Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1355/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Zakładu Karnego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 i 2 oraz  art. 156 par. 1 i art. 157 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.) Sędziowie WSA Ewa Grochowska - Jung Andrzej Góraj Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. spraw ze skarg A. Z. na decyzję Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji i odmowy wszczęcia postępowania oraz na postanowienie Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. stwierdza nieważność punktu 2 zaskarżonej decyzji Dyrektora Generalnego Służby Więziennej i punktu 2 decyzji organu pierwszej instancji 2. uchyla punkt 1 zaskarżonej decyzji Dyrektora Generalnego Służby Więziennej i punkt 1 decyzji organu pierwszej instancji 3. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia Dyrektora Generalnego Służby Więziennej 4. zaskarżona decyzja i postanowienie nie podlegają wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2010 r. A. Z. wystąpił do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. o stwierdzenie nieważności następujących decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B., wydanych w przedmiocie nagród rocznych za lata 1998-2007:

1) decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r. nr [...], znak [...];

2) decyzji z dnia [...] marca 2002 r. nr [...], znak [...];

3) decyzji z dnia [...] marca 2002 r. nr [...], znak [...];

4) decyzji z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], znak [...];

5) decyzji z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], znak [...];

6) decyzji z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], znak [...];

7) decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], znak [...];

8) decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], znak [...];

9) decyzji z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], znak [...];

10) decyzji z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], znak [...];

11) decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], znak [...];

12) decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], znak [...];

13) decyzji z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], znak [...].

Decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...] Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w O. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B.

Po rozpoznaniu odwołania A. Z. od powyższej decyzji, Dyrektor Generalny Służby Więziennej [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania.

W wyniku skargi A. Z. na ww. decyzję z dnia [...] stycznia 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 września 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 568/11 uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji oraz wskazał, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że z urzędu powziął informację, że jedna z decyzji, objętych wnioskiem o stwierdzenie nieważności, została poddana kontroli instancyjnej, w tym także kontroli sądowoadministracyjnej. Decyzja Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 24 września 2008 r. o sygn. akt II SA/Ol 420/08 oddalił skargę A. Z. na tę decyzję. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 lipca 2009 r. o sygn. akt I OSK 1422/08 oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Olsztynie. Orzekające w sprawie organy Służby Więziennej w żaden sposób nie wyjaśniły tej kwestii, nie zwracając uwagi, że tego rodzaju fakty mają istotne znaczenie nie tylko z punktu widzenia treści rozstrzygnięcia, ale nade wszystko właściwości organu w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...]. Skoro bowiem decyzja ta została poddana kontroli instancyjnej, to postępowanie w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności, jakie skarżący zainicjował, winno obejmować obie decyzje, co w takiej sytuacji nie pozostaje bez wpływu na właściwość organu. Co więcej, skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 24 września 2008 r. o sygn. akt II SA/Ol 420/08 oddalił skargę A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 lipca 2009 r. o sygn. akt I OSK 1422/08 oddalił skargę kasacyjną od tegoż wyroku, to w kwestii rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zastosowanie znajduje uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r. o sygn. akt I OPS 6/09 (publ. ONSAiWSA 2010/2/18, LEX nr 530338), w której uznano, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione poprzez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w trybie art. 157 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarówno Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w O., jak i Dyrektor Generalny Służby Więziennej [...] pominęli ten aspekt sprawy, co ma znaczenie także w kontekście pozostałych decyzji, objętych wnioskiem o stwierdzenie nieważności, wszak Sąd, rozpoznając sprawę, nie może tego rodzaju okoliczności domniemywać, ani też sprawdzać "po omacku", czy te rozstrzygnięcia także były poddane kontroli instancyjnej, ze skargą i skargą kasacyjną włącznie.

Sąd podkreślił, że przedstawione w powyższych rozważaniach powody świadczą o uchybieniach procesowych organów obu instancji, które nie pozostają bez wpływu na wynik sprawy, dlatego też, rozpoznając ponownie sprawę skarżącego, organy winny uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w O. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], działając na podstawie art. 156 § 1, art. 157 § 3 i art. 158 § 1 kpa, art. 196 ust. 1 i 2, art. 197 ust. 1 i 2 i art. 198 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. nr 79, poz. 523 ze zm.) oraz § 1 ust. 1, § 3 ust. 1 i 2, § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. nr 14, poz. 137):

I. odmówił stwierdzenia nieważności:

1) decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r. nr [...], znak [...];

2) decyzji z dnia [...] marca 2002 r. nr [...], znak [...];

3) decyzji z dnia [...] marca 2002 r. nr [...], znak [...];

4) decyzji z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], znak [...];

5) decyzji z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], znak [...];

6) decyzji z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], znak [...];

7) decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], znak [...];

8) decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], znak [...];

9) decyzji z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], znak [...];

10) decyzji z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], znak [...];

11) decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], znak [...];

12) decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], znak [...];

II. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], znak [...].

W uzasadnieniu do punktu I decyzji wskazał, że wymienione w nim decyzje są zgodne z obowiązującymi w chwili ich wydania przepisami prawa i nie zawierają wad prawnych, które uzasadniałyby stwierdzenie ich nieważności na podstawie art. 156 § 1 kpa.

Odnosząc się natomiast do punktu II decyzji organ podał, że decyzja Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia [...] marca 2008 r. została już poddana kontroli instancyjnej, w wyniku której Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w O. decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] utrzymał ją w mocy, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 24 września 2008 r. o sygn. akt II SA/Ol 420/08 oddalił skargę A. Z. na tę decyzję, zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 lipca 2009 r. o sygn. akt I OSK 1422/08 oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku. W tej sytuacji należało zatem, zdaniem organu, odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 2008 r.

Po rozpoznaniu odwołania A. Z. od decyzji Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], Dyrektor Generalny Służby Więziennej decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], stosując art. 138 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 61a, art. 156 § 1 i art. 158 § 1 kpa:

1. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej jej punktu pierwszego;

2. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej jej punktu drugiego.

W uzasadnieniu podał, że organ I instancji prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B. wskazanych w punkcie I zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy wskazał, że organ w decyzji I instancji powołał się na art. 157 § 3 kpa, który został uchylony ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. nr 6, poz. 18), z dniem 11 kwietnia 2011 r. Zatem pomimo, że powyższa decyzja nie budzi zastrzeżeń merytorycznych, organ I instancji rozstrzygnął wniosek strony w niewłaściwej formie, bowiem powinien był wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a kpa. Dyrektor Generalny Służby Więziennej wskazał również, że rozstrzygając niniejszą sprawę w formie decyzji nie może jednocześnie w tym samym akcie orzec, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 kpa, co do istoty sprawy, bowiem wymaga to, zgodnie z dyspozycją art. 61a kpa, wydania przez organ odrębnego postanowienia.

Następnie, w dniu [...] maja 2012 r. Dyrektor Generalny Służby Więziennej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2, art. 61a i art. 156 § 1 kpa, wydał postanowienie nr [...], którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], znak [...].

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi A. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarejestrowanej pod sygn. akt II SA/Wa 1357/12, w której skarżący wskazał, że zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Natomiast w niniejszej sprawie przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. Z. uczynił decyzję Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...]. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji. Decyzjom tym zarzucił m. in. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 138 § 1 pkt 2 kpa, gdyż organ odwoławczy ograniczył się jedynie do uchylenia decyzji I instancji bez rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 61a kpa w związku z art. 138 § 1 pkt 2 kpa, gdyż organ odwoławczy bezpodstawnie przywołał treść art. 61a kpa, twierdząc, że w sprawie skarżącego ma on zastosowanie oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 139 kpa, gdyż organ wydał decyzję na niekorzyść skarżącego i wbrew zakresowi odwołania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Generalny Służby Więziennej wniósł o jej oddalenie, prezentując w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. zarządzono połączenie sprawy o sygn. akt II SA/Wa 1355/12 oraz sprawy o sygn. akt II SA/Wa 1357/12, na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii dopuszczalności skargi w niniejszej sprawie, bowiem Sąd obowiązany jest badać z urzędu swoją właściwość, ponieważ ma ona wpływ na ważność tego postępowania. W niniejszej sprawie Sąd związany jest ustaleniami dokonanymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 września 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 568/11, w którym Sąd stwierdził, że jakkolwiek przepis art. 220 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. nr 79, poz. 523 ze zm.), obowiązującej od dnia 13 sierpnia 2010 r., wskazuje, że spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy SW w sprawach niewymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 tej ustawy (m. in. sprawy dotyczące uposażenia) rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy, niemniej rozpoznawana sprawa dotyczy ważności decyzji organu Służby Więziennej, poddanej kontroli w trybie nadzwyczajnym, podjętej – co istotne – pod rządami ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (t. j.: Dz. U. z 2002 r. nr 207, poz. 1761 ze zm.), który to akt w art. 31 ust. 2, 3 i 4 w sposób generalny w sprawach osobowych (w tym także w sprawach dotyczących uposażenia) funkcjonariuszy SW przewidywał kontrolę sądu administracyjnego i to nie tylko w przypadku decyzji wydanych w postępowaniu zwyczajnym, ale również tych podjętych w trybach nadzwyczajnych.

Choć obecnie obowiązująca ustawa o Służbie Więziennej kontroli sądu administracyjnego już nie przewiduje w sprawach uposażeń, to rozstrzygnięcia wydane w trybie nadzwyczajnym, a dotyczące decyzji podjętej na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy o Służbie Więziennej i ocenionej przez organy SW w tym trybie według przepisów dawnej ustawy, podlegają kontroli sądowoadministracyjnej.

Przedstawionego powyżej stanowiska Sądu nie podważa treść art. 268 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy o Służbie Więziennej, albowiem w przedmiotowej sprawie postępowanie prowadzone było w trybie art. 156 § 1 kpa, którego stosowania obecnie obowiązująca ustawa o Służbie Więziennej nie wyłącza w odniesieniu do decyzji podjętych pod rządami dawnych przepisów w sprawach należących do właściwości sądu administracyjnego. Nie powinno bowiem budzić wątpliwości, że czym innym jest kwestia rozstrzygnięcia sporu ze stosunku służbowego na podstawie nowych uregulowań ustawy o Służbie Więziennej, a czym innym ocena ważności aktu administracyjnego, wydanego w oparciu o obowiązujące poprzednio przepisy ustawy o Służbie Więziennej.

Przechodząc natomiast do merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy należy wskazać, że stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skargi A. Z., analizowane pod tym kątem, zasługują na uwzględnienie.

Wyrażona w art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada trwałości decyzji ostatecznych oznacza, że decyzje te nie mogą być zmieniane lub uchylane dowolnie, lecz tylko na zasadach i w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jedną z form wzruszenia decyzji administracyjnej jest stwierdzenie jej nieważności, jeżeli została ona dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną;

4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie;

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Stosownie zaś do art. 157 § 1 kpa, właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ.

Z powyżej cytowanych przepisów wynika, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nowym i samodzielnym postępowaniem, prowadzonym na podobnych zasadach jak postępowanie w trybie zwykłym, jednak z kilkoma wyjątkami. Jednym z nich jest wskazanie w art. 157 § 1 kpa organu właściwego w sprawie, co wyznacza od razu właściwość instancyjną. W zależności od charakteru decyzji dotkniętej wadą nieważności – czy jest ostateczna czy nieostateczna – właściwy, jako organ nadzoru, będzie inny organ w strukturze administracji (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz., Wyd. C.H. BECK, Warszawa 2012 r. str. 644 i nast.).

Należy jednak mieć na uwadze, że jeżeli wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji organu I instancji, podczas gdy sprawa była zakończona decyzją ostateczną w II instancji, to wniosek taki powinien być z urzędu potraktowany przez organ jako wniosek o wszczęcie postępowania nieważnościowego w sprawie zakończonej decyzją organu odwoławczego (por. M. Jaśkowska Komentarz aktualizowany do art. 157 Kodeksu postępowania administracyjnego, publ. LEX nr 133659; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2006 r. o sygn. akt VII SA/Wa 253/06; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2011 r. o sygn. akt VII SA/Wa 1026/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na powyższy obowiązek zwrócił też uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 568/11, uchylając poprzednie decyzje wydane w sprawie wniosku skarżącego. Wskazał on bowiem na potrzebę wyjaśnienia, czy od decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B., których dotyczył wniosek o stwierdzenie nieważności, skarżący składał odwołanie i czy były one poddane kontroli instancyjnej, bowiem te ustalenia mają wpływ na określenie właściwego organu do rozpoznania wniosku skarżącego. Sąd stwierdził ponadto, że z urzędu powziął informację, że decyzja Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], co ma również potwierdzenie w nadesłanym materiale dowodowym. Skoro zatem ponownie rozpoznając sprawę organ ustalił, że od decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] skarżący złożył odwołanie, w wyniku którego Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w O. decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] utrzymał ją w mocy, to biorąc pod uwagę powyższe rozważania, organ winien był z urzędu potraktować wniosek skarżącego z dnia [...] lipca 2010 r. w tej części jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] marca 2008 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] maja 2008 r. Dopiero takie założenie prowadzi do prawidłowego ustalenia, według reguł określonych w art. 157 § 1 kpa, organu właściwego do rozpoznania przedmiotowego wniosku w tym zakresie.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, właściwość rzeczowa organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności jest oceniana według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji.

Mając na uwadze ustalenia zawarte w wyroku Sądu z dnia 20 września 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 568/11 o zastosowaniu w niniejszej sprawie przepisów ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (t. j.: Dz. U. z 2002 r. nr 207, poz. 1761 ze zm.), obowiązującej w dniu wydania decyzji z dnia [...] marca 2008 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] maja 2008 r., stosownie do treści art. 31 ust. 1 tej ustawy, przełożonymi właściwymi w sprawach osobowych funkcjonariuszy są:

1) Minister Sprawiedliwości – w odniesieniu do Dyrektora Generalnego Służby Więziennej i zastępców Dyrektora Generalnego, z zastrzeżeniem art. 4 ust. 3;

2) Dyrektor Generalny Służby Więziennej – w odniesieniu do funkcjonariuszy pełniących służbę w Centralnym Zarządzie Służby Więziennej, dyrektorów okręgowych Służby Więziennej, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 2, zastępców dyrektorów okręgowych Służby Więziennej, dyrektorów zakładów karnych i aresztów śledczych, a także komendantów ośrodków szkolenia i komendantów ośrodków doskonalenia kadr oraz ich zastępców;

3) dyrektorzy okręgowi Służby Więziennej – w odniesieniu do funkcjonariuszy pełniących służbę w okręgowym inspektoracie Służby Więziennej oraz zastępców dyrektorów zakładów karnych i aresztów śledczych położonych na terenie działania tych dyrektorów okręgowych, z zastrzeżeniem art. 43 ust. 1;

4) dyrektorzy zakładów karnych i aresztów śledczych, komendanci ośrodków szkolenia i ośrodków doskonalenia kadr – w odniesieniu do funkcjonariuszy pełniących służbę w tych jednostkach organizacyjnych, z zastrzeżeniem pkt 2 i 3 oraz art. 43 ust. 1.

Ustęp 2 cytowanego przepisu 31 stanowi natomiast, że przez sprawy osobowe, o których mowa w ust. 1, należy rozumieć: mianowanie funkcjonariuszy na stanowiska, przenoszenie i zwalnianie ze stanowisk, zawieszanie w czynnościach służbowych, zwalnianie ze służby, ustalanie uposażenia oraz inne konieczne czynności związane z powstaniem, zmianą, rozwiązaniem stosunku służbowego oraz realizacją wynikających z treści tego stosunku służbowego uprawnień i obowiązków funkcjonariuszy.

Stosownie zaś do art. 31 ust. 4 cyt. ustawy, od decyzji w sprawach osobowych służy odwołanie do odpowiedniego wyższego przełożonego, zgodnie z ust. 1, na zasadach i w terminach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Dyrektora Generalnego Służby Więziennej – odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Wyższy przełożony z urzędu uchyla decyzję wydaną z naruszeniem prawa.

W niniejszej sprawie odwołanie od decyzji dyrektora aresztu śledczego rozpoznał wyższy przełożony, tj. dyrektor okręgowy Służby Więziennej, zatem nie ulega wątpliwości, że organem właściwym do rozpoznania wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] marca 2008 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] maja 2008 r. był Dyrektor Generalny Służby Więziennej jako organ I instancji, od decyzji którego przysługiwało stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.

Tymczasem w niniejszej sprawie decyzję w I instancji wydał dyrektor okręgowy Służby Więziennej, a następnie, po rozpoznaniu odwołania, decyzję w II instancji wydał Dyrektor Generalny Służby Więziennej. Takie działanie organu niewątpliwie wypełnia przesłankę z art. 156 § 1 pkt 1 kpa i stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności obu tych decyzji w zakresie ich punktów drugich.

Dodatkowo należy również zwrócić uwagę na treść rozstrzygnięcia organu II instancji, który w sposób nieprawidłowy, zamiast jednego aktu wydał dwa różne rozstrzygnięcia – decyzję z dnia [...] maja 2012 r. oraz postanowienie z dnia [...] maja 2012 r. Podkreślenia wymaga bowiem, że art. 138 w § 1 i 2 kpa zawiera zamknięty katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego, stosownie do którego organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Organ odwoławczy może także uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 138 § 2 kpa).

Określone powyżej rozstrzygnięcia są bezwzględnie wiążące dla organu odwoławczego w tym znaczeniu, że decyzja, która nie mieści się w ramach tego przepisu stanowi rażące naruszenie prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r. o sygn. I OSK 926/10 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem organ odwoławczy, uchylając decyzję organu I instancji, jest zobowiązany do określenia swego stanowiska w sprawie, co powinno nastąpić poprzez orzeczenie co do istoty sprawy, umorzenie postępowania lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzja organu odwoławczego ograniczająca się tylko do uchylenia decyzji organu administracji I instancji jest nieważna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 1996 r. o sygn. akt SA/Łd 1833/95, publ. LEX nr 28964; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003 r. o sygn. III SA 2585/02, publ. LEX nr 148901). Stąd też w niniejszej sprawie decyzja organu II instancji orzekająca tylko o uchyleniu decyzji organu I instancji, bez wyrażenia stanowiska organu odwoławczego, jest obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Powyższe rozważania zachowują również aktualność w zakresie postanowienia Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] maja 2012 r. Treść tego rozstrzygnięcia nie mieści się w wymienionym powyżej katalogu rozstrzygnięć organu odwoławczego. Co prawda organ odwoławczy słusznie zauważył, że decyzja organu I instancji została wydana bez podstawy prawnej – została bowiem oparta o nieobowiązujący już w dniu orzekania przepis art. 157 § 3 kpa, jednak zaproponowane przez organ II instancji rozstrzygnięcie nie konwaliduje tego uchybienia, a wręcz wprowadza stronę w błąd.

Reasumując, w ocenie Sądu, zarówno decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] stycznia 2012 r., jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] maja 2012 r. oraz postanowienie Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] maja 2012 r. zawierają wady powodujące ich nieważność. Dlatego też, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 kpa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie pierwszym i trzecim wyroku.

Odnosząc się natomiast do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w zakresie ich punktów pierwszych, należy wskazać, iż powodem takiego rozstrzygnięcia Sądu było naruszenie przez organy orzekające w sprawie art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W wyroku z dnia 20 września 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 568/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylając poprzednio wydane w sprawie decyzje, wyraźnie wskazał na powzięcie z urzędu informacji o tym, że jedna z decyzji, objętych wnioskiem o stwierdzenie nieważności, została poddana kontroli instancyjnej, w tym także kontroli sądowoadministracyjnej. Sąd podkreślił, że orzekające w sprawie organy Służby Więziennej w żaden sposób nie wyjaśniły tej kwestii (i to zarówno co do wskazanej przez Sąd, jak i co do pozostałych decyzji objętych wnioskiem skarżącego o stwierdzenie nieważności) i nie zwróciły uwagi, że tego rodzaju fakty mają istotne znaczenie nie tylko z punktu widzenia treści rozstrzygnięcia, ale nade wszystko właściwości organu w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji. Jeśli bowiem dana decyzja została poddana kontroli instancyjnej, to postępowanie w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności, jakie skarżący zainicjował, winno obejmować obie decyzje, co w takiej sytuacji nie pozostaje bez wpływu na właściwość organu. W wyroku tym Sąd zaznaczył, że nie może tego rodzaju okoliczności domniemywać ani też sprawdzać "po omacku", czy objęte wnioskiem decyzje były także poddane kontroli instancyjnej.

Tymczasem, ponownie rozpoznając sprawę po ww. wyroku, organy obu instancji w dalszym ciągu nie wskazały w żaden sposób, czy inne decyzje, aniżeli wskazana przez Sąd decyzja z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], o których stwierdzenie nieważności wnosił skarżący, były poddane kontroli instancyjnej w trybie administracyjnym. W zaskarżonych decyzjach organ w ogóle się do tego nie odniósł, skupiając się wyłącznie na merytorycznym załatwieniu sprawy. Faktu tego nie można również domniemywać z treści rozstrzygnięcia zaskarżonych decyzji, bowiem to, że organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], z uwagi na prawomocne oddalenie przez sąd administracyjny skargi na decyzję utrzymującą ją w mocy, w żaden sposób nie świadczy a contrario o tym, że skoro odmówił stwierdzenia nieważności pozostałych decyzji objętych wnioskiem skarżącego, to znaczy to, iż decyzje te były ostateczne i nie były poddane kontroli organu odwoławczego. Orzekające w sprawie organy powinny były tę okoliczność sprawdzić, (gdyż, jak już wskazano, jest ona bardzo istotna z uwagi na właściwość rzeczową) i dać temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób wyraźny, czego nie uczyniły, a tym samym nie wykonały wytycznych, zawartych w wyroku Sądu z dnia 20 września 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 568/11 i naruszyły przez to art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie drugim wyroku.

W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji oraz postanowienia w całości.