Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1406/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie WSA Daniela Kozłowska asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Maciej Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2007 r. sprawy ze skargi E. K., A.K. oraz K. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości lub odszkodowania za grunt oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie zwrotu lub odszkodowania za grunt o pow. [...] m2, stanowiący część nieruchomości objętej prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] czerwca 1957 r. w sprawie nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie (sygn. akt Ns [...]), jako bezprzedmiotowe.

Powyższa decyzja Wojewody [...] wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 1957 roku wydanym w sprawie sygnatura akt [...] Ns [...] Sąd Rejonowy w O. stwierdził, że F. M. nabył przez zasiedzenie własność działki gruntu o powierzchni [...] m², położonej w J. powiat [...] przy ulicy [....].

W trakcie postępowania przed Sądem Rejonowym w O., biegłemu sądowemu D. L., Sąd zlecił sporządzenie opinii technicznej dotyczącej nieruchomości położonej w J. przy ulicy [...]. Z treści opinii technicznej, sporządzonej przez biegłego sądowego wynikało, że nieruchomość położona w J. i granicząca od północy z ulicą [...], od południa z ulicą [...], od wschodu z targowiskiem gminnym, a od zachodu z nieruchomością L. R., posiada powierzchnię [...] m².

W dniu [...] października 1983 roku została założona księga wieczysta o numerze Kw. [...]. W dziale [...] tejże księgi wieczystej wpisano działkę gruntu położoną w J. i oznaczoną numerem [...] o powierzchni [...] m², a w dziale [...], w oparciu treść postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] czerwca 1957 roku wydanego w sprawie sygnatura akt [...] Ns [...], jako właściciela nieruchomości opisanej w dziale [...] wpisano F. M.

Na wniosek F. M., biorąc pod uwagę sprostowanie powierzchni działki gruntu numer [...] ujawnione w ewidencji gruntów, w dniu [...] lutego 1986 roku w księdze wieczystej Kw. [...] dokonano wpisu poprzez zmianę określenia powierzchni działki gruntu numer [...] z [...] m² na [...] m².

Decyzją z dnia [...] grudnia 1991 roku numer [...] Burmistrz Miasta J. zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej w J., objętej treścią Kw.[...] i oznaczonej jako działka gruntu numer [...] o powierzchni [...] m², na działki o numerach [...] o powierzchni [...] m², [...] o powierzchni [...] m², [...] o powierzchni [...] m².

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 1997 roku wydanym w sprawie sygnatura akt [...] Ns [...] Sąd Rejonowy w O. dokonał działu spadku po F. M. w ten sposób, że zabudowane działki gruntu położone w J., a objęte treścią księgi wieczystej Kw. [...] i oznaczone numerami [...] o powierzchni [...] m² i [...] o powierzchni [...] m² przyznał na własność E. K., a działkę gruntu oznaczoną numerem [...] o powierzchni [...] m² przyznał na własność P. M. bez spłat i dopłat.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 1998 roku numer [...] Burmistrz Miasta J. zatwierdził projekt podziału, między innymi, działki gruntu położonej w J. a objętej treścią księgi wieczystej Kw. [...] i oznaczonej numerem [...] o powierzchni [...] m², na działki o numerach [...] o powierzchni [...] m² i [...] o powierzchni [...] m².

Aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1999 roku Repertorium [...] numer [...] E. K. sprzedała Gminie Miasta J. działkę gruntu położoną w J. i oznaczoną numerem [...] o powierzchni [...] m².

Z księgi wieczystej Kw.[...] odłączono działki gruntu o następujących numerach: działkę [...] o powierzchni [...] m² i założono dla tej nieruchomości księgę wieczystą Kw.[...], w której w dziale [...] wpisano jako właściciela E. K., działkę [...] o powierzchni [...] m² i założono dla tej nieruchomości księgę wieczystą Kw.[...], w której w dziale [...] wpisano jako właściciela P. M., działkę [...] o powierzchni [...] m² i założono dla tej nieruchomości księgę wieczystą Kw[...], w której w dziale[...] wpisano jako właściciela Gminę Miasta J. W księdze wieczystej Kw.[...] pozostała wpisana działka numer [...] o powierzchni [...] m², której właścicielką jest E. K.

W pismach z dnia 21 marca 2000 roku oraz z dnia 14 listopada 2000 roku E. K. domagała się wyjaśnienia powierzchni nieruchomości i przebiegu granic działek gruntu położonych w J. i oznaczonych numerami [...], [...], [...], poprzez zmianę granic tych nieruchomości bądź przyznanie słusznego odszkodowania.

W dniu [...] kwietnia 2001 roku E. .K. wystąpiła do Starosty Powiatu [...] o : "wszczęcie postępowania w celu wyjaśnienia zmniejszenia powierzchni i ograniczenia przebiegu granic działek gruntu oznaczonych numerami [...], [...], [...], położonych w J. przy ulicy [...], przy ulicy [...] i przy ulicy [...] oraz rozpatrzenie możliwości jej zwrotu bądź innej formy słusznego odszkodowania".

Pismem z dnia 20 lipca 2001 roku Starostwo Powiatowe w [...] wezwało E. K. do zgłoszenia się w dniu [...] sierpnia 2001 roku do Starostwa celem ustalenia przedmiotu roszczenia.

Zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2001 roku Starostwo Powiatowe w [...] poinformowało o wszczęciu na wniosek E. K. postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot [...] m² gruntu stanowiącego część dawnej działki położonej w J. i oznaczonej numerem[...] lub wypłaty słusznego odszkodowania.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2002 roku numer [...] Starosta Powiatu [...] zawiesił z urzędu postępowanie z wniosku E. K. o wypłatę odszkodowania za grunt o powierzchni około [...]m², zajęty pod drogę gminną-ulicę [...] w J., do czasu uzyskania ostatecznej decyzji Wojewody [...] stwierdzającej nabycie z mocy prawa w/w działek przez Gminę J.

Decyzją z dnia [...] lipca 2002 roku numer [...] Starosta Powiatu [...] umorzył postępowanie wszczęte na wniosek E. K., w części dotyczącej zwrotu gruntu o powierzchni około [...] m² lub wypłaty za ten grunt odszkodowania.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2002 roku numer [...] Wojewoda [...]utrzymał w mocy postanowienie z [...] lipca 2002 roku numer [...] Starosty Powiatu [...].

Decyzją z dnia [...] grudnia 2002 roku numer [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2002 roku numer [...] Starosty Powiatu [...].

W dniu [...] stycznia 2003 roku E.K., powołując się treść art. 145 § 1 k.p.a., wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2002 roku numer [...] Wojewody [...] oraz o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostatecznym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2002 roku numer [...] Wojewody [...]. Jednocześnie w piśmie z dnia [...] kwietnia 2003 roku E. K. powołała, jako podstawę wznowienia przepis art. 145 § 1 pkt. 1 k.p.a.

Postanowieniami z dnia [...] lipca 2003 roku numer [...] i numer [...] Wojewoda [...], powołując się na przepis art. 145 § 1 pkt. 1 i pkt. 6 k.p.a., wznowił postępowania administracyjne w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody [...]z dnia [...] grudnia 2002 roku numer [...] oraz w sprawie zakończonej ostatecznym postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002 roku numer [...].

Następnie Wojewoda [...] w dniu [...] lipca 2003 roku postanowieniem numer [...] odmówił uchylenia własnego postanowienia z dnia [...] grudnia 2002 roku numer [...], zaś decyzją numer [...] odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2002 roku numer [...].

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast postanowieniem z dnia [...] października 2003 roku numer [...] utrzymał w mocy powyższe postanowienie, a decyzją z dnia [...] listopada 2003 roku numer [...] utrzymał w mocy w/w decyzję

Na decyzję z [...] listopada 2003 roku numer [...] Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E.K. Skarżąca - domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji - podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa, bez określenia jakie normy prawne zdaniem skarżącej zostały naruszone, oraz wskazała na naruszenie konstytucyjnych zasad dotyczących ochrony prawa własności.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wyrokiem z dnia 3 lutego 2005 r., sygn. akt I SA 2779/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...].

Decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] Wojewoda [...] - po ponownym rozpatrzeniu podania E. K. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wydaną przez siebie ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia

2002 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu gruntu o pow. ok. [...] m2, położonego w J. przy ul. [...] – uchylił w/w decyzję z dnia [...] grudnia 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] lipca 2002 r., nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Stosownie bowiem do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonych w powyżej wskazanym wyroku, w postępowaniu dotyczącym zwrotu i odszkodowania za przedmiotową nieruchomość powinien brać udział także P. M., jako strona niniejszego postępowania administracyjnego.

Rozpatrując ponownie sprawę Starosta Powiatu [...] decyzją z dnia

[...] marca 2006 r., nr [...] umorzył postępowanie w sprawie zwrotu lub odszkodowania za grunt o pow. [...] m2 stanowiący część nieruchomości objętej prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] czerwca 1957 r. w sprawie nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie - jako bezprzedmiotowe.

Starosta stwierdził, iż postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ nie zostały spełnione ustawowe przesłanki warunkujące zwrot nieruchomości lub wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość określone w art. 128, art. 136 i art. 216 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 1492 z późn. zm.).

Z badań hipotecznych oraz dokumentów prawnych wynika, że w stosunku do przedmiotowego gruntu nigdy nie toczyło się postępowanie wywłaszczeniowe, w związku z tym nie doszło do formalnego przeniesienia prawa własności w/w nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Uprzednie pozyskanie przez podmiot publicznoprawny nieruchomości w drodze wywłaszczenia stanowi przesłankę do ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu odjęcia prawa własności lub zwrot nieruchomości, w przypadku, gdyby stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Pismem z dnia [...] marca 2006 r. odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik skarżących (następców prawnych F. M.) – K. K.podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Dodał, że wniosek skarżących nie dotyczył wywłaszczenia części nieruchomości, gdyż taki fakt nie miał miejsca, a dotyczył niezgodnego z prawem jej zaboru. To za sprawą organów - na skutek ich ewidentnych błędów w ustalaniu granic przedmiotowej nieruchomości oraz udzieleniu zezwolenia na przesunięcie granic nieruchomości - w zapisie w księdze wieczystej występuje brak części powierzchni nieruchomości – [...]m2. Wobec tego skarżący wnoszą o uzupełnienia przez właściwy organ zapisów w księdze wieczystej odnośnie tej brakującej części nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, iż w myśl ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zwrotowi w trybie postępowania administracyjnego podlegają nieruchomości wywłaszczone decyzjami administracyjnymi kończącymi ściśle rozumiane postępowanie wywłaszczeniowe – art. 136 ust. 3 bądź przejęte na rzecz Skarbu Państwa na mocy przepisów enumeratywnie wymienionych w art. 216 tej ustawy. Zatem organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zobowiązany jest do ustalenia w pierwszej kolejności, czy pozyskanie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego dla określonych celów inwestycyjnych nastąpiło w trybie przepisów wskazanych w art. 136 ust. 3 i art. 216 ustawy. Wykazanie w toku postępowania zwrotowego, iż przepisy te nie stanowiły podstawy przejęcia nieruchomości wyklucza możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot nieruchomości w wyżej wskazanym trybie (administracyjnym).

Zdaniem Wojewody w przedmiotowej sprawie bezspornym jest fakt, iż postanowieniem Sądu Powiatowego w O. z dnia [...] czerwca 1957 r. stwierdzono zasiedzenie przez F. M. nieruchomości o pow. [...] m2, zaś w księdze wieczystej KW [...] wpisano powierzchnię [...] m2. Zgłoszone w sprawie żądanie dotyczy zwrotu "różnicy powierzchni" pomiędzy powierzchnią nabytą przez F. M. przez zasiedzenie a powierzchnią nabytą ujawnioną w księdze wieczystej KW [...].

W związku z powyższym Wojewoda [...] stwierdził, iż skoro różnica ta powstała w wyniku dokonanych wpisów do księgi wieczystej, to rozstrzygnięcie kwestii powstałych z tego tytułu nieścisłości, należy do drogi postępowania cywilnego, a zatem brak jest prawnej możliwości dochodzenia roszczenia w trybie administracyjnym, co powoduje oczywistą bezprzedmiotowość prowadzonego przez Starostę postępowania.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli następcy prawni poprzedniego właściciela nieruchomości F. M. – E.K., P.M., A. K. i K. K. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem.

W uzasadnieniu skargi polemizowali z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, w której organ stwierdził: "skoro różnica ta powstała w wyniku dokonanych wpisów do księgi wieczystej, to rozstrzygnięcie kwestii powstałych z tego tytułu nieścisłości należy do drogi postępowania cywilnego" i wskazali, że takie wpisy dokonywali urzędnicy organu samorządowego tworzący mapy prawne nieruchomości. Podnieśli również, że Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w O. przyjmując takie zapisy uznał je za wiarygodne podczas gdy - ich zdaniem - stanowiły one dane potwierdzające nieprawdę.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Przede wszystkim należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz przepisami postępowania administracyjnego, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie uznał, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego.

Sąd w całości podzielił stanowisko i argumentację organów orzekających w sprawie odnośnie tego, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, jako zupełnie bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu.

Z treści zaskarżonych do Sądu decyzji, jak również z całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w niniejszej sprawie zaistniała rozbieżność, co do powierzchni nieruchomości, której właścicielem został F. M. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 1957 roku Sąd Rejonowy w O. stwierdził, że F. M. nabył przez zasiedzenie własność działki gruntu o powierzchni [...] m², natomiast do założonej księgi wieczystej o numerze KW [...] wpisano działkę gruntu o powierzchni [...] m². Różnica w powierzchni działki wynosi [...] m² i obecnie spadkobiercy poprzedniego właściciela żądają od Starosty Powiatu [...] "naprawienia krzywdy wyrządzonej właścicielom nieruchomości przez organa samorządowe, których zadaniem było strzec na tym terenie porządku prawnego".

W niniejszej sprawie organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły - a skarżący tego nie kwestionowali - że przedmiotowa nieruchomość nigdy nie została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Wobec tego skarżący nie mają żadnej podstawy prawnej do wystąpienia z żądaniem dotyczącym zwrotu lub odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

W takiej sytuacji starosta - jako organ orzekający w sprawach zwrotu - zobowiązany był do wydania decyzji o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, bowiem brak było materialnoprawnej podstawy do jego prowadzenia, a więc prowadzenie postępowania administracyjnego nie było dopuszczalne.

Takie stanowisko potwierdza również orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w myśl którego, za bezprzedmiotowe uważa się postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy. Organ administracji władny jest bowiem rozstrzygać w sprawie prawnie uregulowanej, a nie istniejącej w przekonaniu wnioskodawcy (wyrok NSA z dnia 23.01.2003 r. II SA 428/01).

Również organy prawidłowo stwierdziły, że skoro różnica w powierzchni nieruchomości powstała w wyniku dokonanych wpisów do księgi wieczystej, to rozstrzygnięcie tej kwestii należy do drogi postępowania cywilnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) orzekł jak w sentencji wyroku.