Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2930/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.), Protokolant ref. Luiza Cycling, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2019 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku W. L. z [...] stycznia 2018 r. o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690), zwanej dalej ustawą: "o działaczach opozycji", Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] o odmówił wnioskowanego potwierdzenia spełnienia warunków.

Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące W. L. w tym m. in.:

1) akta "Sprawa operacyjnego sprawdzenia kryptonim [...] - nr. rej. [...]", dot. L. W. E., sygn. [...], w których znajduje się zobowiązanie do współpracy ze [...] napisane i podpisane własnoręcznie przez wnioskodawcę. W ww. aktach znajduję się również notatka służbowa z [...] września 1975 r. spisana ze spotkania z wnioskodawcą, z której wynika, że od wnioskodawcy podjęto zobowiązanie, które napisał własnoręcznie;

2) akta osobowe "Cudzoziemca, sygn. [...] dotyczące W. E. L. ur. [...]", w których znajduje się "Wniosek o skreślenie cudzoziemca z indeksu osób niepożądanych w [...]" z [...] grudnia 1986 r., z którego wynika, że wnioskodawca przyczynił się do "rozeznania organizatorów demonstracji przed konsulatem i ich zamiarów".

Poza ww. dokumentami odnaleziono również zapisy ewidencyjne dotyczące Wnioskodawcy, w tym. m.in.: kartę z dziennika rejestracyjnego b. [...] (sygn. I), sygn. [...], z której wynika, że [...] grudnia 1975 r. W. L. został zarejestrowany do [...] kryptonim "[...]" do numeru [...], a następnie przerejestrowany na tajnego współpracownika (TW).

Wymienione wyżej dokumenty spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Zobowiązanie zostało wytworzone przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Organ wskazał również, że z obowiązujących przepisów prawa wynika, że Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności - okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś - czy w archiwum IPN znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy na podstawie m.in. wyjaśnień strony (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu, materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach IPN istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy.

Dodatkowo organ wyjaśnił, że niniejsza decyzja ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Akt deklaratoryjny jest aktem prawnym, który potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). Decyzje deklaratoryjne potwierdzają jedynie skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczając, że nigdy nie współpracował z organami bezpieczeństwa, nigdy nie podpisała zobowiązania do współpracy, nie przekazywała [...] żadnych pisemnych i ustnych informacji. Wnioskodawca. podkreślił, że do [...] r. był prześladowany przez [...], która nie zezwalała zamieszkać mu w Polsce. Wskazał, że informacje dotyczące jego rzekomej współpracy nie znajdują odzwierciedlenia w [...] i w katalogu [...]. Wnioskodawca podał, że [...] września 2004 r. otrzymał z IPN status pokrzywdzonego i udostępniono mu dane osób, które "donosiły" na niego. Ww. oświadczył, że figurował na liście ponad 300 osób niepożądanych w Polsce. Wnioskodawca wskazał, że [...] lipca 2018 r. zapoznał się z aktami sprawy w Oddziale IPN w [...] i złożył dodatkowy wniosek o udostępnienie dokumentów. Wnioskodawca uważa, że dokumenty wytworzone na temat jego współpracy są fikcją i nie mają nic wspólnego z rzeczywistością. Do wniosku załączył: kopię zaświadczenia z [...] września 2004 r. o statusie pokrzywdzonego, oświadczenie o zaprzestaniu działalności społecznej i politycznej, oświadczenie J.J. oraz zdjęcia.

Rozpoznając ww. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes IPN decyzją z [...] września 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ uznał za prawidłowe wcześniejsze ustalenia przeprowadzone w sprawie, jak i zasadność rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do faktu uzyskania przez wnioskodawcę zaświadczenia Prezesa IPN z dnia [...] września 2004 r. potwierdzającego, że W. L. jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1575 ze zm.) dalej ustawa o IPN wyjaśnił, że zaskarżona decyzja nie stoi w opozycji do ww. zaświadczenia. Wskazał, że zaskarżona decyzja oraz wymienione wyżej zaświadczenie zostały wydane na podstawie odmiennych przepisów prawa. Decyzja została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, natomiast zaświadczenie na podstawie uchylonego art. 6 ustawy o IPN. Ponadto wskazał, że zaświadczenie z dnia 28 września 2004 r. zostało wydane na podstawie posiadanych dostępnych - na dzień wydania ww. zaświadczenia - dokumentów zgromadzonych w zasobie archiwalnym IPN.

Odnosząc się do tej części wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której W. L. wskazał, że informacje dotyczące jego rzekomej współpracy nie znajdują odzwierciedlenia w Inwentarzu IPN wyjaśnił, że ww. Inwentarz jest otwartym przewodnikiem i w dalszym ciągu jest systematycznie uzupełniany. Nie zawiera pełnej listy zapisów dotyczących informacji o pracy lub służbie w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z tymi organami.

Odnosząc się natomiast do tej części wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której W. L. wskazał, że informacje dotyczące jego współpracy nie znajdują odzwierciedlenia w katalogu [...], organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 52a pkt 7 ustawy o IPN w katalogu nie mogą być umieszczone osoby, wobec których stwierdzono istnienie dokumentów świadczących, że były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa lub z tymi organami współpracowały. Fakt zamieszczenia danych wnioskodawcy w katalogu osób rozpracowywanych oznacza, że w okresie zamieszczania danych ww. w przedmiotowym katalogu, dokumenty świadczące o współpracy Wnioskodawcy, nie były organowi dostępne.

W. L. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa IPN z [...] września 2018 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi wnioskodawca stwierdził, m. in. że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w piśmie z [...] sierpnia 2018 r. skierowane do Instytutu Pamięci Narodowej (tj. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Ww. podniósł, że do dziś nie udostępniono mu dyskietki z dokumentami go dotyczącymi. Wnioskodawca oświadczył, że nigdy nie współpracował z SB. Uważa, że informacje na jego temat nie znajdują odzwierciedlenia w dokumentach IPN. Zdaniem ww. są to dokumenty wytworzone i fikcyjne. Do skargi ww. załączył m. in.: oświadczenie J. J. z [...] sierpnia 2018 r., "Notatkę końcową" z [...] maja 1985 r., Postanowienie Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział [...], sygn. akt [...] z [...] października 2011 r., oryginał i kserokopia Postanowienia [...] w [...] o umorzeniu śledztwa z [...] stycznia 2011 r., kopię wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] sierpnia 2018 r., kopię pisma Dyrektora Oddziału IPN w [...] z [...] czerwca 2018 r., zaświadczenie [...] z [...] lutego 1994 r., zawiadomienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...]października 2011 r., dokument zatytułowany "[...]" z [...]marca 2012 r., zawiadomienie z [...] września 1994 r., kserokopia koperty adresowanej: [...], zaświadczenie [...] w [...] nr [...] z [...] września 2004 r., pismo Stowarzyszenia [...] z [...] lutego 2002 r., pismo Dyrektora Oddziału IPN w [...] z [...] lutego 2001 r., pismo Dyrektora Oddziału IPN w [...] z [...]czerwca 2005 r., fragment z książki pt: "[...]", pismo wnioskodawcy z dnia 19 czerwca 2018 r., wyrok Sądu Okręgowego w [...][...] sygn. akt [...] z [...] stycznia 2013 r.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo w uzasadnieniu organ wskazał, że ani argumenty przytoczone w skardze, ani treść załączników załączonych do skargi nie zmieniają faktu istnienia w zasobie Instytutu Pamięci Narodowej określonych dokumentów, będących przedmiotem orzekania w decyzjach wydanych przez organ. Ponownie podniósł, że załączone do skargi zaświadczenie Prezesa IPN z [...] września 2004 r. potwierdzające, że W. L. jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN nie ma wpływu na rozstrzygniecie. Zaskarżona decyzja oraz ww. zaświadczenie zostały wydane na podstawie odmiennych przepisów prawa. Ww. decyzja została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, natomiast zaświadczenie na podstawie uchylonego art. 6 ustawy o IPN. Ponadto wskazał, że treść załączonych do skargi załączników nie ma znaczenia w sprawie będącej przedmiotem skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1032 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Podkreślić należy, że dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu, sąd, stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten umożliwia sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o powyższe kryteria Sąd orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem decyzja będąca przedmiotem skargi nie narusza prawa.

Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu uznał, że wobec zachowania się w archiwum IPN dokumentów dotyczących zwerbowania skarżącego do współpracy organ nie może potwierdzić jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 4 ust. 2 ww. ustawy).

W pierwszej kolejności należy, wskazać – na co wskazał także organ - że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych nie ocenia organ całej działalności skarżącego a jedynie bada, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej. Organ nie odnosi się do kwestii prawdziwości tych dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń. On jedynie ustala okoliczności o których mowa w art. 4 ustawy. Sąd również tych czynności w tym postępowaniu nie dokonuje, a jedynie sprawdza legalność zaskarżonej decyzji w granicach określonych przepisami.

W ocenie Sądu – mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – zasadnie organ odmówił W. L/ potwierdzenia, że spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Ustawa w art. 4 w sposób jasny wskazuje, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych mogą ubiegać się tylko takie osoby, które nie były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa i co do których nie zachowały się dokumenty w IPN wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). A contrario, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione (zachowane) nie można osobie ubiegającej się przyznać statusu osoby o jakiej mowa w art. 2 -3 ustawy.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokument dotyczący Skarżącego, w którym zobowiązał się on "do informowania organów [...]".

Pełny tekst oświadczenia brzmi: "Zobowiązuję się dobrowolnie do utrzymania tajemnicy państwowej w czasie wyjazdu za granicę [...] oraz do poinformowania z wrażeń turystycznych z pobytu w [...]. W dalszym toku poinformuję organy [...] o sprawach ich interesujących".

Oświadczenie to zostało podpisane własnoręcznie przez Skarżącego i z treści jego wynika, że Skarżący zobowiązał się do współpracy jako informator dla organów bezpieczeństwa państwa (na rozprawie [...] lutego 2019 r. Skarżący potwierdził, że na dokumencie tym widnieje jego podpis, oświadczył także, że dokument ten podpisał, bo inaczej nie dostałby paszportu).

Dokument ten - zdaniem Sądu - przesądza o treści rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a zatem zasadnie odmówiono Skarżącemu przyznania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Zobowiązanie do współpracy spełnia bowiem kryteria dokumentu opisanego w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. było wytworzone przez Skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.

Ma rację organ wywodząc, że przy badaniu, czy istnieją podstawy do uznania statusu osoby represjonowanej organ nie bada prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów. Już sam fakt odnalezienia dokumentów w IPN, o ile spełniają one kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa, determinuje wydanie decyzji odmownej.

W aktach sprawy znajduje się także akta osobowe "Cudzoziemca, sygn. [...] dotyczące W. E. L. ur. [...]", w których znajduje się "Wniosek o skreślenie cudzoziemca z indeksu osób niepożądanych w [...]" z dnia [...] grudnia 1986 r., z którego wynika, że wnioskodawca przyczynił się do "rozeznania organizatorów demonstracji przed konsulatem i ich zamiarów" oraz akta "Sprawa operacyjnego sprawdzenia kryptonim [...] - nr. rej. [...]", dot. L. W. E., sygn. [...], notatka służbowa z [...] września 1975 r. spisana ze spotkania z wnioskodawcą, z której wynika, że od wnioskodawcy podjęto zobowiązanie, które napisał własnoręcznie, do tych dokumentów dołączone zostało też podpisane własnoręcznie przez Skarżącego zobowiązanie do informowania [...]. W ocenie Sądu – na co wyżej wskazano - ponieważ dokument "zobowiązanie" został wytworzony przy jego udziale, spełnia kryteria o jakich mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji.

Rację ma organ wywodząc, że w świetle art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w postępowaniu tym organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w dokumentach. Nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. Do organu nie należy także ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy osoby, które tak jak Skarżący – co wynika z przedłożonych dokumentów - prowadziły działalność opozycyjną. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej w niniejszym postępowaniu jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Zatem należy podkreślić, że bez znaczenia jest w świetle art. 4 ust. 2 tej ustawy późniejsza, czy wcześniejsza postawa Skarżącego, stosunek do Państwa, jego zasługi, opinie osób z którymi współpracował (wyrok WSA z dnia 20 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1416/17, CBOSA). Wobec tego podnoszone przez Skarżącego inne okoliczności i przedłożone w toku postępowania dowody nie miały wpływu na wynik sprawy i nie mogły być przedmiotem rozpoznania przez organy i sąd.

W związku z tym, będąc związany treścią art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ zasadnie odmówił Skarżącemu przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.