Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2242/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37 ust.1 i  2, art. 60 pkt 8 lit c, art. 41 pkt 4, art. 47 ust. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 138 § 1 pkt 1, art. 107 § 3, art. 140, art. 7, art. 24 § 3, art. 37 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2015 r. sprawy ze skargi P. S. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów radcowskich oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą Nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (KRRP) z dnia [...] kwietnia 2014 r., podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: kpa) w związku z art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.; dalej; urp) - Prezydium KRRP po rozpatrzeniu odwołania p. P. S. (strony, skarżącego) od uchwały Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych (OIRP) w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. w sprawie skreślenia z listy aplikantów radcowskich – utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.

Zaskarżoną uchwałą Rada OIRP w [...] stwierdziła nieprzydatność aplikanta p. P. S. do wykonywania zawodu radcy prawnego z powodu powtórnego nieuzyskania zaliczenia roku szkoleniowego na aplikacji radcowskiej oraz skreśliła p. P. S. z listy aplikantów radcowskich.

Jako podstawę prawną podjęcia uchwały organ I instancji wskazał art. 37 ust. 2 urp w zw. z § 19 ust. 2 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej.

W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że strona powtarzała I rok aplikacji w roku szkoleniowym 2011, a następnie nie zaliczyła II roku aplikacji w roku szkoleniowym 2013. W związku z tym, Kierownik Szkolenia Aplikantów zwrócił się do Dziekana Rady OIRP w [...] z wnioskiem o wszczęcie przez Radę postępowania o stwierdzenie nieprzydatności aplikanta p. P. S. do wykonywania zawodu radcy prawnego i skreślenie go z listy aplikantów radcowskich. Rada zaznaczyła, że strona nie uzyskała zaliczenia II roku aplikacji z uwagi na negatywną ocenę z kolokwium z prawa handlowego. Jednocześnie Rada zwróciła uwagę, że w toku postępowania złożone zostały opinie o aplikancie sporządzone przez patrona oraz przez członka Rady.

Od tej uchwały p P. S. wniósł odwołanie, w którym podniósł, że błędnie została stwierdzona jego nieprzydatność do wykonywania zawodu radcy prawnego. W uzasadnieniu odwołujący się wyraził nadto przede wszystkim swoje zarzuty co do zadania z kolokwium z prawa handlowego. Odwołujący się zarzucił również, że wykładowcą, Przewodniczącym Komisji Egzaminacyjnej przygotowującej kolokwia oraz Wicedziekanem Rady był Kierownik Szkolenia Aplikantów, wobec czego zachodziły przesłanki do wyłączenia go z podejmowania decyzji.

W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z następującym stanem faktycznym ustalonym przez organy samorządu w toku postępowania.

Pan P. S. został wpisany na listę aplikantów radcowskich uchwałą Nr [...] Rady OIRP w [...] z dnia [...] października 2009 r. Ślubowanie złożył w dniu [...] stycznia 2010 r.

Strona nie uzyskała zaliczenia I roku aplikacji radcowskiej, odbywanego w roku szkoleniowym 2010, w związku z czym aplikant powtarzał ten rok w roku szkoleniowym 2011. W roku szkoleniowym 2012, p. P. S. korzystał z urlopu dziekańskiego. Odbywając II roku aplikacji w roku szkoleniowym 2013, strona uzyskała ocenę niedostateczną z kolokwium z prawa handlowego i nie zaliczyła roku.

Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r., p. P. S. został poinformowany o wszczęciu wobec niego postępowania w sprawie skreślenia z listy aplikantów. Strona została powiadomiona o prawie złożenia wyjaśnień i wniosków oraz o możliwości wzięcia udziału w posiedzeniu Rady w części dotyczącej jego sprawy. Pismo to strona otrzymała [...] stycznia 2014 r.

W dniu [...] stycznia 2014 r. co do osoby p. P. S. opinię sporządził Kierownik Szkolenia Aplikantów, wskazując m.in. na treść 28 ust. 4 Regulaminu odbywania aplikacji, mówiącego o możliwości powtarzania tylko jednego roku szkoleniowego. Opinia zawierała wniosek o skreślenie aplikanta z listy.

Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. p. P. S. zwrócił się do Rady o wyrażenie zgody na kontynuowanie szkolenia na II roku aplikacji radcowskiej.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., organ I instancji stwierdził nieprzydatność aplikanta p. P. S. do wykonywania zawodu radcy prawnego i skreślił go z listy aplikantów radcowskich. Uchwała została doręczona stronie w dniu [...] lutego 2014 r.

Odwołanie wpłynęło do OIRP w [...] w dniu [...] marca 2014 r.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym, Prezydium KRRP rozpatrzyło odwołanie i zważyło, co następuje.

Odwołanie zostało wniesione w terminie. Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Ustawowe uprawnienie organów samorządu radcowskiego do organizowania aplikacji oraz określania jej zasad dotyczy weryfikowania przez organy samorządu wiedzy niezbędnej do wykonywania zawodu radcy prawnego oraz do dokonywania szeroko pojętej oceny uwarunkowań osobistych osób ubiegających się o uzyskanie uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego. Powyższe stanowisko organu odwoławczego wzmacnia treść art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym samorząd sprawuje pieczę nad prawidłowym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego w granicach interesu publicznego i dla jego obrony. Tym samym samorząd zawodowy odpowiedzialny jest za właściwe wyszkolenie przyszłych radców prawnych - profesjonalnych pełnomocników.

W ramach delegacji ustawowej, stosownie do treści art. 60 pkt 8 lit c urp, do zakresu działania KRRP należy między innymi uchwalanie regulaminów odbywania aplikacji radcowskiej. Obecna treść Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej stanowiącego załącznik do uchwały [...] KRRP z dnia [...] października 2009 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej nie została zakwestionowana przez Ministra Sprawiedliwości w trybie art. 47 ust. 2 urp.

Niezależnie od powyższego, stosownie do art. 41 pkt 4 urp, do zadań samorządu należy między innymi przygotowywanie aplikantów radcowskich do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, co bez wątpienia dotyczy także kształcenia aplikantów radcowskich. Samorząd radcowski jest uprawniony do organizowania i nadzorowania szkolenia zawodowego w formie aplikacji. Aplikanci jako członkowie samorządu zawodowego są natomiast obowiązani stosować się do uchwał jego organów.

Zgodnie z art. 37 ust. 2 urp, Rada OIRP może skreślić aplikanta radcowskiego, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Konstrukcja jaką zastosował ustawodawca w przepisie art. 37 ust. 2 urp daje podstawę do rozważenia możliwości skreślenia aplikanta z listy aplikantów radcowskich w sytuacji, gdy ziści się stan faktyczny odpowiadający nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu radcy prawnego. Ustawowym kryterium uznania administracyjnego jest więc w tym przypadku przydatność aplikanta do wykonywania zawodu. Ustawodawca nie wskazał jednocześnie jakie konkretnie elementy składają się na stan faktyczny mogący stanowić przyczynę skreślenia aplikanta z listy aplikantów radcowskich.

Przepis § 19 ust. 2 Regulaminu wskazuje, że niezaliczenie więcej niż jeden raz roku szkoleniowego lub negatywna ocena patrona stanowią podstawę do stwierdzenia przez Radę nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu i skreślenia z listy aplikantów z tego powodu. Natomiast § 28 ust. 4 Regulaminu stanowi, iż w okresie trwania aplikacji aplikant może powtarzać tylko jeden rok szkoleniowy.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem organu odwoławczego, co wynika także z Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej, niezaliczenie więcej niż jeden raz roku szkoleniowego lub negatywna ocena patrona mogą stanowić podstawę stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu radcy prawnego i powodować podjęcie uchwały o skreśleniu z listy aplikantów radcowskich na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Mając powyższe na względzie, zdaniem Prezydium KRRP, uchwała organu I instancji zgodna jest zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i z przepisami postępowania. Prawidłowo został ustalony stan faktyczny w zakresie dwukrotnego niezaliczenia roku szkoleniowego przez aplikanta, a obszerne uzasadnienie wskazuje na tok podejmowania decyzji przez organ I instancji. Podejmując uchwałę o skreśleniu z listy aplikantów radcowskich p. P. S. wskutek stwierdzenia jego nieprzydatności do wykonywania zawodu radcy prawnego, Rada OIRP w [...] prawidłowo zdecydowała o sposobie rozstrzygnięcia sprawy. Weryfikując rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej przez organ I instancji, organ odwoławczy podziela ocenę Rady wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, że w niniejszej sprawie względem strony zachodzi przesłanka nieprzydatności do wykonywania zawodu radcy prawnego, o której mowa w art. 37 ust. 2 urp.

W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdy strona w toku odbywanej aplikacji dwukrotnie nie zaliczyła roku szkoleniowego. W ocenie organu II instancji tymczasem, spośród okoliczności istotnych z punktu widzenia przedmiotowej sprawy, najbardziej skonkretyzowany charakter ma właśnie stan wiedzy aplikanta udokumentowany w oparciu o przeprowadzone kolokwium.

Pozytywna opinia patrona ma znaczenie dla oceny przebiegu aplikacji radcowskiej, ale nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem, iż ma ona znaczenie decydujące, bądź też że przesłanki z § 19 ust. 2 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej muszą być spełnione łącznie dla umożliwienia skreślenia z listy aplikantów radcowskich. Pozytywne opinie patrona nie "neutralizują" negatywnej oceny uzyskanej z kolokwiów. Patron bowiem sprawdza niektóre umiejętności aplikanta, ale patron nie jest w stanie obiektywnie sprawdzić wiedzy niezbędnej do należytego wykonywania zawodu. Tym samym opinia patrona, nie może być utożsamiana z całościową oceną aplikanta, gdyż zwykle dotyczy tylko niektórych, wybranych zachowań lub czynności aplikanta i jest dokonywana wyłącznie przez patrona. Nie bez znaczenia jest też częstotliwość wymaganych kontaktów z patronem, tj. 2 razy w miesiącu, podczas gdy kolokwia weryfikują wiedzę którą aplikant uzyskał w toku całego roku szkoleniowego, w czasie cotygodniowych zajęć.

Niezależnie od powyższego wywodu, należy także zwrócić uwagę na treść § 31 ust. 9 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej, zgodnie z którym od ustalonego przez komisję wyniku kolokwium odwołanie nie przysługuje. Tymczasem zarzuty odwołania dotyczą przede wszystkim prawidłowego sposobu jego przeprowadzenia. W ocenie organu odwoławczego natomiast, odwołujący się poprzez użytą w odwołaniu argumentację dąży właśnie do wzruszenia wyniku kolokwium. Nieuzasadnione są również zarzuty dotyczące wyłączenia Kierownika Szkolenia od udziału w podejmowaniu decyzji, bowiem wyrażenie przez niego opinii wynika z Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej. Jednocześnie funkcje w samorządzie radcowskim pełnione są niezależnie, a przedmiotem rozpoznania Rady była kwestia przydatności aplikanta do wykonywania zawodu, a nie kwestia wzruszenia wyniku z kolokwium, w którego przygotowaniu brał udział Kierownik Szkolenia.

Konkludując, w ocenie Prezydium KRRP, zaskarżona uchwała nie tylko nie przekracza zatem granic uznania administracyjnego, ale jest realizacją normy kompetencyjnej organu zawartej w art. 37 ust. 2 ustawy. Ocena wszystkich okoliczności niniejszej sprawy pozwala na stwierdzenie, że p. P. S. nie jest osobą przydatną do wykonywania zawodu radcy prawnego w rozumieniu powołanego przepisu.

Skargę na powyższą uchwałę Prezydium KRRP wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zainteresowany aplikant, zarzucając zaskarżonej uchwale naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 w związku z art. 140 kpa przez utrzymanie w mocy uchwały organu pierwszej instancji i brak ustosunkowania się w uzasadnieniu uchwały drugiej instancji (zaskarżonej uchwały) do zarzutów zawartych w odwołaniu, a w szczególności również nieuwzględnienia okoliczności, iż Rada OIRP w [...] nie wyznaczyła jasnych, precyzyjnych i pełnych kryteriów oceny kolokwium, w sytuacjach, gdy co do niektórych pytań Komisja egzaminacyjna prawa spółek handlowych - za ostateczną aprobatą Rady OIRP w [...] - przychyliła się do uwzględnienia - jako poprawnych - dwóch odpowiedzi w jednym pytaniu testowym, natomiast w innych przypadkach - takich jak kwestionowany przez skarżącego - nie uwzględniła tego.

Z uwagi na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i uchwały organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W zaskarżonej uchwale Prezydium KRRP nie odniosło się w żaden sposób do wykazanego przez skarżącego faktu ewidentnego merytorycznego uchybienia występującego w teście, o którym mowa wyżej oraz innych uchybień dotyczących przedmiotowego testu mimo, iż można przyjąć, że okoliczności te pozostawały w sprzeczności z zasadami prowadzenia aplikacji radcowskiej ustalonymi przez samą KRRP.

Skarżący wskazał również, iż wbrew argumentacji podniesionej zarówno przez Radę OIRP w [...], jak również Prezydium KRRP - uchwała będąca przedmiotem odwołania podjęta została na wątpliwej podstawie prawnej, w sposób uznaniowy lecz w tym zakresie - pochopnie. Jak już uprzednio podniesiono, zwrócić należy uwagę na fakt, iż art. 37 ust. 1 urp przewiduje konkretne przyczyny stanowiące podstawę obligatoryjnego skreślenia aplikanta z listy aplikantów radcowskich, natomiast art. 37 ust. 2 stanowi, iż rada okręgowej izby radców prawnych może skreślić aplikanta radcowskiego z listy aplikantów radcowskich, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu radcy prawnego. Z uwagi na fakt, iż przyjęcie założenia o nieprzydatności określonej osoby (aplikanta) do wykonywania zawodu radcy prawnego, a następnie podjęcie decyzji o skreśleniu z listy aplikantów wiąże się z odebraniem osobie prawa do dalszego uczestnictwa w aplikacji radcowskiej (prawa nabytego po spełnieniu przesłanek określonych w ustawie) oraz zamyka tej osobie drogę do wykonywania zawodu radcy prawnego, okoliczności w związku z wystąpieniem których ocenia się osobę jako nieprzydatną do wykonywania zawodu radcy prawnego - powinny być wskazane w ustawie. Skoro bowiem osoba nabyła prawo do bycia aplikantem na podstawie przepisów powszechnie obowiązującego prawa (ustawa) - tylko przepisy o takim samym charakterze, wskazujące ściśle określone przesłanki eliminujące daną osobę z grona osób mogących nadal korzystać z prawa bycia aplikantem, a w przyszłości z możliwości wykonywania zawodu radcy prawnego - mogą być podstawą prawną odebrania osobie tego prawa, nie zaś przepisy wewnętrzne samorządu zawodowego. Jednakże Regulamin odbywania aplikacji radcowskiej, którego przepisy - jako postawę uznania nieprzydatności do wykonywania zawodu radcy prawnego oraz skreślenia z listy aplikantów - wskazała Rada OIRP w [...], a także Prezydium KRRP, nie posiada waloru prawa powszechnie obowiązującego czyli skutecznego wobec wszystkich, ani nie może być uznany za równorzędny rozporządzeniu w rozumieniu konstytucyjnych źródeł prawa, bowiem pomimo istnienia przepisu art. 60 pkt 8 lit. c urp, brak jest w urp przepisów, które upoważniałyby KRRP do wydania w przedmiotowej materii regulaminu stanowiącego przepisy prawa powszechnie obowiązującego w oznaczonym zakresie, zaś brak jest podstaw do przyjęcia, iż na podstawie cytowanego przepisu mogą być lub są wydawane przez KRRP akty prawne o powszechnie obowiązującym charakterze. Przyjmując przeciwne założenie, należałoby uznać, że sposób upoważnienia organu samorządu radcowskiego do wydania aktu prawnego mającego być wydanym na podstawie ustawy i w celu jej wykonania - urąga obowiązującym w tym względzie konstytucyjnym zasadom. Jednocześnie ustawa nie zawiera przepisów określających cechy osoby nieprzydatnej do wykonywania zawodu radcy prawnego. Przedmiotowy Regulamin choć powołany jako podstawa rozstrzygnięcia w sprawie - jednakże nie stanowiący źródła prawa powszechnie obowiązującego - nie może zatem stanowić o przesłankach odebrania praw nabytych na podstawie ustawy. Przyjmując bowiem koncepcję racjonalnego ustawodawcy należy taki stan rzeczy rozpatrywać w kategorii błędu ustawodawcy - niuansu, którego ustawodawca nie wziął pod uwagę konstruując ustawę, a który sankcjonowałby postępowanie niezgodne z jedną z zasad wynikających z Konstytucji RP, zgodnie z którą - prawo nabyte na podstawie ustawy, może być odebrane wyłącznie na podstawie ustawy lecz - co oczywiste - nie w oderwaniu od konstytucyjnych źródeł prawa. Mając na względzie art. 17 Konstytucji RP, który powołało Prezydium KRRP, nie sposób w tym przepisie jednak dostrzec podstaw do wyłączenia w sposób dorozumiany zasady, o której mowa powyżej.

W kontekście uchybień występujących, zdaniem skarżącego, w teście na kolokwium, o którym mowa w niniejszej skardze, ale również była mowa uprzednio w odwołaniu od uchwały Rady OIRP w [...], należy również zwrócić szczególną uwagę na § 31 ust. 9 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej z którego wynika, iż od ustalonego przez komisję wyniku kolokwium odwołanie nie przysługuje. Przepis ten sankcjonuje zatem możliwość uchylenia się komisji egzaminacyjnych od skutków własnych pomyłek lub braku staranności w przygotowywaniu kolokwium zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym oraz blokuje możliwość skontrolowania potencjalnych przejawów niesprawiedliwości odnośnie oceniania prac aplikantów w ramach kolokwiów. Uniemożliwiając bowiem odwołanie się aplikanta choćby od ewidentnych i rażących, czy nawet przypadkowych uchybień komisji egzaminacyjnych, zarówno formalnych, jak i merytorycznych, skutkujących negatywną oceną z kolokwium, stwarza się - w sposób wymuszony - podstawy do uznaniowego i dowolnego potraktowania kwestii przydatności danej osoby do wykonywania zawodu radcy prawnego - co już samo w sobie jest niesprawiedliwe. Zasadą towarzyszącą szkoleniu aplikantów nie mogą być przepisy uniemożliwiające aplikantowi radcowskiemu polemikę z błędami merytorycznymi popełnianymi na etapie kolokwiów przez szkolących go radców prawnych. O nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu radcy prawnego decyduje w jakimś stopniu czynnik merytoryczny ale również w szczególności subiektywne czynniki psychofizyczne, etyczne, związane z doświadczeniem życiowym - nieprzewidziane w Regulaminie odbywania aplikacji radcowskiej, w którym z kolei przyjęto uznaniowe, dalece niewystarczające formalne kryterium uznania o nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu radcy prawnego, które w połączeniu z cytowanym wyżej § 31 ust. 9 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej, stwarza - wobec braku stosownych przesłanek wyrażonych w ustawie – nie popartą ustawą możliwość zamykania drogi do wykonywania zawodu radcy prawnego - co pozostaje w sprzeczności z art. 65 Konstytucji RP. Prezydium KRRP nie odniosła się również do wyżej wymienionych zastrzeżeń z powołaniem się na cel ustanowienia oraz stosowania przepisu o braku odwołania od wyniku kolokwium w przedstawionych okolicznościach.

Prezydium KRRP - odmiennie niż Rada OIRP w [...] - przyjęło założenie o fakultatywności skreślenia aplikanta z listy aplikantów radcowskich w przypadku niezaliczenia więcej niż jeden raz roku szkoleniowego lub negatywnej oceny patrona, określając art. 37 ust. 2 urp oraz odpowiednie przepisy Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej - jako stwarzające podstawę do rozważenia możliwości skreślenia aplikanta z listy aplikantów radcowskich w sytuacji, gdy ziści się stan faktyczny odpowiadający nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu radcy prawnego określony w tymże Regulaminie. Z uzasadnienia tej kwestii przez Prezydium KRRP wynika zatem jednocześnie, że organ nie wywodzi z powołanych przepisów, po stronie organu samorządu radcowskiego - obowiązku skreślenia aplikanta z listy aplikantów w wyżej wymienionych przypadkach. Organ odwoławczy - jak to określił w uzasadnieniu do zaskarżonej uchwały - spośród okoliczności istotnych z punktu widzenia przedmiotowej sprawy, za okoliczność o najbardziej skonkretyzowanym charakterze uznał stan wiedzy skarżącego (jako aplikanta) udokumentowany w oparciu o przeprowadzone kolokwium. Dziwić może jednak sformułowanie organu odwoławczego na temat istotnych okoliczności z punktu widzenia przedmiotowej sprawy lecz o mało skonkretyzowanym charakterze, ponieważ nie wskazał w uzasadnieniu o jakie okoliczności istotne w sprawie mogłoby chodzić oraz - w jakim zakresie nie zostały skonkretyzowane. Skoro zatem są istotne i dające się określić - nie znajduje usprawiedliwienia zdaniem skarżącego - fakt ich nieuwzględnienia lub nieustosunkowania się do nich przez organ odwoławczy. Zdaniem skarżącego - okoliczności mogące mieć wpływ na wynik kolokwium (nie tylko po stronie skarżącego, ale również innych aplikantów OIRP w [...]) zostały w odwołaniu wystarczająco precyzyjnie wskazane i uzasadnione, zarówno w oparciu o przepisy powszechnie obowiązującego prawa (np. ustawa - Kodeks spółek handlowych), jak również przepisy prawne samorządu radcowskiego (np. zgodna z powszechnie przyjętymi zasadami wykładni prawa interpretacja Regulaminu odbywania aplikacji oraz Zakresu aplikacji), wobec których to twierdzeń organ odwoławczy nie zechciał zająć stanowiska w uzasadnieniu do własnej uchwały, w szczególności nie wyjaśnił kwestii wpływu przedstawionych okoliczności na wynik kolokwium, którego dotyczy w znacznej części przedmiotowa sprawa, ani też nie odniósł się do kwestii wskazanego w odwołaniu potencjalnego naruszenia przepisów samorządu radcowskiego polegającego na w zasadzie dowolnej ich interpretacji podczas przygotowywania przedmiotowego kolokwium. Organ odwoławczy ograniczył się jedynie do potwierdzenia faktu formalnej zgodności z prawem działań Rady OIRP w [...], zdając się nie dostrzegać materialnych aspektów tych działań i ich skutków dla skarżącego (siłą rzeczy być może również innych aplikantów OIRP w [...]) i to mimo występowania przypadków rażących błędów merytorycznych w rzeczonym kolokwium. Stosując prawo bowiem, mając na względzie wskazane przez skarżącego uchybienia, wobec nie dających się usunąć wątpliwości, mógł rozstrzygnąć na korzyść skarżącego, jako że sam wskazał na fakultatywny charakter przepisów o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów.

Z uzasadnienia uprzednio zaskarżonej uchwały Rady OIRP w [...] wynikało, że decyzję Kierownika Szkolenia aplikantów o niezaliczeniu na niekorzyść skarżącego II roku aplikacji radcowskiej determinowała ocena wystawiana przez Komisję egzaminacyjną (przygotowującą oba kolokwia (w I terminie oraz poprawkowe) z prawa spółek handlowych) i w tym zakresie również Rada OIRP w [...] polegała na przedmiotowej ocenie. Zwrócono więc organowi odwoławczemu uwagę na fakt, iż w zakresie przedmiotu prawa spółek handlowych - wykładowcą, Przewodniczącym Komisji egzaminacyjnej przygotowującej kolokwia oraz Wicedziekanem Rady OIRP w [...] był Kierownik Szkolenia Aplikantów OIRP w [...], a zatem osoba z jednej strony mogąca dokonać merytorycznej weryfikacji testu z prawa spółek handlowych, a w konsekwencji weryfikacji ocen z kolokwium z prawa spółek handlowych. Zdaniem skarżącego, fakt ten miał znaczenie w sprawie o tyle, że Kierownik Szkolenia Aplikantów przygotowywał rozstrzygnięcia dla Dziekana oraz Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], które ostatecznie stały się dowodami w niniejszej sprawie, i którego to faktu oraz jego znaczenia zarówno Dziekan Rady OIRP w [...], jak i sam Kierownik Szkolenia Aplikantów mieli świadomość. W takich okolicznościach musiały więc zachodzić przesłanki wyłączenia z urzędu pracownika organu administracji publicznej, określone w art. 24 § 3 kpa, ponieważ rolę organu w niniejszym postępowaniu pełniła Rada OIRP w [...], zaś Kierownik Szkolenia Aplikantów (piastujący również inne funkcje w samorządzie m.in. w Radzie) był osobą, która przygotowując rozstrzygnięcia dla Rady OIRP w [...] w przedmiocie przydatności osoby skarżącego do wykonywania zawodu radcy prawnego, będąc jednocześnie Przewodniczącym Komisji egzaminacyjnej w zakresie przedmiotu prawa spółek handlowych - nie miała interesu w tym, aby ujawniać na etapie postępowania administracyjnego ani wcześniej uchybień w zakresie przygotowania pod własnym kierownictwem kolokwium z prawa spółek handlowych. Świadczyć o tym może pismo Dziekana Rady OIRP w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., stanowiące odpowiedź na pismo skarżącego z dnia [...] grudnia 2013 r., w sprawie uchybień w zakresie przedmiotowego kolokwium, ponieważ z jednej strony Dziekan informuje o przeprowadzeniu weryfikacji pracy skarżącego w ramach tego kolokwium, a z drugiej strony informuje o braku zmian w punktacji, co wobec wskazanych uchybień w przygotowaniu kolokwium oraz po przeprowadzeniu rzetelnej weryfikacji, obejmującej wyżej wskazane porównania treści - nie mogłoby mieć miejsca.

Skarżący w odwołaniu wskazał zatem, że doszło również, do naruszenia przepisu kpa o wyłączeniu pracownika organu, o którym mowa w art. 24 § 3 ustawy - kpa, ponieważ organ administracji publicznej powinien w takiej sytuacji z urzędu wyłączyć z postępowania pracownika, którego stosunek do toczącego się postępowania może nasuwać wątpliwości, co do jego bezstronności. Okoliczności uprawdopodabniające zaistnienie przesłanek wyłączenia pracownika organu z toczącego się postępowania były znane organowi administracji publicznej z urzędu z uwagi na istnienie ważnych w owym czasie uchwał Rady OIRP w [...]. Organ odwoławczy zarzuty te uznał za nieuzasadnione argumentując, że Regulamin odbywania aplikacji radcowskiej przewiduje obligatoryjny udział Kierownika Szkolenia w sprawie poprzez wyrażenie opinii o aplikancie. Z kolei - zdaniem organu odwoławczego - funkcje w samorządzie radcowskim pełnione są niezależnie, natomiast przedmiotem rozpoznania Rady OIRP w [...] była kwestia przydatności skarżącego do wykonywania zawodu, nie zaś kwestia wzruszenia wyniku kolokwium, w którego przygotowaniu brał udział Kierownik Szkolenia.

Zdaniem skarżącego - nie sposób zgodzić się z wyżej wymienioną argumentacją, ponieważ o ile udział Kierownika Szkolenia aplikantów w postępowaniu można uznać za uzasadniony, o tyle nie nadaje się do zaakceptowania sytuacja, w której Kierownik Szkolenia aplikantów przewidziany potencjalnie do wzięcia udziału w postępowaniu w sprawie skreślenia z listy aplikantów jest jednocześnie osobą, której efekty pracy - jako wykładowcy i przewodniczącego komisji egzaminacyjnej z konkretnego przedmiotu - mają posłużyć jako uzasadnienie dla uchwały o takim skreśleniu i które to dowody w sprawie ta sama osoba ma ocenić i przedstawić radzie okręgowej izby radców prawnych na podstawie tych dowodów rozstrzygnięcie w sprawie skreślenia i to pomimo zgłoszonych uprzednio przez skarżącego merytorycznych zastrzeżeń co do kolokwium przygotowanego pod kierownictwem tej osoby. Zdaniem skarżącego - osoba ta podlegała wyłączeniu z postępowania, ponieważ będąc piastunem kilku funkcji w samorządzie radcowskim, a jednocześnie będąc wykładowcą i przewodniczącym komisji egzaminacyjnej z przedmiotu, którego sprawa dotyczy - jak już uprzednio wskazano - nie miała interesu, aby odnieść się w żaden sposób do uwag przedłożonych przez skarżącego. Dodatkowo należy stwierdzić, iż łącząc w jednym ręku w zasadzie trzy mające wpływ na siebie nawzajem funkcje, osoba ta - mając na względzie choćby osobisty stosunek osoby Kierownika Szkolenia aplikantów do własnej pracy w związku z merytorycznym przygotowaniem kolokwium - nie mogła ich wykonywać w sposób niebudzący wątpliwości co do całkowitej bezstronności. Zatem trudno tutaj twierdzić o niezależnym wykonywaniu trzech funkcji przez tę samą osobę - występował zatem brak możliwości rozdzielenia tych funkcji w przedstawionej sytuacji Należy jednocześnie podkreślić, iż kwestia prawidłowego ustalenia wyniku kolokwium ma w kontekście stwierdzenia przydatności skarżącego do wykonywania zawodu radcy prawnego pierwszorzędne znaczenie, ponieważ decyduje o tym, czy rzeczywiście pomimo szczególnie niekorzystnego dla aplikantów § 31 ust. 9 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej oraz świadomości Rady OIRP w [...] oraz Prezydium KRRP co do uchybień w przygotowaniu przedmiotowego kolokwium, oba te organy powinny zaakceptować fakt skreślenia aplikanta z listy aplikantów radcowskich z wszystkimi tego konsekwencjami. Posiłkując się tym przepisem, oba organy samorządu radcowskiego uznały zastrzeżenia skarżącego za bezprzedmiotowe i pozbawione podstaw prawnych a zatem za pozbawione znaczenia w sprawie, a przecież dla możliwości ustosunkowania się przez skarżącego do dowodów zebranych w sprawie w I instancji oraz do zaskarżonej uchwały - mają one zasadnicze znaczenie. Okoliczności tych - wynikających przecież z treści odwołania - organ odwoławczy nie wziął pod uwagę oraz się do nich nie ustosunkował.

W uchwale będącej przedmiotem odwołania, którego rezultatem jest zaskarżona uchwała, Rada OIRP w [...] wskazała również, iż wskazany przez skarżącego brak w dokumentacji sprawy zarówno pisma skarżącego z dnia [...] grudnia 2013 r. (wpłynęło do sekretariatu OIRP w [...] w dniu [...] grudnia 2013 r.) kierowanego do Dziekana Rady OIRP, jak również tego samego egzemplarza testu w takiej formie w jakiej został przekazany aplikantowi (skarżącemu) na kolokwium (spięty zszywaczem, podpisany) - stanowią okoliczności czy braki pozostające bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Nie można zgodzić się z tym stwierdzeniem, ponieważ okoliczność braku w dokumentacji sprawy rzeczonego pisma z dnia [...] grudnia 2013 r. mogłaby sugerować Radzie OIRP w [...], iż w teście na kolokwium poprawkowe w dniu [...] grudnia 2013 r. z prawa spółek handlowych nie było jakichkolwiek nieścisłości lub uchybień mogących mieć wpływ na wynik kolokwium (zarówno na niekorzyść osoby skarżącego, jak również innych aplikantów), a zatem, że test był przygotowany z należytą starannością. Jeżeli natomiast chodzi o wskazany przez skarżącego brak tego samego egzemplarza testu w takiej formie w jakiej został przekazany aplikantowi (skarżącemu) na kolokwium, został on przez skarżącego podniesiony w związku z intencją ostatecznego wyjaśnienia treści testu, w oparciu o który udzielono odpowiedzi w karcie odpowiedzi na wyżej wymienionym teście poprawkowym, ponieważ - jak uprzednio podniesiono - ze względu na treść pisma Dziekana Rady OIRP w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. brak było przekonujących dowodów na to, że Komisja egzaminacyjna przedmiotu prawa spółek handlowych rzeczywiście dokonała jakiejkolwiek weryfikacji w związku z pismem skarżącego z dnia [...] grudnia 2013 r. Dodatkowo była to o tyle dziwna okoliczność, że inne pisma kierowane przez skarżącego do Dziekana Rady OIRP - wcześniejsze, w innych sprawach, choć związane bezpośrednio bądź pośrednio z przedmiotem sprawy - znajdowały się w dokumentacji sprawy. Natomiast dostępny w sekretariacie Rady OIRP w [...] egzemplarz testu, stanowiący swoistego rodzaju wzorzec do porównania, zawierał nie dające się uzasadnić nieścisłości, tzn. błędy w dacie (inna była na I stronie, a inna na pozostałych stronach), a dodatkowo analiza pytania 29 testu oraz przypisanych doń odpowiedzi wskazywała, że żadna z odpowiedzi (w tym również ta odpowiedź, którą uznano za prawidłową) - nie była zgodna z podstawą prawną wskazaną jaką prawidłowa w ramach tego pytania. Niezgodności te mogły również sugerować wystąpienie możliwości choćby przypadkowego posłużenia się przez komisję egzaminacyjną przy dokonywaniu weryfikacji wyników kolokwium, zawierającym uchybienia wzorem testu. Uwaga skarżącego o braku w dokumentacji sprawy tego samego egzemplarza testu w określonej formie, powstała więc w przekonaniu, że dołączenie do dokumentacji sprawy egzemplarza testu, z którym osoba skarżącego zetknęła się na kolokwium rozwiałoby nie dające się usunąć w tym przypadku wątpliwości co do tożsamości pytań i odpowiedzi zadanych w teście z dnia [...] grudnia 2013 r. w stosunku do egzemplarza testu uchodzącego za wzorcowy. Niezgodności odnoszące się do daty kolokwium zawiera również arkusz/egzemplarz zawierający rozwiązanie testu poprawkowego z prawa spółek handlowych. W tym zakresie zatem podniesione przez skarżącego uwagi lub okoliczności mogły mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy podkreślić, iż wszelkie powołane wyżej pisma lub formularze zostały dołączone do odwołania przekazanego Prezydium KRRP, jednakże organ odwoławczy nie ustosunkował się w żaden sposób do okoliczności wykazanych w rzeczonych dowodach. Pomimo, iż powinien dokonać własnych ustaleń - co sugerowałby odległy termin załatwienia przedmiotowej sprawy wskazany przez ten organ stosownym pismem - organ nie wskazał, które z nich uznał za udowodnione, a którym odmówił mocy dowodowej. Oparł się natomiast w zasadzie na argumentacji Rady OIRP w [...], która w ocenie skarżącego, w kontekście przedstawionych okoliczności jest niewystarczająca do utrzymania w mocy uchwały od której wniesiono odwołanie, a w świetle prezentowanego przez organ odwoławczy poglądu o fakultatywności instytucji skreślenia aplikanta z listy aplikantów, nasuwa wątpliwości co do możności obdarzenia jakimkolwiek zaufaniem organu odwoławczego - jako wykonującego funkcję organu administracji publicznej.

Podniesione przez skarżącego w skardze okoliczności wskazują na to, iż pomimo wystąpienia wskazanych nieścisłości i uchybień, które miały wpływ na wynik kolokwium niekorzystny dla osoby skarżącego, a dodatkowo mogących występować wątpliwości co do podstawy prawnej podjęcia uchwały, której dotyczyło odwołanie skierowane do Prezydium KRRP (z uwagi na zastosowanie wykładni systemowej przepisów stanowiących podstawę podjęcia tej uchwały) - również odwołanie rozpatrzono bez wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy, a następnie podtrzymano wyżej wymienioną uchwałę Rady OIRP w [...], której dotyczy zaskarżona uchwała Prezydium KRRP.

W odpowiedzi na skargę Prezydium KRRP zwracając uwagę Sądu na fakt wniesienia skargi z naruszeniem przepisu art. 219 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (brak opłaty), w przypadku nieuzupełnienia przez skarżącego przedmiotowego braku w trybie art. 220 § 1 cyt. ustawy, wniosło o odrzucenie skargi stosownie do treści art. 220 § 3 ppsa (zważywszy że skarżący nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy wraz z odpowiednim oświadczeniem w rozumieniu przepisów ustawy ppsa). W przypadku uzupełnienia przez skarżącego wskazanego braku skargi, pełnomocnik KRRP wniósł o jej oddalenie.

W ocenie Prezydium KRRP, brak jest podstaw natury faktycznej i prawnej dla uchylenia zaskarżonej uchwały, utrzymującej w mocy uchwałę Rady OIRP w [...] w sprawie skreślenia z listy aplikantów radcowskich p. P. S.

Zdaniem organu, zarówno zaskarżona uchwała, jak też utrzymana przez nią uchwała organu I instancji, zgodne są z prawem materialnym i wydane zostały z poszanowaniem przepisów postępowania.

Analiza akt osobowych skarżącego oraz rozstrzygnięć organów wydanych w jego sprawie nie pozwala na stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego bądź prawa procesowego.

Odbywając I rok aplikacji radcowskiej w roku szkoleniowym 2010, p. P. S. nie uzyskał jego zaliczenia, w związku z czym aplikant powtarzał I rok aplikacji w roku szkoleniowym 2011. W roku szkoleniowym 2012 p. P. S. korzystał z urlopu dziekańskiego. Odbywając II rok aplikacji w roku szkoleniowym 2013 skarżący uzyskał natomiast ocenę niedostateczną z kolokwium z prawa handlowego i nie zaliczył roku.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r., Rada OIRP w [...] skreśliła p. P. S. z listy aplikantów radcowskich z uwagi na stwierdzenie jego nieprzydatności do wykonywania zawodu radcy prawnego. Uchwała Rady została utrzymana w mocy przez Prezydium KRRP

Żaden z powołanych elementów stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięć samorządu radcowskiego nie był kwestionowany.

Zważywszy na powyższe w pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że ustawowe uprawnienie organów samorządu radcowskiego do organizowania aplikacji oraz określania jej zasad dotyczy weryfikowania przez organy samorządu wiedzy niezbędnej do wykonywania zawodu radcy prawnego, jak również do dokonywania szeroko pojętej oceny uwarunkowań osobistych osób ubiegających się o uzyskanie uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego. Powyższe ma swoje źródło wart. 17 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym samorząd sprawuje pieczę nad prawidłowym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego w granicach interesu publicznego i dla jego obrony. Tym samym samorząd zawodowy odpowiedzialny jest za właściwe wyszkolenie przyszłych radców prawnych - profesjonalnych pełnomocników.

W ocenie organu II instancji, spośród okoliczności istotnych z punktu widzenia przedmiotowej sprawy, najbardziej skonkretyzowany charakter ma właśnie udokumentowany stan wiedzy aplikanta ustalony na podstawie przeprowadzonych kolokwiów, których to kolokwiów skarżący nie zaliczył.

Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu profesjonalnych usług prawniczych, wymagających bogatej i ugruntowanej wiedzy z zakresu różnych dziedzin prawa, a negatywne oceny z kolokwiów weryfikujących poziom tej wiedzy, stanowią obiektywną przesłankę uzasadniającą stwierdzenie nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawody radcy prawnego. Należy mieć przy tym na względzie, że nie stanowi to o istnieniu jedynej przesłanki uzasadniającej podjęcie przez organ I instancji zaskarżonej decyzji, ale świadczy o tym, iż w świetle wszystkich okoliczności sprawy, po rozważeniu zebranego w toku postępowania materiału, okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu radcy prawnego przeważają nad okolicznościami przemawiającymi na korzyść P. P. S.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego, przytoczyć należy treść § 31 ust. 9 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej, zgodnie z którym od ustalonego przez komisję wyniku kolokwium odwołanie nie przysługuje. Argumentacja odwołania tymczasem w głównej mierze ukierunkowana jest właśnie na podważenie wiarygodności negatywnej oceny uzyskanej z kolokwium przez skarżącego, w wyniku której nie uzyskał on zaliczenia roku szkoleniowego. Jednocześnie powoływany przez skarżącego fakt uwzględnienia przez komisję pewnej korekty w pytaniu testowym, polegającej na uznaniu za prawidłowe dwóch odpowiedzi, najlepiej oddaje to, że niezwykle rzadko zdarzające się omyłki eliminowane są przez komisję każdorazowo niejako z urzędu.

Wbrew twierdzeniom skarżącego nie jest prawdą, że rozstrzygnięcia w jego sprawie zapadały w oparciu o przepisy wewnętrzne samorządu radców prawnych. Podstawą prawną skreślenia p. P. S. z listy aplikantów radcowskich był bowiem art. 37 ust. 2 urp, a więc przepis powszechnie obowiązujący, znajdujący się w konstytucyjnym katalogu źródeł prawa. Powoływane przepisy prawa samorządowego pełnią natomiast funkcje pewnego rodzaju doprecyzowania, aczkolwiek były wobec skarżącego skuteczne z uwagi na jego przynależność do samorządu zawodowego radców prawnych. Jednocześnie zważywszy na materię którą obejmuje Regulamin odbywania aplikacji radcowskiej, do przebiegu kolokwiów nie mają zastosowania przepisy kpa. Z tego względu organ nie podziela zarzutów dotyczących naruszenia przepisów kpa z uwagi na pełnienie przez Kierownika Szkolenia dodatkowych funkcji związanych z działalnością samorządu radcowskiego.

W ocenie Prezydium KRRP, zaskarżona uchwała nie tylko nie przekracza zatem granic uznania administracyjnego, ale w sposób prawidłowy utrzymuje w mocy uchwałę Rady OIRP w [...], która realizuje normę kompetencyjną zawartą w art. 37 ust. 2 urp.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2012 r., poz. 270, z późn. zm..; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Nr [...] Prezydium KRRP z dnia [...] kwietnia 2014 r., którą po rozpatrzeniu odwołania p. P. S. od uchwały Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych (OIRP) w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. w sprawie skreślenia z listy aplikantów radcowskich – utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.

Zaskarżonej uchwale zrzucono w skardze naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 w związku z art. 140 kpa przez utrzymanie w mocy uchwały organu pierwszej instancji i brak ustosunkowania się w uzasadnieniu uchwały drugiej instancji (zaskarżonej uchwały) do zarzutów zawartych w odwołaniu, a w szczególności również nieuwzględnienia okoliczności, iż Rada OIRP w [...] nie wyznaczyła jasnych, precyzyjnych i pełnych kryteriów oceny kolokwium, co doprowadziło do niezasadnej zróżnicowania oceny.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowiły przepisy ustawy o radcach prawnych, a w szczególności art. 37 ust. 2 tej ustawy oraz art. 60 pkt 8 lit. c i art. 41 pkt 4 urp, a także przepisy prawa korporacyjnego, a zwłaszcza § 19 ust. 2, § 28 ust. 4 oraz § 31 ust. 9 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej, stanowiącego obecnie załącznik do uchwały Nr [...] KRRP z dnia [...] października 2009 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej (nie została ona zakwestionowana przez Ministra Sprawiedliwości w trybie art. 47 ust. 2 urp).

Zgodnie z art. 37 ust. 2 urp, mającym podstawowe znaczenie w rozpatrywanej sprawie, rada okręgowej izby radców prawnych może skreślić aplikanta radcowskiego z listy aplikantów radcowskich, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu radcy prawnego. Przepis ten ma niewątpliwie charakter uznaniowy (w przeciwieństwie do art. 37 ust. 1 urp, regulującym skreślenie obligatoryjne). Prezydium KRRP trafnie podniosło, że ustawowym kryterium uznania administracyjnego jest więc w rozpatrywanej sprawie przydatność aplikanta do wykonywania zawodu. Ustawodawca nie wskazał jednocześnie jakie konkretnie elementy składają się na stan faktyczny mogący stanowić przyczynę skreślenia aplikanta z listy aplikantów radcowskich.

Sąd podziela ocenę organu, że w rozpatrywanej sprawie jasno określono kryteria rozstrzygnięcia i nie przekroczono granic swobodnego uznania.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że "Organy korporacji prawniczych obowiązane są do działania zgodnie z ogólnymi zasadami k.p.a., zwłaszcza art. 7 k.p.a. - zasada prawdy obiektywnej - i biorąc pod uwagę wagę uchwał o stwierdzeniu nieprzydatności do wykonywania zawodu, winny przed podjęciem uchwały o skreśleniu, zwłaszcza na fakultatywny charakter przepisu art. 37 ust. 2 ustawy z 1982 r. o radcach prawnych uznać za konieczne zebrać cały materiał dowodowy, dokonać oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, rozważyć go należycie i zdecydować na tej podstawie o wydaniu lub niewydaniu uchwały w sprawie skreślenia z listy aplikantów."(wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1349/13, LEX nr 1368284).

Stosownie do art. 41 pkt 4 urp, do zadań samorządu należy między innymi przygotowywanie aplikantów radcowskich do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, co bez wątpienia dotyczy także kształcenia aplikantów radcowskich. Samorząd radcowski jest zatem uprawniony do organizowania i nadzorowania szkolenia zawodowego w formie aplikacji. Aplikanci jako członkowie samorządu zawodowego są natomiast obowiązani stosować się do uchwał jego organów.

W ramach przedstawionych obowiązków, zgodnie z art. 60 pkt 8 lit c urp do zakresu działania KRRP należy uchwalanie regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej.

W ocenie Sądu, uchwała KRRP określająca regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej jest aktem opartym na upoważnieniu ustawowym nie znajdującym się w wykazie aktów prawa powszechnie obowiązującego, o którym mowa w art. 87 Konstytucji. Obowiązuje ona natomiast członków korporacji zawodowej, a do aplikantów radcowskich ma zastosowanie od momentu złożenia ślubowania.

Przepis § 19 ust. 2 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej stanowi, że niezaliczenie więcej niż jeden raz roku szkoleniowego lub negatywna ocena patrona stanowią podstawę do stwierdzenia przez Radę nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu i skreślenia go z listy aplikantów z tego powodu. Natomiast § 28 ust. 4 Regulaminu stanowi, iż w okresie trwania aplikacji aplikant może powtarzać tylko jeden rok szkoleniowy.

Jak trafnie zauważyło Prezydium KRRP, pozytywna opinia patrona ma znaczenie dla oceny przebiegu aplikacji radcowskiej, ale nie jest to znaczenie decydujące, mogące zmodyfikować niezaliczenie roku szkoleniowego Redakcja § 19 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej nie pozwala też na uznanie, że wymienione w powołanym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie, by możliwe było skreślenie z listy aplikantów radcowskich. Jak trafnie stwierdziło Prezydium KRRP, pozytywne opinie patrona nie "neutralizują" negatywnej oceny uzyskanej z kolokwiów. Patron bowiem sprawdza niektóre umiejętności aplikanta, ale patron nie jest w stanie obiektywnie sprawdzić wiedzy niezbędnej do należytego wykonywania zawodu. Tym samym opinia patrona nie może być utożsamiana z całościową oceną aplikanta, gdyż zwykle dotyczy tylko niektórych, wybranych zachowań lub czynności aplikanta i jest dokonywana wyłącznie przez patrona. Nie bez znaczenia jest też częstotliwość wymaganych kontaktów z patronem, tj. 2 razy w miesiącu, podczas gdy kolokwia weryfikują wiedzę którą aplikant uzyskał w toku całego roku szkoleniowego, w czasie cotygodniowych zajęć.

W ocenie Sądu, na tle przedstawionych przepisów i ich interpretacji nie ulega, wątpliwości, iż skarżący aplikant nie wykazał przydatności do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Stan faktyczny sprawy został bowiem ustalony bez żadnych wątpliwości i w zasadzie jest niesporny. Skarżący nie uzyskał zaliczenia I roku aplikacji radcowskiej, odbywanego w roku szkoleniowym 2010, w związku z czym powtarzał ten rok w roku szkoleniowym 2011. W roku szkoleniowym 2012, p. P. S. korzystał z urlopu dziekańskiego. Odbywając II roku aplikacji w roku szkoleniowym 2013, skarżący uzyskał ocenę niedostateczną z kolokwium z prawa handlowego i nie zaliczył roku. Oznacza to, że skarżący w toku odbywanej aplikacji dwukrotnie nie zaliczył roku szkoleniowego. W ocenie organu II instancji – w ocenie Sądu trafnej – jest to najbardziej istotna okoliczność, wskazująca na stan wiedzy aplikanta udokumentowany w oparciu o przeprowadzone kolokwium, przesądzająca o jego nieprzydatności do zawodu radcy prawnego.

W związku z powyższym skarżący został poinformowany o wszczęciu wobec niego postępowania w sprawie skreślenia z listy aplikantów. Skarżący został powiadomiony o prawie złożenia wyjaśnień i wniosków oraz o możliwości wzięcia udziału w posiedzeniu Rady w części dotyczącej jego sprawy. Wymogi formalne zostały zatem w całości spełnione.

Skarżący nie ma też racji kwestionując w niniejszym postępowaniu (w b. obszernym wywodzie) wynik uzyskany w kolokwium z prawa handlowego. Po pierwsze, przedmiot postępowania jest inny (przedmiotem rozpoznania Rady była kwestia przydatności aplikanta do wykonywania zawodu, a nie kwestia wzruszenia wyniku z kolokwium). Po drugie, zgodnie z § 31 ust. 9 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej, od ustalonego przez komisję wyniku kolokwium odwołanie nie przysługuje, a przywołanej w tej kwestii obszernej argumentacji skarżącego Sąd nie podziela. Po trzecie wreszcie, skarżący kwestionował wynik swojego kolokwium porównawczo, w relacji do odpowiedzi innych uczestników, w której to relacji Sąd nie rozpatruje nawet odwołań od wyników egzaminów radcowskich. Każda sprawa jest bowiem indywidualna i tak, w ocenie Sądu, powinna być rozpatrywana.

Nieuzasadnione są również zarzuty dotyczące wyłączenia Kierownika Szkolenia od udziału w podejmowaniu decyzji, bowiem wyrażenie przez niego opinii wynika z Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej. Sąd zauważa, że skarżący nie podał żadnych rzeczowych argumentów przemawiających za wyłączenia Kierownika Szkolenia od udziału w podejmowaniu decyzji w trybie w art. 24 § 3 kpa. Jednocześnie Sąd podziela ocenę organu zawartą w odpowiedzi na skargę, że zważywszy na materię, którą obejmuje Regulamin odbywania aplikacji radcowskiej, do przebiegu kolokwiów nie mają zastosowania przepisy kpa. Z tego względu organ – i Sąd - nie podzielają zarzutów dotyczących naruszenia przepisów kpa z uwagi na pełnienie przez Kierownika Szkolenia dodatkowych funkcji związanych z działalnością samorządu radcowskiego.

Odnosząc się na końcu do zarzutu skarżącego, że: "...okoliczności w związku z wystąpieniem których ocenia się osobę jako nieprzydatną do wykonywania zawodu radcy prawnego - powinny być wskazane w ustawie. Skoro bowiem osoba nabyła prawo do bycia aplikantem na podstawie przepisów powszechnie obowiązującego prawa (ustawa) - tylko przepisy o takim samym charakterze, wskazujące ściśle określone przesłanki eliminujące daną osobę z grona osób mogących nadal korzystać z prawa bycia aplikantem, a w przyszłości z możliwości wykonywania zawodu radcy prawnego - mogą być podstawą prawną odebrania osobie tego prawa, nie zaś przepisy wewnętrzne samorządu zawodowego" Sąd podziela również w tym zakresie stanowisko organu. Sprowadza się ono do stwierdzenia, że podstawą możliwości skreślenia aplikanta radcowskiego przez radę okręgową izby radców prawnych z listy aplikantów radcowskich, jest stwierdzenie jego nieprzydatności do wykonywania zawodu radcy prawnego, czyli przesłanka określona wprost, expressis verbis, w art. 37 ust. 2 utd. Jest to, oczywiście, pojęcie nieostre, co wcale nie znaczy, że legislator zamierza dążyć do jego sprecyzowania w ustawie. Rozwiązanie, która odsyła jego doprecyzowanie do przepisów Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej ma też swoje zalety (no.elastyczność), a przepisy tego Regulaminu wiążą skarżącego aplikanta, będącego członkiem korporacji, w równym stopniu jak przepisy powszechnie obowiązujące.

Jak trafnie zauważyło Prezydium KRRP, nie jest prawdą, że rozstrzygnięcia w jego sprawie zapadały w oparciu o przepisy wewnętrzne samorządu radców prawnych. Podstawą prawną skreślenia p. P. S. z listy aplikantów radcowskich był bowiem art. 37 ust. 2 urp, a więc przepis powszechnie obowiązujący, znajdujący się w konstytucyjnym katalogu źródeł prawa. Powoływane przepisy prawa samorządowego pełnią natomiast funkcje pewnego rodzaju doprecyzowania, aczkolwiek były wobec skarżącego skuteczne z uwagi na jego przynależność do samorządu zawodowego radców prawnych.

Reasumując, zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona uchwała, jak też utrzymana przez nią uchwała organu I instancji, są zgodne z prawem materialnym i wydane zostały z poszanowaniem przepisów postępowania.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.