Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 641/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędziowie sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) sędzia del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy K. – Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1341/08 w sprawie ze skargi Gminy K. – Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. oddala wniosek M. K. o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1341/09 oddalił skargę Gminy K.-Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], którą organ ten utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody N. z dnia [...] czerwca 1991 r. nr [...] w przedmiocie nabycia przez Gminę Uzdrowiskową Krynica prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w jednostce ewidencyjnej w obrębie T., uregulowanej w KW nr [...].

Z ustaleń organu nadzoru wynika, że Naczelnik Powiatu w N. S. aktem własności ziemi z dnia [...] lipca 1974 r., Nr [...] przyznał P. A. prawo własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...],[...],[...],[...],[...], -gm. kat. T./Kw [...],[...], położonej w T.

Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 1979 r. Sąd Rejonowy w Muszynie stwierdził, że spadek po P. A. nabyli P.A., R. A., M. K., J. D., K. A., W. A., T. A., S. W. z tym, że należące do spadku gospodarstwo rolne położone w T. nabył Skarb Państwa - Urząd Miasta i Gminy w K.. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 5 czerwca 2007 r. sygn. akt III Ca 240/07 zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Muszynie z dnia z dnia 30 sierpnia 1979 r. sygn. akt I Ns 243/79 w ten sposób, że stwierdził, iż należące do spadku gospodarstwo rolne nabyli M. K. i R. A..

W ocenie organu, zmienione postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wywiera skutki ex tunc, co w przedmiotowej sprawie prowadzi do stwierdzenia, że M. K. i R. A. nabyli własność działki nr [...], położoną w T. z dniem 17 października 1974 r., tj. z chwilą śmierci P. A.. Skutek prawny, jaki wywołało postanowienie Sądu Rejonowego w Muszynie z dnia 30 sierpnia 1979 r. w postaci nabycia w drodze spadkobrania przez Skarb Państwa - Urząd Miasta i Gminy w K. gospodarstwa rolnego położonego w T., został zniesiony z mocą wsteczną postanowieniem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 5 czerwca 2007 r., co w konsekwencji pozwoliło na stwierdzenie, że Skarb Państwa nie był w dniu 27 maja 1990 r. właścicielem działki nr [...]. Oznacza to, że decyzja stwierdzająca nabycie przez Gminę K. własności nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. jest dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa, co uzasadnia stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.

W skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2008 r. Gmina K.-Z. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W ocenie skarżącej, Wojewoda N. z należytą starannością ustalił stan prawny komunalizowanej nieruchomości uznając, że jej właścicielem jest Skarb Państwa i w takim stanie faktycznym stwierdził nabycie nieruchomości przez Gminę Uzdrowiskową K.. Decyzja z [...] r. nie narusza w sposób rażący przepisów prawa materialnego ani procesowego. Takiej oceny decyzji komunalizacyjnej nie może zmienić okoliczność polegająca na tym, że w 2007 roku przez zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Muszynie z 30 sierpnia 1979 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu ustalił odmienny niż pierwotnie krąg spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne, w którego skład wchodziła skomunalizowana nieruchomość i wyeliminował z tego kręgu Skarb Państwa. Ujawnienie takiej okoliczności, w ocenie skarżącej, stanowi podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. i ewentualnego uchylenia decyzji komunalizacyjnej przy uwzględnieniu negatywnych przesłanek wznowienia, np. upływu czasu. Natomiast stwierdzając nieważność decyzji komunalizacyjnej organ naruszył art. 156 § pkt 2 K.p.a., gdyż w sprawie nie występują przesłanki określone tym przepisem.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że objęta decyzją komunalizacyjną nieruchomość na podstawie aktu własności ziemi z [...] lipca 1974 r., stanowiła własność P. A.. Z chwilą śmierci właścicielki w dniu 17 października 1974 r. przedmiotowa nieruchomość stała się własnością jej spadkobierców. Polskie prawo spadkowe łączy nabycie praw i obowiązków wchodzących w skład spadku ze zdarzeniem, jakim jest śmierć spadkodawcy (art. art. 924 i 925 k.c.), co oznacza, że z chwilą otwarcia spadku spadkobierca wchodzi z mocy prawa w ogół praw i obowiązków należących do spadku. Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku ma jedynie charakter deklaratoryjny.

W dniu 27 maja 1990 r. jak i w dacie wydawania decyzji komunalizacyjnej funkcjonowało w obrocie prawnym prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Muszynie z 30 sierpnia 1979 r. sygn. akt Ns 243/79 stwierdzające, że należące do spadku po P. A. gospodarstwo rolne nabył w całości Skarb Państwa. W skład tego gospodarstwa rolnego wchodziła nieruchomość objęta kontrolowaną decyzją komunalizacyjną. Jednak rzeczywisty stan prawny tej nieruchomości był inny, niż wynikało to z wymienionych wyżej, znanych organowi w dacie komunalizacji, dowodów. Prawomocnym postanowieniem Sąd Okręgowy w Nowym Sączu z 5 czerwca 2007 r. sygn. akt III Ca 240/07 zmienił postanowienie spadkowe Sądu Rejonowego z 30 sierpnia 1979 r. i stwierdził, że należące do spadku po P.A. gospodarstwo rolne na podstawie ustawy nabyli M. K. i R. A.. Postanowienie to ma skutek ex tunc, bowiem nabycie spadku następuje z mocy samego prawa z chwilą śmierci spadkodawcy, a postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku jedynie okoliczność tę potwierdza. Z art. 679 § 3 k.p.c. wynika, że w razie przeprowadzenia dowodu, iż spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Okoliczności powyższe wskazują, że przedmiotowa nieruchomość od chwili otwarcia spadku po P. A. tj. od 17 października 1974 r., stanowi własność jej dzieci: M. K. i R. A. i była ich własnością również w dacie 27 maja 1990 r. Jako własność osób fizycznych nie podlegała zatem komunalizacji. Skomunalizowanie mienia, które nie stanowiło własności Skarbu Państwa rażąco narusza art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej na podstawie art. 156 §1 pkt 2 K.p.a.

Sąd podkreślił, że o zgodności z prawem decyzji komunalizacyjnej nie decyduje wiedza organu wydającego taką decyzję, co do tytułu prawnego przysługującego do mienia objętego taką decyzją, lecz rzeczywisty stan prawny komunalizowanego mienia na datę 27 maja 1990 r. Z tych względów Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że okoliczności wynikające ze zmiany w 2007 roku postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, mogą jedynie być podstawą do wznowienia postępowania komunalizacyjnego określoną w art. 145 §1 pkt 5 K.p.a.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina K.–Z. reprezentowana przez pełnomocnika. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania sądowego mające istotny wpływ na wynik postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.ps.a.", mające istotny wpływ na wynik postępowania, przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo że strona skarżąca wykazała naruszenie przepisów postępowania polegające na stwierdzeniu nieważności decyzji komunalizacyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w warunkach, w których istniały tylko przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Skarżąca kasacyjnie Gmina domagała się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Uzasadniając zarzut podniesiono, że W. N. stwierdzając komunalizację nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające... zgodnie z obowiązującą w 1991 r. instrukcją stanowiącą załącznik do Uchwały nr 104 Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie sposobu dokonywania inwentaryzacji mienia komunalnego, zidentyfikował nieruchomość jako będącą własnością Skarbu Państwa przede wszystkim na podstawie wpisu w księdze wieczystej i nieznane mu były okoliczności, które wskazywać by mogły na inny jej stan prawny. Dopiero w 2007 roku postanowieniem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu zmianie uległo postanowienie spadkowe z roku 1979 co do nabycia przez Skarb Państwa własności gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziła skomunalizowana w 1991 r. nieruchomość. W tych warunkach, zdaniem strony skarżącej, Wojewoda N. nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ ujawnioną 16 lat później zmianę stanu prawnego komunalizowanej nieruchomości uważać należy za nową okoliczność faktyczną, która nie była znana organowi w momencie wydania decyzji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka postępowania – M. K., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz od skarżącej Gminy K. – Z. kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w powiązaniu z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Strona skarżąca kasacyjnie uważa bowiem, że Sąd I instancji z naruszeniem powołanego przepisu procedury sądowoadministracyjnej nie uchylił zaskarżonej decyzji, błędnie przyjmując, iż decyzja komunalizacyjna rażąco narusza prawo.

Zarzut powyższy jest nietrafny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że zaskarżona decyzja nadzorcza Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jest zgodna z prawem.

Jest poza sporem, że nabycie własności nieruchomości Skarbu Państwa przez właściwą gminę, z mocy prawa, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., następuje według stanu prawnego i stanu faktycznego, w jakich nieruchomość ta pozostaje w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia tej ustawy w życie. Przyjęty w decyzji Wojewody N. z dnia [...] czerwca 1991 r. stan prawny działki nr [...] znajdował oparcie w postanowieniu Sądu Rejonowego w Muszynie z dnia 30 sierpnia 1979 r. sygn. akt Ns 243/79 ustalającym, że spadek po P. A. w zakresie przedmiotowej działki, stanowiącej gospodarstwo rolne, nabył Skarb Państwa. Jednak poza sporem pozostaje także, iż postanowieniem z dnia 5 czerwca 2007 r. sygn. akt III Ca 240/07 Sąd Okręgowy w Nowym Sączu zmienił postanowienie spadkowe stwierdzając, że należące do spadku po P. A. gospodarstwo rolne na podstawie ustawy dziedziczą dzieci zmarłej: M. K. i R. A.. Z art. 679 § 3 K.p.c. wynika, że prawomocne postanowienie sądu, zmieniające dotychczasowe postanowienie spadkowe, stwierdza nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Rzeczywisty stan prawny nieruchomości, od dnia nabycia spadku po P. A. określa więc postanowienie Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 5 czerwca 2007 r. Oznacza to, że w dniu 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa, a tym samym decyzja stwierdzająca komunalizację tej nieruchomości rażąco narusza art. 5 ust 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

Błędnie pełnomocnik skarżącej kwalifikuje opisaną sytuację jako przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Z brzmienia tego przepisu wynika bowiem, że podstawę wznowienia postępowania stanowić mogą nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody, które istniały w chwili wydania decyzji, lecz nie były znane organowi wydającemu tę decyzję. W przedmiotowej sprawie nie chodzi o nowe okoliczności faktyczne dotyczące działki nr [...], ale o odmienny jej stan prawny w dniu 27 maja 1990 r., aniżeli przyjęty w decyzji stwierdzającej jej komunalizację.

W tych okolicznościach brak jest uzasadnienia do twierdzenia, że Sąd I instancji wadliwie ocenił istnienie przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., skutkiem czego chybiony jest także zarzut wadliwego rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd I instancji poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Wniosek M. K. o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił w pkt 1 sentencji nie znajdując podstawy prawnej do jego uwzględnienia.