Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 1797/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch WSA Jolanta Zdanowicz Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S. A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r., znak [...], stwierdził, że z dniem [...] maja 1990 r. mienie państwowe, stanowiące nieruchomość położoną we W. przy ul. [....] o nie urządzonej księdze wieczystej, oznaczoną w operacie ewidencji gruntów obrębu P. jako działka nr [...] o powierzchni 0,1254 ha, opisaną w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...] – stało się z mocy prawa, nieodpłatnie własnością Gminy Miejskiej W. Uzasadniając tę decyzję organ podał, że Prezydent W. pismem z dnia [...] listopada 2002 r. wystąpił o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie nieodpłatnie z mocy prawa przez Gminę Miejską W. w/w nieruchomości - na podstawie art.5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).Ponieważ przedmiotowa nieruchomość pozostawała w dniu 27 maja 1990 r. we władaniu [...] Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we W., ale bez tytułu prawnego w formie prawem przewidzianej , zatem podlegała komunalizacji z mocy prawa na rzecz Gminy Miejskiej W.

Po rozpatrzeniu odwołania Polskich Kolei Państwowych SA Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] maja 2003 r., [...], utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...]. Z ustaleń organu I instancji wynika, że przedmiotowe mienie stanowi mienie państwowe (ogólnonarodowe), co potwierdzają wypisy z rejestru gruntów, karta spisu inwentaryzacyjnego, jak i poświadczenie ksiąg wieczystych. Użytkownikiem tego mienia były Polskie Koleje Państwowe, które okresowo ponosiły opłaty z tego tytułu, nie przedstawiły jednak decyzji o ustanowieniu prawa zarządu nad użytkowaną nieruchomością. Wyłączeniu z komunalizacji podlega mienie, które bezpośrednio przed wejściem w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. znajdowało się pod zarządem innych niż Państwo, państwowych osób prawnych. Do jednostek tych należały przedsiębiorstwa państwowe, które uzyskiwały prawo zarządu na podstawie decyzji organu administracji państwowej stopnia podstawowego, lub na podstawie zawartej za zezwoleniem tego organu umowy o przekazaniu nieruchomości pomiędzy jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy nabycia nieruchomości, wydanymi w trybie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99), a wcześniej na podstawie decyzji o oddanie nieruchomości w użytkowanie na zasadzie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach ( Dz. U. z 1961 r. nr 32, poz. 159), które następnie przeszło w zarząd. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienia zarządu nie można domniemywać, lecz musi on wynikać wprost z decyzji o jego ustanowieniu. Także wnoszenie opłat nie oznacza, że zarząd został ustanowiony. W postępowaniu komunalizacyjnym nie stosuje się przepisów § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97). Nie można też podzielić stanowiska, że przedmiotowe mienie nie podlega komunalizacji, ponieważ założycielem przedsiębiorstwa był minister, a nie organ terenowy. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że nawet wówczas niezbędna jest decyzja o ustanowieniu zarządu lub stosowna umowa cywilna. Gdy żadnego z tych dokumentów nie ma – nieruchomość podlega komunalizacji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Polskie Koleje Państwowe SA podniosły, że przedmiotowa nieruchomość została przekazana PKP w zarząd i użytkowanie na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47, poz. 354) przed rokiem 1960. Przedmiotowe mienie w dniu 5 grudnia 1990 r. należało i służyło przedsiębiorstwu PKP, podporządkowanemu Ministrowi Komunikacji i jako takie podlegało wyłączeniu z komunalizacji, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, np. w wyroku sygn. I SA 1966/94. To stanowisko wynika także z ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 80, poz.720). Ustawa ta w art. 34a stanowi, że grunty o których stanowi jej art. 34 z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).

Odpowiadając na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269).

Skarga jako uzasadniona podlegała uwzględnieniu.

Decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. wydana na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. ma charakter deklaratoryjny i stwierdza stan faktyczny i prawny istniejący w dniu 27 maja 1990 r. Wszelkie zatem zmiany tak stanu faktycznego jak i prawnego, które nastąpiły po tym dniu nie mogą mieć znaczenia prawnego (w tym również powołany przez skarżącą art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe").

W dniu wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r. obowiązywała ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 26, poz. 138), której art. 16 przesądzał, że mienie PKP stanowi wydzielona część mienia ogólnonarodowego (ust. 1). Przepis ten w ust. 2 przewidywał natomiast, iż mienie PKP stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez PKP w toku jego działalności. Dalej przepis ten stanowił, że PKP, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewnia jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie oraz, że PKP wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa bez wyjaśnienia, czy wymienione wyżej przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r., odnoszące się do mienia skarżącego, nie mają wpływu na ocenę prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji w przedmiocie komunalizacji nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] we Wrocławiu, utrzymała w mocy tę decyzję. Organ był zobowiązany do wyjaśnienia statusu mienia pozostającego we władaniu skarżącego, poprzez zbadanie, na jakiej podstawie pozostawało ono w jego władaniu w dniu 27 maja 1990 r., szczególnie w sytuacji, gdy organem założycielskim (nadzoru) tego przedsiębiorstwa był naczelny organ administracji państwowej, a status tego przedsiębiorstwa był regulowany ustawowo. Ustalenia te były konieczne, zwłaszcza z uwagi na stwierdzenie Polskich Kolei Państwowych - w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - iż przedmiotowa nieruchomość została im przekazana w zarząd i użytkowanie na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47, poz. 354). Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie kwestionowała , że Polskie Koleje Państwowe użytkowały przedmiotową nieruchomość - nie wskazała jednak, na jakim tytule prawnym użytkowanie to było oparte. Kwestia użytkowania przedmiotowej nieruchomości wymagała wyjaśnienia, zważywszy, iż jak wynika z treści art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach ( Dz. U. z 1961 r. nr 32, poz. 159) tereny stanowiące własność Państwa, a będące do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w użytkowaniu lub zarządzie jednostek państwowych, przechodziły w użytkowanie tych jednostek. Natomiast art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99) stanowił, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodziły w zarząd tych jednostek. Mając na uwadze treść powyższych przepisów , należało uznać, że kwestia statusu prawnego przedmiotowej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. nie została jednoznacznie wyjaśniona. Dodać należy, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji , Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w jednym miejscu stwierdza, że Polskie Koleje Państwowe nie miały prawa zarządu, gdyż nie dysponują formalną decyzją w tej sprawie , a w innym miejscu wręcz stwierdza , że nie ma wątpliwości co do tego, że użytkownikiem przedmiotowego mienia były Polskie Koleje Państwowe, które okresowo ponosiły opłaty z tego tytułu. Wymagało to wyjaśnienia , czy w świetle powołanych wyżej przepisów Polskie Koleje Państwowe uzyskały prawo zarządu czy też nie, a poza sporem jest , iż fakt ten ma decydujące znaczenie w niniejszej sprawie. Jeżeli bowiem Polskie Koleje Państwowe - w dniu 27 maja 1990r. - legitymowały się tytułem o charakterze prawnorzeczowym do przedmiotowej nieruchomości , przysługiwało im, na przykład prawo zarządu nieruchomością , to bezsprzecznie - w postępowaniu o komunalizację tej nieruchomości - mają interes prawny, a tym samym służy im przymiot strony w tym postępowaniu. Wobec nie wyjaśnienia tej kwestii rozstrzygnięcie organu II instancji jest przedwczesne.

Uznać zatem należy, że orzekający w sprawie organ II instancji naruszył przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji.