Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 2/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2015-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu gruntów oddala skargę.


UZASADNIENIE

65Sygn. akt II SA/Bk 2/15

U Z A S A D N I E N I E

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

1. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. Starosta Z. zwrócił J. C. jako spadkobiercy T. C. i S. C. działki nr [...] o powierzchni 0,0980 ha i [...] o powierzchni 0,0698 ha oraz udział wynoszący 635/1520 w działce nr [...] o powierzchni 0,0625 ha (wchodzących w skład dawnych działek [...] i [...]). Natomiast odmówiono mu jako spadkobiercy T. C. zwrotu działki nr [...]o powierzchni 0,2116 ha (wchodzącej w skład dawnej działki [...]). Ponadto odmówiono J. C. i spadkobiercom S. C. zwrotu działki nr [...] o powierzchni 0,0660 ha, udziału wynoszącego [...] części w działce nr [...] o powierzchni 0,0597 ha i części działki nr [...] o powierzchni 0,4056 ha powstałych z dawnych działek nr [...] i [...]. Zwrócono również odpowiednie działki spadkobiercom S. C. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę P. (decyzja z dnia [...] listopada 2006 r.). Rozstrzygnięcie Wojewody jak i decyzja organu I instancji zostały uchylone wyrokiem WSA w Białymstoku z dnia [...] czerwca 2008 r., II SA/BK 300/08. W motywach uzasadnienia wyroku podano, że w sprawie należało uwzględnić fakt niekonstytucyjności art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowił podstawę prawną orzekania o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości tylko tym ze spadkobierców byłych właścicieli, których grunty graniczą obecnie ze zwracanym obszarem oraz fakt niedopuszczalności odmowy zwrotu wywłaszczonych gruntów z powołaniem się na okoliczności mające dowodzić przeznaczenia tych gruntów na inne cele publiczne niż wynikające z decyzji z dnia 10 sierpnia 1966 r. (uzasadnienie to było podyktowane treścią wyroku TK z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. K 6/05). Nadto Sąd wywiódł, że fizycznie zwrotowi podlegać powinien grunt odpowiadający powierzchni odebranej przez Skarb Państwa i tak J. C. jako jedynemu spadkobiercy T. C. – obszar 0,2117 ha z dawnej działki [...] oraz wszystkim spadkobiercom S. C. w udziałach wynikających z postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku – obszar 0,3968 ha z dawnej działki [...]. Zaznaczono przy tym, że uprawnioną do zwrotu gruntów po T. C. nie może być małżonka J. C., albowiem nie jest jego spadkobierczynią.

2. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta Z. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...]

I. uznał wniosek J. C. jako spadkobiercy T. C. za spełniający wymogi art. 136 ust. 3 ustawy i w tym zakresie:

1. zwrócił na jego własność: działkę nr [...] o powierzchni 0,0980 ha (część drogi), działkę nr [...] o powierzchni 0,0698 ha (część działki budowlanej), udział 635/1520 w działce nr [...] o powierzchni 0,0625 ha (działka budowlana),

2. odmówił zwrotu działki nr [...] o powierzchni 0,2116 ha stanowiącej część drogi,

3. odmówił zwrotu części działki nr [...] o powierzchni 0,4056 ha wchodzącej w skład pasa drogowego ul. [...]– grogi gminnej nr[...],

4. stwierdził, że grunty wymienione w pkt 1 podlegają zwrotowi bez rozliczeń.

II. wniosek J. C. i innych stron postępowania jako spadkobierców S. C. uznał za niespełniający wymogów art. 136 ust. 3 ustawy.

Odwołanie od tej decyzji wnieśli J. i B. C. Wojewoda P. decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wskutek rozpoznania skargi B. i J. C., WSA w Białymstoku, wyrokiem z [...] grudnia 2011 r., II SA/Bk 710/11 oddalił skargę B. C., uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy punkt I decyzji Starosty Powiatu Z. z dnia [...] listopada 2010 r. i uchylił decyzję organu I instancji w tym zakresie oraz oddalił skargę J. C. w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wyroku podkreślono trzy rzeczy, a mianowicie, że:

- B. C. nie jest spadkobiercą poprzednich właścicieli – S. i T. C. i w związku z tym nie ma legitymacji procesowej w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości;

- zasadnie organy oddzieliły żądanie J. C. jako spadkobiercy T. C. i tylko w tym zakresie orzekły merytorycznie; oddzielenie tego żądania oznaczało tym samym, że rzeczą organów było rozstrzygnięcie tylko i wyłącznie o zwrocie gruntu odpowiadającego powierzchni odebranej przez Skarb Państwa T. C.;

- rzeczą organów było rozstrzygnięcie tylko i wyłącznie o zwrocie gruntu odpowiadającego powierzchni odebranej przez Skarb Państwa T. C., tj. obszaru 0,2117 ha wydzielonego z dawnej działki [...].

Tytułem zaś zaleceń skierowanych do organów wskazano, że "rozpoznając sprawę ponownie organy w prawidłowy sposób określą granice i powierzchnię działek powstałych z gruntów odebranych T. C., czyli z dawnej działki nr [...] i będą miały na uwadze, że zwrotowi J. C. jako spadkobiercy T. C. może podlegać obszar 0,2117 ha".

3. Po rozpoznaniu sprawy po raz trzeci, Starosta Z. decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] orzekł o zwrocie na wyłączną własność J. C., jako spadkobiercy T. C. nieruchomości; działkę ozn. nr geod. [...] o pow. 0,0980 ha (część drogi), działkę ozn. nr geod. [...] o pow. 0,0355 ha (część działki budowlanej), udział 635/1520 w działce ozn. nr geod. [...] o pow. 0,0318 ha (powierzchnia udziału w części działki budowlanej), położonych w Z. i stanowiących własność Miasta Z., posiadających urządzone księgi wieczyste KW nr [...] i KW nr [...]. W pkt 2 tejże decyzji Starosta Z. odmówił zwrotu działki nr [...] o pow. 0,2116 ha, stanowiącej część drogi, a także w pkt 3 odmówił zwrotu gruntu o powierzchni 0,0338 ha stanowiącego część działki [...], przejętej od byłego właściciela T. C. i włączonej do działki ozn. nr geod. [...] o pow. 0,4056 ha, wchodzącej w skład pasa drogowego ul. [...]. - drogi gminnej nr [...]. W pkt 4 decyzji organ l instancji stwierdził, iż grunty wymienione w pkt l podlegają zwrotowi bez rozliczeń, ponieważ w roku 1966 grunty te od T. C. zostały odłączone bez odszkodowania jako wskaźnik 33 % gruntów należnych Skarbowi Państwa i nie ma na nich żadnych nakładów Skarbu Państwa ani Miasta Z., stwierdzając, iż grunty te podlegają zwrotowi w stanie, w jakim się znajdują.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J. C. zaskarżając pkt 2 i 3 tejże decyzji. Ponadto w odwołaniu podniesione zostało, iż ww. decyzją odmówiono zwrócenia gruntów które, jak określono w odwołaniu, zostały w decyzji organu I instancji pominięte mimo, iż użytkowane są przez odwołującego od wielu lat.

Wojewoda P., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia [...] lipca 2013 r., II SA/Bk 31/13 oddalił skargę J. C. na tę decyzję. Zdaniem Sądu, organy w pełni zastosowały się do wytycznych Sądów zawartych we wskazanych wyrokach. Organ I instancji szczegółowo wyjaśnił, że zlecił wykonanie podziałów działek [...] i [...] wg linii granicznej pomiędzy działką [...] należącą do T. C. i działką [...] należącą do spadkobierców S. C. Zlecił też geodezyjne określenie powierzchni włączonej z działki [...] do działki [...]. W ten sposób określono możliwy do rozpatrywania przedmiot zwrotu gruntów po T. C. z żądania jego spadkobiercy J. C. Na przedmiot ten składają się działki [...] o pow. 0,2116 ha, [...] o pow. 0,0980 ha, udział 635/1520 w powstałej z podziału działce [...] o pow. 0,0318 ha (co daje pow. 0,0113 ha), nowopowstała działka [...] o pow. 0,0355 ha oraz powierzchnia gruntu 0,0338 ha z działki [...] włączona do działki [...]. Pozostała zaś część gruntów z działki [...] po T. C. weszła w skład działek [...], [...], [...], [...], [...] oraz stanowi udział 885/1520 w działce [...]. Własność tych gruntów J.i B. C. uzyskali w drodze zasiedzenia, co potwierdza wyrok Sądu Rejonowego w Z., [...] z dnia [...] lutego 1988 r. Zdaniem Sądu organy prawidłowo dokonały określenia granic i powierzchni działek powstałych z gruntów odebranych T. C., czyli z dawnej działki nr [...]. Następnie zasadnie rozstrzygnięto o zwrocie skarżącemu nieruchomości w zakresie przedmiotowo zakreślonym w wyroku II SA/Bk 710/11, czyli gruntów z dawnej działki nr [...] i obszaru nie większego niż 0,2117 ha, gdyż tylko w takim zakresie z tej działki nastąpiło odebranie własności T. C. W ocenie Sądu, prawidłowo pozytywnie rozstrzygnięto o zwrocie skarżącemu części działek powstałych z podziału działki nr [...] – o łącznej powierzchni 0,1468 ha (pkt 1 decyzji Starosty Z.). Zasadnie także odmówiono zwrotu pozostałej części, tj. działki [...] o pow. 0,2116 ha oraz powierzchni gruntu 0,0338 ha z działki [...] włączonej do działki [...](pkt 2 i 3 decyzji). Zarówno bowiem działka o nr [...], jak i grunt o pow. 0,0338 ha z działki [...] włączony do działki [...] stanowią obecnie drogi, z tym, że ten drugi grunt wchodzi w skład pasa drogowego ul. [...]., która jest drogą gminną nr [...]. Trafnie przy tym organy przyjęły, że niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, która w czasie orzekania o zwrocie jest częścią drogi publicznej w rozumieniu przepisów o drogach publicznych. Zdaniem Sądu także w przypadku działki o nr [...], organy miały podstawę do odmowy jej zwrotu. Posiada ona bowiem powierzchnię 0, 2116 ha, a to oznacza, że w przypadku jej zwrotu, łączna powierzchnia zwróconego gruntu odebranego T. C. z działki [...], przekroczyłaby obszar 0,2117 ha zakreślony w wyroku w sprawie II SA/Bk 710/11, co było niedopuszczalne. Sąd nadmienił, że brak było przy tym możliwości racjonalnego podziału tej działki do wyczerpania roszczeń J. C., czyli powierzchni gruntu 649 m2 (wyliczono ją w sposób następujący: 2117 m2 – 980 m2 – 355 m2 – 133 m2). Próba podziału tej działki naruszyłaby uprawnienia nowych właścicieli działek przylegających do tej działki (będącej drogą), stanowiącej niezbędną łączność z drogą publiczną. Trafnie przy tym organy przyjęły, że zwrotowi może podlegać wywłaszczona nieruchomość lub jej część, ale nie udział we współwłasności.

4. We wniosku z dnia [...] lutego 2014 r. J. C. zwrócił się do Starosty Z. o zwrot gruntów położonych w Z. o powierzchni 0,0338 ha, jako części działki o nr geod. [...], wchodzącej w skład drogi gminnej nr [...] - ulicy [...] - publicznej, w rozumieniu przepisów ustawy z 1985 r. o drogach publicznych oraz o podział działki drogi nr [...] i zwrot jej części w takiej wielkości, by zaspokoić w całości roszczenie co do gruntów o powierzchni 0,2117 ha, przejętych jako wskaźnik 33% gruntów należnych Skarbowi Państwa od byłego właściciela T. C. decyzją PPRN w Z. [...] z dnia [...] sierpnia 1966 r. Po rozpatrzeniu tego wniosku decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], Starosta Z. umorzył postępowanie.

5. Od decyzji powyższej odwołanie wniósł J. C. Wojewoda P. decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podano, że wniosek z dnia [...] lutego 2014 r. jest tożsamy z wnioskiem w sprawie zakończonej wyrokiem WSA w Białymstoku z [...] lipca 2013 r., II SA/Bk 31/13. W związku z tym postępowanie należało umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., albowiem wydanie kolejnej decyzji w sprawie rozstrzygniętej wcześniej ostateczną decyzją prowadzi do konieczności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej później.

6. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył J. C. i zarzucił naruszenie art. 6 k.p.a. Podniósł, że w sytuacja gdy cel na który została wywłaszczona nieruchomość nie został zrealizowany, skarżący nie został zawiadomiony o możliwości zwrotu wywłaszczonych nieruchomości a Miasto Z. w trakcie toczącego się postępowania o ich zwrot podjęło decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, to takie działanie jest niewątpliwe narusza prawo. Nadto, zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażonej w art. 8 k.p.a. Skarżący podkreślił, że bezspornym w sprawie jest iż nieruchomość stała się zbędna na cel na który została wywłaszczona. W takiej sytuacji istniał obowiązek zawiadomienia byłego właściciela, że zostanie ona przeznaczona na inny cel. W sprawie niniejszej ani właściciele, ani spadkobiercy nie zostali zawiadomieni o zmianie celu. Powyższa okoliczność dotyczy zarówno działki nr [...] jak i powierzchni 0,0338 ha stanowiącej część działki nr [...] przejętej od T. C. i włączonej do działki nr [...] o powierzchni 0.4056 ha. Decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego z dnia [...] maja 2004 r. została wydana po upływie terminów określonych w art. 137 ustawy. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

7. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.

Nie do podważenia pozostaje bowiem fakt, że kwestia zwrotu części działki nr [...] o pow. 0,2116 ha oraz powierzchni gruntu 0,0338 ha z działki [...] włączonej do działki [...] wchodzącej w skład drogi gminnej nr [...] - ulicy [...] została rozstrzygnięta w pkt 2 i 3 decyzji Starosty Z. z dnia [...] września 2012 r. nr [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody P. z dnia [...] listopada 2012 r. nr[...] a skarga od tej decyzji została oddalona wyrokiem WSA w Białymstoku z dnia [...] lipca 2013 r. wydanym w sprawie II SA/Bk 31/13. Kwestia zwrotu tych nieruchomości została ostatecznie i prawomocnie rozstrzygnięta. A mianowicie odmówiono zwrotu pozostałej części, tj. działki [...] o pow. 0,2116 ha oraz powierzchni gruntu 0,0338 ha z działki [...] włączonej do działki [...] z tego powodu, że zarówno działka o nr [...], jak i grunt o pow. 0,0338 ha z działki [...] włączony do działki [...] stanowią obecnie drogi, z tym, że ten drugi grunt wchodzi w skład pasa drogowego ul. [...], która jest drogą gminną nr [...]. W przypadku działki o nr [...], stwierdzono że posiada ona powierzchnię 0, 2116 ha, a to oznacza, że w przypadku jej zwrotu, łączna powierzchnia zwróconego gruntu odebranego T. C. z działki [...], przekroczyłaby obszar 0,2117 ha zakreślony w wyroku w sprawie II SA/Bk 710/11, co byłoby niedopuszczalne. Stwierdzono przy tym, że brak byłoby możliwości racjonalnego podziału tej działki do wyczerpania roszczeń J. C., czyli powierzchni gruntu 649 m2.

W przedmiotowej sprawie, strona we wniosku z dnia [...] lutego 2014 r. zwrócił się do organu o zwrot gruntów położonych w Z. o powierzchni 0,0338 ha, jako części działki o nr geod. [...], wchodzącej w skład drogi gminnej nr [...] - ulicy [...] oraz o podział działki drogi nr [...] i zwrot jej części w takiej wielkości, by zaspokoić w całości roszczenie co do gruntów o powierzchni 0,2117 ha. Uwzględniając powyższe uznać trzeba, że decyzja Starosty Z. z dnia z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], rozstrzygająca powyższy wniosek, dotyczyła sprawy zakończonej już wcześniej decyzją ostateczną i prawomocną. Wydanie zatem w tej samej sprawie decyzji rozstrzygającej sprawę, co do istoty, naruszyłoby ustanowiony dotychczasową decyzją stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Wydanie w zaistniałej sytuacji merytorycznej decyzji, spowodowałoby iż byłaby ona dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Stąd też organ zasadnie uznając, iż postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. wydał decyzję o jego umorzeniu. Dopóki bowiem orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Dopiero bowiem eliminacja z obrotu prawego w trybie prawem przewidzianym (w ramach którego weryfikować można m.in. poprawność formy rozstrzygnięcia kończącego postępowanie oraz zarzuty będące pochodną tej kwestii) takiego rozstrzygnięcia otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2000 r., I SA/Ka 2247/98).

Mając powyższe na uwadze skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę