Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 785/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, , , , , Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2021 r. sprawy ze skargi U. S., E. S., C. S. i I. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z [...] września 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz U. S., E. S., C. S. i I. S. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2021 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2020 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. T. S. wystąpił o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w gminie [...], powiat [...], województwo [...] (majątek [...]), powiat [...], województwo [...] (majątek [...]).

Decyzją z [...] września 2020 r. Wojewoda [...] odmówił U. S., E. S., C. S. i I. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez P. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w majątku [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...] oraz majątku [...], powiat [...], województwo [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożyły U. S., E. S., C. S. i I. S..

Decyzją z [...] stycznia 2021 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2020 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 1 oraz art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Ministra, z zestawienia treściowego tych przepisów wynika, że dokonane na podstawie aktów, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust 1a ustawy z 8 lipca 2005 r. tzw. przymusowe przesiedlenie z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na obecne terytorium RP jest zasadniczą egzemplifikacją jednej z ustawowych przesłanek nabycia prawa do rekompensaty, to jest przesłanki opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w związku z art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. odnoszą się wyłącznie do osób fizycznych, które w dniu 1 września 1939 r. były właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP.

W ocenie Ministra, powyższe ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Właściciel nieruchomości położonych w majątku [...] i [...] P. S., jak wynika z prawomocnego częściowego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...][...] maja 2013 r., zmarł w dniu [...] grudnia 1939 r. i nie opuścił byłych terenów RP. Nie spełnił on zatem zasadniczego warunku opuszczenia byłego terytorium RP lub niemożności powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 w związku z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Okoliczność ta ma również kluczowe znaczenie dla oceny nabycia przez strony prawa do rekompensaty na podstawie spadkobrania. Nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma bowiem charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty. Na poparcie powyższego stanowiska organ przywołał uzasadnienia wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1038/16 oraz z 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2763/13, a także uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04. Minister podniósł, że organy obu instancji stosują się do licznego w ostatnim czasie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego jednoznacznie wynika, że osoba, która nie opuściła byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. i nie powróciła na obecne terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. lub opuściła byłe terytorium RP w powyższych okolicznościach, a na nie powróciła z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej nie była uprawniona do prawa do rekompensaty, a zatem również jej następcy prawni prawa takiego nie mogą otrzymać.

Organ podniósł również, że A. S., następczyni prawna P. S., nie posiadała obywatelstwa polskiego. Zatem zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. nie spełniła jednej z ustawowych przesłanek. Powoduje to, że jej następcy prawni, to jest U. S., C.S., I. S., E. S. i A. S. również nie mogliby otrzymać potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez P. S. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożyły U. S., E. S., C. S. i I. S. zarzucając jej naruszenie:

1) art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie (przesiedlenie się) właściciela nieruchomości P. S. na obecne tereny Polski (zmarł w więzieniu [...] w [...] w dniu [...] grudnia 1939 r.) gdy tymczasem ww. ustawa nie stawia takiego wymogu, co wyraźnie potwierdzają: treść ustawy, okoliczności jej uchwalenia, treść uzasadnienia wyroku TK SK 11/12, kierunek nowelizacji art. 2 ustawy oraz dotychczasowe orzecznictwo, w tym wypracowane pod rządami poprzednich przepisów zabużańskich, o czym szczegółowo mowa w uzasadnieniu skargi, a w konsekwencji bezprawną odmowę potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty za przedmiotowe nieruchomości pomimo spełnienia wszelkich przesłanek do potwierdzenia tego prawa,

2) naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. art. 6 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez zaniechanie dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych mających znaczenie dla ustalenia przesłanek prawa do rekompensaty i nie uznanie za wystarczające, że P. S. opuścił swój majątek z uwagi na działania wojenne, gdyż został pojmany przez A. S., osadzony w więzieniu [...], gdzie zmarł pomimo że miał w dniu [...] września 1939 r. obywatelstwo polskie, mieszkał w majątku [...], pow. [...], na byłych terenach Polski oraz opuścił je w warunkach art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.,

3) art. 6, art. 8 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., a to naruszenie zasady legalności, zasady załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela i prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, poprzez brak praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, oceny dowodów i rozstrzygnięcia sprawy, gdy w identycznych sytuacjach, przed rokiem 2020 r., w którym organy "wyinterpretowały przesłankę przesiedlenia" organy przyznawały prawo do rekompensaty w sytuacji śmierci właściciela z rąk oprawców i niemożliwości ucieczki i przybycia na obecne tereny RP, a obecne stanowisko organów obu instancji jest krzywdzące, gdyż wprowadza dyskryminację skarżących w stosunku do w/w wnioskodawców,

4) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanowiska organu w sposób budzący zaufanie do organów administracji, skrótowe i chaotyczne uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji, skoncentrowanej jedynie na braku "przesłanki przesiedlenia", wskazując, że " P. S. nie opuścił byłego terytorium RP, bowiem jego ostatnim miejscem zamieszkania był majątek [...] (...), a w związku z tym nie powrócił na obecne terytorium RP, bowiem zmarł w dniu [...].12.1939 r. w [...] (str. 15 zaskarżonej decyzji), przy braku uwzględnienia, że śmierć nastąpiła w więzieniu [...] w [...],

5) art. 2, art. 7, art. 31, art. 64, art. 87, art. 10 w zw. z art. 95 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz podstawowych zasad wyrażonych w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do ww. Konwencji, gdyż organ naruszył podstawowe zasady ustrojowe Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności zasadę legalizmu, prawdy obiektywnej, zaufania obywatela do państwa, zasadę swobodnej oceny dowodów, zasadę państwa prawnego realizującego pryncypia sprawiedliwości społecznej, zasadę działania na podstawie i w granicach prawa, zapewnienie praw człowieka i obywatela, w tym ochronę dziedziczenia oraz zakaz ograniczania obywatelowi praw skutkujących na gruncie tej sprawy brakiem rekompensaty za majątek pozostawiony na Kresach przez spadkodawcę skarżących, co jest szczególnie rażące w świetle fundamentalnych dla kwestii rekompensat orzeczeń tj.: orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 8 listopada 1989 r. K 7/89, OTK 1989 Nr 1 poz. 8, orzeczenia SN z 10 października 2003 r., II C 36/02, treści wyroku Wielkiej Izby ETPC w Strasburgu z 22 czerwca 2004r. w sprawie Broniowski przeciwko Polsce.

Powołując się na powyższe skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t. j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097), zwanej dalej "ustawą" kub "ustawą z 8 lipca 2005 r.".

Powodem odmowy potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty było uznanie przez organy, że P. S., właściciel pozostawionych majątków [...] i [...] w dacie wybuchu wojny w 1939 r., a więc osoba, do której odnoszą się przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w związku z art. 1 ustawy, zmarł w dniu [...] grudnia 1939 r. w [...], a zatem nie spełnił zasadniczej przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, to jest warunku opuszczenia byłego terytorium RP lub niemożności powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 w związku z art. 2 ustawy. Ma to zaś, w ocenie organów, zasadnicze znaczenie dla oceny nabycia przez skarżących prawa do rekompensaty na podstawie spadkobrania. Nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma bowiem charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy, to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.

Powyższą ocenę organów zakwestionowali skarżący podnosząc, że wykładnia przepisów ustawy nie pozwala na przyjęcie aby wśród przesłanek przyznania prawa do rekompensaty znajdował się wymóg przybycia (przesiedlenia się) właściciela nieruchomości na obecne tereny RP.

W ocenie Sądu, wbrew stanowisku skarżących, trafnie wskazały organy obu instancji, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty jest przybycie (przesiedlenie się) się właściciela nieruchomości pozostawionej w okolicznościach związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. na obecne terytorium RP. Jednakże, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organy dokonały błędnej wykładni art. 2 ustawy przyjmując, że właścicielem nieruchomości pozostawionych w rozumieniu powołanego przepisu mógł być jedynie obywatel polski, który wykazał swój status właścicielski na dzień [...] września 1939 r., a nie mogły być nim osoby, które nabyły taką nieruchomość po dacie wybuchu wojny rozpoczętej w 1939 r. Z tego powodu konieczne stało się uchylenie zaskarżonych rozstrzygnięć jako wydanych z istotnym naruszeniem przepisu prawa materialnego, to jest art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestionowanego w skardze wymogu przybycia (przesiedlenia się) właściciela nieruchomości na obecne tereny RP, literalna wykładnia art. 1 ust. 2 powołanej ustawy może wprawdzie prowadzić do wniosku, że uprawniona do uzyskania prawa do rekompensaty jest każda osoba, która na skutek innych niż umowy repatriacyjne lub wypędzenie okoliczności związanych z drugą wojną światową zmuszona była opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie od tego gdzie po ich opuszczeniu się przeniosła (o ile spełnia przesłanki z art. 2 ustawy). Takie jednak odczytanie wskazanej normy prawnej byłoby, w ocenie sądu w składzie orzekającym, sprzeczne z ratio legis ustawy i charakterem przewidzianego nią świadczenia. Celem ustawodawcy było bowiem z jednej strony udzielenie pomocy socjalnej osobom, które w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić dawne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z drugiej strony ustawa miała zapewnić wypełnienie zobowiązań publicznoprawnych (zawartych w umowach republikańskich z 1944 r. wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3 ustawy) dotyczących przyznania obywatelom polskim kompensacji w związku z utratą mienia nieruchomego pozostawionego na tych terenach. Koniecznymi przesłankami zaś, od których umowy republikańskie uzależniały przyznanie tej kompensacji były, jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w powołanym w zaskarżonej decyzji wyroku z 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04, w szczególności: posiadanie we wrześniu 1939 r. obywatelstwa polskiego (narodowości polskiej lub żydowskiej) oraz wymóg przemieszczenia się tych obywateli polskich na terytorium RP w obecnych powojennych granicach. Ratio legis unormowań służących uzyskaniu rekompensaty za utracone mienie nieruchome pozostawało w nierozerwalnym związku ze spełnieniem obu tych warunków i to kumulatywnie. Uzasadnieniem tak pomyślanej rekompensaty było bowiem umożliwienie obywatelom polskim (i ich rodzinom) rozpoczęcia w miarę normalnego bytowania, w ślad za manifestowanym przywiązaniem do obywatelstwa polskiego (tj. polskiej przynależności państwowej), wyrażającym się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych (i obecnych) granicach lub, co najmniej, wyrażeniem na to zgody. Powyższy wyrok wydano wprawdzie na tle oceny konstytucyjności przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.), gdzie uprawnienie zabużan realizowano w oparciu o prawo zaliczenia. Jednakże ocena tego uprawnienia jako swoistego prawa majątkowego o charakterze publicznoprawnym z dominującym elementem socjalnym nadal pozostaje aktualna, choć niewątpliwie w świadczeniach tych występuje także element odszkodowawczy (aczkolwiek o innym charakterze niż w art. 21 ust. 2 Konstytucji), wyrażający się w powiązaniu wysokości rekompensaty z wartością pozostawionego mienia. Element ten na gruncie ustawy z 8 lipca 2005 r. wzmocniono możliwością realizacji rekompensaty w formie świadczenia pieniężnego. W tej sytuacji, zdaniem sądu w składzie orzekającym, art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. powinien być rozumiany jako przyznający prawo do rekompensaty osobom, które w związku z okolicznościami związanymi z II wojną światową były zmuszone do opuszczenia terenów byłej RP i przemieszczenia się na obecne terytorium państwa polskiego. Oczywiście nie wyklucza to późniejszej zmiany miejsca zamieszkania takich osób. Trafność stanowiska o konieczności łącznego spełnienia warunków dotyczących opuszczenia terenów byłej RP i przemieszczenia na terytorium państwa polskiego jako podstawy uzyskania prawa do rekompensaty potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów NSA z 9 października 2017 r., I OPS 3/17 (ONSAiWSA 2018/1/2) oraz w wyrokach z 8 grudnia 2020 r., I OSK 1918/19, Lex nr 3121889, 11 sierpnia 2020 r., I OSK 3343/19, Lex nr 3157678, 9 marca 2018 r., I OSK 1038/16, Lex nr 2486257, 27 lutego 2020 r., I OSK 1794/18, Lex nr 3010000, 9 października 2014 r. I OSK 2763/13, Lex nr 200662227 oraz 7 lipca 2017 r., I OSK 2488/16, Lex nr 2361103,

Z podanych wyżej przyczyn Sąd podzielił stanowisko organów, że wśród zawartych w ustawie z 8 lipca 2005 r. przesłanek przyznania prawa do rekompensaty znajdował się wymóg przybycia (przesiedlenia się) właściciela nieruchomości na obecne tereny RP. Pomimo jednak prawidłowego stanowiska organów w tej kwestii Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy dokonały błędnej wykładni art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. przyjmując, że właścicielem nieruchomości pozostawionych w rozumieniu powołanego przepisu mógł być jedynie obywatel polski, który wykazał swój status właścicielski na dzień [...] września 1939 r., a nie mogły być nim osoby, które nabyły taką nieruchomość po dacie wybuchu wojny rozpoczętej w 1939 r.

Jak już wskazano wyżej, z art. 1 i 2 ustawy wynika, że prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, jeżeli był on w dniu [...] września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP. Rekonstrukcja normy prawnej zawartej w art. 1 ustawy wskazuje, że podstawą nabycia prawa do rekompensaty może być zarówno opuszczenie przedwojennych granic RP na podstawie enumeratywnie wymienionych umów międzynarodowych (ust. 1, ust. 1a), jak i inne okoliczności związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. (ust. 2). O ile powód opuszczenia byłego terytorium RP jest ustawową przesłanką uzyskania rekompensaty, co wynika wprost z art. 2 pkt 1 ustawy, to jednak omawiany akt nie ogranicza prawa do rekompensaty jedynie do osoby, która w dniu wybuchu wojny była właścicielem opuszczonej nieruchomości. Dla potwierdzenia prawa do rekompensaty w świetle powołanych przepisów nie ma znaczenia, że właściciel pozostawionej nieruchomości na skutek śmierci nie repatriował się. Od dnia śmierci w miejsce byłego właściciela w jego prawa wstępują bowiem jego następcy prawni i od tego dnia to te osoby stają się właścicielami (lub współwłaścicielami) przedmiotowej nieruchomości. Jeśli zatem osoby będące już w momencie repatriacji właścicielami pozostawionego mienia przemieściły się na obecne terytorium RP z powodu okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., to zdaniem Sądu, spełniają one wynikające z art. 2 powołanej ustawy przesłanki uprawniające do otrzymania rekompensaty. W zakresie bowiem normatywnym, istotnym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ustawodawca jednoznacznie wskazał w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, jeżeli spełnia on łącznie jedynie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP w rozumieniu wymienionych w tym artykule przepisów oraz opuścił byłe terytorium RP z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, 2) posiada obywatelstwo polskie.

Art. 2 ust. 1 ustawy nie zawiera zatem, wbrew stanowisku Ministra, wyrażonego wprost warunku, aby w dniu [...] września 1939 r. dana osoba była właścicielem pozostawionej nieruchomości. Nie można zatem spełnienia takiego pozaustawowego warunku wymagać od osób, które właścicielami opuszczonych nieruchomości stały się w czasie działań wojennych w drodze dziedziczenia. Takie zawężenie podmiotowego zakresu osób uprawnionych do rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie nie znajduje umocowania w przepisach powołanej ustawy.

W rozpatrywanej sprawie skarżący domagają się potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości, które w chwili wybuchu wojny były własnością poprzednika prawnego skarżących P. S.. Zdaniem Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy za właścicieli nieruchomości pozostawionych należało uznać jednak następców prawnych P. S., to jest jego żonę W. S. oraz syna T. S.. Osoby te na skutek spadkobrania (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] czerwca 2013 r., sygn. akt [...] , o stwierdzeniu nabycia spadku po P. S.) stały się właścicielami przedmiotowych nieruchomości po śmierci P. S. w dniu [...] grudnia 1939 r. Z kolei z zebranej w sprawie dokumentacji (oświadczenie T. S. z [...] sierpnia 2013 r, postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] czerwca 2013 r.) wynika, że W. S. z synem T., po wypędzeniu z rodzinnego majątku [...], najpierw zostali aresztowani przez władze sowieckie, a następnie po zwolnieniu z więzienia w 1940 r. przybyli na obecne terytorium RP.

P. S., który był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] września 1939 r., został uwięziony przez władze sowieckie i zmarł w więzieniu w [...] przed zakończeniem wojny. Dlatego nie powrócił na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej obecnych granicach. Jak wyjaśniono powyżej, wbrew stanowisku organów, art. 1 i 2 ustawy nie wskazuje jednak, aby ustawodawca uzależniał przyznanie prawa do rekompensaty od przesłanki pozostawienia nieruchomości przez jej właściciela z dnia [...] września 1939 r. Brzmienie art. 1 i 2 ustawy o prawie do rekompensaty jest wyraźne i przepisy te należy rozumieć w ten sposób, że zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej stosuje się do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić terytorium RP. Raz jeszcze podkreślić należy, że przepisy te nie zawierają żadnych innych warunków, które winien spełnić właściciel pozostawionego mienia lub jego spadkobierca, poza zawartymi w art. 1 i 2 powołanej ustawy. Dlatego też nieuprawnione jest wprowadzenie przez organ właściwy do przyznania rekompensaty dodatkowego (pozaustawowego) warunku, jakim jest posiadanie konkretnie w dniu [...] września 1939 r. własności pozostawionej nieruchomości przez osobę repatriującą się Omawiane przepisy nie ustanawiają takiego wymogu również w stosunku do spadkobierców takiej osoby.

Wbrew stanowisku Ministra, warunku takiego nie można wyprowadzić również z przywołanych w skardze wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego. Organ pominął bowiem to, że w stanie faktycznym sprawy objętej wyrokiem NSA z 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1038/16, o rekompensatę ubiegały się osoby, które po wojnie pozostały na terytorium ZSRR. Podobnie wygląda sytuacja w sprawie objętej wyrokiem NSA z 9 października 2014 r. sygn. akt I OSK 2763/13. Ta ostatnia sprawa dotyczyła bowiem następców prawnych osoby, która zmarła już po zakończeniu wojny w 1946 r., podczas gdy jej spadkobiercy już wcześniej opuścili byłe terytorium RP i nigdy nie powrócili na jej obecne terytorium. Jej stan faktyczny nie obejmował zatem sytuacji, w której właściciele pozostawionej nieruchomości (na skutek spadkobrania) repatriowali się na obecne terytorium RP. Zatem wbrew stanowisku prezentowanemu w zaskarżonej decyzji istnienie takich orzeczeń nie może być przesłanką uprawniającą organ do stwierdzenia, że obecnie nastąpiła zmiana w orzecznictwie sądów administracyjnych, która uzasadniałaby wprowadzenie dodatkowego, pozaustawowego wymogu, że repatriacji musiała być poddana osoba, która była właścicielem nieruchomości w dniu 1 września 1939 r., a tym samym, że z kręgu osób uprawnionych do rekompensaty wykluczone zostały osoby, które co prawda w dniu [...] września 1939 r. były obywatelami polskimi, zamieszkiwały na byłym terytorium RP, ale prawo własności pozostawionej tam nieruchomości nabyły po dniu [...] września 1939 r. w drodze dziedziczenia.

Sąd w składzie orzekającym poglądu takiego nie podziela. W ocenie Sądu, właściwe w sprawie jest dominujące w orzecznictwie stanowisko, że spadkobiercy byłego właściciela nieruchomości, który zmarł przed repatriacją, i którzy sami opuścili byłe terytorium RP z przyczyn określonych w ustawie i jako właściciele pozostawili tam tę nieruchomość, nabyli prawo do rekompensaty, o którym mowa w art. 1 ustawy. Potwierdzenia tego prawa mogą się w konsekwencji domagać także ich spadkobiercy.

Pogląd jakoby z ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz tzw. "umów republikańskich", w których zawarte zostały zobowiązania Państwa Polskiego wobec osób repatriowanych, wynikało, że osoby, które podczas wojny straciły członków rodziny, którzy w dniu wybuchu wojny były właścicielami nieruchomości, zostały wykluczone z podjętego w "umowach republikańskich" zobowiązania do zapewnienia im ekwiwalentu za pozostawione mienie i późniejszej jego realizacji w postaci ustawowych przepisów o rekompensacie, nie tylko nie znajduje uzasadnienia w treści przepisów ustawy, ale sprzeczny jest także z zasadami państwa prawnego. Trudno bowiem uzasadnić sytuację, w której państwo polskie podjęłoby zobowiązanie zapewnienia warunków życia repatriowanym rodzinom, którym udało się przeżyć wojnę bez strat, natomiast odmówiłoby takiej pomocy rodzinom, które repatriowały się bez osób, które poniosły śmierć w wyniku wojny.

Błędnie zatem przyjęły organy orzekające, że wniosek T. S. z [...] grudnia 2008 r. o przyznanie prawa do rekompensaty dotyczył nieruchomości pozostawionych przez P. S.. Wobec tego Sąd uznał, że odmawiając skarżącym prawa do rekompensaty organy naruszyły przepis prawa materialnego, to jest art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] przyjmie, że współwłaścicielami nieruchomości pozostawionych w postaci majątku [...] i majątku [...] byli W. S. i T. S.. Organ pierwszej instancji wyjaśni, czy każdego z powyższych współwłaścicieli można uznać za "właściciela nieruchomości pozostawionej" w rozumieniu art. 2 w zw. z art. 1 ustawy, jeżeli chodzi o przesłanki obywatelstwa, miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, przyczyny opuszczenia byłego terytorium RP i przybycia na obecne terytorium RP. Następnie w zależności od poczynionych ustaleń i ocen organ pierwszej instancji wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w pkt 1 sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).