Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 636/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.  a ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 636/17 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 9 stycznia 2018 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , sędzia WSA Ewa Kamieniecka, , Sędziowie, sędzia WSA Ireneusz Dukiel (spr.), asesor WSA Wojciech Śnieżyński, , , Protokolant, starszy asystent sędziego Krzysztof Caliński, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 stycznia 2018 r., sprawy ze skargi D. B., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu, , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji., , ,


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (zwane dalej Kolegium, organem odwoławczym lub organem II instancji) zaskarżoną decyzją z dnia 25 lipca 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy K., działającego z upoważnienia Wójta Gminy K. (zwanego dalej organem I instancji lub Kierownikiem OPS) z dnia 21 czerwca 2017 r., nr OPS [...], w sprawie uznania, że wypłacona w okresie od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2016 r. kwota 1.950 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego, przyznanym na dzieci R. i W. K. oraz zobowiązania do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami.

Kolegium wydało niniejszą decyzję w następującym stanie faktyczno-prawnym:

Organ I instancji decyzją z dnia 3 listopada 2015 r., nr [...], przyznał D. S. (obecnie noszącej nazwisko B.) świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci: R. K. w wysokości 350 zł miesięcznie i W. K. w wysokości 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2015 r. do dnia 30 września 2016 r.

Następnie Kierownik OPS uznał, iż w związku ze złożonym przez D. B. (dalej zwaną skarżącą) wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2016/2017, wyszły na jaw nowe okoliczności sprawy, związane z poprzednim okresem zasiłkowym. Skarżąca bowiem w dniu 18 czerwca 2016 r. wstąpiła w związek małżeński z M. B., co spowodowało konieczność zweryfikowania sytuacji dochodowej rodziny w okresie pobierania przez nią świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 lipca 2016r. do 31 października 2016 r.

Pismem z dnia 23 maja 2017 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia dokumentów określających powyższą sytuację.

Skarżąca pismem z dnia 5 czerwca 2017 r. złożyła oświadczenie, iż w okresie od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2016 r. zamieszkiwała wraz z mężem i dwójką dzieci w N., gdzie była również zarejestrowana w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku.

Organ I instancji, powołując się na art. 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., dalej jako ustawa alimentacyjna lub w skrócie u.p.o.u.a.), wskazał, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Mając na uwadze fakt niezamieszkiwania przez skarżącą wraz z rodziną w powyższym okresie na terytorium Polski, decyzją z dnia 21 czerwca 2017 r. Kierownik OPS uznał, że kwota wypłacona w okresie od 1 lipca 2016r. do 30 września 2016 r. w wysokości 1.950 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego, przyznanym na R. K. i W. K. oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu tej należności wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Od tej decyzji skarżąca odwołała się, wskazując, że jej dzieci są polskimi obywatelami, na stałe zameldowanymi w Polsce pod adresem [...] z związku z czym organ I instancji niezasadnie przyjął, iż świadczenie alimentacyjne nie przysługuje jej dzieciom.

Organ II instancji utrzymując w mocy powyższą decyzję wskazał, iż Kierownik OPS zasadnie przyjął, że świadczenie alimentacyjne było nienależne, gdyż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona wraz z dziećmi zamieszkuje na terenie N., a posiadanie obywatelstwa polskiego i miejsce stałego zameldowania w Polsce są niewystarczającymi przesłankami do przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Podniesiono także, iż z uwagi na to, że skoro w okresie od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2016 r. wypłacono skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie jego wypłaty, to zgodnie z art. 23 u.p.o.u.a. podlegają one zwrotowi. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.

Skarżąca pismem z dnia 30 sierpnia 2017 r. wniosła skargę do tut. Sądu na powyższe orzeczenie podnosząc w uzasadnieniu, że nie zgadza się, z wyrażonym w zaskarżonych decyzjach stanowiskiem organów, uznającym świadczenie z funduszu alimentacyjnego za nienależne, skoro była i jest osobą bezrobotną, nieposiadającą żadnych dochodów w okresie od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2016 r. Skarżąca ponadto stwierdziła, że nie rozumie, dlaczego organy brały pod uwagę dochód jej męża, skoro ten nie ma obowiązku utrzymywania jej dzieci, tym bardziej, że sam zobligowany jest do uiszczania alimentów na dwoje dzieci z poprzednich związków. Skarżąca zarzuciła organom tym samym, że niezasadnie podzieliły osiągany przez jej męża dochód tylko na cztery osoby, nie biorąc pod uwagę dwójki jego dzieci. Zdaniem skarżącej organy nie uwzględniły również konieczności uiszczania niezbędnych rachunków.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W ocenie Kolegium życie rodziny skarżącej koncentruje się w N., co jest okolicznością powodującą ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały do oceny działalności tych organów pod względem zgodności z prawem. Działając w granicach przyznanych kompetencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny prawidłowości zastosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafności ich wykładni. Dokonując czynności kontrolnych, Sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny jaki istniał w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Należy też dodać, że w myśl art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie u.p.p.s.a.) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że ma prawo, a nawet obowiązek, wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Z brzmienia art. 145 § 1 u.p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie, gdyż przy ich wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a także do naruszenia prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądu administracyjnego była decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Kierownika OPS, którą uznano, że kwota wypłacona w okresie od 1 lipca 2016 r. do 30 września 2016 r. w wysokości 1.950 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego przyznanym na osoby uprawnione: R. K. i W. K. oraz jednocześnie zobowiązano skarżącą do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Podstawą uznania wypłaconej kwoty za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego było ustalenie, iż doszło do jej wypłacenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia z tego funduszu, za które organy obu instancji zgodnie przyjęły fakt zamieszkiwania skarżącej wraz z mężem i dziećmi w N.

Zgodnie z treścią art. 1a ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują obywatelom polskim i cudzoziemcom, jeżeli zamieszkują oni na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W myśl art. 9 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a., prawo do spornego świadczenia przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole i szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Świadczenia te przysługują, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza 725 zł.

Z kolei, stosownie do art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a., przez osobę uprawnioną należy rozumieć osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego, pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.

Jak słusznie podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2424/11, w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnionymi są osoby, na rzecz których zostały zasądzone alimenty. W przypadku osób małoletnich przedstawicielami ustawowymi dziecka, upoważnionymi do podejmowania działań w jego imieniu są rodzice dziecka, przy czym każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel dziecka. Stroną w znaczeniu materialnoprawnym jest jednak zawsze uprawniony, natomiast przedstawiciel ustawowy reprezentuje jedynie interesy małoletniego.

W badanej sprawie osobami uprawnionymi do alimentów są zatem dzieci skarżącej, a skarżąca występuje jedynie w ich imieniu jako przedstawicielka ustawowa, która w myśl art. 15 ust. 1 u.p.o.u.a. miała legitymację do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa swoich małoletnich dzieci do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Istotą niniejszego sporu jest rozumienie pojęcia "zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej", które nie zostało zdefiniowane w ustawie alimentacyjnej, a które to dodatkowo odnosi się w literalnym brzmieniu do osób uprawnionych, w tym przypadku małoletnich dzieci, nie zaś do ich przedstawicieli ustawowych.

Zdaniem Sądu nie należy jednak utożsamiać tego sformułowania w sposób bezpośredni z miejscem zamieszkania, o którym mowa w art. 25 i następnych ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 459, zwanej dalej Kodeksem cywilnym lub w skrócie k.c.), jak uczyniły to organy orzekające w sprawie. W świetle unormowań Kodeksu cywilnego miejsce zamieszkania determinują dwa czynniki, występujące łącznie: zewnętrzny – faktyczne przebywanie oraz wewnętrzny – zamiar stałego pobytu. Tego modelu nie da się mechanicznie odwzorować na potrzeby ustawy alimentacyjnej. Zwrócić należy bowiem uwagę, iż art. 1a ust. 1 u.p.o.u.a. stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują obywatelom polskim, jak i cudzoziemcom. Wobec tych osób ustawodawca wprowadził wymóg spełnienia jednakowej przesłanki, jaką jest zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skoro zatem zakresem podmiotowym ustawy objęci są także cudzoziemcy, to ustawodawca nie mógł posłużyć się w stosunku do tej kategorii osób przesłanką "przebywanie z zamiarem stałego pobytu", bowiem cudzoziemcy w wielu przypadkach zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez zamiaru stałego pobytu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 705/17). Powszechnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się stanowisko, iż sporne pojęcie pomimo braku definicji ustawowej jest szersze od pojęcia zawartego w Kodeksie cywilnym. Uważa się, że inne rozumienie tego pojęcia byłoby sprzeczne z celem ustawy alimentacyjnej, którym jest przecież wspieranie osób ubogich z uwagi na niemożność samodzielnego zaspokojenia swoich potrzeb i nieotrzymywanie należnego wsparcia od osób zobowiązanych do alimentacji. Twierdzi się także, iż zwrot "zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" nie wyklucza czasowego pobytu poza granicami Polski, zaś odmienna wykładnia narusza zasadę swobody przepływu osób w Unii Europejskiej (tak zwłaszcza w uzasadnieniach wyroków WSA w Warszawie z dnia 5 czerwca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 394/09, WSA w Krakowie z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 253/11, WSA we Wrocławiu z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 288/12, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Go 906/12, i WSA w Rzeszowie z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 20/14).

W związku z tym organy obu instancji dokonały błędnej interpretacji prawa materialnego, co miało wpływ na zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu 5 czerwca 2017 r. złożyła osobiście w Ośrodku Pomocy Społecznej Gminy K. oświadczenie o swoim (oraz męża i dzieci) miejscu zamieszkania w okresie od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 31 października 2016 r. (miejscowość W. w N.) oraz oświadczenie, ze w okresie od 1 lipca 2016 r. do 31 października 2016 r. była osobą zarejestrowaną w Urzędzie Pracy w N. bez prawa do zasiłku. Podobnej treści oświadczenie o miejscu zamieszkania złożył w tym samym dniu jej mąż.

Postępowanie dowodowe w zakresie ustalenia zamieszkiwania osób uprawnionych do świadczeń alimentacyjnych ograniczyło się wyłącznie do przeanalizowania tych oświadczeń i dało organom podstawę do przyjęcia, że "strona wraz z dziećmi zamieszkuje na terenie N., a posiadanie obywatelstwa polskiego i miejsce stałego zameldowania w Polsce są niewystarczającymi przesłankami do przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego". Tymczasem poza wszelką analizą organów, a wcześniej poszukiwaniem materiału dowodowego, pozostały istotne kwestie dotyczące charakteru pobytu skarżącej i jej dzieci w N., jej ewentualnych dalszych planów życiowych, częstotliwości i przyczyn pobytów w Polsce czy też fakt, iż zakwestionowany okres od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 30 września 2016 r. odnosił się do miesięcy letnich, które zwyczajowo są okresem wakacyjnym i w przypadku małoletnich dzieci, będących w wieku przedszkolnym i szkolnym, wiąże się z możliwością długoterminowych wyjazdów.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy pomocy społecznej powinny mieć na uwadze, iż czasowe, a nawet długoterminowe, przebywanie poza granicami kraju nie jest przeszkodą do przyznania osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jeżeli spełniają pozostałe przesłanki, uprawniające do przedmiotowego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 135 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.