Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 73/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-05-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie (art. 260 § 1 ustawy PoPPSA)
Powołane przepisy: article: art. 260 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 28 maja 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.N. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 18 kwietnia 2018 r. o przyznaniu prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 27 października 2017 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 21 lutego 2018 r. (data stempla pocztowego), skarżący W.N. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3.000 zł netto, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z partnerką życiową, która uzyskuje wynagrodzenie w wysokości ok. 2.000 zł netto. Wnioskodawca nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zaś wymagalne zobowiązania w kwocie około 130.000 zł z tytułu nieopłaconych składek ZUS oraz zaległości podatkowych, jak również zadłużenie w rachunku karty kredytowej w wysokości 4.660 zł, nadto zalega za okres dwóch miesięcy z opłatami za wynajem mieszkania, których wysokość kształtuje się na poziomie 1.420 zł miesięcznie. Ponosi opłaty za media i obsługę księgową prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 650 zł miesięcznie oraz inne wydatki (w tym na wyżywienie) w kwocie około 1.100 zł, jego partnerka nie posiada żadnych nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych i nie otrzymuje pomocy finansowej od rodziny. Wnioskodawca nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani rzecznikiem patentowym.

Zarządzeniem z dnia 28 lutego 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów w postaci a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę oraz osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w 2017 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone), b) odpisów dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów) potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7/VAT-7K, c) zaświadczenia od pracodawcy partnerki życiowej wnioskodawcy o wysokości jej średniego wynagrodzenia netto za okres ostatnich trzech miesięcy, d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, e) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, w szczególności obrazujących aktualną wysokość dochodzonych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, f) zaświadczenia wystawionego przez bank o wysokości aktualnego zadłużenia wnioskodawcy lub wyciągu z rachunku karty kredytowej obrazującego aktualne zadłużenie wnioskodawcy z tego tytułu oraz dokumentów obrazujących wysokość innych zobowiązań wnioskodawcy i osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, właściciela wynajmowanego mieszkania, dostawców mediów i innych podmiotów), g) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (odpisu umowy najmu, dowodów zapłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.). Wnioskodawca został też poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy.

Zarządzenie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 21 marca 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki, k. 27). Zakreślony termin upłynął bezskutecznie, albowiem wnioskodawca nie wykonał nałożonego na niego obowiązku i nie przedłożył żadnego z wymienionych dokumentów.

Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu wskazane zostało, że wnioskodawca nie przedłożył żadnego z dokumentów wymienionych w zarządzeniu z dnia 28 lutego 2018 r., a tym samym uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej.

Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że żądanie dostarczenia dokumentów obrazujących sytuację finansową jego partnerki, stanowi nadmierną ingerencję w prywatność osoby niezwiązanej ze sprawą. Jednocześnie skarżący dodał, że zmieniła się jego sytuacja finansowa w stosunku do tej, jak została przedstawiona we wniosku PPF.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe.

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Jak stanowi art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego zarządzeniem z dnia 28 lutego 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni, szczegółowo wymienionych dokumentów. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi, albowiem skarżący nie przedstawił żadnego z dokumentów, o których uzupełninie wnosił referendarz sądowy.

Sąd zauważa, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podjęte zostały po to, aby umożliwić skarżącemu należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do przedłożenia stosownej dokumentacji winien zatem z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jego interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak stosownej odpowiedzi na skierowane do strony wezwanie oznacza, że skarżący nie wykazał wystąpienia w jego sytuacji przesłanki przyznania prawa pomocy.

Należy zaznaczyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jej otrzymania, a skoro na stronie spoczywa obowiązek wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, to pochodzące od niej informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej. Zasadnie zatem starszy referendarz sądowy podniósł, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, albowiem nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Dokonanie rzetelnej i pełnej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest możliwe z uwagi na nieprzedstawienie stosownych dokumentów, co prowadziło do niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności.

W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.

Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować sytuację finansową swoją, jak i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a w konsekwencji wykazał zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy.

Sąd zgadza się z twierdzeniem, że partnerka życiowa skarżącego nie jest stroną niniejszego postępowania i nie ma obowiązku partycypacji w związanych z tym postępowaniem kosztach. Nadto, w przypadku związku nieformalnego, na partnerach nie ciąży - tak jak w przypadku małżonków - prawny obowiązek wzajemnego wsparcia. Tym niemniej, należy podkreślić, że ocena sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego wnioskodawcy, obejmująca badanie stopnia przyczynienia się do ponoszenia wydatków przez osoby, które partycypują w kosztach utrzymania tego gospodarstwa, jest uzasadniona potrzebą ustalenia całokształtu okoliczności, mających wpływ na możliwości płatnicze skarżącego. Dla oceny możliwości finansowych skarżącego istotny jest bowiem aktualny stan majątkowy osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyjaśnić przy tym należy, że w orzecznictwie sądowym jak i w doktrynie utrwalił się pogląd, iż konkubinat jest związkiem o cechach zbliżonych do małżeństwa, a konkubenci tworzą rodzinę wspólnie zamieszkującą (por. postanowienie NSA z dnia 15.04.2016 r., sygn. akt II FZ 220/16 opubli. CBOSA, postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn.. akt I GZ 375/13, LEX nr 1363597). Łączne zatem wydatki i potrzeby finansowe wnioskodawcy i pozostającej z nim we wspólnocie domowej partnerki kształtują status majątkowy wnioskodawcy. Status ten zaś bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Uchylenie się od obowiązku zobrazowania sytuacji majątkowej partnerki skarżącego skutkować zatem musiało uznaniem, że sytuacja majątkowa strony nie została przedstawiona w sposób zupełny.

W tym stanie rzeczy ze względu na fakt, że skarżący pomimo nałożonego zobowiązania nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej Sąd uznał, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.