Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 751/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 5 pkt 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2022 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 27 lipca 2022r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 27 lipca 2022 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "SKO", "organ odwoławczy", "Kolegium"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania K. B. (dalej: "skarżąca", "strona") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Z. (dalej: "organ I instancji", "Burmistrz") z 27 kwietnia 2022 r., nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na córkę – M. W..

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 28 marca 2022 r. (data wpływu do organu I instancji) skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w R. z dnia 29.04.2016 r. nr [...] (wydane na stałe; niepełnosprawność powstała od urodzenia) oraz decyzję Nr [...] z 15.03.2021 r. Prezesa KRUS dotycząca waloryzacji pobieranej przez skarżącą emerytury.

W dniu 19 kwietnia 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, podczas którego potwierdzony został fakt ustalonego prawa do emerytury skarżącej - skarżąca stwierdziła, że zawiesi emeryturę po przyznaniu jej świadczenia. Ponadto ustalono, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad swoją niepełnosprawną córką, która cierpi na [...] i [...], ma wadę wzroku, astmę, alergię i skrzywienie kręgosłupa.

Decyzją z 27 kwietnia 2022 r. organ I instancji orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022r. poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r."), wnioskowanego na córkę – M. W.. Jako powód odmowy wskazano, że strona ma ustalone prawo oraz pobiera emeryturę z KRUS, czyli niespełnienie warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r.

Od ww. decyzji organu I instancji, skarżąca wniosła odwołanie zarzucając, mające istotny wpływ na jej wydanie, naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżąca świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną córką. Wskazano również na naruszenie art. 6, 7, 8, 9, 10, 77 oraz 79a k.p.a. przez niepoinformowanie przez organy strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez stronę emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez Kolegium od dnia 1 marca 2022r.

Organ odwoławczy, w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z 27 lipca 2022r., poinformował, że wezwał stronę, w trybie art. 79a k.p.a., pismem z dnia 03.06.2022 r., do przedłożenia decyzji zawieszającej prawo strony do emerytury informując, że jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury. Kolegium pouczyło w wezwaniu, że w przypadku nieprzekazania żądanej decyzji w zakreślonym terminie (tj. 30 dni od daty doręczenia wezwania), Kolegium nie będzie mogło pozytywnie rozpoznać sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, strona -reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - poinformowała, że złoży wniosek o zawieszenie emerytury od dnia 01.10.2022 r. i w związku z tym wniesiono o przedłużenie terminu załatwienia sprawy, ewentualnie o zawieszenie postępowania odwoławczego do czasu przedłożenia decyzji KRUS. W dniu 08.07.2022 r (data wpływu do Kolegium) Strona przedłożyła wniosek do KRUS w R. o zawieszenie emerytury z dniem 01.10.2022 r.

SKO wskazało, że brak decyzji o zawieszeniu wypłaty emerytury wynika z inicjatywy strony, która uzależniła złożenie wniosku w tej sprawie (ściślej mówiąc wytyczyła datę zawieszenia emerytury) od pobrania czternastej emerytury. Zdaniem organu odwoławczego, nie było żadnych przeszkód aby strona złożyła wniosek o zawieszenie emerytury na bieżąco i wypełniłaby wtedy wezwanie Kolegium.

Organ odwoławczy uznał zatem, że strona nie wypełniła ww. wezwania Kolegium z dnia 03.06.2022 r. Termin na doręczenie decyzji KRUS minął ostatecznie dnia 13.07.2022 r. SKO powtórzyło, że strona zrezygnowała z wystąpieniem o zawieszenie wypłaty emerytury ze skutkiem natychmiastowym, a wskazała termin zawieszenia od 01.10.2022 r. z uwagi na czternastą emeryturę. Było to więc wyborem Strony. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, iż w wezwaniu wskazano, że nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie decyzji o zawieszeniu wypłaty emerytury skutkować będzie negatywnym rozpoznaniem sprawy. Strona miała zatem pełną świadomość o skutkach swoich działań, tym bardziej, że reprezentowana jest przez profesjonalnych pełnomocników.

Organ odwoławczy wskazał także, iż nie przychylił się do wnioskowanego przez stronę przedłużenia terminu załatwienia sprawy do czasu przedłożenia decyzji KRUS, jak też do zawieszenia postępowania (postanowieniem z 26.07.2022 r., sygnatura jak niniejszej decyzji, Kolegium odmówiło zawieszenia postępowania).

Kolegium podkreśliło również, że strona może po uzyskaniu decyzji KRUS zawieszającej wypłatę emerytury, ponownie wystąpić z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne. Według organu odwoławczego, momentem początkowym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dzień zawieszenia emerytury, tj. ustania negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W dalszej części uzasadnienia, organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., podnosząc, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż ma ona ustalone prawo do emerytury. Okoliczność ta jest poza wszelkim sporem i stała się ona jedynym motywem negatywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia organu I instancji. Dalej Kolegium odniosło się istniejących rozbieżności w dokonywaniu wykładni wskazanego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.. Odwołując się do wyroku NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, wskazało, iż podziela wykładnię według której w sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, możliwe jest uzyskanie przez nią na zasadzie wyboru wyższego kwotowo świadczenia pielęgnacyjnego, po wcześniejszym zawieszeniu wypłaty świadczenia emerytalnego.

Skargę na powołaną wyżej decyzję Kolegium z 27 lipca 2022r. do sądu administracyjnego złożyła skarżąca, wnioskując o jej uchylenie w całości. Autor skargi wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną córką M.W.;

2) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., art. 98 § 1 k.p.a., art. 101 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. przez bezzasadne odmówienie stronie zawieszenia postępowania administracyjnego o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w celu zawieszenia emerytury przez skarżącą, które umożliwiłoby jej spełnienie wszystkich przesłanek ustawowych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odpowiadając na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), wykazała, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że skarga w przedmiotowej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożyły obie strony postępowania.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela uwzględnienie zaistnienia przesłanki negatywnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W świetle tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Bezspornym w sprawie jest, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (28 marca 2022r.), skarżąca miała ustalone prawo do świadczenia emerytury, na podstawie decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 15 marca 2021r. która od 1 marca 2021 r. wynosiła 1305,54 zł miesięcznie.

Zarówno Sądowi, jak i stronom sporu (biorąc pod uwagę, że skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) doskonale znane są rozbieżności, jakie pojawiały się w orzecznictwie na tle interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r.

Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie przychyla się do zdecydowanie dominującego w aktualnym orzecznictwie poglądu, wskazującego na konieczność odejścia od stricte językowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. i uwzględnienia również wyników wykładni funkcjonalnej (celowościowej) i systemowej. Zgodnie z tą linią orzeczniczą, nie ulega wątpliwości, że nie można jednocześnie pobierać świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń wskazanych w analizowanym przepisie, jednakże przyznane prawo do emerytury nie stanowi bezwzględnej przesłanki wykluczającej uzyskanie świadczenia. Konieczne jest jednak usunięcie kolizji świadczeń, poprzez wybór jednego z nich, co w przypadku emerytury oznacza konieczność doprowadzenia do zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego. Pogląd ten zdecydowanie dominuje w aktualnym orzecznictwie, zwłaszcza Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. przykładowo wyroki z 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19; z 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, 30 października 2020 r., I OSK 1189/20; z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20; z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20, CBOSA).

W świetle powyższego, osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania drugiego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. W przypadku emerytury rolniczej podstawa prawna do zawieszenia emerytury rolniczej wynika z art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504) w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2022 r., poz. 933, ze zm.; dalej jako: u.s.r.). Przepis ustawy systemowej, który znajduje odpowiednio zastosowanie do emerytur rolniczych (na podstawie odesłania zawartego w art. 52 ust. 1 u.s.r.), wskazuje, że na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Na marginesie jedynie można odnotować, że powoływany często w orzeczeniach sądów administracyjnych art. 34 u.s.r. odnosi się do zupełnie innej sytuacji – zawieszenia prawa do emerytury rolniczej z powodu przekroczenia progu dochodów uzyskiwanych z pozarolniczej działalności prowadzonej przez emeryta rolniczego. Nie jest to właściwa podstawa prawna do zastosowania w analizowanym przypadku.

W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że istota problemu zbiegu praw do świadczeń, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia emerytalno-rentowego, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury lub renty (w tym rodzinnej), od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalno-rentowego (por. przykładowo: wyroki NSA z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; z 10 sierpnia 2021 r., I OSK 433/21; z 23 lutego 2022 r., I OSK 1146/21; z 3 marca 2022 r., I OSK 1647/21; z 11 marca 2022 r., I OSK 1681/21; z 23 marca 2022 r., I OSK 1160/21; z 25 marca 2022 r., I OSK 1267/21, CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, na wezwanie Kolegium z dnia 3 czerwca 2022r. w trybie art. 79a § 1 k.p.a., nie przedstawiła, w terminie 30 dni od daty doręczenia wezwania, decyzji zawieszającej wypłatę emerytury. Strona pismem z dnia 30 czerwca 2022r. poinformowała organ, że złoży wniosek o zawieszenie emerytury do organu rentowego po pobraniu 14 emerytury z dniem 1 października 2022r. Natomiast przy piśmie z dnia 5 lipca 2022r. przedłożyła stosowny wniosek z dnia 20 czerwca 2022r. z prośbą o zawieszenie świadczenia emerytalnego od dnia 1 października 2022r. Należy wskazać, że samo złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne nie spełnia przesłanki wyboru świadczenia w taki sposób, aby usunąć przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającą z kolizji świadczeń. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego musi być uzewnętrzniony złożeniem wniosku o zawieszenie prawa do emerytury do organu rentowego, czyli organu innego, niż organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powstaje ponadto z chwilą złożenia takiego wniosku, bowiem dopiero wstrzymanie prawa do emerytury skutkuje powstaniem takiej możliwości (por. podobnie wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 852/21; z 21 października 2021 r., III SA/Gd 585/21).

Należy zgodzić się z Kolegium, że strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, miała pełną świadomość o skutkach swoich działań. Niezastosowanie się zaś do wezwania organu, co było świadomym wyborem strony, skutkowało prawidłowo wydanym rozstrzygnięciem o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

Sąd zauważa, iż organ odwoławczy, doręczając powyższe wezwanie pełnomocnikowi skarżącej, stosownie do art. 79a k.p.a., poinformował stronę, że w przypadku nie nieprzekazania żądanej decyzji w zakreślonym terminie, nie będzie mógł pozytywnie rozpoznać sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w pełni zgadza się z SKO, że pobieranie emerytury przez skarżącą było realną przeszkodą, w dacie orzekania, w przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy uznać za niezasadny.

Odnoszą się do zarzutu naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., art. 98 § 1 k.p.a., art. 101 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., Sąd zauważa, iż organ odwoławczy rozpoznał wnioski strony i nie przedłużył terminu do załatwienia sprawy określonego w wezwaniu z 3 czerwca 2022r., jak też odmówił zawieszenia postępowania odwoławczego, co szczegółowo uzasadnił w postanowieniu Kolegium z 26.07.2022 r. znak [...]. Zdaniem Sądu wydane przez organ rozstrzygniecie było prawidłowe i nie zmieniało sytuacji prawnej strony, gdyż, co wymaga podkreślenia, skarżąca będzie mogła otrzymać świadczenie pielęgnacyjne dopiero od momentu przedłożenia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, CBOSA). Skarżąca jest bowiem jedyną osobą władną do usunięcia w każdej chwili jedynej negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia. Z dniem doręczenia skarżącej decyzji organu rentowego (w tym przypadku KRUS) o zawieszenie emerytury upadnie przesłanka negatywna. Skarżąca będzie wówczas mogła złożyć kolejny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane dopiero od tego miesiąca, w którym skarżąca przedstawi decyzję zawieszającą emeryturę. A zatem, uchylenie zaskarżonej decyzji w rozpoznawanej sprawie w żaden sposób nie zmieniłoby sytuacji prawnej skarżącej, gdyż organy nie mogłyby przyznać świadczenia pielęgnacyjnego za okres wcześniejszy (np. od daty wniosku – 28 marca 2022 r.), niż miesiąc, w którym doszłoby do skutecznego zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego.

Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.