Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 16/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-04-05 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 2 pkt 7.
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października do grudnia 2008 r., styczeń, luty, maj, lipiec, sierpień 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych WSA/post.1-sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

D. T. (dajej: skarżący, wnioskodawca, strona), reprezentowany przez doradcę podatkowego Sławomira P.S., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października do grudnia 2008 r., styczeń, luty, maj, lipiec i sierpień 2009 r.

Wnioskiem z dnia 10 maja 2016 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych.

Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną U. T. i dwójką małoletnich dzieci. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z wynagrodzenia za pracę żony wnioskodawcy w wysokości "[...]" netto oraz wynagrodzenia za pracę wnioskodawcy w kwocie "[...]" netto. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada majątku. W opisie stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wyjaśnił, że żona posiada dom, który wybudowała po ustanowieniu rozdzielności majątkowej na działce przejętej w wyniku ustanowienia rozdzielności majątkowej i podziału majątku z dnia "[...]". Dodatkowo wnioskodawca stwierdził, że dom jest wyposażony w podstawowe przedmioty niezbędne do codziennego funkcjonowania, obciążony jest kredytem hipotecznym. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uzasadnia jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że przebieg postępowania kontrolnego, liczne wystąpienia do kontrahentów oraz wynikające z tego plotki spowodowały, że utracił możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Do dnia "[...]" pozostawał bez pracy, utrzymywał się z prac dorywczych, umów zleceń. Podkreślił, że czuje się zobowiązany do utrzymania dwójki swoich dzieci, żona pracuje, jednak spłaca kredyt hipoteczny, którym obciążony jest dom, który "w praktyce samodzielnie wybudowała". W związku z powyższym wydatki związane z wychowaniem dzieci w znacznej mierze spoczywają na wnioskodawcy. Nadto strona wyjaśniła, że starszy syn ma poważne problemy ze zdrowiem, w związku "[...]". Jest pod opieką lekarzy specjalistów, z czym wiążą się znaczne wydatki. Nie posiada już żadnych oszczędności, ani osób które mogłyby pożyczyć potrzebną kwotę na opłacenie kosztów sądowych. W ocenie wnioskodawcy, nie ma możliwości opłacić wpisu od skargi w całości lub części bez uszczerbku dla zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Dodał, że wynikająca z zaskarżonej decyzji wartość przedmiotu sporu nie ma żadnego związku z osiąganymi dochodami z działalności gospodarczej.

Ponadto wnioskodawca wyjaśnił, że wraz żoną ponosi następujące wydatki: spłata kredytu ok. 1100 zł miesięcznie, prąd 100 zł, opłata za telefon- 200 zł, opłata za kablówkę 92,50 zł, wywóz nieczystości -56 zł, przedszkole – ok. 180 zł, roczna składka z tytułu ubezpieczenia domu ok. 300 zł, podatek od nieruchomości ok. 360 zł rocznie, wydatki na żywienie ok. 1.500 zł miesięcznie. Nie potrafi określić wysokości wydatków na odzież i podstawowe kosmetyki. Wnioskodawca wskazał, iż do lutego 2016 r. przekazywał żonie kwotę średnio "[...]" na utrzymanie dzieci. Pokrywał także koszty związane z leczeniem syna – przy czym jest to kwota trudna do wyliczenia.

Pismem z dnia 23 lutego 2016 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący pismem z dnia 14 marca 2016 r. przedstawił zestawienie wydatków miesięcznych, z którego wynika, że ponosi wydatki: kredyt mieszkaniowy- 1100 zł, przedszkole – 150 zł, energia 170 zł, woda- 120 zł, wywóz nieczystości – 56 zł, opłata za TV i internet – 92,50 zł, telefon 185 zł, ogrzewanie 200 zł, wydatki na odzież i obuwie – 300 zł. Pozostałą kwotę przeznacza na bieżące utrzymanie rodziny – zakup żywności, lekarstw itp.

Stwierdził, że od "{...]" nie uzyskiwał żadnych dochodów. W dniu "[...]" podjął pracę na czas określony z "najniższą krajową".

Wyjaśnił , że w 2014 r. żona sprzedała samochód, jednak nie pomięta za jaką kwotę. Zakupiła tańszy samochód marki "[...]", różnicę przeznaczyła na wydatki związane z utrzymaniem domu. Z uwagi na konieczność naprawy ww. samochodu, został on sprzedany w 2015 r. za kwotę "{...]" środki uzyskane ze sprzedaży żona posiada nadal i zostały one zabezpieczone na poczet dalszych wydatków leczniczych starszego syna.

Oświadczył, że nie posiadają zarówno skarżący jak i jego żona polis na życie. Nie złożyli również zeznania za rok 2015.

Nadto wyjaśnił, że żona nie gromadziła rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania, czy też innymi wydatkami bytowymi i leczniczymi, bo w gospodarstwie domowym nie jest to do niczego potrzebne.

W ocenie wnioskodawcy powyższe wskazuje, że nie posiada majątku, z którego ewentualnie mógłby opłacić koszty sądowe.

Nadto stwierdził, że wezwanie nie zawierało przyczyn dla których uznano, że przedstawione we wniosku informacje są niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych wnioskodawcy. Podkreślił, że z treści złożonego oświadczenia na urzędowym formularzu PPF wynikała obiektywna niemożliwość poniesienia kosztów wpisu sądowego. Odwołując się do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego jak i jego rodziny wskazuje na brak możliwości poczynienia dodatkowych wydatków na poziome parunastu tysięcy złotych, bez uszczerbku utrzymania, o którym mowa w ww. przepisie. Zauważył, że z uwagi na konieczność spłaty rat kredytu mieszkaniowego żona wnioskodawcy może przeznaczyć na pozostałe koszty bytowe tylko to, co pozostanie z osiągniętego dochodu. Nie ma możliwości zaoszczędzenia jakichkolwiek środków bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze fakt sprzedaży samochodu podkreślił, że okoliczność ta wskazuje, że nie ma możliwości gromadzenia oszczędności, które mogłyby służyć uiszczeniu choćby części wpisu od skargi.

W tych warunkach, jego zdaniem, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wiązałaby się z naruszeniem konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu, a także z kolizją z dobrem całej rodziny, w tym interesami małoletnich dzieci, jako najważniejszym dobrem prawnie chronionym. Odwołując się do treści art. 71 Konstytucji RP stwierdził, że na podstawie przedstawionej sytuacji rodzinnej, nie ma podstaw do uznania, że żona skarżącego mogłaby i powinna sfinansować wpis od skargi męża. Odnosząc się do kwestii "obowiązku przyczynienia się do zaspokojenia potrzeb rodziny" wynikającego z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego skarżący odniósł się do odpowiadającego mu treścią obowiązku alimentacyjnego wynikającego z art. 128 ww. ustawy. Analizując treść ww. przepisów uznał, że koszty sądowe męża nie mieszczą się w kategorii niezbędnych kosztów utrzymania.

Nadto niezrozumiałe dla wnioskodawcy jest badanie przez referendarza sądowego kwestii kosztów poniesionych w związku z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika.

Do oświadczeń załączył: zaświadczenie z dnia 11.03.2016 r., z którego wynika, że średnie wynagrodzenie żony skarżącego w okresie od 1.09.2015 r. do 29.12.2016 r. wynosiło"[...]" kserokopię PIT-11 za 2015 r. żony skarżącego, z którego wynika, że uzyskała dochód w wysokości "[...]" zł, PIT-37 za 2014 r. D. T., z którego wynika, że osiągnął dochód w wysokości "[...]", kopię umowy za pracę strony z dnia "[...]"., kopię listy płac skarżącego, kopię rachunków za telefon za okres od września 2015 r. do lutego 2016 r., kopię rachunków za wodę i ścieki, kopię potwierdzeń zapłaty za przedszkole syna, kopię czterech rachunków za prąd za okres od 19.08.2015 r. do 8.02.2016 r., wyciąg z rachunku bankowego nr "[...]" żony skarżącego za okres od 01.09.2015 r. do 23.02.2016 r., szereg dokumentów medycznych dotyczących leczenia syna skarżącego, w tym skierowania do szpitala, skierowania do poradni specjalistycznych oraz trzy rachunki za rehabilitację: z dnia "[...]" na kwotę 80 zł, z dnia "[...]" na kwotę 374 zł i z dnia "[...]" na kwotę 450 zł i fakturę "[...]" za usługę doradczą na kwotę "[...]".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym –gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Na wstępie rozważań podkreślić należy, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 16.033 zł (zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193 ze zm]).

Uwzględniając zatem wysokość należnego wpisu od skargi w świetle przedstawionej sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego stwierdzić należy, że wniosek nie może zostać uwzględniony w związku z nieudzieleniem przez wnioskodawcę rzetelnych i wiarygodnych wyjaśnień na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. tj. nieprzedstawienie wszystkich wyciągów z posiadanych rachunków bankowych żony skarżącego w tym obsługujących spłatę kredytu hipotecznego, oraz z uwagi na ujawnione sprzeczności w złożonych przez wnioskodawcę oświadczeniach, a dotyczących wysokości i faktu uzyskiwania dochodów w okresie od 1.09.2015 r. do lutego 2016 r.

Po pierwsze stwierdzić należy, że skarżący został wezwany do przedstawienia wyciągów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych w tym obsługujących posiadane ewentualnie karty kredytowe i kredyty. Odpowiadając na tę część wezwania wnioskodawca przedstawił wyłącznie wyciąg z rachunku bankowego żony posiadanego w Banku "[...]" nr "{...]". Natomiast z wyjaśnień wnioskodawcy jak i z analizy wyciągu z przedstawionego rachunku bankowego wynika, że żona skarżącego posiada także rachunek o nr "[...]", na który regularnie przelewa kwoty ok. 1100 zł miesięcznie. Rozpoznający wniosek może jedynie przypuszczać i domniemywać, że rachunek ten jest związany z posiadanym kredytem hipotecznym, jednakże nieprzedstawienie wyciągu z tego rachunku powoduje, że wyjaśnienia skarżącego w tym zakresie nie sposób uznać za pełne i rzetelne. Podkreślić należy, że analiza tego rodzaju dokumentów umożliwia pełne ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego i jego rodzinę środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy strona ewentualnie miała możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazuje również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący oraz jego bliscy ponoszą. Co więcej, nieprzedłożenie tych dokumentów, pozbawia możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i to niezależnie od tego, że ostatecznie może okazać się, że na posiadanych rachunkach bankowych nie zgromadził on czy jego żona znacznych środków pieniężnych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25.05.2010 r., II SAB/Ol 20/10, LEX 668164). Niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy. W ocenie rozpoznającego wniosek, strona która w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, musi się liczyć z tym, że nie będzie podstaw do uznania zasadności jej wniosku.

Ponadto wskazać należy, że w pierwotnym oświadczeniu złożonym na formularzu PPF wnioskodawca oświadczył, że do dnia "[...]" "pozostawałem bez pracy, utrzymywałem się z prac dorywczych, zawierając umowy zlecenia". Oświadczył przy tym, że do lutego 2016 r. przekazywał żonie średnio kwotę "[...]" na utrzymanie dzieci i domu (kwota ta była uzależniona od wartości umów zlecenie). Natomiast w oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. wnioskodawca stwierdził, że od 1.09.2015 r. do "[...]" "nie uzyskiwałem żadnych dochodów". Powyższe wskazuje, że oświadczenia wnioskodawcy pozostają w sprzeczności i wzajemnie się wykluczają.

W tych okolicznościach nie sposób przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w żądanym zakresie, tj. w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych i tym samym pośrednio przerzucić cały ciężar poniesienia kosztów sądowych na innych współobywateli. Przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa w tej sytuacji stanowiło by naruszenie zarówno powołanego przez skarżącego art. 71 jak i art. 84 Konstytucji RP. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia zarówno dobro rodziny jak i zasadę powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych.

Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4.07.2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl dalej: CBOSA). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25.04. 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: CBOSA).

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, referendarza sądowego, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 5.07.2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, opubl.: CBOSA). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. postanowienie NSA z dnia 29.05.2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, opubl.: CBOSA).

Niezależnie od powyższego wskazać też należy, że gdyby nawet referendarz sądowy podjął próbę oceny możliwości finansowych w oparciu o te dane, które przedstawił skarżący i na tej podstawie próbował ustalić możliwości finansowe skarżącego, to ocena ta i tak doprowadziłaby do wniosku, że wniosek skarżącego zasługuje ewentualnie tylko na częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

Zawarte w złożonych oświadczeniach informacje wskazują, że skarżący pracuje od "[...]". za wynagrodzenie "[...]", zaś żona wnioskodawcy uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości "[...]" ( za okres ostatnich sześciu miesięcy). Na utrzymaniu wnioskodawcy i jego żony jest dwójka małoletnich dzieci. Żona wnioskodawca posiada oszczędności w kwocie "[...]" z tytułu sprzedaży samochodu. Nadto, ustalono, że w okresie prowadzonego w stosunku do skarżącego postępowania podatkowego w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczenia i wpłacenia podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od września 2008 r. do marca 2010 r. od dnia 22.04.2010 r. skarżący podpisał umowę o rozdzielności majątkowej z żoną, na mocy której żona nabyła działkę, na której następnie wybudowała dom. W okresie prowadzonego postępowania kontrolnego przez organ pierwszej instancji skarżący udzielił także pełnomocnictwa do reprezentowania go doradcy podatkowemu S.S. w dniu 13 lutego 2012 r. oraz radcy prawnemu M. R.– cztery pełnomocnictwa z dnia 23.05.2015 r. i pełnomocnictwo z dnia 19.10.2015 r.. Powyższe fakty tylko potwierdzają, że wnioskodawca dysponował dochodami, które umożliwiły mu ustanowienie dwóch niezależnych od siebie pełnomocników, co niewątpliwie świadczy o obiektywnych możliwościach finansowych wnioskodawcy i jednocześnie zaprzecza twierdzeniom wnioskodawcy o trudnościach finansowych. Podkreślić przy tym należy, że radcy prawnemu M. R. ostatniego pełnomocnictwa skarżący udziel w dniu 19.10.2015 r., tj. w okresie kiedy to, jak oświadczył, na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. nie uzyskiwał żadnych dochodów. Wyjaśnić przy tym należy, iż okoliczność w jaki sposób wnioskodawca rozporządza swoim majątkiem już w toku prowadzenia postępowania podatkowego jest istotna dla merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, już na etapie postępowania przed Sądem administracyjnym. Okoliczność tę dostrzegł i podkreślił m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9.03.2016 r. sygn. akt I GZ 86/16 gdzie stwierdził "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wiedząc, że w grudniu 2014 r. zostały wszczęte przez Naczelnika Urzędu Celnego "[...]" postępowania podatkowe w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego powstałego w podatku akcyzowym, w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym olejów smarowych, winien był się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe" (publ.: CBOSA). W konsekwencji prawo pomocy nie przysługuje takiej osobie, która wprawdzie dysponowała środkami na pokrycie kosztów sądowych, lecz się ich wyzbyła, m.in. rozdysponowując je na inne cele (por. postanowienie z dnia 28.07.2008 r., sygn. akt I FZ 304/08, LEX nr 494243) w tym przypadku na opłacenie kosztów ustanowienia kolejnego profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.

Nadto z przedstawionych przez wnioskodawcę danych wynikało, że żona skarżącego za okres 01.09.2015 r. do 29.02.2016 r. uzyskiwała średnie dochody z wynagrodzenia za pracę w kwocie "[...]". Natomiast z przedstawionych wyjaśnień wynika, że stałe miesięczne wydatki rodziny skarżącego wynoszą ok. 2.373,50 zł Pozostałą kwotę wnioskodawca przeznacza na wydatki na żywność i leki. Przyjmując ww. oświadczenie należy podzielić stanowisko skarżącego, iż z uzyskiwanych dochodów przez żonę wnioskodawcy nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Jednakże pomimo niewątpliwie stosunkowo wysokiego należnego wpisu od skargi w stosunku do uzyskiwanych dochodów jak i posiadanego majątku przez rodzinę wnioskodawcy należy zauważyć, że skarżący od "[...]" podjął pracę, z której uzyskuje dochody w wysokości "[...]" netto miesięcznie, co stanowi już dodatkowy dochód rodziny, który umożliwia zgromadzenie wnioskodawcy choćby części środków na pokrycie kosztów sądowych. Fakt ten jest istoty również z tego powodu, że pomimo, jak twierdzi wnioskodawca, trudności finansowych i braku dochodów w okresie od 1.09.2015 r. do 3.02.2016 r. (oświadczenie z dnia 14.03.2016 r.) wnioskodawca jak i jego rodzina nie zadłużyła się i nie posiada także zaległości w opłatach bieżących za ten okres. Z oświadczenia wnioskodawca wynika też, nie korzystał w tym okresie także z pomocy innych osób jak i instytucji do tego powołanych. Co tylko potwierdza, że był w stanie opłacić wszelkie koszty utrzymania z dochodów żony, tym samym można przyjąć, że z dodatkowego stałego dochodu jakim jest wynagrodzenie za pracę skarżącego, on i jego rodzina są w stanie zaoszczędzić środki na opłacenie choćby części kosztów sądowych.

Dodatkowo referendarz sądowy stwierdza, że fakt, że żona wnioskodawcy spłaca zaciągnięte zobowiązania cywilnoprawne w postaci spłaty rat kredytu hipotecznego nie stanowi okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić bowiem należy, że o trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji o tym, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych nie może przesądzać okoliczność, że osoba, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe spłaca zaciągnięte kredyty. Strona nie może przedkładać cywilnoprawnych (prywatnych) zobowiązań nad te związane z postępowaniem sądowym, które stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej, wobec czego inne wydatki nie mogą być w stosunku do nich traktowane priorytetowo (postanowienie z dnia 27.11.2008 r., sygn. akt II FZ 512/08 , LEX nr 530038).

W przedmiotowej sprawie istotne jest również to, że jak to wynika z oświadczenia wnioskodawcy kredyt na budowę domu zaciągnęła żona skarżącego już w okresie, gdy toczyło się postępowanie kontrolne organu podatkowego w stosunku do skarżącego. Bowiem umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej wnioskodawca podpisał z żoną w 2011 r. (postępowanie organ wszczął w "[...]" 2010 r.) i na jej mocy żona strony stała się jedyną właścicielką działki, na której wybudowała dom, w którym wnioskodawca obecnie zamieszkuje. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że wnioskodawca jak i jego żona powinni mieć świadomość konieczności zabezpieczenia również środków na ewentualne koszty postępowania sądowego, realizacja dużego przedsięwzięcia w postaci budowy domu nie może obecnie uzasadniać przyznania zwolnienia z kosztów sądowych i przerzucenia całego ciężaru na ogół społeczeństwa. Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów, także sądowych (postanowienie z dnia 9.07.2008 r., sygn. akt I FZ 265/08, LEX nr 494324).

Odnosząc się zaś do uwag wnioskodawcy dotyczących m.in. kwestii zakresu obowiązku alimentacyjnego istniejącego pomiędzy małżonkami stwierdzić należy, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Także art. 128 K.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Natomiast wbrew temu co twierdzi skarżący, iż "koszty sądowe swojego męża nie mieszczą się w kategorii niezbędnych kosztów utrzymania" z aktualnego orzecznictwa zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych wynika, że do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15.05.1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5.05.1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155; postanowienie NSA z dnia 6.10.2004 r., sygn. akt GZ 71/04; postanowienie NSA z dnia 9.06. 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15, postanowienie NSA z dnia 22.06.2015 r. , sygn.. akt II FZ 469/15 opubl. CBOSA, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 6.02.2013 r. sygn.. akt III APz 2/13 opubl. www.orzeczenia.szczecin.sa.gov.pl, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 9.08.2013 r., sygn.. akt I Acz 531/13 opubl. www.orzeczenia.rzeszow.sa.gov.pl ).

Ponadto wyjaśnić należy, że art. 255 p.p.s.a nie nakłada na referendarza obowiązku uzasadniania wezwania kierowanego do strony w trybie ww. artykułu. Podkreślić należy, że strona składając formularz wniosku, powinna go skrupulatnie wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma obowiązek przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na marginesie można jedynie zaznaczyć, że dla oceny możliwości finansowych wnioskodawcy istotny był również koszt jaki poniósł na ustanowienie pełnomocników z wyboru.

Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (vide: postanowienie NSA z 10.01.2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie – w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości –dotyczących stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz nadesłanie brakujących dokumentów, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewątpliwie, sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Stanowisko takie podziela również Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który w wyroku z dnia 16.10.2012r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem. W szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.