Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 339/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2008-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24  par 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 39 i 41
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 września 2008 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym 52, 80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 kpa w zw. z art. 2 ust. 1, art.3 ust.3 i 4, art. 8 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania T. W. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] o odmowie przyznania jej zasiłku celowego na opłacenie należności za energię elektryczną.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że wniosek z dnia 15 stycznia 2008r. o przyznanie tego świadczenia wpłynął do organu w dniu 17 stycznia 2008 r.

W toku postępowania przeprowadzono aktualizacyjny wywiad środowiskowy z udziałem wnioskodawczyni, która wyjaśniła, że wprawdzie mieszka w jednym domu wraz z mężem Z. (z którym pozostaje w separacji) to jednak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, zajmując pokój i pomieszczenie gospodarcze. Wnioskodawczyni nie posiada kuchni, a posiłki przygotowuje na kuchence elektrycznej.

Mieszkanie ogrzewane jest głównie piecem centralnego ogrzewania, znajdującym się w pomieszczeniu gospodarczym, tylko kuchnia ogrzewana jest piecem węglowym.

Wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury w wysokości 524,69 zł oraz ze świadczeń otrzymywanych z pomocy społecznej. Jej dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 724,69 zł, w tym zasiłek okresowy w wysokości 100 zł miesięcznie na dofinansowanie do opłacania pomocy do palenia w piecu przyznany do dnia 30 kwietnia 2008r. oraz zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 100 zł miesięcznie przyznany do 30 czerwca 2008r. w ramach rządowego programu "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania".

Wnioskodawczyni podnosiła, że nie starcza jej środków finansowych na zaspokojenie wszystkich potrzeb bytowych, ponieważ mąż nie partycypuje w opłacaniu rachunków za energię elektryczną, płaci jedynie za ścieki i za wodę. Natomiast to ona samodzielnie opłaca koszty energii elektrycznej i kupuje opał.

Ustalono również, że wnioskodawczyni ponosi wydatki na leczenie astmy oskrzelowej w wysokości ok. 80 zł miesięcznie.

W dniu 23 stycznia 2008r. wnioskodawczyni opłaciła całą należność za energię elektryczną w wysokości 264,45 zł wykorzystując przyznany jej na opał w dniu 14 stycznia 2008 r. specjalny zasiłek celowy w wysokości 200 zł, dlatego wniosła w o ponowne przyznanie jej świadczenia na ten cel.

Decyzją z dnia [...] organ pomocy społecznej przyznał jej zasiłek celowy specjalny na zakup opału w wysokości 300 zł.

Rozpoznając następnie wniosek z dnia 15 stycznia 2008r. o świadczenie na opłacenie prądu, organ nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, stwierdzając, że skoro skarżąca opłaciła należność za prąd wykorzystując zasiłek przeznaczony na opał, a następnie ponownie otrzymała świadczenie na opał, to jej potrzeby zostały zaspokojone. Organ podkreślił również, że wnioskodawczyni systematycznie otrzymuje pomoc społeczną na różne cele, natomiast organ dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i nie jest w stanie spełnić oczekiwań wszystkich osób potrzebujących, przy czym priorytetem jest niesienie pomocy osobom nie posiadającym dochodu czy też posiadającym dochód poniżej kryterium dochodowego i udzielanie pomocy społecznej w sytuacjach nadzwyczajnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji, a odnosząc się do postanowienia tego organu z dnia [...] o odmowie wyłączenia od prowadzenia postępowania starszego pracownika Ośrodka – H. L., stwierdziło, że jest ono prawidłowe.

Kolegium nie znalazło również podstaw do wyłączenia od rozpoznania odwołania członków Kolegium – Z. C., W. S., K. A., W. T. i E. C. – S. i postanowieniem z dnia [...] odmówiło ich wyłączenia.

Skargę do sądu administracyjnego wniosła T. W., kwestionując w obszernym uzasadnieniu postępowanie organów obu instancji.

Skarżąca zarzucała, że postanowienie z dnia [...] odmawiające wyłączenia starszego pracownika – H. L. od udziału w postępowaniu, narusza prawo, ponieważ podpisał je Wójt, mimo iż przełożonym Ośrodka jest Kierownik OPS w N., który ponadto przed wydaniem tego postanowienia miał obowiązek wystąpić do skarżącej o uzupełnienie wniosku o wyłączenie poprzez wskazanie przyczyn uzasadniających wyłączenie.

Takie same zarzuty podniosła skarżąca w odniesieniu do postanowienia Kolegium o odmowie wyłączenia wskazanych członków Kolegium.

Skarżąca zarzuciła również, że organ pomocy społecznej ustalając kryterium dochodowe, nie powinien doliczać do dochodu skarżącej przyznanego jej wcześniej zasiłku okresowego.

Podnosiła, że OPS w Niemcach nie wydał jej kserokopii wywiadu środowiskowego uniemożliwiając wniesienie ewentualnych sprostowań do tego wywiadu.

Zdaniem skarżącej, wniosek o przyznanie świadczenia na opłacenie prądu i na zakup opału to dwa różne wnioski, przeznaczone na różne potrzeby, dlatego organ nie powinien odmawiać przyznania jej świadczenia na pokrycie kosztów zużycia prądu na tej podstawie, że w międzyczasie przyznano jej świadczenie na opał.

W przekonaniu skarżącej Ośrodek posiada duże możliwości finansowe, ponieważ – jej zdaniem - jego pracownicy otrzymują wysokie wynagrodzenia.

Skarżąca zarzuciła, że przy wydawaniu decyzji organ nie uwzględnił, że spłaca ona kredyt w wysokości "135 zł i 65 zł" miesięcznie, zaciągnięty z uwagi na to, że organ nie przyznał jej dostatecznej pomocy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do skargi organ wyjaśnił, że postanowienie OPS w N. o odmowie wyłączenia pracownika socjalnego H. L. od udziału w postępowaniu jest prawidłowe i - wbrew zarzutom - zostało podpisane przez Kierownika OPS, a nie przez Wójta.

Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem skarżącej, iż zarówno ono, jak i organ I instancji zobowiązane były do wezwania skarżącej do uzupełnienia wniosku o wyłączenie /pracowników OPS i członków SKO/ poprzez wskazanie przyczyn ich wyłączenia. Zdaniem Kolegium, brak takiej argumentacji nie jest brakiem formalnym, który można uzupełnić, a strona występująca z wnioskiem o wyłączenie powinna z własnej inicjatywy przedstawić okoliczności na poparcie swojego żądania.

Kolegium nie uwzględniło również pozostałych zarzutów skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem.

Zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.539 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Skarżąca wnosiła o przyznanie jej zasiłku celowego.

Zasiłek taki może być przyznany bądź na podstawie art. 39 bądź na podstawie art. 41 ustawy.

Przepis art. 39 stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu może być przyznany zasiłek celowy; przyznanie na tej podstawie takiego świadczenia uzależnione jest jednak od wysokości dochodów, które nie mogą być wyższe niż ustalone w ustawie kryterium dochodowe (art. 8 ust.1) – jego przekroczenie uniemożliwia bezwzględnie przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39.

Organ może rozważać również udzielenie wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego na podstawie art. 41 cyt. ustawy. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczową, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Podkreślić należy, że przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co oznacza, iż nawet gdy organ stwierdzi, że sytuacja wnioskodawcy przekraczającego kryterium dochodowe jest trudna, a zachodzą inne niezależne od osoby wnioskodawcy okoliczności, to nie ma on obowiązku przyznać świadczenia.

Okolicznościami uzasadniającymi odmowę mogą być w szczególności ograniczone środki finansowe ośrodka pomocy społecznej, duża liczba osób ubiegających się o pomoc, a także dotychczas udzielona wnioskodawcy pomoc.

Wojewódzki Sąd Administracyjny badając niniejszą sprawę stwierdza, że organ administracyjny prawidłowo ustalił, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe, a więc nie ma podstaw do przyznania jej zasiłku celowego określonego w art. 39 ustawy.

W szczególności – wbrew zarzutom skargi - organ prawidłowo przy ustalaniu dochodu skarżącej uwzględnił przyznane jej świadczenie z pomocy społecznej tj. zasiłek okresowy na pokrycie kosztów pomocy osób drugich przy paleniu w piecu i celowy na wyżywienie. Z art. 8 ust. 3 ustawy wynika bowiem, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...) bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania; oznacza to, że do dochodu należy doliczyć również świadczenia z pomocy społecznej uzyskane w miesiącu poprzedzającym złożenie kolejnego wniosku o taką pomoc.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo uzasadnił, że nie było również podstaw do przyznania skarżącej zasiłku celowego na podstawie art. 41 ustawy.

Za trafne należy uznać stanowisko organu, iż skoro skarżąca w dniu 23 stycznia 2008 r. opłaciła należność za prąd (w wysokości 264,45 zł) wykorzystując na ten cel wcześniej przyznane jej świadczenie na opał (w kwocie 200 zł), to ponowne przyznanie jej decyzją z dnia [...] świadczenia na opał w wyższej niż poprzednio wysokości tj. 300 zł zaspokoiło obie te potrzeby. W dniu wydania decyzji w przedmiocie zasiłku celowego na pokrycie zaległych opłat za prąd tj. 15 lutego 2008r. nie było już potrzeby wsparcia finansowego na ten cel, ponieważ skarżąca w dniu 23 stycznia 2008r. uiściła te opłaty.

Faktycznie więc skarżąca koszty zakupu opału, jak i koszty energii pokryła z pomocy otrzymanej z Ośrodka nie ponosząc uszczerbku na "własnych" środkach finansowych, tj. emeryturze.

W tej sytuacji organowi pomocy społecznej nie można zarzucić przekroczenia granic przysługującego mu uznania, tym bardziej, że w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka, dużą liczbę osób ubiegających się o pomoc oraz podkreślił, że skarżąca i jej rodzina systematycznie korzystają z pomocy.

W konsekwencji Sąd nie dopatrzył się sprzeczności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego ani z przepisami postępowania administracyjnego. Nieuwzględnienie żądania skarżącej nie narusza prawa, tym bardziej, że pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb.

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi, stwierdzić należy, że nie zasługują one na uwzględnienie.

Trafnie oba organy przyjęły, że nie było podstaw do wyłączenia od udziału w postępowaniu członków Kolegium (pracownika OPS) w trybie art. 24 § 3 kpa. Skarżąca zarzucała im uporczywe naruszanie prawa, a okoliczność ta nie stanowi podstawy wyłączenia, lecz podlega kontroli instancyjnej.

Z akt sprawy nie wynika, by H. L. brała udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, którą wydała i podpisała działająca z upoważniania Wójta Gminy N. – Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. K. F.. Pracownica Ośrodka H. L. wykonywała natomiast wyłącznie czynności o charakterze technicznym, sporządzając wywiad środowiskowy z udziałem skarżącej, zatwierdzony przez nią jej własnoręcznym podpisem. Wywiad jest szczegółowy, a jego treść nie nasuwa wątpliwości co do bezstronności H. L., w szczególności zawiera oświadczenia i wnioski skarżącej co wysokości i celów żądanych świadczeń.

Wbrew zarzutom skargi, organ nie uniemożliwił skarżącej składania pisemnych zastrzeżeń co do tego wywiadu; skarżąca miała bowiem w toku postępowania prawo przeglądania akt sprawy i robienia z nich notatek, mogła również składać oświadczenia i wnioski dowodowe.

Z akt niniejszej sprawy nie wynika, by skarżąca podnosiła przed organami administracyjnymi, że spłaca kredyt, który mógłby być ewentualnie odliczony od dochodu, wpływając na wysokość jej kryterium dochodowego; nie wynika to również z lakonicznego stwierdzenia w skardze. Zasadą przyjętą w orzecznictwie sądowym jest, że spłata kredytu nie stanowi utraty dochodu i nie może wpływać na wysokość kryterium dochodowego, ponieważ w istocie stanowiłoby to pomoc Państwa dla kredytodawcy, a nie osoby wnioskującej o pomoc, znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej.

Nawet jednak, gdyby przyjąć, że kwota wskazana przez skarżącą tj. łącznie 200 zł podlega odliczeniu, to i tak dochód skarżącej wynosiłby 524,69 zł, a więc przekraczałby kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy, wynoszące 477 zł.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) oddalił skargę.