Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 676/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Skarżony organ: Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 85 ust. 1-3, art. 90 ust. 1, art. 91 ust. 1 pkt 1-4
journal: Dz.U. 2002 nr 207 poz 1761
law: Ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej - tekst jednolity
article: art. 30
journal: Dz.U. 2004 nr 8 poz 67
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin( - tekst jednolity.
article: par. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 132 poz 1235
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby  Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] (znak:[...]) w przedmiocie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego; oddala skargę /-/ T.Świstak /-/ J.Szaniecka /-/ B.Drzazga


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2010 r. W. B. - emerytowany funkcjonariusz służby więziennej - skierował do Dyrektora Aresztu Śledczego w P. wniosek o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego (stanowiącego odrębną nieruchomość). We wniosku wskazał, że w przeszłości korzystał z pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego i wskazał na decyzję zaliczkową nr [...] z dnia [...] 1989 r. Podał, iż aktualnie zamieszkuje w lokalu własnościowym stanowiącym odrębną nieruchomość, którego jest właścicielem. W spisie dokumentów wnioskodawca podał, iż do wniosku dołączył: wypis z aktu notarialnego z dnia [...] marca 2010 r. Rep. [...], umowę [...] kredytu hipotecznego, rozliczenie [poprzednio zajmowanego] mieszkania własnościowego [...], wypisu z aktów notarialnych: z dnia [...] lutego 1999 r. Rep. [...], z dnia [...] czerwca 2002 r. Rep. [...] oraz umowę z dnia [...] grudnia 2003 r. o ustanowienie lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego.

Decyzją nr [...] z dnia [...] 2010 r. Dyrektor Aresztu Śledczego w P., powołując się na art. 85 ust. 1-3, art. 90 ust. 1 i art. 91 ust. 1 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej z dnia 26 kwietnia 1996 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) oraz § 3 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego (Dz.U. Nr 132, poz. 1235), odmówił W. B. udzielenia pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, iż z akt sprawy wynika, że wnioskodawca w dniu [...] lutego 1982 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej w formie zaliczki na poczet dodatkowej ulgi bezzwrotnej z przeznaczeniem na uzupełnienie wkładu członkowskiego na lokal mieszalny spółdzielczy w [...] i decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 1982 r. Zastępcy Dyrektora Okręgowego Zarządu Zakładów Karnych w P. została przyznana wnioskodawcy zaliczka na poczet dodatkowej ulgi w wysokości [...] zł na uzupełnienie wkładu mieszkaniowego. Wnioskodawca raportem z dnia [...] marca 1989 r. wystąpił do Dyrektora OZZK w P. o wyrażenie zgody na zwrot zaliczki zwrotnej z funduszu mieszkaniowego i po otrzymaniu zgody zwrócił wypłaconą mu z tego tytułu kwotę [...] zł. W dniu [...] kwietnia 1989 r. wnioskodawca ponownie zwrócił się do wyżej wymienionego organu o przyznanie pomocy finansowej na uzupełnienie wkładu budowlanego mieszkania własnościowego w [...] i decyzją nr [...] z dnia [...] maja 1989 r. została mu przyznana zaliczka na poczet dodatkowej ulgi w wysokości [...] zł na uzupełnienie zaliczki na przedmiotowe mieszkanie spółdzielcze własnościowe. Aktem notarialnym z dnia [...] lutego 1999 r. Rep. [...] wnioskodawca i jego małżonka darowali mieszkanie [...] w [...] córce J. B., a w dniu [...] czerwca 2002 r. aktem notarialnym Rep. [...] wnioskodawca wraz z małżonką zawarli majątkową umowę małżeńską o rozdzielności majątkowej. Umową nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. zostało ustanowione na rzecz małżonki wnioskodawcy spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego w [...],a do wspólnego zamieszkiwania w tym lokalu został zgłoszony wnioskodawca i córka Z. B. (§ 3 umowy).

W uzasadnieniu prawnym organ stwierdził, iż z uwagi na treść § 8 ust. 3 wyżej powołanego rozporządzenia wykonawczego z dnia 24 czerwca 2003 r. wniosek W. B. rozpatrywać należy na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów prawnych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie pomocy finansowej organ odwołał się do treści § 2 ust. 1 wyżej powołanego rozporządzenia oraz art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej i wskazał na normę powierzchni mieszkalnej, jaka przysługiwała W. B. na dzień złożenia wniosku (art. 85 ust. 1 i 2 powołanej ustawy). W ocenie organu z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, iż w dniu złożenia wniosku ([...] maja 2010 r.) posiadał on własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w [X] [...] przy ul. [...] oraz był zgłoszony do wspólnego zamieszkiwania w lokalu małżonki, położonym w [Y] [...]. W rozumieniu art. 85 ust. 1 tej ustawy [X] jest miejscowością pełnienia służby, a [Y] są miejscowością pobliską. Zdaniem organu wnioskodawca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe określone w art. 85 ust. 2 powołanej ustawy. W konsekwencji organ uznał, iż wnioskodawca nie spełnia warunku do przydzielenia lokalu mieszkalnego w drodze decyzji administracyjnej, a tym samym nie spełnia warunków do przyznania przedmiotowej pomocy finansowej, ponieważ zbył w formie darowizny na rzecz córki spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz na dzień złożenia wniosku miał zapewnione potrzeby mieszkaniowe i posiadał własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w [...] przy ul. [...].

Odwołując się od powyższej decyzji wnioskodawca podniósł, że prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość nabył na podstawie art. 90 ust. 1 wyżej powołanej ustawy. W związku z tym domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania mu wnioskowanej pomocy finansowej zgodnie z wnioskiem.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Poznaniu decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji, przy niezmienionych ustaleniach faktycznych, powołał się na art. 30 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Starzy Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67 ze zm.), zgodnie z którym emerytowi Służby Więziennej przysługuje prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego na zasadach obowiązujących funkcjonariuszy Służby Więziennej. Dalej organ odwoławczy wskazał na przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego z dnia 24 czerwca 2003 r., wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 90 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej oraz odwołał się do treści art. 85 ust. 1 i art. 91 ust. 1 tej ustawy. Organ wskazał, że art. 85 ust.1 ustawy o Służbie Więziennej wskazuje, że funkcjonariuszowi przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, a art. 90 ustawy określa, kiedy nie przydziela się funkcjonariuszowi lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej.

Organ podniósł, iż wnioskodawca był już dwukrotnie beneficjentem pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, w 1982 r. i w 1989 r. i w tym zakresie przedstawił stan faktyczny tożsamy z ustaleniami organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, iż jeszcze jako funkcjonariusz w służbie czynnej miał on zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, gdyż zajmował lokal mieszkalny o powierzchni mieszkalnej [..] m² (powierzchnia użytkowa [...] m²) położony w [...], na uzyskanie którego to lokalu otrzymał pomoc finansową na podstawie decyzji nr [...] Zastępcy Dyrektora Okręgowego Zarządu Zakładów Karnych w P.; następnie wspólnie z małżonką lokal ten darował córce - J.M. B. (akt notarialny Rep. A [...]).

W tych warunkach organ II instancji uznał, iż pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego wnioskodawcy nie przysługuje, bowiem § 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego z dnia 24 czerwca 2003 r. stanowi, iż "pomoc finansową przyznaje się jednorazowo funkcjonariuszowi, który spełnia warunki do przydzielenia mu lokalu na podstawie decyzji administracyjnej, a lokalu takiego nie otrzymał". Wobec tego organ uznał, iż roszczenie wnioskodawcy należy rozpatrywać w kontekście jego uprawnienia do lokalu mieszkalnego przyznawanego na podstawie decyzji administracyjnej, natomiast z art. 91 ust. 1 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej wynika, iż lokalu mieszkalnego nie przydziela się funkcjonariuszowi w razie zbycia przez niego lub jego małżonka własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu, położonych w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Organ wskazał, iż wnioskodawca lokal mieszkalny posiadał i miał zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a następnie lokal ten zbył na rzecz córki, zatem z momentem zbycia lokalu utracił uprawnienia do lokalu mieszkalnego, zgodnie z wyżej przywołanym przepisem ustawy. Organ odwoławczy dodał także, iż zgodnie z powołanym § 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego pomoc finansową przyznaje się jednorazowo, a zainteresowany przed złożeniem wniosku, którego dotyczy niniejsze postępowanie, dwukrotnie korzystał z pomocy finansowej, o której mowa w przywołanym rozporządzeniu wykonawczym.

W skardze na wyżej opisaną decyzję organu II instancji W. B. zarzucił tej decyzji naruszenie art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej i § 8 rozporządzenia wykonawczego z dnia 24 czerwca 2003 r. i w konsekwencji pozbawienie go praw wynikających z tych przepisów. Przy tak sformułowanych zarzutach skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż w ciągu [...] lat służby jako funkcjonariusz Służby Więziennej resort nie wywiązał się z obowiązku udzielenia mu pomocy w nabyciu lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby, którą gwarantowały mu przepisy regulujące funkcjonowanie tej formacji, ostatnio art. 90 ust. 1 powołanej ustawy. Wyjaśnił również, iż z dniem [...] maja 1999 r. korzysta z zaopatrzenia emerytalnego. Jego zdaniem dyspozycja § 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego przekracza delegację z art. 90 ust. 2 ustawy. W ocenie skarżącego przepis wykonawczy przenosi ograniczenia wynikające z art. 91 ust. 1 ustawy, które dotyczą tylko wyłączeń z przydziału mieszkań w formie decyzji administracyjnej, do art. 90 tej ustawy, który to przepis reguluje zupełnie odmienną materię. Zaskarżona decyzja, poprzez oparcie się na przepisie niższej rangi, naruszyła jego prawo wynikające bezpośrednio z ustawy. Skoro niezgodne z ustawą przepisy aktu wykonawczego nie mogą być podstawą orzekania, to uznać należy, iż zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej.

W ocenie skarżącego nie skorzystał on dotychczas z pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, bowiem obydwie decyzje przyznające mu pomoc finansową były decyzjami wstępnymi i dotyczyły jedynie przyznania zaliczek na poczet bezzwrotnych ulg mieszkaniowych. Dodatkowo podniósł, iż pierwszą zaliczkę zwrócił na podstawie ostatecznej decyzji wyrażającej zgodę na zwrot przyznanej zaliczki. Co do drugiej zaliczki skarżący podniósł, iż nie została do dnia dzisiejszego właściwie rozliczona, bowiem stanowiła zaledwie 3 % wartości lokalu, a nie 40 % wartości przysługującego lokalu mieszkalnego tytułem bezzwrotnej pomocy finansowej, jak tego wymagały ówcześnie obowiązujące przepisy: uchwała nr 103 rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1986 r./ (M.P. z dnia 10 lipca 1986 r.) oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 listopada 1988 r. (D.Urz. MS z dnia 31 grudnia 1988 r.). Skarżący powołał się na brzmienie § 8 ust. 1 pkt 2 aktualnie obowiązującego rozporządzenia wykonawczego z dnia 24 czerwca 2003 r., zgodnie z którym funkcjonariusz, któremu na podstawie przepisów obowiązujących poprzednio przyznano pomoc finansową w wysokości niższej niż 20 % wartości przysługującego mu lokalu, może ubiegać się o dalszą pomoc.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko wskazując, iż skarżący otrzymał już wcześniej pomoc finansową na uzupełnienie wkładu budowlanego na mieszkanie własnościowe położone w [...], które spełniało wymagane przepisami normy mieszkalne i warunek pobliskości miejsca służby. Stąd też organ uznał, iż skarżący wraz z członkami rodziny miał w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a ponadto przedmioty lokal małżonkowie H. i W. B. zbyli w drodze darowizny na rzecz córki - J. B. w dniu [...] lutego 1999 r., który to fakt pozbawia skarżącego prawa do ubiegania się o pomoc finansową na nabycie kolejnego mieszkania. Organ zauważył, iż ustawodawca w art. 90 powołanej ustawy wyraźnie akcentuje prawo funkcjonariusza do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu, a w sytuacji gdy prawo to zostało zrealizowane i funkcjonariusz posiada lokal mieszkalny w miejscowości pełnienia służby bądź w miejscowości pobliskiej, odpowiadający normom mieszkalnym, to należy uznać, że potrzeby mieszkaniowe funkcjonariusza zostały zaspokojone poprzez realizację ekwiwalentnego świadczenia w formie pomocy finansowej. Zdaniem organu przepisu art. 90 ust. 1 tej ustawy nie można interpretować w oderwaniu od całości regulacji dotyczącej spraw lokalowych dotyczących funkcjonariusza Służby Więziennej. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego § 8 powołanego rozporządzenia wykonawczego organ stwierdził, iż znajdowałby on zastosowanie w razie ubiegania się o przyznanie dalszej pomocy finansowej na ten sam , a nie inny lokal mieszkalny, tymczasem skarżący ubiega się o uzupełniającą pomoc na dofinansowanie zakupu innego mieszkania, niż lokal na którego uzyskanie otrzymał wcześniej pomoc finansową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna, bowiem zdaniem Sądu, organ II instancji prawidłowo ocenił uprawnienia skarżącego do otrzymania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego na płaszczyźnie art. 30 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67 ze zm.), dotyczącej zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy służb mundurowych, w powiązaniu z przepisami ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), która obowiązywała w czasie wydawania decyzji w obydwu instancjach (nowa ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej weszła w życie z dniem 13 sierpnia 2010 r.).

Art. 30 pierwszej z wymienionych ustaw odsyła się w zakresie zapewnienia emerytowi służb mundurowych pomocy w budownictwie mieszkaniowym do zasad jej udzielania przewidzianych dla funkcjonariuszy, a zasady te, jeżeli chodzi o funkcjonariuszy służby więziennej, wynikają przede wszystkim z przepisów art. 85, 90 ust. 1 oraz 91 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej. Podstawowe znaczenie w omawianym zakresie ma treść art. 85 ust. 1 ustawy , w myśl którego funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem członków rodziny określonych w art. 86 oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych, przy czym definicję miejscowości pobliskiej zawiera ust. 3 tego artykułu. Istotą tej regulacji jest zapewnienie funkcjonariuszowi w służbie stałej odpowiedniego lokalu mieszkalnego (uwzględniającego jego stan rodzinny i przysługujące jednostkowe normy powierzchniowe - 7 do 10 m² powierzchni mieszkalnej, jak stanowi art. 85 ust. 2), tak by umożliwić w praktyce realizację zasady dyspozycyjności funkcjonariuszy służby więziennej wynikającej ze specyfiki stosunku służbowego tej formacji. Potrzeby mieszkaniowe funkcjonariusza służby więziennej mogą być zaspokajane w różny sposób. Przede wszystkim poprzez przydział w drodze decyzji lokalu z zasobów mieszkaniowych, określonych w art. 87 ust. 1 powołanej ustawy, w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej lub też poprzez przyznanie określonych w ustawie świadczeń, w tym pomocy finansowej, o której mowa w art. 90 ust. 1 ustawy. Wspomnianą pomoc finansową funkcjonariusz może otrzymać na nabycie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego. Wykładania przepisu art. 90 ust. 1 dokonywana w powiązaniu z art. 85 i art. 91 ust. 1 ustawy wskazuje, że pomoc finansowa wymieniona w art. 90 ust. 1 może być jednakże udzielona tylko wówczas, gdy funkcjonariuszowi nie przydzielono mieszkania w drodze decyzji administracyjnej. Powyższa interpretacja wskazanego unormowania znajduje również swoje potwierdzenie w treści § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 w sprawie pomocy przysługującej funkcjonariuszowi Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, w którym wprost stwierdza się, że przedmiotową pomoc finansową przyznaje się funkcjonariuszowi, który spełnia warunki do przydzielenia lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej, a lokalu takiego nie otrzymał. W odpowiedzi na zarzut skargi wskazać jednakże należy, iż przepis powołanego rozporządzenia wykonawczego jedynie wzmacnia wykładnię przepisu art. 90 ust. 1 powołanej ustawy, a nie - jak podniósł skarżący - w sposób nieuprawniony przenosi ograniczenia wynikające z art. 91 ust. 1 tej ustawy do art. 90 ustawy, który to przepis - zdaniem skarżącego - reguluje zupełnie odmienną materię.

Jak trafnie zauważył organ II instancji w odpowiedzi na skargę, a co znajduje swoje uzasadnienie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ulega wątpliwości, iż kluczowego dla kwestii pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego przepisu art. 90 ust. 1 nie można interpretować w oderwaniu od art. 85 i art. 91 oraz innych przepisów Rozdziału 6 ustawy, zatytułowanego "Mieszkania funkcjonariuszy", w których przewidziano cztery formy pomocy dla funkcjonariusza Służby Więziennej, to jest: 1) przydzielenie lokalu mieszkalnego w formie decyzji (art. 85 ust. 1); 2) równoważnik pieniężny za remont zajmowanego lokalu (art. 88 ust. 1); 3) równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania (art. 89 ust. 1); 4) pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego (art. 90 ust. 1). Zatem wymienione wyżej rodzaje pomocy wiążą się z przewidzianym w art. 85 ust. 1 ustawy prawem funkcjonariusza w służbie stałej do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, przy czym prawo to jest realizowane przede wszystkim przez przydzielenie lokalu mieszkalnego w drodze decyzji administracyjnej. Dopiero w wypadku braku możliwości zapewnienia przydziału takiego lokalu, funkcjonariuszowi przysługuje inna forma pomocy, w tym pomoc finansowa, o której mowa w art. 90 ust. 1 ustawy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1203/10, niedostępne w internetowej bazie orzeczeń). Nie budzi również wątpliwości, że prawo do otrzymania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego przysługuje takiemu funkcjonariuszowi, który spełnia warunki do przydzielenia mu lokalu mieszkalnego, jednakże lokalu takiego nie uzyskał. Wniosek taki wypływa z faktu, że omawiana pomoc na cele mieszkaniowe jest konsekwencją niezrealizowania prawa funkcjonariusza, który nie ma zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych do otrzymania lokalu mieszkalnego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1075/09, dostępne bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W uzasadnieniu tego wyroku NSA wskazał, iż podobne stanowisko zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 29 marca 1999 r. sygn. akt OPS 1/99 (ONSA nr 3 z 1999 r., poz. 77), jak również wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 2001 r. sygn. SK1/00/OTK 2001/4/84, w których zajęto identyczne stanowisko wprawdzie na tle uprawnień funkcjonariuszy Policji, jednak mające pełne odniesienie do rozwiązania przyjętego w ustawie o Służbie Więziennej.

Z kolei w art. 91 ust. 1 ustawy określone zostały przypadki, w których funkcjonariuszowi nie przysługuje prawo do uzyskania przydziału lokalu mieszkalnego, a tym samym do otrzymania pomocy finansowej i wśród nich ustawodawca wymienił zajmowanie przez funkcjonariusza w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej lokalu mieszkalnego odpowiadającego co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej lub zajmowanie domu, a także posiadanie przez funkcjonariusza przymiotu właściciela lub współwłaściciela, w części odpowiadającej co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu, położonych w jednej z wymienionych wyżej miejscowości (pkt 1 i 2), które to zasady stosuje się małżonka funkcjonariusza (pkt 3), jak również w razie zbycia przez niego lub jego małżonka własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu, położonych w miejscowościach pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej (pkt 4).

Wobec takiego brzmienia przepisów w tym miejscu odwołać się należy do wiążącej wojewódzkie sądy administracyjne uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2009 r. sygn. I OPS 7/08 (dostępne w bazie orzeczeń jw.), w której wskazano, że decydujące znaczenie dla ustalenia prawa funkcjonariusza do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego ma sytuacja mieszkaniowa funkcjonariusza składającego wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, a zatem pomoc finansowa przysługuje funkcjonariuszowi tylko wówczas, gdy zgłaszając roszczenie(na dzień wszczęcia postępowania) nie ma on zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. Stąd też fakt nabycia domu lub lokalu mieszkalnego w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej, nawet wówczas gdy przed takim nabyciem funkcjonariusz spełniał przesłanki do przydziału lokalu mieszkalnego, może skutkować wygaśnięciem uprawnień funkcjonariusza do omawianej pomocy finansowej, jeżeli w następstwie nabycia domu lub lokalu funkcjonariusz posiada już dom lub lokal o odpowiedniej powierzchni i w odpowiedniej lokalizacji. W powyższej uchwale stwierdzono również, że z treści § 5 ust. 3 wyżej przywołanego rozporządzenia wykonawczego z dnia 24 czerwca 2003 r. nie można wyprowadzać wniosku, iż skoro fakt ponoszonych przez funkcjonariusza wydatków może potwierdzać nie tylko umowa przedwstępna, ale także umowa kupna domu czy lokalu (§ 5 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia), to uprawnienie do pomocy finansowej należy oceniać na dzień nabycia domu (lokalu), niezależnie od daty złożenia wniosku. Podobnie z możliwości potwierdzenia umową o spłatę zobowiązań zaciągniętych na cele mieszkaniowe (art. 5 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia) faktu ubiegania się przez funkcjonariusza o nabycie domu (lokalu) nie można wywodzić uprawnień do żądania w każdym czasie pomocy finansowej na spłatę wydatków poniesionych w związku z uzyskanym domem (lokalem). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena, czy funkcjonariusz spełnia przesłanki do pomocy finansowej powinna uwzględniać stan na dzień wszczęcia postępowania, mimo iż co do zasady rozpatrzenie sprawy administracyjnej następuje według stanu istniejącego w chwili wydania decyzji.

W uchwale wskazano również, że z przepisów ustawy o Służbie Więziennej nie wynika by świadczenie pomocy finansowej można było traktować jako swoistą rekompensatę za nieotrzymanie w drodze decyzji administracyjnej przydziału lokalu mieszkalnego. Pomocy finansowej nie można ponadto utożsamiać z bezzwrotnym co do zasady świadczeniem udzielanym przez Państwo na spłatę wszystkich wydatków związanych z nabyciem domu (lokalu) mieszkalnego. Świadczenie to przysługuje nie w związku z uzyskaniem domu (lokalu), ale na ich uzyskanie, czyli w celu uzyskania mieszkania umożliwiającego funkcjonariuszowi zamieszkanie w miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Przedmiotowe świadczenie jest przy tym świadczeniem szczególnym. Wykładnia przepisów regulujących takie szczególne uprawnienia nie może być rozszerzająca (por. uchwała w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 21 kwietnia 2004 r. sygn. akt I OPS 3/08).

Jak wynika z niespornego stanu faktycznego sprawy, skarżący wprawdzie nie otrzymał w drodze decyzji administracyjnej lokalu mieszkalnego o parametrach określonych przepisami tej ustawy (powierzchnia mieszkalna, lokalizacja), jednakże mimo to w chwili złożenia wniosku spełniał przesłanki negatywne przemawiające za odmową udzielenia mu wnioskowanej pomocy.

Po pierwsze skarżący w czasie, gdy był czynnym funkcjonariuszem Służby Więziennej, nabył własnościowe mieszkanie spółdzielcze w [...] o powierzchni użytkowej [...] m² ([...] m² powierzchni mieszkalnej). Zatem jeszcze jako funkcjonariusz w służbie czynnej dysponował lokalem o odpowiednich parametrach i w lokalizacji zgodnej z przepisami powołanej ustawy. W związku z tym miał zaspokojone potrzeby mieszkaniowe zgodnie z ustawą. Dodatkowo należy zauważyć, iż w związku z nabyciem prawa do tego lokalu skarżący otrzymał już pomoc finansową na uzupełnienie wkładu budowlanego mieszkania własnościowego (decyzją nr [...] z dnia [...] maja 1989 r. została mu przyznana zaliczka na poczet dodatkowej ulgi w wysokości [...] zł). Skarżący podniósł, iż otrzymał pomoc niepełną, biorąc pod uwagę ówcześnie obowiązujące przepisy, jednakże ta forma udzielonej skarżącemu pomocy finansowej uwzględniała w pełni jego wniosek i ówcześnie określoną wysokość wkładu budowlanego wyżej opisanego lokalu. Okoliczność ta również nie ma znaczenia dla oceny, czy emerytowany funkcjonariusz Służby Więziennej przed złożeniem wniosku, którego dotyczy zaskarżona decyzja, miał zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Dysponując przedmiotowym lokalem (który zaspokajał jego potrzeby mieszkaniowe), jeszcze przed przejściem skarżącego na emeryturę, aktem notarialnym z dnia [...] lutego 1999 r. Rep. A [...] wnioskodawca i jego małżonka darowali to mieszkanie córce J. B. W konsekwencji została spełniona przesłanka negatywna z art. 91 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy.

Po drugie, już po wyzbyciu się w/w lokalu skarżący miał zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, co odpowiadało negatywnej przesłance z art. 91 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy. Wniosek taki wypływa z faktu, iż w dniu [...] czerwca 2002 r. aktem notarialnym Rep. A [...] wnioskodawca wraz z małżonką zawarli majątkową umowę małżeńską o rozdzielności majątkowej, a następnie umową nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. zostało ustanowione na rzecz małżonki wnioskodawcy spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego w [...] (o łącznej powierzchni [...] m²). Do wspólnego zamieszkiwania w tym lokalu został zgłoszony wnioskodawca i córka Z. B. (§ 3 umowy).

Po trzecie, przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy finansowej skarżący, zamieszkując w lokalu jego małżonki w [...] (co wynika z treści aktu notarialnego Rep. A [...] z dnia [...] marca 2010 r. i umowy [...] mieszkaniowego kredytu hipotecznego z dnia [...] lutego 2010 r. dołączonego do wniosku o przyznanie pomocy finansowej), nabył dla siebie (do majątku osobistego) odrębną własność lokalu (samodzielnego lokalu mieszkalnego) o parametrach ([...] m² powierzchni użytkowej) i w lokalizacji (położony w [...] przy ul. [...]) zgodnej z przepisami wyżej przywołanej ustawy dotyczącymi potrzeb mieszkaniowych funkcjonariusza. Następnie skarżący zamieszkał w nowo nabytym lokalu (oświadczenie zawarte we wniosku z dnia [...] maja 2010 r.). W konsekwencji przed złożeniem przedmiotowego wniosku potrzeby mieszkaniowe skarżącego były zaspokojone w sposób zgodny z wyżej przywołanymi przepisami i zachodziła również negatywna przesłanka z art. 91 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy do przydzielenia funkcjonariuszowi lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej.

Reasumując stwierdzić należy, iż skoro skarżący w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej zajmował zakupiony wcześniej lokal mieszkalny o powierzchni odpowiadającej przysługującym mu normom, to tym samym w dniu składania wniosku o pomoc finansową skarżący miał zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. W konsekwencji nie przysługiwało mu prawo do wnioskowanej pomocy finansowej, co uzasadniało odmowę przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, o której mowa w art. 90 ust. 1 tej ustawy.

W tym stanie rzeczy, uznając że wydana przez organ II instancji decyzja była prawidłowa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) oddalił skargę.

/-/ Tomasz Świstak /-/ Jolanta Szaniecka /-/ Barbara Drzazga