Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3301/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Gospodarki
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 139, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 170, art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka, Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.), Sędzia del. NSA Jacek Hyla, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.Z.U. Ż. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2188/13 w sprawie ze skarg P.Z.U. Ż. S.A. z siedzibą w W., S.J. i W.S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2013 r. nr [..] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od P.Z.U. Ż. S.A. z siedzibą w W. na rzecz Ministra Rozwoju i Finansów kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt: I SA/Wa 2188/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi P.Z.U.n Ż. S.A. z/s w W., S.J. i W.S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2013 r., nr [..] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Zaskarżoną decyzją z dnia [..] czerwca 2013 r., znak: [..] Minister Gospodarki, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 157 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku spółki PZU n Ż. S.A. z siedzibą w W. oraz wniosku S.J. i W.S. uchylił decyzję własną z dnia [..] czerwca 2012 r., nr [..] i stwierdził nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r., nr [..], w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności:

- orzeczenia nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M.P.F.B. B. i S-ka .Ż.– w zakresie zabudowanej parceli nr [..],

- orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: M.P.F.B. B. i S-ka .Ż.– w zakresie zabudowanej parceli nr [..].

Decyzja skarżona została podjęta w poniżej podanych okolicznościach.

Pismem z dnia 27 marca 1992 r. Minister Przemysłu i Handlu zawiadomił o wszczęciu na wniosek L.E. postępowania o stwierdzenie nieważności

- orzeczenia nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] lutego 1948 r. o przejęciu, na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (M.P. nr 44 z dnia 30.04.1948 r., poz. 226), przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M.P.F.B. B. i S-ka Ż.

- orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r. (syg.[..]) w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego w/w przedsiębiorstwa (nieruchomość ta przed dniem 14 lutego 1948 r. stanowiła własność prywatną o charakterze przemysłowym – M.P.F.B. B. i S-ka Ż.).

Decyzją z dnia [..] maja 1993 r., znak: [..] Minister Przemysłu i Handlu nie stwierdził nieważności w/w orzeczeń. W uzasadnieniu wskazano, że w wyniku orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa z dnia [..] lutego 1948 r., sporządzono protokół zdawczo-odbiorczy w dniu [..] maja 1949 r., który został zatwierdzony orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r., a zaskarżone orzeczenia były zgodne z ówczesnym prawem.

Pismem z dnia 7 czerwca 2004 r. pełnomocnik L.E. wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r., wniosek ten został podtrzymany i doprecyzowany pismem z dnia 9 listopada 2008 r.

Decyzją z dnia [..] listopada 2009 r., znak: [..] Minister Gospodarki nie stwierdził nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r., uznając, że nie została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy na wniosek L.E., Minister Gospodarki decyzją z dnia [..] lutego 2010 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [..] listopada 2009 r.

Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt: IV SA/Wa 721/10 uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia [..] lutego 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [..] listopada 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt: I OSK 68/11, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki skargę tę oddalił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 października 2010 r. powołując się na uchwałę 7 sędziów z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt: I OPS 2/07, ONSAiWSA 2008/1/5) stwierdził, że "W decyzji z dnia [..] maja 1993 roku, Nr [..], która była przedmiotem oceny Ministra Gospodarki, Minister Przemysłu i Handlu uznał, że nieruchomość objęta [..], posiadanie której przywrócono wnioskodawczyni postanowieniem Sądu Grodzkiego w Ż. z dnia 29 listopada 1945 roku (sygn. akt: CO 220/45), została ujęta w protokole zdawczo-odbiorczym. Znajdujący się na nieruchomości budynek związany był bezpośrednio z przedsiębiorstwem, gdyż sutereny przeznaczone były na działalność stolarni, parter domu na biuro, zaś na piętrze i poddaszu były mieszkania zajmowane przez pracowników. W związku z tym prawidłowe jest ustalenie, że dom ten był integralnie związany z przedsiębiorstwem. W istocie więc Minister Przemysłu i Handlu wyraził pogląd, że w wyniku nacjonalizacji przedsiębiorstwa na własność Państwa mogła przejść nieruchomość, której przedsiębiorstwo to nie było właścicielem. Tymczasem przejęcie na własność takiej nieruchomości rażąco naruszało art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy. Znacjonalizowanemu przedsiębiorstwu M.P.F.B.B. i Ska w Ż. przysługiwało jedynie prawo najmu pomieszczeń w budynku znajdującym się na nieruchomości [..] Z. i w wyniku nacjonalizacji na rzecz Państwa mogło przejść wyłącznie prawo najmu. Odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] lutego 1948 roku oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 roku, w części dotyczącej nieruchomości [..] Z., w sytuacji, gdy orzeczenia te w tej części rażąco naruszały art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, zdaniem Sądu, rażąco naruszała art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z kolei odmowa stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji w części rażąco naruszającej prawo narusza art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe zastosowanie tego przepisu doprowadziłoby bowiem, zdaniem Sądu, do uwzględnienia wniosku skarżącej, o ile oczywiście nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne".

Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt: I OSK 68/11 stwierdził, że "(...) decyzja organu administracji odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej jedną z wad określonych w art. 156 § 1 K.p.a. jest nieważna z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (...) Zdaniem składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, orzeczenia nacjonalizacyjne polegające na przejęciu na własność Państwa, w ramach przejęcia przedsiębiorstwa, prawa własności majątku nieruchomego stanowiącego własność osoby trzeciej, zamiast prawa obligacyjnego na tej rzeczy, którym dysponowało przedsiębiorstwo, było oczywiście sprzeczne z treścią art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarko narodowej (Dz. U. Nr 3, poz.17 ze zm.). Orzeczenia te nie tylko nie uwzględniały brzmienia art. 40 § 1 Kodeksu handlowego, ale także abstrahowały od ustanowionego w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. podziału składników przedsiębiorstwa na: nieruchomy i ruchomy majątek oraz wszelkie prawa. Nadto, oceniając stosowanie aktu normatywnego umożliwiającego najdalej idącą formę ingerencji w prawo własności, poprzez pozbawienie tego prawa, zwrócić należy uwagę na konieczność zachowania standardów ochrony prawa własności w odniesieniu do stanów faktycznych i prawnych niepodlegających działaniu aktów normatywnych pozbawiających prawa własności, w tym przypadku aktów nacjonalizacyjnych. Naruszenie tych standardów jest rażącym naruszeniem prawa (...) Przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 3 ust. 1 B w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.), nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej (por. uchwała NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt: I OPS 2/07, ONSAiWSA 2008/1/5). Przedmiotem przejęcia było w tym przypadku, jak wynika z art. 6 ust. 1 omawianej ustawy, prawo najmu pomieszczeń należących do spornej nieruchomości, stanowiącej własność osoby trzeciej (...)".

Kolejną decyzją z dnia [..] czerwca 2012 r., znak: [..] Minister Gospodarki stwierdził nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. w części niestwierdzającej nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..]26 lipca 1950 r.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił S.J. i W.S. (pismem z dnia 16 lipca 2012 r.) oraz PZU na Ż. S.A. (pismem z dnia 18 lipca 2012 r.)

Decyzją z dnia [..] czerwca 2013 r., znak: [..] Minister Gospodarki uchylił decyzję własną z dnia [..] czerwca 2012 r. i stwierdził nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Rozwoju Handlu z dnia [..] maja 1993 r. w części dotyczącej stwierdzenia nieważności:

- orzeczenia nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa M.P.F.B.B. i S-ka Ż. - w zakresie zabudowanej parceli nr [..],

- orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa M.P.F.B.B. i S-ka Ż. - w zakresie zabudowanej parceli nr [..].

Minister wskazał w uzasadnieniu, że po w/w wyrokach sądów administracyjnych, był on zobowiązany do rozpoznania żądania L.E. w zakresie wskazanym w obecnej sentencji, zgodnie z jej żądaniem i uwzględniając jej interes prawny. Odnosząc się do zarzutów odwołujących się, Minister wskazał, że dotyczą one przede wszystkim wytyku błędnych ustaleń organu w zakresie stanu faktycznego sprawy, w szczególności, poprzez dokonanie niewłaściwych ustaleń odnoszących się do relacji między przedsiębiorstwem, a nieruchomością, na której ono funkcjonowało.

W toku postępowania nacjonalizacyjnego organ ustalił, że właścicielem przedsiębiorstwa: M.P.F.B.B. i S-ka Ż była spółka jawna, a jej wspólnikami byli Z.B., J.B. oraz A.K.

Natomiast właścicielką parceli nr [..] ujętej w księdze wieczystej [..] była J.B., zmarła w 1936 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania spadkowego przez Sąd Grodzki w Ż. w 1946 r. spadek po zmarłej został przyznany masom spadkowym J.B., Z.B., H.B., M.B. oraz M. z B. R. W wyniku dalszego spadkobrania po zmarłych M. z B. R., J.B., H.B. oraz M.B. spadek nabyła masa spadkowa Z.B., a zarząd nad majątkiem spadkowym powierzono jego żonie R.B. Mając na uwadze powyższy ciąg spadkobrania organ stwierdził, że legitymacja prawna L.E. w omawianej sprawie wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 2 czerwca 2008 r., sygn. akt: I Ns 1593/07, o stwierdzeniu nabycia spadku po Z.B. i R.B.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nieruchomość objęta w posiadanie, którą przywrócono wnioskodawczyni postanowieniem Sądu Grodzkiego w Ż. z dnia 29 listopada 1945 r. (sygn. akt: CO 220/45) została ujęta w powołanym protokole zdawczo-odbiorczym. Minister wskazał, że zgodnie z poglądem prawnym wyrażonym w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt: IV SA/Wa 721/10 (który wiąże organ podejmujący niniejsze rozstrzygnięcie) skoro znacjonalizowanemu przedsiębiorstwu przysługiwało jedynie prawo najmu pomieszczeń w budynku znajdującym się na nieruchomości (dowód: uzasadnienie postanowienia Sądu Grodzkiego w Ż. z dnia 29 listopada 1945 r. o wprowadzeniu małoletniej Z.L.B. w posiadanie realności [..] gminy katastralnej Z. wraz z domem dwupiętrowym, czynszowym stojącym na tej nieruchomości z wyłączeniem części parceli, na której stoi komin fabryki, magazyn oraz kotłownia), to w wyniku nacjonalizacji na rzecz Państwa mogło przejść wyłącznie prawo najmu. Jak wskazał WSA w uzasadnieniu wyroku, odmowa stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych w części dotyczącej w/w nieruchomości w sytuacji, gdy orzeczenia te w tej części rażąco naruszały przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z przepisem art. 6 ust. 1 tej ustawy, zdaniem Sądu, rażąco naruszała przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z kolei odmowa stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji w części rażąco naruszającej prawo, narusza przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Prawidłowe zastosowanie tego przepisu doprowadziłoby bowiem, zdaniem Sądu, do uwzględnienia wniosku skarżącej, o ile oczywiście nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne.

Minister podkreślił, że w przedmiotowej sprawie istotny jest pogląd wyrażony w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt: I OPS 2/07 (ONSAiWSA 2008/1/5), że "Przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej". Naczelny Sąd Administracyjny w wiążącym w sprawie wyroku wskazał na aktualność tej uchwały również w stosunku do przedsiębiorstw przejętych na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej.

Skargi na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2013 r., znak: [..] wnieśli do WSA w Warszawie: PZU na Ż.S.A. z siedzibą w W. oraz W.S. i S.J.

Spółka PZU na Ż. S.A. z siedzibą w W. zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie następujących przepisów prawa:

- art. 139 k.p.a. w zw. z art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. polegające na wydaniu decyzji administracyjnej na niekorzyść strony odwołującej się od decyzji Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2012 r., nr [..];

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu przez organ administracji publicznej postępowania dowodowego w celu dokładnego, pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego;

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na przyjęciu, że decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa i orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa została wydana z rażącym naruszeniem prawa;

- art. 156 § 2 k.p.a. polegające na dokonaniu wybiórczej i powierzchownej interpretacji tego przepisu i w konsekwencji uznanie, że nie doszło do nieodwracalnych skutków prawnych decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r.;

- art. 105 § 1 k.p.a. polegające na uznaniu, że brak było podstaw do umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość;

- art. 3 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i § 75 ust. 2 i 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. z 1947 r., Nr 16 poz. 62, z późn. zm.) polegające na przyjęciu, że zabudowana parcela nr [..] nie podlegała przejęciu na własność Państwa w ramach przejmowania przedsiębiorstwa: M.P.F. B.B. i S-ka Ż. i jako taka nie podlegała także ujęciu w protokole zdawczo-odbiorczym tego przedsiębiorstwa.

W związku z tak sformułowanymi zarzutami skargi Spółka wniosła o uchylenie decyzji Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2013 r. w części stwierdzającej nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r., nr [..], w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczeń w niej wskazanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że przedmiotem dotychczasowego postępowania administracyjnego było jedynie stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. w części dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: M.P.F.B. B. i S-ka w Ż., w części dotyczącej zabudowanej parceli nr [..], ujawnionej w księdze wieczystej [..] gminy katastralnej Z. Minister Gospodarki wydając zaskarżoną decyzję wyszedł poza jego ramy i na skutek wniosku PZU na Ż. S.A. z siedzibą w W. oraz S.J. i W.S. orzekł nie tylko w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r., w części dotyczącej orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r., lecz także w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M.P.F.B. B. i S-ka Ż. – w zakresie zabudowanej parceli nr [..]. Tym samym Minister Gospodarki, wbrew obowiązującej zasadzie zakazu reformationis in peius zawartej w przepisie art. 139 k.p.a., wydał decyzję pogarszającą sytuację prawną skarżącej Spółki.

Skarżąca podniosła, że L.E. w piśmie z dnia 9 listopada 2008 r. wyraźnie zakreśliła przedmiot i ramy postępowania administracyjnego.

Spółka wskazując na przepis art. 139 k.p.a. zarzuciła, że jej sytuacja prawna uległa pogorszeniu, gdyż Minister w zaskarżonej decyzji stwierdził nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. w szerszym zakresie niż to uczynił w swojej decyzji z dnia [..] czerwca 2012 r.

Odnosząc się do stanowiska organu nadzoru w kwestii dotyczącej relacji pomiędzy przedsiębiorstwem a nieruchomością, na której ono funkcjonowało skarżąca Spółka podniosła, że z treści postanowienia Sądu Grodzkiego w Ż. z dnia 29 listopada 1945 r. wynika, że wprawdzie L.E. wprowadzono w posiadanie zabudowanej nieruchomości, ale z wyłączeniem części parceli, na której stał komin fabryki, magazyn i kotłownia. Zatem nie ulega wątpliwości, iż Sąd Grodzki w Ż. miał poważne wątpliwości co do tego czyją własnością był budynek biurowo-mieszkalny na nieruchomości nr [..] i czy budynek ten nie wchodził w skład firmy M.P.F.B. B. i S-ka w Ż. Ani z treści postanowienia Sądu Grodzkiego w Ż. z dnia 29 listopada 1945 r. ani w jego uzasadnieniu nie ma żadnej wzmianki o tym, aby L.E. bądź jej matka były właścicielkami czy też współwłaścicielkami zabudowanej parceli nr [..]. Poza tym postanowienie to nie odzwierciedla stanu prawnego z daty nacjonalizacji.

Zdaniem skarżącej Spółki Minister błędnie uznał, że działka nr [..] nie miała charakteru przemysłowego. Przemysłowy charakter działki wynika zarówno z faktu, że na tej parceli był komin, magazyn i kotłownia w/w firmy (co wynika z postanowienia Sądu Grodzkiego w Ż., sygn. akt: CO 220/45 z dnia 29 listopada 1945 r.), jak też z kopii mapy katastralnej Gminy Z. ("Ewidencja katastru podatku gruntowego – Ż.") znajdującej się w aktach niniejszej sprawy administracyjnej z księgi katastralnej z lat 20-tych XX w., której odpis sporządzono w Ż.

Skarżąca Spółka zarzuciła, że błędne jest stanowisko Ministra Gospodarki, że zaskarżona decyzja nie wywołuje nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Minister pominął okoliczność, że Spółka jest od [..] czerwca 1993 r. właścicielem lokalu nr [..] w budynku znajdującym się na parceli nr [..], jak również współwłaścicielem części wspólnych budynku znajdującego się na nieruchomości oraz współużytkownikiem wieczystym działki gruntu znajdującej się pod budynkiem. Skarżąca Spółka jako nabywca w dobrej wierze na podstawie cywilnoprawnej umowy zawartej w formie aktu notarialnego z [..] września 1993 r. (Repertorium A [..]) jest chroniona rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych w oparciu o ustawę o księgach wieczystych i hipotece. Kompetencje organów administracji nie pozwalają na rozwiązywanie, czy unieważnianie aktów notarialnych. W konsekwencji nie jest dopuszczalne stwierdzenie nieważności decyzji ocenianej w postępowaniu nadzorczym w tym zakresie, jaki dotyczy lokali sprzedanych (pierwotnie czy wtórnie). Okoliczność ta powoduje, iż zaszły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. w odniesieniu do lokalu, którego właścicielem jest Spółka.

Skarżący S.J. i W.S. zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania:

- art. 6, 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że Minister Gospodarki nie rozważył wszechstronnie zebranego materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 105 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. wobec wszczęcia postępowania z inicjatywy podmiotu nieuprawnionego, tj. poprzez przyznanie L.E. statusu strony postępowania, pomimo braku wykazania indywidualnego, własnego interesu prawnego;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niespełnienie wymogów dotyczących uzasadnienia decyzji;

- art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 k.p.a. poprzez niewykazanie, w jakim zakresie uchylona została zaskarżona decyzja i w jakim zakresie organ orzekł co do istoty.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ nie zbadał stanu faktycznego przedmiotowej nieruchomości, na której jak wynika z załącznika nr [..] do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [..] maja 1949 r., znajdował się "budynek administracyjno-mieszkalny, murowany, parterowy z poddaszem, otynkowany, kryty blachą o powierzchni 295m2". Obecnie budynek już nie istnieje, zaś jego miejsce zajął rozbudowany w latach 60/70 dwupiętrowy budynek, w którym znajdują się obecnie mieszkania, biura i punkty usługowe. Brak jest zatem tożsamości między nieruchomością zabudowaną wskazaną w powołanym protokole a stanem aktualnym. Już ta okoliczność, w ocenie skarżących, wskazuje na nieodwracalność skutków prawnych.

Wskazując na naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. skarżący podnieśli, że organ odwoławczy ograniczył się w głównej mierze do zreferowania dotychczasowego przebiegu postępowania bez szczegółowego omówienia oraz bez odniesienia ich do realiów niniejszej sprawy i zarzutów skarżących.

Skarżący zarzucili, że Minister w zaskarżonej decyzji naruszył przepisy art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 k.p.a., poprzez niewykazanie, w jakim zakresie została uchylona decyzja i w jakim zakresie organ orzekł co do istoty sprawy, albowiem część zabudowanej parceli nie odpowiada stanowi obecnemu, co wywoła skutki w sferze materialnej. Skarżący wskazali, że orzeczenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r., wywoła skutki prawne co do przedmiotowej nieruchomości, ponieważ w konsekwencji pozwoli wzruszyć rozstrzygnięcie nacjonalizacyjne co do przedmiotowej nieruchomości, w stosunku do której bezspornie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne.

Zarzucając naruszenie przepisów art. 105 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. skarżący wskazali, że bezprzedmiotowość postępowania należy wiązać z faktem, że L.E. nabywając spadek w 2008 r. nie była legitymowana do czynności inicjujących postępowanie. Wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.

Odpowiadając na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skargi nie są zasadne. Sąd wskazał przede wszystkim, że w sprawie legalności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. wypowiedziały się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt: IV SA/Wa 721/10 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt: I OSK 68/11. Zgodnie natomiast z przepisem art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Sądy administracyjne wypowiadające się o decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. stwierdziły, że znacjonalizowanemu przedsiębiorstwu M.P.F.B.B. i S-ka Ż. przysługiwało jedynie prawo najmu pomieszczeń w budynku znajdującym się na nieruchomości [..] gminy katastralnej Z. i w wyniku nacjonalizacji na rzecz Państwa mogło przejść wyłącznie prawo najmu. Powołano także i dokonano wykładni przepisu art. 2 i art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej z powołaniem się na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt: I OPS 2/07 (ONSAiWSA 2008/1/5), z której wynika, że przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 ustawy w związku z przepisem art. 6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej.

Odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] lutego 1948 r. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r., w części dotyczącej nieruchomości nr [..], w sytuacji, gdy orzeczenia te w tej części rażąco naruszały przepisy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, rażąco naruszała przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z kolei odmowa stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji w części rażąco naruszającej prawo narusza przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Wobec tego podnoszenie przez skarżącą Spółkę zarzutów dotyczących naruszenia przez organ nadzoru przepisów prawa materialnego, poprzez przyjęcie, że parcela nr [..] nie podlegała przejęciu na własność Państwa jest nieskuteczne, bowiem pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem Sądów obu instancji.

Sąd uznał za chybiony zarzut dotyczący naruszenia przepisu art. 139 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a sprowadzający się w istocie do zakresu wniosku o stwierdzenie nieważności.

Wskazano, że wnioskiem z dnia 7 czerwca 2004 r. L.E. żądała stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. Następnie wniosek sprecyzowała w piśmie z 9 listopada 2008 r. Jednakże wnioskodawczyni nigdy nie cofnęła wniosku z dnia 7 czerwca 2004 r. w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [..] maja 1993 r. w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [..] lutego 1948 r. Poza tym zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak i Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedziały się zarówno co do orzeczenia nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] lutego 1948 r., jak i orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r. Z tych przyczyn organ nadzoru rozpoznając sprawę po wyrokach sądów, mając na uwadze treść wniosku z dnia 7 czerwca 2004 r. i aktualnie obowiązujące orzecznictwo, że protokół zdawczo-odbiorczy zatwierdzony orzeczeniem stawał się integralną częścią orzeczenia nacjonalizacyjnego, wobec czego wniosek o stwierdzenie nieważności tych orzeczeń powinien być rozpoznawany w jednym postępowaniu, zmuszony był rozstrzygać co do legalności decyzji z 1993 r. w zakresie obydwu orzeczeń – z 1948 r. i z 1950 r. Niewątpliwie stwierdzenie nieważności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego z jednoczesnym pozostawieniem w obrocie prawnym rażąco wadliwego orzeczenia nacjonalizacyjnego co do działki nr [..] rażąco narusza prawo i interes społeczny.

W uzasadnieniu wyroku wskazano również, iż Sądy stwierdziły, że orzeczenia nacjonalizacyjne i zatwierdzające protokół zdawczoodbiorczy są rażąco wadliwe w części dotyczącej działki nr [..]. Wobec tego skarżący nie mogą skutecznie podważać kwestii najmu i tytułu własności, tym samym Sąd orzekający w sprawie niniejszej nie uznał zarzutów skarg odnośnie do naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd podkreślił, że Spółka nie nabyła na podstawie decyzji z dnia [..] maja 1993 r. żadnych praw ani nie była obciążona żadnymi obowiązkami, a prawa do lokalu i udziału w prawie w użytkowania wieczystego nabyła w drodze aktu notarialnego. Wobec tego powoływanie się na wydanie orzeczenia na jej niekorzyść jest chybione.

Zdaniem Sądu I instancji decyzja z dnia [..] maja 1993 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Ewentualne nieodwracalne skutki prawne można rozważać co do orzeczeń z 1948 r. i z 1950 r. Sąd stwierdził, że niezasadne są zarzuty odnośnie naruszenia przepisu art. 105 k.p.a. Umorzenie postępowania administracyjnego jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, gdy brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, w szczególności wówczas, gdy strona rezygnuje z ubiegania się o rozstrzygnięcie określonej treści, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub gdy organ administracyjny stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zaistniała. Poza tym w przypadku wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych organ nadzoru wydaje decyzję na podstawie art. 158 § 2 k.p.a., a nie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Podobnie ocenił Sąd zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 6, 7, 8, 9 i 77 § 1 k.p.a., przepisu art. 28 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Wskazano, że wbrew zarzutom skarżących S.J. i W.S. uczestniczka L.E. była legitymowana w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku inicjującego niniejsze postępowanie. Otóż organ na str. 10 uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyjaśnił z powołaniem się na dokumenty urzędowe kolejność spadkobrania po byłej właścicielce parceli nr [..]. Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy i z tą datą przechodzą na spadkobiercę prawa i obowiązki wynikające ze spadku. Natomiast postanowienie spadkowe jedynie ten stan potwierdza, bez względu na datę wydania takiego postanowienia. Ponadto interes L.E. w niniejszym postępowaniu nie był kwestionowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i Naczelny Sąd Administracyjny, które orzekały w sprawie zainicjowanej jej wnioskiem.

Sąd wskazał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji czyni zadość przepisowi art. 107 § 3 kpa. Zawiera ono wskazanie organu administracji publicznej, datę wydania decyzji, oznaczenie stron postępowania, wskazuje podstawę prawną rozstrzygnięcia, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji i pouczenie o środkach zaskarżenia. Uzasadnienie szczegółowo wyjaśnia przyczyny wydania rozstrzygnięcia ze wskazaniem na zebrane w sprawie dowody i związanie wyrokami sądów. Powołuje orzecznictwo i wyjaśnia z jakich powodów badając legalność decyzji z 1993 r. objęto przedmiotem orzekania tę decyzję w zakresie nie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z [..] lutego 1948 r. i orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [..] lipca 1950 r. Organ wyjaśnił, co należy rozumieć przez rażące naruszenie prawa i omówił problematykę nieodwracalnych skutków prawnych. Organ dokładnie wyjaśnił dlaczego uchylił własną decyzję z dnia [..] czerwca 2012 r. i orzekł co do istoty sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła PZU na Ż. S.A. z siedzibą w W. zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 139 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że decyzja Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2013 r. nie została przez ten organ wydana na niekorzyść strony odwołującej się od decyzji Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2012 r.;

- art. 156 § 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2014 r. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w całości wyroku i rozpoznanie skargi PZU na Ż. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2013 r. poprzez uchylenie decyzji Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2013 r. w części stwierdzającej nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] lutego 1948 r. i orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r.

Skarga kasacyjna zawiera także wniosek o zasądzenie kosztów postępowania za obydwie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie umotywowała swoje stanowisko nawiązując do argumentacji podnoszonej w skardze do Sądu pierwszej instancji. Wskazała, że naruszeniem art. 139 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest orzeczenie w przez Ministra Gospodarki w decyzji z dnia [..] czerwca 2013 r., znak: [..] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [..] maja 1993 r. nie tylko w części dotyczącej orzeczenia z 1950 r., lecz również orzeczenia z 1948 r. w sytuacji, gdy wniosek L.E. sprecyzowany w toku postępowania, jak i decyzja Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2012 r., znak: [..] dotyczyły decyzji z dnia [..] maja 1993 r. tylko w części orzeczenia z 1950 r. Z kolei nieodwracalne skutki prawne wiążą się z nabyciem przez stronę skarżącą kasacyjnie w drodze aktu notarialnego w 1993 r. własności lokalu nr [..] w budynku znajdującym się na parceli [..], a także z ustanowieniem samodzielnej własności lokalu i wydzieleniem go do nowej księgi wieczystej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

W skardze kasacyjnej w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzucono wyłącznie naruszenie prawa materialnego. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Strona skarżąca kasacyjnie upatruje naruszenia art. 139 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów w następstwie ich błędnej wykładni poprzez przyjęcie, że decyzja Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2013 r. nie została przez ten organ wydana na niekorzyść strony odwołującej się od decyzji Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2012 r., a decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych.

Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że decyzja nacjonalizacyjna oraz decyzja o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego są ze sobą nierozerwalnie związane. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy, o którym mowa w § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa oraz osób prawnych prawa publicznego. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2004 r., sygn. akt: OSK 232/04, przepis § 75a rozporządzenia stanowi wyraz woli normodawcy, iż sam protokół zdawczo-odbiorczy jest formalnym spisem (zestawieniem) składników znacjonalizowanego decyzją właściwego organu administracji publicznej przedsiębiorstwa, który jednak z woli ustawodawcy wymagał dla swojej ważności zatwierdzenia przez organ odrębną decyzją. Tym samym przesądza to o nierozerwalności decyzji nacjonalizacyjnej i o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu miało jedynie funkcję zatwierdzającą prawidłowość spisu, sposobu sporządzenia protokołu, oceny zarzutów. Dopiero w połączeniu z orzeczeniem nacjonalizacyjnym konkretyzowało jego przedmiot. Słusznie organ wskazał, za orzeczeniami NSA, iż nie można odmówić właścicielowi składnika majątkowego objętego takim protokołem uprawnienia do oceny w trybie kasacyjnym orzeczenia stanowiącego podstawę sporządzenia protokołu, w części dotyczącej tego składnika majątkowego. Oczywiste zatem jest, z uwagi na nierozerwalność związku tych orzeczeń, że ocena jedynie orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r. stanowiła rozstrzygnięcie niepełne. Analiza treści wniosku L.E. z dnia 7 czerwca 2004 r. i pisma procesowego z dnia 9 listopada 2008 r., w którym pełnomocnik wnosił o kontynuowanie wszczętego już postępowania, nie daje przy tym podstaw do twierdzenia, że wnioskodawczyni domagała się stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [..] maja 1993 r. wyłącznie w części orzeczenia z 1950 r.

Zgodnie z art. 139 k.p.a., organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Decyzja Ministra Gospodarki z dnia [..] czerwca 2012 r., znak: [..], której dotyczyły wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy złożone przez S.J., W.S. i PZU na Ż. S.A. z siedzibą w W., była decyzją stwierdzającą nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. w części niestwierdzającej nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r. czyli decyzją nieodnoszącą się do całości wniosku L.E., jak i w pełni do istoty rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia [..] maja 1993 r. kwestionowanej przez L.E. W drodze wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez S.J., W.S. i PZU na Ż. S.A. z siedzibą w W. nie było możliwe ograniczenie zakresu wniosku L.E. z dnia 7 czerwca 2004 r. Wyeliminowanie uchybienia obarczającego decyzję z dnia [..] czerwca 2012 r. poprzez rozpoznanie w całości sprawy wyznaczonej zakresem wniosku L.E. z dnia 7 czerwca 2004 r. nie stanowi naruszenia zakazu orzekania na niekorzyść odwołującego się. Ocena, czy decyzja wydana na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest decyzją wydaną na niekorzyść strony odwołującej się może być dokonana poprzez porównanie adekwatnych treści decyzji wydanych w obydwu instancjach, tj. decyzji odnoszących się do tego samego zakresu rozpoznania. Okoliczność, że ponownie rozpoznając sprawę organ nie powiela wcześniejszego błędu w zakresie rozpoznania całości sprawy zainicjowanej wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, nie uzasadnia stanowiska o działaniu na niekorzyść kogokolwiek w rozumieniu art. 139 k.p.a. Jak podkreśla się w doktrynie, zakaz wynikający z art. 139 k.p.a. nie ma wpływu na zakres rozpoznania sprawy ani też nie zwalnia organu odwoławczego z obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy (zob. A. Golęba, w: H. Knysiak-Molczyk (red.): Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2015, s. 949). Kwestia tożsamości zakresu sprawy rozpoznawanej przez organ obydwu instancji nie wiąże się z naruszeniem zakazu reformationis in peius, lecz może być rozważana w kontekście naruszenia zasady ogólnej dwuinstancyjności postępowania oraz nakazu przestrzegania właściwości przez organy administracji (por. P. Przybysz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2014, t. 8), skarga kasacyjna nie zawierała jednak w tym zakresie żadnych zarzutów.

Dodatkowo w realiach niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę, że stosownie do przepisu art. 170 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również sądy inne organy państwowe (..). Istotą tego przepisu jest gwarancja zachowania spójności działania organów państwowych i niepodejmowania sprzecznych rozstrzygnięć. Należy także zwrócić uwagę na uwzględnioną przez Sąd pierwszej instancji treść art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Orzeczenia WSA i NSA podjęte w granicach tej sprawy, dotyczyły decyzji wydanych w postępowaniu nadzwyczajnym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [..] maja 1993 r. Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z dnia z dnia 15 grudnia 2011 r. jednoznacznie przesądził o nieprawidłowości decyzji Ministra Gospodarki z dnia [..] lutego 2010 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [..] listopada 2009 r. Obydwie te decyzje odnosiły się do pełnego zakresu decyzji z dnia [..] maja 1993 r. Konsekwencją związania wyrokiem tego Sądu było związanie organu dokonaną oceną prawną odnoszącą się również do pełnego zakresu decyzji z dnia [..] maja 1993 r. Oceniana przez Sąd I instancji ponowna decyzja Ministra stwierdzała nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. zgodnie z prawidłowo rozumianym zakresem sprawy, respektując generalną zasadę praworządności i biorąc pod uwagę orzeczenia wydane przez WSA i NSA.

W odniesieniu do zarzutu wywołania przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. należy podkreślić, że w administracyjnym postępowaniu nadzorczym zakończonym zaskarżoną decyzją przedmiotem kontroli organu była decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] maja 1993 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [..] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [..] lutego 1948 r. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [..] lipca 1950 r. (syg. [..]). Przesłankę nieodwracalnych skutków prawnych wywołanych przez decyzję należy zatem w niniejszej sprawie odnosić do decyzji z dnia [..] maja 1993 r. a nie do wskazanych wyżej orzeczeń z 1948 r. i z 1950 r. Skutkiem wydania decyzji z dnia [..] maja 1993 r. o odmowie stwierdzenia nieważności powyższych orzeczeń było pozostawienie w obrocie prawnym powyższych orzeczeń, co oznacza że decyzja z dnia [..] maja 1993 r. nie wywołała samodzielnie jakichkolwiek skutków prawnych w sferze praw i obowiązków jej adresatów, a tym bardziej nieodwracalnych skutków prawnych. Nieodwracalne skutki prawne to takie, których organ administracji nie może odwrócić w ramach własnych kompetencji przez wydanie indywidualnego aktu administracyjnego. Nieodwracalność skutków prawnych nie dotyczy skutków wynikających z faktu wydania decyzji nieważnej, lecz wynika z podjęcia kolejnej czynności prawnej dokonanej w związku ze skutkami decyzji obarczonej wadą nieważności. Kwestię tę należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. Jeżeli zatem cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Niewątpliwie nie jest błędne stanowisko strony skarżącej kasacyjne, że w wyniku nabycia przez nią nieruchomości w drodze aktu notarialnego chroniona jest rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych w oparciu o ustawę o księgach wieczystych i hipotece. Jednakże to nie decyzja z dnia [..] maja 1993 r. stanowiła niezbędny, konieczny i wystarczający akt administracyjny pozwalający na dokonanie czynności cywilnoprawnych w stosunku do znacjonalizowanej nieruchomości, które powodowałyby, że skutek prawny tej decyzji byłby skutkiem nieodwracalnym. Nabycie przez stronę skarżącą kasacyjnie w drodze aktu notarialnego zawartego w dniu [..] września 1993 r. własności lokalu nr [..] w budynku znajdującym się na parceli [..] oraz ustanowienie samodzielnej własności lokalu i wydzielenie go do nowej księgi wieczystej, a także dalszy obrót nieruchomością (jak wynika z akt sprawy, strona skarżąca kasacyjnie zbyła swoją nieruchomość, już po wniesieniu skargi kasacyjnej), bez wątpienia powodują skutki prawnorzeczowe, nie zmienia to jednak faktu, że skutki te nie zostały spowodowane decyzją z dnia [..] maja 1993 r.

W sytuacji, gdy skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, to należało ją oddalić na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 490)