Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 134/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2010-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 148 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., Nr [...]; II. przyznaje [...] A. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 473,20 (czterysta siedemdziesiąt trzy złote i dwadzieścia groszy), w tym 79,20 (siedemdziesiąt dziewięć złotych i dwadzieścia groszy) należnego podatku od towar i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 4 czerwca 2008 r., po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek H. R., utrzymał w mocy swą decyzję z dnia 18 kwietnia 2008 r. nr [...] odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie odmowy przyznania H. R. uprawnień kombatanckich, zakończonej ostateczną decyzją z dnia 5 kwietnia 2000 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że H. R. złożyła wniosek o przyznanie jej uprawnień kombatanckich z tytułu członkostwa w Batalionach Chłopskich w okresie od czerwca 1943 r. do lipca 1944 r., na potwierdzenie czego przedstawiła zeznania świadków J. K. i A. N. Zarząd Główny Stowarzyszenia Byłych Żołnierzy Batalionów Chłopskich odmówił udzielenia rekomendacji złożonemu wnioskowi. Decyzją z dnia 5 kwietnia 2000 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania wnioskodawczyni uprawnień kombatanckich. H. R. w dniu 19 stycznia 2001 r. wniosła o wznowienie postępowania w sprawie przyznania jej uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2001 r. wznowił postępowanie i decyzją z tej samej daty odmówił zmiany decyzji z dnia 5 kwietnia 2000 r. Po rozpoznaniu wniosku H. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ utrzymał w mocy decyzję z dnia 6 sierpnia 2001 r.

W dniu 13 sierpnia 2007 r. H. R. złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej uprawnień kombatanckich z tytułu przynależności do Batalionów Chłopskich w okresie od czerwca 1943 r. do lipca 1944 r., załączając do niego zeznania świadków: J. K. i J. S. oraz rekomendację Zarządu Głównego Stowarzyszenia Żołnierzy Batalionów Chłopskich. Pismem z dnia 18 grudnia 2007 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do H. R. o wskazanie trybu postępowania, w jakim wniosek ma być rozpoznany, wskazując, że sprawa przyznania jej uprawnień kombatanckich została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją administracyjną. Wyjaśnił, że w takiej sytuacji istnieje możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji w trybie wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji lub jej zmiany w oparciu o art. 154 k.p.a. Mimo dwukrotnego awizowania wnioskodawczyni nie podjęła pisma, a Kierownik Urzędu ponowił swoją prośbę o wskazanie trybu postępowania w piśmie z dnia 21 stycznia 2008 r. W odpowiedzi na wezwanie H. R. pisemnie poinformowała, że jest po ciężkim wypadku uniemożliwiającym jej chodzenie i swoje pismo uzupełni w terminie późniejszym. Kolejnym pismem w dniu 3 marca 2008 r. Kierownik Urzędu zwrócił się do strony o zajęcie stanowiska, podając numer telefonu, pod którym mogłaby się skontaktować z organem. Pismo to także nie zostało podjęte, mimo dwukrotnego awizowania. Wobec braku odpowiedzi, organ orzekający potraktował pismo H. R. z dnia 13 sierpnia 2007 r. jako wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia 5 kwietnia 2000 r. i decyzją z dnia 18 kwietnia 2008 r. Nr [...] odmówił wznowienia postępowania administracyjnego.

W motywach decyzji wskazał, że zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Wniosek H. R. został złożony w dniu 13 sierpnia 2007 r., a dołączone zeznania świadków noszą datę: 6 i 7 lipca 2007 r. Przekroczenie miesięcznego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania uprawniało organ do odmowy wznowienia.

Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni dołączyła zeznanie świadka J. K. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 4 czerwca 2008 r. utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie. Dodatkowo w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zeznania J. K. były już złożone w 1997 r. i były rozpatrywane przez organ w toku postępowania o przyznanie uprawnień kombatanckich, a zatem wskazane okoliczności były znane organowi w dacie podejmowania pierwszej decyzji.

Po rozpoznaniu skargi H. R. na decyzję Kierownika Urzędu z dnia 4 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 listopada 2008 r., wydanym w sprawie II SA/Lu 525/08, skargę tę oddalił.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że pismo z dnia 13 sierpnia 2008 r. nie zawiera w swojej treści żadnych wskazówek pozwalających na stwierdzenie, że jest to wniosek o zmianę ostatecznej decyzji w trybie art.154 § 1 k.p.a., a już zupełnie nie jest uzasadniona teza, że żądanie takie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny. Wniosek ten został poparty oświadczeniami świadków potwierdzającymi udział skarżącej w organizacji. Dołączono nie tylko oświadczenia J. K. oraz J. S., ale także rekomendację Stowarzyszenia Żołnierzy Batalionów Chłopskich Zarządu Głównego w L., której udzielenia odmówiono w 1997 r., kiedy skarżąca po raz pierwszy wnosiła o przyznanie jej uprawnień kombatanckich. Słusznie w tej sytuacji wnioskował organ, że skarżąca domaga się wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., czyli powołując się na istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Sąd stwierdził ponadto, iż nie do zaakceptowania jest pogląd skargi, zgodnie z którym przeciwko rozpoznaniu pisma jako wniosku o wznowienie postępowania miałoby przemawiać złożenie oświadczeń przez świadków dopiero w 2007 r., a więc w dacie wydawania decyzji nieistniejących, co tym samym wyklucza wznowienie postępowania. Użyty w dyspozycji art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. łącznik "lub" ("nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody") wskazuje jednoznacznie na to, że wystąpienie co najmniej jednego z członów tej alternatywy stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę wznowienia postępowania, jeśli jednocześnie spełnione są pozostałe przesłanki tego przepisu. Jeżeli więc nawet dany dowód nie istniał w dniu wydania decyzji, gdyż został sporządzony w okresie późniejszym, to jednak wynikająca z tego dowodu okoliczność mogła istnieć we wspomnianym dniu i może uzasadniać wznowienie postępowania. Będzie tak właśnie w przypadku złożonych zeznań świadków w oparciu, o które ustala się stan faktyczny sprawy uzasadniający przyznanie lub odmowę przyznania uprawnień kombatanckich. Mimo bowiem, że ich oświadczenia zostały złożone już po dacie decyzji, to bez wątpienia okoliczności faktyczne z nich wynikające, w tym przypadku udział w akcjach organizowanych przez Bataliony Chłopskie, istniały już w momencie jej podejmowania. Przyjęcie założenia, że pismo skarżącej z dnia 13 sierpnia 2007 r. formułuje przesłanki wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sposób oczywisty eliminuje możliwość zastosowania trybu zmiany ostatecznej decyzji w oparciu o art. 154 k.p.a., ten bowiem przepis nie może mieć zastosowania do decyzji obarczonej wadami kwalifikowanymi.

Sąd wskazał także, że treść przepisów art. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U z 2002 r. Nr 43, poz. 371 ze zm.) ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że nie mogą one być modyfikowane decyzją organu administracji publicznej. Przepisy te nie dają organowi żadnego marginesu swobody orzeczniczej, co oznacza, że w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w tych przepisach organ zobowiązany jest do uznania określonej osoby za kombatanta. W orzecznictwie sądowym nie budzi sporu, że w stosunku do decyzji związanych, które zostały wydane, art. 154 § 1 k.p.a. nie ma zastosowania.

Sąd uznał za nietrafny zarzut skrzącej, że przyjęty przez organ tryb postępowania uniemożliwił merytoryczne rozpoznanie sprawy, podczas gdy możliwość taka istniałaby w przypadku zastosowania art. 154 § 1 k.p.a. Sąd wyjaśnił, że chociaż zmiana decyzji ostatecznej w oparciu o ten przepis może nastąpić w każdym czasie, to jednak postępowanie prowadzone na jego podstawie jest postępowaniem, którego przedmiotem nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za jej uchyleniem (bądź zmianą) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2002 r., I SA 1478/00, Legalis). W ocenie Sądu w żadnym zaś razie "słuszny interes strony" w rozumieniu tego przepisu nie może być rozumiany w taki sposób, aby prowadził do przyznania uprawnień kombatanckich osobie, której się one nie należą, a co wynika z decyzji organu z dnia 5 kwietnia 2000 r. Ponadto Sąd wskazał, że decyzja wydawana na podstawie art. 154 k.p.a. ma charakter uznaniowy, na co wskazuje użyty w tych przepisach zwrot "może". Wobec bezwzględnej treści przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, swoboda decyzyjna w tym zakresie byłaby niedopuszczalna.

Przyjęcie, że w sprawie miał zastosowanie tryb wznowienia postępowania obligowało organ do ustalenia przede wszystkim, zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a., przedmiotowej i podmiotowej dopuszczalności wznowienia, czy wniosek zawierał jedną z ustawowych przyczyn wznowienia i czy został złożony w terminie.

Prawidłowo, w ocenie Sądu, organ orzekający uznał, że datą rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania było złożenie zeznań świadków (oświadczeń), o działalności skarżącej w Batalionach Chłopskich , to jest 6 i 7 lipca 2007 r. Zatem złożenie wniosku o wznowienie postępowania bezpośrednio w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 13 sierpnia 2007 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu wskazanego w art. 148 § 1 k.p.a., skutkującym odmową wznowienia postępowania. Oceny tej nie zmienia przedstawione wraz z odwołaniem oświadczenie świadka K. J. K. sporządzone w dniu 6 maja 2008 r., gdyż w aktach sprawy znajduje się oświadczenie tego samego świadka z dnia 28 stycznia 1997 r. o niemal identycznej treści, na które skarżąca powoływała się w postępowaniu prowadzonym w 1997 r. Bez wątpienia potwierdza to, że w tej dacie okoliczności opisane przez świadka były jej znane. Zgłoszenie ich w maju 2008 r. było tym samym także spóźnione.

Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Lu 525/08, wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. R., zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia.

Naczelny Sąd Administracyjny uznając za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej, co do naruszenia art. 134 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznając sprawę ponownie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 190 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zwanej w dalszej części uzasadnienia: "p.p.s.a.") sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylając zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wyrokiem z dnia 5 lutego 2010 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II OSK 272/09, w uzasadnieniu wyroku za zasadne uznał stanowisko zaskarżonego wyroku w zakresie przyjęcia, iż pismo skarżącej H. R. z dnia 13 sierpnia 2007 r. było wnioskiem o wznowienie postępowania, co zarazem wykluczało przyjęcie, że było to żądanie dotyczące naruszenia decyzji nie tworzącej praw nabytych w trybie art. 154 k.p.a. Wynika to z okoliczności złożenia wraz z wnioskiem trzech dokumentów w postaci oświadczeń dwóch świadków i rekomendacji Zarządu Głównego Stowarzyszenia Żołnierzy Batalionów Chłopskich. Oświadczenia świadków: J. K., ps. S. (z dnia 7 lipca 2007 r.) i J. S., ps. O. (z dnia 6 lipca 2007 r.), posiadających uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w Batalionach Chłopskich, stanowiły podstawę przyznania dnia 3 sierpnia 2007 r. (data sporządzenia) rekomendacji przez Stowarzyszenie Żołnierzy Batalionów Chłopskich dla H. R. To w oparciu o te oświadczenia, które uznano za wiarygodne zarekomendowano wyżej wymienioną do przyznania uprawnień kombatanckich. Zdaniem NSA, ta rekomendacja łącznie ze złożonymi oświadczeniami jest nowym dowodem w sprawie, gdyż poprzednio Stowarzyszenie b. Żołnierzy Batalionów Chłopskich odmówiło takiej rekomendacji skarżącej (pismo z dnia 25 sierpnia 1999 r.).

Wydając zaskarżoną decyzję organ orzekający wadliwie przyjął, że strona składając wniosek o wznowienie postępowania uchybiła terminowi określonemu w art. 148 § 1 k.p.a. Z przepisu tego wynika, iż podanie o wznowienie wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Zatem strona może ze skutkiem prawnym wnieść podanie o wznowienie postępowania w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym się dowiedziała o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia.

Przyjmując, że data sporządzenia oświadczeń przez J. K. i J. S. była dniem dowiedzenia się przez stronę o przesłance wznowienia nie dokonano wnikliwej analizy materiału dowodowego. W szczególności nie wzięto pod uwagę, że rekomendacja Stowarzyszenia Żołnierzy Batalionów Chłopskich, sporządzona w dniu 3 sierpnia 2007 r., wydana została w oparciu o złożone oświadczenia świadków. Skoro nowym dokumentem (dowodem) w sprawie wznowienia postępowania była również przedmiotowa rekomendacja, to nie można uznać, że skarżąca składając wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w dniu 13 sierpnia 2007 r. uchybiła ustawowemu, miesięcznemu terminowi. Wszystkie trzy dowody złożone przez skarżącą są bowiem równorzędne i w istocie stanowią całość.

W powyższej sytuacji brak było podstaw do przyjęcia naruszenia przez skarżącą art. 148 § 1 k.p.a., a zatem zaskarżone decyzje z dnia 4 czerwca 2008 r. oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 18 kwietnia 2008 r. należało jako prawnie wadliwe wyeliminować z obrotu prawnego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 tejże ustawy oraz § 19 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i pkt 2 lit. "b" oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).