Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2350/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6174 Komornicy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Mirosław Trzecki Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2853/13 w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu komorniczego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od M. N. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2853/13, po rozpoznaniu skargi M. N. uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2013 r. utrzymującą w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw przeprowadzania egzaminów konkursowego i komorniczego obejmującej obszar właściwości izb komorniczych w P. i we W. z siedzibą w P. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], (zwana dalej: "Komisją Egzaminacyjną") ustalającą negatywny wynik egzaminu komorniczego.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

W dniu [...] marca 2013 r. skarżący przystąpił do części pisemnej egzaminu komorniczego, stanowiącej zestaw dwóch tematów do opracowania i otrzymał 30,25 punktów, co stanowiło ocenę pozytywną z tej części egzaminu.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. skarżący przystąpił do części ustnej egzaminu komorniczego i otrzymał z niej 26,5 punktów.

Łącznie z obydwu części tego egzaminu skarżący uzyskał 56,75 punktów.

Uchwałą z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna do spraw przeprowadzania egzaminów konkursowego i komorniczego obejmująca obszar właściwości izb komorniczych w P. i we W. z siedzibą w P. ustaliła, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu komorniczego, bowiem zgodnie z art. 31f ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz. U. z 2011 r. nr 231, poz. 1376; zwanej dalej: u.k.s.e.) pozytywny wynik z egzaminu komorniczego otrzymuje zdający, który uzyskał łącznie z części pisemnej i ustnej co najmniej 60 punktów.

W odwołaniu od powyższej uchwały skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23; powoływanej dalej jako: k.p.a.), polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

art. 32 ust. 1 Konstytucji RP; art. 31d ust. 1, art. 31e ust. 2 i ust. 3 u.k.s.e. poprzez nieuwzględnienie, a w części niewłaściwe zastosowanie, ustalonych przez ustawodawcę kryteriów oceny pracy zadania pisemnego egzaminu komorniczego;

- § 17 ust. 1 oraz § 19 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie trybu i sposobu powoływania i działania komisji egzaminacyjnych oraz przeprowadzenia egzaminów konkursowego i komorniczego (Dz. U. nr 244. poz. 1802) przez to, że brak istnienia obiektywnych kryteriów oceniania powodował, że komisja egzaminacyjna mogła swobodnie decydować o ilości przyznawanych bądź nieprzyznawanych punktów;

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez naruszenie zasady równego traktowania przez władze publiczne z uwagi na brak przygotowania przez zespół egzaminacyjny kryteriów oceniania prac pisemnych co powodowało różne traktowanie osób zdających przez różne komisje egzaminacyjne.

Skarżący zakwestionował uchybienia wskazane przez egzaminatorów w zakresie opracowania tematu pierwszego:

- brak odnotowania faktu wszczęcia postępowania w systemie teleinformatycznym;

- brak uchylenia zajęcia ruchomości;

- brak podstawy prawnej w postanowieniu o zakończeniu postępowania egzekucyjnego;

- brak obciążenia kosztami wierzyciela wynikającym z art. 39 ust. 2 pkt 5 u.k.s.e.,

- brak opisania tytułu wykonawczego oraz adnotacji o przelewie kwoty wierzycielowi.

Natomiast w zakresie ocen opracowania tematu drugiego zakwestionował uznanie przez egzaminatorów za uchybienia:

- brak wydania postanowienia o ukaraniu grzywną pracodawcy,

- obciążenie dłużnika kosztami postępowania.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.

Minister przeanalizował szczegółowo treść zadania pierwszego i skonfrontował tę treść z wymaganymi działaniami, które powinien podjąć zdający w ramach prawidłowego wykonania zadania.

Organ II instancji stwierdził, że egzaminator M. G. ocenił opracowanie tematu pierwszego przez zdającego na 14,5 punktu i wskazał jako uchybienia obniżające ocenę:

- brak odnotowania faktu wszczęcia postępowania w systemie teleinformatycznym,

- brak wezwania do uzupełnienia braków wniosku o pełnomocnictwo,

- brak uchylenia zajęcia ruchomości,

- brak podstawy prawnej w postanowieniu o zakończeniu postępowania,

- brak opisania tytułu wykonawczego,

- brak adnotacji o przekazaniu kwoty wierzycielowi.

Drugi egzaminator R. M. ocenił opracowanie tego tematu na 14 punktów i wskazał jako uchybienia obniżające ocenę braki tożsame ze wskazanymi przez egzaminatora M. G. oraz brak obciążenia kosztami z art. 39 ust. 2 pkt. 5 u.k.s.e.

Organ II instancji uznał za nieuzasadniony zarzut skarżącego kwestionujący brak odnotowania faktu wszczęcia postępowania egzekucyjnego w systemie teleinformatycznym. Powołując się na rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2009 r. w sprawie szczegółowych czynności Krajowej Rady Komorniczej oraz szczegółowych czynności komornika związanych z egzekucją prowadzoną na podstawie elektronicznego tytułu wykonawczego (Dz. U. Nr 224, poz. 1805) Minister Sprawiedliwości stwierdził, że chociaż w opracowaniu tematu znajduje się notatka potwierdzająca wykonanie czynności, o której mowa w § 6 wymienionego rozporządzenia (tj. o sprawdzeniu zgodności wydruku weryfikacyjnego z elektronicznym tytułem wykonawczym), jednak nie zawiera ona notatki o wykonaniu czynności, o której mowa w § 8 rozporządzenia, to jest o odnotowaniu w systemie teleinformatycznym faktu prowadzenia egzekucji. Tym samym zarzut skarżącego w tej kwestii jest nietrafny, zaś stanowisko obu egzaminatorów było prawidłowe. Organ zauważył nadto, że omawiane uchybienie ma znaczenie istotne, gdyż dotyczy bezpieczeństwa obrotu prawnego.

Organ II instancji uznał za nieuzasadniony zarzut skarżącego co do niesłusznego wytknięcia przez obu egzaminatorów braku uchylenia zajęcia ruchomości. Organ wskazał, że zwolnienie ruchomości spod zajęcia, tak jak i ich uprzednie zajęcie, nie jest czynnością wymagającą wydania postanowienia. Czynności te dokonywane są skutecznie w oparciu o złożone przez komornika pisemne oświadczenie o zajęciu ruchomości lub o zwolnieniu ich z zajęcia. Wobec powyższego, obowiązkiem komornika w niniejszej sprawie, tj. przy zakończeniu postępowania było zawiadomienie dłużnika oraz konkubiny, a także banku, w którym dłużnik posiadał konto, o zwolnieniu ruchomości spod zajęcia, zaś samo zawiadomienie o zakończeniu postępowania nie odpowiada temu obowiązkowi. Organ odwoławczy uznał jednak, że ponieważ, pomimo omówionej wadliwości zawiadomienia, konkubina oraz bank uzyskały wiadomość, z której (zgodnie z intencją komornika) pośrednio wynikało, że dokonane uprzednio zajęcia ustały, zasadne jest podwyższenie przyznanych zdającemu ocen za zadanie pierwsze o pół punktu.

Organ odwoławczy uznał za zasadny zarzut skarżącego co do niesłusznego obniżenia oceny przez obu egzaminatorów za brak adnotacji o dokonaniu przelewu wyegzekwowanej kwoty na rzecz wierzyciela. Wprawdzie zapis o wypłaceniu tej kwoty wierzycielowi powinien zostać zamieszczony w karcie rozliczeniowej jako osobna pozycja, jednak z poczynionej adnotacji wynika w sposób dostatecznie czytelny, że zdający dokonał wypłacenia wierzycielowi wyegzekwowanej należności. W związku z powyższym organ II instancji podniósł ocenę przyznaną przez każdego z egzaminatorów o jeden punkt.

Organ odwoławczy uznał za zasadny zarzut skarżącego co do niesłusznego wytknięcia mu przez jednego z egzaminatorów braku obciążenia kosztami działań komornika i podniósł ocenę o 0,5 punktu.

Organ odwoławczy uznał za niezasadny zarzut skarżącego co do niesłusznego wytknięcia zdającemu braku podania podstawy prawnej w postanowieniu o zakończeniu postępowania. Organ podniósł, że w opracowaniu tematu zdający nie wskazał w treści postanowienia z dnia [...] marca 2013 r. podstawy prawnej jego wydania, podczas gdy wskazanie podstawy prawnej stanowi konieczny element każdego orzeczenia, co wynika wyraźnie z art. 328 § 2 w zw. z art. 361 k.p.c. Tym samym występowanie wskazanego uchybienia nie budzi wątpliwości organu II instancji, co czyni zasadnym obniżenie ocen dokonane przez egzaminatorów.

Organ uznał za niezasadny zarzut skarżącego co do obniżenia przez egzaminatorów ocen za nieopisanie tytułu wykonawczego i wskazał, że zdający, choć zamieścił w treści postanowienia z dnia [...] marca 2013 r. rozstrzygnięcie: "Oznaczyć wynik egzekucji zgodnie z art. 816 § 2 k.p.c. w postępowaniu egzekucyjnym w systemie teleinformatycznym", to odnotowania tego nie zrealizował. W opracowaniu tematu nie ma bowiem notatki potwierdzającej wykonanie tej czynności. Zgodnie z regułą wyrażoną w punkcie 6 informacji dla zdającego, notatka taka jest wymaganą formą wykazania, że tego rodzaju czynność została wykonana. W konsekwencji niewykonanie czynności, wynikające z braku jej udokumentowania, musi być uznane za uchybienie. W świetle powyższych rozważań jest ono równorzędne z nieopisaniem tytułu wykonawczego. Wobec powyższego brak jest podstaw do podwyższenia oceny za omawiany element opracowania.

Co do zadania drugiego organ odwoławczy podkreślił, że obydwaj egzaminatorzy ocenili opracowanie tak samo, przyznając zdającemu po 16 punktów i wskazując jako uchybienia obniżające ocenę:

- błędne obciążenie dłużnika kosztami postępowania,

- ponaglenie pracodawcy do wykonania obowiązków pod rygorem wymierzenia grzywny, zamiast jej wymierzenia.

Obydwa zarzuty skarżącego w stosunku do powyższych uchybień organ II instancji uznał za nieuzasadnione, zaś punktację przyjętą przez każdego z egzaminatorów, tj. 16 punktów - uznał za właściwą.

Organ odwoławczy nie zgodził się z podniesionym w odwołaniu zarzutem naruszenia wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji zasady równego traktowania przez władze publiczne, mającym polegać na nieprzygotowaniu przez zespół egzaminacyjny kryteriów oceniania prac pisemnych. Niezależność egzaminatorów od czynników zewnętrznych, w tym od siebie nawzajem, z jednoczesnym uwzględnieniem poddania zasadności każdej z ocen kontroli instancyjnej, stanowi rozwiązanie o charakterze gwarancyjnym służące zapewnieniu obiektywnego wyniku egzaminu komorniczego. Przedstawianie powyższego jako zarzutu nie znajduje zatem uzasadnienia.

Reasumując organ wskazał, że w rezultacie uwzględnienia niektórych zarzutów odwołującego, oceny przyznane odwołującemu przez egzaminatorów M. G. oraz R. M. za opracowanie tematu pierwszego zostały podwyższone do równej wysokości po 16 punktów, zaś obie oceny za opracowanie tematu drugiego pozostały niezmienione w tej samej wysokości 16 punktów. Wobec powyższego, oceny łączne wyniosły po 32 punkty. Oznacza to, że ocena z części pisemnej egzaminu zdającego ustalona została także na 32 punkty.

Organ uznał za niezasadne zarzuty skarżącego dotyczące rażącego zróżnicowania ocen przyznanych mu na części ustnej egzaminu i stwierdził, że powołanie przewidzianej przepisami komisji złożonej z siedmiu członków powoduje, że wpływ ocen skrajnych na wynik egzaminu jest mniejszy, niż byłby w wypadku komisji o niewielkim składzie osobowym. Na skutek tego decydującą dla wyniku egzaminu rolę odgrywa poziom odpowiedzi zdających.

Zdaniem organu, część ustna egzaminu komorniczego, została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami. Możliwość korzystania z tekstów prawnych, komentarzy i orzecznictwa jest zagwarantowana zdającym jedynie na części pisemnej, co wynika wyraźnie z art. 31c ust. 2 u.k.s.e. Natomiast obowiązujące przepisy nie przewidują zapewnienia takiej możliwości zdającym w czasie części ustnej egzaminu komorniczego. Ponieważ w ustawie nie występuje zakaz udostępniania tekstów prawnych na tej części egzaminu, decyzja w tym zakresie pozostaje w kompetencji przewodniczącego danej komisji egzaminacyjnej. Udzielenie zgody na korzystanie z tekstów prawnych w określonej komisji nie prowadzi automatycznie do zwiększenia szans na uzyskanie wyniku pozytywnego u osób zdających przed tą komisją, a z pewnością nie powoduje ich zmniejszenia u osób zdających przed inną komisją. Kwestia nierówności warunków - na tle omawianego zagadnienia - pojawiłaby się w sytuacji, gdyby niektórzy ze zdających przed tą samą komisją uzyskali zgodę na korzystanie z tekstów prawnych, a inni zostaliby tej możliwości pozbawieni. Natomiast, jeżeli wszyscy zdający przed daną komisją uzyskują taką możliwość lub wszyscy są jej pozbawieni, to komisja ta stosuje wobec wszystkich zdających jednolite warunki udzielania odpowiedzi. W ocenie organu II instancji, dozwolenie zdającym przed określoną komisją na zapoznanie się przed udzieleniem odpowiedzi z tekstami prawnymi powoduje, że komisja ta uwzględnia ten fakt przy ocenie udzielanych odpowiedzi. W ocenie organu odwoławczego, sposób przeprowadzenia przez Komisję Egzaminacyjną obydwu części egzaminu komorniczego M. N. czynił zadość wynikającej z art. 8 k.p.a. zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Mając na uwadze wyniki rozpoznania odwołania w zakresie oceny z części pisemnej, prowadzące do jej podwyższenia do 32 punktów, organ stwierdził, że skarżący uzyskał z obu części egzaminu łącznie 58,5 punktów.

Uzyskana przez skarżącego ocena z egzaminu komorniczego jest adekwatna do - wynikającego ze sporządzonego opracowania tematów na części pisemnej oraz z odpowiedzi na pytania udzielonych na części ustnej egzaminu - stopnia opanowania przez zdającego umiejętności zawodowych koniecznych do właściwego wykonywania powierzonych przez ustawodawcę komornikowi sądowemu zadań i czynności.

W skardze od powyższej decyzji, M. N. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz przepisów prawa materialnego art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, art. 31d ust. 1, art. 31e ust. 2 i ust. 3 u.k.s.e., § 17 ust. 1 oraz § 19 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie trybu i sposobu powoływania i działania komisji egzaminacyjnych oraz przeprowadzenia egzaminów konkursowego i komorniczego (Dz. U. nr 244, poz. 1802) polegające na braku opracowania i zastosowania obiektywnych kryteriów oceny prac, co naruszało także zasadę równego traktowania. W uzasadnieniu skargi zakwestionował wszystkie uchybienia wytknięte mu przez egzaminatorów.

Wyrokiem z dnia 27 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości.

Sąd uznał, że skarga M. N. jest zasadna, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania doszło do istotnego naruszenia prawa, które uzasadnia uchylenie decyzji z dnia 7[...] sierpnia 2013 r.

Sąd podkreślił, że jego rolą jest kontrola zaskarżonej uchwały pod względem zgodności z prawem, a nie samodzielna ocena pracy egzaminacyjnej skarżącego i wyprowadzanie własnych wniosków z materiału dowodowego.

Sąd przypomniał brzmienie przepisów u.k.s.e. w stanie prawnym obowiązującym w sprawie niniejszej.

Zgodnie z art. 31 ust. 3, 4 i 5 u.k.s.e. egzamin komorniczy polega na sprawdzeniu przygotowania osoby przystępującej do egzaminu komorniczego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu komornika. Egzamin ten składa się z części pisemnej i ustnej, rozpoczynających się równocześnie w tych samych dniach na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Z przepisu art. 31c ust. 1 u.k.s.e. wynika, że część pisemna egzaminu polega na opracowaniu przez zdającego dwóch tematów dotyczących czynności wchodzących w zakres ustawowych zadań komorników.

Zgodnie z art. 31d ust. 1, oceny tematów - przy zastosowaniu skali od 0 do 20 punktów - dokonują, niezależnie od siebie, dwaj członkowie komisji egzaminacyjnej. Każdy z nich przedstawia na piśmie ocenę łączną, wskazując liczbę punktów uzyskanych przez zdającego wraz z uzasadnieniem.

Przepis art. 31d ust. 2 stanowi zaś, że pozytywną ocenę z części pisemnej egzaminu komorniczego uzyskuje zdający, który uzyskał co najmniej 30 punktów.

Stosownie do art. 31e ust. 1 ustawy, do części ustnej egzaminu komorniczego dopuszczeni zostają tylko zdający, którzy uzyskali pozytywną ocenę z części pisemnej egzaminu. Z treści ust. 2 i 3 tego przepisu wynika natomiast, że w części ustnej egzaminu komorniczego zdający odpowiada na losowo wybrany przez siebie zestaw 8 pytań, a każda odpowiedź oceniana jest osobno przez członków komisji egzaminacyjnej, przy zastosowaniu skali od 0 do 5 punktów; zdający może uzyskać maksymalnie 40 punktów.

Zgodnie zaś z art. 31f ustawy pozytywny wynik z egzaminu komorniczego otrzymuje zdający, który uzyskał łącznie z części pisemnej i ustnej co najmniej 60 punktów.

Powyższe oznacza, że dokonana ocena pracy egzaminacyjnej musi być adekwatna do obowiązującego organ kryterium przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu komornika. Możliwość dokonania takiej oceny warunkowana jest jednakże spełnieniem przez decyzję (uchwałę) wymogów formalnych określonych w art. 107 § 1 k.p.a. W szczególności uzasadnienie decyzji (uchwały) jest źródłem informacji, co do sposobu rozumowania organu i przyjętych przez niego założeń stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i jako takie winno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a tym samym ustalenie i wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Zdaniem Sądu, zaskarżona uchwała narusza ww. przepisy procedury administracyjnej w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy analizując stan faktyczny poszczególnych zadań i jego realizację przez zdającego, dokonał jego ponownej oceny i uwzględnił kilka zarzutów skarżącego skierowanych przeciwko dokonanej ocenie egzaminatorów, doliczając mu punkty za poszczególne zadania. Brak jest jednak jakiegokolwiek uzasadnienia zastosowanej skali przy uwzględnieniu ustawowego kryterium z art. 31 ust. 3 u.k.s.e., tj. przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu komornika.

Zdaniem Sądu, treść powyższego kryterium oznacza posiadanie przez zdającego bądź brak posiadania konkretnej wiedzy prawniczej i umiejętności zawodowych jej wykorzystania, wymaganych na stanowisku komornika sądowego, do którego skarżący aspiruje. Oznacza to, że wymogi materialne wynikające wprost z art. 31 ust. 3 u.k.s.e. należy przełożyć na zakres zadań, jakie objęte były egzaminem.

Tematy do opracowania na część pisemną egzaminu zostały sformułowane w sposób umożliwiający sprawdzenie przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu komornika. Treść stanów faktycznych każdego z zadań w temacie pierwszym i drugim poprzedzona została dołączonymi do każdego z tematów załącznikami oraz treścią informacji dla zdającego, zawierających się na stronie drugiej każdego z tematów. W punkcie 1 informacji dla zdającego wskazano sposób wykonania zadania: "Temat należy opracować, podejmując czynności w postępowaniu egzekucyjnym zgodnie z podanym stanem faktycznym (wynikającym z wniosku, tytułu wykonawczego i stanu faktycznego tematu) oraz stanem prawnym obowiązującym na dzień egzaminu, poczynając od założenia akt i opisania okładki do zakończenia postępowania, opracowując temat pod względem merytorycznym, biurowym i rozliczeniowym.".

Mając to na względzie Sąd uznał, że nietrafnie została oceniona kwestia odnotowania wszczęcia postępowania w systemie teleinformatycznym. W opracowaniu tematu znajduje się notatka o wykonaniu czynności, o której mowa w § 6 rozporządzenia MS z dnia 23 grudnia 2009 r., ale nie zawiera ono notatki o wykonaniu czynności, o której mowa w § 8 rozporządzenia (o odnotowaniu w systemie teleinformatycznym faktu prowadzenia egzekucji). Zdaniem organu wydania orzeczenia nie można utożsamiać z dokonaniem wpisu w systemie teleinformatycznym. W ocenie Sądu, stanowisko Ministra jest błędne. Sąd wskazał, że z akt egzaminacyjnych wynika, iż postanowienie z dnia [...] marca 2013 r. o zakończeniu postępowania egzekucyjnego zawiera pkt 3 "odznaczyć wynik egzekucji zgodnie z art. 816 k.p.c. w postępowaniu egzekucyjnym w systemie teleinformatycznym.". Wydanie postanowienia tej treści oznacza, że doszło tylko do technicznego braku adnotacji o wykonaniu tego punktu, nie oznacza natomiast niewiedzy zdającego.

Okoliczność, że na egzaminie wymagana była notatka jest bezsporna, ale jej brak należy oceniać przez pryzmat wiedzy kandydata w zakresie merytorycznego opanowania całokształtu zagadnienia, a nie niedopatrzenia wymogu punktu 6 informacji dla zdającego. W takich bowiem okolicznościach do uznania dyskwalifikacji wiedzy zdającego pierwszeństwo ma znajomość uregulowań ustawowych, czy norm wydanych w rozporządzeniach wykonawczych, a w dalszej kolejności wymagane wytyczne zawarte w informacji dla zdającego.

Organ powinien zatem ocenić ponownie, czy w świetle umieszczenia ww. zapisu pkt 3 - w postanowieniu kończącym postępowanie egzekucyjne – można zarzucić egzaminowanemu, że nie dopełnił faktycznej czynności odnotowania w systemie teleinformatycznym faktu prowadzenia egzekucji na podstawie elektronicznego tytułu wykonawczego. Organ odwoławczy ponownie wypowie się też, czy okoliczność ta ma wpływ na podwyższenie oceny w tym zakresie, skoro uchybieniem jest "brak notatki o wykonaniu czynności, o której mowa w § 8 rozporządzenia o odnotowaniu w systemie teleinformatycznym faktu prowadzenia egzekucji" i oceni dokonywane czynności poprzez pryzmat przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu komornika.

Sąd nakazał także, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odniósł się do uznanego zarzutu skarżącego o niesłusznym obniżeniu oceny przez obu egzaminatorów za brak adnotacji o dokonaniu przelewu wyegzekwowanej kwoty na rzecz wierzyciela. Bowiem organ II instancji przyznał, że wprawdzie zapis o wypłaceniu tej kwoty wierzycielowi powinien zostać zamieszczony w karcie rozliczeniowej jako osobna pozycja, jednak uznał za słuszny zarzut, że z poczynionej adnotacji na karcie rozliczeniowej pod poz. 3/13 ("potrącenie z konta") wynika w sposób dostatecznie czytelny, że zdający dokonał wypłacenia wierzycielowi wyegzekwowanej należności i dokonał zapisu "wypłacono wierzycielowi". Sąd zauważył, że powyższa okoliczność legła u podstaw podniesienia punktacji, jednakże jej wysokość jest niejasna. Jak bowiem wskazał organ "ocenę przyznaną przez każdego z egzaminatorów podniesiono o 1 punkt". Powyższe wymaga uzasadnienia, bowiem w ocenie Sądu taki zapis oznacza, że w zakresie tego zarzutu skarżący otrzymałby łącznie 2 punkty.

Sąd stwierdził także, że z zapisu dotyczącego podwyższenia punktacji za uznanie (nie w pełni poprawnego) zawiadomienia banku, w którym dłużnik ma rachunek oraz konkubiny dłużnika, że dokonane zajęcia ustały wynika, iż chodzi o "ocenę" każdego z egzaminatorów, co oznaczałoby przyznanie łącznie w zakresie tego zarzutu 1 punktu.

Uwzględnienie zarzutu w zakresie kosztów postępowania spowodowało podwyższenie oceny wystawionej przez egzaminatora R. M. o 0,5 punktu.

Sąd I instancji wyliczył, że w ten sposób podniesiono punktację o 2+1+0,5, co daje dodatkowe 3,5 punktu, a w konsekwencji oznaczałoby łącznie 33,75 punktów za prace pisemne plus 26,5 punktu za egzamin ustny, co dawałoby łącznie 60,25 punktu uprawniające do uzyskania oceny pozytywnej.

Taka konkluzja wynika z opisanych przez organ odwoławczy sformułowań i dokonanej w uzasadnieniu oceny, natomiast nie jest potwierdzona ostatecznie wskazanym wynikiem matematycznym, który na k. 20 uzasadnienia został określony na 32 punkty za część pisemną.

Sąd dodał, że nawet gdyby dokonać odmiennej interpretacji punktacji podwyższonej przez organ odwoławczy, to dodając matematycznie uznane punkty: 1+0,5 + 0,5 otrzymamy 2 dodatkowe punkty, co z kolei podwyższałoby ocenę za tematy pisemne do 32,25 punktów, a nie do 32 punktów, jak ustala organ na k. 20 uzasadnienia.

Za prawidłową Sąd uznał ocenę drugiego tematu pracy pisemnej. Organ odwoławczy prawidłowo uznał, że obydwaj egzaminatorzy zasadnie ocenili opracowanie tematu drugiego, przyznając mu po 16 punktów i wskazując jako uchybienia obniżające ocenę: błędne obciążenie dłużnika kosztami postępowania oraz ponaglenie pracodawcy do wykonania obowiązków pod rygorem wymierzenia grzywny, zamiast jej wymierzenia.

Sąd przyznał, że przepisy ustawy oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawie określenia trybu i sposobu działania zespołu egzaminacyjnego, zgłaszania propozycji pytań przez Krajową Radę Komorniczą i rady izb komorniczych oraz przygotowywania pytań na egzaminy konkursowy i komorniczy (Dz. U. Nr 244, poz. 1800) nie przewidują przygotowania żadnej formy klucza oceny prac pisemnych na egzaminie komorniczym. Zgodnie z art. 31d ust. 1 ustawy, oceny prac dokonują, niezależnie od siebie, dwaj członkowi komisji egzaminacyjnej. Każdy z nich wystawia na piśmie ocenę łączną, wskazując liczbę punktów uzyskanych przez zdającego, wraz z uzasadnieniem. Posiadają oni autonomię w zakresie oceny opracowania tematów przez zdających, co nie oznacza, że wydawane oceny mogą być dowolne.

Sąd uznał, że za wyeliminowaniem decyzji z obrotu prawnego przemawia przyznana przez organ możliwość korzystania przed innymi komisjami z tekstów prawnych, komentarzy i orzecznictwa na egzaminie ustnym. Sąd nie podzielił arbitralnego poglądu organu, że na gruncie niniejszej sprawy udzielenie zgody na korzystanie z tekstów prawnych w komisji skarżącego nie prowadziłoby do zwiększenia jego szans na uzyskanie wyższej punktacji z części pisemnych. Z pewnością nie spowodowałaby ich zmniejszenia.

Nie można zgodzić się z tezą, że kwestia nierówności warunków - na tle omawianego zagadnienia - pojawiłaby się tylko w sytuacji, gdyby niektórzy ze zdających przed tą samą komisją uzyskali zgodę na korzystanie z tekstów prawnych, a inni zostaliby tej możliwości pozbawieni.

W ocenie Sądu jest oczywiste, że dozwolenie skarżącemu na zapoznanie się z tekstami prawnymi przed udzieleniem pisemnych odpowiedzi powoduje, że po konfrontacji z normami prawnymi miałby większą szansę skorygować swoje błędy, np. w odniesieniu do zadania drugiego.

Okoliczność ta powinna zostać uwzględniona pod kątem przestrzegania zasad określonych w art. 32 Konstytucji RP. Ustęp 1 stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Ustęp 2 określa, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Pojęcie "wszyscy" należy odnieść – na gruncie sprawy niniejszej - do wszystkich zdających egzamin komorniczy w danym roku, na podstawie obowiązujących w dacie egzaminu norm prawnych, a nie przy odniesieniu do poszczególnych komisji. Od zasady równości Konstytucja nie zna bowiem żadnych odstępstw i wyjątków.

Uznając, że stwierdzone uchybienia w zakresie oceny dokonanej za prace pisemne mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy i powołując się na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) Sąd uchylił decyzje organów obu instancji.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Sprawiedliwości.

Zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak: [...] została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23; powoływanej dalej jako: k.p.a.), podczas gdy organ odwoławczy prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające oraz dokonał prawidłowej analizy i oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy;

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie ustalenia wyniku egzaminu komorniczego M. N. doszło do naruszenia zasady równości wobec prawa;

3. prawa materialnego, tj. art. 31d ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2011 r. nr 231, poz. 1376) poprzez jego niezastosowanie przy kontroli prawidłowości oceny wystawionej M. N. za rozwiązanie pierwszego tematu w części pisemnej egzaminu.

Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, zatem zaskarżony wyrok podlega uchyleniu.

W ocenie Sądu kasacyjnego, zasadny jest pierwszy zarzut kasacyjny dotyczący niesłusznego uznania, że decyzja Ministra Sprawiedliwości została wydana z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 p.p.s.a.

Organ II instancji, działając zgodnie z przepisami k.p.a., przeprowadził bardzo staranne postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy wynik egzaminu określony uchwałą Komisji Egzaminacyjnej jest ustalony prawidłowo, a zatem czy jest zgodny z prawem. Organ II instancji szczegółowo przeanalizował oba zadania z części pierwszej egzaminu pisemnego, określił zakres czynności, które powinien podjąć zdający, działający jako komornik i z tym zakresem skonfrontował działania zdającego wynikające ze sporządzonych przez niego prac egzaminacyjnych. Organ przeanalizował też wnikliwie wytknięte przez egzaminatorów błędy, których istnienie zakwestionował skarżący. Po tej drobiazgowej analizie częściowo uznał zasadność stanowiska skarżącego i w związku z tym podwyższył punktację przyznaną przez każdego z egzaminatorów za zadanie pierwsze.

W tym miejscu przypomnieć należy, że wytknięte przez obu egzaminatorów błędy pracy pokrywały się, z jednym tylko wyjątkiem: egzaminator M. dodatkowo zarzucił zdającemu, że nie obciążył kosztami wierzyciela. Organ II instancji uznał to stanowisko egzaminatora za nietrafne, zaś działanie zdającego za poprawne i w związku z tym punktację egzaminatora M. podwyższył o 0,5 punktu.

Organ II instancji uznał też częściowo zarzuty zdającego, co do wady jego pracy przypisanej mu przez obu egzaminatorów, dotyczącej braku powiadomienia o zwolnieniu ruchomości z zajęcia i w związku z tym podniósł ocenę przyznaną przez każdego z nich o 0, 5 punktu.

Organ II instancji uznał też za zasadny zarzut zdającego dotyczący prawidłowo uczynionej adnotacji o dokonaniu przelewu na karcie rozliczeniowej i w związku z tym podniósł ocenę przyznaną przez każdego z egzaminatorów o 1 punkt.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko organu II instancji co do oceny poszczególnych błędów i zarzutów zdającego jest całkowicie jasne i bardzo dokładnie merytorycznie uzasadnione.

W tym miejscu wskazać należy, że Sąd I instancji wiele uwagi poświęcił błędowi zarzuconemu zdającemu przez obu egzaminatorów, który to błąd polegał na niesporządzeniu notatki, wymaganej w pkt 6 "Informacji dla zdającego", o oznaczeniu wyniku egzekucji w systemie teleinformatycznym. Jest niesporne, że choć zdający w postanowieniu z dnia [...] marca 2013 r. zamieścił rozstrzygnięcie: "oznaczyć wynik egzekucji zgodnie z art. 816 § 2 k.p.c. w postępowaniu egzekucyjnym w systemie teleinformatycznym", to odnotowania tego nie zrealizował, gdyż nie ma w tym przedmiocie notatki wymaganej "Informacją dla zdającego". W ocenie Sądu I instancji, wobec prawidłowej treści postanowienia, błąd ten nie dyskwalifikuje omawianego działania zdającego, bowiem jest oczywiste, że zdający wiedział, iż odnotowanie w systemie teleinformatycznym powinien uczynić, zaś na egzaminie zgodnie z art. 31 ust. 3 u.k.s.e. sprawdzana jest wiedza i przygotowanie do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu. W świetle powyższego stanowisko organu co do oceny omawianego błędu Sąd uznał za nietrafne i polecił ustalić ponownie, czy można zarzucić zdającemu błędne działanie w tej kwestii.

Zarzut kasacyjny, co do wadliwego stanowiska Sądu I instancji w przedmiocie oceny powyższego błędu jest usprawiedliwiony. Jest niesporne, że zdający nie zastosował sie do "Informacji dla zdających" i nie sporządził wymaganej notatki, która miała być równoznaczna z rzeczywistym podjęciem tej czynności.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż okoliczność, że przyszły komornik wie, jak powinien postąpić nie oznacza, iż postępuje zgodnie z tą wiedzą. Jak słusznie podkreślił Sąd I instancji, egzamin komorniczy ma sprawdzić przygotowanie do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu komornika. Egzamin ma zatem sprawdzić nie tylko, czy zdający wie co powinien zrobić w konkretnej sytuacji prawnej, ale także czy i jak to robi. Mając na względzie ten cel egzaminu, uznać należy, że nietrafnie Sąd I instancji bagatelizuje ten brak, bowiem zaniechanie wymaganej czynności odnotowania wyniku egzekucji w systemie teleinformatycznym (a temu równa się brak notatki o jej wykonaniu) jest błędem, który musi rzutować na ocenę pracy, na co zwrócili uwagę obaj egzaminatorzy.

Zarzut kasacyjny, co do wadliwego uznania przez Sąd I instancji, że w sprawie nie dokonano prawidłowych ustaleń i błędnie oceniono materiał dowodowy, uznać należy zatem za usprawiedliwiony, bowiem organ prawidłowo ocenił materiał dowodowy i dokonał prawidłowych ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia.

Usprawiedliwiony jest także zarzut kasacyjny dotyczący błędnego uznania przez Sąd I instancji, że ustalenia w przedmiocie punktacji są niejasne i wymagają powtórnego zbadania.

Jak wskazano wyżej na skutek uznania za zasadne niektórych zarzutów skarżącego, w sprawie doszło do zmiany punktacji przez organ II instancji, co do zadania pierwszego z egzaminu pisemnego.

Ocena przyznana przez egzaminatora M. G. za zadanie pierwsze wynosiła 14,5 punktu i została podniesiona przez organ II instancji o 0,5 punktu + 1 punkt (razem o 1,5 punktu), co dało łącznie 16 punktów.

Ocena wystawiona przez egzaminatora R. M. za zadanie pierwsze wynosiła 14 punktów i została podniesiona przez organ II instancji o 0,5 punktu + 0,5 punktu + 1 punkt (razem o 2 punkty), co dało łącznie 16 punktów.

Za zadanie drugie każdy z egzaminatorów przyznał zdającemu po 16 punktów. Zarzuty zdającego, co do zadania drugiego uznane zostały za nietrafne, zarówno przez organ II instancji, jak i przez Sąd I instancji. Stanowiska tego skarżący nie kwestionował, zatem ocena drugiej części egzaminu została w pełni zaakceptowana.

W tym stanie rzeczy średnia ocena z ocen wystawionych przez obu egzaminatorów za zadanie pierwsze i drugie w części pisemnej wyniosła (16 + 16 + 16 + 16) : 2 = 32 punkty (za oba zadania).

Ocena z części pisemnej egzaminu jest średnią ocen wystawionych przez każdego z egzaminatorów, zatem podniesienie punktacji przyznanej przez obu egzaminatorów łącznie o 3,5 punktu nie prowadzi do podniesienia wyniku o 3,5 punktu, a jedynie o 1,75 punktu (gdyż jest to średnia, a zatem ta podwyżka musi być podzielona przez dwa). W tym stanie rzeczy zasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, tj. art. 31d ust. 1 u.k.s.e. poprzez błędną ocenę punktacji prawidłowo obliczonej zgodnie z wymogami ustawy. Zasadny jest też zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przepisów postępowania poprzez błędne ustalenie, że w sprawie ustalenia wyniku egzaminu komorniczego skarżącego doszło do naruszenia zasadny równości.

Omawiany zarzut kasacyjny związany jest z twierdzeniem zdającego, że w niektórych komisjach egzaminacyjnych, na egzaminie ustnym dopuszczano korzystanie z tekstów prawnych. Sytuację taką Sąd I instancji uznał za naruszającą konstytucyjną zasadę równości (art. 32 Konstytucji), co uzasadniało uchylenie obu rozstrzygnięć ustalających wynik egzaminu komorniczego skarżącego.

Stanowisko Sądu I instancji jest nietrafne. Zauważyć należy, że przebieg egzaminu komorniczego regulowany był w tamtym czasie tylko ustawą. Z art. 31c ust. 2 u.k.s.e. wynika, że podczas pisemnej części egzaminu zdający mogą korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa. Część ustną egzaminu reguluje jedynie art. 31e u.k.s.e. Powołany przepis w żadnej jednostce redakcyjnej nie przewiduje możliwości korzystania z tekstów aktów prawnych. Uznać zatem należy, że skoro co do części pisemnej jest wyraźne uregulowanie, iż z tekstów prawnych korzystać można, to jeśli co do części ustnej uregulowania tego brak, zasadą powinno być zdawanie tej części egzaminu bez posługiwania się tekstami aktów prawnych. Skoro w komisji, przed którą zdawał egzamin skarżący tak właśnie było, to w tej komisji nie doszło do naruszenia prawa. Okoliczność, że w innej komisji postępowano inaczej nie może mieć wpływu na ocenę wiedzy skarżącego i jego przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu komornika.

W tym stanie rzeczy usprawiedliwione okazały się zarzuty kasacyjne dotyczące błędnego uznania przez Sąd I instancji, że w sprawie doszło do błędnych ustaleń i wadliwego przeprowadzenia egzaminu komorniczego. W konsekwencji powyższego zaskarżony wyrok podlega uchyleniu.

W wyżej poczynionych rozważań uznać należy, że stan faktyczny sprawy był ustalony przez organ prawidłowo, nie doszło do naruszeń prawa procesowego przy przebiegu egzaminu, zaś punktacja w sposób właściwy została wyliczona na 58,5 punktu. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, zatem uchylił wyrok i rozpoznał skargę. Ponieważ, jak to szczegółowo wywiedziono wyżej, zarzuty skargi w części uwzględnionej przez Sąd I instancji, okazały się nieusprawiedliwione, zaś w części nieuwzględnionej nie zostały zaskarżone, skargę należało oddalić.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.