Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 186/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust.3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par.3 ust.1 pkt 1 i pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art.7, art. 9, art. 11, art. 77 par. 1, art. 107 par.3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 135, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 03 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 czerwca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi R. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia 26 stycznia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia 25 października 2010r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 27 września 2010 r. R. G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, odsetek za zwłokę, dodatkowych opłat i kosztów upomnień.

Decyzją z dnia 25 października 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – po rozpatrzeniu wniosku R. G., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w łącznej kwocie 88.521,22 zł. w tym z tytułu:

– składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07/2000 -02/2001, 04/2001 -03/2002, 05/2002 -11/2003, 01/2004 -02/2004, 04/2004 -11/2004, 01/2005, 04/2005 – 01/2006,

– 03/2006 -09/2007, 02/2009 -03/2009, 05/2009, 09/2009 -12/2009, 02/2010, 04/2010 -05/2010 w kwocie 41.159,93 zł.;

– składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2002, 04/2003 -05/2003, 07/2004 -12/2004, 03/2005, 05/2005 -06/2005, 08/2005 -11/2005, 03/2006, 08/2006 -07/2007, 09/2007, 07/2008, 11/2008 -05/2010 w kwocie 8.419,33 zł.,

– składek na Fundusz Pracy za okres 07/2000-02/2001, 04/2001-03/2002, 05/2002 11/2003, 01/2004-02/2004, 04/2004-11/2004, 01/2005, 04/2005-01/2006, 03/2006-09/2007, 02/2009-03/2009, 05/2009, 09/2009-12/2009, 02/2010, 04/2010-05/2010 w kwocie 3.036,86 zł.;

– odsetek liczonych na dzień 23.08.2010 r. w kwocie 35.607,00 zł.,

– dodatkowych opłat w kwocie 104,50 zł.;

– kosztów upomnienia w kwocie 193,60 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy w pierwszej kolejności wskazał podstawy prawne umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne przytaczając treść art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – w dalszej części ustawy s.u.s. - oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zakład stwierdził, iż w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy s.u.s. Wskazał, iż w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych, wobec zobowiązanego toczy się postępowanie egzekucyjne. Organ nie stwierdził również szczególnych okoliczności pozwalających na umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s.

Zakład wskazał zgromadzone w toku niniejszego postępowania dokumenty, na podstawie, których ustalił sytuację materialną i bytową ubezpieczonego. Ustalił bowiem, iż wnioskodawca jest osobą zatrudnioną na 2/3 etatu, zgodnie z dokumentem rozliczeniowym ZUS RCA we wrześniu 2010 otrzymał wynagrodzenie 1.186,65 zł. brutto. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Na utrzymaniu rodziny pozostaje czworo dzieci.

Organ dał wiarę zgromadzonym w toku postępowania dowodom, które potwierdzają w sposób jednoznaczny, że rodzina zobowiązanego znajduje się w niełatwej sytuacji materialno – bytowej i ma problemy z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Zakład wziął pod uwagę również fakt, że przedstawione dokumenty potwierdzają istnienie u wnioskodawcy kłopotów zdrowotnych, nie dowodzą jednak w sposób jednoznaczny, że stan zdrowia uniemożliwia mu, czy też jego żonie w sposób trwały podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze. Podniósł, iż zobowiązany nie przedłożył stosownych orzeczeń o niezdolności do pracy wydanych przez lekarzy orzeczników ZUS, bądź też orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wydanych przez lekarzy z powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Organ uwzględnił ponadto okoliczność, iż wnioskodawca posiada znaczne zadłużenie wobec innych wierzycieli, dlatego też uznał, że działając jako dysponent Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może przedkładać celowości spłaty zadłużenia tego rodzaju ponad obowiązek uregulowania zaległości wobec Funduszu. Ostatecznie stwierdził, iż nie znalazł podstaw do umorzenia zaległości również na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Decyzją z dnia 26 stycznia 2011 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. po ponownym rozpatrzeniu wniosku R. G., utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż rozpatrując ponownie sprawę oparł się na materiale dowodowym zebranym w toku postępowania w pierwszej instancji. W toku postępowania drugiej instancji nie pojawiły się nowe fakty oraz dokumenty potwierdzające zmianę sytuacji wnioskodawcy.

W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy s.u.s. Jak podniósł Zakład Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec zobowiązanego skuteczne postępowanie egzekucyjne. Jego zdaniem ponowna analiza materiału dowodowego nie dała również podstaw do stwierdzenia, że w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności pozwalające na umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s.

Zakład wskazał, że ze stanu sprawy wynika, iż wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika z dokumentów rozliczeniowych (ZUS RCA), będących w posiadaniu Zakładu, jego wynagrodzenie za 12/2010 r. wynosiło 1.330,20 zł. brutto. Organ ustalił, iż ubezpieczony prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Na utrzymaniu rodziny pozostaje czworo dzieci. Zakład stwierdził ponadto, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż rodzina wnioskodawcy korzystała ze wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej do października 2010 r. Zaznaczył jednak, że do dnia wydania niniejszej decyzji nie przedłożono dokumentów, które świadczyłyby o przyznanych świadczeniach na dalszy okres. Wśród dokumentów przedłożonych przez ubezpieczonego znajdują się dokumenty medyczne, które Zakład uznał za wiarygodne. Niemniej zdaniem organu, nie wynika z nich jednoznacznie, że stan zdrowia wnioskodawcy pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, co niewątpliwie przyczyniłoby się do poprawy sytuacji jego rodziny. Zakład podniósł, iż ubezpieczony nie przedłożył dowodów potwierdzających istnienie długotrwałej niezdolności do pracy w postaci orzeczenia o niezdolności do pracy wydane przez lekarzy orzeczników ZUS, bądź też orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydane przez lekarzy z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, ponadto nie przedłożono również żadnej aktualnej dokumentacji medycznej, która potwierdzałaby zły stan zdrowia zobowiązanego. Organ stwierdził także, że w toku postępowania nie przedłożono dokumentów, które świadczyłyby o braku możliwości uzyskiwania dochodu przez małżonkę wnioskodawcy. Zaznaczył, że status osoby bezrobotnej uprawnia do korzystania z wielu ofert aktywizacji zawodowej.

Mając na względzie powyższe organ odmówił umorzenia zadłużenia również na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stwierdził bowiem, iż brak jest dowodów, które świadczyłyby, że sytuacja wnioskodawcy ma charakter trwały. W końcowej części uzasadnienia organ wskazał na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności.

W skardze na powyższą decyzję R. G. ponownie wskazał na swoją trudną sytuację materialną i niemożliwość spłaty zadłużenia, nawet w ratach. Podał, że jest jedynym żywicielem sześcioosobowej rodziny. Jego dochody to 660 zł. wynagrodzenia plus 403 zł. rodzinnego. Zaznaczył, że czwórka dzieci chodzi do szkoły, dwie córki na miejscu, a dwie dojeżdżają do C. Jego żona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i na własną rękę szuka pracy. Oświadczył, że szukała innej pracy, lepiej płatnej, ale żaden zakład nie chciał go przyjąć z uwagi na wiek – ma 54 lata i jest osobą schorowaną, co udowodnił przedkładając dokumentację medyczną.

Zobowiązany stwierdził, iż obecnie jego bardzo trudna sytuacja życiowa zmusza go do wybierania między zakupem leków bez których nie może funkcjonować, a żywnością dla rodziny. W konsekwencji z powodu niezażywania leków z roku na rok będzie się pogarszał jego stan zdrowia. Podał również, że po zaprzestaniu działalności gospodarczej pozostały ponadto zadłużenia w hurtowniach, od których brał towar. Wobec powyższego skarżący zwrócił się do Sądu o pomoc.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze z m.) – w dalszej części p.p.s.a. - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.

Ocena legalności zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne prowadzi do wniosku, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) – w dalszej części u.s.u.s. - należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Dodatkowo ustawodawca sformułował przesłanki umorzenia w ust. 3a art. 28 powołanej ustawy, a konkretnie w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

W § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Postępowanie wyjaśniające w celu dokonania ustaleń istotnych z punktu widzenia powyższych przesłanek winno być przeprowadzone przez organ administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa, która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Nie posiada jednak w tym względzie całkowitej dowolności, lecz powinien zmierzać do urzeczywistnienia zasady prawdy obiektywnej. Stąd organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z art. 77 § 1 kpa. Dokonane ustalenia istotnych okoliczności sprawy i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności winna przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa).

Ponadto, podkreślić należy, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowana przez Zakład na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. oparta jest na uznaniu administracyjnym. W takiej sytuacji, organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Właściwa ocena występowania bądź braku przesłanek umorzenia należności w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9.09.2005 r., III SA/Wa 939/05, Lex nr 192082).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że powyższym wymogom nie czyni zadość zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 25 października 2010 r.

W obu decyzjach Zakład stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ustawy o s.u.s., ograniczając się jedynie do wskazania, że w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych i wobec skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne. Organ w ogóle nie przeanalizował okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji zobowiązanego w świetle wyżej przytoczonych przesłanek całkowitej nieściągalności zawartych w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., pomimo, że według oświadczeń zobowiązanego znajdujących potwierdzenie w materiale sprawy i nie kwestionowanych przez organ nie posiada on żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, który mógłby podlegać egzekucji. Niemożliwe jest również egzekwowanie należności z uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, skoro ich poziom uzasadnia przyznanie na rzecz dzieci skarżącego pomocy społecznej w formie stypendiów i pomocy materialnej na zaspakajanie potrzeb edukacyjnych.

Skarżący w toku postępowania utrzymywał, że spłata należności z tytułu zaległych składek spowoduje niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego i jego rodziny, nawiązując w ten sposób do przesłanki umorzenia przewidzianej w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Stwierdzenie, że przesłanka ta nie zachodzi w przypadku skarżącego winna być zatem poprzedzona dokonaniem szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącego, które umożliwiają organowi ocenę, czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności.

Tymczasem w niniejszej sprawie organ ustalił, że skarżący uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika z dokumentów rozliczeniowych (ZUS RCA), będących w posiadaniu Zakładu, wynagrodzenie za 12/2010 r. wynosiło 1.330,20 zł. brutto. Gospodarstwo domowe skarżący prowadzi wspólnie z żoną, która nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Na utrzymaniu rodziny pozostaje czworo dzieci. Jak ustalił organ, z dokumentów sprawy wynika, iż rodzina korzystała z pomocy społecznej do października 2010 r. Organ uznał również za wiarygodną dokumentację medyczną przedłożoną przez skarżącego. Stwierdził jednak, iż nie wynika z niej jednoznacznie, że stan zdrowia pozbawia skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, co niewątpliwie przyczyniłoby się do poprawy sytuacji jego rodziny. Organ w decyzji pierwszoinstancyjnej uznał przy tym za wiarygodne dokumenty zgromadzone w toku postępowania, które w jego ocenie potwierdzają w sposób jednoznaczny, iż rodzina skarżącego znajduje się w niełatwej sytuacji materialno –bytowej i ma problemy z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Pomimo jednak stwierdzenia przesłanki umorzenia, organ odmówił również umorzenia zadłużenia na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Powyższą argumentację organ podtrzymał w decyzji rozpoznającej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdzając, iż biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy "nie zdecydował się" na umorzenie należności na podstawie § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia.

W pierwszej kolejności należy podnieść, iż organ nie dokonał ustaleń faktycznych koniecznych do oceny zaistnienia po stronie skarżącego przesłanek umorzenia. Stwierdzenie, że w przypadku zobowiązanego nie zachodzą przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia winno być bowiem poprzedzone dokonaniem szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącego, które umożliwiają organowi ocenę, czy jego sytuacja materialna i życiowa pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności.

Organ nie poczynił zatem ustaleń, co do miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego, biorąc pod uwagę poziom uzasadnionych wydatków skarżącego przy uwzględnieniu osiąganych przez niego dochodów – z prac i zasiłku z opieki społecznej, tak aby wskazać kwotę, która ewentualnie mogłaby zostać przeznaczona na spłatę zadłużenia. Organ nie ustalił kosztów związanych z miesięcznym utrzymaniem rodziny, takich jak: opłata za wodę, gaz, energię elektryczną, czynsz i zadłużenie z tytułu nieopłaconego czynszu i nieopłaconych rachunków za energię elektryczną, koszty związane z edukacją dzieci i dojazdem dwójki dzieci do szkoły. Podkreślenia wymaga, iż okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, szczególnie, gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego i jego rodziny, posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Niewątpliwie § 3 ust. 1 omawianego rozporządzenia nakłada na ubezpieczonego obowiązek wykazania, iż znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności. Jednak żaden inny przepis prawa nie precyzuje na czym to "wykazanie" ma polegać, a w szczególności nie nakłada na wnioskodawcę obowiązku przedłożenia odpowiednich dokumentów. Zadaniem organu jest natomiast przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób odpowiadający wskazanym powyżej wymogom, co do okoliczności podanych przez zobowiązanego. Organ nie może zatem poprzestać na argumentacji, iż nie wykazał on danej okoliczności, ale powinien – czyniąc również zadość zasadzie z art. 9 k.p.a. – wezwać wnioskodawcę do przedłożenie stosownych dokumentów. To organ rozpatrujący wniosek o umorzenie zaległości, a nie zobowiązany, wie bowiem jakie okoliczności są istotne przy rozpoznawaniu spraw tego rodzaju. W konsekwencji organ uznając w postępowaniu drugoinstancyjnym za niewystarczające do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej skarżącego dotychczas przedłożone dokumenty w postaci decyzji dotyczących przyznawanej pomocy społecznej oraz dokumentacji medycznej, winien był wezwać wnioskodawcę do przedłożenia aktualnych dokumentów.

Ponadto, zdaniem Sądu, uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek oznacza, że organ winien należycie uzasadnić rozstrzygnięcie, wskazując jakie ważne względy zdecydowały o odstąpieniu od umorzenia zaległości pomimo wystąpienia przesłanek umorzenia, tak ażeby rozstrzygnięciu nie można było przypisać cech dowolności, a także, aby uzasadnienie decyzji czyniło zadość zasadzie przekonywania (art. 11 kpa). W przypadku, gdy w sprawie nie dokonano rzetelnych ustaleń i oceny sytuacji osobistej i materialnej skarżącego, trudno przyjąć, iż wskazywanie na całokształt okoliczności, jako przyczynę odmowy umorzenia zaległych składek, czyni zadość wskazanemu wyżej obowiązkowi.

W świetle powyższego, Sąd uznał , że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, które niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wobec niepodjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, braku wyczerpującego rozważenia istotnych okoliczności sprawy i niedostatecznego uzasadnienia decyzji, zaskarżone rozstrzygnięcie nie poddaje się w pełni kontroli sądowoadministracyjnej.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ rentowy zobowiązany jest uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi. W szczególności, badając, czy występują w sprawie okoliczności stanowiące uzasadnione przypadki pozwalające na umorzenie zobowiązań z tytułu zaległych składek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 powołanego rozporządzenia, organ winien uwzględnić sytuację materialną i zdrowotną skarżącej na dzień wydania decyzji. Oznacza to konieczność ponownego wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z powyższych rozważać. Organ winien również wnikliwie i rzetelnie ustalić oraz ocenić możliwości płatnicze skarżącego oraz potencjalną możliwość spłaty zadłużenia, przy uwzględnieniu jego sytuacji zdrowotnej i materialnej. Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego - winna zaś znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji,(art. 107 k.p.a.), którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 152 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.