Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 625/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par 5 i par 6
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2011 r. sprawy ze skargi Lasów Państwowych Nadleśnictwa M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej -oddala skargę-


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej " Sądu") decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej "Minister") po rozpatrzeniu odwołania R. H. i K. U. (dalej "wnioskodawców") od decyzji Wojewody [...] (dalej "Wojewody") z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], orzekającej o wyłączeniu lasów o łącznej powierzchni 220 ha, wchodzących w skład majątku ziemskiego "B.", stanowiących byłą własność T. H., spod działania art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), dalej "dekretu", uchylił decyzję Wojewody w całości, stwierdzając, że przedmiotowe lasy nie były objęte działaniem art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu.

Zaskarżona decyzja Ministra z dnia [...] listopada 2009 r. zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskodawcy wnieśli do Wojewody o stwierdzenie, że lasy o łącznej powierzchni 220 ha, wchodzące w skład majątku ziemskiego "B.", stanowiące byłą własność ich poprzednika prawnego T. H. (dalej "przedmiotowe lasy" albo "przedmiotowe nieruchomości") nie podpadały pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. Wojewoda umorzył postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek wnioskodawców, stwierdzając że orzekanie w drodze administracyjnej o wyłączeniu lasów spod działania dekretu o reformie rolnej jest niedopuszczalne.

Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., wydaną na skutek rozpatrzenia przez Ministra odwołania wnioskodawców od decyzji Wojewody, Minister uchylił na podstawie art.138§2 k.p.a. decyzję Wojewody i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania.

Rozpoznawszy sprawę ponownie decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Wojewoda orzekł, że przejęte lasy podpadały pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu.

Wnioskodawcy wnieśli do Ministra odwołanie od decyzji Wojewody.

Rozpatrzywszy wskazane wyżej odwołanie zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Minister na podstawie art.138§1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję

Wojewody w całości i stwierdził, że przejęte lasy nie podpadały pod działanie dekretu.

Uzasadniając zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2009 r., Minister wskazał w szczególności, co następuje:

Przedmiotowe lasy przejęto na własność Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co wynika m.in. z przedłożonego do akt protokołu przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej z dnia [...] lipca 1947 r. oraz protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] lipca 1947 r.

Przedmiotowe lasy nie podpadały jednakże przejęciu we wskazanym wyżej trybie, albowiem grunty leśne nie były objęte zakresem art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Przejęcie na własność Państwa lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha, stanowiących własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych następowało z mocy prawa na podstawie odrębnego od dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej aktu prawnego, tj. na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu (Dz.U. Nr 15, poz.82), dalej "dekret o lasach". Przejście na własność Państwa lasów wymienionych w dekrecie nastąpiło z dniem jego ogłoszenia. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 260/05.

W świetle wykładni dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89, pojęcie "nieruchomości ziemskie", niezdefiniowane w dekrecie, oznacza nieruchomości rolnicze, takie które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej.

Z uwagi na fakt, że dekret o lasach został uchylony na podstawie art.6 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz.321), a brak jest przepisów prawa przewidujących właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów w przedmiocie, czy dana nieruchomość leśna faktycznie przeszła na własność Państwa na podstawie przepisów o lasach, czy też nie przeszła, spory tego rodzaju mogą być rozstrzygane wyłącznie przed sądem powszechnym (uchwała SN z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94, OSN nr 11, poz.12 oraz uchwała SN z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94, OSN nr 11 poz.215).

Z powyższych względów uznać należy, że lasy objęte wnioskiem wnioskodawców, których powierzchnia przekraczała 25 ha nie mogły podlegać pod działanie art.2 ust.1 lite dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wnioskodawcy oraz Skarb Państwa (dalej "skarżący"), reprezentowany przez N., wnieśli do Sądu dwie odrębne skargi na decyzję Ministra z dnia [...] lipca 2011 r.

Skarga wnioskodawców została prawomocnie odrzucona przez Sąd postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2010 r.

Skarżący Skarb Państwa zarzucił zaskarżonej decyzji Ministra:

- rażące naruszenie art 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej,

- naruszenie art.1 pkt 1 i 2 dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Uzasadniając zarzuty, skarżący wskazał w szczególności, co następuje:

Przepis art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dawał podstawę do przejęcia na własność Państwa również lasów. Z faktu, że przepis ten operuje dwoma różnymi pojęciami: "powierzchnia ogólna" oraz "użytki rolne" wynika, że wolą ustawodawcy wydającego dekret było upaństwawianie tylko gruntów typowo rolnych - użytków rolnych, na których można prowadzić działalność rolniczą w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej, ale również inne grunty zajęte pod wody i lasy, na których możliwa jest gospodarka rybacka, szkółkarska bądź pozyskiwanie drewna, czy produkcja choinek.

Wadliwie przyjął Minister, że lasy stanowiące część majątków ziemskich podlegających przejęciu na podstawie przepisów o reformie rolnej podlegały upaństwowieniu wyłącznie na podstawie przepisów dekretu o lasach.

Teza to stoi w sprzeczności z orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 533/07. Z orzeczenia tego wynika, że: (-) las stanowiący część nieruchomości ziemskiej podlegającej przejęciu na podstawie przepisów o reformie rolnej podlegał przejęciu również na podstawie przepisów o reformie rolnej, (-) dekret o lasach służył przejęciu tych nieruchomości leśnych posiadających powierzchnię ponad 25 ha, które wchodziły w skład majątków ziemskich nie podlegających przejęciu na podstawie przepisów o reformie rolnej z uwagi na niespełnienie kryteriów obszarowych ustalonych w art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, (-) dekret o lasach miał charakter aktu prawnego szczególnego w stosunku do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jednakże nie regulował on w sposób kompleksowy przejmowania na własność Skarbu Państwa wszystkich lasów.

Skarb Państwa jest właścicielem przejętego majątku bez względu na to, czy przejęcie to nastąpiło na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej, czy na podstawie przepisów o lasach.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2009 r.

W piśmie procesowym z dnia 6 października 2010 r. pełnomocnik procesowy wnioskodawców podniósł, że: (-) skarżący nie wykazał interesu prawnego w sprawie, co jest przesłanką do oddalenia skargi, (-) powołany w skardze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt l OSK 1563/07, (-) przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie można wykładać w sposób rozszerzający, (-) przedmiotowe lasy nie spełniają kryteriów wskazanych w art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W piśmie procesowym z dnia 21 listopada 2010 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący Skarb Państwa podniósł następujące kwestie:

1. Minister wadliwie uznał, że przedmiotowe lasy nie wchodziły w skład nieruchomości ziemskiej. Jeżeli las był częścią nieruchomości ziemskiej o powierzchni przekraczającej 100 ha, mógł zostać przejęty w ramach tej nieruchomości na potrzeby reformy rolnej w oparciu o przepisy o reformie rolnej. Przedmiotowe lasy stanowiły funkcjonalną całość z resztą majątku poprzednika prawnego wnioskodawców. Termin nieruchomość ziemska został zdefiniowany w przepisach wykonawczych do rozporządzenia tymczasowego Rady Ministrów z dnia 1 września 1919 r., normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich (Dz.U. nr 73, poz.428 z późn.zm.). Zgodnie z przepisami wykonawczymi Ministra Sprawiedliwości i Prezesa Głównego Urzędu Ziemskiego z dnia 12 września 1919 r. (M.P. nr 206, str.1) do tego rozporządzenia za nieruchomości ziemskie uważano nieruchomości położone poza obrębem miast. Majątek ziemski należący do poprzednika prawnego wnioskodawców położony był poza obszarem miejskim. Wyliczenie rodzajów działalności wytwórczej w rolnictwie zawarte w uzasadnieniu uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. nie ma charakteru zamkniętego, a jedynie przykładowy. Działalność ta może polegać również na posiadaniu przez rolnika działek leśnych i czerpaniu z tego tytułu korzyści o charakterze gospodarczym. Pojęcie "nieruchomość ziemska" nie jest tożsame z pojęciem "użytki rolne" lub "grunty rolne".

2. Z art.1 ust.3 lit.b dekretu o lasach wynika wprost, że lasy i grunty leśne mogły być przejmowane przez Państwo na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej.

3. Minister nie wyjaśnił w wyczerpujący sposób stanu faktycznego sprawy. Organ nie uwzględnił faktu, że w skład przedmiotowych lasów wchodziły również łąki (30 ha), grunty leśne porośnięte wikliną (13 ha) oraz grunty nieleśne - rola (3 ha). Grunty te mają charakter nieużytków o charakterze rolnym, które podlegały przejęciu na podstawie art.2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dokumenty zgromadzone w sprawie zawierają znaczne rozbieżności co do powierzchni lasów wchodzących w skład przejętego majątku ziemskiego. Rozbieżności tych Minister nie zweryfikował.

4. Zaskarżona decyzja Ministra została wydana z pominięciem przepisów ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 167, poz.1758 z późn.zm.). Organ nie ustalił, czy wnioskodawcy, będący cudzoziemcami mogą bez zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nabyć przedmiotową nieruchomość.

Na podstawie zaskarżonej decyzji wnioskodawcy doprowadzili do wykreślenia Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości z księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych oraz wpisania do tej księgi wnioskodawców jako współwłaścicieli.

W tej sytuacji zaskarżona decyzja jest odrębnym zdarzeniem prawnym, o którym mowa w art.1 ust.4 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, na podstawie którego doszło do próby nabycia prawa własności przez cudzoziemców.

5. Skoro przedmiotowe lasy nie miały w ocenie Ministra charakteru nieruchomości ziemskiej i nie podlegały przejęciu na podstawie przepisów o reformie rolnej, a na podstawie przepisów dekretu o lasach, to postępowanie administracyjne wszczęte z wniosku wnioskodawców należało umorzyć na podstawie art.105§1 k.p.a. Orzekanie przez organ co do meritum tego wniosku było prawnie niedopuszczalne.

6. W konsekwencji stwierdzenia, że właściwym w zakresie rozstrzygania sporów o przejęcie lasów na własność Państwa jest sąd powszechny, organ winien był przekazać na podstawie art.66§3 i 4 k.p.a. odwołanie wnioskodawców od decyzji Wojewody właściwemu sądowi powszechnemu.

W kolejnym piśmie procesowym z dnia 21 września 2011 r., pełnomocnik skarżącego podniósł następujące kwestie:

Zachodzi sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem zaskarżonej decyzji a jej uzasadnieniem, polegająca na tym, że rozstrzygnięcie decyzji stwierdza niepodpadanie przedmiotowych lasów pod przepisy o reformie rolnej (a zatem stwierdza fakt nienabycia przez Skarb Państwa własności tych nieruchomości na podstawie przepisów o reformie rolnej), podczas gdy w uzasadnieniu de facto ustala się, że Skarb Państwa ostatecznie nabył własność tychże lasów, z tym, że na innej podstawie prawnej, tj. na podstawie przepisów dekretu o lasach.

Sprzeczność ta jest źródłem wątpliwości interpretacyjnych i niejasności co do stanu prawnego, powodujących daleko idące negatywne konsekwencje. Na podstawie decyzji Ministra wnioskodawcy doprowadzili do wykreślenia z księgi wieczystej nieruchomości Skarbu Państwa jako właściciela oraz do wpisania ich do tej księgi jako współwłaścicieli, a następnie zbyli nieruchomość na rzecz osoby trzeciej.

W sprawie niniejszej należy mówić nie tyle o rozbieżności sentencji decyzji z jej uzasadnieniem, ale wręcz o sprzeczności, albowiem z sentencji decyzji wypływa wniosek, że nieruchomość nie stanowi własności Skarbu Państwa, zaś z jej uzasadnienia należy wywodzić wniosek przeciwny, tj. że stanowi własność Skarbu Państwa. Powyższe należy zakwalifikować jako rażące naruszenie prawa przez organ.

Skoro w ocenie organu przedmiotowa nieruchomość nie miała charakteru ziemskiego i nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a objęta była dekretem o lasach, to wszczęte w tej sprawie postępowanie administracyjne powinno zostać umorzone na podstawie art.105§1 k.p.a. Oczywiste jest bowiem, że Skarb Państwa był i jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z

dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.").

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że w sytuacji, w której lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha stanowiły własność lub współwłasność tych osób fizycznych i prawnych, których majątek podlegał przejęciu na własność Państwa na podstawie art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to działanie tego przepisu nie rozciągało się na wspomniane wyżej lasy i grunty leśne. Brak takiej możliwości wynika z faktu, że lasów i gruntów leśnych nie można uznać za składniki nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art.2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wyłączną podstawę do upaństwowienia lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha stanowił zatem dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Powyższe stanowisko zaprezentowano w szeregu orzeczeń zarówno NSA, jak i Sądu Najwyższego (por. powołany przez Ministra w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 260/05, ale również wyrok NSA z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1563/07, wyrok SN z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II CK 653/04, wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1999 r., sygn. akt IV SA 139/08 - wszystkie wyroki publ. w LEX).

Podzielając zawarte w przywołanych orzeczeniach i ugruntowane stanowisko odnośnie wykładni art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w kontekście lasów i gruntów leśnych, Sąd za niecelowe uznaje szczegółowe odnoszenie się do polemicznej argumentacji skarżącego w tym zakresie.

Poza sporem pozostaje kwestia, że organy administracji posiadają kompetencje w zakresie stwierdzania, czy dana nieruchomość ziemska podpadała, czy też nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Kwestę tą przesądziła uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, w której stwierdzono, że § 5 rozporządzenia

Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej cześć wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Uchwała ta nie pozostawia obecnie wątpliwości, że w sprawie reformy rolnej dopuszczalna jest droga administracyjna.

Odnośnie natomiast dekretu o lasach wskazać należy, że akt ten został uchylony z dniem 1 października 1990 r. Okoliczność ta wyklucza to wydawanie z powołaniem się na ten akt prawny jakichkolwiek orzeczeń administracyjnych, nawet decyzji deklaratoryjnych. W tej sytuacji osoba kwestionująca legalność przejęcia lasów przez Skarb Państwa może dochodzić swych roszczeń wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym, w trybie art.10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1348/07).

Przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną obecnie decyzją Ministra z dnia [...] listopada 2009 r., tj. postępowania prowadzonego na podstawie §5 i 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., wykonującego dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, było ustalenie wyłącznie tego, czy przedmiotowe lasy podpadały pod działanie przepisów o reformie rolnej, nie było nim natomiast ustalenie, czy lasy te przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o lasach.

Ani w sentencji, ani w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister nie stwierdził, że przedmiotowe lasy przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o lasach, a stwierdził jedynie, nie przekraczając w żaden sposób przysługującego mu imperium, że dekret ten co do zasady mógłby stanowić podstawę tego przejęcia, niemniej do przesądzenia, czy do przejęcia tego w istocie doszło, umocowany jest wyłącznie sąd powszechny.

Należy zdecydowanie podkreślić, że umocowanie Ministra ograniczało się wyłącznie do oceny, czy przedmiotowe lasy podlegały upaństwowieniu w ramach reformy rolnej.

Wbrew stanowisku skargi organ nie miał zatem podstaw do stwierdzania, czy to w rozstrzygnięciu decyzji, czy też w jej uzasadnieniu, że wprawdzie Skarb Państwa nie nabył własności przedmiotowych lasów na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, niemniej nabył ją na podstawie dekretu o lasach.

Takie stanowisko organu w sposób oczywisty naruszyłoby zakres kompetencji organu administracji, wkraczając jednocześnie w prerogatywy sądu powszechnego.

Jedyne do czego był w tej sytuacji uprawniony organ, to wyłożenie w uzasadnieniu decyzji ogólnych zasad upaństwawiania lasów oraz wskazanie, w jakim trybie upaństwowienie to można wzruszyć. Powyższe nie jest jednakże równoznaczne z przesądzeniem przez organ, że do nabycia przez Skarb Państwa własności przedmiotowych lasów na podstawie dekretu o lasach doszło, jak też nie jest równoznaczne z przesądzeniem, że do nabycia takiego nie doszło.

W konsekwencji powyższego stwierdzić należy, że wbrew zatem twierdzeniom skargi w niniejszej sprawie nie wystąpiła sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem decyzji a jej uzasadnieniem, mająca polegać na równoczesnym stwierdzeniu przez Ministra, że Skarb Państwa nie nabył własności przedmiotowych nieruchomości (rozstrzygnięcie), a następnie, że do nabycia ostatecznie doszło (uzasadnienie).

W odniesieniu do kwestii zajścia po wydaniu decyzji Ministra zmiany stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej nieruchomości i dokonanego na tej podstawie rozporządzenia nieruchomościami przez wnioskodawców stanowczego podkreślenia wymaga, że to nie na Ministrze ciążył obowiązek dołożenia starań, aby jego decyzja nie posłużyła jako podstawa do nieuzasadnionego wykreślenia Skarbu Państwa z księgi wieczystej nieruchomości objętych postępowaniem.

Wprawdzie ocena, czy do wykreślenia Skarbu Państwa z księgi wieczystej nieruchomości oraz do wpisania do niej jako właścicieli wnioskodawców doszło w sposób prawidłowy pozostaje poza kognicją Sądu, jednakże uznać należy, że to na właściwym statio fisci Skarbu Państwa ciążył obowiązek rozważenia po wydaniu przez Ministra zaskarżonej decyzji podjęcia czynności niezbędnych do zabezpieczenia interesów Skarbu Państwa, dotyczących w szczególności wnioskowania po wydaniu zaskarżonej decyzji o wstrzymanie jej wykonania, dokonanie w księdze wieczystej nieruchomości zastrzeżenia o wniesieniu do Sądu skargi, ewentualnie o wszczęcie postępowania przed sądem powszechnym w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości przedmiotowych lasów na podstawie dekretu o lasach.

Nie jest trafnym wywodzenie, że postępowanie z wniosku wnioskodawców należało na podstawie art.105§1 k.p.a. umorzyć jako bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowości w tej sprawie nie da się wykazać w sytuacji, w której przedmiotem wniosku było stwierdzenie niepodpadania przedmiotowych lasów pod działanie przepisów reformy rolnej, a zatem żądanie w przedmiocie którego władny jest rozstrzygać organ administracji w trybie §5 i 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu. O podstawie do uznania postępowania administracyjnego za bezprzedmiotowe można byłoby mówić tylko wtedy, gdyby przedmiotem wniosku było stwierdzenie nieprzejęcia przez Skarb Państwa przedmiotowych nieruchomości na podstawie dekretu o lasach.

Z tych samych względów nie można mówić o tym, że organ winien był zwrócić wnioskodawcom wniosek (czy też odwołanie) na podstawie art.66§3 k.p.a., z tego tytułu, że podanie dotyczyło sprawy należącej do właściwości sądu powszechnego. Oba te pisma procesowe formułowały bowiem żądanie przeprowadzenia postępowania, do przeprowadzenia którego właściwy jest organ administracji, nie zaś sąd powszechny.

Nie można również przyjąć, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło z naruszeniem przepisów regulujących nabywanie nieruchomości przez cudzoziemców, albowiem przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją nie było rozstrzygnięcie, komu aktualnie przysługuje prawo własności przedmiotowych lasów, ale rozstrzygnięcie, czy w przeszłości Skarb Państwa nabył te nieruchomości na podstawie przepisów o reformie rolnej. Przedmiotem postępowania tego rodzaju jest zatem wyłącznie stwierdzenie, czy w odniesieniu do nieruchomości objętej wnioskiem wystąpił w przeszłości z mocy prawa skutek rzeczowy, polegający na nabyciu własności tej nieruchomości przez Skarb Państwa z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z uwagi na fakt, że do ustalenia aktualnego stanu własności nieruchomości nie wystarcza stwierdzenie okoliczności, że w przeszłości nieruchomość ta była przedmiotem jakiejś formy zmian własnościowych (np. nacjonalizacji z mocy prawa), a koniecznym jest ustalenie, czy po wystąpieniu tychże zmian nie doszło do kolejnych przekształceń własnościowych, na podstawie których kolejne podmioty prawa nabyły skutecznie własność danej nieruchomości, działając w dobrej wierze, przyjąć należy, że sam fakt stwierdzenia w postępowaniu prowadzonym na podstawie §5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, że Skarb Państwa nabył własność danej nieruchomości na podstawie reformy rolnej, nie jest równoznaczny z wnioskiem, że Skarb Państwa pozostaje tym właścicielem w dalszym ciągu, podobnie, jak i stwierdzenie w postępowaniu tego rodzaju, że Skarb Państwa nie nabył własności nieruchomości na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie upoważnia automatycznie do sformułowania wniosku, że aktualnym właścicielem są byli właściciele nieruchomości wadliwie potraktowanej w przeszłości jako objęta reformą rolną, bądź następcy prawni tych osób.

Wykazanie przez aktualnego właściciela nieruchomości tytułu prawnego do nieruchomości następuje dopiero w postępowaniu wieczystoksięgowym (wprawdzie wpis prawa własności nieruchomości do księgi wieczystej nieruchomości nie ma charakteru konstytutywnego a jedynie deklaratoryjny, niemniej ma on zasadnicze znaczenie dowodowe w zakresie wykazania przez daną osobę tytułu prawnego do nieruchomości).

W tej sytuacji nie można uznać, że stwierdzenie przez Ministra niepodpadania przedmiotowych lasów pod przepisy dekretu o reformie rolnej winno było być poprzedzone przedłożeniem organowi przez wnioskodawców zezwolenia, o którym mowa w art.1 ust.1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.

Wbrew twierdzeniom skargi brak jest podstaw do przyjęcia, że nieruchomości będące przedmiotem decyzji Ministra nie stanowiły w całości gruntów leśnych, nie podlegających przejęciu przez Skarb Państwa w trybie przepisów o reformie rolnej.

Nie ulega wątpliwości, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie stanęły w obliczu trudności w skompletowaniu archiwalnego materiału dowodowego stwierdzającego status prawny nieruchomości należących do poprzednika prawnego skarżących. Trudności te zostały szczegółowo opisane w uzasadnieniu decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2009 r.

Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że w materiale dowodowym sprawy zgromadzono dokumentację potwierdzającą, że przedmiotem przejęcia przez Skarb Państwa było 220 ha lasów i gruntów leśnych. Dokumentacja ta dawała organom podstawę do przyjęcia, że areał ten był zgodny ze stanem rzeczywistym.

Podkreślić należy tu w szczególności treść protokołu przekazania N. terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku państwowego B. byłej własności T. H., sporządzonego w dniu [...] czerwca 1947 r. Z protokołu tego wynika, że przedmiotem przekazania było " ca 220 ha", obejmujących: 183 ha drzewostanów, 3 ha gruntów leśnych (wiklina), 3 ha gruntów nieleśnych (rola), łąk śródleśnych 30 ha.

Należy podkreślić wysoką wartość dowodową wskazanego wyżej dokumentu, w sytuacji, w której sporządzony został z udziałem organu administracji leśnej, zawiera ponadto precyzyjne ustalenia w zakresie powierzchni i charakteru przejętych przez N. gruntów. Nie mogą skutecznie podważyć wiarygodności tego dokumentu sugestie odnośnie zawyżenia powierzchni wskazanych wyżej gruntów formułowane przez skarżącego wyłącznie w oparciu o fakt istnienia w materiale dowodowym innego rodzaju dokumentów archiwalnych, charakteryzujących się odmiennym stopniem szczegółowości ustaleń w tym zakresie (idąc konsekwentnie tokiem rozumowania skarżącego należałoby wskazać, że protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku B. z dnia [...] lipca 1947 r. stwierdza, że w majątku tym znajdował się znacznie większy obszar lasów, aniżeli wynikający z protokołu z dnia [...] czerwca 1947 r., tj. obejmujący nie 220 a 250 ha).

Sąd nie podziela ponadto zastrzeżenia skarżącego że nie wszystkie z gruntów objętych protokołem z dnia [...] czerwca 1947 r. posiadały charakter leśny, a zatem stanowiący podstawę do wyłączenia spod reformy rolnej. Podkreślenia wymaga, że grunty te stanowiły zwarty, powiązany zarówno terytorialnie jak i funkcjonalnie kompleks. Wykazane w protokole zróżnicowane przeznaczenie poszczególnych części tego obszaru nie zmienia ich kwalifikacji jako lasów i gruntów leśnych.

Skarga nie ma zatem usprawiedliwionych podstaw.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.