Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 134/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Małgorzata Jaśkowska Sędziowie NSA Zbigniew Rausz Jan Paweł Tarno (spr.) Protokolant Justyna Nawrocka po rozpoznaniu w dniu 8 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 października 2005 r. sygn. akt II SA/Go 497/05 w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wydalenia ze służby 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim; 2. zasądza od D. S. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie kwotę 340 zł (trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 13 października 2006 r., sygn. akt II SA/Go 497/05 uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z [...], nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Rzepinie z [...] nr [...] w przedmiocie wydalenia ze służby. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego powinno zawierać m.in. określenie czynu zarzucanego lub obowiązku, którego zaniechał obwiniony, ze wskazaniem czasu, miejsca i okoliczności. Postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego z dnia 5 maja 2004 r., wbrew twierdzeniom organu II instancji, nie zawiera powyższego elementu. W postanowieniu opisany jest czyn skarżącego, polegający na spożywaniu alkoholu w czasie służby, który zakwalifikowano jako czyn z art. 32 ust. l pkt 2 ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r. nr 156, poz. 1641). W sentencji postanowienia powołano się również na art. 36 ust. l w. w. ustawy, jednakże nie określono czynu zarzucanego obwinionemu, w szczególności nie opisano jakich poleceń przełożonego obwiniony nie wykonał i nie wskazano czasu oraz okoliczności zdarzenia. Również w uzasadnieniu postanowienia nie wspomina się o czynie z art. 36 ust. l w. w. ustawy. Postępowanie dyscyplinarne prowadzone było w kierunku naruszenia przez skarżącego obowiązków funkcjonariusza polegającego na spożywaniu alkoholu w czasie służby w nocy z 22 na 23 kwietnia 2004 r., a nie w kierunku niewykonywania poleceń służbowych przełożonego. Zarzut niewykonywania poleceń przełożonego pojawił się dopiero w orzeczeniu dyscyplinarnym I instancji z dnia [...]. W tym znaczeniu zarzut skarżącego, że doszło do pogwałcenia jego prawa do obrony, w zakresie czynu polegającego na niewykonywaniu poleceń służbowych, należało uznać za słuszny i uzasadniony. Należy również zwrócić uwagę, że w trakcie postępowania obwinionego nie rozpytywano na temat tegoż przewinienia, skutkiem czego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, czy skarżący potwierdza fakt popełnienia tegoż czynu, ewentualnie, jaka jest jego linia obrony. W swoich zeznaniach świadek Wiesław Sieczkowski stwierdził wprawdzie, że skarżący nie wykonał jego poleceń, ponieważ opuścił miejsce pełnienia służby, jednakże treść zeznań świadka nie musi jeszcze świadczyć o tym, że czyn ten objęty jest postępowaniem dyscyplinarnym. Również z treści sprawozdania z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego (k- 64), z którym skarżący zapoznał się [...], nie wynika, aby skarżącemu zarzucano również popełnienie czynu polegającego na niewypełnieniu poleceń przełożonego.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w nocy z 22/23 kwietnia 2004 r. skarżący pełnił służbę był w stanie nietrzeźwym. Wprawdzie skarżący nie poddał się badaniom na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu, jednak z zeznań świadków wynika jednoznacznie, że był on pod wpływem alkoholu. Sprawą drugorzędną, w ocenie Sądu, jest czy to skarżący domagał się przeprowadzenia badania krwi na zawartość alkoholu, czy też propozycja takich badań wysunięta została przez funkcjonariusza Policji. Należy zauważyć, że skarżący mógł sam udać się do odpowiedniej placówki Służby Zdrowia (nawet po ukończeniu służby w tym dniu) w celu wykonania badania, którego przeprowadzenia, według jego twierdzeń, domagał się. Zeznania świadków są jednoznaczne i spójne, wynika z nich, że skarżący objawiał zewnętrze oznaki nietrzeźwości, tj. bełkotliwa mowa, chwiejny chód, woń alkoholu. Dlatego oddalenie wniosku o przeprowadzenie konfrontacji należy uznać za uzasadnione. Okoliczność, na którą ta czynność procesowa miałaby być przeprowadzona, w świetle pozostałego materiału dowodowego, nie ma istotnego znaczenia. Należy zauważyć, że wysoce nagannym jest zarówno spożywanie alkoholu podczas pełnienia służby, jak i podjęcie pełnienia służby wstanie nietrzeźwym, przy czym w obydwu sytuacjach chodzi o tę samą okoliczność, tj. pełnienia służby w stanie nietrzeźwym.

W toku postępowania dyscyplinarnego doszło do przekroczenia terminu, o którym mowa w par. 4 ust. l rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 156, poz. 1520). Jednak termin ten nie ma charakteru materialnego i jego naruszenie nie powoduje bezskuteczności podjętych czynności.

Kara dyscyplinarna wydalenia ze Służby Celnej jest najbardziej dolegliwą i "dalekosiężną" karą dyscyplinarną, jaką można orzec wobec funkcjonariusza celnego, dlatego w ocenie Sądu, w tego typu sprawach istnieje konieczność szczególnie wnikliwego i dokładnego określenia rodzaju i okoliczności przewinienia tak, aby obwiniony nie miał żadnych wątpliwości, co do czynu skutkującego zastosowanie tej kary dyscyplinarnej. Jednocześnie dokładne określenie rodzaju przewinienia może spełnić zadania prewencji ogólnej i szczególnej. Ograniczenie prawa do obrony, w zakresie zarzuconego skarżącemu czynu polegającego na niewykonywaniu poleceń przełożonego, stanowi naruszenie prawa do czynnego udziału w postępowaniu, które jest naczelną zasada postępowania administracyjnego. Naruszenie tejże zasady, skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji, niezależnie czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 par. l b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzeczono o uchyleniu obu decyzji administracyjnych.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

- naruszenie przepisu art. 145 paragraf 1 lit. "b" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez to, że Sąd uchylił decyzję organów celnych I i II instancji dopatrując się naruszenia przez te organy prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

- naruszenie prawa materialnego art. 32 ust. l pkt. 2 i art. 36 ust. l ustawy 2 dnia 24 lipca 1999 r. o służbie celnej przez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że organy wnikliwie i dokładnie nie określiły rodzaju i okoliczności przewinienia skarżącego

- naruszenie prawa proceduralnego art. 79 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o służbie celnej i art. 7 kodeksu postępowania karnego poprzez stwierdzenie, że skarżący miał ograniczone prawo do obrony w zakresie zarzucanego mu czynu.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, wniesiono o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. do ponownego rozpoznania

2. zasądzenie od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych

W uzasadnieniu podniesiono, że zdaniem WSA postanowienie z dnia 5 maja 2004 r. o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego nie zawiera określenia czynu zarzucanego lub obowiązku, którego zaniechał obwiniony oraz wskazania czasu, miejsca i okoliczności. Wobec braku określenia przewinienia skarżącego i prowadzenia w tym zakresie postępowania dyscyplinarnego miał on ograniczone prawo do obrony w zakresie zarzucanego mu czynu polegającego na niewykonaniu poleceń służbowych a co za tym idzie miał ograniczone prawo do obrony. Takie postępowanie organów celnych naruszyło naczelną zasadę postępowania administracyjnego prawo do obrony skarżącego. Naruszenie tej zasady było podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji niezależnie czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. nie odpowiada prawu.

Odnośnie naruszenia art. 32 ust. 1 pkt. 2 i art. 36 ust. l ustawy o służbie celnej.

Stwierdzono, że postanowieniem z 5 maja 2004 r. wszczęto postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącemu na podstawie art. 32 ust. l pkt 2 i art. 36 ust. l ustawy o służbie celnej. Punkt 2 art. 32 ust. l w/w ustawy stwierdza, że funkcjonariusz celny zobowiązany jest w szczególności między innymi rzetelnie, sprawnie wykonywać powierzone zadania. Rzetelnie i sprawnie wykonywać zadania te można wtedy, gdy jest się trzeźwym. Art. 36 ust. l w/w ustawy obowiązuje funkcjonariusza celnego do wypełniania poleceń służbowych przełożonych. Generalnym poleceniem przełożonych dla każdego funkcjonariusza jest stawianie się do służby w stanie trzeźwym, jak również zakaz spożywania alkoholu podczas jej pełnienia. Wszczęcie postępowania dyscyplinarnego na podstawie w/w przepisów było w pełni uzasadnione po stwierdzeniu, że skarżący w trakcie pełnienia służby znalazł się pod wpływem alkoholu, co uniemożliwiało mu dalsze jej pełnienie. WSA w Gorzowie Wlkp. błędnie ustalił, że nie określono zarzucanego czynu lub obowiązku, którego to zaniedbał skarżący, jak również nie określono czasu, miejsca i okoliczności. Przedstawiając postanowienie skarżącemu przedstawiono mu zarzut a mianowicie spożywanie alkoholu w czasie służby na TTOC Świecko w dniu 22/23 kwietnia 2004r. na służbie nocnej. Wobec tak jasnego określenia zarzutu wobec skarżącego WSA nie miał podstaw do stwierdzenia, że postanowienie to, wbrew twierdzeniom organu II instancji nie zawiera takiego elementu. Błędnie również WSA zinterpretował, że nie wskazano skarżącemu, jakich poleceń przełożonego nie wykonał. Poleceniem przełożonego w stosunku do wszystkich funkcjonariusz celnych

przed podjęcie stosunku służby jest stawianie się do służby trzeźwym i zakaz spożywania alkoholu podczas jej pełnienia. Skoro takie polecenie istnieje i każdy z funkcjonariuszy je zna, to błędne jest stanowisko WSA, że nie zostało wskazane konkretnie polecenie, które to zostało naruszone przez skarżącego.

Błędne jest również stanowisko Sądu, że postępowanie dyscyplinarne było tylko prowadzone w kierunku naruszenia obowiązków skarżącego polegające na spożywaniu przez niego alkoholu w czasie służby w nocy z 22/23 kwietnia 2005r. a nie w kierunku niewykonania polecenia służbowego przełożonego. Postępowanie było prowadzone zarówno w kierunku spożywania alkoholu w czasie służby oraz niewykonania polecenia służbowego przełożonego zakazu przebywania w stanie nietrzeźwym na służbie, jak i spożywanie alkoholu podczas jej pełnienia. WSA błędnie zinterpretował przepis, że skoro skarżący nie potwierdził faktu niewykonania polecenia służbowego to brak jest podstaw do takiego stwierdzenia. Skarżący nie potwierdził również faktu, iż służbę pełnił pod wpływem alkoholu, co WSA ustalił na podstawie zebranych dowodów i uznał za bezsporne.

Odnośne zarzutu naruszenia art. 79 ustawy o służbie celnej i art. 6 kodeksu postępowania karnego.

Na podstawie art. 79 ustawy o służbie celnej w postępowaniu dyscyplinarnym a sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się przepisy kodeksu postępowania karnego. Z art. 6 kpk wynika, że skarżący ma prawo do obrony i obrońcy aby móc bronić swoich interesów. W trakcie postępowania dyscyplinarnego skarżący wbrew twierdzeniom WSA nie miał ograniczonego prawa do obrony w zakresie zarzucanego mu czynu polegającego na niewykonywaniu poleceń przełożonego. Skarżący miał w pełni prawo obrony przez nikogo nie zakłócone poprzez możliwość swobodnego wypowiadania się, przeglądania akt, zadawania pytań przesłuchiwanym świadkom oraz posiadał obrońcę. W całym postępowaniu wbrew twierdzeniom WSA nie nastąpiło ograniczenie prawa do obrony skarżącego. Nie można przyjąć stanowiska WSA, że takim ograniczeniem prawa do obrony było, jak można domniemywać ze stanowiska Sądu, "dwukrotne miejsce służby przez skarżącego i polecenie przełożonego W. Sieczkowskiego powrotu na nie" (sic?). Skarżącemu takiego zarzutu nie postawiono i nie z tego też powodu orzeczono wydalenie ze służby na podstawie art. 63 ust. l pkt 7 ustawy o służbie celnej, przytoczenie w uzasadnieniu decyzji I instancji, że skarżący nie wykonał poleceń służbowych zasługuje na oddzielne potraktowanie miało na celu potwierdzenie podstawowego zarzutu, którego dopuścił się skarżący, co z kolei spowodowało wydalenie go ze służby. W czasie przesłuchania sam skarżący potwierdził, że otrzymał polecenie przebywania w miejscu służby a jednak nie wykonał ich. Wbrew stanowisku WSA skarżący wyjaśnił, dlaczego opuścił miejsce służby albowiem udał się "na papierosa". Sąd pomimo takich tłumaczeń samego skarżącego uznał, że miał on ograniczoną możliwość swojej obrony.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną D. S. wniósł o jej oddalenie. Stwierdził, że z powyższą skargą kasacyjną zgodzić się nie można. Nie jest ona poparta żadnymi przekonywującymi argumentami. Uzasadnienie skargi kasacyjnej w tym zakresie stanowi tylko polemikę z prawidłowo ustalonym i należycie uzasadnionym stanowiskiem sądu. WSA w Gorzowie WIkp. w sposób bardzo wnikliwy ocenił działania stron sporu i wynikające z niego skutki prawne. Dokładnej analizie poddano prowadzone w stosunku do D. S. postępowanie dyscyplinarne pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawnymi. Sąd prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe a ocena zgromadzonego materiału mieści się w granicach swobodnej /a nie dowolnej/ oceny dowodów. W tym zakresie D. S. w całości popiera wyrażone przez sąd stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Podkreślił, iż wydany przez WSA w Gorzowie Wlkp. wyrok odpowiada ustalonemu stanowi faktycznemu i prawnemu, a postępowanie sądowe zostało przeprowadzone w sposób należyty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymogom, zaś zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. jest trafny. Zarzucone organom celnym przez Sąd I instancji uchybienie przepisom postępowania nie jest bowiem naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania dyscyplinarnego, w rozumieniu art. 540 i 540a kpk w zw. z art. z art. 79 ustawy o służbie celnej. Zatem rozpoznając sprawę ponownie Sąd I instancji powinien ocenić, czy stwierdzone przez niego naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w sytuacji, kiedy uznał, że "Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w nocy z 22/23 kwietnia 2004 r., kiedy skarżący pełnił służbę był w stanie nietrzeźwym". Dokonując tej oceny Sąd powinien w szczególności mieć na względzie postanowienia zawarte w przepisie § 21 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i stosownie do art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.