Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 724/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia NSA Bogumiła Skrzypczak, Asesor WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Protokolant Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi S. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz S. S. kwotę 10 /słownie: dziesięć/ złotych - tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., zwany dalej Kierownik Urzędu, na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. Nr 87 poz. 395 z póź. zm./ zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym odmówił S. S. uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu, wskazał, iż strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w przepisach przywołanej ustawy.

W przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 4 ust. 1 i art. 2 ustawy, które kolejno stanowią: "Uprawnienie do świadczenia jest przyznawane /.../ na podstawie wniosku zainteresowanej osoby /.../ i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji" i "Represją w rozumieniu ustawy jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej /.../

2) deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej /.../".

Dalej Kierownik Urzędu podniósł, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdza jedynie fakt pobytu strony we wnioskowanym miejscu i czasie, nie potwierdzając wykonania pracy przymusowej. Strona nie przedstawiła zatem wymaganych dokumentów potwierdzających represje. Należy także wykluczyć, że ze względu na wiek strony, wywiezienie w charakterze pracownika przymusowego. W nawiązaniu do cytowanych wcześniej artykułów ustawy tylko taki charakter represji daje podstawę do przyznania uprawnienia do świadczenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. S. podał, iż w dniu [...]r. został z mamą, jej siostrami i rodzicami mamy wysiedlony z miejscowości O. k/W. woj. Ł. Na stacji kolejowej w C. pow. W. zostali "załadowani" do wagonów i przewiezieni do P. - obozu "P. Główna". Po przebytej kwarantannie, zostali następnie przewiezieni do miejscowości R., gdzie ich przydzielono do "[...]". Rodzina trafiła do miejscowości "G. k/B." na roboty przymusowe.

W dniu [...]r. rodzina została wywieziona do "łagrów w B." a następnie przesiedlona do "S.". W tej miejscowości odebrano skarżącego matce bowiem był pół sierotą. Ojciec zginął w B. - [...]r.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]- wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy - Kierownik Urzędu, na podstawie art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...]

W motywach orzeczenia Kierownik Urzędu podniósł, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z ustawą represja została zawężona tylko do pewnej kategorii osób określonych m.in w art. 2 pkt 2 lit. a, który stanowi "Represją w rozumieniu ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945". Przepis w tym względzie jest jednoznaczny i określa, że deportacja winna być związana z pracą.

Ponieważ w czasie pobytu wraz z rodzicami na robotach przymusowych strona miała [...]-[...] lat wyklucza to możliwość wykonywania przez nią pracy w rozumieniu ustawy. Towarzyszenie rodzinie w pracach w gospodarstwie rolnym, czy nawet wykonywanie niektórych obowiązków związanych np: z doglądaniem zwierząt, nie mieści się w szeroko pojętym wykonywaniu pracy, nie tylko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniu /.../, ale w jej znaczeniu potocznym. Pobyt wraz z rodzicami na robotach przymusowych nie jest represją w rozumieniu ustawy a więc świadczenie z tego tytułu nie może być przyznane.

Ponadto strona wystąpiła o nadanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w powołanej ustawie z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym, podległym Centrali Przesiedleńczej.

Tego typu prześladowania nie są objęte przepisami ustawy o świadczeniu /.../ natomiast z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym przysługują uprawnienia kombatanckie określone w ustawie z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. Nr 17 poz. 75 z póź. zm./. Jednak zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy, wnioski o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie mogły być kierowanie do Urzędu, przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce, do dnia 31 grudnia 1998r.

Strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia dnia [...]r., a ponadto nie przedstawiła dokumentów potwierdzających jej pobyt w obozie przesiedleńczym.

W skardze na powyższą decyzję S. S. zarzucił, iż postępowanie w sprawie było prowadzone przewlekle. Uważa, że podejmowane decyzje są "rozpatrywane nieuczciwie." Skarżący podniósł, iż mając [...] lat przebywał w obozie w P., później został z mamą i jej rodzicami wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec. Tą okoliczność potwierdzili świadkowie, którzy przebywali w tym samym obozie a potem razem byli wywiezieni na roboty przymusowe. Ponadto skarżący podaje, iż w [...]r. zginął w B. jego ojciec. Został półsierotą. Następnie odebrano skarżącego matce i umieszczono w sierocińcu na "zniemczenie". Odnalazł go dziadek z ojczymem. Z tego powodu powrót do polski nastąpił dopiero [...]r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.

Odnośnie okoliczności podniesionych w skardze wyjaśniono: strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu w Niemczech w okresie od [...]r. do [...] /p. wniosek - kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z dnia [...]r./.

Pojęcie represji wyrażone w art. 2 cyt. ustawy o świadczeniu /.../ dookreśla art. 3 ust. 1 tej ustawy, z którego wynika, iż świadczenie pieniężne "przysługuje /.../ za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2 ...". Innymi słowy, sam fakt deportacji nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego. Niezbędne jest jeszcze wykonywanie w tych warunkach pracy przymusowej. Powyższy pogląd podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie /w składzie siedmiu sędziów/ w uzasadnieniu do uchwały z dnia 12 października 1998r. /sygn. akt OPS 5/98/, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku w wyrokach z dnia 24 września 1998r. /sygn. akt II SA/Gd 277/98/ i 12 listopada 1998r. /sygn. akt II SA/Sd 728/98/, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w wyroku z dnia 24 marca 1999r. /sygn. akt SA/Sz 863/98/ oraz wyroku z dnia 31 maja 2000r. /sygn. akt SA/Sz 1867/99/, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu w wyroku z dnia 6 czerwca 2000r. /sygn. akt II SA/ Po 796/99/ oraz Naczelny Sąd Administracyjnym Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu w wyroku z dnia 9 czerwca 2000r. /sygn. akt II SA/ Wr 1906/98/.

Dalej Kierownik Urzędu podał, iż na podstawie zebranych dokumentów stwierdzono, że skarżący został wprawdzie wywieziony i przebywał na terenie ówczesnej III Rzeszy, jednakże z uwagi na wiek /[...]-[...] lat/ należy wykluczyć, iż wywiezienie miało na celu zmuszenie do pracy przymusowej. Ponadto strona sama podaje na wspomnianym kwestionariuszu, że pracowali tylko rodzice.

We wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego strona zwraca również uwagę na osadzenie w obozie przesiedleńczym P.-G. Jednak tego rodzaju represje nie są objęte ustawą z dnia 31 maja 1996r. Z tytułu osadzenia w obozie przesiedleńczym przysługuje uprawnienie kombatanckie określone w ustawie z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. Nr 17 poz. 75 z póź. zm./. Jednak zgodnie z art. 22 ust. 3 tej ustawy wnioski o przyznanie uprawnień kombatanckich mogły być kierowanie do Urzędu, przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce, do dnia 31 grudnia 1998r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74 poz. 368 ze zm./.

Ustawa ta jednakże utraciła moc z chwilą wejścia w życie, z dniem 1 stycznia 2004r. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153 poz. 1271 /art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153 poz. 1271/.

Art. 97 § 1 tych przepisów wprowadzających /.../ stanowi, że "sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".

W świetle przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153 poz. 1269/ sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności decyzji z prawem materialnym oraz przepisami postępowania administracyjnego. Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, chyba że wynika to z przepisu prawa.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. "a" cytowanej ustawy represją w rozumieniu ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach, sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Z akt sprawy wynika, iż skarżący wraz z rodziną został wywieziony w [...]r. do Niemiec, gdzie skierowano ich do pracy w niemieckim gospodarstwie rolnym. Jako dziecko wykonywał, w tym gospodarstwie, różne prace m. in. karmienie kur, przynoszenie drzewa, wypasanie wołów.

Skarżący urodził się [...]r.

W wyroku z dnia 6 listopada 2003r. sygn. akt III RN 121/02 /nie publik/ Sąd Najwyższy stwierdził w świetle przepisów powołanej ustawy, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów powyższej ustawy powinna wykazać, iż spełnia tak określone przesłanki prawne uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej kategorii osób represjonowanych, nie jest natomiast obowiązana wykazać, czy w czasie pobytu w tego typu obozie faktycznie wykonywała pracę przymusową.

W rozpatrywanej sprawie jest poza sporem, że wnioskodawca - S. S. został deportowany /wywieziony/ w [...]r. jako dziecko, wraz ze swoją rodziną do Niemiec, gdzie matka wnioskodawcy była zatrudniona w charakterze robotnicy przymusowej w gospodarstwie rolnym obywatela niemieckiego - do [...]r. Zauważyć należy, iż decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu przyznał matce wnioskodawcy na podstawie art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy, uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

W tej sytuacji wnioskodawca, który jako małoletnie dziecko, pozostające pod opieką matki, razem z nią został deportowany /wywieziony/ na terytorium III Rzeszy, gdzie matka zmuszona była do wykonywania pracy przymusowej w gospodarstwie rolny obywatela niemieckiego w podanym okresie - zgodnie z dyspozycją art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej - powinien być zaliczony do kręgu osób represjonowanych, którym z tego tytułu przysługuje świadczenie pieniężne ustalone w myśl zasad określonych w art. 3 tej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podzielił przedstawione zapatrywanie Sądu Najwyższego w podobnej sprawie.

W związku z tym, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających /.../.

Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji gdyż jako orzeczenie negatywne nie ma ona przymiotu wykonalności /art. 152 - Prawo o postępowaniu /...//.