Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2537/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 53 ust. 1 pkt. 1, art. 64 ust. 1-4, art. 27
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska (spr.), , Sędzia WSA Ewa Machlejd, Sędzia WSA Maria Tarnowska, , Protokolant sekr. sąd. Ewa Sawicka-Bożek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi Przychodni [...]sp. z o.o. sp. k. w [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie naruszenia zbiorowych praw pacjentów oddala skargę


UZASADNIENIE

Rzecznik Praw Pacjenta decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm., dalej: u.p.p.) oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.) uznał praktyki stosowane w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. przez Przychodnię [...] sp. z o.o. S.K. z siedzibą w [...] (dalej: przychodnia, podmiot leczniczy), polegające na ograniczeniu prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, o którym mowa w art. 26 ust. 1 u.p.p. w związku z § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2014 r., poz. 177 ze zm., dalej: rozporządzenie), spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku niezawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem podmiotu leczniczego, przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej przesyłając je na adres pocztowy przychodni lub za pośrednictwem telefonu bądź poczty elektronicznej za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki z dniem [...] stycznia 2015 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż w związku z uzyskaniem za pośrednictwem infolinii informacji uprawdopodabniających naruszenie zbiorowych praw pacjentów, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i analizie nadesłanych przez podmiot leczniczy informacji i dokumentów ustalił, że przychodnia w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. stosowała praktyki polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej. W dniu [...] stycznia 2015 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków [...], a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się, co jest faktem powszechnie znanym, nie wymagającym dowodu.

Organ wskazał, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 64 ust. 3 i 4 u.p.p., zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ustawy. W tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

W ocenie Rzecznika Praw Pacjenta doszło w przychodni do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. Zgodnie z tym przepisem przez praktykę naruszające zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Organ wyjaśnił znaczenia pojęć "zbiorowe" oraz "bezprawne", a następnie wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.p., pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Dostęp do dokumentacji medycznej jest prawem pacjenta, które może być zrealizowane poprzez:

1) wgląd, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji (art. 27 u.p.p.).

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 rozporządzenia).

W celu realizacji tego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie określonej w art. 27 u.p.p. Przepisy prawa nie określają, w jaki sposób pacjent ma skierować powyższe żądanie. Zatem należy uznać, że może być to dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i ustnie zażądać udostępnienia dokumentacji medycznej. Przy tym podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej, telefonicznej bądź elektronicznej.

Zdaniem organu bezsporne jest, że przychodnia uczestniczyła w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Federacji Związków [...] do dnia [...] stycznia 2015 r. Ze zgłoszenia dokonanego za pośrednictwem bezpłatnej infolinii, wynika, że przychodnia w dniu [...] stycznia 2015 r. była zamknięta i nie udostępniała dokumentacji medycznej. Koresponduje to z wyjaśnieniami samej przychodni, z których wynika, że dopiero w dniu [...] stycznia 2015 r. rozpoczęła udzielanie świadczeń zdrowotnych.

Organ wskazał, że podmiot leczniczy twierdzi, że pacjenci byli informowani o zasadach udostępnienia dokumentacji medycznej przez średni personel medyczny oraz administracyjny. Jak stwierdzono w pisemnej odpowiedzi, dokumentacja była udostępniana po złożeniu przez pacjenta "stosownego" wniosku w formie pisemnej, mailowej bądź telefonicznej. Niemniej przychodnia nie zapewniła w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. dyżuru personelu celem udostępniania pacjentom dokumentacji medycznej, umożliwienia skorzystania z prawa do wglądu w siedzibie podmiotu leczniczego, złożenia wniosku ustnie. Obecność osób, które udzielały pacjentom informacji o zasadach udostępniania dokumentacji, nie oznacza, że dokumentacja ta była udostępniana. Skoro przychodnia określiła trzy sposoby (formy) składania wniosków o udostępnianie dokumentacji medycznej w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r., to niewątpliwie nie było możliwości złożenia ich w inny sposób np. ustny w siedzibie podmiotu leczniczego. Przesłane przez podmiot leczniczy skany pisemnych wniosków o udostępnienie kopii dokumentacji medycznej mają naniesioną datę [...] stycznia 2015 r. Tym samym podmiot leczniczy potwierdził wyłącznie udostępnianie dokumentacji medycznej w formie pisemnej, tymczasem w celu realizacji prawa do dokumentacji medycznej pacjenci winni móc złożyć wniosek także w formie ustnej.

Organ stanął na stanowisku, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych leczniczych nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji do wybranych form, jak: pisemna, mailowa czy telefoniczna, jak miało to miejsce. Podkreślił przy tym, iż osoby z niepełnosprawnością, w szczególności niewidome, nie złożą wniosku w żadnej ze wskazanych przez przychodnię form. Przychodnia ograniczyła tym samym pacjentom prawo do dostępu do dokumentacji medycznej.

Wobec powyższego, stosowana przez przychodnię w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. praktyka była zdaniem organu bezprawna, gdyż ograniczono sposób przyjmowania od pacjentów wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie do trybu korespondencyjnego lub za pośrednictwem telefonu bądź poczty elektronicznej, tym samym nie uwzględniono pacjentów, którzy z różnych względów nie mogli wykorzystać powyższych form komunikacji z podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych. Ponadto zamknięcie przychodni w sytuacji, w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (np. dla wystawienia recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenia zabiegu operacyjnego) celem skorzystania ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot, stanowiło naruszenie § 78 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki.

Organ podkreślił, że dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi (por. Eleonora Zielińska, Ekspertyza na temat poselskiego projektu ustawy o ochronie indywidualnych i zbiorowych praw pacjenta oraz o Rzeczniku Praw Pacjenta, Zmiany w systemie ochrony zdrowia, Biuro Analiz Sejmowych 2008, nr 2, s. 40).

Stosowanie opisanych praktyk w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. przez przychodnię nie było adresowane do konkretnej osoby, lecz było wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta. Ponadto miało zorganizowany charakter. Zamknięcie podmiotu leczniczego nastąpiło bowiem w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków [...], a przychodnia niewątpliwe przewidywała, że zachowanie to spowoduje pozbawienie pacjenta dostępu do swojej dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych.

Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 61/13 organ wskazał, że przy dokonywaniu wykładni art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. nie jest istotne, kto był inicjatorem zorganizowanych działań lekarzy, lecz to, na ile podmiot odpowiedzialny przedsięwziął odpowiednie środki celem przeciwdziałania planowanym i w konsekwencji zaistniałym naruszeniom zbiorowych praw pacjenta. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. nie są bowiem wyłącznie oceniane działania, lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta.

Niewątpliwie przychodnia w związku z prowadzonym protestem w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. zaniechała udostępnienia dokumentacji medycznej na ustny wniosek złożony przez pacjenta w siedzibie podmiotu leczniczego. W tej sytuacji, w ocenie organu, w rozpatrywane sprawie ziściły się przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p., co obliguje Rzecznika Praw Pacjenta do uznania tej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Przychodnia [...] sp. z o.o. S.K. z siedzibą w [...], reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając naruszenie prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy:

1. art. 59 ust. 1, art. 26 ust. 1 i art. 27 pkt 1-3 u.p.p.,

2. § 78 rozporządzenia,

3. art. 132 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 581 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach).

W ocenie skarżącej fakty, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji nie stanowią praw zbiorowych, lecz prawa indywidualne, zaś po stronie skarżącej nie nastąpiły działania ani zaniechania, których celem byłoby pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw. Skarżąca w okresie spornym zapewniła realizację indywidualnego prawa pacjenta do dokumentacji medycznej we wszystkich obowiązujących formach, z zachowaniem procedur gwarantujących nienaruszalność i integralność dokumentacji. Ponadto po stronie skarżącej nie ma i w okresie spornym nie było obowiązku posiadania umowy na udzielanie świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, zaś obowiązujące przepisy nie gwarantują pacjentowi nieprzerwanego dostępu do dokumentacji medycznej, poprzestając na nałożeniu na świadczeniodawcę obowiązku zapewnienia informacji o sposobie tego dostępu, który skarżąca wykonała.

Podnosząc powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Ponadto, powołując się na wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12 wskazał, że używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość – grupę zasługującą na szczególną ochronę.

Wskazał, że zamknięcie przychodni i udostępnienie jedynie pracowników do udzielania informacji o możliwych formach wnioskowania o dokumentację medyczną (bez ich realizacji), uniemożliwiło pacjentom dostęp do dokumentacji bez zbędnej zwłoki, które to pojęcie należy zawsze interpretować, biorąc pod uwagę okoliczności danej sprawy. Zamknięcie przychodni w związku z prowadzonym protestem spowodowało niewątpliwie zwłokę w udostępnianiu pacjentom dokumentacji medycznej. Zwłoka ta nie była jednak uzasadniona, gdyż skarżąca mogła w dniu [...] i [...] stycznia 2015 r. zapewnić dyżur osób z personelu, który udostępniałby dokumentację medyczną.

Odnosząc się do zarzutu, iż organ bezzasadnie i w sposób sprzeczny z obowiązującymi przepisami przyjął brak umowy na udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej za okoliczność obciążającą skarżącego, wskazał, że przychodnia lekarska to nie jest typowy podmiot gospodarczy o charakterze biznesowym, który w dowolnym momencie można zamknąć. W przypadku podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na uwadze, że w czasie gdy jest zamknięty nadal istnieją obowiązku wobec aktualnych lub byłych pacjentów, do których należy między innymi udostępnianie dokumentacji medycznej. A zatem należy tak zorganizować działalność, jej zakończenie, czy też choćby chwilowe zamknięcie, żeby pacjenci mogli mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej. Jakiekolwiek działanie podmiotu leczniczego uniemożliwiające pełny dostęp do wskazanej dokumentacji (a nie jedynie za pomocą skrzynki pocztowej lub poprzez kontakt telefoniczny) jest działaniem naruszającym zbiorowe prawa pacjentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta uznał praktyki stosowane w dniu [...] i [...] stycznia 2015 r. przez Przychodnię [...] sp. z o.o. S.K. z siedzibą w [...], polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku niezawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków [...], przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej, przesyłając je jedynie na adres pocztowy przychodni lub za pośrednictwem następujących środków porozumiewania się na odległość: telefonu bądź poczty elektronicznej, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu [...] stycznia 2015 r.

Bezsporne w sprawie pozostaje, iż skarżąca uczestniczyła do dnia [...] stycznia 2015 r. w proteście lekarzy rodzinnych, zrzeszonych w Federacji Związków [...]. Rzecznik Praw Pacjenta, na podstawie zgłoszenia dokonanego za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów w przychodni. W sprawie niekwestionowane jest również to, że w dniu [...] i [...] stycznia 2015 r. przychodnia była zamknięta, bowiem zaprzestała udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku niezawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. Pacjenci mogli złożyć wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej za pośrednictwem poczty, telefonicznie albo pocztą elektroniczną. W dniu [...] stycznia 2015 r. przychodnia rozpoczęła udzielanie świadczeń zdrowotnych, bowiem zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków [...] a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy został zakończony.

Kluczowym zagadnieniem w sprawie jest dokonanie oceny, czy ograniczenie pacjentom dostępu do dokumentacji medycznej poprzez uniemożliwienie złożenia osobiście wniosku w placówce przychodni w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 64 ust. 1-4 u.p.p., zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy, w tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

"Zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw o których, mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Jak zasadnie wskazał organ, używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość – grupę zasługująca na szczególną ochronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query, dalej: CBOSA). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy (art. 59 ust. 2 u.p.p.). Pod kątem art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. nie są oceniane wyłącznie działania, lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 61/13, publ. CBOSA).

Naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu pacjentów mające na celu pozbawienie praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.p., pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. W art. 26 ust. 1 ustawy, wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia (art. 26 ust. 2).

Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że zgodnie z art. 27 u.p.p., dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.), udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 rozporządzenia).

Kierując się powyższym i kontrolując wskazaną decyzję Rzecznika Praw Pacjenta, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zdaniem Sądu, Rzecznik Praw Pacjenta prawidłowo przyjął, iż w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. Przychodnia [...] sp. z o.o. S.K. z siedzibą w [...] naruszyła zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej, umożliwiając pacjentom złożenie wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie za pośrednictwem poczty, telefonicznie lub na adres poczty elektronicznej. Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu [...] stycznia 2015 r.

Sąd podzielił także ocenę organu, przedstawioną w zaskarżonej decyzji, że w celu realizacji przedmiotowego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie, określonej w art. 27 u.p.p. Przepisy prawa nie określają, w jaki sposób pacjent może złożyć powyższy wniosek. Zatem, zdaniem Sądu, należy uznać, że wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej może zostać złożony w dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i osobiście złożyć taki wniosek. Podkreślić należy, że podmiot leczniczy udzielający świadczeń zdrowotnych nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej bądź elektronicznej.

Należy więc zgodzić się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. przychodnia naruszyła zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie sposobu składania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, bowiem pacjenci nie mogli złożyć takiego wniosku bezpośrednio w placówce przychodni, a zważywszy, że udostępnienie dokumentacji nie jest z reguły czynnością wymagającą skomplikowanych procedur, pacjent nie mógł zrealizować swojego prawa bez zbędnej zwłoki, co w standardowych warunkach może oznaczać niezwłocznie (w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r.).

W ocenie Sądu samo zamknięcie przychodni, niezależnie od przyczyn, pozostaje bez znaczenia w kontekście naruszenia zbiorowych praw pacjentów przez brak lub ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej. Działanie polegające na zamknięciu podmiotu leczniczego jest działaniem celowym, przewidywalnym, a bezpośrednią konsekwencją celowego działania polegającego na jego zamknięciu było również świadome naruszenie zbiorowych praw pacjentów, polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej lub na zaniechaniu jej udostępnienia w prawem przewidzianej formie.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej, Sąd podkreśla, że przychodnia lekarska nie jest typowym podmiotem gospodarczym o charakterze biznesowym, który w dowolnym momencie można zamknąć. W przypadku podmiotu gospodarczego, będącego podmiotem leczniczym, należy mieć na uwadze, że w czasie gdy jest zamknięty nadal istnieją obowiązki wobec aktualnych lub byłych pacjentów – do których należy między innymi udostępnianie dokumentacji medycznej. A zatem należy tak zorganizować działalność, jej zakończenie, czy też choćby chwilowe zamknięcie, żeby pacjenci mogli mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej, a wniosek o jej udostępnienie mogli złożyć w dowolny sposób. Decydując się na prowadzenie podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na względzie, że podmiot ten będzie podlegał regulacjom ustawowym, a zatem należy liczyć się z odpowiedzialnością prawną, jaka została przez ustawodawcę stworzona zarówno w celu ochrony praw podmiotu leczniczego jako podmiotu gospodarczego, jak również dla ochrony praw jego pacjentów (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1893/15, publ. CBOSA). Stanowisko takie w odpowiedzi na skargę przedstawił także organ.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu, nie doszło także do naruszenia art. 132 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach, stanowiących, że podstawą udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez Fundusz jest umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawarta pomiędzy świadczeniodawcą a Funduszem, z zastrzeżeniem art. 19 ust. 4. Umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej może być zawarta wyłącznie ze świadczeniodawcą, który został wybrany do udzielania świadczeń opieki zdrowotnej na zasadach określonych w niniejszym dziale. Sąd zwraca przy tym uwagę, że kwestia udostępniania dokumentacji medycznej jest niezależna od kwestii udzielania świadczeń opieki zdrowotnej. Wynika to m.in. z art. 30a u.p.p., zabezpieczającym pacjentów na wypadek zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych jedynie w przypadku wykreślenia podmiotu z rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą (§ 76 rozporządzenia). Zgodnie z przepisami obowiązującego prawa tylko wykreślenie z rejestru zwalnia podmiot leczniczy z udostępniania dokumentacji medycznej, a nawet wtedy to na tym podmiocie (lub podmiocie tworzącym w przypadku podmiotu leczniczego niebędącego przedsiębiorcą) ciąży obowiązek wskazania miejsca przechowywania dokumentacji.

Kwestie udostępniania dokumentacji medycznej regulują art. 26 i 27 u.p.p. oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. 252.poz.1697 ze zm.), które w § 78 ust 1 stanowi, iż podmiot leczniczy udostępnia dokumentację podmiotom i organom uprawnionym bez zbędnej zwłoki, a w przypadku udostępnienia dokumentacji w sposób określony w art. 27 pkt 3 ustawy należy pozostawić kopię lub pełny odpis wydanej dokumentacji.

Mając powyższe na uwadze Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia art. 59 ust. 1, art. 26 ust. 1 i art. 27 pkt 1-3 u.p.p., bowiem skoro ustawodawca dopuszcza różne formy żądania wydania kopii dokumentacji przez pacjenta, to zachowanie podmiotu, wykluczające niektóre z tych form, narusza zbiorowe prawa pacjentów.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia § 78 rozporządzenia, zgodnie z którym podmiot udostępnia dokumentację podmiotom i organom uprawnionym bez zbędnej zwłoki. Skoro przychodnia w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. była nieczynna, to nie tylko uniemożliwiała złożenie wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej, ale też nie wydawała kopii dokumentacji bez zbędnej zwłoki. Określenie "bez zbędnej zwłoki" oznacza, że, jeśli okoliczności na to pozwalają, dokumentacja w żądanej formie powinna być udostępniona niezwłocznie. Dopiero jeśli dokumentacji tej jest bardzo dużo bądź udostępnienie dokumentacji w żądanej formie wymaga poświęcenia dłuższego czasu, możliwe jest załatwienie wniosku w późniejszym terminie.

Podkreślić należy, na co trafnie zwrócił uwagę organ, że zastosowane przez przychodnię ograniczenie najbardziej uderzyło w osoby niepełnosprawne, które z różnych powodów nie były w stanie złożyć wniosku w formie pisemnej lub telefonicznie.

Z całą pewnością w okresie, kiedy przychodnia była nieczynna, pacjenci nie mogli osobiście złożyć wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej, a także – pomimo złożenia wniosku w innej formie – nie mogli uzyskać kopii dokumentacji medycznej. Skarżąca, przystępując do strajku, musiała co najmniej godzić się na to, że pacjenci w wyniku zamknięcia przychodni zostaną pozbawieni nie tylko świadczeń medycznych, ale także dostępu do dokumentacji medycznej. Działanie skarżącej należy ocenić, wbrew jej twierdzeniom, za zorganizowane, bowiem nastąpiło w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków [...], a nie np. w wyniku nagłej awarii systemu komputerowego.

Z tych też przyczyn Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, iż nie podzielił zarzutów w niej podniesionych uznając je za chybione. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, tj. art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4 i art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Odnosząc się do zawartego we wniosku skarżącej o sporządzenie uzasadnienia żądania wskazania przyczyn dwukrotnego odraczania terminu publikacji wyroku Sąd wskazuje, że możliwość taką w przypadku uznania przez Sąd, że sprawa ma charakter zawiły, daje art. 139 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.).

W związku z powyższym skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) należało oddalić.