Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 17/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 par 1, art. 106 par 3, art. 109, art. 145, art. 200 i art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, 11, 77 par 1, 107 par 3 i art. 122a par 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: par 1 pkt 2 lit b
journal: Dz.U. 2020 poz 1773
law: Rozporządzenie Prezedenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom  administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych  oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - t.j.
article: par 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Asesor WSA Magdalena Stępniak Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2022 r. ze skargi S. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz S. D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 15 stycznia 2021 r. S. D. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] znak [...] odmówił S. D. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od lipca do września 2020 r., albowiem na podstawie rejestru CEIDG na dzień 30 grudnia 2020 r. oraz rejestru REGON jako rodzaj przeważającej działalności wpisana była działalność oznaczona kodem PKD 9604Z, która nie uprawnia do zwolnienia z opłacania składek.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 31zq ust. 7 oraz art. 31zo ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.) zwanej dalej ustawą COVID-19.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 18 lutego 2021 r. S. D. zarzucił naruszenie art. 31 zo ust. 8 ustawy o COVID-19, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, mimo że zostały spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosku. Wskazał, że spełniał warunki formalne, gdyż na dzień złożenia wniosku o zwolnienie prowadził działalność oznaczoną kodem PKD 85.51.Z. Skarżący przytaczając treść ww. przepisu dokonał jego wykładni. Podał, że 26 stycznia 2021 r. weszła w życie ustawa zgodnie, z którą płatnicy składek z określonych branż mogli złożyć wniosek o zwolnienie z opłacania składek za lipiec – wrzesień 2020 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] znak [...]/2021 utrzymał w mocy decyzję własną z [...].

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał brzmienie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.- dalej "K.p.a.") oraz art. 31zq ust. 8 i art. 31zo ust 8 ustawy COVID-19. Podkreślił, że na podstawie rejestru CEIDG na dzień 30 grudnia 2020 r. oraz rejestru REGON jako rodzaj przeważającej działalności wpisana była działalność oznaczona kodem PKD 9604Z, która nie uprawnia do zwolnienia z opłacania składek.

Na powyższą decyzję S. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o jej uchylenie, ewentualnie przyznanie prawa do zwolnienia. Nadto wniósł o przeprowadzenie dowodów w postaci: wydruków CEIDG na fakt profilu prowadzonej działalności gospodarczej; przesłuchania strony na fakt sytuacji finansowej skarżącego; drastycznego spadku przychodu w stosunku do 2019 r. profilu prowadzonej działalności gospodarczej; dokumentów finansowych na fakt sytuacji finansowej skarżącego drastycznego spadku przychodu w 2020 r. w stosunku do 2019 r. Skarżący zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania:

1) Art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji mimo, iż zachodzą przesłanki uzasadniające jej uchylenie w całości albo w części i powinien w tym zakresie orzec co do istoty sprawy bądź uchylić zaskarżoną decyzję w trybie art. 138 § 1 ust. 2.

2) Art. 7 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji niepodjęcie przez organ działań i czynności niezbędnych do dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego; w tym organ nie zbadał kwestii osiąganych przez wnioskodawcę przychodów w stosunku do przychodu uzyskanego w tymi samym miesiącu kalendarzowym w 2019 r. oraz poprzez załatwienie przez organ sprawy, nie mając na względzie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, którzy mieli zostać przepisami ustawy covidowej chronieni przed negatywnymi skutkami wprowadzonych ograniczeń i obostrzeń, zaś interpretacja przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych są interpretowane przez organ w sposób niedopuszczalny i odmienny od założonego przez ustawodawcę celu wprowadzonych regulacji.

3) Art. 7a K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji w sprawie, w której przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia (polegającego na zwolnieniu z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 lipca 2020 r. do 30 września 2020 r.), a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej tj. art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19, wątpliwości te winny być rozstrzygnięte na korzyść strony czego organ nie uczynił.

4) Art. 7b K.p.a. - poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy, całkowicie pomijając przy tym interes społeczny i słuszny interes obywateli, których celem była wzajemna ochrona ludzi i przedsiębiorców przed negatywnymi skutkami wprowadzonego stanu pandemii.

5) Art. 8 § 1 K.p.a. - poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji brak prowadzenia przez ZUS postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, która miała zabezpieczyć przedsiębiorców przed negatywnymi skutkami ograniczeń i obostrzeń wprowadzonych z uwagi na stan pandemii przez ustawodawcę, do których przedsiębiorcy musieli się zastosować i w zamian za to mieli otrzymać pomoc finansową od Państwa, której jak się okazuje nie otrzymują, nadto przyznawanie tylko niektórym podmiotom uprawnienia do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od lipca 2020 r. do 30 września 2020r., odbierając innym podmiotom posiadającym to samo PKD naruszając przy tym zasadę bezstronności i równego traktowania wszystkich pokrzywdzonych przedsiębiorców.

6) Art. 8 § 2 K.p.a. - poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji wydanie decyzji przez ZUS, która wskazuje na to, że organ odstąpił od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw, w takim samym stanie faktycznym i prawnym, dowodzi tego informacja zawarta na stronie ZUS, z której wynika jednoznacznie, że podmiotom takim jak skarżący przyznawano prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 lipca 2020 r. do 30 września 2020 r., a mimo to wnioskodawcy odmówiono tego uprawnienia, mimo że on również został pokrzywdzony wprowadzonymi obostrzeniami i nie mógł aktywnie prowadzić działalności gospodarczej, popadając tym samym w niewypłacalność i ubóstwo.

7) Art. 9 K.p.a. - poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nienależyte i nie wyczerpujące informowanie strony przez ZUS o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wypływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, co przejawia się tym, iż z jednej strony ZUS informuje podmioty takie jak skarżący, że przysługuje im zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 lipca 2020 r. do 30 września 2020 r. (informacja zamieszczona na stronie ZUS), a z drugiej strony wydaje negatywne decyzje odmawiające przyznanie tego uprawnienia, co świadczy również o tym, iż w trakcie trwającego postępowania organ nie udzielił niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a wręcz przeciwnie albo wprowadził w błąd bądź odebrał przysługujące uprawnienie.

8) Art. 15 K.p.a. - poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji naruszenie zasady dwuinstancyjności, poprzez nierozpatrzenie sprawy w sposób gruntowny, pełny i wyczerpujący przez organ II instancji, przychylając się jedynie do ustaleń organu I instancji, mimo iż sprawę należało rozpatrzyć ponownie w całości przez organ II instancji nie zaś jedynie powielić ustalenia organu I instancji.

9) Art. 75 K.p.a., art. 77 K.p.a., art. 78 K.p.a., art. 80 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji wydanie decyzji bez zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego a tym samym nieprzeprowadzenie dowodów na okoliczność osiąganych przez wnioskodawcę przychodów w stosunku do przychodu uzyskanego w tym samym miesiącu kalendarzowym w 2019 r., nadto organ nie wskazał na czym się oparł wydając zaskarżoną decyzję, wskazuje tylko "jak ustaliliśmy" zaś nie określa z jakich dowodów skorzystali aby ustalić daną okoliczność, co skutkowało nieprzeprowadzeniem przez organ prawidłowo postępowania wyjaśniającego.

10) Art. 81 a § 1 K.p.a. - poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji w sytuacji, gdy przedmiotem postępowania administracyjnego jest ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia w postaci zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 lipca 2020 r. do 30 września 2020 r., a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego (spełnienia przesłanek do przyznania zwolnienia), wątpliwości te powinny być rozstrzygane na korzyść strony, czego organ nie uczynił.

11) Art. 122 a K.p.a. w zw. z art. 118 ustawy FUS poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nie załatwienie sprawy milcząco w całości uwzględniając żądanie strony, pomimo tego, iż w terminie miesiąca od dnia doręczenia żądania strony (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 15 lutego 2021 r.) organowi ZUS nie wydał on decyzji lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (milczące zakończenie postępowania), a decyzja kończąca postępowanie została wydana dopiero w dniu [...]. tj. po niespełna dwóch miesiącach od doręczenia wniosku, przy czym organ nie przedłużył żadnym pismem terminu do załatwienia sprawy, mimo iż postępowanie w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku zakończyło się 22 lutego 2021 r.

II. Rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:

1) Art. 31 zq ust. 8 ustawy o COVID-19 poprzez jego niezastosowanie i nie rozpatrzenie ponownie sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od podstaw, przychylając się jedynie do ustaleń organu I instancji, naruszając przy tym zasadę dwuinstancyjności postępowania, która wskazuje, że sprawę należało rozpatrzyć ponownie w całości a nie powielić jedynie ustalenia organu I instancji.

2) art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji odmówienie płatnikowi prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 lipca 2020r. do 30 września 2020 r. mimo, iż zostały spełnione przesłanki do jego uwzględnienia oraz spełniono warunki formalne tj. płatnika złożył stosowny wniosek a na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, prowadził działalność gospodarczą oznaczoną Według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) oznaczone kodem 85.51.Z.;

3) Art. 5 k.c. - poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji podjęcie decyzji, która stanowi rażące naruszenie prawa oraz zasad współżycia społecznego, a nadto jest działaniem na szkodę płatnika.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z 9 lutego 2021 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodów w postaci: procedur utrzymania higieny i czystości dla pracowników, wytyczne dla pracowników (covid-19), e-maila, dokumentacji przygotowania techniczno-motorycznego młodego sportowca, licencji sportowej, oświadczenia uczestnika warsztatów, regulaminu korzystania z siłowni w okresie pandemii, procedury PZPL na fakt przygotowania się od wielu lat do świadczenia usług w zakresie PKD 85.51.Z., szkoleń kadry narodowej PZPL, ukończenia przez skarżącego kursu specjalistycznego, a także dowodów w postaci wydruków z systemu ZUS na okoliczność pouczanie płatników z PKD 85.51.Z. o posiadaniu uprawnienia do zwolnienia z opłacania składek za lipiec-wrzesień oraz wydruku z rejestru REGON.

Na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2022 r. Sąd postanowił na podstawie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówić przeprowadzenia wnioskowanych w skardze oraz w piśmie z 9 lutego 2021 r. dowodów oraz nie uwzględnić wniosku pełnomocnika o odroczenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie do § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19 – przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Skarżący ma miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach.

Skarga jest zasadna, jednakże Sąd nie podzielił wszystkich podniesionych w niej zarzutów, o czym mowa poniżej.

Zdaniem Sadu wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył bowiem przepisy postępowania administracyjnego tj. art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a w konsekwencji również art. 8, art. 11 i art. 15 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie S. D. wystąpił z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r.

Wydając decyzje odmowne organ podniósł, że w przypadku skarżącego kod PKD przeważającej działalności w rejestrze REGON nie uprawnia do skorzystania ze zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek,

Skarżący natomiast, zarówno we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jak i w skardze, zarzuca, że organ dokonał błędnej wykładni przepisu art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19 oraz pominął podnoszoną argumentację wskazującą na wykonywanie przez niego usług o kodzie 85.51.Z., co w jego przekonaniu również uzasadniało przyznanie zwolnienia.

Odnosząc się do powyższego w pierwszej kolejności zauważyć należy, że podstawą prawną rozstrzygnięcia organu był art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym na wniosek płatnika składek prowadzącego, na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, działalność gospodarczą oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami 49.39.Z, 55.10.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 71.11.Z, 77.39.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 82.30.Z, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.03.Z, 90.04.Z, 93.11.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z albo świadczącego usługi na rzecz muzeów w rozumieniu ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz.U. z 2020 r. poz. 902), oznaczone kodem 79.90.A, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.59, 85.60.Z, albo prowadzącego muzeum w rozumieniu ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach niebędące instytucją kultury, o zakończonym procesie organizacji muzeum i wpisanym do wykazu muzeów, o którym mowa w art. 5b ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach, zwalnia się z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 30 września 2020r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w pierwszym miesiącu kalendarzowym, za który składany jest wniosek o zwolnienie z opłacania tych składek był niższy co najmniej o 75% w stosunku do przychodu uzyskanego w tym samym miesiącu kalendarzowym w 2019 r.

Z treści cytowanego przepisu wynikają trzy przypadki, których zaistnienie warunkuje uzyskanie wnioskowanego zwolnienia, jeżeli dodatkowo wnioskodawca był zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w pierwszym miesiącu kalendarzowym, za który składany jest wniosek o zwolnienie z opłacania tych składek był niższy co najmniej o 75% w stosunku do przychodu uzyskanego w tym samym miesiącu kalendarzowym w 2019 r.

Pierwszy z przypadków obejmuje sytuacje, w których wnioskujący o zwolnienie płatnik składek prowadzi na dzień złożenia wniosku działalność gospodarczą oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami 49.39.Z, 55.10.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 71.11.Z, 77.39.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 82.30.Z, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.03.Z, 90.04.Z, 93.11.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z.

Drugi wystąpi, w sytuacji gdy płatnik na dzień złożenia wniosku świadczy usługi na rzecz muzeów (w rozumieniu ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach) oznaczone kodem 79.90.A, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.59, 85.60.Z.

Trzeci natomiast ziści się jeżeli wnioskodawca prowadzi muzeum w rozumieniu ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach.

W tym miejscu przypomnieć należy, że w treści wniosku o ponowne załatwienie sprawy strona, przywołując i wykładając art. 31zo ust 8 ustawy o COVID-19 podnosiła, że podstawy do zwolnienia upatruje w okoliczności świadczenia usług o kodzie PKD 85.51.Z.

Tymczasem organ, wydając zaskarżoną decyzję (utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...]. odmawiającą prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek) wskazał, że prawo do zwolnienia nie przysługuje wnioskodawcy, ponieważ na podstawie rejestru CEIDG na dzień 30 grudnia 2020 r. oraz rejestru REGON jako rodzaj przeważającej działalności gospodarczej wpisana była działalność oznaczona kodem PKD 96.04.Z, która nie uprawnia do zwolnienia z opłacania składek. Poza tym stwierdzeniem w uzasadnieniu decyzji organ przywołał jedynie literalne brzmienie art. 31zq ust 8, art. 31zo ust 8 ustawy o COVID-19 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Nie odniósł się natomiast w jakikolwiek sposób do argumentacji strony przedstawionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, że zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. integralną częścią każdej decyzji jest jej uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl powyższego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek wyczerpującego umotywowania decyzji wynika również z obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.). Zasada ta nie jest zrealizowana zarówno wówczas, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony postępowania, jak też, gdy nie ustali i nie odniesie się do wszystkich faktów istotnych dla danej sprawy.

Jak trafnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II OSK 110/15 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w CBOSA) motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Podejmowanie decyzji posiada także, obok oczywistych aspektów: proceduralnego i materialnego, aspekt intelektualny. Jest to przecież proces myślowy, który powinien być logiczny i spójny, i który powinien zmierzać do uświadomionej konkluzji, opartej o uświadomione motywy działania. Motywy te można poznać na podstawie prawidłowo zredagowanego uzasadnienia. Uzasadnienie decyzji ma stanowić uzewnętrznienie tychże motywów, pokazanie rozumowania organu, a nie tylko wykaz zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma stanowić właśnie odpowiedź na pytanie: "dlaczego?", a nie tylko stwierdzenie "że". Ono ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale właśnie umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania.

W przypadku decyzji wydawanej przez organ działający jako organ II instancji naruszenie art. 11 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. zaistnieje także wtedy, gdy organ nie dokona oceny w kontekście okoliczności i argumentów wskazanych w odwołaniu, w tym wypadku we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tym też kontekście należy wskazać za NSA (por. wyrok z 6 września 2016 r., sygn. akt II GSK 346/15), że organ odwoławczy, orzekający na niekorzyść strony, zobowiązany jest do sporządzenia uzasadnienia w sposób wyjątkowo staranny, tak aby strona miała pełną wiedzę co do przesłanek zastosowania określonych w rozstrzygnięciu przepisów. Uzasadnienie, które pomija odpowiedź na podstawowe zarzuty oraz nie rozprawia się z zasadniczymi dla wyniku sprawy argumentami strony, jest uzasadnieniem wadliwym, naruszającym zarówno art. 107 § 3 K.p.a., jak też art. 11 tej ustawy. Jak przyjmuje się w doktrynie, uzasadnienie decyzji w przewidzianym w art. 107 § 3 K.p.a. kształcie, stanowi jedną z podstawowych gwarancji procesowych, której zadośćuczynienie przez organ umożliwia przeprowadzenie pełnej kontroli rozstrzygnięcia (zob. Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne w świetle standardów europejskich, Dom Wydawniczy ABC, 1997, str. 187-188).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie czyni zadość wymogom wynikającym z przywołanych regulacji, gdyż organ odwoławczy nie ustosunkował się do podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy argumentów strony. Wnioskodawca wywodził bowiem, że prawo do zwolnienia opiera na okoliczności prowadzenia działalności oznaczonej kodem PKD 85.51.Z., nie zaś na ujętej przez organ przesłance prowadzenia przeważającej działalności gospodarczej o wymienionych w przepisie prawa kodach.

Rozróżnienie tych okoliczności jest istotne z perspektywy treści art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID–19, w którym przewidziano zaistnienie kilku sytuacji uzasadniających zwolnienie z obowiązku opłacania składek.

Podniesienia wymaga, że całkowite pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności i argumentów powoływanych przez stronę godzi także w zasadę określoną w art. 8 K.p.a., a polegającą na prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do władzy publicznej.

Nadto zaniechanie organu doprowadziło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych "do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone" (wyrok NSA z dnia 12 listopada 1992 r., sygn. akt V SA 721/92, ONSA 1992/3–4, poz. 95). Jednocześnie jak wskazał NSA w wyroku z dnia 27 maja 1998 r., sygn. akt IV SA 1130/96 "jedno zdanie, mające zastąpić uzasadnienie, nie niesie żadnej merytorycznej treści. Brak w motywach decyzji jakiegokolwiek ustosunkowania się do zarzutów odwołania, brak w aktach sprawy dowodów w sprawie pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu I instancji uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności (art. 15 K.p.a.)".

Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu prowadzi do jednoznacznej konstatacji, że pozostawił on poza rozważaniami podnoszone przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumenty. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji powiela w swej treści lakoniczne stanowisko wyrażone w poprzedzającej ją decyzji z [...].

Jednocześnie zauważyć należy, że organ naruszył art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

W myśl pierwszego z tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast zgodnie z treścią drugiego z nich organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Ignorując stanowisko strony organ zaniechał dokonania koniecznych ustaleń oraz nie odniósł się do faktów istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy. Organ nie odniósł się i nie przeanalizował, czy na tle sprawy zaistniała wskazywana przez stronę podstawa do zwolnienia.

Podkreślenia wymaga przy tym, że Sąd nie może zastępować organu w ustalaniu stanu faktycznego sprawy.

Istotą działania sądu administracyjnego jest bowiem ocena prawidłowości postępowania organu oraz kontrola wydanego w sprawie aktu administracyjnego.

Zgodnie z treścią art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Z treści cytowanego przepisu wynika możliwość przeprowadzenia przez sąd jedynie uzupełniających dowodów z dokumentów. Zatem przepisy ustawy p.p.s.a. nie przewidują dopuszczenia przez sąd dowodu z przesłuchania strony w ramach toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego.

W konsekwencji powyższego Sąd odmówił przeprowadzenia wnioskowanych dowodów szczegółowo wymienionych w skardze oraz piśmie procesowym.

Stwierdzonego uchybienia nie można skutecznie konwalidować na etapie postępowania sądowego, gdyż wówczas to Sąd, jako pierwszy dokonałby merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, a nie kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

Ubocznie należy podnieść, że Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącego o odroczenie rozprawy, albowiem na tle sprawy nie zaistniała żadna z przesłanek określonych art 109 p.p.s.a.

Podsumowując Sąd wskazuje, że ZUS wydając zaskarżoną decyzję naruszył art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a w konsekwencji art. 8, art. 11 i art. 15 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy organ odniesie się szczegółowo do argumentów jakimi posługiwała się strona wywodząc swoje prawo do zwolnienia, dokona także niezbędnych ustaleń w ramach przeprowadzonego postępowania dowodowego, w zakresie ziszczenia się eksponowanej przez stronę przesłanki zwolnienia.

Następnie organ wyda rozstrzygnięcie w którego uzasadnieniu przedstawi motywy rozstrzygnięcia, tak aby odpowiadały wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę wynikającą z art. 11 K.p.a.

Ponieważ Sąd uwzględnił zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, przedwczesnym jest wypowiadanie się w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego. Tylko bowiem w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy może dojść do kontroli zastosowanego przepisu prawa materialnego.

Podnieść natomiast należy, że Sąd nie uwzględnił zarzutu naruszenia przez organ art. 122 a § 1 K.p.a.

Zgodnie z jego treścią sprawa może być załatwiona milcząco, jeżeli przepis szczególny tak stanowi.

Milczące załatwienie sprawy immanentnie wiąże się z przepisem szczególnym, który musi dopuszczać zastosowanie tej właśnie formy władczego rozstrzygnięcia organu (a ściślej jego świadomego braku działania).

Dodatkowo zauważenia wymaga, że milczenie organu administracji publicznej należy interpretować nie tyle z uwzględnieniem społecznego kontekstu sytuacyjnego (faktycznego niezałatwienia sprawy pomimo upływu terminów przewidzianych przez ustawodawcę na wydanie rozstrzygnięcia), ile z uwzględnieniem przepisów, które wprost przewidują możliwość takiego milczącego załatwienia sprawy i wiążą z milczeniem organu określone skutki prawne.

Sąd wskazuje, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy ustawy COVID-19 nie dopuszczają milczącego załatwienia sprawy w przedmiocie tożsamym do tego, który charakteryzuje kontrolowaną sprawę.

Chybiony również okazał się również zarzut naruszenia art. 5 k.c., albowiem organ, w ramach kontrolowanej sprawy nie stosował przepisów kodeksu cywilnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).