Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 358/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] odmawiającą A. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad R. B., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 9 listopada 2011 r. A. B. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – R. B.

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Wójt Gminy Z. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wskazał, że wprawdzie R. B. legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże pozostaje on w związku małżeńskim, co zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływana dalej jako "U.o.ś.r.", stanowi przesłankę negatywną do ustalenia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na skutek odwołania A. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, powołując się na treść art. 17 ust. 1 i 5 U.o.ś.r., że choć z materiału dokumentacyjnego wynika, że R. B. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jednak pozostaje on w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym brak jest podstaw do przyznania żądanego świadczenia.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. B. i wskazała, że wraz z pełnoletnią córką męża jest jego jedyną opiekunką, bowiem inni członkowie rodziny nie żyją. Ponadto z uwagi na swój młody wiek nie pobiera żadnych świadczeń finansowych z tytułu renty, emerytury, zasiłku itp. Powyższe spowodowało podjęcie przez skarżącą decyzji o rezygnacji z pracy zawodowej, by całodobowo zająć się niepełnosprawnym mężem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika zatem z powyższego, do przyznania osobom wymienionym we wskazanym przepisie świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

Wskazać przy tym należy, że ustawodawca w powołanym przepisie wyraźnie rozróżnił sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, podając dodatkowe przesłanki, które muszą zostać spełnione aby przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne, od sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdzie dodatkowych warunków już nie zakreślono. Zgodnie bowiem z treścią art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123 poz. 776) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę mającą naruszoną sprawność organizmu, niezdolną do podjęcia zatrudnienia, zdolną do wykonywania zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej albo w zakładzie aktywizacji zawodowej, wymagającą niezbędnej w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy R. B. orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej nr [...] Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej [...] w W. z dnia [...] lipca 1998 r. zaliczony został na stałe do pierwszej grupy inwalidów, które to orzeczenie traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W/w osoba wymaga tym samym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę taką z kolei zapewnia mu żona – A. B., która w celu jej sprawowania zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonych decyzji wskazać należy, że niewątpliwie, literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a U.o.ś.r. może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, w każdym przypadku wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która sprawuje nad nią opiekę, rezygnując z pracy zarobkowej. Zdaniem jednak składu orzekającego w niniejszej sprawie, dokonując wykładni ww. przepisu należy uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który jednoznacznie w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 wypowiedział się przeciwko ograniczaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec określonych osób - z kręgu członków rodziny obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, które rezygnują z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Ponadto wskazując na wyrok z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05, Trybunał zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie zastosowanie ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a U.o.ś.r. w stosunku do małżonka wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad małżonkiem uniemożliwiłoby przyznanie tego świadczenia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 U.o.ś.r., jako uprawnionym do świadczenia w związku z ciążącym na nich obowiązkiem alimentacyjnym. Jak trafnie wskazał bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 7/09 w stanie prawnym powstałym na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. okoliczność, że skarżąca sprawuje opiekę nad własnym małżonkiem, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy bowiem zważyć, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a U.o.ś.r. w związku z art. 17 ust. 1 U.o.ś.r. nie czyni zadość wywodom zawartym w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnoszącym się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 U.o.ś.r. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a musi zatem być, zdaniem Sądu, odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a U.o.ś.r. niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a w związku z art. 17 ust 1 U.o.ś.r., w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1699/09; wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 115/10; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 723/09).

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy administracji publicznej wydając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą naruszyły przepis art. 17 ust. 1 i 5 U.o.ś.r. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wskazaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną, dokonają ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i ponownie rozpatrzą wniosek A. B. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.