Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2556/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy PoPPSA
Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 179a,  art. 183 par. 2 pkt 5,  art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 203 pkt 1,  art. 205 par. 2 w zw. z  par. 18 ust. 1 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2013 poz 461
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb  Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędzia WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2016 r. sprawy ze skargi kasacyjnej W. R. i J. R. – N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2556/14 w sprawie ze skargi W. R., w miejsce którego wstąpiły W. R. i J. R. – N. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/WA 2556/14; 2. oddala skargę; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz W. R. i J. R. – N. solidarnie kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2556/14 oddalił skargę W. R., na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] ([...]) utrzymującą w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] ([...]) odmawiającą uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...][...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] odmawiającej potwierdzenia W. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. R. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, położonej w [...], województwo [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w dniu [...] maja 1998 r. W. R. złożył wniosek o uzyskanie ekwiwalentu za nieruchomości pozostawione przez M. R. poza obecnymi granicami państwa polskiego w [...], województwo [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2008 r. odmówił wnioskodawcy potwierdzenia prawa do rekompensaty uznając, że M. R. nie spełniła przesłanki określonej w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", tj. w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwała na byłym terytorium RP i nie opuściła go w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1585/08 oddalił skargę W. R. na powyższą decyzję. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego ustalono, iż "(...) rodzice (...) mieszkali od roku 1927 w [...] koło [...]. Mieszkali tam również w czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu. Ojciec skarżącego pracował w [...] do 1946 r. W [...] był ich dom i tam było centrum życiowe rodziny. (...) Wobec tego rodzina, ani była właścicielka M. R. nie zostali wypędzeni, nie byli zmuszeni opuścić byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z wojną, gdyż na tym terytorium stale nie przebywali".

Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 stwierdził, że art. 2 pkt 1 ustawy w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania dnia 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 195) – zwanej dalej "ustawą zmieniającą" znowelizowano art. 2 ust. 1 ustawy, w wyniku czego otrzymał on nowe brzmienie. Zgodnie z tym przepisem osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogły złożyć wniosek o wznowienie postępowania w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od dnia 27 lutego 2014 r.

W. R. w dniu [...] marca 2014 r., z zachowaniem ustawowego terminu, wystąpił o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. Minister Skarbu Państwa wznowił postępowanie w sprawie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Minister Skarbu Państwa odmówił zaś uchylenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r.

Powyższa decyzja utrzymana została w mocy decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister Skarbu Państwa wskazał, że z akt sprawy wynika, iż W. R. jest następcą prawnym właścicielki pozostawionych nieruchomości M. R. Z umowy darowizny z dnia [...] czerwca 1939 r., nr rep. [...] wynika zaś, że M. z [...] R. zamieszkała w [...] w powiecie [...], tj. na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z dokumentów dotyczących jej męża W. R. wynika natomiast, że zamieszkiwał on z żoną i dzieckiem w [...] od 1927 r. do 1946 r. (zaświadczenie z dnia [...] marca 1951 r., znak [...] wydane przez sekcję personalną [...] Zakładów Papierniczych w [...], uwierzytelnione kopie oświadczenia S. M. oraz A. Ł. z dnia [...] sierpnia 1949 r.).

Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r., Nr 112, poz. 934), lub c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium RP z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić.

Na podstawie art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych mężatka sądownie nie rozłączona idzie co do miejsca zamieszkania za mężem (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1934 r., sygn. akt III C 419/34).

Organ podkreślił, że w świetle powołanego przepisu art. 3 pkt 2 M.R. zamieszkiwała ze swoim mężem w miejscowości [...] od 1927 r. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że M. R. w czerwcu 1939 r. również zamieszkiwała w [...] razem z mężem W. R., zamieszkałym i pracującym w [...], na obecnym terytorium RP (odpis aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1939 r.).

Minister Skarbu Państwa wskazał, że odnośnie ustalenia miejsca zamieszkania W. R. nie mają zastosowania § 5 ust. g i h rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55 o meldunkach i księgach ludności, gdyż nie był on już oficerem służby stałej w stanie czynnym (pismo Ministerstwa Spraw Wojskowych z dnia 9 kwietnia 1927 r. licz. 8887/27).

Organ zaznaczył, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż M. R. nie opuściła byłego terytorium RP, co zostało wykazane w postępowaniu administracyjnym (orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1585/08).

Minister Skarbu Państwa przytoczył powoływane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy fakty dotyczące przebywania M. R. na byłym terytorium RP w chwili wybuchu II wojny światowej, jak również okoliczności opuszczenia przez nią Kresów Wschodnich podkreślając, że nie znajdują one potwierdzenia w materiale dowodowym. Pełnomocnik strony nie przedłożył żadnych dowodów mogących uwiarygodnić jego twierdzenia świadczące o zamieszkiwaniu na byłym terytorium RP oraz opuszczeniu byłego terytorium RP przez M. R. Istnieje wprawdzie akt darowizny z dnia [...] czerwca 1939 r. spisany przed notariuszem w [...], nie dowodzi to jednak faktu, że M. R. faktycznie zamieszkiwała w [...]. Z powyższego wynika, że w czasie podpisywania tego aktu przebywała tam czasowo. Organ zaznaczył, że z treści aktu wynika, iż M. R. wraz z ojcem zamieszkiwała w [...] w powiecie [...], gdzie również zamieszkiwali jej mąż – W. R. i syn W. R. Centrum życiowe M. R.znajdowało się więc w [...].

W ocenie Ministra Skarbu Państwa, samo czasowe przebywanie M. R. w [...] w czerwcu 1939 r. w związku z zawarciem aktu notarialnego nie świadczy o jej zamieszkiwaniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ podkreślił, że na okoliczność opuszczenia przez M. R. byłego terytorium RP nie złożono żadnych dowodów. M. R. przebywała w [...] czasowo i powróciła do [...] przed wybuchem wojny w 1939 r.

Organ przytaczając stosowne orzecznictwo sądowe zaznaczył ponadto, że przepisy art. 7, art. 77 § 3 i art. 80 Kpa nie zwalniają strony postępowania z obowiązku dowodzenia okoliczności, na które się ona powołuje. Jeżeli skarżący nie przedstawia żadnych dowodów na wykazanie przesłanek, z których wywodzi dla siebie skutki prawne, organ nie może dokonać ustalenia odmiennego niż wynika to z już zgromadzonego materiału dowodowego.

Na podstawie dokonanych ustaleń Minister Skarbu Państwa stwierdził, że M. R. nie spełniła przesłanki wynikającej z art. 2 ustawy, czyli przesłanki zamieszkania na byłym terytorium RP w rozumieniu przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 lit. a-c) ustawy M. R. zamieszkiwała na obecnym terytorium RP w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych i w związku z tym nie opuściła byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r. z przyczyn określonych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., co wynika z odpisu aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1939 r. oraz oświadczeń S. M. oraz A. Ł. z dnia [...] sierpnia 1949 r. Tym samym organ uznał, że M.R., właścicielka nieruchomości pozostawionych, nie spełniła przesłanek wynikających z ustawy zabużańskiej, w związku z tym decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2008 r. odpowiadała prawu i nie było podstaw do jej uchylenia w trybie wznowienia postępowania.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. R. wnosząc o jej zmianę przez ustalenie, że przysługuje mu prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP lub uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej w mocy decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Ministrowi Skarbu Państwa do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że M. R., matka skarżącego, w dniu 1 września 1939 r. była obywatelem polskim, zamieszkiwała w tym dniu na byłym terytorium RP i opuściła te tereny w związku z wojna rozpoczętą 1 września 1939 r. Skarżący wskazał, że na podstawie dekretu przyznania spadku Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1925 r., akt [...] w pkt 5 odziedziczyła ona [...] morgi pod nazwą "[...] ". Zdecydowała się ze swoim mężem powrócić na Kresy Wschodnie II RP do powiatu [...], gdzie chcieli kupić dom z dużym sadem. Ojciec M. R. aktem notarialnym nr rep. [...] z dnia [...] czerwca 1939 r. darował jej połowę parcel gruntowych w [...] na [...]. Po sporządzeniu tego aktu znaleźli oni dom z sadem, który zamierzali kupić. M. R. została na Kresach Wschodnich aby opiekować się domem. Do sporządzenia aktu notarialnego nie doszło z powodu wybuchu wojny. M. R. wraz ze swym bratem postanowili uciec do Polski centralnej i przyjechali do [...]. W czasie wojny nie było możliwości powrotu na Kresy Wschodnie. Skarżący zaznaczył, że nie jest prawdą aby W. i M. R. byli właścicielami gruntu i domu na obecnym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z oświadczeń świadków M.P., A. M., W. M., W. R. złożonych w dniu [...] lipca 2014 r. w [...]. W. i M. R. chcieli wrócić na dawne terytorium RP, jednakże ze względu na okoliczności od nich niezależne tego celu nie zrealizowali. Do dnia dzisiejszego wnioskodawca ani jego rodzina nie otrzymali ekwiwalentu za utracone mienie na Kresach Wschodnich. Pozostawione mienie to: 1/ grunty o powierzchni [...] ha-wartość [...]zł, 2/ dom z czerwonej cegły o powierzchni [...] m2-wartość [...]zł, 3/ budynek gospodarczy-wartość-[...]zł, 4/ pasieka [...] uli-wartość-[...]zł. Łączna wartość- [...]zł. Skarżący zarzucił, że sprawa o przyznanie ekwiwalentu w zamian za utracone mienie trwała 16 lat, a gdyby została w miarę szybko załatwiona skarżący mógłby otrzymać równowartość pozostawionego mienia w postaci gospodarstwa rolnego, działki budowlanej, względnie mieszkania. Skarżący powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 oraz treść art 2 pkt 1 nadanego ustawą zmieniającą i podkreślił, że ze stanu faktycznego podanego wyżej wynika, iż skarżący nabył prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone z zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2556/14 oddalił skargę W. R., na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] ([...]).

Od powyższego wyroku skargę Kasacyjną wniosły W. R. i J. R.– N. spadkobiercy zmarłego w dniu [...] listopada 2014 r. W. R. W skardze zarzucili Sądowi I instancji naruszenie: 1) prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; 2) przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] ([...]) i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania lub 2) zmianę zaskarżonego wyroku przez ustalenie, że skarżącym przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP; 3) zasądzenie od uczestnika na rzecz skarżących kosztów postępowania za wszystkie instancje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2556/14 zawiesił postępowanie sądowe, z uwagi na śmierć w toku postępowania sądowego skarżącego W. R.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2556/14 podjął postępowanie sądowe, po otrzymaniu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2016 r., sygn. akt [...]o stwierdzeniu nabycia przez W. R. i J. R.-N. spadku po W.R.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie treścią art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa" jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2556/14, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 Ppsa. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący W. R. zmarł w dniu [...] listopada 2014 r. (odpis skrócony aktu zgonu z dnia [...] lipca 2015 r.), a więc prawie 5 miesięcy przed rozprawą, która odbyła się w dniu 14 kwietnia 2015 r. W rozprawie nie brali zatem udziału spadkobiercy skarżącego w osobach W. R. i J. R. – N. i przez to zostali pozbawieni możności obrony swych praw. Pozbawienie stron postępowania sądowoadministracyjnego możności obrony ich praw obligowało Sąd do uchylenia, w ramach tzw. autokontroli, wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2556/14 i przystąpienie do ponownego rozpatrzenia sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd uznał, że wniesiona skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) oraz opuścił byłe terytorium RP z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić i posiada obywatelstwo polskie (art. 2 pkt 2).

Z powyższego wynika zatem, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na terytorium byłej RP wprowadzono przesłankę miejsca zamieszkania na tym terytorium – zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi przed dniem 1 września 1939 r. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przepisy te – wymienione z znowelizowanym art. 2 pkt 1 ustawy - dopuszczały posiadanie kilku miejsc zamieszkania.

Zdaniem Sądu, Minister Skarbu Państwa rozpoznając przedmiotową sprawę prawidłowo uznał, że M. R. nie spełniła przesłanki ze znowelizowanego art. 2 pkt 1 ustawy odnoszącej się do zamieszkania w okresie przedwojennym i w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP w rozumieniu przepisów wymienionych we wskazanym art. 2 pkt 1 lit. a-c.

Zgodzić się trzeba z organem rozpoznającym niniejszą sprawę, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż miejscem zamieszkania M. R. przed wybuchem II wojny światowej i w dniu 1 września 1939 r. była miejscowość [...] w powiecie [...], gdzie koncentrowało się życie osobiste i zawodowe jej oraz jej rodziny – męża W. i syna W. Tym samym zamieszkiwała ona na obecnym terytorium RP.

Przede wszystkim wskazać należy, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie S. M. i A. Ł. z dnia [...] sierpnia 1949 r., w którym w/w oświadczyli, iż osobiście znali W. R. (męża M. R.), "który w 1927 r. przybył i pracował w Fabryce [...] w [...], zamieszkując na osadzie fabrycznej, gdzie dotychczas zamieszkuje jego żona M. wraz z synem W.". W zaświadczeniu z dnia [...] marca 1951 r., [...] Sekcji Personalnej [...] Zakładów [...] w [...], wydanym na podstawie oświadczenia 3 świadków, wskazano natomiast, że mąż M.R. – W. R. pracował w Fabryce [...] w [...] od dnia [...] lipca 1927 r. do dnia [...] maja 1946 r.

W. R. w skardze z dnia [...] września 2008 r. i piśmie z dnia [...] marca 2005 r. wskazał powody wyjazdu ojca ze [...]. Podał, że po kilku latach pracy w [...] (województwo [...]) ojciec został z dniem [...] kwietnia 1927 r. przeniesiony w stan spoczynku. Nie mogąc znaleźć pracy w [...] powrócił do żony M. R. do [...], gdzie został przeniesiony do WKR w roku 1923. List pożegnalny od Starosty w [...] dla W. R. wystawiono w dniu [...] kwietnia 1923 r. O zamieszkiwaniu W. R. jeszcze w 1927 r. w [...] świadczy pismo Ministerstwa Spraw Wojskowych z dnia [...] kwietnia 1927 r., nr [...] przyznające jemu uposażenie emerytalne. We wspomnianej wyżej skardze W. R. podał, że po przyjęciu do pracy w Fabryce [...] w [...] i po zdobyciu uznania w oczach właściciela Fabryki W. R. powierzono odpowiedzialne stanowisko, którym cieszył się aż do 1946 r. W. R. podał też okoliczności związane z zawarciem umowy darowizny parcel w [...]. Wskazał, że w czasie wyjazdu rodziców do [...] w czerwcu 1939 r. ojciec M. R. podarował jej [...] czerwca 1939 r. dalsze parcele oraz zabudowania na tych parcelach m. in. dom rodzinny i inne zabudowania. Wówczas rodzice zdecydowali się dokupić jeszcze duży sad i wpłacili zadatek. Na objęcie majątku byli zmuszeni czekać 3 miesiące, gdy tymczasem 1 września 1939 r. wybuchła wojna

Zdaniem Sądu, powyższe dowody mają istotne znaczenie w sprawie. Zauważyć bowiem trzeba, że stosownie do treści art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) miejscem zamieszkania według tej ustawy jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania, - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 2 tej ustawy, mężatka sądownie nie rozłączona idzie co do miejsca zamieszkania za mężem. To samo dotyczy nieletnich dzieci.

Skoro z powołanych wyżej dowodów wynika, że W. R. zamieszkiwał z żoną i dzieckiem w [...] od 1927 r. do 1946 r., to mając na uwadze treść powołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r., stwierdzić trzeba, iż we wskazanym okresie (a więc także w chwili wybuchu II wojny światowej) [...] były jednocześnie miejscem zamieszkania jego żony – M. R. W ocenie Sądu na fakt ówczesnego zamieszkiwania M. R. w [...], tj. na obecnym terytorium RP, wskazuje także to, że w 1928 r. w [...] urodził się jej syn W. R. Również treść umowy darowizny z dnia [...] czerwca 1939 r., nr rep. [...], wskazuje, że M. z [...] R. zamieszkiwała w [...] w powiecie [...]. Z treści powyższego aktu w żaden sposób nie wynika, że M. R., w rozumieniu przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 ustawy, zamieszkiwała w [...].

Zauważyć ponadto trzeba, że skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na powoływane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w złożonej skardze i skardze kasacyjnej twierdzenia dotyczące zamieszkiwania M. R. na byłym terytorium RP. Faktu zamieszkiwania na byłym terytorium RP w żaden sposób nie potwierdza wskazywana przez skarżących okoliczność nabycia przez M. R. w 1925 r. [...] pod nazwą "[...]" i bezpośrednio przed wybuchem II wojny światowej, tj. w czerwcu 1939 r. (połowy parceli gruntowych nr [...],[...] i [...]) w [...], czy też podnoszone twierdzenia dotyczące zamiaru kupna domu z sadem i powoływana okoliczność pozostania M. R. na Kresach Wschodnich celem opieki nad domem.

Zdaniem Sądu, skoro M.R. otrzymała w [...] w darowiźnie od swego ojca połowę parcel gruntowych i dopiero zamierzała kupić dom, w którym mogłaby zamieszkać, do czego na skutek wybuchu wojny nie doszło, to trudno uznać, że [...] był w okresie bezpośrednio przedwojennym i w dniu 1 września 1939 r. jej miejscem zamieszkania w rozumieniu przepisów powołanych w znowelizowanym art. 2 pkt 1 ustawy. Ze zgromadzonych dowodów wynika, że M. R. czasowo pojawiała się w [...], choćby w czerwcu 1939 r. Jednakże w niniejszej sprawie nie miało znaczenia faktyczne czasowe przebywanie w danym miejscu, lecz zamieszkiwanie w rozumieniu przepisów przedwojennych wskazanych w art. 2 pkt 1 lit. a-c ustawy.

Podnoszone przez W. R. w skardze oraz W.R. i J. R. – N. w skardze kasacyjnej okoliczności świadczyć mogą jedynie o tym, że [...] miał być stałym miejscem zamieszkania M. R. i jej rodziny w przyszłości, a niewykluczone, że M. R. np. w okresach wakacyjnych wraz z synem odwiedzała czasowo swój dom rodzinny, gdzie zamieszkiwał jej ojciec i siostry wraz z dziećmi. W treści skargi i skargi kasacyjnej wskazano co prawda, że utracone mienie obejmowało m.in. dom z czerwonej cegły. Wymieniony dom nie był jednakże własnością M. R., lecz stanowił część majątku jej ojca (pismo W. R. z dnia [...] marca 1998 r.). Sąd zwraca uwagę, że ocenę przesłanki "zamieszkiwania" należało odnieść do określonego okresu czasu w życiu M.R., tj. do okresu bezpośrednio przedwojennego i dnia 1 września 1939 r. Nie miały zatem znaczenia plany poprzedniczki prawnej skarżących związane z chęcią przeniesienia się w przyszłości do [...], gdzie mieszkała jej rodzina.

W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że Minister Skarbu Państwa prawidłowo uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 2 pkt 1 ustawy, tj. zamieszkiwanie na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, a tym samym brak było podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia.

Odnosząc się do podniesionych na rozprawie argumentów dotyczących tego, że nadrzędnym celem ustawy jest przyznanie rekompensaty za utracone mienie, a kwestia zamieszkiwania ma znaczenie wtórne Sąd zwraca uwagę, że Trybunał Konstytucyjny przedstawiając swoje stanowisko w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 nie zanegował wprowadzenia przez ustawodawcę przesłanki "zamieszkiwania na byłym terytorium RP" jako jednego z kryterium decydującego o przyznaniu prawa do rekompensaty, ale zanegował to, że przesłankę tę ustawodawca odniósł tylko do dnia 1 września 1939 r. Wydaje się, że wprowadzenie tego kryterium podyktowane jest tym, że rekompensata ma stanowić formę nie pełnego, ale słusznego odszkodowania za mienie, dla osób, dla których Kresy Wschodnie były tzw. centrum życiowym, gdzie ześrodkowane było życie osobiste tych osób, które później jako przesiedleńcy, repatrianci, czy uchodźcy opuszczali swe domostwa lub na skutek wybuchu II wojny światowej nie mogli tam powrócić. Wprowadzenie przesłanki "zamieszkiwania na byłym terytorium RP’’ miało zatem wykluczyć z grona uprawnionych te osoby, które stale zamieszkiwały na terenie znajdującym się w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej, a na Kresach Wschodnich posiadały dodatkowe nieruchomości służące im tylko czasowo np. w celach wypoczynkowych, rekreacyjnych. Tego typu przesłanka realizuje racjonalny kompromis jaki należy zachować między oczekiwaniami osób zgłaszających szeroko rozumiane roszczenia reprywatyzacyjne, a Państwem, które jest ich adresatem. Kompromis polega na tym, że ze względu na ograniczone możliwości budżetowe Rzeczypospolitej Polskiej rekompensata nie może mieć charakteru odszkodowania powszechnego i pełnego, lecz jest limitowana ograniczeniami ustawowymi. W sprawach z zakresu "mienia zabużańskiego" zachowanie wskazanego wyżej kompromisu nabiera szczególnego znaczenia z tego powodu, że pozbawienie osób uprawnionych mienia położonego poza obecnymi granicami RP nie wynikało z decyzji władz ówczesnego państwa polskiego, a przejęte mienie nie weszło w skład majątku państwowego. Sąd orzekający w niniejszym składzie miał na uwadze stanowisko zaprezentowane przez NSA w powołanym w skardze kasacyjnej wyroku z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I OSK 303/13, jednakże poglądu tego w kwestii przesłanki "zamieszkiwania" nie podzielił. Sąd zwraca uwagę, że pogląd wyrażony w powołanym wyżej wyroku NSA nie reprezentuje utrwalonej i przeważającej linii orzeczniczej, jeżeli chodzi o omówione wyżej zagadnienie.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł w pkt 1 wyroku na podstawie art. 179a w zw. z art. 182 § 2 pkt 5 Ppsa, w pkt 2 wyroku na podstawie art. 151 Ppsa, w pkt 3 wyroku na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).