Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2482/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54; art. 79; art. 59 par 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2014 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. J. P., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

1. Dyrektor Oddziału ZUS w [...], działając zgodnie z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej ustawa egzekucyjna) jako organ egzekucyjny, prowadzi egzekucję do majątku W. S. na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...] do [...] i [...] obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za lata 2002-2003 i 2008-2010. Odpisy ww. tytułów wykonawczych doręczono ww. w dniu 18 lipca 2012 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zawiadomieniami z dnia [...] lipca 2012 r. nr: [...],[...] i [...] zajęcia świadczenia emerytalnego W. S. w ZUS Oddział w [...]. O dokonanym zajęciu świadczenia poinformowano Zobowiązanego w dniu 18 lipca 2012 r., co wynika z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, doręczając mu odpis zawiadomienia o zajęciu świadczenia skierowanego do dłużnika zajętej wierzytelności.

2. Pismem z dnia 23 lipca 2012 r. W. S. wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w [...] skargę na wyżej wymienioną czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu świadczenia emerytalnego. W skardze wskazał, że przedmiotowe tytuły wykonawcze wystawione zostały na podstawie decyzji z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...], uchylonej wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] – sygn. akt IV U 1939/02 i Sądu Apelacyjnego w [...] – sygn. akt AUa 425/04, oraz decyzji z dnia [...] marca 2010 r. podtrzymanej przez Sąd Okręgowy w [...] – sygn. akt IV U 862/10 oraz przez Sąd Apelacyjny w [...] sygn. akt 2121/10. a następnie uchylonej w części decyzją ZUS z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]. W opinii Zobowiązanego decyzja ZUS z dnia [...] marca 2010 r. została wydana, w wyniku popełnienia przestępstwa, dlatego do Sądu Apelacyjnego wniósł skargę – wniosek o wznowienie postępowania w sprawach o sygn. akt 2121/10 i IV U 862/10, a decyzje nr [...] oraz [...] są przedmiotem postępowania przed Sądem Okręgowym w [...].

W dniu 6 listopada 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] po dokonaniu analizy akt sprawy wydał postanowienie nr [...], którym oddalił wniesioną skargę. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż ww. czynności egzekucyjnej organ egzekucyjny dokonał zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powyższe postanowienie zostało doręczone Zobowiązanemu w dniu 7 listopada 2012 r., co wynika z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy.

3. Zobowiązany nie uznając słuszności wydanego postanowienia nr [...] pismem z dnia 8 listopada 2012 r. wniósł zażalenie do Ministra Finansów. W zażaleniu wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. Wskazując tam, że tytuły wykonawcze, stanowiące podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, wystawiono w oparciu o nieprawomocną decyzję ZUS z dnia [...] kwietnia 2012 r. Ponadto opisuje przebieg doręczenia Skarżącemu decyzji stanowiącej podstawę wystawienia ww. tytułów wykonawczych. Podnosi, że decyzję otrzymał w siedzibie Oddziału ZUS w [...] a nie pocztą, a zatem informacja poczty dotycząca doręczenia decyzji jest nieprawdziwa. Ponadto zarzuca, że decyzja stanowiąca podstawę wystawienia ww. tytułów wykonawczych została podpisana przez nieupoważnioną osobę. W zażaleniu Zobowiązany wnosi również o rozliczenie zobowiązań wzajemnych i powiadomienie z urzędu Prokuratury Rejonowej Północ w [...] o nieprawidłowościach w działaniach pracowników ZUS w [...] i Izby Skarbowej Wydział III i IV w [...] oraz przeprowadzenie przez Ministerstwo pilnej kontroli w Izbie Skarbowej w [...] w Wydziale III i IV w [...].

4. Minister Finansów po dokonaniu analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r., postanowił utrzymać w mocy zaskarżony akt administracyjny. W motywach wskazał, że podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowi przepis art. 54 ustawy egzekucyjnej. Stosownie do powołanego przepisu prawa zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Powołany przepis prawa stanowi swoistą ochronę zobowiązanego przed naruszeniami przepisów postępowania. W ramach tego środka zaskarżenia można jednak wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu bądź egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Należy przy tym zaznaczyć, że w postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności czy też dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z utrwalaną linią orzecznictwa sądów administracyjnych skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje w sytuacjach, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego) albo w sytuacjach gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zaskarżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej.

W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania ocenie poddana została czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu świadczenia emerytalnego, dokonanego zawiadomieniami Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] lipca 2012 r., nr: [...],[...] i [...].

Oceniając prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu świadczenia emerytalnego Ministra Finansów wskazał, że nie stwierdzono nieprawidłowości. Podstawę dokonania zajęcia świadczenia emerytalnego stanowiły ww. tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] i [...], wystawione na Zobowiązanego przez ZUS Oddział w [...], których odpisy doręczono Zobowiązanemu w dniu 18 lipca 2012 r. Zaskarżonego zajęcia świadczenia emerytalnego dokonano zgodnie z art. 79 § 1 i 4 ustawy egzekucyjnej poprzez przesłanie do ZUS Oddział w [...] – zawiadomień z dnia [...] lipca 2012 r. nr: [...],[...] i [...] o zajęciu tej części przysługujących Zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Ponadto organ egzekucyjny wezwał organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia Zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Ponadto odpis zawiadomienia o zajęciu świadczenia doręczono także Zobowiązanemu w dniu 18 lipca 2012 r. Zajęcie wierzytelności stało się skuteczne z chwilą doręczenia zawiadomień o zajęciu wierzytelności dłużnikowi zajętej wierzytelności. Do zajęcia wierzytelności ze świadczenia emerytalnego wykorzystano druki zawiadomień o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, które odpowiadają wzorom ustalonym dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 137, poz. 1541. zm.).

Odnosząc się natomiast do kwestii dotyczącej decyzji stanowiącej podstawę wystawienia ww. tytułów wykonawczych Minister Finansów wskazał, iż kwestie te nie podlegają rozpatrzeniu w postępowaniu w sprawie skargi na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 ustawy egzekucyjnej. Kwestie te stanowią inny przedmiot sprawy i podlegają rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w trybie art. 59 tejże ustawy w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż Zobowiązany skorzystał ze środka zaskarżenia określonego w art. 34 ustawy egzekucyjnej i wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zarzuty te były przedmiotem oceny zarówno Dyrektora Oddziału ZUS w [...] jak i Dyrektora Izby Skarbowej w [...], który postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w [...] uznając wniesione zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Zobowiązanego jako niezasadne. Na wydane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] Zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

5. W skardze – żądającej uchylenia zaskarżonych postanowień – podniesiono kwestie związane z nieprawidłowościami jakie miały miejsce przed ZUS w Częstochowie, zwłaszcza w zakresie doręczenia decyzji z dnia 13 kwietnia 2012 r. Skarżący zwrócił także uwagę na fakt popełnienia przestępstw – w związku z wydaniem tej decyzji – przez pracowników ZUS i Izby Skarbowej w [...] (działania winny być zakwalifikowane jako występek z art. 286 § 1 w zw. z art. 271 § 1 i 3 k.k.).

Skarżący także podniósł, że postanowienie Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] września 2012 r. w sprawie dot. zarzutów egzekucyjnych jest niedostateczne, bo toczy się postępowanie przed WSA w Gliwicach (I SA/Gl 1314/12).

W uzasadnieniu Skarżący wskazał bieg toczących się postępowań przed sądami powszechnymi (SO w [...] i SA w [...]).

6. W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zawarte w zaskarżonych aktach administracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny, bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi, bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca, bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy.

IV. W nawiązaniu do treści zarzutów podniesionych w skardze wskazać należy, iż przedmiot niniejszej sprawy zakreśla treść art. 54 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z § 1 tego przepisu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora.

Skarga na czynności egzekucyjne jest środkiem o charakterze subsydiarnym co oznacza, że stanowi uzupełnienie innych środków zaskarżenia. Wykorzystanie tej skargi jest zatem ograniczone przez zakres stosowania innych środków zaskarżenia, a zatem środek nie może zostać wniesiony wówczas, gdy skarżącemu przysługuje uprawnienie do wniesienia innego środka zaskarżenia (vide P. Przybysz: Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz, Warszawa 2009, s. 205).

V. Tak więc podstawą zarzutu – będącego przedmiotem postępowania przed WSA w Gliwicach w sprawie I SA/Gl 1314/12, w której oddalono skargę (wyrok – z dnia 20 stycznia 2014 r.) – mogą być kwestie określone w trybie art. 33 ustawy egzekucyjnej, zwłaszcza nieistnienie obowiązku, niedopuszczalność egzekucji, zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, co częściowo akcentuje się w skardze wniesionej do Sądu.

Wyraźnie zwrócić należy uwagę – za P. Przybyszem: op. cit., s. 206 – że skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje w sytuacji, gdy skarżącemu przysługiwała możliwość kwestionowania danej czynności egzekucyjnej za pomocą innych środków zaskarżenia, ale skarżący nie wykorzystał ich lub nie przyniosły one żądanego rezultatu, jak w przypadku wydanego – oddalającego skargę wyroku przez WSA w Gliwicach. W szczególności nie można podnosić w skardze okoliczności, które mogą być podstawą zarzutów (por. teza trzecia wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 stycznia 2004 r., II SA/Wa 1503/03, Lex Polonica nr 396984). Okoliczności te mogą być podniesione w skardze w rozumieniu przepisów działu VIII k.p.a. – jednak rezultat nie jest kontrolowany przez sądownictwo administracyjne.

VI. Analizując treść skargi w kontekście wyżej poczynionych uwag stwierdzić należy, że Autor skargi nie podniósł żadnych zastrzeżeń w zakresie nieprawidłowego stosowania przez organy administracji publicznej dyrektyw art. 54, 79 ustawy egzekucyjnej.

VII. W kontekście funkcjonującej w postępowaniu sądowym zasady informacji wskazać należy na możliwość skorzystania przez Autora skargi z treści art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej i złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego np. jeżeli obowiązek nie jest wymagalny (skarżący zwraca uwagę, że decyzja ZUS -stanowiąca podstawę wszczętego postępowania egzekucyjnego nie jest jeszcze prawomocna). Przepis ten zawiera nadto szereg innych podstaw do sformułowania żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego.

VIII. Sąd podzielając ustalenia Organów obu instancji (zbędne jest ich ponowne przytaczanie – bo skarżący ich w skardze nie podważa) na podstawie art. 151 w zw. z art. 250 p.p.s.a skargę oddalił.