Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2000/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: ART 25 UST 10
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: ART 7,77 § 1 , 11, 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: ART 145 § 1  PKT 1 LIT C
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2019 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z [...] czerwca 2018 r. nr[...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako Kolegium) decyzją z dnia [...] września 2018 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako Prezydent) z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydent decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], przyznał O.S. (dalej również jako skarżąca) świadczenie wychowawcze na syna D.C. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

Prezydent decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], uznał, że kwota wypłacona w okresie od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 6500,00 zł z tytułu świadczenia wychowawczego na syna D.C., na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r., stanowi nienależnie pobrane świadczenia i zobowiązał skarżącą do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. Organ wskazał, że w lipcu 2016 r. skarżąca podjęła zatrudnienie, w wyniku czego przekroczyła kryterium dochodowe o 235,71 zł, a zatem świadczenia wypłacone od dnia 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. stanowią nienależnie pobrane świadczenia i skarżąca obwiązana jest do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W dniu [...] marca 2018 r. O.S. złożyła podanie o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Prezydent decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 6500 zł, ustalonego decyzją z [...] stycznia 2018 r. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca samotnie wychowuje dwóch synów, a rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia skarżącej za pracę w wysokości 2109,28 zł miesięcznie, renty rodzinnej na syna D. w wysokości 468,90 zł oraz renty rodzinnej na syna P. w wysokości 446,27 zł. Koszty utrzymania rodziny obejmują ok. 170 zł miesięcznie za energię elektryczną, 26 zł za gaz/opał, 145 zł za telefon, 450 zł za leki oraz 348,27 zł za czynsz. Dodatkowe opłaty związane z posiadanym przez skarżącą kredytem i inne stałe wydatki wynoszą ok. 1282,80 zł miesięcznie. Przy czym, zdaniem Prezydenta, sytuacji rodziny skarżącej nie sposób uznać za szczególną na tle innych rodzin korzystających ze świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, w których jedynym dochodem są świadczenia uzyskiwane ze środków publicznych. Zatem sytuacja rodziny nie uzasadnia umorzenia należności. Przy czym organ poinformował, że zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r poz. 1851 ze zm.), w przypadku braku podstaw do umorzenia należności organ może odroczyć termin płatności albo rozłożyć należność na raty, aby umożliwić spłatę zadłużenia bez nadmiernego uszczerbku dla utrzymania rodziny.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła O.S. podnosząc, że jej dzieci są półsierotami, a ona nie posiada wystarczających dochodów na spłacenie należności. Podała, że w ostatnim czasie zaciągnęła dodatkową pożyczkę ze względu na częściowy pobyt z synem D. w sanatorium. Ponadto obaj synowie wymagają kosztownego leczenia w poradniach specjalistycznych.

Kolegium decyzją z dnia [...] września 2018 r., po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z dnia [...] czerwca 2018 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Kolegium wskazało, że skarżąca pobrała kwoty, które jej się nie należały i ma obowiązek je zwrócić, nawet jeśli powoduje to uszczerbek w domowym budżecie. Podniosło, iż skarżąca uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę oraz renty rodzinnej, a tym samym nie można mówić o szczególnie trudnej sytuacji rodziny skarżącej w porównaniu do rodzin, które nie uzyskują żadnych dochodów poza świadczeniami ze środków publicznych. Jednocześnie organ zważył, iż osoba ta część dochodów przeznacza na spłatę kredytów i pożyczki. Natomiast zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych spłata zadłużenia z tytułu pożyczek lub kredytów, co do zasady nie jest niezbędną potrzebą bytową w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej i na taki cel nie może być przyznane świadczenie z pomocy społecznej — a zatem, w opinii Kolegium, odpowiednio również umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie może być uzasadnione koniecznością spłaty pożyczki. Przy czym Kolegium podniosło, że skarżąca ponosi również stosunkowo wysokie wydatki na telefon, czego nie sposób uznać za przejaw szczególnie trudnej sytuacji rodzinnej. Wobec czego okoliczności powołane w odwołaniu nie oznaczają, iż nastąpił trwały brak możliwości zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a tylko wówczas możliwe byłoby rozważenie przesłanek umorzenia należności.

Kolegium podkreśliło ponadto, że ustawodawca wprowadził trzy formy pomocy osobom zobowiązanym do zwrotu świadczeń pobranych nienależnie: odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty oraz umorzenie kwoty w całości lub w części. W konsekwencji należy uznać, iż w przypadku, gdy odroczenie terminu płatności bądź rozłożenie na raty jest środkiem wystarczającym dla umożliwienia osobie zobowiązanej spłaty zadłużenia bez nadmiernego i szczególnego uszczerbku dla utrzymania rodziny, brak jest podstaw do dokonania umorzenia. Przy czym Kolegium podzieliło stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyrażone w wyroku z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 661/2007, że dobrym probierzem umożliwiającym sprawiedliwe stosowanie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych byłoby odwołanie się do minimum socjalnego i egzystencji. Ustalenia faktyczne, iż rodzina zobowiązanego osiąga dochód poniżej granicy minimum egzystencji, uzasadniałoby umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, osiąganie zaś dochodów powyżej tej granicy - rozłożenie należności na raty, które nie doprowadziłoby do obniżenia poziomu życia rodziny poniżej kryterium egzystencji.

W konsekwencji Kolegium uznało za prawidłową decyzję Prezydenta z dnia [...] czerwca 2018 r. o odmowie umorzenia należności.

Skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] września 2018 r. wniosła O.S. Podniosła, że jest wdową, samotnie wychowującą dwóch synów. Znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i bytowej oraz nie posiada stałego zatrudnienia z tytułu umowy na czas nieokreślony (jest obecnie na okresie próbnym).

Zaznaczyła, że wniosek o świadczenie wychowawcze został przez nią złożony po uprzednim sprawdzeniu przez Podinspektora w Referacie Świadczeń Rodzinnych w Wydziale Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy [...] i dlatego też uważała, iż jest prawidłowo wypełniony i spełnia kryterium dochodowe, aby móc pobierać świadczenie 500+. Uczciwie dołączyła do wniosku wszelkie dokumenty jakie były wymagane, nie ukrywając swoich dochodów, a świadczenie 500+ w pełni przeznaczyła na syna D., który jest pod stałą opieką poradni rehabilitacyjnej, pulmonologicznej (ze względu na astmę oskrzelową), laryngologicznej, kardiologicznej i ortopedycznej. Syn posiada orzeczenie o niepełnosprawności. W 2018 r. był w sanatorium uzdrowiskowym, po czym przebywał w szpitalu na oddziale otolaryngologii. Ponadto skarżąca podniosła, iż jej starszy syn przeszedł kilka operacji chirurgicznych (ostatnia to wycięcie torbieli pilonidalnej z plastyką sp. Limberga) i również znajduje się pod kontrolą poradni specjalistycznych, tj. neurologicznej, urologicznej, dermatologicznej oraz rehabilitacyjnej.

Skarżąca wskazała, że rodzina utrzymuje się z pensji otrzymywanej przez nią w wysokości 2177,10 zł oraz renty po zmarłym mężu na syna D. w kwocie 468,90 zł oraz na syna P. w kwocie 462,56 zł. Młodszy syn posiada również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. Miesięczne koszty utrzymania to: opłata za czynsz 682,55 zł + przedpokój 32,75 zł, światło ok. 100,00 zł, gaz ok. 25,00 zł, pożyczka z banku 445,41 zł, dwa telefony + internet 144,87 zł, raty za remont poprzedniego mieszkania 100 zł, pożyczka na pobyt skarżącej razem z synem D. w sanatorium to 150,00 zł, rata za kabinę prysznicową 77,50 zł, koszty przejazdu 147,00 zł (karty miejskie), zakup ubrań, wyżywienie, opłaty szkolne a także zakup leków które w miesiącu potrafią wynieść nawet 400-450,00 zł. Biorąc pod uwagę powyższe oraz dobro dzieci skarżąca wniosła o umorzenie kwoty 5 000,00 zł oraz kwoty odsetek ustawowych a także o rozłożenie na dogodne raty pozostałej kwoty świadczenia.

Przy piśmie z dnia [...] marca 2019 r. skarżąca przedłożyła opinię z dnia [...] lutego 2019 r. dotyczącą sytuacji materialno bytowej jej rodziny, sporządzoną przez K.B. - Kierownika Zespołu Pracy Socjalnej III Centrum Pomocy Społecznej Dzielnicy [...]. Stosownie do informacji zawartych w tej opinii skarżąca mieszka i gospodaruje z dwoma synami pozostającymi na jej utrzymaniu. Jest wdową, dzieci wychowuje samotnie. Nie otrzymuje pomocy ze strony dalszej rodziny. Łączny dochód rodziny wynosi 3315, 84 zł netto miesięcznie. Starszy syn P.C. uczęszcza do technikum ekonomicznego, a młodszy D.C. do szkoły podstawowej. Jednocześnie D.C. jest osobą niepełnosprawną od 12 roku życia. Rodzina zajmuje lokal komunalny o powierzchni użytkowej 52 m², składający się z dwóch pokoi, łazienki oraz kuchni. Bieżący czynsz w lokalu wynosi miesięcznie 700,05 zł, dodatkowo skarżąca ponosi miesięczne koszty wynajmu części klatki schodowej w wys. 61,88 zł. Ostatni rachunek za energię elektryczną wyniósł 101,44 zł, a opłata za gaz 46,33 zł. Ponadto jej budżet domowy jest obciążony comiesięcznie również zobowiązaniami finansowymi innymi niż należności za użytkowanie lokalu. Jednocześnie jest zobowiązana do pokrycia kosztów remontu za zajmowany poprzednio lokal komunalny w wysokości 2406,83 zł. Przy czym, w ocenie pracownika socjalnego, skarżąca ze środków, którymi racjonalnie gospodaruje nie ma możliwości spłacić zadłużenia powstałego w związku z remontem zdanego lokalu. Sytuacja rodziny jest trudna. Oprócz regulowania comiesięcznych zobowiązań takich jak należności za użytkowanie lokalu, energii, gazu, skarżąca spłaca dwie pożyczki bankowe. W ocenie zawodowych służb społecznych pomimo dochodu przekraczającego kryterium, skarżąca nie jest w stanie we własnym zakresie spłacić zadłużenia.

Na rozprawie w dniu 15 marca 2019 r. skarżąca oświadczyła, że posiada zobowiązania wynikające z zaciągniętych czterech kredytów: na dojazdy do syna, który przebywał w sanatorium, remont łazienki (pękł brodzik), na święta i remont starego mieszkania. Aby móc wywiązywać się ze zobowiązań i utrzymać rodzinę pożycza pieniądze z miesiąca na miesiąc.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej jako ppsa), stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl natomiast art.135 ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydanych rozstrzygnięć stanowił art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", który stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Na wstępie należy zwrócić uwagę na to, że redakcja zacytowanego przepisu wskazuje, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma zatem prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że może ono nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 25 ust. 10 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach kpa. Mając to na uwadze – aby móc uznać podjętą, na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy decyzję, za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 kpa) przez pryzmat ustalenia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny" osoby wnioskującej, a kolejno oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania jednej z "ulg" w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, o których mowa w art. 25 ust. 10 ustawy.

Jednocześnie ocena istnienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny" dających organom możliwość do umorzenia, odroczenia terminu płatności czy rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego winna być dokonywana w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej (materialnej, dochodowej, zdrowotnej) rodziny wnioskodawcy. Organ administracji publicznej, rozpoznając sprawę administracyjną, ma bowiem obowiązek każdorazowo brać pod uwagę zarówno stan prawny, jak i stan faktyczny istniejący w chwili podejmowania decyzji, co jest szczególnie istotne właśnie w przypadku rozstrzygnięć wydawanych w przedmiocie "ulg" w spłacie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Podstawą bowiem dla podjęcia decyzji w tym zakresie musi być ustalenie faktycznie istniejących ważnych powodów mających wpływ na funkcjonowanie rodziny i skonfrontowanie ich z konkretną (realną i aktualną) możliwością spłaty nienależnie pobranych świadczeń. Innymi słowy przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, jak już wskazano uprzednio, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym przy tym jest, że rozstrzygnięcie to winno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja winna być wyczerpująco o logicznie uzasadniona.

Organy administracji publicznej w uzasadnieniu swoich decyzji wskazały, że w niniejszej sprawie sytuacji rodziny skarżącej nie sposób uznać za szczególnie uzasadnioną i dającą prawo do umorzenia należności. Organy podkreśliły bowiem, że uzyskuje ona dochody z tytułu umowy o pracę oraz renty rodzinnej, a tym samym nie można mówić o szczególnie trudnej sytuacji jej rodziny w porównaniu do rodzin niemających żadnych dochodów. Zarzuciły również, iż znaczną część dochodów wnioskodawczyni przeznacza na spłatę kredytów i pożyczki, co nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej i nie może uzasadniać umorzenia należności z tytułu pobranego świadczenia wychowawczego. W ocenie Kolegium skarżąca ponosi również stosunkowo duże wydatki na telefon, co oznacza, iż sytuacja rodziny nie jest szczególnie trudna.

Zdaniem Sądu z takim stanowiskiem organów nie można się jednak zgodzić. Materiał dowodowy sprawy w istocie wskazuje na szczególną i wyjątkową sytuację, w jakiej znajduje się rodzina skarżącej. Szczególnie trudna sytuacja rodziny spowodowana jest tym, że skarżąca, będąca wdową, samotnie wychowuje dwoje dzieci, z których jedno legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności a drugie również cierpi na poważne problemy zdrowotne. Jednocześnie nie otrzymuje żadnej pomocy od innych osób. Rodzina skarżącej utrzymuje się z pensji w wysokości 2177,10 zł i renty po zmarłym mężu na syna D. w kwocie 468,90 zł oraz na syna P. w kwocie 462,56 zł. Młodszy syn posiada również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. Miesięczne koszty utrzymania to: opłata za czynsz 682,55 zł + przedpokój 32,75 zł, światło ok. 100,00 zł, gaz ok. 25,00 zł, pożyczka z banku 445,41 zł, dwa telefony + internet 144,87 zł, raty za remont poprzedniego mieszkania 100 zł, pożyczka na pobyt skarżącej razem z synem D. w sanatorium to 150,00 zł, rata za kabinę prysznicową 77,50 zł, koszty przejazdu 147,00 zł (karty miejskie), zakup ubrań, wyżywienie, opłaty szkolne a także zakup leków które w miesiącu potrafią wynieść nawet 400-450,00 zł. Ponadto skarżąca jest zobowiązana do pokrycia kosztów remontu za zajmowany poprzednio lokal komunalny w wysokości 2406,83 zł, który zmuszona była zamienić na większy ze względu na potrzeby wynikające z niepełnosprawności syna. Przy czym, w ocenie pracownika socjalnego, skarżąca ze środków, którymi racjonalnie gospodaruje nie ma możliwości spłacić zadłużenia powstałego w związku z remontem zdanego lokalu. Jednocześnie oprócz regulowania comiesięcznych zobowiązań takich jak należności za użytkowanie lokalu, energii, gazu, skarżąca spłaca dwie pożyczki bankowe. Na rozprawie w dniu 15 marca 2019 r. skarżąca oświadczyła, że posiada zobowiązania wynikające z zaciągniętych czterech kredytów: na dojazdy do syna, który przebywał w sanatorium, remont łazienki (pękł brodzik), na święta i remont starego mieszkania. Aby móc wywiązywać się ze zobowiązań i utrzymać rodzinę pożycza pieniądze z miesiąca na miesiąc – nie starcza jej na bieżące wydatki i utrzymanie rodziny.

Wobec przedstawionej sytuacji rodziny skarżącej, zdaniem Sądu, budzi wątpliwości, czy dochody skarżącej pozwalają na pełne pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania jej i dzieci, a tym bardziej na zwrot nienależnie pobranego przez nią świadczenia wychowawczego. Natomiast argumentacja i interpretacja faktów przedstawiona przez organy orzekające w sprawie jest co najmniej niezrozumiała. Podnoszenie, że skarżąca uzyskuje dochód z umowy o pracę (która notabene została zawarta jedynie na okres próbny), a zatem nie można uznać jej sytuacji za szczególnie trudną, gdyż są rodziny które takiego dochodu nie uzyskują – jest co najmniej zastanawiające. Organy w odniesieniu do tego faktu zdaje się nie zauważyły, iż uzyskiwanie dochodu samo w sobie nie stanowi o tym, w jakiej sytuacji znajduje się skarżąca. Okoliczność tą bowiem trzeba odnieść do zaistniałego w sprawie całokształtu okoliczności, tj. wydatków skarżącej związanych z utrzymaniem rodziny, a zwłaszcza z kosztami leczenia chorych dzieci i spłaty zadłużenia, wynikającego z zaciągniętych kredytów i kosztów remontu poprzednio zajmowanego lokalu socjalnego, która obecnie odmawia uznania tego wydatku za konieczny. Zresztą remont ten będzie służył tej samej jednostce samorządu terytorialnego. Niezrozumiałe w niniejszej sprawie jest również twierdzenie Kolegium, że stosunkowo wysokie rachunki telefoniczne świadczą o tym, iż skarżąca nie znajduje się w trudnej sytuacji bytowej. Zauważyć należy, iż rachunki z tytułu korzystania z internetu w XXI wieku nie są wydatkiem nadzwyczajnym, gdyż posiadanie usługi internetowej w dzisiejszych czasach jest czymś normalnym i powszechnym. Jednocześnie organy orzekające w sprawie w ogóle nie zwróciły uwagi na to, iż zaciągnięte przez skarżącą kredyty były spożytkowane na konieczne i uzasadnione wydatki związane z leczeniem chorych dzieci i opieką nad nimi oraz zapewnieniem im możliwości jak najlepszego startu życiowego, dającego możliwości ich późniejszej samodzielnej egzystencji życiowej. Zaciągnięcie przez skarżącą kredytu na opłacenie częściowego pobytu razem z synem D. w sanatorium w [...] było również uzasadnione, bowiem leczenie w tym sanatorium działało korzystnie na ewidentną poprawę zdrowia dziecka, które z racji wieku nie mogło znieść dłuższej rozłąki z matką. W okolicznościach sprawy wydatki ponoszone przez skarżącą są racjonalnie i stanowią wydatki niezbędne oraz konieczne w sytuacji życiowej rodziny. Również zamiana przez rodzinę skarżącej mieszkania komunalnego na większe była umotywowana zasadnymi powodami, związanymi ze zdrowiem niepełnosprawnego syna. Przy czym argumentacja organów orzekających w sprawie nie uwzględnia tzw. doświadczenia życiowego, dlatego wyartykułowane wnioski w okolicznościach niniejszej sprawy należy uznać za nietrafne.

Zdaniem Sądu, organy nie wykazały, że zebrany materiał dowodowy obrazuje w sposób oczywisty, iż sytuacja rodziny skarżącej w dacie orzekania przez organy nie była wyjątkowo trudna, a tym samym nie zachodziły wobec niej szczególne okoliczności, dotyczące sytuacji rodziny, o których mowa w art. 25 ust. 10 ustawy. Natomiast uznanie administracyjne, towarzyszące wydaniu decyzji, oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym jest, że rozstrzygnięcie to powinno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona ze szczególnie skrupulatnym uwzględnieniem przez organ obowiązków płynących z zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje o charakterze związanym, gdyż powinny wskazywać, jakie względy zdecydowały o wyborze danego rozstrzygnięcia. Dokonana w tej mierze analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, iż uzasadnienia decyzji obu instancji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa, gdyż organy nie dokonały pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej.

W ocenie Sądu organy arbitralnie uznały, że sytuacja rodziny skarżącej nie jest wyjątkowo trudna. Arbitralność tej oceny wynika z braku należytego rozważenia rzeczywistej sytuacji życiowej rodziny skarżącej.

Zdaniem Sądu dokonana przez organy ocena życiowej sytuacji rodziny skarżącej ma jedynie powierzchowny charakter i w istocie nosi cechy dowolności, która nie może mieć miejsca przy wydawaniu decyzji administracyjnych, tym bardziej decyzji opartych na uznaniu administracyjnym. W tym kontekście Sąd zwraca uwagę, że organy nie wyjaśniły kwestii wpływu aktualnej sytuacji rodziny skarżącej, zarówno zdrowotnej jak i materialnej, na realną możliwość zwrotu nienależnie wypłaconego skarżącej świadczenia wychowawczego, a także nie rozważyły przewidywań z uwagi na czasowość zatrudnienia skarżącej.

Uwzględniając powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Podczas prowadzonego postępowania organy nie rozpatrzyły bowiem całego materiału dowodowego, a skoro tego nie uczyniły, nie mogły tego materiału w sposób prawidłowy ocenić, czym naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, a w konsekwencji także art. 107 § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdzić należy, iż organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, mimo występowania powyższych uchybień w zakresie rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego, dopuścił się naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 kpa, co miało niewątpliwy wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Nie przesądzając zatem na tym etapie wyników ponownie prowadzonego postępowania należy wskazać, że organ I instancji przy powtórnym rozpatrywaniu sprawy o umorzenie należności z tytułu wypłaconego świadczenia wychowawczego powinien szczegółowo przeanalizować ustalony w sprawie stan faktyczny, biorąc pod uwagę wskazane powyżej okoliczności sprawy i dowody, a następnie dokonać ich oceny zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego i zarazem oceną prawną zawartą w niniejszym wyroku, uzasadniając swoje stanowisko w sprawie z zachowaniem wymogów płynących z art. 11 kpa, szczegółowo określonych w art. 107 § 3 kpa. Stosownie bowiem do art. 107 kpa uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zasada przekonywania nie może być uznana za zrealizowaną, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy, co ma miejsce w sprawie niniejszej.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.