Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1638/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust.1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 109 par. 1, art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Przemysław Żmich Referent stażysta Dorota Szczepek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2019 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwa [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2018 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołań I. B. oraz Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] od decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2017 r., nr [...]:

1) uchylił decyzję Wojewody w pkt 2 - w części, w której odmówiono stwierdzenia, że nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów, jako działka nr [...], wydzielona na podstawie wstępnego projektu podziału działki nr [...] z [...] marca 2017 r. stanowiącego załącznik do tej decyzji, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej,

2) orzekł, że nieruchomość opisana w punkcie 1., jako aktualna działka nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej,

3) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] w pozostałej części.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że wnioskiem z 29 stycznia 2010 r. I. B. zwróciła się o stwierdzenie, że nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo- parkowy położony w S., gm. [...], nie podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). Wnioskodawczyni wykazała swoje następstwo prawne po M. T., byłym właścicielu nieruchomości w S. Pierwotny wniosek został ostatecznie zmodyfikowany, jako wniosek dotyczący działek nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] (pismo z 19.04.2017 r.).

Decyzją z [...] maja 2010 r. Wojewoda [...] umorzył postępowanie, jako bezprzedmiotowe. Rozstrzygnięcie to zapadło w związku z postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2010 r., sygn. P 107/08 uznającym utratę mocy obowiązującej § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz.51) na podstawie którego toczyło się postępowanie.

Decyzją z [...] października 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] maja 2010 r.

Wyrokiem z 16 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2327/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz decyzję organu I instancji.

Decyzją z [...] czerwca 2017 r. Wojewoda [...] orzekł, że:

1) nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów jako działki nr: [...], [...], [...], wydzielone na podstawie wstępnego projektu podziału działki nr [...] z [...] marca 2017 r., stanowiącego załącznik nr 1 do decyzji, a także działka nr [...], wydzielona na podstawie wstępnego projektu podziału działki nr [...] z [...] listopada 2014 r., stanowiącego załącznik nr 2 do decyzji - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej,

2) odmówił stwierdzenia, że nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów jako działki nr nr: [...], [...], [...] wydzielona na podstawie wstępnego projektu podziału działki nr [...] z [...] marca 2017 r., stanowiącego załącznik nr 1 do decyzji, a także działka nr [...] w części stanowiącej dawną parcelę nr [...] - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

3) umorzył postępowanie w części dotyczącej stwierdzenia, że działki nr: [...], [...], [...] oraz i [...] w części stanowiącej dawną parcelę nr [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Odwołania od decyzji Wojewody wnieśli: I. B. oraz Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...]. Decyzję Wojewody zakwestionowano w części pkt 1, w którym orzeczono o działce nr [...] (Nadleśnictwo), w części pkt 2, w której orzeczono o działce nr [...] (I. B.), jak również w części pkt 3 w zakresie, w jakim umorzone zostało postępowanie w części dotyczącej działek [...] i [...] (I. B.). Rozpatrując sprawę Minister wskazał, że wniosek o wyłączenie spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dotyczy części dóbr rodziny M. T. w S., określonych przez ich współczesne oznaczenia geodezyjne. W skład nieruchomości objętych wnioskiem wchodzi między innymi zespół pałacowo-parkowy. W zakresie, w jakim decyzja Wojewody [...] nie została zaskarżona - stała się ostateczna, a nieruchomości objęte tą częścią decyzji nie będą przedmiotem badania przez organ odwoławczy.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie prowadzone na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia ma za przedmiot ustalenie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Zgodnie z tym przepisem na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości ziemskie wymienione w lit. e przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa, ze wskazaniem ich przeznaczenia na cele wymienione w art. 1 dekretu, część druga.

Minister podkreślił, że na cele reformy rolnej mogły zostać przejęte grunty stanowiące użytki rolne w rozumieniu § 4 rozporządzenia, jak również grunty nie będące użytkami rolnymi, tj. nie przeznaczone bezpośrednio pod uprawy, sady, ogrody warzywne, łąki czy pastwiska, niemniej pozostające z częścią rolniczą majątku w tzw. związku funkcjonalnym. Związek funkcjonalny występuje wówczas, gdy bez danej części majątku pozostała jego część, o charakterze stricte rolniczym, nie mogłaby prawidłowo funkcjonować i odwrotnie.

Obecnie judykatura stoi na stanowisku (np. wyrok NSA z 28.02.2017 r., sygn. akt I OSK 955/15), że związek danego obiektu (części nieruchomości) z prowadzeniem produkcji rolnej musi mieć charakter obiektywny i nie może być uzależniony od okoliczności przypadkowych czy też nietrwałych. Siedziba właściciela - o ile był to obiekt wyłącznie mieszkalny nie służyła, co do zasady, produkcji rolnej. Inny natomiast status miały obiekty funkcjonalnie dostosowane do zamieszkiwania przez pracowników gospodarstwa rolnego (np. tzw. czworaki).

W konsekwencji, dla istnienia związku funkcjonalnego, kluczowe mogłoby być jedynie ustalenie, że w budynku mieszkalnym znajdowała się jego wyodrębniona organizacyjnie część, np. kantor czy biuro, z którego wykonywany był stały zarząd doraźnymi pracami wykonywanymi w części gospodarczej (znajdowały się tam księgi rachunkowe, dokonywano bieżących płatności pracownikom i dostawcom itp.). Istotne jest zatem funkcjonalne, architektoniczne dostosowanie części rezydencjalnej do zarządzania pracami rolnymi, przy nie istnieniu na terenie majątku ziemskiego innego tego rodzaju miejsca. Dla prowadzenia gospodarstwa rolnego w znaczniejszych rozmiarach przydatne było bowiem ówcześnie istnienie obiektów nadających się do wykorzystywania, jako centrum do sprawowania bieżącego zarządu. Z kolei, istnienie tego rodzaju ośrodka zarządu (pełniącego również funkcje mieszkalną) bez części folwarcznej byłoby nieracjonalne gospodarczo.

Organ wskazał, że jak wynika z Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi (stan na 1950 r.), której fragment znajduje się w aktach sprawy, M. T. był właścicielem nieruchomości ziemskiej [...] o pow. [...] ha, w skład której wchodziło ponad [...] ha gruntów ornych. W Ewidencji znajduje się także informacja o podstawie prawnej przejęcia majątku, którym był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. Dobra ziemskie M. T. w S. znacznie przekraczały określoną w tym dekrecie normę obszarową dla województwa [...], konieczną do przejęcia nieruchomości ziemskiej na własność Skarbu Państwa.

Odnosząc się do umorzenia przez Wojewodę postępowania w stosunku do aktualnych działek [...] i [...] Minister wskazał, że z porównania mapy katastralnej z 1939 r. z mapą ewidencyjną wynika, że działkom tym odpowiadają części dawnych parcel katastralnych o numerach odpowiednio [...] i [...]. W nadesłanym przez Starostwo Powiatowe w O. (pismo z [...].09.2011 r.) odpisie art. 26 matrykuły dla wsi S. obie parcele widnieją, jako drogi publiczne. Ich charakter, jako długich ciągów komunikacyjnych, dochodzących aż do drogi wiodącej do R., widoczny jest też wyraźnie na mapie katastralnej. Jednocześnie z odpisu księgi gruntowej S. tom I karta 1 wynika, że parcela [...] została z niej odpisana w 1910 r. Z księgi nie wynika przy tym, by w skład objętych nią nieruchomości wchodziła druga z omawianych parcel, tj. [...].

Tytuł własności M. T. do tych parcel nie został udokumentowany. Dlatego słusznie Wojewoda umorzył postępowanie w tym zakresie. Za niewystarczające uznał Minister argumenty I. B., że parcele te wbijały się klinem w centrum majątku, co ma dowodzić, że stanowiły one jednolity pod względem statusu prawnego element pełnego, zwartego kompleksu dworsko-parkowego. Minister podkreślił, że z samego kształtu, czy rozmieszczenia parcel katastralnych nie sposób wyprowadzić stanowczego wniosku na temat prawa własności poszczególnych parcel.

Odnośnie zakwestionowanej przez Nadleśnictwo [...] działki nr [...] organ II instancji stwierdził, że w chwili jej przejęcia na własność Skarbu Państwa stanowiła las oddzielony drogą od założenia parkowego. Takie też oznaczenie - las - widnieje w zrekonstruowanej matrykule. Leśny charakter tej części majątku nie jest zresztą kwestionowany przez strony postępowania. Spór dotyczy natomiast możliwości wykorzystania takiego lasu dla potrzeb rolniczych. W tym kontekście ocenić trzeba przede wszystkim, że las o powierzchni [...] ha nie był użytkiem nadającym się samodzielnie, z racji swojego charakteru, do działalności rolniczej. Według Nadleśnictwa [...] o związku funkcjonalnym między spornym terenem a gospodarstwem rolnym majątku [...] świadczyć mają: brak odrębnej gospodarki leśnej, umiejscowienie działki pośród gruntów rolnych, a także przydatność drewna pozyskiwanego z lasu do działalności rolniczej. Z argumentacją tą Minister nie zgodził się. Brak odrębnej gospodarki leśnej, w szczególności nadzorowanej przez leśniczego, jest faktem, niemniej nie dowodzi automatycznie istnienia związku z rolnictwem (nie istnieje dychotomiczny podział funkcji użytkowych na rolnicze i leśne). Organ wskazał, że z zeznań świadka A. M. wynika , że las wykorzystywany był raczej do celów rekreacyjnych. Teza o enklawie pośród gruntów rolnych nie jest prawdziwa. Las graniczy z terenami o różnym charakterze, zasadniczy kompleks rolniczy położony jest po stronie zachodniej, za drogą do R. Natomiast ewentualna przydatność drewna do działalności rolniczej po pierwsze ma charakter hipotetyczny (nie zostało to w żaden sposób udokumentowane), po drugie nawet możliwość takiego wykorzystania materiału drzewnego nie skutkuje powstaniem związku funkcjonalnego, który jest relacją o charakterze dwustronnym. Należałoby zatem dowieść, że gospodarstwo rolne nie mogło normalnie funkcjonować bez zaopatrzenia w drzewo pochodzące z własnego lasu, a jednocześnie że istnienie jednohektarowego lasu uwarunkowane było zasadami prowadzenia produkcji roślinnej lub zwierzęcej w majątku. Ponieważ tak silnej zależności w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie sposób wykazać, Minister uznał, że rozstrzygnięcie organu I instancji w odniesieniu do działki [...] jest prawidłowe.

Inaczej, niż w decyzji Wojewody, Minister ocenił sytuację dotyczącą części nieruchomości [...] opisanej, jako aktualna działka [...].

Działka ta, o pow. [...] ha zajęta jest pod budynek starego dworu. Wojewoda przyjął, że w starym dworze mieszkał urzędnik gospodarczy, co wynikać ma z zeznań świadka W. K. i co okazało się jedynym argumentem przemawiającym o podleganiu tej części majątku pod normę art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W ocenie Ministra ustalenie to nie jest prawidłowe. W innej części decyzji przyznano bowiem, że świadek ten dopiero od 1980 r. był kierownikiem PGR w S. i miał styczność z dawnymi pracownikami majątku. Jednocześnie powołano się na opracowanie konserwatorskie, zgodnie z którym dawny i nowy dwór były otoczone przez park (str. 5). Ponadto z porównania mapy katastralnej z mapą ewidencyjną wynika, że stary dwór umiejscowiony był na tej samej parceli katastralnej nr [...], co budynek nowego dworu i w bezpośrednim jego sąsiedztwie (nowy dwór wraz z otoczeniem parkowym został w sposób ostateczny uznany przez organ I instancji za niepodpadający pod działanie dekretu).

Zdaniem organu odwoławczego za gospodarczym (rolniczym) przeznaczeniem starego dworu, w szczególności na potrzeby sprawowania bieżącego zarządu folwarkiem, nie przemawiają zgromadzone w aktach sprawy dowody. Zeznania świadków (siostrzenic M. T., żony M. T. - A. P., A. M., A. D.) podówczas, przed wybuchem wojny, będących dziećmi, nie przekazują wiadomości na temat zarządzania rozległym majątkiem właściciela dóbr [...]. Jednak, zdaniem świadków, "wuj T.'" był uważany za doskonałego gospodarza (co znajduje również potwierdzenie w relacji zawartej w kronice S., zgodnie z którą robotnicy rolni określali go jako wymagającego, lecz jednocześnie wrażliwego na potrzeby ludzkie i dobrego gospodarza). Osoby te zapamiętały przejażdżki konne do pobliskiego lasu oraz liczną młodzież zjeżdżającą na wakacje do majątku wujostwa. Świadkowie, ze względu na wiek, nie mogli pamiętać, jak wyglądało i funkcjonowało zaplecze gospodarcze majątku, jednak z przekonaniem mówili o tym, że w pałacu mieszkał jedynie wuj z rodziną i służbą oraz potwierdzali istnienie parku obok części rezydencjonalnej (czyli wybudowanego na początku XX wieku pałacyku w stylu [...]). Właściciel miał do pomocy rządcę oraz włodarza, a przypuszczalnie w razie doraźnej potrzeby (np. zbiorów) jeszcze kilku innych nadzorców robotników rolnych. Zasadniczo jednak spraw swojego majątku doglądał sam, sprawując nad nim zarząd wszędzie tam, gdzie tego wymagała potrzeba, zwłaszcza jednak w części gospodarczej, gdzie przebywali pracownicy oraz znajdowały się zasoby majątku. W ustalonym na podstawie całokształtu materiału dowodowego sposobie administrowania majątkiem rodziny T. pomocniczą rolę odgrywała oficyna nieopodal, tzw. "starego dworu" (usytuowana poza działką nr [...]), w której znajdowały się administracyjne pomieszczenia gospodarcze, gdzie swoje funkcje sprawowali drobni oficjaliści (urzędnicy) majątku tacy, jak np. pisarek, pełniący już po wojnie funkcję głównego księgowego państwowego gospodarstwa rolnego na tym terenie.

O zasadniczej części założenia pałacowo- parkowego orzekł już organ I instancji w niezaskarżonej części decyzji z [...] czerwca 2017 r. Nie miało ono związku z działalnością rolniczą i jako takie nie podlega przepisom dekretu.

Pozostała część nieruchomości objętej wnioskiem stron, znajdująca się w najbliższym sąsiedztwie siedziby byłego właściciela, tzn. stary dwór jest także wyraźnie wydzielona od części gospodarczej majątku zarówno poprzez swoją funkcję (np. stary dwór pełnił nadal funkcje mieszkalne), jak i samo położenie - przynależy do części pałacowo-parkowej. Nie można w efekcie wiarygodnie potwierdzić gospodarczego, rolniczego sposobu wykorzystania tego obiektu. W ocenie Ministra jeśliby przyjąć tezę, że w starym dworze znajdowało się służbowe mieszkanie rządcy, nie wpłynęłoby to na ocenę funkcji tego budynku, jako mieszkalnej, oderwanej od gospodarki rolnej (por. wyrok NSA z 14.11.2017 r., sygn. akt I OSK 644/17). Nie da się wykazać takiego rodzaju powiązań między starym dworem, a stricte rolniczą częścią majątku [...], które dowodziłyby ścisłego między nimi związku, niemożności funkcjonowania starego dworu bez części folwarcznej i odwrotnie. Przeciwnie, nic nie wskazuje na to, aby stary dwór był w jakikolwiek sposób uzależniony od zasad funkcjonowania folwarku a także, aby sam folwark nie mógł dla sprawnego funkcjonowania istnieć bez tego dworu. Dlatego, w odniesieniu do części majątku opisanej jako aktualna działka nr [...], Minister stwierdził, że nie podlegała ona pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Organ wyjaśnił, że nie wszystkie objęte wnioskiem nieruchomości, tak jak bezpośrednio przylegające do pałacu działki, można określić jako nie podpadające pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Z pewnością nie były nimi nieruchomości, co do których nie udało się ustalić stanu właścicielskiego, bądź ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika wprost, że M. T. nie był ich właścicielem (cmentarz na północ, działki rolnicze tam położone i wskazane we wniosku). Działki nr [...], [...] i część działki [...] stanowią część dawnej parceli [...] oznaczonej jako rola. Działki te, o których orzekł w swojej decyzji organ I instancji, znajdowały się poza właściwym założeniem pałacowo- parkowym i zostały przejęte jako użytki rolne na własność Skarbu Państwa. Także drogi wokół zespołu pałacowo- parkowego nie były określone w zrekonstruowanej w 1948 r. matrykule gromady [...] inaczej, niż jako dobro publiczne. Działki [...] oraz [...] w zrekonstruowanej w 1948 r. matrykule są określone jako drogi publiczne. Wojewoda słusznie zakwestionował przynależność obu działek do majątku M. T..

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2018 r. skargę złożył Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...], zaskarżając ją w części dotyczącej rozstrzygnięcia zamieszczonego w pkt 3, w którym Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2017 r., w części, w której Wojewoda orzekł, że nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów, jako działka nr [...]. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj:

a) art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez brak ustalenia oraz rozważenia, czy działka nr [...], została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

b) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa, poprzez brak zebrania całego materiału dowodowego i w efekcie poczynienie błędnego ustalenia, że nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów, jako działka nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

c) art. 8 § 2 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w zw. z 5 § ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marcu 1945 r. , poprzez arbitralne przyjęcie, że użytki leśne umieszczone pośród gruntów rolnych nie stanowią zorganizowanej całości gospodarczej z innymi nieruchomościami wchodzącymi w skład majątku,

d) art. 15 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa, poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się przez Ministra do postawionych w odwołaniu od decyzji z [...] czerwca 2017 r. zarzutów, a tym samym brak powtórnego rozpoznania sprawy administracyjnej w postępowaniu odwoławczym. Mając na uwadze wymienione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zasadniczą kwestią dla rozstrzygnięcia sprawy było ustalenie, czy działka nr [...] została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Jak wynika z pisma Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z [...] lipca 1945 r., nr [...] skierowanego do Sądu Grodzkiego w R. dokładna podstawa prawna przejęcia tej nieruchomości nie jest znana. Brak ustalenia tej kwestii rodzi niebezpieczeństwo wydania decyzji bez podstawy prawnej, która zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa jest jedną z podstaw stwierdzenia nieważności decyzji.

Skarżący podniósł, że w odwołaniu wskazano, iż użytki leśne stanowiły integralną część prowadzonej działalności rolniczej. Ich umiejscowienie pośród gruntów rolnych pozwala uznać, że stanowiły one zorganizowaną całość gospodarczą razem z innymi nieruchomościami wchodzącymi w skład majątku. Rozważania poczynione przez Ministra w odniesieniu do działki nr [...] mają charakter wyłącznie hipotetyczny. Organ nie ustalił dokładnie, jaką funkcję spełniał niewielki las znajdujący się na działce nr [...]. Miarodajnymi w tej mierze nie mogą być zeznania świadka A. M., która nie wskazała kategorycznie na to, że las ten pełnił tylko funkcje rekreacyjne, nie wyjaśniając przy tym co dokładnie rozumie pod tym pojęciem i zasłaniając się w swoich zeznaniach niepamięcią.

Skarżący wskazał na brzmienie art. 8 § 2 kpa, który dodany został do ustawy mocą art. 1 pkt 3 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935 ze zm.). Stosownie do jego treści, organy bez uzasadnionej przyczyny nie powinny odstępować od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. W dotychczasowym orzecznictwie organów administracji publicznej aprobowano stanowisko, że umiejscowienie gruntów leśnych pośród gruntów rolnych pozwala przyjąć, że stanowiły one zorganizowaną całość gospodarczą razem z innymi nieruchomościami wchodzącymi w skład majątku. Organy nie wyjaśniły zasadności odstąpienia od utrwalonego we wcześniejszych sprawach sposobu rozumienia regulacji dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz rozporządzenia w sprawie jego wykonania, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z dążeniem ustawodawcy do zapewnienia jak najwyższego poziomu transparentności i przewidywalności zapadających w postępowaniach administracyjnych rozstrzygnięć.

Skarżący zarzucił, że Minister nie wskazał dowodów, na których oparł przedstawiony przez siebie stan faktyczny ani też przyczyn z powodu których fakty i twierdzenia skarżącego uznał za niewiarygodne. W ocenie skarżącego uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w części odnoszącej się do działki nr [...], jest niepełne. Minister przytoczył w nim jedynie własną wersję stanu faktycznego sprawy, nie odnosząc się do argumentacji zamieszczonej w odwołaniu, ani nie przytaczając konkretnych dowodów, na których oparł się odtwarzając stan faktyczny, poza niepełnymi i niejednoznacznymi zeznaniami świadka A. M.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że skarżący popada w sprzeczność, gdyż na wstępie skargi podaje, że zaskarża decyzję Ministra w części dotyczącej rozstrzygnięcia z pkt 3 decyzji, a w podsumowaniu wnosi o uchylenie tej decyzji w całości, to znaczy także w odniesieniu do nieruchomości, co do których Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] nie ma interesu prawnego.

Uczestnicy postępowania I. B. i T. M. w piśmie procesowym z 16 października 2018 r. wnieśli o oddalenie skargi w całości.

Na rozprawie w dniu 29 marca 2019 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował żądanie skargi wnosząc o uchylenie pkt. 3 zaskarżonej decyzji lub o stwierdzenie nieważności tej decyzji w pkt 3.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Dekret nie dotyczył więc wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości ziemskich. Z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich kategorię, a mianowicie nieruchomości o charakterze rolniczym, które mogły służyć realizacji określonych celów, wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu. Państwo, aby te cele zrealizować, mogło przejąć tylko te nieruchomości ziemskie, które się do tego nadawały. Przy wyjaśnianiu pojęcia "nieruchomości ziemskie" należy uwzględnić normatywne cele reformy rolnej, zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć nieruchomości przejmowane na potrzeby reformy rolnej.

Minister dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Wbrew twierdzeniom skargi organy ustaliły, że cały majątek, w tym działka nr [...], został przejęty na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. Wprawdzie z pisma Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z [...] lipca 1945 r., skierowanego do Sądu Grodzkiego w R. nie wynika podstawa prawna przejęcia nieruchomości, to jednakże z Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wynika, że M. T. był właścicielem nieruchomości ziemskiej [...] o pow. [...] ha, w skład której wchodziło ponad [...] ha gruntów ornych. W Ewidencji znajduje się także informacja o podstawie prawnej przejęcia - art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. Z akt sprawy nie wynika, aby podstawa przejęcia była inna.

Działka nr [..] stanowiła las o pow. [...] ha, który był oddzielony drogą od założenia parkowego. Oznaczenie tej działki, jako las, widnieje w zrekonstruowanej matrykule. Słuszne jest stanowisko organów, że las o tak małej powierzchni nie był użytkiem nadającym się samodzielnie do działalności rolniczej. Z zebranych w sprawie dowodów nie wynika, aby las był w jakikolwiek sposób związany z gospodarką rolną. Natomiast podnoszony przez skarżącego w toku postępowania brak odrębnej gospodarki leśnej, umiejscowienie działki pośród gruntów rolnych, a także przydatność drewna pozyskiwanego z lasu do działalności rolniczej, co w ocenie skarżącego, ma świadczyć o związku tej działki z działalnością rolną nie wynika z żadnego dowodu. Świadek A. M. podała, że las był wykorzystywany do celów rekreacyjnych. Wbrew stanowisku skarżącego las nie był enklawą pośród gruntów rolnych. Graniczył bowiem z terenami o różnym charakterze. Natomiast kompleks rolniczy położony jest po stronie zachodniej, za drogą do R. Z żadnego z dowodów nie wynika, aby z lasu było pozyskiwane drewno do działalności rolniczej. Nie wynika również, aby pomiędzy lasem, a gospodarstwem rolnym istniał związek funkcjonalny tego rodzaju, że bez lasu gospodarstwo nie mogło normalnie funkcjonować.

Nie sposób zgodzić się ze skarżącym, że Minister nie odniósł się do zarzutów odwołania, w tym odnośnie działki nr [...]. Na str. 5 i str. 6 zaskarżonej decyzji Minister szczegółowo wyjaśnił kwestię tej działki.

Nietrafny jest zarzut, że Minister arbitralnie przyjął, iż użytki leśne umieszczone pośród gruntów rolnych nie stanowią zorganizowanej całości gospodarczej z innymi nieruchomościami wchodzącymi w skład majątku. Minister ustalając funkcje i znaczenie tej nieruchomości powołał się na oznaczenie matrykuły, na odrębne położenie lasu graniczącego z terenami o różnym charakterze podczas, gdy zasadniczy kompleks rolniczy znajdował się po stronie zachodniej, za drogą do R. Organ także wskazał na dowód z zeznań świadka. Wobec tego nieskuteczny jest zarzut dowolnego, oderwanego od faktów rozstrzygnięcia odnoszącego się do działki nr [...] oraz hipotetycznych ustaleń w tym zakresie.

Chybiony jest zarzut naruszenia art. 8 § 2 kpa. Otóż przepis ten wszedł w życie 1 czerwca 2017 r. - zgodnie z treścią art. 1 pkt 3 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U z 2017 r. poz. 935). Stosownie do art. 16 ustawy zmieniającej do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, z tym że do tych postępowań stosuje się przepisy art. 96a-96n ustawy zmienianej w art. 1 (czyli dotyczących mediacji). Niniejsze postępowanie zostało wszczęte w 2010 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 105 § 1 kpa wskazać należy, że zarzut ten nie jest zasadny, a tym bardziej w powiązaniu go z ustaleniami co do działki nr [...]. Postępowanie w części dotyczącej tej działki nie zostało umorzone. Wojewoda umorzył postępowanie w części dotyczącej działek nr: [...],[...], [...] oraz [...], gdyż nie stanowiły w chwili przejęcia własności M. T. Rozstrzygnięcie jest zasadne, bowiem w tej części postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku nieuprawnionego podmiotu, a dopiero w toku postępowania okazało się, że wyżej wskazane działki nie stanowiły własności przeddekretowego właściciela. Skarżącemu nie przysługuje tytuł prawnorzeczowy do tych działek, wobec czego nie jest legitymowany do kwestionowania decyzji w części dotyczącej umorzenia postępowania. Z tych samych przyczyn (za wyjątkiem działki nr [...]) nie ma też legitymacji do kwestionowania pkt 3 zaskarżonej decyzji.

Niezasadne są również zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Ministra przepisów art. 7,15, 77 i 107 § 3 kpa. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie konieczny do wydania rozstrzygnięcia, zgromadził i właściwie ocenił dowody, a uzasadnienie decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 kpa.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, z mocy art. 151 ppsa.