Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2129/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156-158
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2017 r. sprawy ze skargi E. S., B. B., A. B., M. B., B. K., J. O., U. K., Ł. K., J. Z., E. Z., B. S., L. Z., M. D., T. M., A. L., R. S., B. S., S. R., Z. G. H. B., W. S., B. R., J. S., K. S. i A. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Orzeczeniem Wojewody [...] z [...] sierpnia 1949 r., nr [...] uznano, że nieruchomość rolna w R. i G., w powiecie [...], oznaczenia hipotecznego R. [...], jak również nieruchomość rolna bez urządzonej księgi gruntowej, zapisana w matrykule sumarycznej do podatku gruntowego (katastrze), jako artykuł matrykuły [...], obrębu [...], ogólnego obszaru [...] ha, stanowiące własność W. B., podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U Nr 3, poz. 13).

Następnie Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z [...] listopada 1949 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Spadkobiercy W. B. zwrócili się o stwierdzenie nieważności powyższych rozstrzygnięć.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] listopada 1949 r. utrzymującego w mocy orzeczenie Wojewody [...] z [...] sierpnia 1949 r. Organ uzasadnił, że co prawda w dokumentach źródłowych pojawiają się pewne rozbieżności dotyczące obszaru majątku, lecz w jego ocenie spełniona została norma odnosząca się do powierzchni ogólnej w wybranych województwach, określona w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r., zgodnie z którym, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie: stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Skoro nieruchomość [...] przekraczała określoną w powyższych przepisach normę obszarową, to zasadne jest stwierdzenie, iż organy orzekające decyzjami nacjonalizacyjnymi nie naruszyły w sposób rażący art. 2 ust. 1 lit. e), w oparciu o który przejęto ww. nieruchomość. Nie istnieje bowiem oczywista sprzeczność pomiędzy treścią zastosowanych wówczas przepisów prawa, a rozstrzygnięciem objętym badanymi decyzjami. Organ nie stwierdził również występowania innych przesłanek nieważności, o których mowa w art. 156 kpa.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnieśli: R. S., B. S., M. D., T. M., J. O., E. S., L. B., U. K., B. K., J. Z., E. Z., L. Z., B. S., A. L., S. R., Z. G., H. B., W. S., B. R., J. S. K. S., L. K. i A. L.

Wskazali oni na naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść decyzji, tj:

- art. 61 § 4 kpa w związku z art. 29 kpa, poprzez niezawiadomienie Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa o wszczęciu postępowania pomimo, że część nieruchomości przejętej na własność Skarbu Państwa znajdowała się we władaniu Agencji,

- art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 107 § 3 kpa, a także art. 6 kpa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa - poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczeń administracyjnych pomimo, iż w sposób rażący naruszały one art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN oraz zostały wydane bez podstawy prawnej.

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy powyższą decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że materialno-prawną podstawę przejęcia przedmiotowej nieruchomości ziemskiej stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Ponadto stwierdził, że jeśli nieruchomość spełniała wymogi obszarowe, określone w tym przepisie, to przechodziła z mocy prawa, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa i była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym, wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Przy czym sporna nieruchomość położona była na obszarze dawnego Województwa [...], zatem istotnym było ustalenie, czy powierzchnia nieruchomości przekraczała normę obszarową 100 ha.

Zgodnie z zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym przedmiotowy majątek zajmował ok. [...] ha. Przy tym, w księdze wieczystej Gmina [...], powiat [...],[...] ha gruntów (parcele: [...], których właścicielem stał się Rejon Lasów Państwowych) i były to pola i pastwiska. W księdze wieczystej [...] ha gruntów (parcele [...], z czego [...] ha przeszło na własność Spółdzielni Produkcyjnej [...], a [...] ha na własność Lasów [...]) i były to: zabudowane podwórza, pola uprawne, łąki, pastwiska i zadrzewienia. Natomiast pozostała powierzchnia - [...] ha, zapisana w artykule [...] matrykuły (parcele [...], które przeszły na własność Spółdzielni Produkcyjnej [...]), nie była objęta księgą gruntową.

Minister wskazał, że wątpliwości budzi powierzchnia lasów, wchodzących w skład przejętej nieruchomości ziemskiej w [...], gdyż była ona różnie wskazywana w poszczególnych zgromadzonych dokumentach. Ustalenie, jaka powierzchnia lasów wchodziła w skład przejętego majątku w [...], jest kluczowa dla wykazania, czy dana nieruchomość podpadała do przejęcia na cele reformy rolnej.

Zgodnie z ewidencją nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej pow. [...] 1945 r. majątek [...] zawierał, m. in. [...] ha lasów. Według wyciągu z matrykuły podatku gruntowego gromady [...] rolnik W. B. był właścicielem zapisanym pod numerami artykułów: [...] księgi wieczystej tom [...], art. [...] (bez księgi wieczystej) oraz [...] księgi wieczystej tom [...]. Zgodnie z powyższą matrykułą, w skład nieruchomości wchodziło m. in. [...] ha lasu. Teren oznaczony jako woda na południe od [...] zawiera dodatkowe oznaczenie charakteryzujące niektóre z użytków pod wodą, w tym las - [...] ha. Zgodnie natomiast z protokołami z lat 1949 – 1950, dotyczącymi opisu, inwentaryzacji oraz przejęcia pod zarząd państwowy nieruchomości ziemskiej, oględzin obiektu resztówki [...], gmina [...], powiat [...] w użytkowaniu Samorządu Terytorialnego w D., w skład nieruchomości ziemskiej [...] wchodziło [...] ha lasów. Organ, analizując materiał dowodowy w postaci: ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi o reformie rolnej z 1 stycznia 1950 r. oraz wykazu obiektów desegregowanych na rzecz P.G.R. i przeznaczonych ponownie na cele reformy rolnej z 1949 r., zauważył, iż w momencie przejmowania powyższej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, w jej skład mogły nie wchodzić lasy. Wprawdzie część z przejętej nieruchomości, została przekazana Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu, jednakże nie ma dowodów, że były to lasy - a nie na przykład grunty orne przeznaczone do zalesienia.

Wskazana rozbieżność w zgromadzonym materiale dowodowym nie pozwala jednoznacznie uznać, iż lasy z majątku [...], spełniały przesłankę z art. 1 ust. 1 dekretu z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Natomiast pozostałe rozbieżności dotyczące powierzchni użytków rolnych między ewidencją nieruchomości ziemskich, podlegających reformie rolnej pow. [...] 1945 r., a protokołem przejęcia majątku (odpowiednio: [...] ha i [...] ha), innych rodzajów gruntów ([...] ha nieużytków, [...] ha pod zabudowania i [...] ha dróg w ww. ewidencji oraz [...] ha: podwórza i budynki, drogi i rowy oraz nieużytki w protokole), choć znaczące, nie wpływają jednak na zmianę ogólnej powierzchni nieruchomości [...] (stanowiącej nadal ok. [...] ha).

Minister podniósł, że przy tak rozbieżnym materiale dowodowym nie można uznać, że bardziej wiarygodne są dokumenty, spisywane przez osoby ówcześnie przejmujące majątek w Rafie, od oficjalnych dokumentów urzędowych, pochodzących z czasów bliższych wejścia w życie dekretu PKWN, tj. 13 września 1944 r. Przy czym wykazane rozbieżności uniemożliwiają zajęcie jednoznacznego stanowiska, jaka była faktyczna powierzchnia lasów, w momencie przejmowania powyższego majątku na rzecz Skarbu Państwa. Istniejących rozbieżności nie można było rozwiązać w oparciu o zarówno materiał z archiwów państwowych, Sądu Rejonowego w B., jak i materiał ze Starostwa Powiatowego w B.. Tym samym organ nie mógł bezspornie wskazać, że w kontrolowanych decyzjach wystąpiły przesłanki rażącego naruszenia prawa. Przepis art. 156 § 1 pkt 2 Kpa nakłada na organ administracji obowiązek nie tylko zbadania, czy nastąpiło naruszenie prawa, ale zarazem wykazania, iż było to naruszenie rażące.

Minister nie zgodził się ze skarżącymi odnośnie naruszenia art. 6 kpa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, bowiem zasady stabilności prawa w praworządnym państwie przemawiają przeciw uznaniu orzeczeń, wydanych na podstawie § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu PKWN, jako wydanych bez podstawy prawnej bądź z rażącym naruszeniem prawa, w myśl art. 156 § 1 pkt 2 kpa, wyłącznie z tej przyczyny, że postępowanie nie było inicjowane wnioskiem osoby, kwestionującej przejście nieruchomości ziemskiej na rzecz Skarbu Państwa (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 6 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 633/11). Nie uznał zatem zarzutu naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść decyzji, tj. art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 107 § 3 kpa, a także art. 6 kpa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Nie zgodził się też, iż naruszył przepisy art. 61 § 4 kpa w związku z art. 29 kpa, poprzez niezawiadomienie o wszczęciu postępowania Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa. Jak wynika z pozyskanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi informacji z rejestru gruntów, sporządzonej przez Starostę [...][...] sierpnia 2015 r. - działki nr: [...] - o łącznej powierzchni [...] ha, położone w obrębie ewidencyjnym nr [...], w jednostce ewidencyjnej [...] [...], nie znajdują się we władaniu Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa. Grunty powyższe są we władaniu na zasadach samoistnego posiadania [...] Spółdzielni Produkcyjnej "[...] " oraz w dzierżawie osoby fizycznej. Jak podkreślane jest w ugruntowanej linii orzecznictwa sądowo-administracyjnego stroną postępowania nadzorczego, dotyczącego orzeczeń administracyjnych z zakresu reformy rolnej, są: dawni właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni oraz Skarb Państwa, jako nabywca nieruchomości z mocy prawa Jednocześnie, zgodnie z najnowszym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, zarzut braku udziału określonej strony może być skutecznie podniesiony tylko przez tę stronę, co oznacza, że tylko dla niej można wykazać wpływ naruszenia na postępowanie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: E. S., B. B., A. B., M. B., B. K., J. O., U. K., L. K., J. Z., E. Z., B. Ś., L. Z., M. D., T. M., A. L., R. S., B. S., S. R., Z. G., H. B., W. S., B. R., J. S., K. S. i A. L., zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść decyzji, polegające na obrazie art. 6, 7 oraz 77 § 1 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczeń administracyjnych pomimo, iż w sposób rażący naruszały one art. 2 ust 1 lit. e) w zw. z art. 1 ust 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz wydane zostały bez podstawy prawnej;

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść decyzji, polegające na obrazie art. 6, 7 oraz 77 § 1 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczeń administracyjnych pomimo, iż zostały wydane z rażącym naruszeniem ówcześnie obowiązujących art. 44, 47, 50 i 65 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnem oraz § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

3. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść decyzji, polegające na obrazie art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, 80 oraz 107 § 3 kpa, poprzez brak wnikliwej i wyczerpującej analizy zebranych dowodów w sprawie w zakresie ustalenia, powierzchni, przeznaczenia i rodzaju gruntów wchodzących w skład przejętej nieruchomości, a w szczególności ustalenia, czy w chwili wejścia w życie dekretu o reformie rolnej przejęte grunty nadawały się na cele rolnicze;

4. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść decyzji, polegające na obrazie art. 6, 7 oraz 77 § 1 kpa. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczeń administracyjnych pomimo, iż w sposób rażący naruszały § 5 ust 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - w zakresie możliwości wydania orzeczeń nacjonalizacyjnych tylko na wniosek strony.

W oparciu o powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r.

W uzasadnieniu skargi wskazali, że przejmowane grunty leżały na terenach zalewowych rzeki Wisły, a więc co do zasady nie nadawały się na cele rolnicze. Przy czym z zebranych dokumentów źródłowych wynika, iż nieruchomość ziemska, stanowiąca własność W. B., jeśli chodzi o grunty mogące nadawać się na cele reformy rolnej, nie przekraczała 100 ha. Nieruchomości leśne natomiast nie mogły przechodzić na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej, a tym samym być wliczane do powierzchni określonych w art. 2 ust 1 lit e), gdyż przy spełnieniu stosownych przesłanek przechodziły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Stwierdził to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku w z dnia 18 sierpnia 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 861/05, opubl., wskazując wprost, iż lasy wchodzące w skład przejmowanego majątku nie przechodziły na własność Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej

pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności

z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. dalej ppsa).

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest nieuzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie narusza prawa. Zaskarżona decyzja zapadła w postępowaniu toczącym się z wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia 19 sierpnia 1949 r. utrzymanego w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1949 r. To oznacza, że postępowanie to nie miało charakteru postępowania "zwyczajnego" lecz toczyło w ramach trybu nadzwyczajnego. Zatem dla oceny poddanej kontroli sądowej decyzji konieczne jest uwzględnienie specyfiki postępowania administracyjnego toczącego się w trybie art. 156 i nast. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.). W tym stanie rzeczy w pierwszym rzędzie wyjaśnić należy, że postępowanie nieważnościowe (nadzorcze) prowadzone na podstawie art. 156 – 158 k.p.a. choć podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe, to różni się przedmiotem. Prowadząc postępowanie zwykłe organ zmierza bowiem do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, a więc dokonuje subsumcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego i kształtuje w formie władczego rozstrzygnięcia materialnoprawny stosunek administracyjnoprawny, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy jest ona obarczona materialnoprawnymi wadami, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Ma więc ono charakter wyłącznie kontrolny, w którym ocenie podlega jedynie legalność decyzji wydanej w trybie zwykłym, w aspekcie jej zgodności z obowiązującymi w dacie jej podejmowania przepisami prawa (por. B. Adamiak: Przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, PiP 2001, nr 8, s. 31). Istotą zatem tego postępowania jest ocena, czy w świetle stanu faktycznego ustalonego przez organ w postępowaniu zwykłym, mógł on na gruncie obowiązujących wówczas przepisów prawa podjąć rozstrzygnięcie o treści określonej w decyzji, a nie ponowne rozstrzyganie sprawy zakończonej tą decyzją. W postępowaniu tym nie rozstrzyga się więc ponownie istoty sprawy (tu kwestii podlegania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN), ale jedynie ocenia legalność wydanego w niej rozstrzygnięcia, na gruncie obowiązujących w dacie jego wydawania przepisów, w kontekście ustalonego wówczas przez organy stanu faktycznego. To z kolei oznacza, że w postępowaniu tym organ nie jest uprawniony do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną. Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r. zapadła właśnie w postępowaniu nieważnościowym, którego przedmiotem była ocena, czy orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1949 r. oraz poprzedzające je orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. zostały wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Organ administracji doszedł do przekonania, że w okolicznościach tej sprawy nie sposób stwierdzić takiego naruszenia. Wobec tego niezbędnym jest rozważenie, na tle zarysowanego wyżej sporu, pojęcia rażącego naruszenia prawa jako kwestii kluczowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Sięgając do dorobku doktryny wskazać przyjdzie, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy dochodzi do naruszenia przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu (J. Jendrośka, B. Adamiak: Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym, PiP 1986 nr 1, s. 69 i n.). Stan faktyczny i prawny muszą więc w takim przypadku nie budzić wątpliwości, a samo naruszenie prawa musi być oczywiste i wyraźne, a więc bezsporne. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy kolizji pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Chodzi zatem o sytuację, gdy istnienie owej sprzeczności da się ustalić poprzez zestawienie przepisu i rozstrzygnięcia, a uzyskany tą drogą wynik, w sposób niebudzący wątpliwości narusza prawo. Przy takim rozumowaniu, w rażący sposób może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy nie wymagający stosowania wykładni prawa innej aniżeli językowa.

Pogląd taki jest przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie niejednokrotnie zwracano uwagę, iż stwierdzenia nieważności decyzji nie można dokonać, jeżeli została ona wydana na podstawie przepisów prawa, których stosowanie wymaga złożonego procesu wykładni i której wynik jest sporny w judykaturze i doktrynie. Odmienna wykładnia konkretnego przepisu prawa nie stanowi zatem rażącego naruszenia prawa, a tym samym nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji (por. m.in. wyroki NSA z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1908/10; z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1503/12; z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1666/12).

W dalszej części należy wskazać, iż dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945, Nr 3, poz. 13 ze zm.) – dalej: dekret o reformie rolnej, wywołał skutki prawne w postaci przejęcia z mocy samego prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości podlegających przedmiotowemu zakresowi tego dekretu już w dniu jego wejścia

w życie, tj. w dniu 13 września 1944 r. (art. 2 ust. 2 zd. 3 w zw. z art. 21 dekretu), bez potrzeby wydawania w tym zakresie jakichkolwiek rozstrzygnięć .

Współczesna wykładnia przepisów tego dekretu, dokonywana w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie

art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może być zatem oderwana od realiów prawnoustrojowych istniejących w 1944 r., a szczególnie

od ówczesnej aksjologii systemu prawnego, którego dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej był jednym z głównych elementów. W szczególności, nie można do wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przykładać współczesnych konstytucyjnych standardów państwa prawnego i tworzenia prawa dla osiągania celów, które w sferze prawnej, wynikają przede wszystkim z obowiązującej obecnie Konstytucji RP.

Jakkolwiek zatem samo rozstrzygnięcie, jak i treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r., budzi kategoryczny sprzeciw skarżących, to jednak w sferze oceny prawnej tej decyzji, zdaniem Sądu, nie można wyeliminować jej z obiegu prawnego, ponieważ nie zawiera ona takich wadliwości prawnych, które uprawniałyby Sąd do jej uchylenia.

Zgodnie z art. 2 ust 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przyjętym za podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e, przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, część druga. Wydając orzeczenie z [...] sierpnia 1949 r. Wojewoda [...] stwierdził, że nieruchomość rolna [...] oznaczona hipotecznie jako [...] oraz nieruchomość gruntowa bez urządzonej księgi wieczystej, ogólnego obszaru [...] ha, stanowiące własność W. B., podlega działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej PKWN. Jak wynika z akt kontrolowanej sprawy, nieruchomość rolna w [...] położona była na terenie województwa pomorskiego, wobec tego musiała spełniać ogólne normy obszarowe, by mogła zostać przejęta czyli musiałaby mieć ponad 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. Kluczową w niniejszej sprawie kwestią jest powierzchnia lasów wchodzących w skład przejmowanej nieruchomości. Bowiem nieruchomości leśne, o ile przekraczały 25 ha przechodziły ex lege na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 660/10). Wobec powyższego przejęcie lasów na własność Skarbu Państwa mogło nastąpić jedynie na zasadach i warunkach określonych ww. dekrecie. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej służył innym celom i dotyczył innego rodzaju nieruchomości. Jeżeli bowiem wobec nieruchomości stanowiących las została spełniona przesłanka wymieniona w art. 1 ust. 1 dekretu o przejęciu lasów, to nie mogły być one przejęte na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a ich powierzchnia nie wliczała się do powierzchni ogólnej przejętej nieruchomości i odwrotnie.

Według ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej pow. [...] majątek [...], którego właścicielem był W. B., składał się z [...] ha, w tym m.in. z [...] ha lasów. Protokół z [...] października 1949 r. w sprawie opisu, inwentaryzacji, oraz przejęcia pod Zarząd Państwowy nieruchomości ziemskiej pow. ogólnej [...] ha zawierał informację o [...] ha lasów. Taką samą powierzchnię lasów wskazywał protokół z dnia [...] marca 1950 r. na okoliczność oględzin resztówki [...]. Wykaz zmian gruntowych ( rok obrachunkowy 1959 ) wskazuje, że według matrykuły wsi [...], księga gruntowa [...] obejmowała [...] ha, z czego [...] ha przeszło na własność Spółdzielni Produkcyjnej [...], a [...] ha na własność Lasów Państwowych, księga [...]ha, których właścicielem stały się Lasy Państwowe, natomiast pozostała powierzchnia [...] ha nie była objęta księgą wieczystą i przeszła na własność Spółdzielni Produkcyjnej [...]. Według matrykuły podatku gruntowego gromady [...] ( zamówienie nr [...]) W. B. rolnik był właścicielem zapisanym pod numerami artykułów [...]. według danych z tej matrykuły w skład nieruchomości wchodziło: roli [...] ha ( razem [...] ha). Z wszystkich tych dokumentów bezspornie wynika, że przejęta nieruchomość, stanowiąca poprzednio własność W. B., przekraczała obszar ponad 100 ha, tym samym spełniała normy obszarowe przewidziane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dla województwa pomorskiego.

Skoro więc w świetle zgromadzonych w aktach dowodów nie zostało wykazane w sposób niebudzący wątpliwości, że obszar przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości rolnej W. B. na dzień wejścia w życie dekretu PKWN był mniejszy niż ustalony w art. 2 ust. 1 lit e dekretu normatyw (100 ha powierzchni ogólnej), brak też jednoznacznych dowodów, że powierzchnia lasów była większa niż [...] ha, orzeczeniu stwierdzającemu podleganiu jej pod działanie ww. przepisu nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenie owego przepisu, a zwłaszcza naruszeniu go w sposób rażący, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Brak dowodów pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie istnienia wspomnianych wad prawnych decyzji, wyklucza możliwość jej eliminacji z obrotu prawnego. Decyzja ostateczna korzysta bowiem z domniemania legalności, będącego konsekwencją ww. zasady. Zasada ta ma zaś fundamentalne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego i stabilności ukształtowanych w przeszłości stosunków administracyjnoprawnych. Przedmiotem tego postępowania jest zatem ocena kontrolowanych orzeczeń pod kątem kwalifikowanych wad, tkwiących w tych orzeczeniach od chwili ich wydania. Jeszcze raz należy podkreślić, że ocena legalności decyzji może być dokonana wyłącznie w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji w postępowaniu zwykłym zakończonym wydaniem tych decyzji. Rażącego naruszenia prawa upatrywać wszak należy w jasnych i niedwuznacznych przekroczeniach prawa i to takich, które z uwagi na ich skutki powodują, że dotkniętego wadą rozstrzygnięcia nie da się pogodzić z panującym porządkiem prawnym. O tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje więc przede wszystkim oczywistość tego naruszenia prowadząca do nadania prawa lub odmowy jego przyznania wbrew wszystkim przesłankom przepisu (por. wyrok NSA z 24 maja 2016 r. II OSK 2319/14 Lex nr 2108479). Tym samym nie mogą odnieść skutku te wszystkie zarzuty skargi, które odnoszące się do naruszenia przepisów prawa procesowego przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.

Za nieuzasadnione także należy uznać twierdzenie skarżących jakoby Minister wadliwie przyjął, że brak wniosku właściciela nieruchomości o wydanie orzeczenia na podstawie § 5 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o reformie rolnej nie stanowi rażącego naruszenia prawa. W orzeczeniu Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. nie zawarto wprawdzie stwierdzenia, że orzeczenie jest wydawane na wniosek W. B., jednak w rozpatrywanej sprawie nie można wykluczyć, że odnośny wniosek został złożony lecz nie zachował się w archiwum. Ponadto należy zauważyć, że W. B. zostało doręczone orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1949 r., co więcej skorzystał z przysługującego mu prawa do złożenia odwołania od powyższego orzeczenia. Także więc i w tym kontekście stwierdzenie nieważności orzeczeń z 1949 r., wobec braku pewności co do nie złożenia wniosku przez byłego właściciela, byłoby niedopuszczalne.

W sytuacji zatem, gdy kontrolowanemu przez Ministra orzeczeniu nie można skutecznie zarzucić by wydane zostało z rażącym naruszenia prawa, jak również nie stwierdzono by było ono obciążone innymi wadami, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a., to odmowa stwierdzenia w takich okolicznościach faktycznych i prawnych jego nieważności odpowiada prawu. Tym samym skarga wniesiona na podjęte przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi tej treści rozstrzygnięcia nadzorcze, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegać musi oddaleniu.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.