Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 980/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 136 , art 137 , art 229
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art 8 , art 145 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 145 par 1 pkt 1 lit a ib , art 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: WSA Paweł Darmoń WSA Iwona Niżnik-Dobosz (spr.) Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi W. L., K. G., D. S., E. K. oraz Z. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz skarżących W. L., K. G., D. S., E. K. oraz Z. D. kwotę 765 (siedemset sześćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia 29 maja 2018 r. (znak: [...]), na podstawie:

- art. 9a w zw. z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 121 z późn. zm. – dalej jako: u.g.n.),

- art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm. – dalej jako: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935),

po rozpatrzeniu odwołania W. L., K. D., K. G., D. S. i E. K. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 28 września 2017 r. (znak: [...]),

utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 28 września 2017 r. (znak: [...]), Prezydent Miasta K. orzekł: w pkt. 1 o odmowie zwrotu części dz. nr [...], obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K., obj. księgą wieczystą [...], w granicach parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. B., na rzecz: K. D., J. K., B. K., M. Z., R. Z., W. L., K. G., D. S. i E. K., zaś w pkt. 2 o odmowie zwrotu części dz. nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. m. K., obj. księgą wieczystą [...], w granicach parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. B. na rzecz: K. D., J. K., B. K., M. Z., R. Z., W. L., K. G., D. S. i E. K.

Odwołanie od ww. decyzji wniósł W. L. w imieniu własnym oraz jako reprezentant K. D., K. G., D. S. i E. K., domagając się zmiany decyzji poprzez orzeczenie o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.

Rozpatrując odwołanie oraz całość materiału dowodowego zebranego w sprawie Wojewoda wskazał na wstępie, że przedmiotem postępowania odwoławczego była sprawa zwrotu nieruchomości ozn. jako część dz. nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. m. K. (w granicach parceli 1. kat. [...] b. gm. kat. B.) oraz część dz. nr [...] (w granicach parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. B.), położonych w obr[...] jedn. ewid. N. H. m. K., w trybie art. 136 i n. u.g.n., w którym to zakresie orzeczono decyzją nr [...] Prezydenta Miasta K. z dnia 28 września 2017 r. (znak: [...]). Następnie organ odwoławczy podał, że na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 28 kwietnia 1951 r. (znak: [...]), sprostowanym orzeczeniem z dnia 11 lutego 1952 r. (znak: [...]) wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną jako parcele: l. kat. [...] b. gm. kat. B., obj. Iwh [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. B., obj. Iwh [...] z przeznaczeniem na cele budowy Miasta N. H. i Kombinatu [...] Organ II instancji zwrócił przy tym uwagę, że z dokumentacji geodezyjno-kartograficznej wynikało, iż wywłaszczone parcele gruntowe l. kat.: [...] i [...] b. gm. kat. B. znajdowały się w granicach części dz. nr: [...], [...], [...] [...] obręb [...] jedn. ewid. N. H. m. K. (k. nr [...]). Podkreślono także, że decyzją organu I instancji objęte zostały jedynie dz. nr [...] i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K., zaś w pozostałym zakresie podano, że podjęte zostanie odrębne rozstrzygnięcie. W dalszej kolejności organ wskazał, że parcela katastralna l. kat. [...] b. gm. kat. B., obj. Iwh [...], stanowiła w dacie jej wywłaszczenia własność K. z K. L., z kolei parcela katastralna l. kat. [...] b. gm. kat. B., obj. Iwh [...] stanowiła własność B. L.. Organ odwoławczy podał przy tym, że na podstawie znajdujących się w aktach sprawy postanowień spadkowych ustalono, iż osobami uprawnionym do złożenia wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości byli K. D., J. K., B. K., M. Z., R. Z., W. L., K. G., D. S. i E. K., które to osoby stosowny wniosek złożyły. Mając na uwadze powyższe ustalenia Wojewoda uznał, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione dwie pierwsze przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...], dz. nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. m. K., odpowiadająca części dawnej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. B., stanowi obecnie własność Szpitala Specjalistycznego [...] w K. Sp. z o.o. Podkreślono przy tym, że wpisu do księgi wieczystej dokonano w dniu 12 grudnia 2011 r. na podstawie aktu notarialnego, protokołu zgromadzenia wspólników, oświadczenia o objęciu udziałów oraz przeniesienia własności z dnia 19 sierpnia 2011 r., rep. A [...]. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewoda powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki z art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego, a w związku z tym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ taka decyzja byłaby niewykonalna. Dodatkowo organ odwoławczy powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r. (sygn. akt I OPS 3/14) wskazał, że jeżeli spełnione zostaną przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określone w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n. Zaznaczono również, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż zbycie wywłaszczonej nieruchomości po wejściu w życie u.g.n. z naruszeniem prawa osób uprawnionych do jej zwrotu, stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie zwrotu takiej nieruchomości bez konieczności badania zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Ponadto podkreślono, że roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w przypadku jej wcześniejszego zbycia przez wywłaszczyciela, nie może być zrealizowane w drodze instytucji administracyjnoprawnych, co oznacza, że roszczenie to nie będzie mogło być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego, tylko w drodze postępowania przed sądem powszechnym. Tym samym, w takim przypadku właściwy organ powinien wydać decyzję o odmowie zwrotu nieruchomości z uwagi na przesłankę niedysponowania przez Skarb Państwa lub odpowiednio jednostkę samorządu terytorialnego tytułem prawnym do nieruchomości.

Odnosząc się z kolei do części dz. nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. m. K. odpowiadającej części parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. B. organ I instancji ustalił, iż ww. działka stanowiła własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] S.A., co zgodnie z treścią art. 229 u.g.n. oznaczało, iż roszczenie określone w art. 136 ust. 3 u.g.n. w takim przypadku nie przysługiwało. Organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał bowiem, że powołany przepis art. 229 u.g.n. należało uznać za precyzyjny na tyle, aby w sytuacji, gdy będzie on miał zastosowanie, organ administracji zobowiązany był do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i to bez względu na ewentualne spełnienie przesłanek do zwrotu, wynikających z art. 136 w zw. z art. 137 u.g.n. W świetle powyższego organ II instancji zaznaczył, że na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody K. z dnia 11 marca 1992 r. (znak: [...]) Huta im. [...] w K. nabyła z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawo użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa składającego się z dz. nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K., które zostało wpisane w księdze wieczystej nr [...] w dniu 20 lipca 1995 r. Wyjaśniono przy tym, że działka ta (nr [...]) uległa podziałowi na działki nr: [...], [...] i [...] (zgodnie z decyzją nr [...] z dnia 7 stycznia 2013 r., znak: [...]) i aktualnie dz. nr [...], obr[...]. ewid. N. H. m. K. stanowiła własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] S.A. (następcy prawnego Huty im. [...]). Tym samym, w ocenie Wojewody, wobec powyższych uwag, w kwestii rozstrzygnięcia w zakresie dz. nr [...], obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K. zastosowanie znajdował art. 229 u.g.n., co oznaczało brak potrzeby badania przesłanek zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel jej wywłaszczenia. Stąd też, zdaniem organu odwoławczego, należało uznać, że Prezydent Miasta K. prawidłowo odmówił zwrotu przedmiotowych działek, zaś opisane wcześniej przepisy prawa oraz poglądy judykatury nie dawały podstaw organowi II instancji do uwzględnienia żądania zawartego w odwołaniu.

Skargę na ww. decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący – W. L., K. G., D. S., E. K. i Z. D., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie:

1) przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 100 § 1 k.p.a., poprzez niezastosowanie ich w sprawie, tj. niedoprowadzenie do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w postaci odzyskania własności nieruchomości przez organ i zaniechanie zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia tego zagadnienia;

2) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n., poprzez niezastosowanie ich w niniejszej sprawie przez organ, a więc zaniechanie przeanalizowania przesłanki zbędnego charakteru wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości wobec braku realizacji celów wskazanych w decyzji wywłaszczeniowej, na które je wywłaszczono oraz odmowę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości pomimo spełnienia przesłanek wynikających z tych przepisów;

3) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, polegającego na odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w sytuacji, gdy cel, na który wywłaszczono nie został zrealizowany;

4) przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 2 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, tj. utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji zamiast jej uchylenia i przekazania do ponownego rozpoznania wobec naruszenia przepisów proceduralnych również przez organ I instancji;

5) przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i niedokładnej analizie materiału dowodowego, a to dokładniej brak rozważenia, czy w stanie faktycznym doszło do realizacji celu wywłaszczenia nieruchomości, która to przesłanka wynika z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n.;

6) przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 k.p.a., poprzez pozostawienie uczestników przedmiotowego postępowania samym sobie i obarczenie ich wszelkimi negatywnymi konsekwencjami przeniesienia własności wywłaszczonych nieruchomości na osoby trzecie, co narusza zasadę zaufania do organów administracji publicznej.

Ponadto w zakresie odmowy zwrotu części dz. nr [...], ob dn. ewid. N. H. m. K., obj. księgą wieczystą [...] (w granicach parceli 1. kat [...] b. gm. kat. B.) skarżący zarzucili naruszenie:

7) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 229 u.g.n., poprzez błędne zastosowanie tego przepisu polegające na wydaniu decyzji odmownej pomimo spełnienia warunków określonych w tym przepisie, tj. rozporządzenia nieruchomością przez organ po 1998 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie szczegółowo rozwinęli podniesione zarzuty, powołując na ich poparcie orzecznictwo sądów administracyjnych oraz stanowisko doktryny.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Kompetencje sądów administracyjnych określają przede wszystkim przepisy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych( Dz. U. z 2017, poz. 2188 t.j.), oraz art. 3 – 5, art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 t.j. - dalej jako: p.p.s.a.). Z przepisów tych wynika, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kontrolowanego aktu, zadaniem więc sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na akt administracyjny jest ocena zgodności z prawem tego aktu.

Dokonując tej oceny sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Granice sądowej kontroli ograniczają tylko granice sprawy i zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego przy braku przesłanek do stwierdzenia nieważności aktu. W myśl art. 145 p.p.s.a.: "§ 1. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach". Sąd jednak podkreśla w tym miejscu, że w świetle zaś art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Skarga jest uzasadniona w zakresie wskazanym poniżej.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody z dnia 29 maja 2018 r. (znak: [...]), wydana po rozpatrzeniu odwołania W. L., K. D., K. G., D. S. i E. K. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 28 września 2017 r. (znak: [...]), i utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 września 2017 r. (znak: [...]), którą organ ten orzekł: w pkt. 1 o odmowie zwrotu części dz. nr [...], obr. [...] ewid. N. H. m. K., obj. księgą wieczystą [...], w granicach parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. B., na rzecz: K. D., J. K., B. K., M. Z., R. Z., W. L., K. G., D. S. i E. K., zaś w pkt. 2 o odmowie zwrotu części dz. nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. m. K., obj. księgą wieczystą [...], w granicach parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. B. na rzecz: K. D., J. K., B. K., M. Z., R. Z., W. L., K. G., D. S. i E. K..

Normatywnym wzorcem kontroli jest m.in. treść art. 136 i art. 137 u.g.n. Zgodnie z treścią art. 136 u.g.n.: "1. Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.2. W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. 3. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140". Art. 137 u.g.n. stanowi, że: "1. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. 2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część".

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 12 grudnia 2017 r. sygn. akt SK 39/15, uznał art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 i 2260 oraz z 2017 r. poz. 624, 820, 1509, 1529 i 1595) w zakresie, w jakim wyłącza prawo do żądania przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę zwrotu nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze umowy, o której mowa w art. 114 ust. 1 tej ustawy, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel publiczny uzasadniający jej nabycie, za niezgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. W kontrolowanej sprawie znajduje odpowiednie zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11. Stosownie do tego orzeczenia art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r. na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, ale nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z sentencją ww. wyroku TK, nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r. Trybunał nie stwierdził w takiej sytuacji naruszenia art. 2 Konstytucji ani konieczności ochrony zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 1 Konstytucji). Innymi słowy, oznacza to, że przepisów art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. w zakresie wskazanych tam terminów nie należy stosować do spraw nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 1 stycznia 1998 r. tj. wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, co dotyczy art. 137 ust. 1 pkt 1 oraz przed 22 września 2004 r., tj. przed dniem wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie innych ustaw, co dotyczy art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. Zatem obowiązkiem organów było zbadanie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o zwrot, najpóźniej do 22 września 2004 roku.

Z kolei art. 229 u.g.n. stanowi, że "Roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej". Zgodnie z treścią art. 242 u.g.n. ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1998 r.

Kontrolowane decyzje zostały i uchylone z uwagi na naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 137 u.g.n. a to w odniesieniu do dz. nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. m. K., odpowiadającej części dawnej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. B., objętej obecnie księgą wieczystą nr [...], przez nieuzasadnione prawem odstąpienie przez kontrolowane organy od badania zbędności ww. nieruchomości na cel wywłaszczenia w związku ze stwierdzeniem, że podmioty publicznoprawne: Skarb Państwa jak i gminai inne j.s.t., nie dysponują tytułem prawnym do tej nieruchomości. Zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...], dz. nr [...], obr[...]. ewid. N. H. m. K., odpowiadająca części dawnej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. B., stanowi obecnie własność Szpitala Specjalistycznego im. [...] w K. Sp. z o.o. Podkreślono przy tym, że wpisu do księgi wieczystej dokonano w dniu 12 grudnia 2011 r. na podstawie aktu notarialnego, protokołu zgromadzenia wspólników, oświadczenia o objęciu udziałów oraz przeniesienia własności z dnia 19 sierpnia 2011 r., rep. A [...]. Sąd orzekający w obecnym składzie nie podziela stanowiska kontrolowanych organów, że zbycie wywłaszczonej nieruchomości po wejściu w życie u.g.n. z naruszeniem prawa osób uprawnionych do jej zwrotu, stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie zwrotu takiej nieruchomości bez konieczności badania zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że to do kompetencji organów administracyjnych należy badanie tych okoliczności, a jednocześnie stan faktyczny, o którym jest teraz mowa nie jest objęty hipotezą normy wyłączającej stosowanie przez organy art. 137 u.g.n. w zakresie oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości. Sam fakt braku dysponowania daną nieruchomością przez podmiot, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie, i powstający w związku z tym brak prawnej możliwości zwrotu zbędnej wywłaszczonej nieruchomości nie eliminuje prawnej powinności oceny organu - w ramach wydawanej na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. decyzji - w przedmiocie zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia. A zatem okoliczność braku prawnej możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, z uwagi na fakt nie dysponowania nią, nie uwalnia organy od badania przesłanek zbędności, o których stanowi art. 137 u.g.n. Same kontrolowane organy twierdzą, że roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w przypadku jej wcześniejszego zbycia przez wywłaszczyciela, nie może być zrealizowane w drodze instytucji administracyjnoprawnych, co oznacza, że roszczenie to nie będzie mogło być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego, tylko w drodze postępowania przed sądem powszechnym. W tej sytuacji jest zatem, w ocenie Sądu I instancji oczywiste, że dla następców prawnych podmiotu wywłaszczonego nie jest obojętne z prawnego punktu widzenia dla ew. postępowania przed sądem powszechnym, czy dysponują ostateczną i prawomocną oceną organu administracyjnego w przedmiocie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia wyrażoną nawet w decyzji nie uwzględniającej wniosku o zwrot tej nieruchomości. W ocenie Sądu, sposób wykładni zastosowanych i odpowiednio niezastosowanych przez organ II instancji przepisów prawnych prowadzący do wyłączenia w odniesieniu do działki nr [...] stosowania prawa w zakresie ww. przesłanek art. 137 u.g.n., stwierdzając kolokwialnie "idzie na skróty" - i nie znajduje w żaden sposób uzasadnienia w systemowej, celowościowej i funkcjonalnej wykładni przywołanych, we wstępie rozważań Sądu, przepisów prawa. Przyjęta wykładnia prawa przez organ II instancji w sposób arbitralny i sprzeczny z prawem pozbawia uprawnione podmioty materialnoprawnego badania roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w zakresie jego weryfikacji w oparciu o normy art. 137 u.g.n. Powyższa wykładnia Sądu I instancji jest zgodna z tezą uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14, zgodnie z którą:" Jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy". A zatem sama okoliczność zbycia danej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy nie stanowi okoliczności automatycznie potencjalnie wyłączającej badanie przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), a jedynie podstawę odmowy zwrotu nieruchomości. Wobec powyższych ocen prawnych, Sąd podziela jedynie w części argumentację i zarzuty strony skarżącej w zakresie naruszeń przepisów postępowania tj. art. 8 k.p.a. w sposób mający znaczenie dla wyniku sprawy. Zdaniem Sądu, w realiach kontrolowanej sprawy, strony kontrolowanego postępowania i aktu mają publiczne prawo podmiotowe (roszczenie) do zbadania tychże ww. przesłanek w myśl norm art. 137 u.g.n. W tym przypadku można podzielić zarzut skargi artykułujący naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 k.p.a., przez pozostawienie uczestników przedmiotowego postępowania samym sobie i obarczenie ich wszelkimi negatywnymi konsekwencjami przeniesienia własności wywłaszczonych nieruchomości na osoby trzecie, co narusza zasadę zaufania do organów administracji publicznej.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 229 u.g.n., poprzez błędne zastosowanie tego przepisu polegające na wydaniu decyzji odmownej pomimo spełnienia warunków określonych w tym przepisie, tj. rozporządzenia nieruchomością przez organ po 1998 r. w zakresie odmowy zwrotu części dz. nr [...], obr[...]. ewid. N. H. m. K., obj. księgą wieczystą [...] (w granicach parceli 1. kat [...] b. gm. kat. B.) – Sąd wyjaśnia, że kwesta ta jest rozstrzygnięta akurat przez uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r. (sygn. akt I OPS 3/14), zgodnie z którą jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy. Wobec powyższych ustaleń, Sąd nie podziela argumentacji skargi podnoszącej naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 100 § 1 k.p.a., przez niezastosowanie ich w sprawie, tj. niedoprowadzenie do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w postaci odzyskania własności nieruchomości przez organ i zaniechanie zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia tego zagadnienia. W tym zakresie nie nastąpiło także naruszenie art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, polegającego na odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w sytuacji, gdy cel, na który wywłaszczono nie został zrealizowany, gdyż Skarb Państwa ani odpowiednio j.s.t. nie dysponują wywłaszczoną nieruchomością.

Jednocześnie z treści kontrolowanych decyzji nie wynika, że organy w odniesieniu do zwrotu tej ww. działki nr [...] stosowały art. 229 u.g.n.

Trzeba też wyraźnie wskazać, że treść art. 229 u.g.n. wyłącza powinność badania roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w myśl art. 136 i 137 u.g.n.

Artykuł 229 u.g.n. znalazł z kolei zastosowanie jako prawidłowa prawna podstawa uzasadniająca kontrolowaną decyzję w zakresie wyrzeczenia przez kontrolowane organy o odmowie zwrotu części dz. nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. m. K.. Na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody K. z dnia 11 marca 1992 r. (znak: [...]) Huta im[...] w K. nabyła z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawo użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa składającego się z dz. nr [...] poł. w obr[...]. ewid. N. H. m. K., które zostało wpisane w księdze wieczystej nr [...] w dniu 20 lipca 1995 r. Działka ta (nr [...]) uległa podziałowi na działki nr: [...], [...] i [...] (zgodnie z decyzją nr [...] z dnia 7 stycznia 2013 r., znak: [...]) i aktualnie dz. nr [...], obr. [...]. ewid. N. H. m. K. stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] S.A. (następcy prawnego Huty im. [...]). Zarzuty strony skarżącej zgłaszane do rozstrzygnięcia organów w odniesieniu do zwrotu tej działki nie są uzasadnione. W zakresie tych zarzutów Sąd na dzień wydania kontrolowanej decyzji podziela argumentację kontrolowanych organów.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w całości z uwagi na to, że mając na uwadze śmierć K. D. w dniu 2 czerwca 2018 r., będącej stroną kontrolowanego postępowania - decyzja organu II instancji została wydana w dniu 29 maja 2018 r. za Jej życia, jednak doręczona jej pełnomocnikowi W. L. w dniu 4 czerwca 2018 r. tj. po Jej śmierci, która miała miejsce w dniu 2 czerwca 2018 r. A zatem następcy prawni zmarłej K. D., w tym co istotne skarżący Z. D., syn K. D., nie uczestniczyli jako następcy prawni z mocy prawa w istotnej czynności procesowej jaką stanowi doręczenie ww. decyzji. Zgodnie z treścią art. 110 k.p.a. w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Z akt sprawy wynika, że co najmniej część następców prawnych posiada wiedzę o jej wydaniu i o jej treści. Jednak w tej sytuacji, skoro jednym ze skarżących jest następca prawny Z. D., syn K. D. podnoszący okoliczność Jej śmierci w realiach prawnych i faktycznych kontrolowanej sprawy, Sąd mając na uwadze treść at. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. a także przede wszystkim kwestię pewności i stabilności obrotu prawnego oraz zasadę zaufania obywatela do państwa - także i z przyczyn formalnych, proceduralnych uchylił kontrolowaną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w całości. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy powinny wziąć pod uwagę ocenę prawną Sądu.

Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i b p.p.s.a orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania, jak w pkt II sentencji wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.