Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 3948/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz ( spr ) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski As.sąd. Edyta Podrazik Protokolant referent - stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu w dniu 03 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] [...], II. zasądza skarżącemu od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ E.Podrazik /-/ R.Batorowicz /-/M. Dybowski JFS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, powołując podstawę prawną z art.25 ust.2 pkt. 1 lit. a w związku z art.21 ust.2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatatnach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawił J.S. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K. w dniu 9 lipca 1984r. z tytułu udziału w walce o utrwalanie władzy ludowej w organach Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej w latach 1946-1948.

Według przedstawionych w uzasadnieniu decyzji ustaleń J.S. był członkiem Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej - zaliczonej przez Sąd Najwyższy do aparatu bezpieczeństwa (uchwała SN z dnia 07.05.1992r. sygn. akt II UZP 7/91). Będąc członkiem ORMO brał udział w likwidacji oddziałów "Szarego"- oddziału Narodowych Sił Zbrojnych dowodzonego przez Jerzego Gadzinowskiego ps. Szary, "Błyska" i "Huragana" - grup Wielkopolskiej Samodzielnej Grupy Ochotniczej WARTA i dowodzonych przez Jana Kempińskiego ps. Błysk i NN ps. Huragan. Z powyższego wynika, że w/wym działając w organach ORMO brał udział w likwidacji oddziałów podziemia niepodległościowego i wobec tego uznano, że zostały spełnione przesłanki stosowania powołanej podstawy prawnej.

J.S. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podnosił, że w okresie okupacji hitlerowskiej w latach 1939-1940 przebywał jako nieletni w obozie przesiedleńczym w Łodzi przy ul. Łąkowej 4. Na dowód pobytu w obozie przedłożył zaświadczenie Archiwum Państwowego w Łodzi z dnia 7 czerwca 1999r. oraz uwierzytelnioną przez Urząd Gminy w S. kserokopię zaświadczenia z dnia 11 czerwca 1999r. z wyszczególnieniem wszystkich członków rodziny wywiezionej przez Niemców w 1940r. do obozu przesiedleńczego w Łodzi. Następnie podał, że pełnił służbę w Armii Krajowej. Na tę okoliczność przedłożył zeznania świadków. Ponadto, podnosił, że nigdy nie był zatrudniony w aparacie bezpieczeństwa. Po wyzwoleniu miasta M. pod koniec stycznia 1945r. wstąpił do powstałej samorzutnie tzw. Ochrony Robotniczej. W tym czasie nie było jeszcze powołanych leganie władz miasta, nie istniała również Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej. Wnioskujący twierdził, że okres jego działalności w Ochronie Robotniczej Zarząd ZBOWiD potraktował jako działalność w ORMO.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W motywach rozstrzygnięcia podał, że podstawą przyznania tych uprawnień było złożone przez J.S. w byłym ZBOWiD zaświadczenie WUSW w K. z dnia 01.06.1984r. o udziale w walkach z reakcyjnym podziemiem o utrwalanie władzy ludowej podczas służby w ORMO. Dodatkowo swoją działalność w organach ORMO poświadczył w Deklaracji członkowskiej ZBOWiD i życiorysie z dnia 12.06.1984r. W dokumentach tych opisuje swoją działalność w ORMO. Wynika z nich jednoznacznie, że w tym czasie uczestniczył w walkach z oddziałami niepodległościowego podziemia zbrojnego. Zważywszy, że oświadczenia te składał w celu uzyskania uprawnień kombatanckich oraz wynikającego z ich posiadania prawa do świadczeń pieniężnych, Kierownik Urzędu nie znalazł podstaw do nie uznania ich za wiarygodne. Ponadto zaznaczył, że Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej jako bezpośrednie zaplecze Milicji Obywatelskiej była częścią szeroko rozumianego aparatu bezpieczeństwa (nie jest to jednoznaczne z Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego). Poza tym stwierdził, że J.S. będąc członkiem ORMO doskonale zdawał sobie sprawę z podległości tej formacji organom bezpieczeństwa publicznego. Świadczą o tym m.in. wspomniane już opisy walk z oddziałami niepodległościowego podziemia. Zdaniem orzekającego w sprawie organu pełnił funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa i w związku z tą działalnością wykonywał zadania związane bezpośrednio ze zwalczaniem osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, co w świetle art.25 ust.2 pkt. 1 lit a w związku z art.21 ust.2 pkt. 4 lit c cyt. ustawy jest podstawą do pozbawienia uprawnień kombatanckich z wszelkich tytułów.

J.S. wniósł do sądu administracyjnego skargę domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Na poparcie skargi przedstawił argumenty zbieżne z powołanymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Orzekający w sprawie organ wniósł o oddalenie skargi z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 25 ust.2 pkt.1 lit a w zw. z art.21 ust. 2 pkt.4 lit c ustawy kombatanckiej pozbawia się uprawnień kombatanckich te wszystkie osoby, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i byli zatrudnieni w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej.

W przedmiotowej sprawie skarżący został pozbawiony uprawnień kombatanckich, ponieważ w latach 1946-1948 pełnił służbę w Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej, która według Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych była składnikiem aparatu bezpieczeństwa, poza strukturami samej służby.

W związku z działalnością w szeregach ORMO nie przeprowadzono stosownego postępowania i oceny zgłaszanych dowodów na okoliczność służby skarżącego w Armii Krajowej i pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi, co w razie pozytywnej oceny skutkowałoby rozszerzeniem uprawnień kombatanckich skarżącego. Organ administracji w obu decyzjach przyjmował założenie, iż działalność w szeregach ORMO odpowiada prowadzeniu działalności operacyjnej poza strukturami urzędów bezpieczeństwa, a to wyklucza możliwość uzyskania uprawnień kombatanckich przez skarżącego z innych tytułów. Tymczasem zdaniem Sądu taka prawna kwalifikacja powołana w obu decyzjach jest nieprawidłowa.

Po pierwsze powołując się na wyrok NSA z 28 lipca 1995r. (sygn. akt V SA 1662/93, Prok. I Prawo 1996/7-8/64) stwierdzić należało, że Ochotnicza Rezerwa Milicja Obywatelska (do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 13 czerwca 1967r. o Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej - Dz. U. Nr 23, poz. 108) nie była organem utworzonym aktem prawa powszechnie obowiązującego. Była ona natomiast organizacją społeczną, powstałą po 1946r. jako organizacja paramilitarna w celu współdziałania z Milicja Obywatelską w zakresie utrzymywania porządku i spokoju publicznego. Zatem udział w takiej organizacji miał charakter członkostwa, które nie jest tożsame ze stosunkiem zatrudnienia w rozumieniu prawa. Zwłaszcza, że w przepisach ustawy o kombatantach brak jest podstaw do przyjęcia, iż ustawodawca nadał pojęciu "zatrudnienie" inne znaczenie niż w systemie prawa cywilnego (w tym przede wszystkim w prawie pracy).

Po drugie przepis art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c ustawy kombatanckiej wymienia osoby działające poza strukturami UB, SB i Informacji Wojskowej, które "wykonywały zadania śledcze i operacyjne". Ustawodawca użył tu koniunkcji, co oznacza, że zastosowanie tego przepisu wymaga ustalenia obu rodzajów działalności łącznie (vide: wyrok NSA z 8 maja 2001r. w Warszawie sygn. akt V SA 2573/00 LEX nr 79612). Zdaniem Sądu służba w szeregach ORMO nie odpowiadała powyższej działalności.

Po trzecie działalność w ORMO, z uwagi na status tej organizacji nie była ani służbą, ani pracą, ani funkcją w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami urzędów bezpieczeństwa (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 28 marca 2000r. sygn. akt V SA 1815/99 LEX nr 55275)

Reasumując należy zauważyć, że powołana przez Kierownika Urzędu uchwała SN z 7 maja 1992r. II UZP 7/91 OSNC 10/92, poz. 174 jest już częściowo zdezaktualizowana, ponadto nie zajmowała się bliżej analizą pozycji ORMO, a także abstrahuje ona od okoliczności, iż działalność w ORMO nie była oparta ani na stosunku powołania, ani pracy, lecz członkostwa (vide: NSA II SA/Gd 98 z 29 października 1998r.). Ta błędna kwalifikacja prawna przyczyn pozbawienia dotychczasowych uprawnień kombatanckich spowodowała, iż wniosek Skarżącego dotyczący służby w Armii Krajowej i pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi jako podstawy rozszerzenia uprawnień nie został potraktowany od strony procesowej we właściwy sposób.

W tej sytuacji na podstawie art.135 i art.145 lit. c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.

Sąd na podstawie art.55 ustawy o NSA z dnia 11 maja 1995r. (Dz. U. Nr 74, poz. 368) w związku z art.97§2 przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz skarżącego kwoty 10 zł tytułem kosztów sądowych.

Sąd nie rozstrzygnął w wyroku, zgodnie z przepisem art.152 powyższej ustawy o wykonalności decyzji, albowiem na podstawie art.26 ustawy kombatanckiej decyzja do czasu jej uprawomocnienia nie może być wykonana.

W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy obowiązkiem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych będzie wydanie decyzji, która odniesie się do dostarczonych przez skarżącego dowodów na poparcie jego służby w Armii Krajowej i pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi.

/-/ E.Podrazik /-/ R.Batorowicz /-/ M.Dybowski

JFS