Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1901/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 240 § 1 pkt 11, art. 245 § 1 pkt 3 lit. b)
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Teza: Przepis art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p. (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r.), zgodnie z którym należy odmówić uchylenia ostatecznej decyzji wymiarowej, jeżeli wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przewidzianych w art. 68 lub art. 70, nie narusza prawa unijnego, przede wszystkim zasad efektywności i równoważności prawa unijnego oraz zasady lojalnej współpracy, także wówczas, gdy istnieje przesłanka wznowienia postępowania podatkowego w postaci wydania orzeczenia TSUE  mającego wpływ na treści decyzji (art. 240 § 1 pkt 11 O.p.).

TEZY

Przepis art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p. (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r.), zgodnie z którym należy odmówić uchylenia ostatecznej decyzji wymiarowej, jeżeli wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przewidzianych w art. 68 lub art. 70, nie narusza prawa unijnego, przede wszystkim zasad efektywności i równoważności prawa unijnego oraz zasady lojalnej współpracy, także wówczas, gdy istnieje przesłanka wznowienia postępowania podatkowego w postaci wydania orzeczenia TSUE  mającego wpływ na treści decyzji (art. 240 § 1 pkt 11 O.p.).


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Sędzia del. WSA Zbigniew Łoboda, Protokolant Anna Błażejczyk, po rozpoznaniu w dniu 17 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 1408/14 w sprawie ze skargi H. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 14 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług, po wznowieniu postępowania, za okresy rozliczeniowe od września do grudnia 2004 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu I instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami.

1.1. Wyrokiem z 3 czerwca 2015 r., w sprawie I SA/Łd 1408/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę H. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi (DIS) z 14 października 2014 r. w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania własnej decyzji w zakresie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2004 r. oraz uchylenia i umorzenia postępowania w części określającej nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za wrzesień i październik 2004 r.

1.2. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd I instancji podał, że w wyniku kontroli przeprowadzonej przez pracowników Urzędu Skarbowego w L. w zakresie podatku od towarów i usług ustalono, że Skarżąca nieprawidłowo (przedwcześnie) określiła szczególny moment powstania obowiązku podatkowego z tytułu wykonania usług budowlanych lub budowlano-montażowych, naruszając w ten sposób art. 19 ust. 13 pkt 2 lit. d) ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm., dalej: u.p.t.u.). Ponadto w rozliczeniu za listopad 2004 r. Strona zawyżyła podatek naliczony poprzez odliczenie podatku w wysokości 34,65 zł wynikającego z faktury dokumentującej dostawę energii elektrycznej, czym naruszyła art. 86 ust. 10 pkt 3 ww. ustawy. Organ I instancji uwzględnił podatek naliczony w rozliczeniu podatku za grudzień 2004 r., tj. w miesiącu, w którym przypadał termin płatności. Mając na uwadze dokonane ustalenia Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. (NUS) wydał 7 grudnia 2009 r. decyzję, w której określił nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następne okresy rozliczeniowe za miesiące od września do grudnia 2004 r.

Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji DIS decyzją z 10 sierpnia

2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

WSA w Łodzi prawomocnym wyrokiem z 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 1222/10, oddalił skargę Strony na powyższą decyzję organu odwoławczego.

Pismem z 14 czerwca 2013 r. Strona zwróciła się do DIS z wnioskiem o wznowienie opisanego wyżej postępowania podatkowego, powołując się na przesłanki z art. 240 § 1 pkt 1, pkt 5 i pkt 11 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: O.p.). Wnioskodawczyni stwierdziła, że: 1) dowody, na podstawie których ustalano istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, 2) wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, 3) Europejski Trybunał Sprawiedliwości wydał 16 maja 2013 r. orzeczenie w sprawie C-169/12 [...], które ma wpływ na treść decyzji DIS. Strona wniosła przy tym o uchylenie decyzji ostatecznej w całości i orzeczenie co do istoty sprawy.

DIS wznowił postępowanie w przedmiotowej sprawie, a następnie 6 czerwca 2014 r. wydał decyzję, w której 1) odmówił uchylenia własnej decyzji z 10 sierpnia 2010 r. określającej nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za wrzesień, październik, listopad oraz za grudzień 2004 r. z uwagi na brak istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1 pkt 1 oraz pkt 5 O.p.; 2) odmówił uchylenia własnej decyzji z 10 sierpnia 2010 r., pomimo stwierdzenia istnienia przesłanki z art. 240 § 1 pkt 11 O.p., w części dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego za listopad 2004 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za grudzień

2004 r., z uwagi na upływ terminu z art. 70 O.p.; 3) uchylił decyzję ostateczną z 10 sierpnia 2010 r. oraz decyzję NUS z 7 grudnia 2009 r. w części określającej nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za wrzesień i październik 2004 r. i umorzył postępowanie w tej części, z uwagi na istnienie przesłanki wymienionej w art. 240 § 1 pkt 11 O.p.

Decyzją z 14 października 2014 r. DIS utrzymał w mocy własną decyzję z 6 czerwca 2014 r., wydaną w charakterze organu I instancji.

Odnośnie wniosku Strony z 27 marca 2014 r. dotyczącego przeprowadzenia dowodu z dokumentów, w postaci wskazania miejsca wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu VAT w oparciu o dane z faktur VAT, organ podatkowy wyjaśnił, że celem przeprowadzenia tego dowodu w postępowaniu wznowieniowym było przypuszczalnie wykazanie, że decyzja wymiarowa NUS z 7 grudnia 2009 r. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. W ocenie organu, kwestia naruszenia przepisów o właściwości przy wydawaniu ww. decyzji wymiarowej była już przedmiotem oceny dokonanej przez organ podatkowy, który 24 października 2012 r. wydał decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji DIS z 10 sierpnia 2010 r. Ponadto w kwestii właściwości miejscowej organu podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług wypowiedział się również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 1222/10, oddalając skargę Strony na decyzję DIS z 10 sierpnia 2010 r.

Organ podatkowy nie podzielił również stanowiska Strony odnośnie naruszenia art. 200 § 1 w związku z art. 123 O.p., polegającego na niepoinformowaniu Strony o możliwości zapoznania i wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, po złożeniu przez Stronę 27 marca 2014 r. wniosków dowodowych. DIS wyjaśnił, że Stronę poinformowano postanowieniem z 29 stycznia 2014 r. o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Postanowienie to zostało doręczone Stronie 12 lutego 2014 r. Strona wniosła o sporządzenie kserokopii akt sprawy zgromadzonych od dnia złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W odpowiedzi organ podatkowy przekazał Stronie żądane dokumenty. Następnie 31 marca 2014 r. Strona złożyła wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, którego to wniosku organ nie uwzględnił, stwierdzając przy tym, że w sprawie nie nastąpiło naruszenie art. 200 § 1 w związku z art. 123 O.p. Przedmiotowy wniosek nie dotyczył bowiem nowych materiałów, lecz materiałów zgromadzonych w sprawie, a zatem materiałów, które były znane Stronie.

Organ podatkowy ocenił, że również zarzut dotyczący błędnej wykładni przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, regulujących moment powstania obowiązku podatkowego w przypadku wykonywania usług konserwacji systemów alarmowych i CCTV, nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ przyznał, że w postępowaniu wymiarowym organy podatkowe obu instancji nie miały prawa kwestionować ustalonego przez Stronę momentu powstania obowiązku podatkowego z tytułu świadczonych usług budowlanych lub budowlano-montażowych, zgodnie z przepisem art. 19 ust. 4 u.p.t.u. W sytuacji bowiem, gdy polski ustawodawca błędnie zaimplementował do porządku prawnego przepisy dyrektywy podatnik może wybrać bezpośrednie stosowanie przepisów wspólnotowych lub niezgodne z dyrektywą przepisy krajowe. W związku z tym stwierdzono, że w sprawie organy podatkowe obu instancji niezasadnie zanegowały rozliczenie podatku należnego dokonane przez Stronę w deklaracjach VAT-7, przyjmując, że moment powstania obowiązku podatkowego dla usług budowlanych, czy budowlano-montażowych, powstawał z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż 30 dnia, licząc od dnia wykonania usługi.

Organ podatkowy wyjaśnił, że pomimo stwierdzenia, iż wskazany przez Stronę wyrok TSUE z 16 maja 2013 r. w sprawie C-169/12 ma wpływ na treść ostatecznej decyzji z 10 sierpnia 2010 r., należało odmówić jej uchylenia w części dotyczącej rozliczenia podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2004 r., ponieważ wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy za te miesiące nastąpiłoby po upływie terminu przewidzianego w art. 70 O.p.

Organ podatkowy wyjaśnił, że Strona w deklaracjach VAT-7 za wrzesień, październik oraz grudzień 2004 r. zadeklarowała nadwyżki podatku naliczonego do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, a za listopad 2004 r. kwotę zobowiązania podatkowego, którą zapłaciła. NUS po skontrolowaniu rozliczenia podatku VAT za ww. miesiące w wydanej decyzji za wszystkie miesiące objęte tą decyzją określił kwoty nadwyżek podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy (za wrzesień i październik 2004 r. w wysokościach wyższych od deklarowanych, za grudzień 2004 r. w wysokości niższej od deklarowanej, za listopad 2004 r. w miejsce deklarowanego zobowiązania podatkowego). W rozliczeniu za listopad 2004 r., oprócz zakwestionowania przyjętego przez Stronę momentu powstania obowiązku podatkowego z tytułu świadczonych usług budowlanych lub budowlano-montażowych, do którego ma zastosowanie wyrok TSUE z 16 maja 2013 r. w sprawie C-169/12, zakwestionował również prawo do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktury dokumentującej dostawę energii elektrycznej. Uwzględnił jednak podatek naliczony w rozliczeniu za grudzień 2004 r.

Wobec powyższego DIS przyjął, z uwagi na wystąpienie przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 11 O.p., że należy uchylić decyzję dotychczasową oraz poprzedzającą ją decyzję NUS i umorzyć postępowanie w części dotyczącej rozliczenia podatku VAT za wrzesień i październik 2004 r. oraz określić zobowiązanie podatkowe za listopad 2004 r. (w wysokości wyższej od zadeklarowanej przez Stronę), a także nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres za grudzień 2004 r. (w wysokości wyższej od zadeklarowanej). Równocześnie organ podatkowy dostrzegł, że decyzja orzekająca co do istoty zostałaby wydana po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego za listopad 2004 r. oraz kwoty nadwyżki do przeniesienia za grudzień 2004 r., a zatem w tej części dotychczasowa decyzja organu odwoławczego - zgodnie z treścią art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p. - nie mogła zostać uchylona.

2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.

2.1. W skardze do WSA w Łodzi Strona zarzuciła DIS naruszenie:

1) art. 15, art. 17 § 1, art. 18, art. 22 par.22, art. 27 § 1 i 2, art. 29 par. 2, art. 33 pkt 1, art. 59 § 1 pkt 3, art. 72 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.),

2) art. 7, art. 10 § 1, art. 18, art. 65 § 1, art. 77, art. 111 § 2, art. 113 § 3, art. 138 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98. poz. 1071 ze zm.).

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonych decyzji DIS i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

2.2. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji.

3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu I instancji.

3.1. WSA w Łodzi nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.

3.2. Sąd I instancji w zakresie właściwości organu podatkowego, który wydał decyzję wymiarową w przedmiocie VAT za sporne okresy rozliczeniowe w I instancji, wskazał, że w kwestii tej wypowiedział się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w prawomocnym wyroku z 27 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Łd 1222/10, uznając tę właściwość za prawidłową. W tym zakresie Sąd I instancji powołał się na zasadę związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu, wyrażoną w art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.).

Poza tym Sąd zwrócił uwagę, że wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości stanowi przesłankę do stwierdzenia jej nieważności na mocy art. 247 § 1 pkt 1 O.p., a nie przesłankę do wznowienia postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji przyjął, że brak było podstaw do stwierdzenia, że w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję (art. 240 § 1 pkt 5 O.p.).

3.3. W ocenie Sądu, nie można też w niniejszej sprawie przyjąć, że dowody, na podstawie których ustalono istotne dla tej sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe (art. 240 § 1 pkt 1 O.p.). Sąd zwrócił uwagę, że Skarżąca nie wskazała konkretnych dowodów, które okazały się fałszywe i okoliczność ta została potwierdzona przez stosowny sąd, ani nie podnosiła, co do których dowodów ich sfałszowanie należy uznać za oczywiste (art. 240 § 2 O.p.).

3.4. Odnosząc się do przesłanki wznowienia postępowania opisanej w art. 240 § 1 pkt.11 O.p. Sąd wskazał, że wyrok TSUE z 16 maja 2013 r. w sprawie C-169/12 potwierdził, że art. 66 dyrektywy Rady 2006/112/ WE z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, zmienionej dyrektywą Rady 2008/117/WE z 16 grudnia 2008 r., należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie unormowaniu prawa krajowego, zgodnie z którym podatek od wartości dodanej w odniesieniu do usług transportowych i spedycyjnych staje się wymagalny w momencie otrzymania całości lub części zapłaty, lecz nie później niż po upływie 30 dni od dnia świadczenia usługi, nawet jeżeli faktura została wystawiona wcześniej i przewiduje późniejszy termin zapłaty.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie DIS słusznie przyjął, że z uwagi na wystąpienie przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 11 O.p. należało uchylić ostateczną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję NUS i umorzyć postępowanie w części dotyczącej rozliczenia podatku VAT za wrzesień i październik 2004 r. oraz określić zobowiązanie podatkowe za listopad 2004 r. (w wysokości wyższej od zadeklarowanej przez Stronę), a także nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres za grudzień 2004 r. (w wysokości wyższej od zadeklarowanej).

Jednocześnie - w opinii Sądu - organ, uwzględniając treść uchwały NSA (7) z 3 grudnia 2012 r. sygn. akt I FPS 1/12, prawidłowo wywiódł, że z uwagi na fakt, iż decyzja orzekająca co do istoty zostałaby wydana po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego za listopad 2004 r. oraz kwoty nadwyżki do przeniesienia za grudzień 2004 r., ostateczna decyzja DIS - zgodnie z treścią art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p. - nie mogła zostać w tej części uchylona.

W związku z powyższym za nieuzasadnione Sąd uznał wywody Skarżącej, dotyczące możliwości uchylenia w postępowaniu wznowieniowym wymiarowej decyzji ostatecznej i wydania w analizowanym przypadku decyzji obniżającej ustalone zobowiązanie, mimo upływu terminu przedawnienia.

3.5. Sąd I instancji za nietrafne uznał również zarzuty naruszenia art. 188 i art. 216 O.p., wskazując, że postępowanie wznowieniowe toczy się w bardzo zawężonych ramach i jego przedmiotem nie jest ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach. Celem tego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte określonymi wadami i - w przypadku stwierdzenia tych wad - ich usunięcie oraz ustalenie czy i w jakim zakresie ta wadliwość wpłynęła na byt prawny decyzji ostatecznej. Strona nie może zatem żądać przeprowadzenia dowodów w tym postępowaniu w celu kontroli poprawności postępowania zakończonego wcześniejszą decyzją ostateczną.

3.6. Za nieskuteczny Sąd uznał również zarzut dotyczący naruszenia art. 200 w związku z art. 123 O.p. W ocenie Sądu, Strona została poinformowana o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy postanowieniem z dnia 29 stycznia 2014 r. W dniu 31 marca 2014 r. wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Należy zgodzić się przy tym z organem, że skoro wniosek nie dotyczył nowych materiałów, a materiałów zgromadzonych w aktach i znanych Stronie, organ nie miał obowiązku wyznaczać jej kolejnego terminu w trybie art. 200 § 1 O.p. do wypowiedzenia się w kwestii tego zgromadzonego materiału.

4. Skarga kasacyjna.

4.1. Strona zaskarżyła powyższy wyrok w całości i w skardze kasacyjnej zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie:

1. prawa materialnego, tj. art. 59 ust. 1, art. 70, art. 208 § 1, art. 245 § 1 pkt 3

lit. b) O.p. oraz art. 19 ust. 13 pkt 2 lit. d) u.p.t.u., poprzez niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy,

2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy decyzja DIS została wydana z naruszeniem art. 121, art. 187 i art. 200 O.p., uzasadniającym jej uchylenie ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności polegające na błędnym ustaleniu przez organy podatkowe stanu faktycznego w sprawie, przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 P.p.s.a.

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie kwestionowanego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Dodatkowo Strona złożyła wniosek o skierowanie do TSUE pytania prejudycjalnego w zakresie zgodności polskiego prawa z przepisami europejskimi co do ochrony praw podatników pokrzywdzonych decyzjami organów podatkowych oraz gwarancji odnośnie zmian tych decyzji po wydaniu korzystnych orzeczeń TSUE.

4.2. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania.

4.3. Na rozprawie 11 kwietnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE pytania prejudycjalnego skierowanego przez tenże Sąd w sprawie I FSK 224/15 (sygn. TSUE C-500/16).

Postanowieniem z 29 stycznia 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął niniejsze postępowanie, z uwagi na wydanie 20 grudnia 2017 r. przez TSUE wyroku w sprawie C-500/16.

Na rozprawie 17 października 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił nie uwzględniać wniosku Skarżącej zawartego w skardze kasacyjnej w przedmiocie wystąpienia do TSUE z pytaniem prejudycjalnym, z uwagi na brak stosownych ku temu przesłanek.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

5.1. Przede wszystkim za chybiony należy uznać sformułowany w tejże skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 59 ust. 1, art. 70, art. 208 § 1 i art. 245 § 1 pkt 3

lit. b) O.p. Argumentując powyższy zarzut Strona wskazała, że jeśli zobowiązanie wygasło wskutek zapłaty, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 O.p., to nie może wygasnąć po raz wtóry wskutek przedawnienia, co - zdaniem Strony - oznacza, że po zapłacie podatku termin przedawnienia już nie biegnie. Nie ma zatem żadnych przeszkód, by w postępowaniu zwyczajnym organ odwoławczy mógł zmniejszyć zobowiązanie, zarówno wydając decyzję reformatoryjną, jak i uchylając decyzję organu I instancji, pomimo upływu terminów z art. 70 O.p. Strona podniosła przy tym, że skoro, pomimo upływu tych terminów, organ mógłby uchylić decyzję w postępowaniu zwyczajnym, to i w postępowaniu nadzwyczajnym (wznowieniowym) nie ma podstaw do zastosowania przepisu art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p. Tym samym - zdaniem Strony - za błędne należało uznać stanowisko Sądu I instancji, że w przypadku wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 O.p., w związku z ogłoszeniem wyroku przez TSUE, organ podatkowy może odmówić uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p.

5.2. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 243 § 1 i § 2 O.p. w razie dopuszczalności wznowienia postępowania organ podatkowy wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania. W art. 245 § 1 O.p. określone zostały natomiast sposoby rozstrzygnięcia organu podatkowego po zakończeniu drugiego etapu postępowania wznowieniowego, tj. po przeprowadzeniu postępowania co do przesłanek wznowienia. W myśl tego przepisu organ: 1) uchyla w całości lub w części decyzję dotychczasową, jeżeli stwierdzi istnienie przesłanek określonych w art. 240 i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub umarza postępowanie w sprawie; 2) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej w całości lub w części, jeżeli nie stwierdzi istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1; 3) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej w całości lub w części, jeżeli stwierdzi istnienie przesłanek określonych w art. 240 § 1, lecz: a) w wyniku uchylenia mogłaby zostać wydana wyłącznie decyzja rozstrzygająca istotę sprawy tak jak decyzja dotychczasowa albo b) wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przewidzianych w art. 68 lub 70 (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r.).

Z regulacji powyższych wynika, że dopuszczalność uchylenia decyzji ostatecznej w efekcie wznowienia postępowania uzależniona jest od istnienia przesłanki pozytywnej i braku przesłanek negatywnych. Przesłanką pozytywną jest istnienie jednej z podstaw wznowienia określonych w art. 240 § 1 O.p. Przesłanki negatywne natomiast określone zostały w art. 245 § 1 pkt 3 tej ustawy. Mimo zaistnienia przesłanki pozytywnej w postaci podstawy do wznowienia określonej w art. 240 § 1 O.p. ustawodawca wykluczył możliwość uchylenia decyzji dotychczasowej w przypadkach określonych w art. 245 § 1 pkt 3 ww. ustawy. Porównując treść art. 245 § 1 pkt 1 z treścią art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p. należy stwierdzić, że ten ostatni przepis jest przepisem szczególnym w stosunku do pierwszego. Ten pierwszy wskazuje sposób rozstrzygnięcia organu w razie stwierdzenia istnienia przesłanek wznowienia określonych w art. 240 § 1, ten drugi natomiast określa pewne sytuacje, w których, mimo zaistnienia przesłanek wznowienia, niemożliwe jest uchylenie dotychczasowej decyzji. Ustawodawca założył więc, że ze względu na upływ terminów przewidzianych w art. 68 lub art. 70 O.p. nie ma już w ogóle możliwości uchylenia decyzji ostatecznej i orzekania merytorycznie w sprawie (co do istoty sprawy).

5.3. Nawiązując do powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że kwestia oceny ograniczeń zawartych w prawie polskim odnośnie realizacji uprawnień procesowych podatników w kontekście ich zgodności z prawem unijnym była już przedmiotem analizy polskich sądów administracyjnych, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2015 r., sygn. akt I FSK 515/14, stwierdzono, że wniosek o zwrot nadpłaty w podatku od towarów i usług, złożony po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego (art. 70 § 1 O.p.), jest bezskuteczny, nawet w sytuacji, gdy ta nadpłata powstała w wyniku orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (art. 74 pkt 1 O.p.). Regulacja ta jest zgodna z zasadą równoważności i nie narusza zasady skuteczności prawa unijnego.

Potwierdzeniem trafności powyższego stanowiska jest wyrok TSUE z 20 grudnia 2017 r., w sprawie C-500/16 (ECLI:EU:C:2017:996), który zapadł w wyniku skierowania pytania prejudycjalnego przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z wyroku tego jednoznacznie wynika, że zasady równoważności i skuteczności należy w świetle art. 4 ust. 3 TUE interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym umożliwiającym oddalenie wniosku o zwrot nadpłaty podatku od towarów i usług, gdy wniosek ów został złożony przez podatnika po upływie pięcioletniego terminu przedawnienia, pomimo że z wyroku Trybunału wydanego po upływie owego terminu wynika, że zapłata podatku VAT, stanowiąca przedmiot owego wniosku o zwrot, nie była należna.

W wyroku tym TSUE odnośnie do zasady skuteczności przypomniał, że państwa członkowskie mają obowiązek zapewnienia w każdym przypadku skutecznej ochrony uprawnień przyznanych przez prawo Unii i że zasada ta wymaga w szczególności, aby władze podatkowe państw członkowskich nie uczyniły wykonywania praw przyznanych przez porządek prawny Unii praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym. Trybunał uznał również za zgodne z prawem Unii ustalenie pod rygorem przedawnienia rozsądnych terminów wniesienia środka prawnego w interesie pewności prawa, która chroni jednocześnie zainteresowanego i daną administrację, nawet jeżeli z istoty rzeczy upływ tych terminów powoduje odrzucenie wniesionego środka prawnego w całości lub w części. W związku z tym pięcioletni termin przedawnienia przewidziany w art. 70 § 1 O.p. TSUE uznał a fortiori za zasadniczo zgodny z zasadą skuteczności, ponieważ może on umożliwić każdemu przeciętnie uważnemu podatnikowi skuteczne dochodzenie uprawnień przysługujących mu w porządku prawnym Unii.

Powyższy wyrok stanowi zresztą kontynuację linii orzeczniczej TSUE w kwestii zgodności terminów zwrotu podatku przewidzianych w przepisach krajowych z przepisami i zasadami prawa unijnego. W wyroku z 21 stycznia 2010 r. w sprawie [...] C-472/08 (ECLI:EU:C:2010:32) TSUE, odnośnie łotewskich regulacji prawnych, przyjął, że wprowadzenie 3-letniego terminu przedawnienia na domaganie się zwrotów VAT na skutek korekt tego podatku nie narusza przepisów unijnych. Analogicznie jak w przypadku korzystania z prawa do odliczenia, możliwość wystąpienia z wnioskiem o zwrot nadpłaty VAT bez żadnego ograniczenia w czasie byłaby sprzeczna z zasadą pewności prawa, zgodnie z którą możliwość zakwestionowania sytuacji podatnika w zakresie jego praw i obowiązków względem organów podatkowych nie może istnieć w nieskończoność. Trybunał przyjął, że do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy wyznaczenie właściwych sądów oraz uregulowanie trybów odwołań do nich, mających zapewnić ochronę praw jednostek wynikających z prawa wspólnotowego w taki sposób, aby po pierwsze zasady te nie były mniej korzystne od zasad dotyczących podobnych środków w prawie krajowym (zasada równoważności), a po drugie, aby nie czyniły one korzystania z praw przyznanych przez wspólnotowy porządek prawny praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym (zasada skuteczności). Jeżeli chodzi o zasadę skuteczności, Trybunał uznał za zgodne z prawem Unii ustalenie rozsądnych terminów wniesienia skargi pod rygorem przedawnienia, w interesie pewności prawa, która chroni jednocześnie podatnika i zainteresowany organ administracji.

Podobnie wypowiedział się TSUE w wyroku z 15 grudnia 2011 r. w sprawie [...], C-427/10, ECLI:EU:C:2011:844, dotyczącym przepisów włoskich wprowadzających 2-letni okres prawa do żądania korekty podatku należnego. W orzeczeniu tym wskazano, że wobec braku przepisów wspólnotowych w zakresie żądania zwrotu nienależnie pobranych podatków do państw członkowskich należy ustanowienie w krajowym porządku prawnym warunków występowania z tymi żądaniami, które muszą być zgodne z zasadami równoważności oraz skuteczności, a zatem nie mogą być mniej korzystne niż warunki dotyczące podobnych żądań opartych na przepisach prawa krajowego i nie mogą być ukształtowane w sposób czyniący praktycznie niemożliwym wykonywanie praw przyznanych przez wspólnotowy porządek prawny.

5.4. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wprawdzie powołane orzeczenia NSA i TSUE dotyczą przede wszystkim dopuszczalności zastosowania przewidzianych w prawie krajowym ograniczeń procesowych w kwestii możliwości dochodzenia przez podatnika zwrotu nadpłaty powstałej w wyniku pobrania przez organy państwa kwot niezgodnie z prawem unijnym, jednakże ogólne założenia w powyższym zakresie znajdą zastosowanie również w przypadku takim, jak w niniejszej sprawie. Należy bowiem zwrócić uwagę, że złożony w tej sprawie wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją DIS utrzymującą w mocy decyzję NUS określającą odpowiednio nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz zobowiązania podatkowe za miesiące od września do grudnia 2004 r. (w zakresie, w jakim odnosił się do przesłanki wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 11 O.p.), miał de facto na celu - podobnie jak chociażby wniosek o zwrot nadpłaty w postępowaniu przed organami podatkowymi w sprawie C-500/16 - ustalenie wysokości zobowiązania podatkowego w podatku VAT uwzględniającej prawidłową (z punktu widzenia prawa unijnego) wykładnię przepisów prawa krajowego w zakresie momentu powstania obowiązku podatkowego w przypadku usług konserwacji systemów alarmowych i CCTV. Należałoby przy tym przyjąć, że tezy wyroku w sprawie C-500/16 będą miały zastosowanie do wszelkich ograniczeń zawartych w prawie polskim odnośnie realizacji uprawnień procesowych podatników wynikających z prawa Unii.

W związku z powyższym stwierdzić trzeba, że przepis art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p. (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r.), zgodnie z którym należy odmówić uchylenia ostatecznej decyzji wymiarowej, jeżeli wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przewidzianych w art. 68 lub art. 70, nie narusza prawa unijnego, przede wszystkim zasad efektywności i równoważności prawa unijnego oraz zasady lojalnej współpracy, także wówczas, gdy istnieje przesłanka wznowienia postępowania podatkowego w postaci wydania orzeczenia TSUE mającego wpływ na treści decyzji (art. 240 § 1 pkt 11 O.p.).

Na marginesie - odnośnie argumentacji Skarżącej w zakresie wykładni i zastosowania przepisów art. 59 ust. 1, art. 70, art. 208 § 1 O.p. - należy zwrócić uwagę, że przepis art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p. nie uzależnia dopuszczalności odmowy uchylenia decyzji ostatecznej od tego, czy zobowiązanie wynikające z wadliwej decyzji zostało zapłacone (w sposób dobrowolny bądź w drodze egzekucji) przed upływem terminu przedawnienia, czy też nie (por. uzasadnienie do uchwały NSA z 29 września 2014 r., sygn. akt II FPS 4/13 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA).

Wobec powyższego, brak jest podstaw do przyjęcia, że organy podatkowe rozpatrując sprawę Strony po wznowieniu postępowania podatkowego za listopad i grudzień 2004 r. wadliwie zastosowały przepisy art. 59 ust. 1, art. 70, art. 208 § 1, art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p. W sytuacji bowiem, gdy w sprawie tej w sposób niekwestionowany ustalono, że wydanie decyzji wymiarowej co do tych miesięcy na skutek zaistnienia przesłanki z art. 240 § 1 pkt 11 O.p. nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przedawnienia szeroko rozumianych zobowiązań podatkowych za te okresy rozliczeniowe, nie można - mając na względzie tezy TSUE zawarte w wyroku w sprawie C-500/16 - przyjąć, że przepis art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p. narusza zasady równoważności i skuteczności prawa unijnego.

5.6. Za chybiony należy uznać również zarzut naruszenia art. 19 ust. 13 pkt 2 lit. d) u.p.t.u., poprzez niewłaściwe zastosowanie. W sytuacji bowiem, kiedy w niniejszej sprawie Sąd I instancji trafnie przyjął za DIS, iż zaistniała przesłanka wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 11 O.p., z uwagi na to, że wyrok TSUE z 16 maja 2013 r. w sprawie C-169/12 (z którego de facto wynikała wadliwa wykładnia i zastosowanie w tej sprawie w ramach postępowania wymiarowego ww. przepisu prawa materialnego, tj. art. 19 ust. 13 pkt 2 lit. d) u.p.t.u.) miał wpływ na treść decyzji ostatecznej w zakresie VAT za miesiące od września do grudnia 2004 r., jednakże ze względu na zaistnienie również negatywnej przesłanki z art. 245 § 1 pkt 3 lit. b) O.p. (odnośnie tej decyzji w przedmiocie listopada i grudnia 2004 r.) Sąd ten za prawidłowe uznał rozstrzygnięcie organu podatkowego w zakresie odmowy uchylenia tejże decyzji ostatecznej (w przedmiocie VAT za listopad i grudzień 2004 r.), analizowanego zarzutu skargi kasacyjnej nie sposób uznać za zasadny.

5.7. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi na decyzję wydaną z uchybieniem art. 121, art. 187 i art. 200 O.p.

5.8. Przede wszystkim za nietrafną uznać należy argumentację skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przez organ podatkowy w ramach postępowania wznowieniowego art. 121 i art. 187 O.p. Podkreślenia przy tym wymaga, że Strona, motywując przedmiotowy zarzut w skardze kasacyjnej wprost wskazała, że "kierowanie się przez WSA błędnie ustalonym stanem faktycznym spowodowało niezbadanie spełnienia przez decyzję przesłanek z art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej".

W tym miejscu przypomnienia wymaga, że Strona we wniosku o wznowienie postępowania podatkowego w niniejszej sprawie, powołując się na przesłankę z

art. 240 § 1 pkt 1 O.p., wskazała, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. nie przekazując organowi odwoławczemu wszystkich zgłoszeń aktualizacyjnych Skarżącej, istniejących w dniu wydania własnej decyzji oraz w dniu wniesienia odwołania, wprowadził ten organ w błąd co do swojej właściwości miejscowej. W związku z powyższym - zdaniem Strony - dowody zebrane przez organ I instancji wykorzystane następnie w prowadzonym postępowaniu podatkowym, zostały zebrane z naruszeniem prawa i nie mogły stanowić podstawy do wydania prawomocnych decyzji.

DIS w zaskarżonej decyzji stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż w sprawie zaistniała przesłanka z art. 240 § 1 pkt 1 O.p., skoro Strona de facto nie wskazała i nie przedstawiła żadnych dowodów fałszywych w rozumieniu tego przepisu. Dodatkowo - ustosunkowując się do złożonego w ramach postępowania wznowieniowego wniosku Strony z 27 marca 2014 r. o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci wskazania miejsca wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu VAT w oparciu o dane z faktur VAT - organ stwierdził, że należy domniemywać, iż celem przeprowadzenia tego dowodu było wykazanie, że decyzja wymiarowa Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z 7 grudnia 2009 r. nr [...] (utrzymana w mocy przez DIS decyzją z 10 sierpnia 2010 r. Nr [...]) została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, uznając przy tym, że brak jest podstaw do uwzględnienia tego wniosku, gdyż dotyczy on okoliczności niemających istotnego wpływu na wynik sprawy.

Strona w ramach skargi kasacyjnej nie podważyła w żaden sposób powyższej oceny. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że instytucja wznowienia postępowania jest jednym z nadzwyczajnych środków umożliwiających wzruszenie decyzji ostatecznej i nie może służyć ponownemu załatwieniu sprawy w pełnym zakresie (jak w postępowaniu zwykłym), jak również do badania, czy istnieją podstawy do wzruszenia decyzji ostatecznej w oparciu o przesłanki przewidziane w ramach innych trybów nadzwyczajnych, w tym w zakresie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Jest to wyjątek od generalnej zasady trwałości decyzji ostatecznych, o której mowa w art. 128 O.p. Z tego względu przepisy regulujące wznowienie postępowania należy interpretować ściśle, a zastosowanie do nich wykładni rozszerzającej nie jest dopuszczalne. Występując z wnioskiem o wznowienie postępowania z powodów wskazanych w art. 240 § 1 O.p. strona zakreśla granice postępowania wznowieniowego. W przedmiotowej sprawie ramy prawne poddanego kontroli Sądu I instancji postępowania organów podatkowych wyznaczał wniosek Strony o wznowienie postępowania oparty m.in. o przesłankę z art. 240 § 1 pkt 1 O.p., jednakże zarówno z treści wniosku, jak i skargi kasacyjnej wynika, że intencją Strony było de facto wykazanie istnienia w tej sprawie przesłanki właściwej dla innego trybu nadzwyczajnego, tj. stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji podatkowej (art. 247 § 1 pkt 1 O.p. - wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości), co - z uwagi na całkowitą odrębność tych postępowań oraz ich granice - nie było dopuszczalne. Tym samym należy uznać, że skoro kwestia właściwości Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. w zakresie wydania wobec Skarżącej decyzji wymiarowej w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2004 r., pozostawała poza granicami postępowania wznowieniowego, to brak było podstaw do uwzględnienia w tymże postępowaniu wniosku dowodowego Skarżącej, mającego na celu zbadanie tejże kwestii.

W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że wprawdzie DIS w zaskarżonej decyzji zawarł szczegółowe wyjaśnienia w przedmiotowej kwestii, wskazując m.in., że zagadnienie właściwości organu I instancji w zakresie wymiaru podatku VAT za sporne okresy rozliczeniowe było przedmiotem kontroli sądowej, jednakże organ ten słusznie podkreślił, że zagadnienie to nie miało wpływu na wynik sprawy wznowieniowej.

5.9. Brak jest również podstaw do uznania za trafny zarzutu skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia art. 200 O.p.

Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym. W szczególności formalizm ów wiąże się z powinnością prawidłowego skonstruowania podstaw kasacyjnych, co obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno przy tym szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Trzeba bowiem mieć na uwadze, że w myśl art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. Wymaga to zatem prawidłowego i precyzyjnego ich określenia oraz uzasadnienia, które wskazywać będzie na trafność sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna w zakresie rozpatrywanego zarzutu (dotyczącego naruszenia art. 200 O.p.) nie spełnia wymogów z art. 174 pkt 2 i art. 176 P.p.s.a. Formułując ten zarzut Strona nie wskazała bowiem jaki konkretnie wpływ na wynik sprawy mogło mieć ewentualne naruszenie ww. przepisu, co czyni ten zarzut nieskutecznym.

5.10. Wobec uznania za chybione sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 P.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.

W oparciu o art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, mając na względzie sytuację finansową Skarżącej potwierdzoną postanowieniem WSA w Łodzi z 30 marca 2015 r. zwalniającym ją od kosztów sądowych, odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.