Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 983/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję II i I instancji
określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 1 pkt. 2, art. 89 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 627
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.
article: art. 145 a
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: Sędzia WSA Aldona Gąsecka – Duda Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: Urszula Czerwińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2014 r. sprawy ze skargi P. B. i U. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 8 sierpnia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących P. B. i U. W. kwotę 1500 zł (tysiąc pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. [pic]


UZASADNIENIE

Postępowanie w sprawie usunięcia bez zezwolenia 5 sztuk drzewa gatunku świerk pospolity o obwodzie pnia 62 cm, 84 cm, 50 cm, 45 cm i 50 cm z nieruchomości położonej w R., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] zostało wszczęte przez Wójta Gminy R. z urzędu w dniu 27 lipca 2009 r.

Wójt Gminy R., decyzją Nr 2/2011 z dnia 14 lipca 2011 r. znak: [...], wymierzył P. B. i U. W. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł na podstawie art. art. 88 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r., poz. 627 z późn. zm.).

W uzasadnieniu organ w sposób szczegółowy przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie, jak też podał prawne i faktyczne motywy podjętego rozstrzygnięcia.

Organ podał, że powyższe rozstrzygnięcie zapadło po dwukrotnym uchyleniu decyzji Wójta Gminy R. wymierzającej karę za usunięcie drzew. Ostatnią decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 24 lutego 2011 r. nr: [...] uchylono zaskarżoną decyzję wobec zaniechania przez organ I instancji ustalenia wieku wyciętych drzew, braku precyzyjnego wskazania podstawy prawnej wymierzonej kary jak i zastosowanej metody jej naliczenia, oraz braku jednoznacznych ustaleń faktycznych w zakresie pomiaru obwodów pni wyciętych drzew wziętych za podstawę wymiaru kary.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na dotychczas zgromadzony materiał dowodowy oraz treść opinii dendrologicznej sporządzonej przez biegłego mgr inż. L. T. Przedstawił tez sposób wyliczenia nałożonej kary.

Z przedmiotową decyzją organu pierwszej instancji nie zgodzili się P. B. oraz U. W., którzy we wniesionym odwołaniu żądali uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania pierwszej instancji, bądź też uchylenia decyzji i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Odwołujący podnoszą, że usunięte świerki rosły w żywopłocie i stanowiły żywopłot. Nie jest zaś prawdą, że rosły luźno. Odwołujący zarzucają, że tylko oni mogą powiedzieć, co chcieli osiągnąć "sadząc w szpalerze drzewa". W tym zakresie wskazują, że ich celem był żywopłot mający chronić posesję od zanieczyszczeń pochodzących ze spalin samochodowych. Nadto odwołujący podnoszą, że świerki tworzące żywopłot były chore, co wynikać ma z ekspertyzy przekazanej urzędowi. Zarzucają również, że nie miały one dziesięciu lat ponieważ były kilkakrotnie wymieniane ze względu na nieprawidłowy rozwój i zamieranie. Zdaniem odwołujących nie można porównywać uschniętych świerków z rosnącymi obok drzewami, które są w rożnym wieku. Na koniec odwołujący zarzucają organowi pierwszej instancji tendencyjne działanie. Wyjaśniają również, że miejsca po "wypadniętych" świerkach zostały uzupełnione w drodze zasadzenia nowych drzew, została również wymieniona zagrzybiona ziemia, która wywołała zgniliznę korzeniową.

Decyzją z dnia 8 sierpnia 2013 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 88 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r., poz. 627 z późn. zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy R.

Organ wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Wskazano, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym od 3 marca 2011 r., usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Powyższy przepis ustanawia zatem ogólną zasadę ochrony zadrzewień, o jakiej mowa w art. 2 ust. 1 pkt 9 ustawy.

Wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia właściwego organu na wycinkę zostały wymienione enumeratywnie w art. 83 ust. 6 ustawy i dotyczą drzew lub krzewów wymienionych szczegółowo w tym przepisie. Przedstawione wyżej wyliczenie drzew lub krzewów, których usunięcie nie wymaga uprzedniego uzyskania zezwolenia, ma charakter zamknięty. Wobec powyższego usunięcie drzewa, nie objętego dyspozycją art. 83 ust. 6 ustawy, bez wymaganego zezwolenia, skutkuje nałożeniem na sprawcę obligatoryjnej pieniężnej kary administracyjnej.

Zasady wymierzania kary określono w art. 88-90 ustawy. W myśl tych przepisów wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia (art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy.). Kara ta wymierzana jest posiadaczowi nieruchomości, który ma prawo i obowiązek wystąpić o wydanie zezwolenia.

Wysokość kary za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia ustala się zgodnie z regułami zawartymi w art. 89 ustawy. Obowiązuje w tym przypadku zasada, że karę ustala się w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ustalonej na podstawie stawek, o których mowa w art. 85 ust. 4-6 tej ustawy (art. 89 ust. 1 ustawy). Przy czym, w sytuacji, gdy ustalenie obwodu usuniętego bez zezwolenia drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się przyjmując najmniejszy promień pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10 % (art. 89 ust. 3 ustawy).

Z przepisu art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy jednoznacznie wynika obowiązek nałożenia kary administracyjnej w przypadku usunięcia drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, niezależnie od przyczyn samowolnego działania. Usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia jest więc deliktem administracyjnym, działaniem niezgodnym z prawem, którego popełnienie zagrożone jest sankcją w postaci kary administracyjnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 140/09). W judykaturze jednolicie przyjmuje się, że administracyjna odpowiedzialność posiadacza nieruchomości za bezprawne usunięcie drzew i krzewów jest zobiektywizowana, a więc nie jest uzależniona od winy ukaranego, bowiem do przyjęcia odpowiedzialności danego podmiotu wystarczy wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem konkretnej osoby, a popełnieniem czynu niedozwolonego w postaci wycięcia czy zniszczenia drzew i krzewów, albowiem uzależnienie tej odpowiedzialności od winy pociągałoby za sobą skutek w postaci zwiększenia możliwości bezkarnego naruszenia zakazu wycinania drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OSK 488/08; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 329/09).

Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na brzmienie art. 83 ust. 4 pkt 6 ustawy o ochronie przyrody, który stanowi, że wniosek o wydanie zezwolenia powinien zawierać przyczynę i termin zamierzonego usunięcia drzewa. Prowadzi to do konkluzji, że nawet w sytuacji, gdy drzewo z jakichś przyczyn (wywrócenie się, obumarcie itp.) stwarza zagrożenia, okoliczność ta może co najwyżej stanowić uzasadnienie wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie takiego drzewa, lecz nie może usprawiedliwiać samowolnego działania osoby dokonującej wycięcia drzewa. To organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów dokonuje oceny, czy podane we wniosku drzewo rokuje (bądź nie rokuje) szans na przeżycie oraz czy np. nie zagraża bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych i wobec tego, czy możliwe jest wydanie stosownego zezwolenia na jego usunięcie. Tym samym, posiadacz nieruchomości nie posiada uprawnień do samodzielnej oceny rodzaju, wielkości czy żywotności drzew lub krzewów i samowolnego usunięcia drzew lub krzewów, które według jego oceny z jakiś powodów powinny zostać usunięte.

Ponadto podkreślono, że do kary administracyjnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia nie znajduje zastosowania przepis art. 86 ust. 1 ustawy, enumeratywnie wyliczający w punktach 1-13 sytuacje, w których nie pobiera się opłat za usunięcie drzew. W szczególności w przypadku samowolnego usunięcia drzew nie znajdują zastosowania przepisy art. 86 ust. 1 pkt 4, 5 i 9 ustawy. Przepisy te wyraźnie stanowią, że np. nie pobiera się opłat za usunięcie drzew, które nie rokują szansy na przeżycie, które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych lub funkcjonowaniu urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, lub też zagrażają bezpieczeństwu ruchu drogowego oraz kolejowego albo bezpieczeństwu żeglugi, z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości. Żaden zaś przepis ustawy nie przewiduje, a tym bardziej nie nakazuje stosowania przepisu art. 86 ust. 1 ustawy do kary administracyjnej wymierzanej w przypadku samowolnego usunięcia drzew. Przepisy art. 86 ust. 1 ustawy zwalniają od obowiązku uiszczenia opłaty a nie z obowiązku poniesienia kary za samowolne działanie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w rozpatrywanym stanie faktycznym wystąpiła podstawa do nałożenia na strony administracyjnej kary pieniężnej w wysokości określonej decyzją organu pierwszej instancji z dnia 14 lipca 2011 r.

Z akt mniejszej sprawy bezspornie wynika, że P. B. i U. W. są użytkownikami wieczystymi nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w R., składającej się z działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni [...] ha, zabudowanej budynkiem wczasowym p.n. "[...]", w powierzchni [...] m.

Bezspornym w sprawie jest również fakt usunięcia w 2009 r. z wyżej wymienionej nieruchomości 5 (pięciu) sztuk świerka pospolitego. Przedmiotowe drzewa, jak wynika m.in. z wyjaśnień złożonych do protokołu oględzin nieruchomości z 10 sierpnia 2009 r., jak również z treści odwołań od kolejnych decyzji wydanych w niniejszej sprawie, zostały usunięte przez P. B. z uwagi na to, że były suche, spróchniałe i chore i jako takie stwarzały zagrożenie dla mieszkańców oraz osób korzystających z chodnika przebiegającego obok działki, a nadto zagrażały zdrowiu drzew rosnących obok. W tym miejscu podkreślono, że sporządzony w niniejszej sprawie protokół z przeprowadzonych oględzin na nieruchomości odpowiada wymogom stawianym przez ustawodawcę w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zielem, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. z 2004 r. Nr 219, poz. 2229).

W kontekście treści opinii dendrologicznej biegłego mgr inż. L. T. z dnia 10 czerwca 2011 r., na obecnym etapie postępowania, nie budzi również jakichkolwiek wątpliwości wiek usuniętych drzew. Biegły powołany przez organ pierwszej instancji, w oparciu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, oszacował bowiem wiek każdego z pięciu wyciętych świerków na 18 lat (w 2009 r.). Z kolei zarzuty odwołujących zawarte w odwołaniu z dnia 1 sierpnia 2011 r., z których zdaje się wynikać, że kwestionują oni ustalenie wieku wyciętych drzew, skład orzekający Kolegium uznał za bezzasadne. Podniesiono, że biegły powołany przez organ pierwszej instancji dokonał ustalenia wieku drzew w oparciu o zapisy protokołu z 10 sierpnia 2009 r. i wskazane w nim obwody pniaków pozostałych po wycięciu drzew, jak też na podstawie porównania z istniejącym szpalerem drzew zasadzonych równocześnie ze świerkami wyciętymi. W ocenie Kolegium Odwoławczego sporządzona opinia nie budzi wątpliwości co do jej rzetelności i wiarygodności oraz daje pełny obraz sytuacji. Zważywszy zaś, że została sporządzona przez osobę dysponującą wiadomościami specjalnymi niezbędnymi m.in. do ustalenia wieku drzew, należy uznać, że brak jest podstaw do jej kwestionowania.

W tym stanie należało więc uznać, że wyłączenie z obowiązku uzyskania zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzew, których wiek nie przekracza 10 lat, o czym stanowi art. 83 ust. 6 pkt 4 ustawy (który w brzmieniu obowiązującym do 20 lipca 2010 r., a zatem również w czasie dokonanej wycinki, przewidywał jeszcze krótszą granicę wieku drzew wynoszącą 5 lat), nie zachodziło w niniejszej sprawie. Zważywszy zaś, że stanie faktycznym sprawy nie zachodził również żaden z pozostałych wyjątków z obowiązku uzyskania takiego zezwolenia wymienionych enumeratywnie w art. 83 ust. 6 ustawy, usunięcie spornych świerków z nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym, a zarazem posiadaniu stron mniejszego postępowania wymagało uprzedniego uzyskania zezwolenia organu pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika z kolei, że wspomniane świerki zostały usunięte bez uzyskania wymaganego przez ustawodawcę zezwolenia tego organu.

Konkludując, w rozpoznawanej sprawie w ocenie Kolegium Odwoławczego, nie budzi wątpliwości, że przed usunięciem drzew ani P. B. ani U. W., jako współużytkownicy wieczyści nieruchomości, na której drzewa były posadzone, a zarazem posiadacze tej nieruchomości, wbrew ciążącemu na nich powszechnemu obowiązkowi nie uzyskali od właściwego organu zezwolenia na ich wycięcie. Wobec powyższego organ pierwszej instancji słusznie uznał, że w tej sytuacji zaistniała podstawa prawna do wymierzenia odwołującym kary pieniężnej.

Jednocześnie wskazano, że argumentacja odwołujących jakoby wycięte drzewa rosły w żywopłocie czy też szpalerze drzew pozostawała bez jakiegokolwiek znaczenia dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy. Wszak wycięcie drzew niezależnie od tego czy rośnie ono jako pojedynczy, samotny egzemplarz czy w rzędzie gęsto nasadzonych drzew tworzących "ścianę zieleni" zawsze wymaga uzyskania zezwolenia na wycinkę, jeżeli nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 6 ustawy. W tym stanie legalne wycięcie drzew w celu np. przerzedzenia szpaleru czy żywopłotu który one tworzą, również wymaga uprzedniego uzyskania zezwolenia właściwego organu.

Skład orzekający Kolegium Odwoławczego uznał również, że w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalono odwołującym wysokość łącznej kary pieniężnej za wycięcie 5 świerków. Szczególnie pomocna okazała się w tym względzie opinia biegłego, który w jej ramach dokonał weryfikacji obmiarów dokonanych przez organ pierwszej instancji w trakcie oględzin w dniu 10 sierpnia 2009 r., na nowo wyliczył promień i obwód pni poszczególnych wyciętych drzew oraz przy tak ustalonych wartościach dokonał kwotowego wyliczenia kary pieniężnej.

Przy ustaleniu wysokości kary biegły, a za nim organ pierwszej instancji zasadnie i prawidłowo zastosowali przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. z 2004 r. Nr 228, poz. 2306 z późn. zm.), wydanego na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy, przyjmując do wyliczenia kary pieniężnej wynikające z załącznika do tego rozporządzenia współczynniki różnice stawki opłat za usunięcie drzew w zależności od obwodu pnia (w stanie faktycznym, w przypadku dwóch drzew o obwodach pnia większych niż 50 cm, słusznie zastosowano współczynnik różnicujący 2,37; z kolei w przypadku pozostałych trzech drzew o obwodach mniejszych i równych 50 cm, również prawidłowo zastosowano współczynnik różnicujący 1,51).

Kolegium Odwoławcze za prawidłowe uznało również odwołanie się w zaskarżonej decyzji do obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 14 października 2008 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2009 (M.P. z 2008 r. Nr 82, poz. 725) wydanego na podstawie art. 84 ust. 8 ustawy, przewidującego za usunięcie świerka pospolitego stawkę w wysokości 32,74 zł za 1 cm obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 12 marca 2010 r. sygn. akt II OSK 543/09 do obliczenia kary za wycięcie drzew bez zezwolenia nie powinny mieć zastosowania stawki określone przepisami obowiązującymi w dacie orzekania.

W następstwie tak poczynionych ustaleń odwołującym wymierzono karę pieniężną w wysokości [...] zł tj. w kwocie ok. [...] zł niższej niż we wcześniejszych rozstrzygnięciach organów (z 23 września 2009 r. oraz 12 stycznia 2011 r.), uchylonych decyzjami Kolegium Odwoławczego. Podany przez organ pierwszej instancji sposób wyliczenia podanej kwoty kary, Kolegium Odwoławcze uznało prawidłowy i zgodny z regulacją art. 89 ust. 1 i 3 ustawy

Zatem zdaniem organu II instancji materiał dowodowy i informacje zebrane w niniejszej sprawie zostały rozpatrzone wyczerpująco i zgodnie z obowiązującymi w tym względzie wymogami procedury administracyjnej. Oceniony został całokształt okoliczności faktycznych, co dało organowi pierwszej instancji podstawy do wydania rozstrzygnięcia, w szczególności podstawy te, co do wysokości kary, dał protokół z 10 sierpnia 2009 r, i opinia biegłego. Z kolei w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji w sposób przejrzysty, czytelny i zrozumiały przedstawione zostały prawne i faktyczne motywy podjętego rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego Kolegium Odwoławcze, po szczegółowym zapoznaniu się z aktami sprawy i wnikliwej analizie materiału dowodowego, uznało rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe i znajdujące oparcie w powszechnie obowiązujących przepisach prawa, a w konsekwencji orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Wójta Gminy R. z dnia 14 lipca 2011 r.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli jej adresaci – P. B. oraz U. W.. Skarżący zarzucili organom obu instancji nierzetelne rozpoznanie sprawy polegające na nieuwzględnieniu ekspertyzy przedłożonej w toku postępowania przez skarżących, pominięciu ustaleń z wizji lokalnej przeprowadzonej przez organ odwoławczy w dniu 30 marca 2012 r., jak też nieuwzględnienie faktu, że skarżący nie są właścicielami nieruchomości, ale jej użytkownikami wieczystymi.

Nadto skarżący zarzucili naruszenie art. 83 ust. 1a ustawy o ochronie przyrody dodanego ustawą z dnia 17 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o lasach oraz ustawy o ochronie przyrody (Dz. U. z 2011 r. Nr 34, poz. 170) i obowiązującego od 3 marca 2011 r., z którego wynikać miałoby, że skarżący jako użytkownicy wieczyści nieruchomości w dacie zdarzenia nie byli uprawnieni do uzyskania decyzji o udzieleniu zezwolenia "na usunięcie żywopłotu" bez zgody Starosty. W ocenie skarżących nie mogą oni zatem być karani administracyjnie, a co najwyżej powinni zostać ukarani za naruszenie własności Skarbu Państwa będącego właścicielem nieruchomości.

Dalej skarżący zarzucili brak wzięcia pod uwagę tego, iż sporne drzewa stanowiły rosnący wzdłuż ogrodzenia żywopłot, posadzone były w odległości niniejszej niż jeden metr i nie miały 10 lat. Z uwagi na to, że niszczyły się one od spalin samochodowych, zostały wymienione na drzewa zdrowe. Zdaniem skarżących, jeżeli drzewa rosłyby pojedynczo można byłoby naliczyć karę jak za drzewa. Z kolei ustawa o ochronie przyrody wyróżniać ma jeszcze żywopłot, a sporne świerki rosły właśnie w żywopłocie.

Niezależnie od powyższego skarżący wskazują w uzasadnieniu swej skargi na rzekome powiązania rodzinne pomiędzy pracownikiem Urzędu Gminy R. a członkiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N., jak też na powiązania pomiędzy tym członkiem Kolegium a biegłym powołanym w sprawie przez organ pierwszej instancji.

Podnieśli również, że wymienili oni część świerków rosnących w żywopłocie na żądanie Wójta Gminy R., albowiem te zarastały chodnik. Wójt miał jednak nie poinformować skarżących o konieczności uzyskania w tym zakresie stosownej decyzji. Z kolei brak zgody na przeprowadzenie kanalizacji po nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym skarżących stanowić miał przyczynę wydania przez organ pierwszej instancji decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzew.

Skarżący wnieśli o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, jak też o wyznaczenie innego Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz innego organu pierwszej instancji do rozpoznania sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, ale częściowo z innych powodów niż podniesiono w skardze.

Organy obu instancji oparły rozstrzygnięcie w tej sprawie na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2013 r., poz. 627 z późn. zm.). Zgodnie z powołanymi przepisami wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, a wysokość tej kary ustala się w jako trzykrotną opłatę za usunięcie drzewa lub krzewu ustaloną na podstawie stawek, o których mowa w art. 85 ust. 4-6 ustawy o ochronie przyrody.

Stan faktyczny w tej sprawie nie budzi wątpliwości. Z nieruchomości będącej własnością skarżących, położonej w miejscowości R. i oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...], nastąpiło usunięcie pięciu sztuk drzewa gatunku świerk pospolity. Fakt usunięcia drzew nie budzi wątpliwości, tak jak i brak uprzedniego wydania zezwolenia w tym zakresie.

Sąd uchylił jednak obie wydane w sprawie decyzje, ponieważ wymierzając wysokość kary administracyjnej, organy administracji nie wzięły pod uwagę żadnych okoliczności związanych z usunięciem drzew (np. stanu zdrowia drzew, ewentualne niszczenie powierzchni chodnika lub ogrodzenia, itp.). Na te bowiem okoliczności powoływali się w toku postępowania administracyjnego skarżący.

Zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12, Trybunał uznał art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody za niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że przepisy te nakładają obowiązek nałożenia przez właściwy organ administracyjnej kary pieniężnej za usuniecie drzewa bez wymaganego zezwolenia w sztywno określonej wysokości bez względu na okoliczność takiego czynu. Wprawdzie art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody utracą moc obowiązywania z upływem 18 miesięcy od daty ogłoszenia tego wyroku, to jednak w tej sprawie Sąd uznał, że sama okoliczność przesądzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności w powołanym zakresie tych przepisów z regulacja Konstytucji uzasadnia uznanie, że zaskarżone decyzje nie są prawidłowe.

Niewątpliwie czasowe odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązywania powołanych przepisów (art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody) może budzić wątpliwości co do skutków tego wyroku w okresie 18 miesięcy do chwili wygaśnięcia tych przepisów. Poglądy w zakresie stosowania takiego wyroku w okresie do chwili ogłoszenia do chwili utraty mocy przepisu niezgodnego z Konstytucją, nie są jednolite. Zgodnie z jednym stanowiskiem tego rodzaju orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wprawdzie obalają domniemanie konstytucyjności przepisów, ale przepisy te obowiązują do dnia utraty ich mocy i powinny być stosowane (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1745/07, opub. w Lex Nr 357511).

Drugie stanowisko, do którego przychyla się Sąd w tym składzie skłania się ku poglądowi, że nie można do stanów faktycznych zaistniałych przed datą wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny stosować przepisów, których niezgodność z Konstytucją Trybunał ten przesądził (tak np. Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt III AUa 1174/13, opub. w LEX nr 1416154). Jak bowiem podnosi się w orzecznictwie sądowym, przepis prawa uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 lutego 2010 r., sygn. akt I FSK 2075/08, opub. w LEX nr 593807; Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1745/07; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 1 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 1145/11, opub. w LEX nr 1109088)

Także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 marca 2007 r., OSNP 2008, z. 5-6, poz. 61, przyjął stanowisko, że odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez Trybunał. Nie jest bowiem tak, że do tak oznaczonego dnia jest on zgodny z Konstytucją, a od tego dnia staje się on niezgodny. Przepis uznany za niekonstytucyjny, ma ten charakter od dnia jego wydania, a samo odroczenie utraty mocy obowiązującej ma na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi stosowną zmianę tegoż przepisu, tak by był on zgodny z Konstytucją lub innym aktem nadrzędnym (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 290/09). Obowiązywanie danego przepisu nie zawsze oznacza nakazu jego stosowania i taka właśnie sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale już jego stosowanie w tym okresie winno być zawsze przedmiotem szczegółowej analizy (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008 r., s. 70 i nast.).

Byłoby przy tym, jak trafnie zauważył to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Kr 43/09, opub. w LEX nr 558698, zupełnie nielogicznym i nieuzasadnionym postępowaniem, gdyby tylko z uwagi na odroczenie mocy obowiązywania niekonstytucyjnych przepisów, tak organy administracyjne jak i sądy byłyby zobowiązane w majestacie prawa do dalszego tolerowania a wręcz nakazywania jego stosowania i tym samym naruszania Konstytucji. Nie można mówić o bezwzględnej konieczność stosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją tylko dlatego, że kierując się określonymi względami Trybunał Konstytucyjny odroczył moc obowiązywania takiego przepisu.

Skoro dany przepis nie jest zgodny z Konstytucją, to mając na uwadze hierarchiczny układ aktów prawnych, nakaz jego stosowania nie może być uznany za realizację zasady państwa prawnego. Należy także zgodzić się z poglądem zawartym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1070/10, opub. w Lex nr 1080864, zgodnie z którym w przypadku zastosowania przez Trybunał Konstytucyjny art. 190 ust. 3 Konstytucji, sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenia wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu.

Sąd w tej sprawie uwzględnił tak przedmiot regulacji prawnej, znaczenie naruszonego dobra (prawa użytkowania wieczystego i braku proporcjonalności w ingerencji w to prawo) oraz przyczyn, dla których skarżący dokonali usunięcia drzew.

Pozostałych zarzutów zawartych w skardze Sąd jednak nie podziela. To organy administracji zlecają (mogą zlecić) sporządzenie opinii przez biegłego. Tylko wyjątkowo i to jeżeli odrębny przepis tan stanowi, ekspertyzę mająca znaczenie opinii biegłego może zlecić sama strona. W postępowaniu objętym ta sprawa takiej podstawy do sporządzania opinii biegłego na zlecenie strony nie ma. Tym samym trafnie organy mogły uznać przedłożoną przez skarżących ekspertyzę za dokument prywatny. Nie jest zasadny zarzut pominięcia przez organ administracji ustaleń z wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 30 marca 2012 r. i Sąd nie dostrzega wad związanych z nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego na podstawie tych oględzin. Nie ma także znaczenia i ta okoliczność, że skarżący nie są właścicielami nieruchomości, ale jej użytkownikami wieczystymi. Nie zwalniało to skarżących od obowiązku uprzedniego uzyskania zezwolenia na usuniecie drzew. Całkowicie błędne jest stanowisko skarżących, zgodnie z którym art. 83 ust. 1a ustawy o ochronie przyrody w wersji obowiązującej od 3 marca 2011 r. pozwala na wywnioskowanie, że użytkownicy wieczyści usuwając z nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa drzewa bez zezwolenia, nie mogą być obciążani kara administracyjną za usuniecie drzew bez zezwolenia, ale podlegają jedynie odpowiedzialności wobec Skarbu Państwa za naruszenie prawa własności. Sąd nie znajduje żadnych podstaw do uznania takiej wykładni za prawidłową.

Sąd nie uznał za błędne ustalenia organów administracyjnych dotyczących wieku usuniętych drzew. W sposób nie budzący wątpliwości organy obu instancji posiłkując się wiedzą ekspertów wykazali na podstawie skrupulatnie opisanej metodzie badania wieku drzew – wiek usuniętych świerków. Wiek usuniętych drzew z pewnością przekraczał 10 lat. Okoliczność, że drzewa te rosły wzdłuż ogrodzenia i miałyby stanowić żywopłot – nie stanowi żadnej przesłanki do czy to zaniechania ustalania kary za ich usuniecie bez zezwolenia, czy choćby miarkowania wysokości tej kary. Kary nalicza się odrębnie za każde usuniecie bez wymaganego zezwolenia drzewo rosnące w tzw. żywopłocie lub innym szpalerze. Podnoszona kwestia braku informowania przez Wójta Gminy R. o istniejącym obowiązku uprzedniego uzyskania zezwolenia na usuniecie drzew nie ma w tej sprawie znaczenia. Wójt takiego obowiązku nie miał.

Zawarte w skardze informacje wskazujące na relacje między skarżącymi a Wójtem lub powiązań rodzinnych pomiędzy pracownikiem Urzędu Gminy R. a członkiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. oraz powiązań pomiędzy tym członkiem Kolegium a biegłym powołanym w sprawie przez organ pierwszej instancji – nie znajdują żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym i jako takie co najwyżej mogłyby uzasadnić wyłączenie danego pracownika z udziału w prowadzeniu postępowania administracyjnego, o ile sami skarżący wystosują do przełożonego danego pracownika lub przedłożą do akt w postępowaniu administracyjnym wniosek o wyłączenie pracownika wraz z jego uzasadnieniem.

Rekapitulując, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a" w związku z art. 135 P.p.s.a. sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji, ponieważ stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Taką podstawę wznowieniową w tej sprawie zawiera art. 145a § 1 K.p.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Okoliczność orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody z art. 64 ust. 1 i 3 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie budzi najmniejszych wątpliwości.

Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. obowiązkiem organu będzie, przy ponownym prowadzeniu postępowania administracyjnego, uwzględnienie podnoszonych przez skarżących okoliczności ścięcia w tej sprawie pięciu drzew gatunku świerk pospolity. Sąd nie przesądza przy tym, czy te okoliczności powinny wpłynąć na obniżenie wysokości naliczonej kary, ani na ile ta kara powinna być obniżona, tym niemniej organy powinny te właśnie okoliczności rozważyć.

O wstrzymaniu wykonywania zaskarżonej decyzji sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a.

Koszty zasądzono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a., przy czym na wysokość zasądzonych kosztów składa się kwota uiszczonego wpisu w wysokości [...] zł.