica.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą przez sąd w niniejszym uzasadnieniu.

Uznając, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., w związku z art.135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz Skarżącej zwrot wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 złotych.