Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 357/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Maciej Hoffman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi W. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 27 ust. 1, ust.1a, ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7, z późn. zm.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta[...] (z upoważnienia którego działał Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (MOPR) w[...]) z dnia [...]r., którą to decyzją Prezydent zobowiązał skarżącego W. O. do zwrotu należności w wysokości 9113,80 zł wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej:

― J. O. w kwocie 500 zł miesięcznie, w okresie od 1 lutego 2009 do 30 września 2009,

― J. O. w kwocie 450 zł miesięcznie, w okresie od 1 lutego 2009 do 30 września 2009,

― M. O. w kwocie 450 zł miesięcznie, w okresie od 1 lutego 2009 do 30 września 2009,

wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą 3948,79 zł.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie sprawy:

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta [...] (zwany dalej w skrócie "Prezydentem") po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez przedstawiciela ustawowego – A. O., przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym:

― J. O. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego do 30 września 2009 r.,

― J. O. w kwocie 450 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego do 30 września 2009 r.,

― M. O. w kwocie 450 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego do 30 września 2009 r.

Decyzją z dnia [...] Prezydent zobowiązał skarżącego do zwrotu należności w wysokości 11200 zł wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ww. osobom uprawnionym w okresie od 1 lutego do 30 września 2009 r., wraz z ustawowymi odsetkami.

Z kolei decyzją z dnia [...] Prezydent uznał za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz M. O. w łącznej kwocie 600,05 zł oraz J. O. w łącznej kwocie 1000 zł i zobowiązał do ich zwrotu wraz z odsetkami przedstawiciela ustawowego A. O.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, decyzją z dnia [...] Prezydent odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczna decyzją administracyjną z dnia [...] w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Decyzją z dnia [...] Prezydent, w trybie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (zwanej w skrócie "k.p.a.) zmienił decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia[...], w ten sposób, że zobowiązał skarżącego do zwrotu należności w wysokości 9113,80 zł wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym: J., J. i M. O. w okresie od 1 lutego 2009 r. do 30 września 2009 r.

Organ ustalił, że komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] prowadzący względem skarżącego postępowanie egzekucyjne przekazał na konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie wyegzekwowane alimenty. W związku z tym należało kwotę zaległości 11200 zł wykazanych w decyzji z dnia [...] r., pomniejszyć o kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o przekazane przez komornika sądowego na konto MOPR należności. W rezultacie pozostała kwota należna do spłaty w wysokości 9113,80 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że zobowiązany jest do zwrotu należności w wysokości 4085,62 zł wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym za okres świadczeniowy 2008/2009. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że od ponad 5 lat zamieszkuje na terenie Wielkiej Brytanii. Wiedzę o wypłacie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uzyskał w marcu 2011 r., kiedy Ambasada RP w Londynie doręczyła mu decyzję MOPR w[...]. Podniósł także, że wierzycielka, tj. A. O., matka małoletnich J., J. i M. O. zataiła fakt otrzymywania co miesiąc od skarżącego kwot pieniężnych tytułem alimentów na rzecz małoletnich dzieci. Zdaniem odwołującego się kwota należności, do której zwrotu ma być zobowiązany dłużnik winna zostać pomniejszona o kwotę 5028,18 zł, tj. o kwotę przekazaną przez dłużnika A. O. w okresie od lutego do sierpnia 2009 r. włącznie. Odwołujący podniósł, że dłużnik nie może ponosić negatywnych skutków bezprawnego działania matki małoletnich uprawnionych, która bezprawnie pobierała podwójne świadczenia oraz składała fałszywe oświadczenia, że nie zna miejsca pobytu dłużnika, co spowodowało uznanie egzekucji za bezskuteczną, a w konsekwencji rozpoczęcie wypłaty świadczeń przez fundusz alimentacyjny.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta.

W wyniku rozpatrzenia skargi wniesionej przez W. O., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 17 stycznia 2012 r. (sygn. akt II SA/Bd 1268/11) uchylił decyzję Kolegium z dnia [...]r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta z dnia [...]r.

Wskazaną przez sąd podstawową przyczyną uchylenia decyzji było niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i niewłaściwa ocena ustalonych okoliczności, co miało wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na zawarty w art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz definicję nienależnie pobranych świadczeń Sąd jednocześnie wskazał, że w art. 27 ust. 1 ustawy ustalono regułę, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Przepis ten świadczy o subsydiarności świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej i nie zwalnia dłużnika alimentacyjnego od zapłaty kwoty alimentów. Kwota alimentów może być wyższa, albowiem świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł. Obowiązek zwrotu dotyczy kwot faktycznie wypłaconych z Funduszu.

Sąd stwierdził, iż z akt sprawy wynika, że Sąd Rejonowy w T. wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2009 r. sygn. III RC 1071/07 zasądził alimenty na rzecz M. O., J. O. w wysokości po 450 zł i na rzecz J. O. w wysokości 600 zł miesięcznie.

Po upływie okresu wypłaty świadczeń alimentacyjnych Prezydent Miasta T. wydał decyzję adresowaną do skarżącego w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta nie została doręczona skarżącemu w miejscu zamieszkania w[...], a z pisma pełnomocnika skarżącego wynika, że decyzja ta została doręczona skarżącemu za pośrednictwem Ambasady RP w Londynie. W aktach sprawy nie ma informacji o tym doręczeniu ani zwrotnego poświadczenia odbioru, co jest uchybieniem.

W dalszej kolejności skarżący w marcu 2011 r. po przyjeździe do Polski skontaktował się z MOPR i komornikiem sądowym celem wyjaśnienia istniejącego zadłużenia. Jednocześnie poinformował o przekazywaniu kwot alimentacyjnych do rąk A. O. Skutkowało to wydaniem w dniu 19 kwietnia 2011 r. decyzji w stosunku do A. O. w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 1600,05 zł wobec uznania, że skarżący przedstawił dowody wpłaty za wrzesień 2009 – 850 zł i za lipiec – 750,05 zł.

Decyzją z [...] r. odmówiono wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z [...] r., a decyzją z dnia[...]. zmieniono decyzję z dnia [...] r. w ten sposób, że zobowiązano skarżącego do zwrotu należności w wysokości 9.113,80 wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Zdaniem sądu z akt sprawy wynika, że A. O. pobierała nienależne świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jednakże kwestia wysokości nienależnie pobranych świadczeń jest kwestią otwartą.

Sąd stwierdził, że nie można jednocześnie pobierać świadczeń z funduszu alimentacyjnego i świadczeń od dłużnika. Jednoczesność pobierania obu świadczeń ma zaś miejsce wówczas, gdy uprawniony otrzyma równocześnie obydwa świadczenia przy jednoczesności okresu, za który obydwa świadczenia wypłacono. Świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacono równocześnie alimenty. Jeżeli kwota otrzymanych alimentów nie zaspokaja wszystkich zaległych alimentów, to tym samym nie można ich zaliczyć na bieżące zaspokojenie potrzeb (równoległych do wypłaconych zaliczek z funduszu) i nie sposób uznać, że mamy do czynienia z jednoczesnym otrzymaniem świadczeń z tego samego tytułu. Inaczej mówiąc, jeżeli skarżący posiadał zaległości alimentacyjne, to A. O. mogła zaliczyć otrzymane kwoty na poczet zadłużenia alimentacyjnego, powstałego przed decyzją o wypłacie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Sąd stwierdził, że w powyższym zakresie nie ma w sprawie żadnych ustaleń. Sąd podkreślił, że rozpatrywana sprawa nie dotyczy decyzji wydanej w stosunku do A. O., ale w stosunku do W. O., niemniej obie decyzje są ze sobą ściśle związane.

W decyzji wydanej w stosunku do A. O. zaliczono, jako nienależnie przez nią pobrane, tylko dwie wpłaty dokonane przez skarżącego, przy czym w uzasadnieniu decyzji nie wskazano dlaczego tak uczyniono. Tymczasem skarżący po dniu 1 lutego 2009 r. (początkowy okres przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego) przekazał:

― 20 lutego 2009 r. – 1007,87 zł, brak wskazania w jakim celu,

― 20 marca 2009 r. – 1008,90 zł "na dzieci",

― 11 maja 2009 r.– 753,15 zł z zaznaczeniem "alimenty",

― 2 czerwca 2009 r. – 755,14 zł "alimenty – czerwiec",

― 12 lipca 2009 – 750 zł zł "alimenty",

― 13 sierpnia – 753,07 zł,

― 14 września - 850 zł.

W tej sytuacji uznanie, że skarżący wpłacił alimenty tylko za 2 miesiące jest dowolne, niczym nieuzasadnione.

Sąd zwrócił także uwagę, że stosownie do art. 451 § 1 Kodeksu cywilnego dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne. Zgodnie z § 3 art. 451 Kodeksu cywilnego w braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego.

Na przeszkodzie w zastosowaniu art. 451 Kodeksu cywilnego nie stoi art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który adresatem normy czyni organ prowadzący postępowanie egzekucyjne i reguluje kolejność zaspokojenia roszczeń z kwot uzyskanych w drodze egzekucji, a nie kwestie spłaty długu do rąk własnych wierzyciela. W przypadku braku oświadczeń dłużnika, to wierzyciel jest uprawniony zaliczyć zapłacone alimenty jako zapłatę alimentów najdawniej wymagalnych.

Sąd zwrócił uwagę, że w zaskarżonej decyzji przyjęto, iż w okresie świadczeniowym od 1 lutego do 30 września 2009 r. A. O. przyjęła od dłużnika alimentacyjnego 1600,05 zł. Tymczasem z przedstawionych dowodów wynikają kwoty przedstawione wyżej. Zdaniem sądu nie znajduje podstaw uznanie tylko tej pozycji z przekazów, w której wyraźnie napisano "alimenty". Należałoby zbadać faktyczną intencję skarżącego, co do celu w jakim przekazywał pieniądze. O otrzymywaniu pieniędzy od skarżącego A. O. winna niezwłocznie powiadomić komornika. Rację ma bowiem Kolegium, gdy twierdzi, że przepisy ustawy nie dopuszczają możliwości regulowania alimentów poza komornikiem, który prowadzi ich egzekucję.

Sąd stwierdził także, że nie ustalono, czy skarżący posiadał zaległości alimentacyjne. Z zaskarżonej decyzji wynika, że komornik sądowy przekazał na konto ośrodka wyegzekwowane od skarżącego alimenty. W aktach sprawy brak na to dowodów – nie ma informacji komornika, nie ma informacji jakiego okresu dotyczyła egzekucja i ile wyegzekwowano. Tym samym nie można skontrolować wyliczonej przez organ kwoty do zwrotu w wysokości 9.113,80 plus odsetki co faktycznie uniemożliwia Sądowi kontrolę zaskarżonej decyzji. Kwotę świadczeń pomniejszono o kwotę nienależnie pobranych świadczeń przez A. O. – jak wskazano wyżej za dwa miesiące, a nie wiadomo dlaczego nie za pozostałe. Uzasadnienie nie odpowiada zatem wymogom art. 107 § 3 K.p.a. co nie pozwala sądowi na sprawdzenie przyjętego rozumowania.

Sąd wskazał także, że wbrew wymogom art. 107 § 3 k.p.a. akta sprawy nie dają możliwości precyzyjnego ustalenia, w jaki sposób zostały ustalone przypisane kwoty oraz w jaki sposób wyliczono odsetki. Należy wskazać stopę procentową, w jakiej wysokości, od jakich kwot i od jakich dat odsetki są naliczane. Brak tych elementów decyzji uniemożliwia stronie obronę jej prawa oraz zrozumienie podstaw nałożonych na niego obowiązków.

Odnośnie toku dalszego postępowania sąd wskazał, że należy dokonać szczegółowego "rozliczenia" przekazanych alimentów z uwzględnieniem podanych wyżej wskazówek i ocenić, czy mamy do czynienia z równoczesnością pobranych świadczeń. Nie można wykluczyć wydania dodatkowych decyzji adresowanych do A. O.. Sąd podkreślił, że brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenia, w trybie art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzji, a zastosowanie ma tylko instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia

W wyniku kontynuacji postępowania po ww. wyroku WSA z dnia 17 stycznia 2012 r. Prezydent Miasta[...] (z upoważnienia którego działał Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...]) decyzją z dnia [...] zobowiązał skarżącego do zwrotu należności w wysokości 9113,80 zł wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej:

― J. O. w kwocie 500 zł miesięcznie, w okresie od 1 lutego 2009 do 30 września 2009 r.,

― J. O. w kwocie 450 zł miesięcznie, w okresie od 1 lutego 2009 do 30 września 2009 r.,

― M. O. w kwocie 450 zł miesięcznie, w okresie od 1 lutego 2009 do 30 września 2009 r.

W sentencji organ zawarł także tabelę obrazującą:

― wysokość dokonanych w dniach 10 lipca, 24 sierpnia i 24 września 2009 r. wypłat pomniejszonych o nienależnie pobrane świadczenia,

― daty, od której liczone są odsetki,

― kwoty zadłużenia z tytułu należności głównej (z uwzględnieniem wpłat), od której naliczone są odsetki,

― kwoty zadłużenia z tytułu odsetek należnych na dzień wystawienia decyzji (z uwzględnieniem wpłat).

W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do wskazań sądu zwrócił się do skarżącego o złożenie osobiście oświadczenia co do celu, w jakim przekazywał A. O. kwoty w okresie od lutego do września 2009 r. Takiego oświadczenia skarżący nie złożył. Natomiast A. O. w dniu 24 lipca 2012 r. złożyła oświadczenie, że skarżący od lutego do września 2009 r. przekazywał nieregularnie kwoty w różnych wysokościach, nie zawsze wskazując, że są to wpłaty na poczet alimentów, ani czy są to alimenty zaległe czy bieżące. W tej sytuacji A. O. zaliczała te wpłaty na poczet alimentów zaległych. Oświadczyła także, że kwota zasądzonych alimentów wynosiła 1500 zł, natomiast wpłaty wynosiły ok. 750 zł.

Organ wskazał, że stosownie do zaświadczenia komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne z dnia 24 lutego 2009 r. zadłużenie alimentacyjne skarżącego wobec wierzycieli wynosiło 22700 zł.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący wniósł o jej zmianę poprzez ustalenie, że zobowiązany jest do zwrotu należności w kwocie 4085 zł oraz o nieobciążanie go odsetkami ustawowymi od wskazanej kwoty zaległości. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że w okresie luty – wrzesień 2009 r. dokonał wpłat do rąk przedstawiciela ustawowego uprawnionych, a tym samym kwota 5.028,18 zł była świadczeniem nienależnym, do którego zwrotu winna być zobowiązana A. O..

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia A. O., na podstawie art. 27 ust. 1, ust.1a, ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia[...].

W uzasadnieniu, po przedstawieniu toku sprawy, Kolegium zacytowało fragment wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2011r. (sygn. akt I SA/Wa 1072/11) wskazujący, że "decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną oraz jest wydawana w postępowaniu o niezwykle zredukowanym postępowaniu wyjaśniającym. Organ badający sprawę w myśl o art. 27 ust. 2 ustawy, ma obowiązek wyłącznie ustalić, czy z mocy art. 25 tej ustawy w zw. z art. 110 k.p.a. został już związany ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego wierzycielowi, na rzecz którego dłużnik nie wykonał obowiązku alimentacji. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z obowiązkiem wydania decyzji orzekającej zwrot należności. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy, organ nie może badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. Rzeczywistym aktem przesądzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego"

Kolegium wskazało, że w postępowaniu tym dłużnik nie może zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji. Skoro nie może tego zrobić na etapie nakładania nań obowiązku świadczenia organowi, może to uczynić tylko na etapie postępowania w sprawie ustalenia na rzecze wierzyciela prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. To na tym etapie rozstrzyga się los jego przyszłego obowiązku określonego w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 ww. ustawy tylko deklaratoryjnie stwierdza, że w związku z niewykonaniem obowiązku alimentacyjnego dłużnik obowiązany jest zwrócić świadczenia wypłacone wierzycielowi. Obowiązek zwrotu świadczenia na podstawie decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy jest nieunikniony, jeśli wydano wcześniej decyzję stanowiąca podstawę wypłat świadczenia wierzycielowi.

Kolegium powołało się także na poglądy doktryny odnośnie samofinansowania się systemu publicznego kredytowania wierzyciela alimentacyjnego, wskazując, że instrumentem zapewniającym owo samofinansowanie jest postępowanie kończące się adresowaną do dłużnika alimentacyjnego decyzją administracyjną o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które zgodnie z art. 27 ust. 1a ustawy naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Mając na uwadze treść powołanego przepisu Kolegium podkreśliło, iż brak jest podstaw do uwzględnienia żądania strony tj. nieobciążania odsetkami ustawowymi od kwoty należności do zwrotu.

W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta z dnia [...] r. zarzucając im:

― naruszenie art. 27 ust. 1 i art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ustalenie, że skarżący jest zobowiązany do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w kwocie 9.113,80 zł mimo że znaczna część tej kwoty w wysokości 5028,18 zł stanowi świadczenie nienależne pobrane przez matkę uprawnionych – A. O.,

― naruszenie art. 7, art. 8 i art. 108 § 3 k.p.a. poprzez odstąpienie od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nieuwzględnieni okoliczności dotyczących pobierania przez matkę małoletnich uprawnionych, w okresie objętym zaskarżoną decyzją, świadczeń alimentacyjnych jednocześnie z Funduszu Świadczeń Alimentacyjnych oraz bezpośrednio od skarżącego, bez zawiadomienia o powyższym fakcie Funduszu lub komornika oraz poprzez istotne braki uzasadnienia decyzji wyrażające się w lakonicznym odniesieniu się do zarzutów odwołania i nie wskazania okoliczności, które legły u podstaw nieuwzględnienia wpłat dokonanych przez skarżącego bezpośrednio do rąk A. O. jako świadczenia nienależnie pobranego przez ww. w okresie objętym zaskarżoną decyzją.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Poddana obecnie kontroli decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...]r. została wydane w ramach dalszego postępowania w tej samej sprawie, w której zapadł ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 stycznia 2012 r. (sygn. akt II SA/Bd 1268/11).

Jest to o tyle istotne, że stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; zwanej w skrócie "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten odnosi się więc do sytuacji, gdy w sprawie orzekał już poprzednio sąd administracyjny, który dokonał określonej oceny prawnej – tj. tak jak niniejszej sprawie. Bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych co do dalszego postępowania może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, jak również po wzruszeniu pierwotnego orzeczenia – która to sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Ocena prawna wynikająca z uzasadnienia wyroku dotyczy wykładni przepisów prawa i sposobu ich zastosowania w związku z konkretną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Niezastosowanie się do nich przez organ administracji publicznej przy ponownym wydawaniu decyzji narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe.

W tej sytuacji wykonywana przez sąd administracyjny kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 729/10, publ. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 1081870 oraz w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ww. wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 17 stycznia 2012 r. odnośnie dalszego postępowania Sąd wskazał, iż organ powinien "dokonać szczegółowego "rozliczenia" przekazanych alimentów z uwzględnieniem podanych wyżej wskazówek i ocenić, czy mamy do czynienia z równoczesnością pobranych świadczeń".

Owe wcześniejsze wskazówki Sądu zawierały się w twierdzeniach, że:

― organ nie ustalił, czy skarżący posiadał zaległości alimentacyjne,

― organ nie ustalił, jaką kwotę wyegzekwowanych od skarżącego alimentów komornik przekazał na konto ośrodka tj. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] (na takie przekazanie wskazywała treść zaskarżonej wówczas decyzji),

― w aktach brak dowodów (brak informacji komornika) na to, jakiego okresu dotyczyła egzekucja i ile wyegzekwowano,

― organ nie wskazał, dlaczego pomniejszył kwotę nakazaną do zwrotu o świadczenia nienależnie pobrane przez A. O. tylko za dwa miesiące – a nie za pozostałe (w sytuacji, kiedy z dowodów wynika, że skarżący przekazywał A. O. kwoty nie w okresie dwóch miesięcy tj. w lipcu i wrześniu 2009 r., ale w okresie siedmiu miesięcy tj. od lutego do września 2009 r.),

― nie ustalono, czy miała miejsce jednoczesność pobierania świadczeń przez A. O. tj. czy pobierała ona za ten sam okres świadczenia z funduszu alimentacyjnego i świadczenia od dłużnika alimentacyjnego (przy czym zdaniem Sądu jeżeli przekazane od dłużnika kwoty nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich zaległych alimentów – nie mamy do czynienia z jednoczesnością pobierania świadczeń),

― odnośnie jednoczesności pobierania świadczeń - nie ustalono, jaka była faktyczna intencja skarżącego co do celu, w jakim przekazywał pieniądze A. O. (w przypadku braku opisania przelewu słowem "alimenty") – w świetle art. 451 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przy istnieniu kilku długów tego samego rodzaju to dłużnik może wskazać, który dług chce zaspokoić, a w przypadku takiego wskazania wierzyciel może w pierwszej kolejności przekazaną na dany dług kwotę zaliczyć w pierwszej kolejności na zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne.

Sąd w ww. wyroku zauważył także, że wprawdzie niniejsza sprawa nie dotyczy decyzji wydanej w stosunku do A. O. (odnośnie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń), ale decyzji wydanej w stosunku do skarżącego W. O. (odnośnie nakazu zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego), tym niemniej obie decyzje są ściśle powiązane, a kwestia wysokości nienależnie pobranych przez A. O. świadczeń jest kwestią otwartą – z czego wynika, iż rozstrzygnięcie niniejszej sprawy może być zależne od rozstrzygnięcia wcześniejszego zagadnienia wstępnego tj. rozstrzygnięcia, czy A. O. winna zwrócić nienależnie pobrane świadczenia w wyższej wysokości, niż określono to w decyzji Prezydenta (MOPR) z dnia [...] r.

Powyższych wskazań Sądu organy w dalszym, obecnie kontrolowanym, postępowaniu, nie wykonały.

Organ pierwszej instancji wskazał wprawdzie, że skarżący w dniu 24 lutego 2009r. posiadał zadłużenie z tytułu alimentów w kwocie 22.700 zł, jednakże w aktach sprawy brak jakiegokolwiek dokumentu (w tym powoływanego przez organ zaświadczenia komornika) pozwalającego na zweryfikowanie tego twierdzenia.

Nadal brak wyjaśnienia, jakie kwoty zostały wyegzekwowane od skarżącego przez komornika i w jakim terminie komornik przekazał te kwoty na konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (co mogłoby dodatkowo zmniejszyć kwotę, jaką należy nakazać skarżącemu do zwrotu).

Wbrew wskazaniu Sądu organ nie uzyskał oświadczenia skarżącego co do jego intencji przy przekazywaniu A. O. w okresie luty – wrzesień 2009 r. tych kwot, które nie zostały opisane jako "alimenty", bezpodstawnie odmawiając skarżącemu możliwości złożenia tego oświadczenia przez pełnomocnika.

Ponadto w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. Kolegium nie tylko nie stosuje się do wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 17 stycznia 2012 r., ale w istocie kwestionuje ocenę prawną i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku, powołując odmienne poglądy prawne z orzecznictwa i doktryny. Należy podkreślić, że organ odwoławczy – jako równoprawna strona w postępowaniu przed sądem administracyjnym, mogła zakwestionować rozstrzygnięcie (w tym ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania) zawarte w wyroku z dnia 17 stycznia 2012 r., poprzez wniesienie skargi kasacyjnej. Kolegium z tej możliwości nie skorzystało. Nie może zatem – wbrew wyraźnemu brzemieniu art. 153 p.p.s.a., na obecnym etapie postępowania rozstrzygać sprawy w oparci o odmienną ocenę prawną, niż zawarta w ww. wyroku. Ocena ta wiąże także Sąd w niniejszej sprawie. Naruszenie obowiązku stosowania się do tak wyrażonej oceny naraża Sąd w niniejszym postępowaniu na uchylenie jego rozstrzygnięcia w wyniku skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej, opartej na zarzucie naruszenia art. 153 p.p.s.a. Organ administracji, nie stosujący się w swoim postępowaniu do zasady związania określonej w art. 153 p.p.s.a nie tylko naraża się na uchylenie jego decyzji, ale także na konsekwencje określone w art. 154 p.p.s.a. tj. na wymierzenie, na żądanie strony, grzywny, a nawet konieczność zaspokojenia ewentualnego roszczenia odszkodowawczego.

Powyższe rozważania prowadzą do uznania, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 153 p.p.s.a., wobec czego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a.