Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1071/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z  art. 41 ust. 6
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2012 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w K. odmówił nakazania umieszczenia B. D. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656).

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż nie została ona wpisana do prowadzonej przez pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Organ przytoczył treść art. 35 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r., zgodnie z którym składkę na ten Fundusz opłaca się za pracownika, który spełnia łącznie dwa warunki - urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o jakich mowa w art. 3 ust. 1 i 3. W myśl ostatnio przywołanych przepisów, dla zakwalifikowania pracy wykonywanej przez pracownika, jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, konieczne jest to by:

- w przypadku prac w szczególnych warunkach - była to praca mieszcząca się w wykazie prac w szczególnych warunkach (wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy) i jednocześnie pracy tej towarzyszyły czynniki ryzyka, które w rozumieniu ustawy związane są z określonymi rodzajami prac, takim jak m. in. bardzo ciężkie prace fizyczne (prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet - powyżej 4.600 kJ) czy ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała, przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kg dla mężczyzn i 5 kg dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej

50 % zmiany roboczej.

- w przypadku prac o szczególnym charakterze – była to praca mieszcząca się w wykazie prac o szczególnym charakterze (wykaz tych prac określa załącznik nr 2 do ustawy) i jednocześnie wymagająca szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się.

W wyniku kontroli organ ustalił, że B.D. zatrudniona jest na stanowisku " laborant chemiczny – A", a praca wykonywana jest w K., w laboratorium zlokalizowanym w budynku [...]. Inspektor wskazał, że z przedstawionych dokumentów oraz udzielonych wyjaśnień wynika, że praca na opisanym stanowisku nie jest związana z bezpośrednią obsługą urządzeń służących do produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz konfekcjonowaniem takiego asortymentu. Organ ustalił, że przedmiotem pracy jest Wykonywanie analiz ruchowych dla Zakładu Materiałów Wybuchowych (analizy materiałów wybuchowych, mieszanek nitrogliceryny z nitroglikolem, kwasów nitracyjnych i ponitracyjnych). W ramach wykonywanej pracy laborant, w zależności od potrzeb, przeprowadza test Abla (oznaczenie stałości mieszanek nitrogliceryna/nitroglikol oraz stałości materiałów wybuchowych), oznacza zawartość kwasu azotowego i siarkowego w w kawsie nitracyjnym i kwasie ponitracyjnym, oznacza zawartość soli w materiale wybuchowym, oznacza zawartość saletry amonowej w materiale, przeprowadza analizę sitowa surowców. Podczas wykonywania tych prac wykorzystywany jest sprzęt i urządzenia laboratoryjne, a masa badanych próbek materiałów wybuchowych nie przekracza kilku gram.

W ocenie Inspektora Pracy, zakwalifikowanie pracy wykonywanej przez B. D. na zajmowanym przez nią stanowisku do którejkolwiek z prac wymienionych w załącznikach nr: 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych nie jest możliwe. Praca ta nie mieści się bowiem w grupie prac wymienionych w załączniku nr 1 zarówno ze względu na jej zakres (załącznik nie wymienia w ogóle prac laboratoryjnych), jak i brak czynników ryzyka, o których mowa w ustawie.

Prace laboratoryjne, czy też badawcze nie są też wyodrębnione wprost także w załączniku nr 2. Wniosek B.D., zdaniem Inspektora Pracy, związany był z nie zakwalifikowaniem wykonywanej przez nią pracy do grupy prac, o których mowa w punkcie 15 załącznika nr 2 tj. "Prace bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu". W ocenie Inspektora Pracy, wykonywana przez wnioskodawczynię praca związana jest z procesem produkcji materiałów wybuchowych, bowiem wyniki przeprowadzanych badań wykorzystywane są w tym procesie, służą one na potrzeby procesu produkcji materiałów wybuchowych, jednakże nie może być ona utożsamiana z pracą bezpośrednio przy produkcji takich materiałów. Prowadzenie bowiem analiz laboratoryjnych nie skutkuje wprost wytworzeniem materiału wybuchowego – wyrobu gotowego oferowanego do sprzedaży.

Zaliczenie wykonywanej pracy do prac o szczególnym charakterze, poza umieszczeniem jej w załączniku nr 2 do ustawy, wymaga jeszcze spełnienia dodatkowych przesłanek. Chodzi to o prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się.

Jak podkreśla organ pierwszej instancji, z poczynionych ustaleń wynika, iż w budynku [...], w którym pracuje B.D., nie prowadzi się prac polegających na produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, materiałów pirotechnicznych, jak również nie konfekcjonuje się ani też nie magazynuje się takich materiałów. Są to niewielkie ilości materiałów, które stwarzają zagrożenie bezpośrednio dla niej oraz znajdujących się w pobliżu pracowników. Taki stan zagrożenia nie może być jednak utożsamiany z zagrożeniem dla bezpieczeństwa publicznego. W dalszej części uzasadnienia odniesiono się do twierdzenia strony, iż od wyniku przeprowadzonych przez nią analiz zależy życie ludzi pracujących na wydziale. Zdaniem Inspektora Pracy, ocena skutków tych badań nie uzasadnia takiego twierdzenia.

Organ wskazał dodatkowo, że praca wykonywana przez B.D. wymaga rzetelnego prowadzenia i dokumentowania badań. Ponadto, wraz z wiekiem następuje u każdej osoby pogorszenie wzroku oraz zwolnienie niektórych reakcji, przy czym analizy laboratoryjne dokonywane w laboratorium położonym w obiekcie [...] są prowadzone według z góry ustalonych schematów postępowania. Obowiązkiem osoby wykonującej badania jest zastosowanie się do tych procedur, a następnie śledzenie wskazań przyrządów (wagi, termometru) i obserwacja przebiegu reakcji. Dlatego w ocenie organu należyte wykonanie tych czynności nie ulegnie zmianie wraz z wiekiem pracownika w sposób na tyle istotny, że może rodzić ryzyko popełnienia pomyłki, która mogłaby stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego. Organ zaakcentował, że omawiana praca wymaga rzetelności i odpowiedzialności, jednakże nie jest z nią związana szczególna odpowiedzialność. Nie można też stwierdzić by do wykonywania tej pracy konieczne było posiadanie szczególnej sprawności psychofizycznej (odbiegającej w sposób istotny od "normalnej" sprawności niezbędnej do wykonywania pracy), niezależnie od faktu, iż pracodawca kieruje pracowników na badania psychologiczne i lekarskie wymagane na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 sierpnia 2002 r. w sprawie badań psychiatrycznych i psychologicznych osób ubiegających się lub posiadających prawo do wykonywania lub kierowania działalnością gospodarczą albo bezpośrednio zatrudnionych przy wytwarzaniu i obrocie materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym. Inspektor wskazał ponadto, że pozostałe prace wymienione w załączniku nr 2 nie wiążą się w żaden sposób z pracą wykonywaną przez B.D. dlatego uznał, że brak jest przesłanek pozwalających na zakwalifikowanie wykonywanej przez nią pracy do prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W odwołaniu od wyżej przywołanej decyzji B.D. wskazała, że jej praca polega na wykonywaniu analiz materiałów wybuchowych w toku produkcji, analiz przy produkcji nitrogliceryny, nitroglikolu oraz analizy surowców przeznaczonych do produkcji materiałów wybuchowych. Każda ingerencja w materiał wybuchowy, co podkreśla, może spowodować jego detonację, której skutków nie można określić do końca. Charakter pracy powoduje konieczność działania pod presją czasu ze względu na bezpieczeństwo własne oraz jej współpracowników. Wykonuje także analizy mieszanki nitrogliceryny i nitroglikolu (bardzo wrażliwych na w wstrząsy), co wiąże się z bezpośrednią produkcja materiału wybuchowego. Wymaga to szczególnej sprawności psychofizycznej, w tym ostrości wzroku, sprawnego umysłu, dobrej pamięci, dobrej koordynacji wzrokowo-ruchowej, szybkiego refleksu, spostrzegawczości oraz umiejętności podejmowania trafnych decyzji. Te wszystkie sprawności mogą się zmniejszać wraz z wiekiem. Pracodawca poddaje pracowników laboratorium badaniom psychotechnicznym i psychofizycznym i bez pozytywnych wyników tych badań nie mogą oni pracować w laboratorium przy produkcji materiałów wybuchowych.

Po dokonaniu analizy próby materiałów wybuchowych przenoszone są do miejsca składowania, zaś strona decyduje o możliwości prowadzenia dalszego procesu technologicznego produkcji materiałów wybuchowych. Konsekwencja złej decyzji w tym względzie mogą być zagrożenia wybuchem na linii produkcyjnej, wystąpienie awarii przemysłowej oraz zagrożenie życia pracowników i zagrożenie publiczne.

Po rozpoznaniu odwołania Okręgowy Inspektor Pracy w K. decyzją z dnia [...] r. znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył ustalenia stanu faktycznego zawarte w decyzji organu I instancji i przywołał treść art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. W ocenie organu w niniejszej sprawie praca wykonywana przez odwołującego nie mieści się w grupie prac wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy ze względu na jej zakres, bowiem załącznik ten nie wymienia prac laboratoryjnych, jak i brak czynników ryzyka, o których mowa w ustawie. Prace laboratoryjne i badawcze nie są również wymienione w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, dlatego wniosek odwołującego należało przeanalizować pod kątem spełnienia przesłanek grupy prac, o której mowa w pkt 15 załącznika nr 2 to jest "prace bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu".

Jak wynika z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, do uznania pracy za wykonywanej w szczególnych warunkach muszą zostać spełnione łącznie dwie przesłanki: 1/ musi to być praca wymagająca szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; 2/ praca ta powinna znaleźć się w wykazie prac o szczególnym charakterze określonych w załączniku nr 2 do ustawy.

Ustawodawca nie definiuje pojęcia pracy bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu. W ocenie Inspektora pod pojęciem tym należy rozumieć prace polegające na przetwarzaniu substancji chemicznych i innych składników stosowanych w produkcji materiałów wybuchowych, przy czym użycie sformułowania "produkcja" wskazuje na to, że przetwarzanie to ma charakter przemysłowy i powinno skutkować wytworzeniem materiału wybuchowego.

B.D. nie kwestionował ustaleń organu pierwszej instancji dotyczących rodzaju wykonywanej pracy, nie zgodziła się natomiast z oceną dotyczącą związku jej pracy z produkcja materiałów wybuchowych, zagrożeniem dla bezpieczeństwa publicznego oraz szczególnej odpowiedzialności i sprawności psychofizycznej.

Organ poddał analizie czynności wykonywane w ramach obowiązków pracowniczych przez odwołującej i wskazał, że prace przez nią wykonywane nie są pracami polegającymi na przetwarzaniu w skali przemysłowej substancji chemicznych i innych składników stosowanych do produkcji amunicji i innych materiałów wybuchowych. Analiza materiałów wybuchowych w laboratorium nie jest pracą wykonywaną bezpośrednio przy produkcji, tym bardziej, że materiał do badań pobierany jest i przenoszony w celu dokonania jego analizy z obszaru produkcyjnego przez innych pracowników, a w budynku [...], gdzie odwołująca świadczy pracę nie prowadzi się prac polegających na produkcji, konfekcjonowaniu czy magazynowaniu materiałów i surowców. Praca wykonywana przez odwołującą nie może zostać utożsamiona z pracą wykonywaną bezpośrednio przy produkcji. Praca bezpośrednio przy produkcji jest związana z samodzielną pracą, której efektem jest wytworzenie materiału wybuchowego, środków strzałowych czy wyrobów pirotechnicznych. W pojęciu tym nie mieszczą się, w ocenie organu odwoławczego, czynności wpływające na proces produkcji. Gdyby bowiem zamiar ustawodawcy był odmienny to brzmienie pkt 15 załącznika nr 2 do ustawy byłoby inne. Organ zauważył, że podobnego rozróżnienia ustawodawca dokonał w przypadku prac wymienionych w pkt 14 i 16 zał. Nr 2 używając sformułowania "prace przy bezpośrednim sterowaniu" oraz "prace bezpośrednio przy sterowaniu".

Organ odniósł się również do pojęcia "bezpieczeństwa publicznego" wskazując, że nie zostało ono zdefiniowane w ustawie o emeryturach pomostowych. Inspektor zaznaczył, odwołując się do słownikowej treści tego pojęcia, że powinno ono być interpretowane szeroko, co wyklucza możliwość zawężenia go wyłącznie do pracowników uczestniczących w procesie pracy. Praca wykonywana przez skarżącego stwarza zagrożenie dla niego samego, lub mogących się znaleźć w pobliżu współpracowników, co jednak nie może być utożsamiane z zagrożeniem publicznym.

Podkreślił także, że przepisy ustawy nie definiują pojęcia "szczególnej odpowiedzialności", tym niemniej, jak wynika z treści art. 3 ust. 3 ustawy, należy ją łączyć z bezpieczeństwem publicznym i dotyczy wykonywania prac, których niewłaściwe wykonanie temu bezpieczeństwu bezpośrednio zagraża. Z tych względów brak jest podstaw do uznania, że praca wykonywana przez odwołującą się jest pracą o szczególnej odpowiedzialności. Także powołana w powyższym przepisie "szczególna sprawność psychofizyczna" również wiąże się z bezpieczeństwem publicznym. Jeżeli więc praca wykonywana przez odwołującą się nie wpływa na bezpieczeństwo publiczne to nie można powoływać się na spełnienie tej przesłanki.

Odnosząc się do stwierdzenia dotyczącego badań, jakim B.D. jest poddawana, organ wyjaśnił, że rozporządzenie MIPS z 28 maja 1996 r. w sprawie rodzaju prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej zostało wydane na podstawie art. 210 § 6 Kodeksu pracy. W rozporządzeniu tym wymienia się "Prace przy wytwarzaniu, transportowaniu, wydawaniu i stosowaniu materiałów wybuchowych i samozapalnych", jednakże wykaz takich prac został opracowany wyłącznie na potrzeby realizacji prawa określonego w art. 210 § 4 K.p, polegającego na możliwości powstrzymywania się od wykonywania pracy, gdy stan psychofizyczny pracownika nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób, co nie jest tożsame z pojęciem bezpieczeństwa publicznego

Konkludując organ odwoławczy uznał, że w świetle poczynionych ustaleń brak jest podstaw do nakazania umieszczenia jej w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.D. zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych oraz postanowienia pkt. 15 załącznika nr 2 do tej ustawy. Dla uzasadnienia swojego stanowiska przywołała argumenty wskazane w odwołaniu. W szczególności przypomniała, iż jej praca polega na wykonywaniu analiz materiałów wybuchowych w toku produkcji, analiz przy produkcji nitrogliceryny, nitroglikolu oraz analizy surowców przeznaczonych do produkcji materiałów wybuchowych. Każda ingerencja w materiał wybuchowy, co podkreśla, może spowodować jego detonację, której skutków nie można określić do końca. Charakter pracy powoduje konieczność działania pod presją czasu ze względu na bezpieczeństwo własne oraz jej współpracowników. Wykonuje także analizy mieszanki nitrogliceryny i nitroglikolu (wrażliwych na uderzenia), co wiąże się z bezpośrednią produkcją materiału wybuchowego. Wymaga to szczególnej sprawności psychofizycznej, w tym ostrości wzroku, sprawnego umysłu, dobrej pamięci, dobrej koordynacji wzrokowo-ruchowej, szybkiego refleksu, spostrzegawczości oraz umiejętności podejmowania trafnych decyzji. Te wszystkie sprawności mogą się zmniejszać wraz z wiekiem. Pracodawca poddaje pracowników laboratorium badaniom psychotechnicznym i psychofizycznym i bez pozytywnych wyników tych badań nie mogą oni pracować w laboratorium przy produkcji materiałów wybuchowych.

Po dokonaniu analizy próby materiałów wybuchowych przenoszone są do miejsca składowania, zaś strona decyduje o możliwości prowadzenia dalszego procesu technologicznego produkcji materiałów wybuchowych. Konsekwencją złej decyzji w tym względzie mogą być zagrożenia wybuchem na linii produkcyjnej, wystąpienie awarii przemysłowej oraz zagrożenie życia pracowników i zagrożenie publiczne. Bezpieczeństwo publiczne w ocenie skarżącej, w kontekście prac o szczególnym charakterze, oznacza stan braku znaczącego bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia własnego i innych osób, także nie będących pracownikami zakładu oraz stan bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku. Szczególna odpowiedzialność to odpowiedzialność za prowadzenie takich prac, których wykonywanie może spowodować bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa publicznego, w tym zdrowia i życia własnego i innych osób, a pracownik je wykonujący jest świadom konsekwencji niewłaściwej realizacji powierzonych zadań

Prace bezpośrednio przy produkcji, jak podkreśla, to wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób finalny. Można do nich zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do strefy obróbki ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp. , jeśli w trakcie ich wykonywania wystąpią czynniki ujęte w art. 3 ust. 2 ustawy. Prace w szczególnych warunkach są związane z czynnikami ryzyka, które z biegiem czasu mogą powodować trwałe uszkodzenie zdrowia. Zdaniem skarżącej, wykonywana przez nią praca jest praca w toku produkcji i pozostaje ściśle związana z produkcja materiałów wybuchowych Przedstawiciel PiP nie starał się powiązać jej pracy z bezpośrednią produkcją, z czym nie może się zgodzić.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym na podstawie § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle tego unormowania zadaniem sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy zaskarżony akt został wydany zgodnie z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, oraz czy przy podejmowaniu zaskarżonego aktu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. W przypadku dostrzeżenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., sąd administracyjny uchyla ten akt lub stwierdza jego nieważność. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 i 2 P.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa.

Mocą zaskarżonej decyzji odmówiono nakazania umieszczenia B.D. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.) płatnik składek jest obowiązany prowadzić:

1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

W przypadku nieumieszczenia pracownika w ewidencji o której mowa w pkt 2 wyżej wskazanego przepisu pracownikowi temu służy skarga do państwowej inspekcji pracy zgodnie z treścią art. 41 ust. 6 omawianej ustawy. Kompetencje właściwych organów w tym zakresie normuje natomiast ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o państwowej inspekcji pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.). Zgodnie z art. 11a i 19 ust. 1 pkt 5 tejże ustawy właściwe organy państwowej inspekcji pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wykreślenia go z takiej ewidencji oraz do skorygowania dokonanego w tej materii wpisu. Istnieje więc prawny obowiązek weryfikacji prawidłowości prowadzenia takiej ewidencji przez pracodawcę, na wniosek uprawnionych podmiotów. Organami właściwymi w tym zakresie są Inspektorzy Pracy, a w drugiej instancji Okręgowy Inspektor Pracy. Zatem rozstrzygnięcie takiej sprawy wymaga merytorycznego jej rozpoznania. Dokonuje się bowiem oceny warunków pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, a następnie w wyniku dokonanej oceny uznaje się, że istnieją lub nie istnieją podstawy do umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników świadczących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wynik tej oceny winien więc być odzwierciedlony w decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty.

W niniejszym postępowaniu organ zasadnie uznał, że skarżąca domagała się umieszczenia jej w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W rozpoznawanej sprawie organy inspekcji pracy prawidłowo więc prowadziły postępowanie badając, czy istnieją przesłanki przemawiające za umieszczeniem skarżącej w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 cyt. ustawy prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, z kolei w art. 3 ust. 2 tej ustawy zostały wymienione rodzaje prac, z którymi związane są dwie kategorie czynników ryzyka wskazanych w ust. 1 analizowanego przepisu. Chodzi tu: po pierwsze – o prace wykonywane w szczególnych warunkach determinowanych siłami natury, do których zakwalifikowano prace pod ziemią, prace na wodzie, prace pod wodą i w powietrzu, oraz po drugie; o prace w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi.

W drugiej z wyżej wymienionych kategorii mieszczą się:

a) prace w warunkach gorącego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28 °C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m2,

b) prace w warunkach zimnego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0 °C,

c) bardzo ciężkie prace fizyczne - prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet - powyżej 4.600 kJ,

d) prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,

e) ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej.

Stosownie natomiast do regulacji ust. 3 art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Zatem aby mówić o możliwości umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze muszą zostać łącznie spełnione dwie przesłanki, i tak: w przypadku prac wykonywanych w szczególnych warunkach pierwszą z nich jest - wykonywanie pracy w warunkach o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych związanych z czynnikami ryzyka określonymi w ust. 2 art. 3; drugą natomiast jest ujęcie wykonywanej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach, stanowiącym załącznik nr 1 do w/wym. Podobnie aby móc rozważać możliwość umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnym charakterze praca ta musi spełniać warunki wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych oraz dodatkowo, obligatoryjnie musi być ona ujawniona w wykazie stanowiącym załącznik nr 2 do omawianej ustawy.

W rozpoznawanej sprawie organy zasadnie przyjęły, że brak jest podstaw do umieszczenia skarżącej w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach, bowiem wykonywana przez nią praca na stanowisku laboranta chemicznego nie spełnia wyżej wskazanych kryteriów (brak czynników ryzyka), jak również nie została ujawniona w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Organy inspekcji pracy rozważając natomiast możliwość umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze wskazały, że jedynie pkt 15 załącznika nr 2 do ustawy powołuje się na stanowiska pracy związane z produkcją materiałów wybuchowych. Stosownie do tej regulacji, za prace wykonywane o szczególnym charakterze są uznawane "prace bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu". Postanowienie zawarte we wskazanym punkcie 15 wymaga więc, aby związek pracy z produkcją materiałów wybuchowych był bezpośredni. Z kolei to czy praca danej osoby pozostaje w takim związku zależy od analizy i oceny czynności należących do zakresu jej obowiązków. W tym zakresie zostało wnikliwie przeprowadzone postępowanie mające wyjaśnić, czy praca skarżącej jest pracą wykonywaną bezpośrednio przy produkcji wskazanych materiałów. Na tej podstawie organy właściwie uznały, że specyfika pracy laboranta chemicznego nie pozwala na przyjęcie tezy, iż pracownik na tym stanowisku pracuje bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych. Choć ustawa nie definiuje pojęcia pracy bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, to pod pojęciem tym, zgodnie z literalnym brzmieniem opisu stanowiska pracy należy rozumieć, prace polegające na przetwarzaniu substancji chemicznych i innych składników stosowanych w produkcji materiałów wybuchowych. Praca więc musi być wykonywana bezpośrednio przy procesie produkcji i w tym zakresie nie wystarczy stwierdzenie jej wpływu na proces technologiczny.

Jak wynika z ustaleń poczynionych w trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ pierwszej instancji, B.D. zatrudniona jest na stanowisku " laborant chemiczny – A", w K., w laboratorium zlokalizowanym w budynku [...]. Praca przez nią wykonywana nie jest związana z bezpośrednią obsługą urządzeń służących do produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz konfekcjonowaniem takiego asortymentu. Zajmuje się wykonywaniem analiz ruchowych dla Zakładu Materiałów Wybuchowych (analizy materiałów wybuchowych, mieszanek nitrogliceryny z nitroglikolem, kwasów nitracyjnych i ponitracyjnych). W ramach wykonywanej pracy laboranta, w zależności od potrzeb, przeprowadza test Abla (oznaczenie stałości mieszanek nitrogliceryna/nitroglikol oraz stałości materiałów wybuchowych), oznacza zawartość kwasu azotowego i siarkowego w w kawsie nitracyjnym i kwasie ponitracyjnym, oznacza zawartość soli w materiale wybuchowym, oznacza zawartość saletry amonowej w materiale, przeprowadza analizę sitowa surowców. Podczas wykonywania tych prac wykorzystywany jest sprzęt i urządzenia laboratoryjne, a masa badanych próbek materiałów wybuchowych nie przekracza kilku gram.

Skarżąca, jak zasadnie przyjęły organy orzekające w sprawie, ma wpływ na proces technologiczny oraz na samą produkcję, jednakże sam ten fakt nie może zmienić oceny, że nie pracuje ona bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych.

Brak możliwości zakwalifikowania pracy wykonywanej przez skarżącą jako pracy bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, przesądza tym samym braku możliwości uznania tej pracy za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust.3 ustawy o emeryturach pomostowych. Dodać także trzeba, iż bez znaczenia pozostają dla tej oceny inne okoliczności sprawy (podlegając badaniu w trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ pierwszej i drugiej instancji) ), a w zwłaszcza odnoszące się do drugiej ze wskazanych przesłanek warunkujących uznanie pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach (określonych w art. 3 ust. 3 ustawy). Nie ma zatem znaczenia kwestia szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się.

Uznać zatem należy, że w sprawie wyjaśnione zostały wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne, prawidłowo zastosowano przepisy ustawy o emeryturach pomostowych oraz dokonano właściwej ich wykładni, co znalazło należyty wyraz w motywach skarżonych decyzji. Organom administracyjnym nie można również zarzucić naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i to takich, które uzasadniałyby uwzględnienie wniesionej skargi.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi