Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1311/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 lutego 2017 r. sprawy ze skargi L.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 sierpnia 2016 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) – dalej jako "k.p.a" w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963) – dalej jako "u.s.u.s.", po rozpatrzeniu wniosku L. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 19 kwietnia 2016 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu 19 lutego 2016 r. skarżący złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek w sprawie umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację majątkową i sytuację rodzinną.

W związku z powyższym ZUS przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie wszystkich okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności.

W oparciu o dokumentację zgromadzoną w toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny:

Na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej od 10 maja 2015 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych. Z dniem w 2 września 2015 r. działalność została wykreślona z ww. rejestru. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej miał obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Ponieważ nie wywiązał się z tego obowiązku w sposób prawidłowy, na jego koncie powstało zadłużenie, które zostało szczegółowo wymienione w decyzji z dnia 19 kwietnia 2016 r.

Odnośnie obecnej sytuacji osobistej i materialnej strony ustalono, co następuje: Aktualnie skarżący nie pracuje, nie osiąga żadnych dochodów. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która posiada stałe dochody z tytułu otrzymywanej emerytury w kwocie 2.300 zł netto i pozostaje na jej utrzymaniu. Koszty utrzymania w kwocie 600 – 800 zł miesięcznie w całości ponosi matka, która jest osoba schorowaną, co potwierdzają załączone do akt sprawy dokumenty medyczne. W związku z powyższym miesięczne koszty jej leczenia wynoszą 300-400 zł miesięcznie. Z akt sprawy, a ściśle z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, znajdującego się w aktach sprawy wynika, że posiada strona zobowiązanie kredytowe w kwocie 12.061,17 zł, w stosunku do którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego. Fakt ten potwierdza załączona do akt sprawy informacja Komornika Sądowego o stanie należności w sprawie egzekucji z dnia 10 czerwca 2016 r. Skarżący wskazuje, że zobowiązanie kredytowe spłacane jest w układzie ratalnym, po 500 zł miesięcznie. Ponadto pełnomocnik skarżącego – jego córka - w piśmie z dnia 14 czerwca 2016 r. informuje, że z uwagi na to, iż wnioskodawca, jako osoba zobowiązana nie dysponuje żadnym dochodem, dokonała jednorazowej wpłaty z własnych środków, w wysokości 500 zł, na poczet jego zadłużenia kredytowego. Fakt ten jednak nie znajduje potwierdzenia w przedłożonej dokumentacji.

Skarżący powołuje się na trudną sytuacje finansową to jednak nie korzysta z pomocy społecznej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, w piśmie z dnia 29 marca 2016 r. poinformował, że strona nie była i nie jest objęta pomocą społeczną ww. ośrodka. Poza tym, zgodnie z pismem PUP, od dnia 1 lutego 1996 r. skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy, jako osoba poszukująca zatrudnienia, ewentualnie oczekująca na skierowanie na kursy umożliwiające przekwalifikowanie. Z akt sprawy nie wynika, żeby miał problemy zdrowotne, a zatem jest osoba zdrową i zdolną do pracy.

Organ wskazał, że dnia 3 września 2015 r., aktem notarialnym skarżący darował swojej matce nieruchomość, na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia zadłużenia na kwotę 56.708,30 zł. W związku z tym, przyjmując ww. darowiznę stała się ona dłużnikiem hipotecznym, zwanym dłużnikiem rzeczowym. A zatem istnieje szansa na odzyskanie zaległych należności poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego sprawy ZUS uznał, że nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek i wydał w dniu 19 kwietnia 2016 r. decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia 9 sierpnia 2016 r. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie.

Organ przytaczając treść przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 u.s.u.s. wyjaśnił, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter bardzo wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia należności wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny u wszystkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczność, z których jednoznacznie wynika, że w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie. W rozpatrywanym przypadku taka sytuacja nie zachodzi. Pomimo, że z dniem 2 września 2015 r. skarżący zlikwidował działalność gospodarczą poprzez wykreślenie z CEIDG, to aktualnie trudno jest stwierdzić trwałe zaprzestanie aktywności gospodarczej. Mianowicie, wykonywana działalność gospodarcza - usługi budowlane w zakresie wykańczania wnętrz, nie wymagała posiadania znacznych środków trwałych, opierała się głównie na wiedzy i umiejętnościach. Zatem w sposób łatwy i bez ponoszenia większych nakładów strona może ponownie rozpocząć działalność. W niniejszym przypadku stwierdzenie trwałego zaprzestania aktywności gospodarczej opiera się na stwierdzeniu długiego upływu czasu (powyżej 36 miesięcy), w których to wnioskodawca nie prowadziłby w ogóle działalności, czy też z uwagi na chorobę, kalectwo nie miałby możliwości podjęcia takiej działalności. A zatem brak znamion trwałego zaprzestania działalności gospodarczej. Strona w każdej chwili może ją podjąć i osiągać dochody.

Faktem jest też, że zadłużenie objęte jest nieskutecznym postępowaniem egzekucyjnym. Jednak w aktach sprawy brak jest stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz Komornika Sądowego zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 cytowanej wyżej ustawy. Nie zachodzi przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 4a wskazanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż kwota zadłużenia z tytułu składek znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia

W związku z tym, brak jest podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych dla podjęcia decyzji o umorzeniu ww. należności w oparciu o wyżej zacytowana podstawę prawną.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, rozpoznano wniosek w oparciu o inną podstawę prawną, dającą możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Podstawę tę stanowi art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z powołanym przepisem, należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Do przepisu tego zostały wydane przepisy wykonawcze, tj. rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), które szczegółowo precyzuje, co należy uznać za uzasadnione przypadki, w rozumieniu ww. przepisu. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. cytowanego wyżej rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym, stwierdzenie użyte w ww. przepisie "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przepisu spoczywa na dłużniku.

W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono żadnej z wyżej opisywanych przesłanek, ponieważ:

- wnioskodawca nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Aktualnie nie posiada on dochodu, ale też nie korzysta z pomocy społecznej. Faktem jest, że skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, jednakże nie oznacza to trwałego, nieodwracalnego zaprzestania aktywności gospodarczej. W każdej chwili może ją podjąć i osiągać dochody. Zatem aktualna sytuacja finansowa strony ma charakter przejściowy i w związku z tym nie można jej uznać za zagrażającej zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Spłata zadłużenia również nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie tej sytuacji. Spłata taka nie musi bowiem nastąpić jednorazowo, ale może być rozłożona na raty, dostosowane do możliwości pieniężnych;

- skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości prowadzenia działalności. Nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Ponadto z dniem 2 września 2015 r. zlikwidował działalność gospodarczą;

- faktem jest, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad schorowana matką, na dowód czego przedłożył stosowną dokumentację, jednakże w aktach sprawy brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki strony, z którego wynikałby, że stan jej zdrowia wymaga sprawowania stałej bezpośredniej opieki, uniemożliwiającej bądź w znacznym stopniu ograniczającej możliwości uzyskiwania dochodu przez wnioskodawcę, umożliwiającego opłacenie należności. Ponadto strona nie zgłosiła swoich problemów zdrowotnych, wobec tego należy domniemywać, że jest w wieku produkcyjnym, jest osobą zdrową, w pełni sił i zdolną do pracy. Zatem trudną sytuację finansową, w jakiej się aktualnie znajduje należy uznać za przejściową. Poza tym w związku z tym, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która otrzymuje świadczenie emerytalne, należy uznać, że rodzina dysponuje miesięcznym dochodem w kwocie 2300 zł netto.

Prezes ZUS uznał zatem, że aktualnie trudna sytuacja finansowa w jakiej się znajduje strona może mieć charakter przejściowy. Zebrane w sprawie dokumenty nie potwierdzają jednoznacznie, że istnieją bezwzględne przesłanki przemawiające za koniecznością umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona zaskarżyła powyższą decyzję w całości wnosząc o jej uchylenie i zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez:

a) niezastosowanie nakazu zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego,

b) załatwienie sprawy z pominięciem słusznego interesu obywateli (tu: skarżącego),

c) nieustosunkowanie się do zarzutów skarżącego podniesionych we wniosku o rozpatrzenie sprawy,

d) wybiórczą, jednostronną, a w konsekwencji dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego,

e) niewskazanie przyczyn, dla których organ administracji wybranym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a de facto zupełnie pominął.

2. naruszenie prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w przypadku skarżącego organ nie przekroczył granic swobodnego uznania administracyjnego, dobrze ważąc interes skarżącego i publiczny, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący spełnił niemal wszystkie przesłanki wynikające z przywołanego wyżej przepisu warunkujące umorzenie należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem należało ją oddalić.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – dalej jako "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Powołana ustawa w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile regulacja powyższa, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę jako należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

W przypadku obu ww. rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyniłby bowiem wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Należy również podkreślić, że sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w postępowaniu o udzielenie ulgi i nie dokonuje badania merytorycznej zasadności podjętej decyzji administracyjnej. Sąd bada natomiast, czy podjęta decyzja jest zgodna z przepisami postępowania i czy dokonanej przez organ podatkowy ocenie występowania przesłanek zastosowania ulgi nie można przypisać cech dowolności.

Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego jest więc ograniczona do badania prawidłowości postępowania organów, których wynikiem jest podjęcie decyzji administracyjnej.

Odnosząc przedstawione powyżej rozważania teoretyczne do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należało podzielić stanowisko organu administracji co do braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności i – w konsekwencji – braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził całkowitą nieściągalność zadłużenia wskazanego w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Ponadto nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. bowiem kwota zadłużenia z tytułu składek znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia. Z akt nie wynika również, że sprawie nie wykorzystano wszystkich środków egzekucyjnych w związku z tym nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Należy w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że konstrukcja unormowania zawartego w art. 28 u.s.u.s. daje organowi administracyjnemu prawo do umorzenia zaległości w przypadku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, nie obligując jednak Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania takiego rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Natomiast zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia, a to oznacza, że ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

Podzielić także należy stanowisko organu, że okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują na taki ważny interes zobowiązanego, który w świetle art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego, przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych oraz sytuacji materialnej skarżącego uzasadniałby konieczność umorzenia narosłych zaległości składkowych, ponieważ:

- wnioskodawca nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Aktualnie nie posiada on dochodu, ale też nie korzysta z pomocy społecznej. Faktem jest, że skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, jednakże nie oznacza to trwałego, nieodwracalnego zaprzestania aktywności gospodarczej. W każdej chwili może ją podjąć i osiągać dochody. Zatem aktualna sytuacja finansowa strony ma charakter przejściowy i w związku z tym nie można jej uznać za zagrażającej zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Spłata zadłużenia również nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie tej sytuacji. Spłata taka nie musi bowiem nastąpić jednorazowo, ale może być rozłożona na raty, dostosowane do możliwości pieniężnych;

- skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości prowadzenia działalności. Nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Ponadto z dniem 2 września 2015 r. zlikwidował działalność gospodarczą;

- faktem jest, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad schorowana matką, na dowód czego przedłożył stosowną dokumentację, jednakże w aktach sprawy brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki strony, z którego wynikałby, że stan jej zdrowia wymaga sprawowania stałej bezpośredniej opieki, uniemożliwiającej bądź w znacznym stopniu ograniczającej możliwości uzyskiwania dochodu przez wnioskodawcę, umożliwiającego opłacenie należności (czym innym jest decyzja o orzeczeniu niepełnosprawności a czym innym zaświadczenie lekarskie). Ponadto strona nie zgłosiła swoich problemów zdrowotnych, wobec tego należy domniemywać, że jest w wieku produkcyjnym, jest osobą zdrową, w pełni sił i zdolną do pracy. Zatem trudną sytuację finansową, w jakiej się aktualnie znajduje należy uznać za przejściową. Poza tym w związku z tym, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która otrzymuje świadczenie rentowe, należy uznać, że rodzina dysponuje miesięcznym dochodem w kwocie 2300 zł netto.

W tej sytuacji zasadnie uznał organ ubezpieczeniowy, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego może mieć charakter przejściowy i nie uniemożliwia mu całkowicie i trwale spłaty należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu uznać należało, że umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne. Zatem decyzji ZUS nie można przypisać cech dowolności bowiem została oparta na zgromadzonym w sposób kompletny materiale dowodowym, który następnie został szczegółowo przeanalizowany.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Organ administracyjny rozpoznając sprawę zgromadził kompletny materiał dowodowy niezbędny do analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy, który następnie ocenił w sposób wyczerpujący. Na tej podstawie organ, w ramach przysługującego mu uprawnienia, doszedł do przekonania, że sytuacja skarżącego całkowicie i trwale nie uniemożliwia mu opłacenia wymaganych należności, a tym samym nie zaistniały przesłanki do umorzenia, o jakich mowa w § 3 rozporządzenia wykonawczego.

Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom skarżącego – zaskarżona decyzja została przekonująco uzasadniona, wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, zaś ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Organ uzasadniając swoje stanowisko nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów. Tym samym, wydana w sprawie decyzja spełnia wymagania stawiane przez przepisy art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Należy zauważyć, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest niemożliwe wywiązanie się strony z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (których zaistnienia skarżący nie wykazał), to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Niezależnie od powyższego przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Skład Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję nie wykroczył poza granice przyznanego mu uznania administracyjnego. W związku z czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę