Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 261/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa dotacji celowej; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Gminy [...] (dalej: "Skarżąca", "Strona" lub "Gmina") jest decyzja Ministra Finansów (dalej: "Minister", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z [...] grudnia 2018 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda" lub "organ I instancji") z [...] czerwca 2018 r. nr [...], określającą kwotę dotacji celowej do zwrotu w wysokości 219.802,80 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z [...] lutego 2015 r. nr [...] Wojewoda [...] ustalił dla Gminy plan dotacji udzielonych z budżetu państwa w rozdz. 85203 - Ośrodki wsparcia na rok 2015 na działalność bieżącą S. [...] (dalej: "[...]" lub "[...]"), w M. i P. w kwocie 1.503.577 zł. W efekcie dokonywanych zmian (decyzjami Wojewody) na realizację powyższego zadania Gmina otrzymała w roku 2015 dotację celową z budżetu państwa w kwocie 1.458.240 zł.

Ponadto na podstawie umowy z dnia [...] listopada 2015 r. Wojewoda przyznał Gminie dodatkowa dotację m.in. na pokrycie wydatków związanych ze standaryzacją S. w M. w wysokości 1.080.000 zł.

Z kolei decyzją z [...] marca 2016 r. nr [...] Wojewoda ustalił dla Gminy plan dotacji udzielonych z budżetu państwa w rozdz. 85203 na rok 2016 na działalność bieżącą S. w M. i P. w kwocie 1.418.558 zł. W efekcie dokonywanych zmian (decyzjami Wojewody), wielkość planu dotacji udzielonych z budżetu państwa dla Gminy na działalność bieżącą w roku 2016 wyniosła 1.822.116 zł.

Dotacje zostały wykorzystane w całości.

Jak wynika z akt, zadanie polegające na prowadzeniu S. w M. dla 60-ciu

podopiecznych, w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2019 r. Gmina zleciła do realizacji, na podstawie umowy z 19 stycznia 2015 r., zawartej pomiędzy Gminą P. a S. [...] z siedzibą w O. Na podstawie ww. umowy Gmina zobowiązała się do przekazania dotacji na realizację zadania na wskazany rachunek S.

W roku 2015 S., prowadzącemu m.in. S. w M., Gmina przekazała dotację w wysokości 1.805.120 zł, przeznaczoną na bieżące funkcjonowanie domu, adaptację kolejnego budynku i zakup wyposażenia. W roku 2016 na bieżące funkcjonowanie domu Gmina przekazała S. dotację w wysokości 911.692 zł. Dotację przyznano na podstawie miesięcznych meldunków dotyczących liczby uczestników.

W wyniku kontroli w zakresie prawidłowości wykorzystania dotacji udzielonych Gminie z budżetu państwa w rozdz. 85203 za lata 2015 i 2016, przeprowadzonej w roku 2017 w Urzędzie Miasta w P. oraz pomocniczo w S. w M. przez [...] Urząd Wojewódzki w O. stwierdzono, że część dotacji pochodzących z budżetu państwa w kwocie 153.908,03 zł została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, zaś kwota 63.567,39 zł stanowiła dotację pobraną w nadmiernej wysokości.

Pismem z [...] lipca 2017 r. Wojewoda skierował do Gminy wystąpienie pokontrolne, wnosząc o dokonanie przez Gminę zwrotu do budżetu ww. kwot wraz z należnymi odsetkami.

W związku z niedokonaniem zwrotu, pismem z [...] września 2017 r. Wojewoda zawiadomił Gminę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego.

Decyzją z [...] listopada 2017 r. Wojewoda orzekł w przedmiocie zwrotu przez Gminę kwoty 126.388,88 zł dotacji celowej wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem oraz kwoty 73.407,39 zł pobranej w nadmiernej wysokości.

Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] Minister Finansów uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Wojewoda decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] określił Gminie kwotę 219.802,80 zł przypadającą do zwrotu do budżetu państwa w związku z wykorzystaniem niezgodnie z przeznaczeniem części dotacji przyznanych na działalność bieżącą S. w M. i części dotacji przyznanej na podstawie umowy z dnia [...] listopada 2015 r. W uzasadnieniu wskazano, że za wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem Wojewoda uznał części dotacji wydatkowane na pokrycie kosztów:

wynajmu samochodów od powiązanych personalnie ze S. firm: P. [...] Spółka z o.o. oraz P. Spółka z o.o., oraz ich eksploatacji,

umów cywilnoprawnych z pracownikami domu w związku z wykonywaniem I etapu prac związanych z adaptacją kolejnego budynku,

obsługi prawnej projektu dotyczącego wykonania I etapu zadania związanego z rozszerzeniem działalności domu,

obsługi prawnej i zastępstwa procesowego,

usług medycznych (psychiatrycznych),

zakupu 200 zestawów upominkowych,

organizacji przez P. Sp. z o.o. spotkania świątecznego,

zakupu polis ubezpieczeniowych,

zakupu usługi transportowej przez P. Sp. z o.o.,

weryfikacji kosztorysu inwestorskiego zmiany użytkowania byłego budynku koszarowego na cele S. w M.,

zakup butów firmy N.,

organizacji gali z okazji 5-lecia powstania S.,

notarialnego poświadczenia podpisów T. K.,

opłat skarbowych za wystawione pełnomocnictwa,

odszkodowania w związku z rozwiązaniem umowy o pracę.

Organ I instancji podkreślił, że Gmina występuje w sprawie w podwójnej roli: jako podmiot otrzymujący dotację z budżetu państwa z obowiązkiem jej rozliczenia i jako podmiot przekazujący realizację zadania publicznego wraz z dotacją przeznaczoną na to zadanie podmiotowi spoza sektora finansów publicznych (S.). Pomimo, że dotacja przekazywana poza sektor finansów publicznych podlega szczególnemu nadzorowi i kontroli ze strony jednostki, Gmina nie sprawdziła prawidłowości wydatków (nie dokonano analizy sprawozdań rzeczowo-finansowych poszczególnych grup wydatków i porównania/skonfrontowania ich z dokumentacją źródłową, w tym z fakturami VAT, rachunkami, ewidencją księgową i wyciągami bankowymi potwierdzającymi faktyczne wydatkowanie środków dotacji). W toku postępowania Gmina nie wykazała zgodności z przeznaczeniem części dotacji celowej udzielonych jej w latach 2015 i 2016.

Strona złożyła odwołanie.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] grudnia 2018 r. o numerze wskazanym wyżej, Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W treści uzasadnienia wskazano, że postępowanie odwoławcze prowadzone potwierdziło zasadność określenia przez Wojewodę, przypadających do zwrotu do budżetu państwa, kwot stanowiących części dotacji przyznanych w latach 2015 i 2016 na działalność bieżącą S. w M., w związku z ich wykorzystaniem niezgodnie z przeznaczeniem.

Minister wskazał, że stosownie do art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2077 ze. zm.), dalej: "u.f.p., dotacje udzielone z budżetu państwa, wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem podlegają zwrotowi do budżetu państwa wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1, tj. stwierdzenia wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem. Zgodnie z art. 169 ust. 4 i 5 pkt 1 u.f.p., zwrotowi do budżetu państwa podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 51a - 51c ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2017 r. poz. 1769 ze zm.), dalej: "ustawa o pomocy społecznej", środowiskowy dom samopomocy jest ośrodkiem wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Świadczy usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym. Stosownie do § 20 rozporządzenia MPiPS z 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy (Dz. U. nr 238 poz. 1586 ze zm.), dalej: "rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy", dom może dodatkowo zapewniać, w szczególności uczestnikom z zaburzeniami zachowań lub niepełnosprawnością fizyczną, usługi transportowe polegające na dowożeniu na zajęcia z miejsca zamieszkania lub z innego miejsca uzgodnionego z kierownikiem domu i odwożeniu po zajęciach. Co do zasady na te zadania przyznane zostały dotacje z budżetu państwa. Miesięczną kwotę dotacji z budżetu państwa na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustala wojewoda jako iloczyn aktualnej liczby osób korzystających z usług w tych ośrodkach oraz średniej miesięcznej wojewódzkiej kwoty dotacji na jednego uczestnika, nie wyższą jednak niż średnia miesięczna kwota dotacji wyliczona dla województwa. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, określona przez Wojewodę, miesięczna stawka dotacji (przeznaczona na działalność bieżącą) przypadająca na uczestnika w roku 2015 wynosiła 1.000 zł – w przypadku pobytu dziennego oraz 1.200 zł – w przypadku pobytu całodobowego, w roku 2016 stawki te zostały uregulowane w art. 2 ust. 1 ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1310 ze zm.) i § 1 pkt 1 ppkt a) rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1058).

W ocenie Ministra zasadnie organ I instancji uznał część dotacji wydatkowanych w latach 2015 i 2016 za wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, tj. kwotę 92.399,93 zł wydatkowaną na pokrycie kosztów wynajmu i eksploatacji samochodów: Audi Q5 ([...]), Volkswagena Transportera ([...]), Mercedesa ([...]), Mercedesa-Benz V250 ([...]) i Volkswagena T-4 ([...]).

Organ stwierdził, że wydatki z tytułu najmu pojazdów zostały poniesione na podstawie faktur VAT wystawionych przez P. Sp. z o.o., w części faktur VAT wykazano ten sam adres sprzedawcy usługi i nabywcy, oraz P. [...] Sp. z o.o. – firm powiązanych personalnie ze S.. Ustalono, że prezesem tych podmiotów jest K.K. – żona T.K. – Prezesa Stowarzyszenia i Dyrektora ds. finansowych w S. w M. Z kolei członkiem Zarządu Spółki P. jest M.H. – jednocześnie Skarbnik Stowarzyszenia i Kierownik S. w M. i P., zaś członkiem Zarządu Spółki P. [...] – T. K. (Prezes Stowarzyszenia i Dyrektor ds. Organizacyjnych w S. w M. i P.). Zdaniem Ministra powiązania personalne ww. podmiotów miały wpływ na stwierdzone nieprawidłowości w wykorzystaniu dotacji.

Wskazano, że wysokość ustalonych kosztów wynajmu samochodów w 2015 i 2016 r. wyniosła 92.399,93 zł. Ponadto żadna z zawartych umów najmu samochodów nie zawiera zapisów dotyczących przeznaczenia ww. samochodów na potrzeby S. w M. Z akt sprawy wynika, że koszty były dzielone na kilka S. prowadzonych przez S.

Organ podkreślił, że zgodnie z § 20 rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy, S. może zapewnić usługi transportowe dodatkowo w szczególności uczestnikom z zaburzeniami zachowań lub niepełnosprawnością fizyczną. Trasa transportu powinna być uzgodniona z kierownikiem domu i dla celów praktycznych dotyczących dowozu oraz rozliczenia dotacji właściwie udokumentowana. Organ stwierdził, że zapewnienie ww. usług nie należy do podstawowej działalności domu. Powyższy przepis nie stanowi też podstawy do wykorzystania dotacji z tytułu wynajmu i eksploatacji samochodów na potrzeby pracowników (S.), tym bardziej na tak duże kwoty.

W odniesieniu do wyjaśnień S. powołanych przez Gminę dotyczących użytkowania samochodu Mercedes Benz Minister wskazał, że wyjaśnienia te nie mają związku z wykorzystaniem dotacji na działania bieżące S. w M. Przeznaczeniem dotacji nie były wydatki związane ze spotkaniami z parlamentarzystami, ministrami etc. Nie przedstawiono ponadto żadnych dokumentów potwierdzających powyższe. Trudno zgodzić się z poglądem, że spotkania uzasadniają wynajem Mercedesa Benz za kwotę 5.000 zł/m-c.

Dalej Minister podzielił stanowisko Wojewody odnośnie zakwestionowania kwoty 49.840 zł wydatkowanej na pokrycie zobowiązań wynikających z umów z dnia [...] grudnia 2015 r. zawartych przez S. na okres 15-31 grudnia 2015 r. dotyczących wykonania I etapu prac związanych z adaptacją kolejnego budynku, zakupu wyposażenia i schodołazu na potrzeby S. w M. Minister wskazał, że we wniosku o dotację na poszerzenie działalności S. w M. poprzez adaptację nowego budynku, Gmina wyjaśniła, że przyznane środki zostaną przeznaczone na: sporządzenie dokumentacji projektowej, prace przygotowawcze, prace zabezpieczające, wymianę stolarki okiennej i drzwiowej zewnętrznej, generalny remont dachu. We wniosku nie uwzględniono kosztów dodatkowych wynagrodzeń pracowników S. w M. w zakresie obsługi finansowo-księgowej, obsługi administracyjnej zadania, pełnienia funkcji koordynatora ds. wyposażenia oraz pełnienia funkcji kierownika i dyrektora projektu. Zdaniem Ministra wskazane w ww. umowach czynności powinny pełnić osoby zatrudnione w S. w M. w formie umów o pracę, których wynagrodzenia opłacane są z dotacji na zadania bieżące. Poza tym koszty poniesione na realizację ww. umów dotyczyć miały funkcji pełnionych w ciągu zaledwie dwóch tygodni.

W ocenie organu II instancji zasadnie zakwestionowano również wydatki w wysokości 39.712,36 zł na obsługę prawną (w tym na konsultacje i doradztwo oraz konsultacje w zakresie zobowiązań podatkowych związanych z działalnością gospodarczą S.) na rzecz: Kancelarii [...] J.S., Kancelarii [...] J. S., Kancelarii [...] J. S. i Kancelarii [...] P.L.

Zdaniem Gminy wydatki powyższe były zasadne, ponieważ prowadzenie S. wymaga znajomości przepisów nie tylko z zakresu pomocy społecznej, ale również prawa pracy, finansów publicznych, zamówień publicznych, prawa cywilnego, prawa budowlanego, zarządzania nieruchomościami etc. Stwierdzono ponadto, że pomoc prawnika jest niezbędna zwłaszcza w kontekście zawierania umów, które wiążą się z wydatkowaniem środków publicznych.

Organ odwoławczy wskazał jednak, że realizacja zadań S. nie wymaga wynajmowania kancelarii prawnych, ani świadczenia usług prawnych na rzecz podopiecznych. Pomoc w załatwianiu spraw urzędowych nie jest równoznaczna ze świadczeniem usług prawnych przez profesjonalne podmioty, a jak ustalono ze środków dotacji przekazanych na działalność bieżącą S. opłacano stałe miesięczne wynagrodzenia (świadczone na podstawie umów). Minister stwierdził, że akceptacja Gminy dla dokonanych przez S. wydatków jest niezrozumiała. Z art. 51 ustawy o pomocy społecznej nie wynika bowiem, by środowiskowe domy samopomocy były powołane i zobowiązane do pośrednictwa w świadczeniu usług prawnych dla uczestników. Zgodnie z zgodnie z § 10 ust. 3 rozporządzenia MPiPS z dnia 9 grudnia 2010 r., w domu mogą być zatrudniani inni pracownicy, niezbędni do jego prawidłowego funkcjonowania. Trudno jednak zgodzić się z poglądem, że świadczone usługi kwalifikowanych prawników (opłacanych na podstawie umów cywilnoprawnych) znajdują się w pakiecie zadań realizowanych przez S. Z akt sprawy nie wynika, by wydatki te były zasadne, tym bardziej na tak znaczną kwotę oraz świadczone przez tak wiele kancelarii.

Co do kwoty 6.530 zł wydatkowanej na świadczenie usług medycznych ([...]) przez M.B. prowadzącą I. [...] w zakresie [...] Minister wskazał, że z wyjaśnień S. oraz Gminy wynikało, że wydatki te ponoszone były z tytułu świadczeń medycznych dotyczyły usług świadczonych na rzecz uczestników przez lekarza [...], który w ramach tych usług m.in.: dobierał leki dla podopiecznych S. w uzgodnieniu z ich rodzinami, udzielał konsultacji i porad uczestnikom S. oraz ich rodzinom, udzielał wskazówek zespołowi wspierająco-aktywizującemu odnośnie tworzenia i aktualizowania indywidualnych planów wspierające-aktywizujących oraz odnośnie postępowania z uczestnikami.

Natomiast faktury VAT wystawiane prawie co miesiąc, jako rodzaj usługi wskazują jedynie świadczenia medyczne. Z odręcznych opisów faktur wynika, że należne wystawcy faktury VAT koszty pokrywano ze środków kilku S. prowadzonych przez S. Odnosząc się do zarzutu, że w S. w M. przebywają osoby, które mają zdiagnozowane zaburzenia psychiczne o różnym podłożu, przejawiające się różnym stopniem agresji i objawami somatycznymi, organ stwierdził, że S. co do zasady nie świadczą usług leczniczych i medycznych, lecz usługi w ramach treningów samoobsługi i umiejętności społecznych i na te zadania przekazywana jest dotacja z budżetu państwa. Natomiast podopieczni, którzy wymagają pomocy medycznej (w tym konsultacji psychiatrycznej), mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na podstawie ustawy 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1793), w tym (zgodnie z art. 16 ww. ustawy), do otrzymywania bezpłatnych zaświadczeń do celów pomocy społecznej.

W odniesieniu do zakwestionowanego wydatku w wysokości 6.090,96 zł na zakup 200 zestawów upominkowych Minister zauważył, że Gmina, pismem z dnia [...] lipca 2017 r., wskazała, że zakupione zestawy składające się z artykułów spożywczych zostały przeznaczone na wyposażenie pracowni ogólnej. Upominki zostały wykorzystane w okresie świątecznym w ww. pracowni podczas zajęć terapeutyczno-aktywizujących. Zdaniem ministra na uwagę zasługuje duża, konkretna liczba zakupionych zestawów (co wskazuje na intencjonalność zakupu), łączna kwota, za którą je nabyto oraz brak udokumentowania faktycznego wykorzystania zestawów.

Organ odwoławczy uznał za niezrozumiałe stanowisko, że wyposażenia pracowni dokonuje się w formie 200 zestawów upominkowych. Wydatek na doposażenie pracowni powinien być klarowny (zakup nie może być jednocześnie wykazywany jako prezent/upominek i jako doposażenie pracowni). Upominki co do zasady przeznaczone są dla kogoś na własność. Nie mogą jednocześnie stanowić wyposażenia pracowni ośrodka wsparcia. Ponadto liczba zakupionych zestawów upominkowych znacznie przekracza liczbę uczestników S., co dodatkowo podważa związek wydatku poniesionego z dotacji z działalnością domu.

W odniesieniu do kwoty 6.000 zł wydatkowanej na organizację przez P. sp. z o.o. eventu świątecznego, wynajem nagłośnienia Minister zauważył, że z wyjaśnień S. i Gminy wynikało, że spotkanie świąteczne odbyło się na terenie S. w M. i brali w nim udział uczestnicy S. Zakres usługi obejmował m.in. dostarczenie profesjonalnego nagłośnienia i oświetlenia, obsługę techniczną, dźwiękową i muzyczną, opracowanie programu uroczystości oraz poprowadzenie imprezy. W ocenie Ministra przygotowanie spotkania dla podopiecznych ośrodka wsparcia powinno być adekwatne do prowadzonej w ramach pomocy społecznej działalności, dostosowane do potrzeb podopiecznych, najczęściej ludzi w wieku podeszłym, jak wskazała Gmina osób, które mają zdiagnozowane zaburzenia psychiczne.

Organ wskazał ponadto, że z § 14 pkt 3 rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy, wynika, że usługi świadczone w S. obejmują m.in. trening umiejętności spędzania czasu wolnego, w tym rozwijanie zainteresowań literaturą, audycjami radiowymi, telewizyjnymi, internetem, udział w spotkaniach towarzyskich i kulturalnych. Organ podkreślił, że w organizację uroczystości powinni być zaangażowani podopieczni wraz z pracownikami S. Ponadto S. zakupiło ze środków dotacji profesjonalny sprzęt nagłaśniający i oświetleniowy, który mógł być wykorzystany przy organizacji uroczystości. Wykorzystanie dotacji na organizację imprezy wraz z dostarczeniem nagłośnienia i oświetlenia, obsługi technicznej, dźwiękowej i muzycznej i prowadzenie imprezy przez P. sp. z o.o. za tak wysoką kwotę, w przypadku gdy w 2015 r. miesięczna stawka ze środków dotacji przypadająca na uczestnika wynosiła 1.000 zł, jest działaniem sprzecznym z definicją ośrodków wsparcia, które mają świadczyć usługi polegające na zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki lub pomocy.

W ocenie Ministra za część dotacji wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem zasadnie uznano też kwotę 4.015 zł wydatkowaną na pokrycie kosztów prywatnych polis ubezpieczeniowych pracowników i ich rodzin. Wbrew twierdzeniom Gminy składki, z tytułu ww. polis ubezpieczeniowych nie były potrącone z wynagrodzeń ubezpieczanych pracowników.

Kwestionując wydatek w wysokości 1.257,03 zł poniesiony na zakup usługi transportowej zrealizowanej przez P. Sp. z o.o. Minister wskazała, że zakup objętych tą usługa mebli nie został wykazany w toku postępowania. Ponadto dokonując zakupu wyposażenia, a w szczególności mebli, sklepy zajmujące się taką sprzedażą posiadają w swojej ofercie usługę transportu zakupionych artykułów, nawet z wniesieniem do domu (za dużo niższą opłatą lub bez opłaty), niż kwota jaką S. w M. miałby zapłacić P. Sp. z o.o. za transport zakupionego wyposażenia.

Dalej organ II instancji stwierdził, że zasadnie za część dotacji przyznanej na działalność bieżącą w roku 2016, wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem uznano kwotę 1.230 zł wydatkowaną na weryfikację kosztorysu inwestorskiego zmiany użytkowania byłego budynku koszarowego na cele S. w M. Zdaniem Ministra weryfikacja ww. kosztorysu inwestorskiego (o ile wydatek byłby zasadny) powinna być zaliczona do kosztów inwestycyjnych jako jeden z etapów realizowanej inwestycji i pokryta ze środków majątkowych (o ile przyznano na ten cel dotację), nie zaś ze środków bieżących przyznanych na potrzeby uczestników domu.

Następnie organ II instancji wskazał, że zakup obuwia N. za 670 zł (rzecz osobistego użytku) dla podopiecznej (co nie zostało udokumentowane) nie mieści się w katalogu usług świadczonych przez ŚDS, wynikających z art. 51a pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (co do zasady należy do zadań ośrodków pomocy społecznej - zgodnie z art. 36 pkt 2 lit. k powołanej ustawy, niepieniężnymi świadczeniami z pomocy społecznej jest m.in. niezbędne ubranie).

Poza brakiem wykazania związku z działalnością S., celowi przeznaczenia butów dla ośrodka wsparcia przeczy zakup tylko jednej pary obuwia, jego wysoka cena i brak dokumentacji dotyczącej faktycznego przekazania i wykorzystania obuwia. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ stwierdził, że wydatkowanie środków na dobra luksusowe, na które nie stać wielu osób samodzielnie funkcjonujących w społeczeństwie, przeczy idei pomocy społecznej.

Zakwestionowano także wydatkowanie kwoty 210 zł na obsługę gali z okazji 5-lecia istnienia S. Organ stwierdził, że obsługa tej gali nie mieści się w zakresie zadań bieżących S., na które przyznano dotację. Wydatek na obsługę gali powinien być sfinansowany przez S. obchodzące 5-lecie istnienia.

Następnie organ odwoławczy odniósł się do kwot wydatkowanych na notarialne poświadczenie podpisów T.K. oraz na opłatę skarbową za udzielone pełnomocnictwa. Wydatkowanie tych kwot (odpowiednio 49,20 zł i 187 zł) uznano za wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem, ponieważ wydatek ten miał służyć w sprawach, w których poświadczenie podpisów nie było obligatoryjne. Poza tym nie udokumentowano czego udzielone pełnomocnictwa dotyczyły i jaki miałby być ich bezpośredni związek z działalnością S. w M.

Co do kwoty 1.974,39 zł wydatkowanej, zgodnie z wyjaśnieniami S., na pokrycie kosztów odszkodowania w związku z rozwiązaniem umowy o pracę organ stwierdził, że co do zasady z dotacji na działalność bieżącą prowadzoną w ramach pomocy społecznej nie powinny być pokrywane koszty będące skutkiem działań S. naruszających prawo, a zatem brak jest podstaw do dokonania zapłaty odszkodowania ze środków przeznaczonych na funkcjonowanie S. w M.

Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie prowadzono postępowanie z należytą starannością. Podjęto liczne działania, by wszelkie wątpliwości były wyjaśnione (w tym występowano także do innych podmiotów). Zagwarantowano Gminie prawo do czynnego udziału w postępowaniu i wyjaśnianiu sprawy (Gmina miała zapewnione prawo składania wniosków, wyjaśnień i dowodów, była wzywana do przedstawienia dowodów i wyjaśnień). W sprawie nie zgromadzono żadnych dokumentów potwierdzających związek zakwestionowanych przez Wojewodę wydatków z działalnością S. w M. W efekcie przeprowadzonego postępowania zasadnie uznano, że określona decyzją Wojewody kwota została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem. Charakter poniesionych wydatków przeczy idei pomocy społecznej.

W ocenie Ministra, rozstrzygnięcie dokonane decyzją Wojewody jest zgodne z art. 169 ust. 1 pkt 1, ust. 4 i 6 u.f.p., a także z przepisami rozporządzenia MPiPS z dnia 9 grudnia 2010 r. Prawidłowo, zgodnie z art. 169 ust. 5 pkt 1 u.f.p., określono terminy, od których należy liczyć odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych (od dnia przekazania konkretnych transz dotacji). W uzasadnieniu decyzji Wojewody szczegółowo wyjaśniono wysokość przyjętych kwot dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem przekazanych w transzach, z powołaniem dokumentów źródłowych (faktur VAT i wynikających z nich kwot dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem). Nie naruszono postanowień art. 7, art, 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a.

Z tak przyjętym stanowiskiem nie zgodziła się Gmina P., która złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie od Ministra kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

a) art. 15 .k.p.a., bowiem organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję ograniczył się jedynie do kontroli prawidłowości postępowania Wojewody, nie dokonał natomiast żadnych własnych ustaleń, czym naruszył w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego,

b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Wojewody, gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania,

c) art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej, w szczególności poprzez niepodjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w szczególności zaniechanie ustalenia, czy wskazane w treści uzasadnienia decyzji wydatki były faktycznie wykorzystane w związku z działalnością placówki,

d) art. 80 k.p.a. poprzez zastąpienie przez organ swobodnej oceny dowodów oceną dowolną, w szczególności poprzez nieuzasadnioną i niepopartą argumentami mającymi źródło w przepisach prawa odmowę dania wiarygodności i mocy dowodowej twierdzeniom i dowodom mogącym świadczyć na korzyść strony,

e) art. 11 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się w treści uzasadnienia decyzji do argumentów i twierdzeń strony podnoszonych w toku postępowania administracyjnego,

f) art. 107 § 3 k.p.a. polegające na zaniechaniu zawarcia w uzasadnieniu decyzji obligatoryjnych elementów, a w konsekwencji uniemożliwienie Stronie pełnego ustosunkowania się do wydanego rozstrzygnięcia,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to:

a) art. 169 ust. 1 u.f.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, skutkujące orzeczeniem o zwrocie części dotacji w sytuacji, gdy zakwestionowane wydatki dokonywane były na potrzeby związane z realizacją zadania publicznego polegającego na prowadzeniu środowiskowego domu samopomocy w M., a organy obu instancji nie wykazały, aby wydatkowanie dotacji we wskazanej w decyzji kwocie nastąpiło na realizację innego zadania albo innych celów niż prowadzenie środowiskowego domu samopomocy albo było zbędne z punktu widzenia realizacji dotowanego zadania,

b) przepisów rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy, w tym zwłaszcza § 14 oraz § 20 poprzez wadliwe uznanie, że wynajmowanie pojazdów, zapewnienie obsługi prawnej oraz sezonowe, związane z uroczystościami okolicznościowymi, doposażenie pracowni znajdujących się w środowiskowym domu samopomocy jest zbędne z punktu widzenia funkcjonowania domu.

Autor skargi w rozwinięciu podniesionych zarzutów wskazał na nieuzasadnioną dyskwalifikację poniesionych wydatków i przedstawioną przez organ wewnętrznie sprzeczną argumentację. Z jednej strony w jego ocenie organ wskazywał na możliwość zawarcia umowy o pracę z prawnikiem, a następnie kwestionował pozostawanie kancelarii prawnej w stałym stosunku prawnym i w tzw. "gotowości". Podobnie w kwestii wynajmowanego pojazdu, z jednej strony organ wskazał, że pojazd był używany na potrzeby podopiecznych placówki, z drugiej stwierdza, że wydatków tych nie można powiązać z uzasadnionymi potrzebami domu. W przekonaniu Skarżącego brak jednoznacznych ustaleń organu w odniesieniu do poszczególnych wydatków podważa prawidłowość ich oceny.

Wnoszący skargę, za całkowicie dowolny uznał postawiony przez organ zarzut, iż przepływy finansowe pomiędzy S. a P. Sp. z o.o. same w sobie świadczą o tym, że dotacja w tym zakresie była wydatkowana niezgodnie z przeznaczeniem. Jego zdaniem brak przeszkód natury prawnej, aby S. mogło zawierać umowy ze spółką prawa handlowego, w której prezes stowarzyszenia posiada udziały lub pełni funkcję prezesa zarządu. Organ nie wytłumaczył na czym polega "niezasadność" tych transakcji - zwłaszcza, że nie przeprowadził żadnej analizy pod kątem tego, w jakiej relacji cena najmu pojazdów od ww. spółki pozostawała do rynkowych cech tego typu usług (ceny te były niższe od przeciętnych cen rynkowych). Zatem organ – mimo obszernego wywodu w kwestii wydatkowania środków na najem pojazdów - nie wykazał, aby pojazdy były wykorzystywane na cele inne niż wynikające z potrzeb S. w M.

Gmina nie podzieliła też argumentacji organu co do tego, iż wydatkowanie środków na zestawy upominkowe nie pozostawało w związku z realizacją celów środowiskowego domu samopomocy. Organ przyjął, że zestawy te stanowiły doposażenie pracowni terapeutycznej w okresie świąt Bożego Narodzenia, bez przeprowadzenia w tym zakresie stosownego postępowania dowodowego, którego przedmiotem winno być ustalenie czy zakupione przedmioty stanowiły rzeczywiście wyposażenie pracowni, czy były wykorzystane przez podopiecznych, czy były przydatne z punktu widzenia terapeutycznego, a następnie czy były uzasadnione z ekonomicznego punktu widzenia.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd, kierując się tymi przesłankami uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd podziela ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ, uznaje je za prawidłowe i stanowiące uzasadnioną podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. Wbrew zarzutom skargi organ zgromadził w sprawie pełny materiał dowodowy, dający podstawę do orzekania w sprawie. Ocena tego materiału została należycie przeprowadzona z uwzględnieniem logicznego i rzetelnego wnioskowania.

W rozpoznawanej sprawie Gmina P. otrzymała:

- w 2015 r. dotację celową z budżetu państwa w rozdz. 85203 - Ośrodki wsparcia, na rok 2015, na działalność bieżącą S. [...] w M. i P. w kwocie 1.458.240 zł,

- w 2015 r. dodatkową dotację w kwocie 1.080.000 zł na podstawie umowy z Wojewodą z dnia [...] listopada 2015 r. na pokrycie wydatków związanych ze standaryzacją S. w M. oraz realizację planów rozwojowych poprzez adaptację kolejnego budynku na potrzeby ośrodka wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi,

- w 2016 r. dotację celową z budżetu państwa w rozdz. 85203, na rok 2016, na działalność bieżącą S. w M. i P. w kwocie 1.822.116 zł.

Dotacje zostały wykorzystane w całości.

W roku 2015 S., prowadzącemu m.in. S. w M., Gmina przekazała dotację w wysokości 1.805.120 zł, przeznaczoną na bieżące funkcjonowanie domu, adaptację kolejnego budynku i zakup wyposażenia. W roku 2016 na bieżące funkcjonowanie domu Gmina przekazała S. dotację w wysokości 911.692 zł. Dotację przyznano na podstawie miesięcznych meldunków dotyczących liczby uczestników.

Po przeprowadzeniu postępowania, zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2018 r. o numerze wskazanym wyżej, Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję organu I instancji określającą Skarżącej kwotę części dotacji celowej przypadającej do zwrotu w wysokości 219.802,80 zł.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 126 u.f.p., dotacje są to podlegające szczególnym zasadom rozliczenia środki z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz z państwowych funduszy celowych przeznaczone na podstawie tej ustawy, odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych, na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań publicznych.

Szczególny charakter środków finansowych przekazywanych w ramach dotacji polega na tym, że środki te mogą być wykorzystane wyłącznie na określony cel, na realizację konkretnego zadania, w tym przypadku na realizację zadań związanych z funkcjonowaniem S.

Co równie istotne, beneficjent jest jedynie dysponentem środków publicznych przyznanych z budżetu państwa na realizację ściśle określonego zadania (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 159/13, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 września 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 495/07 niepublikowane, L. Lipiec Warzecha, Komentarz do art. 126 ustawy o finansach publicznych).

W myśl art. 169 ust. 1 u.f.p. dotacje udzielone z budżetu państwa: 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, 2) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości - podlegają zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2. Natomiast ust. 4 tego przepisu stanowi, że zwrotowi do budżetu państwa podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości.

Przedmiotem dotacji celowej w rozpoznawanej sprawie było finansowanie działalności środowiskowego domu samopomocy. Jak zaś wynika to z art. 51a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, środowiskowe domy samopomocy są ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, które w wyniku upośledzenia niektórych funkcji organizmu lub zdolności adaptacyjnych wymagają pomocy do życia w środowisku rodzinnym i społecznym, w szczególności w celu zwiększania zaradności i samodzielności życiowej, a także ich integracji społecznej.

Środowiskowy dom samopomocy świadczy usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym (art. 51a ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).

Zgodnie natomiast z § 14 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9.12.2010r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy ( Dz.U. 2010.238.1586 ze zm. ) usługi, o których mowa w art. 51a ust. 2 ww. ustawy, obejmują w szczególności:

1) trening funkcjonowania w codziennym życiu, w tym: trening dbałości o wygląd zewnętrzny, trening nauki higieny, trening kulinarny, trening umiejętności praktycznych, trening gospodarowania własnymi środkami finansowymi;

2) trening umiejętności interpersonalnych i rozwiązywania problemów, w tym: kształtowanie pozytywnych relacji uczestnika z osobami bliskimi, sąsiadami, z innymi osobami w czasie zakupów, w środkach komunikacji publicznej, w urzędach, w instytucjach kultury;

3) trening umiejętności spędzania czasu wolnego, w tym: rozwijanie zainteresowań literaturą, audycjami radiowymi, telewizyjnymi, internetem, udział w spotkaniach towarzyskich i kulturalnych;

4) poradnictwo psychologiczne;

5) pomoc w załatwianiu spraw urzędowych;

6) pomoc w dostępie do niezbędnych świadczeń zdrowotnych, w tym uzgadnianie i pilnowanie terminów wizyt u lekarza, pomoc w zakupie leków, pomoc w dotarciu do jednostek ochrony zdrowia;

7) niezbędną opiekę,

8) terapię ruchową, w tym: zajęcia sportowe, turystykę i rekreację;

9) całodobowe wyżywienie dla uczestników skierowanych na pobyt całodobowy w formie posiłków lub produktów żywnościowych do przygotowania posiłków przez uczestnika;

10) inne formy postępowania przygotowujące do uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej lub podjęcia zatrudnienia, w tym w warunkach pracy chronionej na przystosowanym stanowisku pracy.

Ponadto zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia dom umożliwia uczestnikom:

- skierowanym na pobyt dzienny spożywanie gorącego posiłku przyznanego w ramach zadania własnego gminy lub w ramach treningu kulinarnego (§ 15),

- korzystanie z treningów samoobsługi i umiejętności społecznych, prowadzonych między innymi w pomieszczeniach dostosowanych do całodobowego pobytu (§ 16 ust. 1) . W takim przypadku dom zapewnia całodobową, odpowiednią do potrzeb, pomoc pracownika lub pracowników zespołu wspierająco-aktywizującego (§ 16 ust. 2). Usługi w domu są świadczone w formie zajęć zespołowych lub indywidualnych (§ 17 ).

Dodać też należy, że zgodnie z naczelną zasadą unormowaną w art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, określającą cel udzielania tej pomocy, ma ona służyć wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 powołanej ustawy).

W ocenie Sądu w toku postępowania zasadnie ustalono, iż Skarżąca w latach 2015 i 2016 część dotacji udzielonych z budżetu państwa na działalność bieżącą S. w M. wykorzystała niezgodnie z przeznaczeniem. Sąd przyjmuje za swoje ustalenia organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Przechodząc do odniesienia się do poszczególnych wydatków, zakwestionowanych przez orzekające w sprawie organy wskazać w pierwszej kolejności należy na koszty wynajmu i eksploatacji samochodów: Audi Q5 ([...]), Volkswagena Transportem ([...]), Mercedesa ([...]), Mercedesa-Benz V250 ([...]) i Volkswagena T-4 ([...]).

Zdaniem Sądu powiązania personalne podmiotów stanowiących strony umowy najmu ww. samochodów miały wpływ na nieprawidłowe wykorzystanie dotacji, co szczegółowo wykazano w uzasadnieniu decyzji. Co równie istotne, żadna z zawartych umów najmu samochodów nie zawiera zapisów dotyczących przeznaczenia samochodu na potrzeby S. w M. Ponadto Skarżąca nie udowodniła zasadności ponoszenia tak wysokich kosztów wynajmu samochodów na cele objęte dotacją. Należy podkreślić, że z § 20 rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy, dom może dodatkowo zapewniać, w szczególności uczestnikom z zaburzeniami zachowań lub niepełnosprawnością fizyczną, usługi transportowe polegające na dowożeniu na zajęcia z miejsca zamieszkania lub z innego miejsca uzgodnionego z kierownikiem domu i odwożeniu po zajęciach. Świadczenie usług transportowych nie stanowi jednak podstawowego zadania S., co uzasadnia stanowisko organu, iż tak wysokie koszty wynajmu samochodów nie znajdują uzasadnienia dla realizacji celów, na które dotacja została udzielona. Zasadnie też organ odwoławczy zaznaczył, że środowiskowe domy samopomocy nie mają powierzonych takich zadań, które uzasadniałyby konieczność korzystania przez pracowników z samochodu służbowego. Przeznaczeniem dotacji nie były też wydatki związane ze spotkaniami z parlamentarzystami, ministrami etc. Jak wskazano bowiem powyżej , nie na tym ma polegać bieżąca działalność S.

W powyższej kwestii na akceptację nie może zasługiwać argument Skarżącej jakoby nie bez znaczenia dla ustaleń pozostawała "rozpiętość czasowa pomiędzy poniesieniem poszczególnych wydatków a kontrolą placówki". Jak już wskazano powyżej dotacje stanowią podlegające szczególnym zasadom rozliczania środki. Każdy wydatek w ramach otrzymanych dotacji powinien być przez to uzasadniony i właściwie udokumentowany. tym samym Skarżąca nie może szukać usprawiedliwienia braków w tym zakresie w upływie czasu pomiędzy dokonaniem wydatku, a jego kontrolą.

W ocenie Sądu Minister dokonał trafnej oceny wydatków poniesionych na obsługę prawną (w tym na konsultacje i doradztwo oraz konsultacje w zakresie zobowiązań podatkowych związanych z działalnością gospodarczą S.) na rzecz czterech kancelarii prawnych.

Sąd podziela stanowisko organu, iż w kontekście zadań realizowanych przez S. brak uzasadnienia dla ponoszenia kosztów obsługi prawnej kilku kancelarii prawnych, w tym pozostawania kancelarii w gotowości do wykonywania obsługi prawnej. Nawet gdyby przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie obsługa prawna S. była uzasadniona, to z przedstawionych faktur VAT nie wynika, jaka konkretnie usługa prawna, w związku z jakim zdarzeniem i na czyją rzecz była świadczona. Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi.

Za zasadne należało też uznać stanowisko Ministra, iż podopieczni, którzy wymagają pomocy medycznej (w tym konsultacji [...]), mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na podstawie ustawy 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1793), w tym na podstawie art. 16 ww. ustawy, do otrzymywania bezpłatnych zaświadczeń do celów pomocy społecznej. Natomiast środowiskowe domy samopomocy co do zasady nie świadczą usług leczniczych i medycznych, lecz usługi w ramach treningów samoobsługi i umiejętności społecznych i te zadania objęte są dotacją z budżetu państwa. Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;

Zdaniem Sądu zasadnie zakwestionowano wydatek na organizację przez P. sp. z o.o. uroczystości świątecznej i wynajem nagłośnienia – 6.000 zł. Sąd podziela stanowisko organu, iż poniesienie tego wydatku wykracza poza cel przyznanej dotacji. Przygotowanie spotkania dla podopiecznych ośrodka wsparcia powinno być adekwatne do prowadzonej w ramach pomocy społecznej działalności i dostosowane do potrzeb podopiecznych S. w M., tj. ludzi w wieku podeszłym, które mają zdiagnozowane zaburzenia psychiczne. Niezależnie od tego podkreślić należy, że Stowarzyszenie zakupiło ze środków dotacji profesjonalny sprzęt nagłaśniający i oświetleniowy, który mógł być wykorzystany przy organizacji ww. uroczystości nie było zatem potrzeby ponoszenia dodatkowych opłat za wynajem.

Odnośnie wydatków poniesionych na zestawy upominkowe stwierdzić należy, że Minister trafnie uznał argumentację Strony za nieprzekonującą. Skarżąca nie wykazała bowiem, że zestawy upominkowe zostały rzeczywiście przekazane podopiecznym S. Ponadto liczba zakupionych zestawów upominkowych (200 szt.) znacznie przekracza liczbę uczestników domu, co dodatkowo podważa związek wydatku poniesionego z dotacji z działalnością domu.

Co do zakwestionowania wydatku na zakup butów N. Sąd podziela stanowisko organu, iż brak dokumentacji dotyczącej faktycznego przekazania i wykorzystania obuwia podważają racjonalność tego wydatku dla realizacji celów S. Poza tym zakup obuwia (rzecz osobistego użytku) dla podopiecznego nie mieści się w katalogu usług świadczonych przez S., wynikających z art. 51a pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Sąd w pełni podziela wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd, że wydatkowanie środków publicznych na dobra luksusowe, na które nie stać wielu osób samodzielnie funkcjonujących w społeczeństwie, przeczy idei pomocy społecznej, która zgodnie z naczelną zasadą unormowaną w powołanym już wcześniej w art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, określającą cel udzielania tej pomocy, może służyć zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych. Nie można się zatem zgodzić, aby zakup jednej pary butów za 670 zł był zgodny z celem dla jakiego powołano S.

Sąd podziela także stanowisko organu kwestionujące wydatek na obsługę gali z okazji 5-lecia istnienia S. Bez wątpienia wydatek ten nie służył realizacji zadań bieżących S., na które przyznano dotację.

Analogicznie należało ocenić wydatek na notarialne poświadczenie podpisów T.K. oraz na opłatę skarbową za udzielone pełnomocnictwa. Również w tym przypadku Skarżąca nie wykazała czego udzielone pełnomocnictwa dotyczyły i jaki miałby być ich bezpośredni związek z działalnością S. w M. Niezależnie od tego organ trafnie wskazał, że wydatek ten miał służyć w sprawach, w których poświadczenie podpisów nie było obligatoryjne.

W ocenie Sądu trafne jest stanowisko organu kwestionujące wydatek na pokrycie kosztów odszkodowania w związku z rozwiązaniem umowy o pracę. O ile same koszty związane z zatrudnieniem pracowników S. powinny być uznane za kwalifikowalne w ramach bieżącej działalności, to takiego statusu nie można przypisać kosztom będącym skutkiem działań Stowarzyszenia naruszających prawo.

Wątpliwości Sądu nie budzi również zakwestionowanie wydatku na pokrycie zobowiązań wynikających z umów z dnia [...] grudnia 2015 r. zawartych przez S. na okres 15-31 grudnia 2015 r. dotyczących wykonania I etapu prac związanych z adaptacją kolejnego budynku, zakupu wyposażenia i schodołazu na potrzeby S. w M. We wniosku o dotację na poszerzenie działalności S. w M. poprzez adaptację nowego budynku, Gmina wyjaśniła, że przyznane środki zostaną przeznaczone na: sporządzenie dokumentacji projektowej, prace przygotowawcze, prace zabezpieczające, wymianę stolarki okiennej i drzwiowej zewnętrznej, generalny remont dachu. We wniosku nie uwzględniono kosztów dodatkowych wynagrodzeń pracowników S. w M. w zakresie obsługi finansowo-księgowej, obsługi administracyjnej zadania, pełnienia funkcji koordynatora ds. wyposażenia oraz pełnienia funkcji kierownika i dyrektora projektu. Zdaniem Sądu Minister trafnie zwrócił też uwagę na fakt, iż obsługę księgową w powyższym zakresie prowadziły trzy niezależne osoby pobierając oddzielne wynagrodzenia, wysokość wynagrodzeń była zaś w niektórych przypadkach nieadekwatna do czasu pełnionej funkcji (dwa tygodnie). Tytułem przykładu należy wskazać na wynagrodzenie K.K. w wysokości 10.039 zł netto za pełnienie funkcji koordynatora ds. wyposażenia.

Bez wątpienia związku z bieżącym funkcjonowaniem S. nie miały również wydatki na pokrycie kosztów prywatnych polis ubezpieczeniowych pracowników domu i ich rodzin. Poza tym Skarżąca nie wykazała, że składki, z tytułu ww. polis były potrącone z wynagrodzeń ubezpieczanych pracowników.

Podzielić należało również nieuwzględnienie wydatku na zakup usługi transportowej zrealizowanej przez P. Sp. z o.o. Zasadność tego wydatku mogła być potwierdzona przez Skarżącą w szczególności poprzez wyjaśnienie, jakie towary były przedmiotem transportu oraz czy sprzedawca oferował darmowy lub bezpłatny transport tych towarów, a jeżeli tak, to dlaczego z jego oferty nie skorzystano. Takich wyjaśnień Gmina jednak nie przedstawiła.

Na koniec wskazać należy, że Minister zasadnie uznał za część dotacji przyznanej na działalność bieżącą w roku 2016, wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem kwotę 1.230 zł wydatkowaną na weryfikację kosztorysu inwestorskiego zmiany użytkowania byłego budynku koszarowego na cele S. w M. Weryfikacja ww. kosztorysu powinna być zaliczona do kosztów inwestycyjnych jako jeden z etapów realizowanej inwestycji i pokryta ze środków majątkowych (o ile przyznano na ten cel dotację), nie zaś ze środków bieżących przyznanych na potrzeby uczestników domu.

Sąd podkreśla, że dotacje pochodzą ze środków publicznych a sposób ich wykorzystania jest pod szczególną kontrolą. Dotujący jest zatem zobowiązany do kontrolowania wydatkowania dotacji, a dotowany – zobowiązany do przeznaczania otrzymanych dotacji tylko na zadania zgodne z przeznaczeniem dotacji. Podmiot, któremu udzielono dotacji, winien każdy wydatek powiązać precyzyjnie z właściwym, celem. Powiązanie to nie może być dowolne, ale winno być adekwatne do celu wydatku. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, z czym Sąd zgadza się w całej rozciągłości, że wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem oznacza, przede wszystkim wykorzystanie jej na cel inny niż ten, który miał być realizowany w zakresie zleconych zadań. Przy rozpatrywaniu zaś powyższych kwestii należy mieć na względzie zasady wynikające z art.44 ust.3 pkt 1 u.f.p. zgodnie z którym

wydatki publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad:

a) uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów,

b) optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów;

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Jedną z form świadczenia pomocy społecznej jest dotowana ze środków publicznych działalność środowiskowych domów samopomocy. Podmiot, któremu udzielono dotacji na ten cel powinien zapewnić wydatkowanie otrzymanych środków na zapewnienie uczestnikom środowiskowych domów samopomocy towarów i usług rzeczywiście im potrzebnych.

Zdaniem Sądu finansowanie ze środków dotacji wydatków na zakup wskazanych wyżej towarów i usług przeczy idei pomocy społecznej i rażąco narusza określony przytoczonymi wyżej przepisami cel udzielenia dotacji. Wydatki te nie mogły być pokryte ze środków przeznaczonych na bezpośrednią realizację zleconego zadania. Co równie istotne w przedmiotowej sprawie – prawidłowe gospodarowanie finansami, a więc faktyczne przeznaczanie ich na bieżące funkcjonowanie S. umożliwiłoby objęcie pomocą większej ilości podopiecznych oraz zapewnienie wszystkim uczestnikom tej pomocy usług rzeczywiście im potrzebnych.

W rozpoznawanej sprawie S. dopuściło się rażących naruszeń w wydatkowaniu środków dotacji. Skarżąca Gmina słusznie zatem została wezwana do zwrotu dotacji. Zgodnie bowiem z art. 169 ust. 4 u.f.p., zwrotowi do budżetu państwa podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że przeprowadzone w rozpoznawanej sprawie postępowanie w pełni odpowiada również wymogom wynikającymi z k.p.a. Organy obydwu instancji działały na podstawie i w granicach prawa, a w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organy zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a poczynione przez nie ustalenia, w tym końcowe ustalenia organu odwoławczego, są prawidłowe i mają oparcie w zgromadzonej dokumentacji. Skarżąca zdaje się zapominać, że to ona powinna wykazać, przedstawiając stosowne dokumenty, wykorzystanie dotacji zgodnie z przeznaczeniem. Samo wykazanie wydatku fakturą lub rachunkiem nie jest jednak w tym zakresie wystarczające kiedy wydatków tych nie można powiązać z uzasadnionymi potrzebami S., na które były przekazane dotacje.

Dodać należy, że z treści art. 15 k.p.a. wynika, że organ odwoławczy nie przeprowadza w całości własnego, odrębnego postępowania dowodowego. Jest uprawniony i równocześnie zobowiązany do samodzielnej oceny zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów może wyciągnąć odmienne wnioski, ale może także podzielić w całości stanowisko organu pierwszej instancji. Konieczne staje się przy tym wskazanie przez organ argumentacji, która legła u podstaw wydania orzeczenia o określonej treści oraz odniesienie się do zarzutów odwołania, czyniąc tym samym zadość zasadzie przekonywania strony do trafności zajętego stanowiska w sprawie wyrażonej w art. 11 k.p.a.

W ocenie Sądu organ II instancji wbrew twierdzeniom Skarżącej należycie wywiązał się z ww. obowiązku. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazuje, jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia. Organ uzasadnił, jak rozumie przepisy mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie i dlaczego należy je zastosować do konkretnych warunków stanu faktycznego tejże sprawy. W uzasadnieniu Minister wskazał również organ wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty, które uznał za udowodnione, a także powody dla których argumentacja i dowody przedstawione przez Skarżącą nie mogły zostać uwzględnione.

W ocenie Sądu dokonanej ocenie stanu faktycznego sprawy nie sposób zatem zarzucić dowolności – wyciągnięte przez organ wnioski są logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione. Stanowisko Skarżącej sprowadza się natomiast do ogólnej polemiki z ustaleniami organu.

Wobec powyższego Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego, w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy, ani innych przepisów proceduralnych. Nie doszło też do zarzucanego w skardze, naruszenia ustawy o finansach publicznych i rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy. Tym samym Sąd - dokonując kontroli zaskarżonej decyzji - uznał, iż organ dokonał prawidłowej wykładni obowiązujących przepisów prawa, odnoszących się do zwrotu części dotacji celowej.

Z tych wszystkich względów uznając, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa Sąd oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.