Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 229/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 162, art. 223 par. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska asesor WSA Anna Janowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 28 lutego 2022 r. nr 2801-IEW.4123.29.2021 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. P. (dalej również jako: "strona", "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 28 lutego 2022 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania.

Z przedłożonych Sądowi wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z 20 września 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie orzekł

o solidarnej odpowiedzialności strony, K. R. i P. Z. jako członków zarządu I. Sp. z o.o. z siedzibą w O., solidarnie ze Spółką, za zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń za miesiące od marca do maja 2016 r. w kwocie 8.240,91 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 3.523 zł oraz kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 409,54 zł. Decyzja została doręczona stronie w dniu 7 października 2021 r. w trybie określonym w art. 150 § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. 2021 r., poz. 1540 ze zm.), dalej: "O.p.". Termin do wniesienia odwołania od decyzji upłynął 21 października 2021 r.

Pismem z 9 grudnia 2021 r. strona wniosła o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, wskazując, że o fakcie wydania decyzji dowiedziała się 2 grudnia 2021 r. w związku z zajęciem rachunku bankowego. Podniosła, że decyzja została przesłana na adres ul. [...]. Nie miała wiedzy o tej korespondencji z uwagi na częste wyjazdy służbowe w okresie sierpień - listopad 2021 r. oraz sprawowanie opieki nad chorym teściem A. R. w mieszkaniu w N. przy ul. [...]. Wskazała, że wyjazdy oraz brak obecności w mieszkaniu w O. związane były z działalnością gospodarczą i trudnościami, jakie przyniósł stan epidemii. Podniosła, że od wielu miesięcy jest

w stanie depresji i jej stan psychiczny nie jest do końca właściwy, stąd nie zdawała sobie sprawy z kierowanej do niej korespondencji. Dodała, że nie spodziewała się korespondencji papierowej, bowiem w okresie zagrożenia epidemicznego większość kontaktów odbywa się elektronicznie, przy czym również organy przyjmują za regułę korespondencję elektroniczną, o czym świadczy nowelizacja kodeksu postępowania administracyjnego z 5 października 2021 r., zmieniająca zasady doręczeń i czyniąca regułę z doręczeń dokonywanych elektronicznie.

Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu strona złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji oraz odpis skrócony aktu zgonu teścia A. R., w świetle którego zgon nastąpił w O. w dniu 16 listopada 2021 r.

W odpowiedzi na wezwanie organu pismem z 21 lutego 2022 r. strona przesłała uzupełnienie powyższego wniosku, do którego dołączyła kopie: oświadczenia K. T. z 21 lutego 2022 r., oświadczenia córki J. P. z 21 lutego 2022 r., oświadczenia męża K. R. z 21 lutego 2022 r., oświadczenia teściowej M. R. z 16 lutego 2022 r. oraz zaświadczenia psychoterapeuty T. M. z 21 lutego 2022 r.

Odmawiając przywrócenia terminu do złożenia odwołania, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie wskazał na brzmienie art. 162 § 1 i § 2 i art. 163 § 1 O.p. Stwierdził, że bezsporne w sprawie było uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Przesyłka zawierająca decyzję była dwukrotnie awizowana w dniach:

23 września 2021 r. i 1 października 2021 r., po czym została zwrócona organowi. Zgodnie z art. 150 O.p. doręczenie decyzji nastąpiło 7 października 2021 r. Bieg terminu do wniesienia odwołania zakończył się 21 października 2021 r. Odwołanie od decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zostało złożone 9 grudnia 2021 r., wobec czego postanowieniem z 28 lutego 2022 r. organ stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji.

W ocenie organu, z uwagi na wskazanie przez stronę, że w dniu 2 grudnia 2021 r. powzięła wiedzę o wydaniu decyzji w związku z zajęciem rachunku bankowego, nadany 9 grudnia 2021 r. wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ustawowym terminie. Jednocześnie strona złożyła odwołanie, dopełniając tym samym czynności, dla której termin był przewidziany. Przechodząc następnie do oceny, czy strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu, organ wskazał, że z przedłożonych przez stronę dowodów wynika, że uczestniczy w terapii

od sierpnia 2021 r. z uwagi na zaburzenia adaptacyjne wywołane traumatycznym zdarzeniem oraz że terapia ma na celu przywrócenie zdolności funkcjonowania

w codziennym życiu i podjęcia codziennych obowiązków. Organ wskazał,

że w świetle treści zaświadczenia psychoterapeuty terapia ma związek z nagłą śmiercią bliskiej osoby, przy czym śmierć teścia nastąpiła dopiero w listopadzie

2021 r. Ponadto, w ocenie organu, zaświadczenie to nie potwierdza choroby uniemożliwiającej dokonanie czynności. Nie wynika z niego, że strona wymaga pomocy osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu, że jej stan ogranicza normalne funkcjonowanie w znacznym stopniu. Zdaniem organu, strona jedynie wskazała na istnienie przeszkody, zaś nie uprawdopodobniła, że przeszkody tej, przy dołożeniu starań możliwych w danej sytuacji, nie można było przezwyciężyć.

Organ odniósł się również do przedłożonych przez stronę oświadczeń złożonych przez teściową, córkę i męża wskazujących, że w okresie od 20 września 2021 r. do 21 października 2021 r. nie przebywała ona pod adresem [...], oraz że w okresie od połowy września 2021 r. do połowy grudnia przebywała w mieszkaniu w N. w celu opieki nad chorym teściem. Jak wskazał, według oświadczenia pełnoletniej córki, zamieszkuje ona w O. przy [...]. Zatem niezrozumiały jest fakt, że córka strony nie odebrała korespondencji z Urzędu Skarbowego w Olsztynie i nie poinformowała strony o tej korespondencji. Podniesiono, że w toku postępowania przed organem I instancji strona odebrała osobiście w dniu 2 września 2021 r. postanowienie z 20 sierpnia 2021 r. o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy, z uwagi na konieczność umożliwienia wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego w postępowaniu dotyczącym orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o., skierowane na adres: [...]. Zatem strona była świadoma, że toczyło się wobec niej postępowanie podatkowe. Dokładając należytej staranności, mogła uprzedzić córkę o spodziewanej korespondencji lub ustanowić pełnomocnika do doręczeń. Nieobecność w miejscu wskazanym przed organem jako adres korespondencyjny z powodu wyjazdu do innej miejscowości lub też z powodu wyjazdów służbowych, nie potwierdza obiektywnej niemożliwości dochowania terminu do wniesienia odwołania.

Natomiast w odniesieniu do oświadczenia K. T., organ podniósł, że strona nie wskazała, kim jest dla niej ta osoba. Zauważył, że osoba ta mieszka przy ul.[ ...], a więc nie mieszka po sąsiedzku przy ul. [...] ani nie mieszka w N. przy ul. [...]. Uznał za niewiarygodne, by osoba przebywająca pod innym adresem, mogła wiedzieć, czy strona przebywała cały czas w N. i nie przebywała w O. Za niewiarygodne uznał również oświadczenie teściowej strony zamieszkującej w O. przy ul. [...].

Organ nie uwzględnił argumentacji strony, że organy przyjmują za regułę korespondencję elektroniczną. Wskazał, że od 2 maja 2018 r. strona wskazała adres do korespondencji: ul. [...], zaś samo podanie organowi adresu e-mail nie upoważnia do doręczenia przesyłek w tej formie. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. poz. 2320 ze zm.), art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. oświadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344) oraz art. 3 pkt 17 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 670 ze zm.), dopiero zastosowanie elektronicznej skrzynki podawczej pozwala zidentyfikować użytkownika z zastosowaniem kwalifikowanego certyfikatu lub profilu zaufanego ePUAP.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, wnosząc o uchylenie powyższego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzuciła naruszenie przepisów procesowych mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

- art. 162 § 1 w zw. z art. 223 § 2 O.p. poprzez nieprzywrócenie terminu do złożenia odwołania, mimo że sytuacja faktyczna wypełniała przesłanki hipotezy art. 162 O.p., tj. strona złożyła wniosek w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi wraz z odwołaniem od decyzji oraz uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy,

- art. 121 § 1 w zw. z art. 124 O.p. poprzez wydanie odmownego postanowienia

w sytuacji, gdy organ zobowiązał stronę do uzupełnienia wniosku o wyraźnie wskazane materiały i dowody, co strona uczyniła, a mimo to organ wydał niekorzystne dla niej postanowienie,

- art. 2a w zw. z art. 127 O.p. poprzez wydanie rozstrzygnięcia tamującego stronie drogę do kontroli instancyjnej niekorzystnej decyzji, a co za tym idzie uniemożliwienie jej merytorycznej kontroli, poprzez przyjęcie niekorzystnej dla strony interpretacji stanu faktycznego i prawnego sprawy.

W uzasadnieniu powyższych zarzutów podniesiono, że niesporne jest uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Skarżąca nie miała jednak wiedzy o wydaniu decyzji, jak i o jej treści. W okresie sierpień - listopad 2021 r. nie przebywała pod stałym adresem zamieszkania w O., lecz przeniosła centrum interesów życiowych do N., tj. miejsca zamieszkania rodziców jej męża, co było spowodowane ciężką chorobą ojca męża, który zmarł 16 listopada 2021 r. Ponadto kłopoty w prowadzeniu działalności gospodarczej przyczyniły się do powstania

u niej depresji, która w sposób istotny upośledziła jej możliwość normalnego działania. Okoliczności te w istotny sposób wpłynęły na aktywność skarżącej oraz jej percepcję. W naturalny sposób koncentrowała uwagę na sprawach rodziny, które były absorbujące emocjonalnie i wymagały podejmowania szeregu działań organizacyjnych związanych z zapewnieniem opieki ojcu męża, jak i normalnego funkcjonowania rodziny. Organ zignorował fakt, że strona zapoznała się z aktami administracyjnymi 6 grudnia 2021 r. i dopiero z tą chwilą zyskała świadomość wydania decyzji, sposobu jej doręczenia oraz jej treści. Powyższe stanowi okoliczność wskazującą, że strona w sposób niezawiniony nie miała wiedzy

o decyzji. Model działania strony potwierdza jej zaskoczenie faktem wydania decyzji

i wolę działania w sposób przewidziany przepisami prawa, gdy tylko jest to możliwe

i nie zachodzą obiektywne przeszkody w podjęciu działań procesowych.

Skarżąca podniosła, że respektując wezwanie organu z 27 stycznia 2022 r., wykazała, na ile było to w sposób obiektywny możliwe przyczyny uchybienia terminu. Przedstawiła oświadczenie osób z najbliższej rodziny potwierdzające fakt przebywania w N., a co za tym idzie niezamieszkiwanie w O. Ponadto przedstawiła oświadczenie K. T., osoby, z którą utrzymuje relacje towarzyskie. Składająca oświadczenie mogła stwierdzić, że strona nie przebywała w O., ponieważ kontakty towarzyskie w okresie od 20 września do 21 października 2021 r. ustały, co uprawdopodabnia tezę o zamieszkiwaniu w tym czasie przez skarżącą w N. Organ zakwestionował to oświadczenie, do czego nie miał podstaw. Pomimo wiążącej go zasady prawdy obiektywnej, nie starał się rozwiać swoich wątpliwości co do treści tego dokumentu. Nie podjął na tym polu najprostszych działań np. zwrócenia się o przedłożenie dodatkowych wyjaśnień.

Organ starał się również bezpodstawnie podważyć twierdzenia skarżącej,

że jej stan psychiczny (depresja) w istotny sposób ograniczył możliwość normalnego funkcjonowania. Gołosłownie stwierdził, że okoliczność ta nie wpłynęła na możliwość normalnego funkcjonowania strony i nie wymagała pomocy osób trzecich, choć natura stanu depresyjnego wiąże się często z samoizolacją chorego od otoczenia.

W ocenie strony, okoliczności faktyczne sprawy nie mogą być analizowane

w oderwaniu od siebie, lecz winny być analizowane holistycznie jako wzajemnie na siebie wpływające. Skarżąca była równocześnie zaabsorbowana chorobą ojca męża, koniecznością zmiany miejsca zamieszkania, własnymi problemami psychicznymi oraz koniecznością zadbania o sprawy zawodowe w sytuacji, gdy nie mógł jej w tym wspierać mąż. To równoczesne wystąpienie tych okoliczności było powodem braku odebrania korespondencji i braku możliwości złożenia odwołania w terminie.

Strona zarzuciła, że organ z niezrozumiałych przyczyn przyjął tezę, że córka skarżącej winna odebrać za nią korespondencję, pomimo że nie jest ona zaznajomiona z działalnością gospodarczą, a ponadto była emocjonalnie skoncentrowana na problemach rodzinnych. Organ wskazywał również, że skarżąca winna ustanowić pełnomocnika do doręczeń, w sytuacji gdy nie spodziewała się korespondencji i została w sposób nagły zaangażowana w sprawy rodzinne. Przywołał szereg uniwersalnych stwierdzeń dotyczących miernika należytej staranności, nie dostosowując argumentacji do stanu sprawy. Interpretacja ta jest niezgodna z art. 2a O.p. Całokształt działań organu wskazuje, że realizuje z góry przyjęty zamiar uniemożliwienia merytorycznej kontroli decyzji, a tym samym narusza gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z 16 maja 2022 r., stanowiącym replikę na odpowiedź na skargę, strona podniosła, że organ odniósł się kolejno do poszczególnych elementów składowych stanu faktycznego, oceniając je w oderwaniu od siebie

i wskazując, że żadna z tych okoliczności (sama w sobie) nie mogła stanowić skutecznego argumentu za przywróceniem terminu. Tymczasem to koincydencja czasowa niekorzystnych zdarzeń wywołała stan odpowiadający hipotezie normy

art. 162 § 1 O.p. Uzupełniając argumentację skargi, strona podniosła, że organ

z jej prawidłowych zachowań (odebranie postanowienia z 20 sierpnia 2021 r.) uczynił argument przeciw przywróceniu terminu do wniesienia odwołania. Bezrefleksyjnie powtórzył pogląd, że osoba świadoma tego, że w określonym dłuższym okresie, nie będzie przebywać w miejscu zamieszkania, powinna przed wyjazdem odpowiednio zabezpieczyć swoje interesy. W ocenie strony, zdanie to jest oczywiście prawdziwe, pod warunkiem, że odnosi się do standardowej sytuacji życiowej wyjeżdżającego.

W sytuacji, gdy strona opuszcza miejsce zamieszkania motywowana koniecznością opieki nad chorą osobą najbliższą, równocześnie będąc obciążona koniecznością realizacji obowiązków zawodowych, jak i depresją, ocena jej działań przez pryzmat normalnych standardów postępowania jest nadużyciem. Skarżąca poddana była długotrwałemu stresowi, jak również chorowała na depresję, czego organ nie negował, a jednocześnie ocenił jej działanie przez pryzmat standardowych, jeśli nie zaostrzonych kryteriów właściwych dla sytuacji przeciętnego człowieka, co jest sprzeczne z zasadą zaufania obywatela do organów Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r.

poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie zaś z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca

2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Uwzględniając powyższe kryterium oceny zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 223 § 2 pkt 1 O.p., odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję,

w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że decyzję organu I instancji doręczono stronie w trybie określonym w art. 150 § 4 O.p., a termin do wniesienia odwołania upłynął

21 października 2021 r. Odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem

o przywrócenie terminu do jego wniesienia zostały złożone dopiero 9 grudnia 2021 r. Zatem odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 223 § 2 pkt 1 O.p., która to okoliczność pozostaje w sprawie bezsporna.

Podstawę prawną kontrolowanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 162 O.p. Zgodnie z § 1 tego przepisu, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie do § 2 przepisu, podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Dodać należy, że zgodnie

z art. 163 § 2 O.p., o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia.

Z powyższych regulacji wynika, że w przypadku uchybienia terminu jego przywrócenie jest dopuszczalne, jeśli strona spełni łącznie następujące warunki:

1) wniesie o przywrócenie terminu; 2) zachowa 7-dniowy termin do złożenia tego wniosku; 3) uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy; 4) dokona czynności, dla której był ustanowiony termin.

W niniejszej sprawie podstawę odmowy przywrócenia stronie skarżącej terminu do wniesienia odwołania stanowiło niedopełnienie trzeciej z wymienionych wyżej przesłanek. Zgodnie z dokonaną przez organ oceną, strona skarżąca nie uprawdopodobniła, aby w okresie biegu terminu do wniesienia odwołania zaistniała niezawiniona przez nią okoliczność uniemożliwiająca jej zachowanie tego terminu. Pozostałe przesłanki zostały spełnione i nie są w sprawie kwestionowane.

Odnosząc się zatem do dokonanej przez organ oceny co do braku uprawdopodobnienia przez stronę, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, wskazać należy, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy

i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można mówić jedynie, gdy dopełnieniu obowiązku stanęła na przeszkodzie okoliczność nie do przezwyciężenia, eliminująca nie tylko możliwość złożenia pisma procesowego w terminie, ale wykluczająca

w ogóle normalne działanie. Od strony należy oczekiwać szczególnej staranności

w zakresie prowadzenia spraw i w tym też kontekście należy oceniać przesłankę braku winy w uchybieniu terminu (wyrok NSA z 28 grudnia 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 1781/99, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe orzeczenia sądowe powołane w dalszej części).

Uwzględnić należy nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły dokonanie czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W rezultacie

o braku winy można mówić jedynie, gdy nawet przy użyciu przez stronę największego wysiłku, nie można było przezwyciężyć przeszkody, która uniemożliwiła dokonanie czynności w terminie (wyrok NSA z 18 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 431/00). Istotne znaczenie ma więc sam rodzaj przeszkody, a więc to, czy powodowała ona tylko utrudnienie w dotrzymaniu terminu, czy też uniemożliwiała jego dotrzymanie (wyrok NSA z 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1534/13). Przywrócenie terminu uzasadniają zatem wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia staranności

w prowadzeniu spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie, a których zaistnienie - co również stanowi warunek konieczny - strona uprawdopodobni stosowną argumentacją (wyrok NSA z 28 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1096/11).

Analizowaną przesłanką braku winy w uchybieniu terminu zajmowały się sądy administracyjne niejednokrotnie, stwierdzając przykładowo, że okolicznością wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu jest: obłożna choroba uniemożliwiająca stronie działającej osobiście dokonanie czynności procesowej, przerwa w komunikacji, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (wyrok NSA z 19 września 2000 r., sygn. akt SA 1072/00), czy też śmierć bliskiej osoby w sytuacji czasowej zbieżności tego wydarzenia z terminem do dokonania czynności procesowej (postanowienie NSA z 9 stycznia 2008 r., sygn. akt II GZ 210/07). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowani nie byli w stanie pokonać przeszkody przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (postanowienie NSA

z 19 października 2011 r., sygn. akt I OZ 776/11).

Z kolei do przeszkód niewskazujących na brak zawinienia w uchybieniu terminu zalicza się np. długotrwałą chorobę strony lub członka jej rodziny, czy też sam fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim (wyroki NSA: z 22 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2267/11; z 20 kwietnia 1999 r., sygn. akt SA/Ka 1609/97;

z 21 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 278/11). W takim przypadku konieczne jest bowiem wykazanie, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz

że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu czynności (wyrok NSA z 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 744/10). Z sytuacją wystąpienia winy mamy również do czynienia, gdy strona nie odbiera korespondencji adresowanej na wskazany przez nią adres (postanowienie NSA z 10 czerwca 2008 r., sygn. akt II FZ 169/08). Braku winy w uchybieniu terminu nie uzasadnia też sytuacja, w której strona przedkłada swe obowiązki zawodowe nad konieczność pilnowania terminu (postanowienie NSA z 14 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 10/05). Dla przykładu należy też wskazać, że wykonywanie pracy w czasie choroby wyklucza możliwość uznania, że strona nie mogła dokonać czynności procesowej ze względu na dolegliwości chorobowe (wyrok NSA z 14 maja 1999 r., sygn. akt I SA/Gd 74/99).

Analizując przesłanki przywrócenia terminu, wskazać należy, że pożądany jest pewien kompromis polegający na tym, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywracania terminu; z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw (Kodeks postępowania cywilnego, K. Piasecki (red.), Warszawa 1989, t. I, s. 275).

Wskazania również wymaga, że brak winy zainteresowany winien uprawdopodobnić. Uprawdopodobnienie stanowi ułatwione postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność twierdzenia o jakimś fakcie (postanowienie NSA z 12 października 2011 r. sygn. akt II FZ 585/11). Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie, zaś organ ocenia przedstawione przez nią okoliczności

w świetle przesłanek z art. 162 O.p.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy przypomnieć, że okolicznościami, w których strona skarżąca dopatrywała braku zawinienia w uchybieniu terminu, było przebywanie poza miejscem zamieszkania

w związku z wyjazdami służbowymi oraz opieką nad ciężko chorym członkiem rodziny, a także trwający od wielu miesięcy stan depresji. Co istotne, zdaniem skarżącej, okoliczności te powinny być rozpatrywane we wzajemnej łączności, bowiem uchybienie terminu było skutkiem trudnej sytuacji życiowej, jaką tworzyły nie oderwane od siebie zdarzenia, lecz następujące wspólnie lub kolejno po sobie trudności, i to ta koincydencja czasowa niekorzystnych zdarzeń wywołała stan odpowiadający hipotezie normy art. 162 § 1 O.p.

Sąd zaaprobował stanowisko organu odwoławczego, że powołane przez stronę okoliczności nie uzasadniają przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Podzielając przy tym co do zasady stanowisko strony skarżącej,

że wskazane przez nią okoliczności powinny być rozpatrywane kompleksowo, nie zaś każda z nich odrębnie, nie sposób było stwierdzić, że ocena przedstawiona

w zaskarżonym postanowieniu wykroczyła poza ramy oceny określone w art. 191

w zw. z art. 162 O.p. Zgodnie z tym przepisem, organ podatkowy był obowiązany ocenić na podstawie całego zebranego materiału, czy dana okoliczność została uprawdopodobniona. Zdaniem Sądu, w stanie sprawy nie sposób zarzucać organowi naruszenia zasad tej oceny. Przy czym z uwagi na powołane przez stronę skarżącą poszczególne przyczyny uchybienia terminu, choćby odwołujące się jednocześnie do okoliczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, jak i zarazem do konieczności wyjazdów służbowych, nie sposób czynić organowi zasadnego zarzutu, że każdej z tych powołanych we wniosku okoliczności poświęcił odrębnie uwagę, odnosząc się do nich indywidualnie. Zdaniem Sądu, dokonana przez organ ocena faktyczna i prawna jest pełna i kompleksowa, czemu dano wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W ocenie Sądu, z uwagi na to, że podane przez stronę przyczyny uchybienia terminu, choć ze sobą powiązane, jeśli chodzi o czas i genezę ich wystąpienia, mają jednak różne znaczenie z punktu widzenia ich oceny w kontekście możliwości uznania uchybienia terminu za niezawinione przez stronę. W pierwszej kolejności odniesienia wymagała kwestia przebywania strony poza miejscem zamieszkania

w związku ze sprawowaną opieką nad chorym teściem, jak i wyjazdami służbowymi.

W tym zakresie Sąd ocenił jako prawidłowe co do zasady stanowisko organu, choć nie znalazł podstaw do podzielenia wszystkich powołanych przez organ argumentów. Sąd nie uznał bowiem za zasadne kwestionowania przez organ wiarygodności oświadczeń K.T. i M.R., w sytuacji gdy organ co zasady nie poddawał w wątpliwość twierdzeń strony o przebywaniu poza stałym miejscem zamieszkania, lecz ocenił tę okoliczność w kontekście dochowania przez stronę należytej staranności w zakresie obowiązków związanych ze zmianą pobytu w toku postępowania podatkowego. W ocenie Sądu, istotne w sprawie było właśnie to,

że w ramach wymaganej od strony staranności w prowadzeniu własnych spraw –

w ujęciu art. 163 O.p. – mieści się troska o to, aby w razie pobytu poza miejscem zamieszkania (nawet krótkotrwałego) powiadomić o tym właściwy organ. Nawet bowiem w czasie krótkotrwałej nieobecności strona powinna przewidzieć możliwość doręczenia jej przez organ korespondencji i zabezpieczyć możliwość jej odbioru. Nieprzewidzenie takiej możliwości oraz niepodjęcie działań umożliwiających odbiór korespondencji, w przypadku nieobecności trwającej w stanie sprawy około

3 miesięcy (od połowy września do połowy grudnia 2021 r.), w sytuacji świadomości toczącego się postępowania na jego schyłkowym etapie, świadczy o niedbalstwie.

Z akt sprawy wynika bowiem, że strona odebrała osobiście w dniu 2 września 2021 r. postanowienie z 20 sierpnia 2021 r. o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy, z uwagi na konieczność umożliwienia wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego w postępowaniu dotyczącym orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o.

Wyraźnego zaznaczenia wymaga, że nieobecność strony skarżącej w miejscu zamieszkania, nawet jeżeli spowodowana była ważnymi przyczynami, nie niweczy skutków doręczenia zastępczego. Podając zatem organowi adres, pod którym strona nie przebywała przez dłuższy czas, strona powinna powierzyć obowiązki w zakresie odbioru korespondencji osobie, która wywiązywałaby się z nich z należytą starannością. Taka zapobiegliwość umożliwiłaby dochowanie terminów i uchronienie się od negatywnych następstw nieobecności pod wskazanym adresem. W sytuacji zaś niezorganizowania swej działalności w zakresie odbioru urzędowej korespondencji na czas potrzebny do zajęcia się sprawami osobistymi i rodzinnymi, zachowanie takie musi być uznane za niedbalstwo w prowadzeniu spraw.

Gdyby jednak nawet pominąć taką ocenę, to należałoby wskazać, że za przywróceniem terminu przemawia tylko nagła, niespodziewana okoliczność, która – dodatkowo – wyklucza posłużenie się kimś innym w wykonaniu czynności obwarowanej terminem. Opisane w skardze okoliczności ciężkiej choroby członka rodziny, a także opieki nad nim, które wymogły zmianę miejsca pobytu, nie wskazują, że chodzi o chorobę nagłą, uniemożliwiającą zorganizowanie prawidłowego, niezakłóconego funkcjonowania strony skarżącej i jej rodziny. Wręcz przeciwnie,

z przedstawionych przez stronę okoliczności tej choroby (ciężka śmiertelna choroba wymagająca zorganizowania opieki kilku osób nad chorym) wynikało, że należało się spodziewać wpływu tej choroby na funkcjonowanie strony skarżącej i jej rodziny. Strona nie uprawdopodobniła też, aby w terminie otwartym do złożenia odwołania stan zdrowia teścia pogorszył się na tyle, że uniemożliwiało to jej normalne funkcjonowanie, w tym dokonanie czynności procesowej w terminie, bądź alternatywnie posłużenie się osobą trzecią w jej dokonaniu.

Zgodnie z tym, na co już wyżej wskazano, zasadniczo choroba bliskiej osoby może stanowić przesłankę przywrócenia terminu w sytuacji czasowej zbieżności tego wydarzenia z terminem do dokonania czynności procesowej. W niniejszej sprawie skarżąca nie wskazała jednak, że jej teść uległ nagłej chorobie, która stanowiła przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia przy dołożeniu zwykłej staranności.

W sytuacji zaś sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny

i organizowania życia rodzinnego, które było na tyle angażujące, że strona nie była

w stanie odbierać korespondencji i dochować terminu do dokonania czynności, pierwszym obowiązkiem strony było wyznaczenie innej osoby, która mogłaby ten obowiązek wykonywać w jej imieniu. Należyta staranność w prowadzeniu spraw,

w przypadku przewlekłej choroby członka rodziny i konieczności sprawowania nad nim opieki, wymaga bowiem ułożenia spraw i zorganizowania działalności

w sposób umożliwiający zachowanie terminu do dokonania czynności procesowej.

Na uwadze należy mieć również, że strona, powołując się we wniosku

o przywrócenie terminu na przebywanie poza miejscem zamieszkania, wskazała jednocześnie na okoliczność wyjazdów służbowych w okresie sierpień - listopad 2021 r. Zgodnie z tym, co już wyżej powołano, przywrócenie terminu znajduje uzasadnienie jedynie w przypadku okoliczności nagłej i niespodziewanej, a na taki charakter wyjazdów służbowych, które co do zasady powinny mieć charakter zaplanowany i mieszczący się w granicach normalnej działalności zawodowej, strona nie wskazała. Zauważenia przy tym wymaga, że z wyjaśnień strony wynika,

że okoliczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny nie stała na przeszkodzie prowadzeniu działalności zawodowej, co samo w sobie zaprzecza możliwości uznania sprawowania opieki za okoliczność wyłączającą brak winy strony w uchybieniu terminu.

Uwzględniając natomiast, że zgodnie z wyjaśnieniami strony, pod presją trudnych zdarzeń znalazła się ona w stanie depresji, przejść należy do oceny kolejnej kwestii związanej z oceną, czy w stanie sprawy strona uprawdopodobniła,

że przyczyna uchybienia terminu nie była zawiniona z uwagi na chorobę. Mając na uwadze argumentację strony, należy wskazać na funkcjonujący w orzecznictwie sądowym pogląd, że nie każda choroba może być uznana za przyczynę usprawiedliwiającą niedokonanie czynności w terminie, lecz jedynie taka, która rzeczywiście uniemożliwia dokonanie czynności (postanowienie NSA z 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 310/08). W orzecznictwie wielokrotnie też wskazywano, że musi zostać uprawdopodobnione, że stan zdrowia w określonym czasie uniemożliwiał prowadzenie spraw (postanowienia NSA: z 7 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 111/08; z 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 246/08; z 28 maja 2008 r., sygn. akt I GZ 143/08). Nie wystarczy zatem wykazać, że stan chorobowy powstał i utrzymywał się do chwili złożenia wniosku o przywrócenie terminu, ale że uniemożliwiał on stronie podjęcie czynności procesowej, bądź innych działań zmierzających do dokonania czynności w terminie, np. udzielenia pełnomocnictwa.

Zdaniem Sądu, powołana przez stronę depresja jest niewątpliwie chorobą, która ma charakter nieprzewidywalny i niezależny od woli człowieka. Jednakże

z przedłożonego przez skarżącą na uprawdopodobnienie tej okoliczności zaświadczenia wystawionego przez psychoterapeutę nie wynika, by skarżąca chorowała na depresję. W zaświadczeniu tym stwierdzono jedynie, że skarżąca uczestniczy w terapii psychologicznej, na którą zgłosiła się za sugestią lekarza psychiatry z powodu zaburzeń adaptacyjnych wywołanych traumatycznym zdarzeniem (nagła śmierć bliskiej osoby). Terapia ma na celu przywrócenie zdolności funkcjonowania w codziennym życiu i podjęcia codziennych obowiązków.

Uwzględniając zatem treść przedłożonego zaświadczenia, wskazać należy,

że w żaden sposób nie potwierdza ono twierdzeń strony o depresji, jak również nie określa ono stanu psychicznego skarżącej w okresie otwartym do złożenia odwołania i tego, czy w tym czasie była ona w takim stanie, który uniemożliwiłby jej wniesienie odwołania. Treść zaświadczenia nie określa też intensywności dolegliwości w tym czasie i ich wpływu na możliwość wykonania czynności związanych z prawidłowym złożeniem odwołania. Trafnie organ skonstatował również, że powstaje wątpliwość co do twierdzeń skarżącej, skoro w świetle treści zaświadczenia strona uczestniczy w terapii od sierpnia 2021 r., a jej decyzja w tym zakresie została wywołana traumatycznym zdarzeniem (nagła śmierć bliskiej osoby), podczas gdy jej teść zmarł w listopadzie 2021 r. Wskazania wymaga ponadto, że samo uczestniczenie w terapii psychologicznej nie jest równoważne z uprawdopodobnieniem choroby psychicznej ograniczającej w znaczny sposób możliwości poznawcze. Przedłożone zaświadczenie nie wskazuje na wystąpienie w okresie, w którym biegł termin

do wniesienia odwołania, objawów choroby, a tylko takie okoliczności, o czym była już mowa powyżej, mogłyby przemawiać za przywróceniem terminu. Nie wystarczy zatem powołać się na okoliczność, że strona choruje na depresję od jakiegoś czasu. Depresja nie jest chorobą o jednolitym nasileniu objawów wpływających

na świadomość chorego, a zatem gdyby strona skarżąca cierpiała na tę chorobę, należałoby uprawdopodobnić, że w terminie przewidzianym do złożenia odwołania nie mogła ona podejmować żadnych działań (wyrok WSA w Poznaniu z 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1765/07). Istotnego podkreślenia wymaga również,

że w świetle twierdzeń strony, przyczyna uchybienia terminu w postaci choroby nie ustała, a mimo to strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, co wskazuje na to, że potrafi ona pokierować swym postępowaniem.

W stanie sprawy nie było zatem podstaw do uwzględnienia twierdzeń strony, że to właśnie choroba stanowiła rzeczywistą przyczynę uchybienia terminu. Zauważyć należy, że samo powołanie się na chorobę nie czyni miarodajnym twierdzenia strony, że uchybienie terminu było przez nią niezawinione. Uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, ale nie oznacza, że można oprzeć się wyłącznie na samych twierdzeniach strony. Powołując się na depresję, strona winna była uprawdopodobnić, że stan chorobowy występował w terminie przewidzianym do wniesienia odwołania oraz że był on tego rodzaju, że uniemożliwiał działanie z rozeznaniem. Z przedłożonego przez stronę zaświadczenia psychoterapeuty nie wynika zaś, że nie była zdolna do prowadzenia własnych spraw w terminie do wniesienia odwołania. Istotne jest również to,

że możliwość uznania, że wobec dolegliwości chorobowych strona nie mogła dokonać czynności procesowej, wyklucza choroba, która umożliwia jednocześnie wykonywanie pracy, czy prowadzenie działalności gospodarczej. Skoro zaś zgodnie z wyjaśnieniami strony, w analizowanym okresie odbywała ona wyjazdy służbowe,

a zatem prowadziła działalność zawodową, to również z tej przyczyny nie sposób przychylić się do jej twierdzeń o ciężkim stanie psychicznym uniemożliwiającym jej rozeznanie w swoich sprawach.

W odniesieniu zaś do wskazanej we wniosku o przywrócenie terminu epidemii COVID-19 i związanym z tym zmianie sposobu doręczenia przesyłek urzędowych, wskazać należy, że w stanie sprawy nie wystąpiły ograniczenia w doręczaniu korespondencji pochodzącej od organów administracji skarbowej. Doręczanie korespondencji odbywało się za zasadach ogólnych, a zatem nie było zasadne oczekiwanie strony, że otrzyma ona korespondencję elektroniczną, tym bardziej,

że w toku postępowania odebrała doręczone w formie papierowej postanowienie

z 20 sierpnia 2021 r. Zatem strona była świadoma nie tylko tego, że toczyło się wobec niej postępowanie podatkowe, ale również formy dokonywanych w toku tego postępowania doręczeń.

W ocenie Sądu, zasadnie organ odwoławczy uznał, że okoliczności sprawy przemawiają za przyjęciem, że zachowanie strony nosiło znamiona co najmniej niedbalstwa. Ustalenie winy w jakiejkolwiek postaci, a zatem także winy polegającej na niedbalstwie, powoduje zaś, że nie zachodzi przesłanka przywrócenia terminu.

Stwierdzając w konsekwencji powyższych rozważań, że organ podatkowy prawidłowo zastosował przepisy art. 162 O.p., nie ma podstaw, aby twierdzić,

że objęte skargą postanowienie zapadło z naruszeniem przepisów prawa procesowego. Z dokonanej przez Sąd oceny prawnej, jak i analizy akt sprawy nie wynika, aby organ dopuścił się zarzucanego mu naruszenia art. 162 § 1 w zw. z art. 223 § 2 O.p., art. 121 § 1 w zw. z art. 124 O.p. oraz art. 2a w zw. z art. 127 O.p. Wręcz przeciwnie, w zakresie przedmiotu sprawy organ ustalił należycie stan faktyczny, nie dokonał dowolnej oceny dowodów i nie naruszył zaufania do władzy publicznej, gdyż działał na podstawie przepisów prawa. Nie sposób zgodzić się,

że stroną, że organ działał w zamiarze uniemożliwienia merytorycznej kontroli decyzji organu I instancji, naruszając gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności. Zainicjowanie postępowania odwoławczego jest zależne wyłącznie od aktywności strony, a jednym z jego warunków jest złożenie odwołania w terminie. Skoro zaś strona nie uprawdopodobniła, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, to organ zasadnie postanowił o odmowie jego przywrócenia, nie naruszając art. 162 O.p.

Mając na powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak

w sentencji wyroku.