Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 35/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Beata Ziomek (spr.) Protokolant Bogusław Piszko po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1072/09 w sprawie ze skargi M. Ł. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 września 2009r. o sygn akt VI SA/Wa 1072/09 Wojewódzki Sąd

Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi M. Ł. na decyzję

Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009r. w przedmiocie ustalenia wyniku

egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, uchylił zaskarżoną decyzję oraz

stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.

Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Uchwałą z dnia 21 września 2008r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna nr 6 do

spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości

Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie ustaliła negatywny wynik

egzaminu konkursowego na aplikację radcowską M. Ł.. Kandydatka na

aplikanta otrzymała z testu wyboru 189 punktów, w sytuacji, gdy zgodnie z treścią

art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2002r. Nr

123, poz. 1059 ze zm.), pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje

kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów.

W odwołaniu od tej uchwały M. Ł. wniosła o uznanie za prawidłowe

udzielonych przez nią odpowiedzi na pytania o nr 74, 98, 99 oraz 100.

Minister Sprawiedliwości utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę poddał analizie

prawidłowość przygotowania egzaminu, jak i jego przebieg oraz odniósł się do

poszczególnych pytań i odpowiedzi zakwestionowanych przez skarżącą w

odwołaniu.

Oceniane przez organ pytanie nr 100 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania

cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie

dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji:

A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie

tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku".

l

Minister Sprawiedliwości wskazał, że Skarżąca udzieliła odpowiedzi "A", natomiast

według klucza odpowiedzi prawidłową jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów

art. 169 § 3 w zw. z art. 130 § 1 ustawy z 17 listopada 1964r. - Kodeks

postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 269, dalej k.p.c.), .

Powyższe stanowisko zakwestionowała skarżąca podnosząc, iż z powołanych wyżej

przepisów nie wynika, czy niedokonanie czynności procesowej wraz ze złożeniem

wniosku o przywrócenie terminu należy traktować jako brak formalny.

Sąd I instancji uznał za trafny zarzut skarżącej wskazując na budzące wątpliwości co

do sposobu sformułowania pytania nr 100. Przepis art. 169 § 3 k.p.c. stanowi, że

równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać

czynności procesowej. Stosownie do treści art. 130 § 1 k.p.c. zdanie 1, jeżeli pismo

procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania

warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty,

przewodniczący wzywa stronę pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia,

uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Według WSA literalne

brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. nie przemawia za uznaniem niedołączenia apelacji za

brak formalny wniosku. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, że

niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań

przewidzianych w tym przepisie stanowi brak formalny, którego uzupełnienie

powinien zarządzić przewodniczący w trybie, przewidzianym w art, 130 § 1 k.p.c.

(podobnie 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR

119/58 z dnia 1 września 1958r. Preis 1960/2/407).

Wyjaśniając podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji stwierdził, że formułowanie

tego typu pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które

odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie poglądów

doktryny i orzecznictwa może budzić wątpliwości.

Nie będąc związany granicami skargi Sąd z urzędu uwzględnił wadliwość pytania nr

193, w którym żadna z podanych odpowiedzi nie stanowi zdania prawdziwego,

nawet wskazana przez organ odpowiedź "A".

Pytanie nr 193 brzmiało: "Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania

podatkowego z urzędu następuje:

A. w formie postanowienia,

B. w formie zawiadomienia,

C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w

sprawie".

Według Sądu I instancji nie zawsze zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa,

wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia,

a wyjątki od reguły zostały określone w art. 165 § 5 - 7 cyt. ustawy. Skoro organowi

chodziło o tzw. zasadę, powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści pytania.

Nieprawidłowe zredagowanie pytania nr 193 nie może obciążać skarżącego zaś

żaden z proponowanych w teście wariantów A,B,C nie zawierał odpowiedzi

prawidłowej.

Zgodnie z art. 339 ust 1 ustawy o radcach prawnych pytania testowe na aplikację

radcowską powinny być tak sformułowane, aby spośród trzech propozycji istniała

tylko jedna i niebudząca wątpliwości odpowiedź, za którą kandydat otrzymuje 1

punkt Obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań

egzaminacyjnych na aplikację, w celu wyeliminowania możliwości udzielenia więcej

niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej oraz jednoznacznych kryteriów wynikających

ze stanu prawnego podniesiony został w orzecznictwie Naczelnego Sądu

Aadministracyjnego (por wyrok NSA z dnia 7 lutego 2008r. II GSK 355/07 Lex nr

463863). Brak zatem podstaw do pozbawienia skarżącej punktu poprzez uznanie, że

udzielona na pytanie nr 193 odpowiedź była błędna.

W odniesieniu do pytań o nr 74, 98 i 99 Sąd I instancji stwierdził, że zarzuty M.

Ł. co do wadliwości ich skonstruowania nie zasługują na uwzględnienie.

Minister prawidłowo przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz

wyjaśnił zasadność zajętego stanowiska.

Wobec tego, że wynik egzaminu konkursowego skarżącej został ustalony na 189

punktów, a dwa spośród pytań testowych zostały sformułowane nieprawidłowo, WSA

w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. -

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze

zm. dalej, jako p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia

30 marca 2009r.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Minister

Sprawiedliwości wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego

domagając się w całości jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego

rozpatrzenia.

Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na

wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego poprzez dokonanie przez Sąd

błędnej oceny ich zastosowania przez organ administracji tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c

p.p.s.a. - poprzez uwzględnienie skargi M. Ł. w sytuacji, gdy

zakwestionowana decyzja Ministra Sprawiedliwości nie naruszała przepisów art. 33

[1] i art. 33 [9] ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych, które to naruszenie

zdaniem Sądu miałoby polegać na sformułowaniu pytań nr 100 i nr 193 testu

konkursowego na aplikację radcowską w sposób sprzeczny z w/w przepisami.

W uzasadnieniu Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z poglądem Sądu I instancji

dotyczącym nieprawidłowości pytania nr 100. Podniósł, że zajęcie stanowiska przez

Sąd Najwyższy w kwestii poruszonej w tym pytaniu nie oznacza automatycznie, że

zagadnienie jest kontrowersyjne, a przepis niejasny. Powoływane przez Sąd I

instancji orzeczenie Sądu Najwyższego zapadło w odmiennym stanie prawnym, tj.

przed wejściem w życie ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Wydanie

orzeczenia przez Sąd nie oznacza automatycznie, ze pojawiło się istotne

zagadnienie prawne lub potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. Stwierdził, że w

kontekście przepisów art. 169 § 3 i art. 130 § 1 k.p.c. a także w świetle pozostałych

podanych propozycji odpowiedzi na pytanie nr 100, jedyną poprawną odpowiedzią

jest odpowiedz "A".

Minister nie zgodził się również z argumentacją Sądu I instancji odnoszącą się do

pytania testowego nr 193. Zdaniem organu sporne pytanie nie zawierało

zastrzeżenia, że chodzi o wyjątki określone w ustawie - Ordynacja podatkowa.

Jakkolwiek art. 165 § 5 - 7 tej ustawy przewiduje cztery wyjątki od zasady

wszczynania postępowania podatkowego z urzędu w formie postanowienia, to żaden

z tych wyjątków nie został uwzględniony w pytaniu i nie dotyczyła go żadna z

sugerowanych odpowiedzi. Sąd I instancji wadliwie zatem doszedł do przekonania,

że pytanie nr 193 nie zawierało wyłącznie jednej poprawnej propozycji odpowiedzi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W

zaskarżonym wyroku nie doszło do zarzucanego naruszenia prawa materialnego

przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 339 ust. 1. ustawy o radcach

prawnych polegającego na przyjęciu, że pytania nr 100 i 193 nie spełniają wymagań

określonych w tym przepisie. Wprawdzie wnoszący skargę kasacyjną w petitum nie

sprecyzował który z pięciu ustępów przepisu art. 339 został naruszony, jednakże jej

uzasadnienie nie budzi wątpliwości Sądu, że chodzi właśnie o ust. 1 powołanego

wyżej przepisu.

Przepis prawa, który w ocenie Sądu I instancji został naruszony, w dacie wydania

kwestionowanej decyzji stanowił: egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu

składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi,

z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź.

Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Orzecznictwo

Naczelnego Sądu Administracyjnego na gruncie analizowanego unormowania

przyjęło jednoznaczny pogląd, iż dla testu zbudowanego na zasadzie jednokrotnego

wyboru, nie jest dopuszczalne formułowanie pytań zawierających propozycje więcej

niż jednej prawidłowej odpowiedzi w nawiązaniu do spornych w orzecznictwie i

doktrynie problemów. Nie można również formułować pytań, na które odpowiedź

będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub

nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach (wyroki NSA z dnia 9.03.201 Or. sygn.akt II

GSK 83/10, z dnia 16.09.201 Or. sygn.akt II GSK778/09).

W świetle przedstawionych rozważań brak jest uzasadnienia dla podniesionego

zarzutu Ministra Sprawiedliwości odnoszącego się do zakwestionowanego przez

Sąd I instancji pytania testowego nr 100, dotyczącego skutków prawnych złożenia

wniosku o przywrócenie terminu bez jednoczesnego wniesienia apelacji. Słusznie

zauważył Sąd I instancji, że z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego

powołanych w kluczu odpowiedzi: art. 169 § 3 i art. 130 § 1 k.p.c. nie wynika w

sposób jednoznaczny, aby niedołączenie przez pełnomocnika apelacji do takiego

wniosku było traktowane jako brak formalny podlegający uzupełnieniu w trybie

przewidzianym dla uzupełnienia pism procesowych.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut Ministra Sprawiedliwości co do

przyjęcia w motywach zaskarżonego wyroku, że w pytaniu nr 193 nie zawarto żadnej

propozycji prawidłowej odpowiedzi.

Regulacja art. 165 ustawy Ordynacja podatkowa odnosząca się do kwestii

wszczęcia postępowania podatkowego opiera się na zróżnicowanej i rozbudowanej

procedurze, co pozwala na stwierdzenie, że bez wprowadzenia do treści pytania

dodatkowego założenia, iż chodzi o zasadę albo o przewidziane do niej wyjątki, nie

istniały wyraźnie określone kryteria, według których możliwe było dokonanie

obiektywnej oceny prawidłowości udzielonej odpowiedzi. Jak już wcześniej

podniesiono z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika wymóg

redagowania pytań testowych w sposób jednoznaczny, aby tylko jedna z trzech

propozycji odpowiedzi była prawidłowa. Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje

stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji, iż pytanie nr 193 testu

egzaminacyjnego, tych wymagań nie spełnia. Godzi się również podnieść, iż pogląd

dotyczący wadliwości prawnomaterialnej pytania nr 193 w teście egzaminacyjnym na

aplikację radcowską w 2008r, został utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu

Administracyjnego i również skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni ten pogląd

podziela (por. wyroki NSA: z dnia 9 marca 2010, sygn. akt II GSK 58/10, sygn. akt II

GSK 83/10, z dnia 15 kwietnia 201 Or. sygn. akt II GSK 27/10, z dnia 12 sierpnia

201 Or. sygn.akt li GSK 31/10, z dnia 18 listopada 201 Or. sygn. akt II GSK 974/09).

Naruszenie przepisu prawa materialnego powoduje uwzględnienie skargi, jeżeli

naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, w tym wypadku na ustalenie wyniku

egzaminu na aplikację radcowską. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanym

przypadku, albowiem w stanie prawnym wiążącym dla sprawy pozytywny wynik z

egzaminu konkursowego otrzymywał kandydat, który uzyskał co najmniej 190

punktów. Skoro skarżąca uzyskała z testu 189 punktów, naruszenie prawa

materialnego miało wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit a

p.p.s.a.

Jako podstawę kasacyjną wskazano także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c

p.p.s.a, bez wskazania szerszego uzasadnienia. Z tego względu wypada jedynie

zauważyć, iż przepis ten nie stanowił podstawy uwzględnienia skargi i nie został

powołany w zaskarżonym wyroku.

Z wymienionych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184

p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

-----------------------

Sygn. akt II GSK 35/10

4

Sygn. akt II GSK 35/10

Sygn. akt li GSK 35/10

5

Sygn. akt II GSK 35/10