Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 163/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 110 u par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Mirella Łent sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi M. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości 1.uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Administracji Skarbowej w B. na rzecz M. w B. kwotę 597,00 (słownie pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne z należącej do Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego M. Sp. z o.o. (Skarżąca/Spółka) nieruchomości położonej w B.. W związku z nieuregulowaniem należności organ egzekucyjny, po upływie wyznaczonego w wezwaniu terminu do zapłaty, przystąpił do czynności związanych z opisem i oszacowaniem wartości ww. nieruchomości. Do oszacowania wartości nieruchomości wyznaczył rzeczoznawcę majątkowego. Termin dokonania opisu i oszacowania został wyznaczony na dzień [...] października 2018 r. w siedzibie Trzeciego Urzędu Skarbowego w B.. P. z [...] sierpnia 2018 r. organ egzekucyjny zawiadomił znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Powyższe zawiadomienie przesłano do Spółki na adres siedziby. Przesyłka została zwrócona przez placówkę pocztową po podwójnym awizowaniu z powodu niepodjęcia jej w terminie. Ponadto organ obwieszczeniem z [...] sierpnia 2018 r. wezwał pozostałych uczestników, o których nie ma wiadomości oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa.

Czynności opisu i oszacowania zakończono w dniu [...] października 2018 r. podpisaniem protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W związku z tym, że przy podpisywaniu protokołu nie było osoby reprezentującej Spółkę, odpis protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości wraz z egzemplarzem operatu szacunkowego został jej przesłany przy piśmie z [...] października 2018 r. Z uwagi na niepodjęcie korespondencji, w dniu [...] listopada 2018 r. została ona zwrócona do organu egzekucyjnego.

Pismem z [...] grudnia 2018 r., uzupełnionym pismem z [...] grudnia 2018 r., pełnomocnik Spółki złożył zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości dotyczące w całości operatu szacunkowego sporządzonego w dniu [...] grudnia 2017 r. przez rzeczoznawcę na potrzeby oszacowania wartości rynkowej ww. nieruchomości. Wraz z zarzutami Pełnomocnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do ich wniesienia.

Postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Rozpatrując złożone przez stronę od powyższego rozstrzygnięcia zażalenie, postanowieniem z [...] marca 2019 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Jednocześnie w związku z odmową przywrócenia terminu Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. uznał, że nie ma możliwości merytorycznego rozpatrzenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości i postanowieniem z [...] marca 2019 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniesionych zarzutów. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem organu odwoławczego z [...] kwietnia 2019 r.

Na wydane przez organ drugiej instancji postanowienia strona złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokami z [...] czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 240/19 oraz z [...] września 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 393/19 je oddalił (wyroki nieprawomocne).

Pismem z [...] września 2019 r. strona złożyła wniosek o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości wskazując na upływ czasu (prawie dwuletni) od daty oszacowania wartości nieruchomości w dniu [...] grudnia 2017r. oraz aprecjację wartości nieruchomości, o której organ - zdaniem Spółki - ma wiedzę z urzędu. P. z [...] października 2019 r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. wezwał Spółkę do wskazania okoliczności, które stanowią podstawę do twierdzenia, że wartość nieruchomości uległa zmianie. W odpowiedzi z [...] października 2019 r. Pełnomocnik przedłożył materiał analityczny Narodowego Banku Polskiego, z którego wynika, że w okresie od IV kwartału 2017 r. (sporządzenie operatu) a ostatnim odczytem statystycznym za II kwartał 2019 r. ceny transakcyjne w B. wzrosły o 22,72 %.

Rozpatrując złożony wniosek Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B., mając na uwadze treść art. 110u ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") stwierdził, że powołany przepis nie daje zobowiązanemu uprawnienia do wnioskowania o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości i postanowieniem z [...] listopada 2019 r. odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.

W zażaleniu od powyższego rozstrzygnięcia strona zarzuciła naruszenie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez jego wadliwe zastosowanie wskutek błędnej wykładni przepisu art. 110u u.p.e.a. i przyjęcie, że Spółka nie może być stroną w postępowaniu w przedmiocie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. Spółka przyznała, że nie przysługuje jej formalnoprawnie wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, jednakże nie oznacza to, że zobowiązana nie miałaby statusu strony w takim postępowaniu. Zdaniem Spółki ma ona prawo sygnalizować organowi, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie przepisu art. 110u u.p.e.a. i w konsekwencji wszczęcie postępowania z urzędu. Wskazano przy tym, że od czasu sporządzenia operatu szacunkowego w dniu [...] grudnia 2017 r. upłynęły dwa lata, co ma istotny wpływ na wartość nieruchomości. Zatem organ w oparciu o zmieniony stan nieruchomości winien wszcząć postępowanie, a następnie ocenić, czy zasadnym jest sporządzenie nowego operatu, nie zaś wyłącznie - bez rozpoznania sprawy - oświadczyć, że postępowania nie można wszcząć, bowiem Spółka od strony formalnoprawnej nie może postępowania zainicjować.

Rozpatrując złożone zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przywołał zastosowany przez organ pierwszej instancji przepis art. 61a k.p.a., zawierający przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, przedstawił przebieg postępowania egzekucyjnego i stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Wskazując na treść art. 110u u.p.e.a. wyjaśnił, że dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości może przeprowadzić organ egzekucyjny w sytuacji, gdy w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem wartości nieruchomości, a wyznaczonym terminem licytacji zajdą istotne zmiany w stanie fizycznym lub stanie prawnym tej nieruchomości. W tym celu pismem z [...] października 2019 r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. wezwał Spółkę do wskazania okoliczności, które stanowią podstawę do twierdzenia, że wartość nieruchomości uległa zmianie. W odpowiedzi z [...] października 2019 r. Pełnomocnik strony przedłożył materiał analityczny Narodowego Banku Polskiego, z którego wynika, że w okresie pomiędzy sporządzeniem operatu (IV kwartał 2017 r.) a ostatnim odczytem statystycznym za II kwartał 2019 r., ceny transakcyjne w B. wzrosły o 22,72 %.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że mając na uwadze powyższe wskazania, organ egzekucyjny uznał, że nie zaszły przesłanki z art. 110u § 2 u.p.e.a do przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania, stąd na podstawie art. 61a § 1 ustawy k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w tym zakresie. Organ podniósł, że brzmienie art. 110u § 2 u.p.e.a wskazuje na istotne zmiany w stanie nieruchomości, a nie na upływ czasu od sporządzenia opisu i oszacowania a wyznaczonym terminem licytacji. Zdaniem organu tezę tę potwierdzają również wyroki sądów administracyjnych.

Organ odwoławczy zauważył ponadto, że użyte w ww. przepisie sformułowanie "może" oznacza, że mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, a więc sytuacją, w której nawet po spełnieniu określonych przepisem prawa warunków organ może wydać rozstrzygnięcie odmowne. W przedmiotowej sprawie zdaniem Dyrektora zasadnie organ egzekucyjny przyjął, że w stanie zajętej nieruchomości nie zaszły istotne zmiany, wobec czego nie ma podstaw do przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania. Zaszła wobec tego przesłanka przedmiotowa zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., a nie podmiotowa, na którą wskazano w zażaleniu.

W złożonej do tut. Sądu skardze na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie wraz z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji zarzucając naruszenie:

- art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności mających na celu ustalenie, czy doszło do istotnych zmian w nieruchomości; zignorowanie słusznego interesu Skarżącej, aby jej nieruchomość została zbyta w cenie odpowiadającej cenie rynkowej,

- art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie wskutek błędnej wykładni przepisu art.110u § 2 u.p.e.a. i przyjęcie, że dłużniczka nie może być stroną w postępowaniu w przedmiocie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości,

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania materiału dowodowego i rozpatrzenie, czy od czasu sporządzenia pierwszego operatu szacunkowego do chwili złożenia wniosku nie doszło do istotnych zmian w stanie przedmiotowej nieruchomości, błędną ocenę dowodu w postaci materiału analitycznego Narodowego Banku Polskiego i w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowania wartości nieruchomości, a złożeniem wniosku nie doszło do istotnej zmiany stanu nieruchomości, która manifestuje się wzrostem cen nieruchomości,

- art. 110u § 2 u.p.e.a. poprzez wadliwą jego wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie.

Uzasadniając wniesione zarzuty Spółka podniosła, że mając na uwadze treść uzasadnień postanowień - organy w zawężony sposób dokonują wykładni przepisu art. 110u § 2 u.p.e.a., wyłącznie w wąski sposób dokonując interpretacji "stanu nieruchomości". Zdaniem strony nie można stanu nieruchomości rozumieć wyłącznie w ujęciu materialnym, ale czynić to należy także w ujęciu niematerialnym. Celem powołanego przepisu jest dokonanie zmiany operatu szacunkowego w przypadku, gdyby dotychczas sporządzony nie odpowiadał realiom rzeczywistości. Jednym z elementów rzeczywistości niewątpliwie jest wartość jaką uczestnicy rynku nadają danej rzeczy. Wskazano, że Skarżąca przedłożyła do akt sprawy dokument - materiał analityczny sporządzony przez Narodowy Bank Polski, z analizy którego wynika, że w okresie od IV kw. 2017 r. (sporządzenie operatu) do ostatniego odczytu statystycznego w II kw. 2019 r. ceny transakcyjne nieruchomości w B. wzrosły o 22,72 %. Ponadto z dokumentów wynika, że ceny nieruchomości w B. są od I kw. 2017 r. w trendzie wzrostowym. Spółka zarzuciła, że organy w ogóle zaniechały zważenia czy taka zmiana ceny w odniesieniu do dobra jaką jest nieruchomość jest istotną zmianą w rozumieniu przepisu art. 110u § 2 u.p.e.a. Strona wskazała, że organy nie odmówiły dokumentowi wiarygodności, zatem chociażby mając na uwadze słuszny interes Skarżącej winny potraktować jej wniosek sygnalizacyjnie i wszcząć postępowanie w przedmiocie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości oraz przeprowadzić czynności mające na celu ustalenie czy do takiej zmiany doszło. W ocenie Spółki z treści uzasadnień postanowień organów obu instancji nie wynika, aby przeprowadziły one jakiekolwiek dowody na okoliczność tego czy doszło do istotnych zmian w stanie przedmiotowej nieruchomości w rozumieniu przepisu art. 110u u.p.e.a. Niezrozumiałe jest zatem na gruncie czego organy dokonały takiej, a nie innej oceny. Zdaniem Skarżącej rozstrzygnięcie organów jest co najmniej przedwczesne. Od czasu sporządzenia operatu w dniu [...] grudnia 2017 r. upłynęły przeszło dwa lata, co oczywiście samo w sobie nie stanowi o istotnej zmianie stanu nieruchomości. W niniejszej sprawie jednak upływ czasu jest skorelowany ze wzrostem wartości nieruchomości, co już stanowi o zmianie jej stanu. Mając na uwadze obecnie obserwowaną dynamikę aprecjacji cen nieruchomości można przyjąć, że także nieruchomość, której dotyczy niniejsze postępowanie nie jest z tej dynamiki cen wyłączona. Organ w oparciu o zmieniony stan nieruchomości winien wszcząć postępowanie, a następnie ocenić czy zasadnym jest sporządzenie nowego operatu, nie zaś wyłącznie - bez rozpoznania sprawy - oświadczać, że postępowania nie można wszcząć, bowiem dłużniczka od strony formalnoprawnej nie może postępowania zainicjować bądź nie zachodzi konieczność jego wszczęcia, bowiem stan nieruchomości nie uległ istotnej zmianie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dodał, że odmowa wszczęcia postępowania nastąpiła na skutek wystąpienia przesłanki przedmiotowej z art. 61a § 1 k.p.a., a nie podmiotowej jak wskazano w zażaleniu i skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17).

Oceniając zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji z punktu widzenia ich zgodności z prawem stwierdzić należy, że naruszają one prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest zasadność odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym.

Przystępując do rozpoznania sprawy, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Nie każdy złożony wniosek wszczyna postępowanie. Przepis art. 61a k.p.a. wprowadza bowiem dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, tj.: wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną oraz inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych jednomyślnie prezentowane jest stanowisko, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym oczywistych, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby do sytuacji, w której organ w każdym, najbardziej skomplikowanym przypadku musiałby odmówić wszczęcia postępowania ze względu na brak legitymacji, bez możliwości wykorzystania reguł dowodowych z k.p.a., lub też - odwrotnie - dowodziłoby braku logiki w działaniu organu, który prowadziłby postępowanie dowodowe i wyjaśniające w oparciu o art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., dokonując następnie oceny materialnoprawnego elementu sytuacji prawnej obywatela i jednocześnie odmawiając jego wszczęcia w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. (zob. wyroki: sygn. akt II SA/Kr 376/17, sygn. akt VII SA/Wa 1771/12, sygn. akt II SA/Bk 491/14 – dostępne jaki i pozostałe powołane orzeczenia sądów administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wprawdzie zawarte w art. 61a k.p.a. sformułowanie "inna uzasadniona przyczyna" odmowy wszczęcia postępowania nie jest całkowicie jednoznaczne, w praktyce orzeczniczej uznano, że należy przez to rozumieć na przykład sytuacje, gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy indywidualnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności dotyczy sytuacji, której legalność kontrolował sąd administracyjny i skargę oddalił, czy też, gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy administracyjnej czy leżącej we właściwości organów administracji publicznej (tezy 1 i 4 komentarza aktualizowanego do art. 61a k.p.a. - A. Wróbel, Lex Omega oraz powołane tam orzecznictwo). Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 22 lipca 2014 r. w sprawie I OSK 1635/14, uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego może być oczywisty brak podstaw prawnych do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie.

Sąd w tut. składzie ww. poglądy podziela.

Podać należy, że w niniejszej sprawie Spółka wystąpiła z wnioskiem z dnia [...] września 2019 r. o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości wskazując, że organ egzekucyjny prowadzi egzekucję z nieruchomości należącej do skarżącej Spółki. W toku postępowania operat szacunkowy dla nieruchomości został sporządzony [...] grudnia 2017 r. Podała, że z uwagi na prawie dwuletni upływ czasu od oszacowania nieruchomości nastąpiła - wiadoma organowi

z urzędu - aprecjacja wartości nieruchomości. Następnie do pisma uzupełniającego

z [...] października 2019 r. Spółka załączyła materiał analityczny sporządzony przez NBP wskazujący, że w okresie miedzy IV kwartałem 2017 r. a II kwartałem 2019 r. ceny transakcji nieruchomości w B. wzrosły o 22,72 %. Zdaniem Spółki na dzień składania tego pisma cena nieruchomości jest większa o co najmniej 25 % od wartości określonej operatem.

Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. stwierdził, że nie ma podstaw do dokonania żądanej czynności i postanowieniem odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, które zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora IAS. Przy czym organy odwołały się do zaistniałego stanu faktycznego, a następnie dokonały wykładni obowiązujących przepisów prawa w tym w szczególności art. 110u § 2 u.p.e.a. i stwierdziły, że brak jest podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie ze względu na wystąpienie przesłanki przedmiotowej z art. 61a k.p.a.

Mając na uwadze powyższe ustalenia oraz przedstawioną wykładnię art. 61a § 1 k.p.a. Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia tego przepisu, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wniosek Spółki o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości winien bowiem zostać rozpatrzony merytorycznie, a postępowanie w sprawie powinno zakończyć się wydaniem stosownego postanowienia na podstawie art. 123 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 110u § 2 u.p.e.a. W sprawie bowiem nie wystąpiła żadna uzasadniona i oczywista przyczyna niemożności prowadzenia postępowania, a organy bezzasadnie uchyliły się od jej merytorycznego rozpoznania.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 2205/17 "Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania", a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje.

Podać należy, że na podstawie art. 110u § 1 u.p.e.a. zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. Zgodnie zaś z § 2 tego artykułu "Jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości."

W sprawie nie budzi wątpliwości, że operat nie został skutecznie podważony w trybie art. 110u § 1 u.p.e.a. Jednakże Strona domaga się jego zmiany, co niewątpliwie podlega rozpatrzeniu na podstawie art. 110u § 2 u.p.e.a. Ocena zatem okoliczności powołanych przez Stronę z powołaniem się na przedłożony ww. dokument (analizę bankową) podlega rozpoznaniu merytorycznemu. Sąd zauważa, że Spółka nie powołuje się tylko na upływ czasu od daty sporządzenia operatu, ale przede wszystkim na wzrost cen rynkowych nieruchomości. Odnośnie do upływu czasu Sąd w tut. składzie podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie (m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 617/18), zgodnie z którym nie można mówić "o zdezaktualizowaniu się operatu z uwagi na upływ czasu. W tym względzie wskazać należy na modyfikację 12-miesięcznego terminu ważności operatu ustanowionego w art. 156 u.g.n. przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie może bowiem ujść uwadze regulacja z art. 111k § 1 i § 2 u.p.e.a., która wskazuje na dopuszczalność wykorzystania operatu sporządzonego w postępowaniu egzekucyjnym zakończonym jego umorzeniem wskutek bezskuteczności trzeciej licytacji, jeżeli wniosek o wszczęcie nowej egzekucji został złożony przed upływem 3 lat od trzeciej licytacji. Nowy opis i oszacowanie dokonywane są przez organ egzekucyjny tylko na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego złożony w oznaczonym terminie. Regulacje taką można uzasadnić specyfiką postępowania egzekucyjnego."

Z kolei dodatkowy opis i oszacowanie może zostać przeprowadzony tylko po spełnieniu warunków opisanych w art. 110u § 2 u.p.e.a. Będzie to dotyczyć zmian fizycznych nieruchomości (np. z powodu powodzi, huraganu, pożaru) oraz zmian spowodowanych stanem prawnym (zob. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2009 r., II OSK 1108/08; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 marca 2012 r., II SA/Wr 815/11). Przez zmiany w stanie nieruchomości trzeba rozumieć również zmiany wartości rynkowej, niezależnie od tego, z jakich wynikają przyczyn. Jak wskazuje się w doktrynie: "Natomiast sam upływ czasu nie powoduje potrzeby dokonania dodatkowego opisu i oszacowania, jeżeli nie wywołał on zmian w stanie nieruchomości. Należy ponadto przyjąć, że przez zwrot "w stanie nieruchomości (...) zajdą istotne zmiany" zawarty w art. 110u § 2 powinno się także rozumieć istotne zmiany wartości rynkowej nieruchomości, niezależnie od tego, z jakich przyczyn wynikają (por. post. SN z 23.4.1998 r., I CKN 639/97, niepubl.)" (zob. Postępowanie egzekucyjne w administracji – komentarz, redaktorzy – prof. zw. dr hab. Roman Hauser, prof. UAM dr hab. Andrzej Skoczylas, Wyd. C.H. BECK W-wa 2011, s. 500-502).

Sąd w tut. składzie przywołane poglądy podziela i tym samym uznaje, że doszło do naruszenia art. 110u § 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie w ramach dokonanej wykładni tego przepisu, że pojęcie istotnych zmian w stanie nieruchomości nie obejmuje zmiany wartości rynkowej nieruchomości. W konsekwencji brak było podstaw do odmowy wszczęcia postepowania w przedmiocie wniosku o przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Jednocześnie Sąd nie przesądza samego rozstrzygnięcia, tj. czy wniosek Skarżącej podlega uwzględnieniu czy odmownemu załatwieniu. Stwierdza wyłącznie, że podlega on merytorycznemu rozpatrzeniu. Jednocześnie dostrzega, że ostatecznym instrumentem, za pomocą którego dokonywane jest ustalenie wartości nieruchomości, jest sprzedaż licytacyjna. To w drodze licytacji dochodzi do ostatecznej weryfikacji dokonanego oszacowania przez rzeczoznawcę (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt III CZP 28/13 zapadła na gruncie podobnej regulacji w kodeksie postępowania cywilnego - art. 951 k.p.c. będącego odpowiednikiem art. 110u u.p.e.a.).

Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę sądu.

W tej sytuacji sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. na podstawie art. 135 p.p.s.a., zgodnie bowiem z tą regulacją sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. O zwrocie kosztów postepowania postanowiono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się uiszczony wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł), opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).