Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 535/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6016 Ochrona przeciwpożarowa
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2009 nr 12 poz 68
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej - tekst jednolity.
article: § 38 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2010 nr 109 poz 719
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych  obiektów budowlanych i terenów.
article: art. 17 ust. 1, art. 55 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 16 poz 94
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2012 r. sprawy ze skargi P S.A. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ochrony przeciwpożarowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] kwietnia 2011 roku, nr [...], Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej, na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o Państwowej Straży Pożarnej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.), oraz na podstawie art. 104 k.p.a., po przeprowadzeniu w dniu 28 marca 2011 roku czynności kontrolno-rozpoznawczych na terenie obszarów leśnych Nadleśnictwa [...], nakazał P S.A. wykonanie w terminie do dnia 15 czerwca 2012 obowiązku odnowienia i utrzymywania pasów przeciwpożarowych oddzielających czynne torowiska kolejowe od obszarów leśnych Nadleśnictwa [...], na odcinkach wymienionych w protokole z czynności kontrolno - rozpoznawczych w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok.

Uzasadniając decyzję organ wyjaśnił, że nałożenie wskazanego w niej obowiązku wynika z § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku - w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów ( Dz. U. nr 109, poz. 719), w związku z art. 17 ust. i pkt 1 i 3 oraz art. 55 ustawy z dnia 28 marca 2003 roku - o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 roku nr 16, poz. 94, z późn. zm.) nadto art. 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku - o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. 2009 roku nr 178, poz. 1380 ze zm.) oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy, tj. rozporządzenia MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 roku jak wyżej oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych ( Dz. U. nr 153, poz. 955 ).

Organ wskazał, że przeprowadzone w dniu [...] marca 2012 roku czynności kontrolno-rozpoznawcze na terenie obszarów leśnych Nadleśnictwa [...] wykazały niepełne przygotowanie obszarów leśnych do okresu zwiększonego zagrożenia pożarowego, a w szczególności wykazały brak odnowienia (niewłaściwy stan utrzymania) pasów przeciwpożarowych oddzielających czynne torowiska kolejowe, od obszarów leśnych Nadleśnictwa [...].

Źródłem zagrożenia pożarowego dla obszarów leśnych, położonych wzdłuż szlaków kolejowych, jest ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania pociągu. W przepisach kolejowych i instrukcjach są określone odpowiednie masy hamujące dla poszczególnych prędkości taboru i wielkości składu, które mają stanowić skuteczny sposób na bezpieczne zatrzymanie składu kolejowego. Masy te sięgają od kilkudziesięciu do kilkuset ton. Hamowanie odbywa się z wytwarzaniem snopów iskier mechanicznych, stanowiących rozżarzone cząstki stali. Corocznie powstają pożary, spowodowane zablokowanymi hamulcami kolejowego taboru jezdnego. Dochodzi często do tak znacznego rozgrzania elementów jezdnych, ze dalsza jazda jest niemożliwa, gdyż obrzeża koła i klocek hamulcowy, rozgrzane do czerwoności, przylegają do siebie ściśle, dopasowane pod wpływem wysokiej temperatury, nawet jeśli hamulec jest wyłączony. Dalszy ruch pociągu jest możliwy po ostygnięciu tych elementów i oderwaniu ich od siebie na skutek skurczu termicznego stali. W skutek usterek kół i osi taboru kolejowego dochodzi do urwania rozgrzanych klocków hamulcowych i ich odrzucenia na znaczne odległości, co w lasach jest pewnym czynnikiem powstania pożaru.

W odwołaniu od powyższej decyzji P S.A podniósł, że z § 38 ust. 2 rozporządzenia MSWiA wynika, że ma on charakter informacyjny, tzn. wskazuje na akty prawne, które regulują kwestię utrzymania pasów przeciwpożarowych. Ustawa o transporcie kolejowym nie zawiera wskazań osoby zobowiązanej do wykonania i utrzymania pasów przeciwpożarowych. odpowiedzialności . Jej art. 55 daje jedynie zarządcy infrastruktury kolejowej prawo do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych za wynagrodzeniem (odszkodowaniem). Prawa tego nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem.

Odwołujący wskazał także, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z art. 13 ust. 1 ustawy o lasach, które jednoznacznie zobowiązują właścicieli lasów do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów.

Decyzją z [...] maja 2012 roku, nr [...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej, na podstawie art. 27 i art. 11a ust. 2 pkt 1 PSP oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu wykonania nałożonego w niej obowiązku i orzekając co do istoty sprawy ustalił, że oznaczony termin przedłuża o czas trwania postępowania odwoławczego co powoduje, że upływa on z dniem 15 lipca 2012 roku, w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy uznał zaskarżoną decyzję za w pełni uzasadnioną przyjmując jedynie za konieczne przesunięcie terminu wskazanego w niej wykonania obowiązku. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji wskazując, że już sam art. 17 ust. 1 ustawu o transporcie kolejowym nakłada na zarządów i przewoźników kolejowych obowiązek bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego oraz spełnienia warunków technicznych i organizacyjnych na szlakach kolejowych i bocznicach w zakresie ochrony przeciwpożarowej. W tym kontekście za oczywiste uznał organ uprawnienia zarządców szlaków kolejowych opisane w art. 55, który stanowi, że "Zarządca ma prawo na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem:

1) ustawiać zasłony odśnieżne; 2) zakładać żywopłoty; 3) urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe.

Stosownie do treści ust. 2 ustalenie odszkodowania za ustawianie zasłon odśnieżnych, zakładanie żywopłotów, urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych następuje w drodze umowy stron. W myśl ust. 3 art. 17 ustawy jeżeli posadzenie drzew lub krzewów, powodujące potrzebę urządzenia pasów przeciwpożarowych, nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej, koszty związane z urządzeniem i utrzymaniem tych pasów obciążają właścicieli gruntów".

Wyżej wymienione czynności mają, zdaniem organu, ścisły związek z możliwością prowadzenia ruchu kolejowego w sposób bezpieczny. W ocenie organu odwoławczego z kontekstu przepisu wyraźnie wynika, że odszkodowania za ustawienie zasłon śnieżnych, zakładanie żywopłotów oraz urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych są należne właścicielom gruntów, w drodze umowy stron. Wyjątek opisany w art. 55 ust. 3 utk, dotyczący wskazania, kto ponosi faktyczne koszty wykonywania pasów przeciwpożarowych, świadczy o tym, że podmiotem zobowiązanym do wykonywania pasów jest zarządca linii kolejowej, który na podstawie umowy cywilnoprawnej może domagać się ich poniesienia przez właścicieli gruntów. Jego prawo, o którym mowa w pierwszej części zdania art. 55 ust. 1 utk, dotyczy możliwości korzystania z tych gruntów celem prowadzenia niezbędnych dla ruchu pociągów prac, przy czym urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych jest obowiązkiem zarządcy infrastruktury.

Organ odwoławczy zaznaczył także, że w sprawie nie bez znaczenia jest ustalenie źródła zagrożenia pożarowego dla obszarów leśnych, jakim jest ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania.

P S.A, wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisów przez niewłaściwą wykładnię § 38 rozporządzenia MSWiA w zw. z art. 17 i art. 55 ustawy o transporcie kolejowym oraz art. 9 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy o lasach powtarzając argumentację podniesioną w postępowaniu odwoławczym.

Skarżący podkreślił, iż treść wskazanych przepisów nie daje podstaw do nałożenia takiego obowiązku na zarządcę kolejowego choćby z tego względu, że linia kolejowa biegnie przez teren Nadleśnictw, a w postępowaniu nie ustalono czy pasy zlokalizowane są na gruntach zarządzanych przez nadleśnictwa czy skarżącego.

Zdaniem skarżącego organ nie ustalił właściwego podmiotu jako adresata obowiązku. Nadto skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 7 i art. 77 kpa poprzez nierozpoznanie materiału dowodowego i sprzeczność poczynionych ustaleń z treścią materiału. Skarżąca zarzuciła dodatkowo organowi naruszenie treści art. 28 kpa poprzez nie zapewnienie udziału w sprawie zainteresowanego tj. przedstawiciela Lasów Państwowych.

W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo organ wskazał, iż argumentacja zawarta w uzasadnieniu decyzji organu I i II instancji znajduje potwierdzenie w obowiązujących przepisach Organ wskazał, że jak ustalili biegli w innej sprawie od iskier wydobywających się s zablokowanych hamulców pociągu doszło do pożaru lasu, który strawił 5770 ha lasu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne, w myśl art. 1 § 2 ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwie interpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione.

W konsekwencji powyższej kontroli sąd uchyla zaskarżoną decyzję jedynie w sytuacji, gdy jej wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej nazywanej p.p.s.a., Sąd rozpoznając sprawę, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa materialnego ani procesowego, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skargi.

Przedmiotem kontrolowanej sprawy stała się decyzja Komendanta Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej z [...] maja 2012 roku, nr [...] i decyzja Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] kwietnia 2012 roku, nr [...], nakładające na skarżącego obowiązek odnowienia i utrzymywania pasów przeciwpożarowych oddzielających czynne torowiska kolejowe od obszarów leśnych Nadleśnictwa [...], w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 26 ust.1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.) – dalej nazywanej u.p.s.p., komendant powiatowy Państwowej Straży Pożarnej, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów przeciwpożarowych, uprawniony jest w drodze decyzji administracyjnej do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie; wstrzymania robót (prac), zakazania używania maszyn, urządzeń lub środków transportowych oraz eksploatacji pomieszczeń, obiektów lub ich części, jeżeli stwierdzone uchybienia mogą powodować zagrożenie życia ludzi lub bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania pożaru.

Zaskarżone decyzje wydane zostały na skutek postępowania administracyjnego wszczętego przez organ I instancji z urzędu w związku z przeprowadzoną uprzednio przez tenże organ kontrolą Nadleśnictwa [...]. Podjęte czynności kontrolne miały na celu przeprowadzenie rozpoznania w zakresie odnowienia i utrzymywania pasów przeciwpożarowych oddzielających czynne torowiska kolejowe od terenów Nadleśnictwa [...], w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok. Organy przeprowadzają tego rodzaju kontrolę w celu ochrony przeciwpożarowej, mając na uwadze wysoki stopień zagrożenia pożarowego stwarzanego dla obszaru leśnego przez ruch kolejowy.

Stwierdzony przez organ w toku postępowania nieprawidłowy stan pasów przeciwpożarowych, opisany w protokole z czynności kontrolno – rozpoznawczych z dnia [...] marca 2012 roku, uzasadniający nałożenie obowiązku wskazanego w zaskarżonej decyzji, nie był kwestionowany przez strony.

Kwestię sporną w badanej sprawie stanowiło ustalenie podmiotu, na którym spoczywa obowiązek utrzymania pasów przeciwpożarowych w odpowiednim stanie, a zatem ustalenie adresata zaskarżonej decyzji. Zdaniem strony skarżącej obowiązek taki nie może być nałożony na P S.A. jako zarządcy infrastruktury kolejowej, lecz winien zostać nałożony na właściciela lasów, na których spoczywa obowiązek wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów. urządzone zostały pasy przeciwpożarowe.

Przeprowadzona przez Sąd analiza przepisów prawa wskazuje, iż ustalenia organu oraz przyjętą przez organ interpretację przepisów prawa uznać należało za uzasadnioną.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 roku o lasach (t.j. Dz. U. z 2011 r. nr 12, poz. 59) nazywaną dalej jako u.l., właściciele lasów są obowiązani do trwałego utrzymywania lasów i zapewnienia ciągłości ich użytkowania. Natomiast art. 9 ust. 3 tejże ustawy wskazuje, że minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku - o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2009 roku, nr 178, poz. 1380 ze zm.) – dalej nazywanej jako u.o.p., minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, sposoby i warunki ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Rozporządzenie to, zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 2 u.o.p, ma uwzględniać między innymi sposób, w jaki właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów budowlanych lub terenów powinni spełniać swoje obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

Na podstawie ww. przepisu wydane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (rozporządzenie MSWiA). W myśl § 38 ust. 1 tego rozporządzenia, lasy położone przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasu oddziela się od tych obiektów pasami przeciwpożarowymi, utrzymywanymi w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok. Powyższe rozporządzenie nie określa zatem w sposób jednoznaczny podmiotów zobowiązanych do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych. Natomiast w odróżnieniu od niego poprzednio obowiązujące rozporządzenie z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowanych i terenów (Dz. U. 2006 roku, nr 80, poz. 563) w § 34 ust.3 pkt 2 nakładało jednoznacznie obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych na właścicieli linii kolejowych.

Zgodnie z treścią § 38 ust. 2 aktualnie obowiązującego rozporządzenia, rodzaje oraz sposoby wykonywania pasów przeciwpożarowych przez podmioty określone jako właściwe do ich wykonania i utrzymywania w: ustawie o lasach, ustawie o transporcie kolejowym oraz ustawie o ochronie przeciwpożarowej określają:

- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 roku - w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz.U. nr 58, poz.405 i nr 82, poz.573);

- rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 roku - w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz.U. nr 153, poz.955).

Tak zatem przyjąć należy, iż cytowany przepis rozporządzenia odsyłając do innych aktów prawnych, ma charakter informacyjny.

Wskazane, przez powołany wyżej § 38 ust. 2, rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 roku - w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów, w § 10 wyróżnia cztery podstawowe rodzaje pasów przeciwpożarowych: pas oddzielający las od dróg publicznych i dróg dojazdowych niebędących drogami publicznymi; pas przeciwpożarowy oddzielający las od parkingów i zakładów przemysłowych; pas przeciwpożarowy oddzielający las od obiektów na terenach poligonów wojskowych i pas przeciwpożarowy rozdzielający duże zwarte obszary leśne.

Powyższe wyliczenia nie obejmują jednak pasów przeciwpożarowych oddzielających las od linii kolejowych. Problematyką takich pasów, zajmuje się natomiast rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 roku w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych, wydane na podstawie art. 54 ustawy z dnia 28 marca 2003 roku - o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2007 roku nr 16, poz. 94 ze zm.) – dalej nazywaną u.t.k . Wskazane rozporządzenie wprost reguluje tylko "techniczne" kwestie dotyczące sposobu urządzania pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych (zob. § 10 ), ale poprzez powiązanie kompetencyjne tego aktu z ustawą o transporcie kolejowym pośrednio wskazuje, a przynajmniej zawęża, krąg podmiotów, na których obowiązek wykonania takich pasów spoczywa.

Mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić należy, iż omówione przepisy ustawy o lasach, zobowiązując właścicieli lasów jedynie do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów, mają charakter unormowań ogólnych. Regulację szczególną, która dotyczy realizacji pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych, stanowi natomiast art. 17 ust. 1 w zw. z art. 55 u.t.k. Dokonując interpretacji tych przepisów należy uwzględnić zasadę, że przepis szczególny wyłącza stosowanie przepisu ogólnego.

Za słusznością stanowiska, iż określeniem podmiotu obowiązanego do wykonania pasów przeciwpożarowych zajmuje się ustawa o transporcie kolejowym (u.t.k.), przemawia również wyraźne brzmienie § 38 ust. 2 rozporządzenia MSW i A. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.t.k. zarządcy i przewoźnicy kolejowi oraz użytkownicy bocznic kolejowych są zobowiązani spełniać warunki techniczne i organizacyjne zapewniające: (1) bezpieczne prowadzenie ruchu kolejowego; (2) bezpieczną eksploatację pojazdów kolejowych; (3) ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska. Powyższy przepis nakłada na zarządców i przewoźników kolejowych obowiązek bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego oraz spełnienia warunków technicznych i organizacyjnych na szlakach kolejowych i bocznicach w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

Ten ogólny przepis w powiązaniu z między innymi z art. 55 u.t.k., w wystarczający sposób pozwala ustalić podmiot zobowiązany do wykonywania pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie należy podzielić pogląd zawarty w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w spr. IV SA/Po 1120/11, IV SA/Po 1237/11, IV SA/Po 988/11, że art. 55 ust. 1 u.t.k. należy postrzegać jako przepis służący umożliwieniu realizacji obowiązków, o których mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy. Powołany przepis art. 55 ust. 1 stanowi, że zarządca infrastruktury kolejowej ma prawo na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem: (1) ustawiać zasłony odśnieżne, (2) zakładać żywopłoty, (3) urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe. Ustalenie odszkodowania za urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych następuje w drodze umowy stron (art. 55 ust. 2 u.t.k.). Jeżeli posadzenie drzew lub krzewów, powodujące potrzebę urządzenia pasów przeciwpożarowych, nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej, koszty związane z urządzeniem i utrzymaniem tych pasów obciążają właścicieli gruntów (art. 55 ust. 3 u.t.k.).

Z art. 55 ust. 1 u.t.k. wynika, iż pasy przeciwpożarowe na gruntach sąsiadujących z linią kolejową urządza i utrzymuje zarządca infrastruktury kolejowej. Przepisy art. 55 ust. 2 i 3 u.t.k. zasady tej nie modyfikują, gdyż nie określają one podmiotu zobowiązanego do urządzenia i utrzymania pasów, lecz wskazują jedynie podmiot zobowiązany do poniesienia kosztów związanych z wykonaniem tych czynności (w tym do wypłaty ewentualnego odszkodowania). Nawet w sytuacji określonej w art. 55 ust. 3 u.t.k. – kiedy to wspomniane koszty obciążają właścicieli gruntów – powinność wykonania pasów spoczywa nadal na zarządcy infrastruktury, który w takim przypadku będzie mógł jedynie dochodzić od właścicieli gruntów zwrotu poniesionych kosztów.

Zawarty w art. 55 ust. 1 u.t.k. zwrot "ma prawo" odnosi się do cywilnoprawnego uprawnienia zarządcy do korzystania z cudzych gruntów w celu realizacji publicznoprawnego obowiązku wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 3 u.t.k., zatem zapewnienia właściwej ochrony przeciwpożarowej. Przepis art. 55 ust. 1 u.t.k. przyznaje zarządcy "instrumentalne" prawo dysponowania nieruchomością sąsiadującą z torami kolejowymi po to, aby podmiot ten mógł wykonać ciążący na nim z mocy art. 17 ust. 1 u.t.k. obowiązek zapewnienia przeciwpożarowej ochrony. Zatem z treści cytowanego przepisu (art. 55 ust. 1 pkt 3 u.t.k.) nie można wywodzić a contrario, iż zarządca ma jedynie prawo, a nie obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 15 grudnia 2011 roku w spr. II SA/Rz 1010/11). Tylko takie, "instrumentalne" postrzeganie uprawnienia z art. 55 ust. 1 u.t.k. – jako środka służącego realizacji obowiązku z art. 17 ust. 1 u.t.k., pozwala prawidłowo wyjaśnić ratio legis tego przepisu. W przeciwnym bowiem razie – zatem przy założeniu braku obowiązku urządzania pasów przeciwpożarowych przez zarządcę infrastruktury i przeniesienia tego obowiązku na inny podmiot, podważona zostałaby racjonalność ustanawiania art. 55 ust. 1 pkt 3 u.t.k. Należy wszakże wątpić, czy w takim przypadku zarządca infrastruktury kolejowej – jako podmiot kierujący się w swej działalności rachunkiem ekonomicznym i nastawiony na osiąganie zysku – korzystałby kiedykolwiek z przewidzianego w tym przepisie uprawnienia, pociągającego za sobą istotne koszty (wykonania prac, wypłaty odszkodowań), jeśli obowiązek urządzenia tych pasów spoczywałby na innym podmiocie.

Zatem prawo zarządcy, o którym mowa w art. 55 ust. 1 u.t.k., dotyczy możliwości korzystania z tych gruntów, celem prowadzenia niezbędnych dla ruchu pociągów prac, przy czym urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych jest obowiązkiem zarządcy infrastruktury kolejowej.

Zarządcą infrastruktury kolejowej jest natomiast podmiot wykonujący działalność polegającą na zarządzaniu infrastrukturą kolejową, na zasadach określonych w ustawie. Infrastrukturę kolejową stanowią z kolei linie kolejowe oraz inne budowle, budynki i urządzenia wraz z zajętymi pod nie gruntami, usytuowane na obszarze kolejowym (art. 4 pkt 7 i 1 u.t.k.). Pod pojęciem linii kolejowej należy rozumieć natomiast drogę kolejową mającą początek i koniec wraz z przyległym pasem gruntu, na którą składają się odcinki linii, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego wraz z zajętymi pod nie gruntami, a przyległy pas gruntu to grunt wzdłuż linii kolejowych, usytuowany po obu ich stronach, przeznaczony do zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 2 i 3 u.t.k.). Argumenty płynące z wykładni systemowej i funkcjonalnej, w tym celowościowej wskazują na trafność stanowiska, iż to zarządca infrastruktury kolejowej jest podmiotem obowiązanym do wykonania pasów przeciwpożarowych (zobacz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 28 marca 2012 roku w spr. II SA/Go 6/12 i z dnia 19 kwietnia 2012 roku w spr. II SA/Go 172/12).

W okolicznościach niniejszej sprawy istotne znaczenie miało także ustalenie źródła zagrożenia pożarowego. Tym źródłem dla obszarów leśnych położonych wzdłuż szlaków kolejowych jest niewątpliwie ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania pociągu. Skoro zatem to ruch kolejowy stwarza zagrożenie pożarowe, to logicznym wydaje się, że to właśnie na podmiocie odpowiedzialnym za ten ruch i infrastrukturę z nim związaną – a zarazem czerpiącym zyski z tak zorganizowanej działalności – spoczywa obowiązek podjęcia czynności mających na celu zapewnienie właściwej ochrony przeciwpożarowej (zobacz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 grudnia 2011 roku, w spr. II SA/Rz 1010/11).

Właściwe ustalenie w zaskarżonej decyzji podmiotu odpowiedzialnego za wykonanie pasów przeciwpożarowych, jak trafnie zauważył organ w odpowiedzi na skargę, znajduje swoje potwierdzenie także w dalszych regulacjach ustawy o transporcie kolejowym, w tym w jej art. 56. Przepis ten stanowi, że w razie potrzeby usunięcia drzew lub krzewów utrudniających widoczność sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powodujących zaspy śnieżne, starosta, na wniosek zarządcy, wydaje decyzję o usunięciu drzew lub krzewów. Decyzję wykonuje zarządca. Z powyższych przepisów wynika wyraźnie, że to zarządca infrastruktury kolejowej wykonuje decyzję innego organu (starosty) o usunięciu drzewa stanowiącego przeszkodę w ruchu pociągu, a rosnącego na gruncie, nie należącym do zarządcy. Jednocześnie zarządca infrastruktury płaci odszkodowanie za wycinane drzewa, chyba że są spełnione przesłanki opisane w art. 56 ust. 4 u.t.k.

Kierując się powyższymi rozważaniami Sąd stwierdza, że organ zasadnie uznał, iż podmiotem obowiązanym do wykonania pasów przeciwpożarowych jest zarządca infrastruktury kolejowej.

W tym stanie rzeczy, skoro podniesione zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Sąd z powołaniem się na przepis art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.