Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 215/00
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Policja
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1944 nr 7 poz. 33
article: art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a, art. 21 ust. 3 pkt 1-2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Mając na uwadze to, że Milicja Obywatelska, która utworzona została dekretem Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej /Dz.U. nr 7 poz. 33/, miała wprawdzie znamiona zmilitaryzowanej służby państwowej, jednakże - z mocy wyraźnego postanowienia art. 1 tego dekretu - była ona "prawno-publiczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego", stosownie do wyraźnej dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, uprawnienia kombatanckie nie przysługują również osobom, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w Milicji Obywatelskiej, chyba że osoby te przedłożą wymagane dowody, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 ustawy o kombatantach.

TEZY

Mając na uwadze to, że Milicja Obywatelska, która utworzona została dekretem Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej /Dz.U. nr 7 poz. 33/, miała wprawdzie znamiona zmilitaryzowanej służby państwowej, jednakże - z mocy wyraźnego postanowienia art. 1 tego dekretu - była ona "prawno-publiczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego", stosownie do wyraźnej dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, uprawnienia kombatanckie nie przysługują również osobom, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w Milicji Obywatelskiej, chyba że osoby te przedłożą wymagane dowody, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 ustawy o kombatantach.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Jana N. na decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2000 r., II SA/Gd 2164/98 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 19 października 1998 r. utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję z dnia 17 września 1998 r., na podstawie której Jan N., w wyniku przeprowadzonego postępowania weryfikacyjnego, pozbawiony został na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm. - w brzmieniu obowiązującym w 1998 r. - powoływanej nadal jako: ustawa o kombatantach/, uprawnień kombatanckich przyznanych mu z tytułu "udziału w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej" w czasie służby w organach Milicji Obywatelskiej w okresie od dnia 14 lipca 1945 r. do dnia 31 października 1946 r.

W wyniku skargi Jana N. na powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 października 1998 r., Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2000 r. /II SA/Gd 2164/98/ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 września 1998 r. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na to, że tytułem do uzyskania kombatanckich jest między innymi: "udział w okresie od 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych /art. 2 pkt 2 - działalność równorzędna z działalnością kombatancką/, bądź też w ramach tych służb z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu /art. 1 ust. 2 pkt 6 - działalność uznana za kombatancką/".

Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "orzekający organ dokonał interpretacji powołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy. Nie poczynił żadnych własnych ustaleń. Nie odnosząc się do przedstawionych przez skarżącego okoliczności, dokonał na nowo oceny materiału dowodowego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. O tym, czy udział skarżącego /okoliczność wymagająca ustalenia/ w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu /czy to jako milicjanta, czy też - według zapisu z książeczki wojskowej - żołnierza z poboru/ miał charakter "zmilitaryzowany", powinny decydować wyłącznie rzetelne ustalenia stanu faktycznego. Takich ustaleń w sprawie nie ma (...)".

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 19 grudnia 2000 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2000 r. /II SA/Gd 2164/98/, zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/ oraz art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że: po pierwsze - nie jest trafne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że organ orzekający dokonał w rozpoznawanej sprawie interpretacji przepisów ustawy o kombatantach w oderwaniu od stanu faktycznego, bowiem w toku postępowania ustalono, iż: "Jan N. nie służył (...) w jednostkach Wojska Polskiego i zmilitaryzowanych służbach państwowych. Z załączonej do akt administracyjnych kserokopii książeczki wojskowej (...) wydanej przez RU w J. G. wynika, że "12.03.1945 r. RKU O. - stawał przed Komendą Rejonową" I został przeniesiony do rezerwy do dnia 13 kwietnia 1949 r. (...). Ponadto, od dnia 25 czerwca do dnia 25 września 1953 r. odbył ćwiczenia wojskowe (...). Skarżący w swoich wyjaśnieniach także nie podał, że służył w wojsku (...)".

Natomiast:

"Milicja Obywatelska, w której skarżący służył w okresie od dnia 14 lipca 1945 r. do dnia 31 października 1946 r., nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Została ona utworzona dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r. /Dz.U. RP nr 7 poz. 33/ jako "prawnopubliczna formacja Służby Bezpieczeństwa Publicznego," podlegająca kierownikowi tego resortu" /stanowisko takie zajął również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 października 1999 r. - III RN 93/99, a następnie także Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 12 czerwca 2000 r. - OPS 5/00/. Ponadto, w rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że:

"organ administracyjny orzekający w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie takich uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.

Art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby: "które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 -1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4." Z kolei, art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi wprawdzie, że za działalność kombatancką uznaje się "udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych," jednakże równocześnie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" tej ustawy przesądza jednoznacznie o tym, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która: "w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej", chyba że osoba ta: albo przedłoży dowody, że do wymienionych służb i organów została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy /art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach/, albo też przedłoży dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których wyżej mowa, wykonywała "wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej" /art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach/. W tej sytuacji, mając na uwadze to, że Milicja Obywatelska, która utworzona została dekretem Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej /Dz.U. nr 7 poz. 33/, miała wprawdzie znamiona zmilitaryzowanej służby państwowej, jednakże - z mocy wyraźnego postanowienia art. 1 tego dekretu - była ona "prawno-publiczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego", stosownie do wyraźnej dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach, uprawnienia kombatanckie nie przysługują również osobom, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w Milicji Obywatelskiej, chyba że osoby te przedłożą wymagane dowody, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 ustawy o kombatantach.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Jan N. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu swego udziału "w walce zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej" w czasie pełnienia służby w organach Milicji Obywatelskiej w okresie od dnia 14 lipca 1945 r. do dnia 31 października 1946 r. W tej sytuacji, wbrew stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonemu w zaskarżonym wyroku, na samym zainteresowanym - Janie N. ciążył obowiązek przeprowadzenia tzw. dowodu negatywnego /art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach/, a więc obowiązek przedstawienia stosownych dowodów, które uzasadniałyby jego prawo do dalszego korzystania z uprawnień kombatanckich uzyskanych z w związku ze służbą w Milicji Obywatelskiej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393[15] Kpc w związku z art.10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.