Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 861/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2015-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 145 § 1 pkt 1, art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 32 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 178, art. 190
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r., nr [...].


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2015 r. J.D. zwróciła się do Burmistrza o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką K.D.. Do wniosku strona załączyła odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności K.D. z dnia [...] maja 2006r., wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] Burmistrz Miasta odmówił J.D. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na K.D..

Decyzja wydana została na podstawie art. 20 ust. 2 i ust. 3, art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1b, art. 23 ust. 1, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (DZ.U. z 2015 r. poz. 114) - dalej zwana ustawą, art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (DZ.U. z 2014 r. poz. 559), §§1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (DZ.U. z 2012 r. poz. 959), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (DZ.U. z 2013 r. poz. 3), art. 8, art. 9, art. 104 i 107 kpa.

W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności wskazał na orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] maja 2006r. mocą którego orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności K.D., datujący się od [...] marca 2003r. Z oświadczenia J.D., wynika, że córka zakończyła edukację w dniu [...] maja 2002 r. Przez okres roku K.D. przygotowywała się w domu do poprawki z matury, co zdaniem strony oznacza że zamierzała kontynuować naukę. Po wypadku córki, J.D. opiekuje się nią, przez co nie może podjąć zatrudnienia. Opieka polega na myciu, karmieniu, podnoszeniu, masowaniu, przewijaniu, kąpaniu, ubieraniu. Dziecko porusza się na wózku inwalidzkim.

Dalej organ przytoczył treść art. 17 ust. 1b ustawy i stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie niepełnosprawność K.D. powstała pomiędzy 18, a 25 rokiem życia, ale nie w trakcie trwania nauki. Przywołany przepis ustawy nie pozwala na uwzględnienie wniosku strony o przyznanie świadczenia.

Od powyższej decyzji J.D. wniosła odwołanie. Strona podniosła, że niepełnosprawność córki powstała w trakcie nauki. K.D. wymaga całodziennej pomocy, a skarżąca jest jedyną osobą, która może się nią opiekować, dlatego nie może podjąć zatrudnienia.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad córką, która nie może samodzielnie funkcjonować. Zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] maja 2006 r. wydanym przez Powiatowy zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, córka strony została na stałe zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, zaś jej niepełnosprawność datuje się od dnia [...] marca 2003 r. K.D. urodziła się [...] czerwca 1983 r. Jej niepełnosprawność datuje się od [...] marca 2003 r., powstała zatem po ukończeniu 18 roku życia. K.D., po zakończeniu we wrześniu 2002 r. nauki w Liceum Ogólnokształcącym nie podjęła nauki w szkole wyższej. Z oświadczenia strony wynika, że córka po zakończeniu nauki w szkole przygotowywała się do poprawki z egzaminu maturalnego, w nauce pomagała jej starsza siostra. Z uwagi na wypadek nie przystąpiła do egzaminu poprawkowego.

W przedmiotowej sprawie niepełnosprawność K.D. powstała przed ukończeniem przez nią 25 roku życia, jednakże nie w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Wprawdzie, jak wynika z materiału dowodowego, K.D. zamierzała kontynuować naukę i w tym celu przygotowywała się do poprawki z egzaminu maturalnego, jednak czyniła to już po zakończeniu nauki w szkole. W świetle regulacji zawartej w art. 17 ust. 1b ustawy warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki na osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia jest powstanie niepełnosprawności w trakcie nauki lub w szkole wyższej (nie później niż do 25 roku życia). Niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1b ustawy uniemożliwia przyznanie stronie świadczenia.

Organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy był przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 21 pażdziernika 2014 r. o sygn. K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Od powyższej decyzji J.D. wniosła skargę. Skarżąca zarzuciła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję nie wzięło pod uwagę, że K.D. pomimo, że ukończyła Liceum ogólnokształcące w dniu [...] maja 2002 r. nie przerwała nauki i samodzielnie przygotowywała się do matury. W tym czasie uległa wypadkowi, na skutek którego stała się osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Skarżąca zmuszona była zająć się córką, ponieważ nie jest ona w stanie wykonać jakiejkolwiek czynności higienicznej, ani odżywiać się. Na okoliczność tego, że K.D. zamierzała kontynuować naukę oraz że w czasie powstania u niej niepełnosprawności uczyła się, ponieważ przygotowywała się do matury, skarżąca załączyła kserokopie poszczególnych wpisów z pamiętnika córki. Skarżąca zarzuciła, że organy obydwu instancji pominęły okoliczność, na którą wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 pażdziernika 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, a mianowicie, że ze względu na młody wiek i brak wykształcenia osoba niepełnosprawna – w tym przypadku K.D. - nie wypracowała własnego żródła dochodu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga była zasadna, dlatego została uwzględniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) pozostaje zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz normami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W toku kontroli sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, mając na względzie regulację art. 135 p.p.s.a. sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przedmiotem kontroli sądowej, wywołanej skargą J.D., pozostawała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad córką K.D.. W ocenie organów obydwu instancji ustalony stan faktyczny, nie pozwala na zastosowanie w sprawie normy wynikającej z art. 17 ust. 1 b ustawy oświadczeniach rodzinnych.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do treści art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Bezspornie niepełnosprawność K.D. powstała w wieku niespełna 20. roku życia (czyli pomiędzy 18, a 25 rokiem życia). Jednakże w dacie powstania niepełnosprawności K.D. zakończyła naukę, ponieważ w maju 2002 r. ukończyła Liceum Ogólnokształcące i nie kontynuowała nauki w szkole wyższej, natomiast przywołaną przez stronę okoliczność przygotowywania się w tym czasie do maturalnego egzaminu poprawkowego z matematyki, organy nie interpretowały jako nauki, w rozumieniu przytoczonego przepisu ustawy. Nie jest sporna również okoliczność, że z powodu niepełnosprawności córki skarżąca nie może podjąć zatrudnienia, gdyż córka wymaga stałej opieki. Organy obydwu instancji odmówiły zatem wnioskodawczyni przyznania pomocy finansowej ze względu na uznanie, że K.D. nie spełnia przesłanki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b powołanej ustawy.

Trzeba wskazać, że kwestia zgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP, była przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego.

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt 38/13) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji (pkt 2 wyroku).

W ocenie Sądu dla rozstrzygnięcia istoty niniejszej sprawy decydująca pozostawała kwestia wpływu powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego na ustalenie stanu prawnego i ocenę jej stanu faktycznego. Bez wątpienia bowiem wyrok ten jest czynnikiem prawotwórczym i w konsekwencji mającym wpływ na ocenę prawa do świadczenia o jakim mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Analizowany wyrok Trybunału wydany został w wyniku zakwestionowania przez wnioskodawcę (grupę posłów) art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie nieuzasadnionego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podmiotów sprawujących opiekę nad osobami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie osiemnastego roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia. Odnosząc się do tak sformułowanego wniosku Trybunał w pkt 2 sentencji wyroku z dnia 21 października orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Poddana kontroli zgodności z konstytucją regulacja narusza zatem ustanowioną w powołanym przepisie ustawy zasadniczej zasadę równości wobec prawa i prawa do równego traktowania przez władze publiczne.

Rozważając problem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zauważyć należy, że orzeczenie Trybunału w pewnych warunkach, które zawsze ocenia sąd, może stanowić podstawę do orzekania przez sąd w sytuacji gdy pewna część potrzebnego do orzekania przepisu została na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego usunięta z porządku prawnego. Aby ten zabieg mógł być dokonany muszą być spełnione warunki: 1) przepis zostaje uznany za niekonstytucyjny i uchylony z porządku prawnego albo 2) przepis zostaje uznany za niekonstytucyjny przy określonym jego rozumieniu lub w określonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego zakresie. Orzeczenie sądu konstytucyjnego musi więc przybrać jedną z postaci wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu. Co prawda w tym drugim (wyrok interpretacyjny lub zakresowy) przepis w dosłownym sensie nie jest derogowany z systemu prawa, jak w przypadku wyroku stwierdzającego tzw. prostą niekonstytucyjność, to jednak usuwane jest z systemu prawa jego niekonstytucyjne rozumienie, co powoduje, że w skutkach prawnych tych orzeczeń z punktu widzenia art. 190 ust. 4 Konstytucji, obydwie te sytuacje są jednakowe (vide: Roman Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Adminstracyjnego", LexisNexis, wyd. 2, Warszawa 2010 r., str. 47).

Stosownie do przepisu art. 190 ust. 3 w zw. z ust. 2 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. W myśl ust. 4 tego przepisu orzeczenie Trybunału o niezgodności z Konstytucją, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W wyroku z dnia 13 marca 2007 r. w sprawie K 8/07 (OTK-A 2007, Nr 3, poz. 26) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wobec sytuacji już ukształtowanych na podstawie normy uznanej za niekonstytucyjną - sanację zapewnia wskazany ust. 4 art. 190 Konstytucji, mówiący o ponownym rozstrzygnięciu sprawy (np. w trybie wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania), w której wykorzystano niekonstytucyjną normę jako podstawę rozstrzygnięcia. Trybunał wskazał jednakże, że ten dwuczłonowy system (utrata mocy obowiązującej przez normę niekonstytucyjną od daty promulgacji wyroku - art. 190 ust. 3 Konstytucji oraz możliwość sanacji przez ponowne rozstrzygnięcie sprawy indywidualnej - art. 190 ust. 4 Konstytucji) nie wyczerpuje jednak wszelkich konsekwencji czasowych orzeczenia niekonstytucyjności. Nie wszystkie bowiem skutki wywierane przez przepisy niekonstytucyjne dadzą się odwrócić w wyniku instrumentów przewidzianych przez art. 190 ust. 4 Konstytucji. Byłoby bowiem nielogiczne, gdyby dopuszczając (w celu przywrócenia stanu konstytucyjności) możliwość wznowienia postępowania w sprawach już rozstrzygniętych na tle norm uznanych za niekonstytucyjne, ustrojodawca aprobował zarazem możliwość dalszego naruszania Konstytucji przez zastosowanie i uznawanie skutków prawnych przepisu już uznanego za niekonstytucyjny w postępowaniach, w których miałoby dochodzić do dalszego stosowania przez sądy tego niekonstytucyjnego przepisu. Ocena sytuacji i wybór środka naprawczego, który należy w tym względzie zastosować, należy jednak do organu stosującego prawo (sądu).

W tym miejscu zaakcentować należy, iż sądownictwo administracyjne powołane jest m.in. do ochrony praw podmiotowych obywateli i konstytucyjnych standardów demokratycznego państwa prawnego. Art. 178 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje sędziom nie tylko niezawisłość od innych władz publicznych, ale także poprzez treść art. 8 ust. 2 Konstytucji uprawnia sędziego do bezpośredniego stosowania w sprawie indywidualnej jej przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia Trybunału wiążą sądy administracyjne i mają dla ich orzecznictwa nierzadko charakter prawotwórczy. Powszechne związanie orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że sądy administracyjne zobowiązane są do ich respektowania jako elementów kształtujących stan prawny oceniany przez sąd. Oznacza to, że sąd administracyjny, dokonując kontroli zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej, zobowiązany jest do uwzględniania tych orzeczeń na równi z aktami normatywnymi wymienionymi w art. 87 ust. 1 Konstytucji RP (vide: wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 1750/07, Lex nr 563544).

Obalenie domniemania konstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw oznacza, że pomimo, iż zaskarżone w tej sprawie decyzje zostały wydane przed ogłoszeniem wyroku Trybunału, to dokonując sądowej kontroli tych decyzji, skład orzekający nie mógł tego wyroku pominąć. W świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku, w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji, zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku (vide: wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2009 r. I OSK 586/08, Lex nr 526408).

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stosowania prawa odnosi skutek retroaktywny, wsteczny, wpływając tym samym na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście tego orzeczenia w życie. Tym samym przepis prawa uznany za niekonstytucyjny nie może być stosowany, poczynając od daty jego uchwalenia. Ponadto skoro wyrok Trybunału ma skutki retroaktywne, to zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstytucyjnego przepisu (vide: postanowienie NSA z 9 października 2007 r., I FSK 1261/07, Lex nr 440637; wyrok NSA z 15 listopada 2006 r., II OSK 1349/05, Lex nr 318307; oraz wyrok NSA z 9 marca 2010 r., I FSK 105/09, Lex nr 606334).

Decyzje organów obu instancji odmawiające skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oparte zostały na w art. 17 ust. 1b, uznanym przez Trybunał za naruszający Konstytucję (zasadę równości wobec prawa i prawa do równego traktowania przez władze publiczne) w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Poddany kontroli Trybunału przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych ma treść następującą: "Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia." Analiza treści sentencji pkt 2 wyroku Trybunału oraz porównanie "zakresu" w jakim Trybunał w pkt 2 swego wyroku uznał za niezgodny z Konstytucją przepis art. 17 ust. 1b wskazuje, iż zakres ten wyczerpuje treść tego przepisu.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, treść sentencji pkt 2 wyroku Trybunału uprawnia do wniosku, iż "zakresowość" wyroku Trybunału oznacza w istocie wyeliminowanie spośród zawartych w przepisie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych norm prawnych statuujących warunki nabycia prawa do tego świadczenia, przesłanki różnicującej prawo do tego świadczenia dla podmiotów sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi w zależności od momentu powstania u tych osób stanu niepełnosprawności. Nie może zatem budzić wątpliwości, iż uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny przepis odnosi się do wszystkich spraw, w których odmowa prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (a także świadczenia "pochodnego" od niego jakim pozostaje pomoc finansowa na warunkach wynikających z rozporządzenia z dnia 26 marca 2013 r.) uzasadniana jest powstaniem u osoby wymagającej opieki niepełnosprawności po ukończeniu 18 lub, w przypadku nauki, po ukończeniu 25 roku życia.

Nie umknęło uwadze Sądu orzekającego, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r., w pkt 8. zatytułowanym Skutki wyroku, Trybunał stwierdził, iż wykonanie jego wyroku wymaga działań ustawodawczych, które doprowadzą do równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Stwierdził też, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki.

W kontekście tych wywodów wskazać należy i podzielić wyrażane w doktrynie stanowisko o wiążącym charakterze jedynie sentencji orzeczenia Trybunału o niekonstytucyjności normy prawnej, a nie jego uzasadnienia (vide: B. Banaszak "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Warszawa 2009, str. 836). Nadto uznać należy, iż wywody dotyczące skutków jakie wywiera wyrok Trybunału z dnia 21 października 2014 r. zakończony stwierdzeniem o konieczności podjęcia interwencji legislacyjnej w celu przywrócenia stanu prawnego zgodnego z ustawą zasadniczą skierowany jest do ustawodawcy. Natomiast do oceny skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dla rozpoznawanej sprawy indywidualnej uprawniony i obowiązany jest sąd sprawę tę rozstrzygający. W przypadku sądu administracyjnego, jego rolą przy rozstrzyganiu sprawy pozostaje, oprócz uwzględniania skutku wstecznego orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności normy prawnej, ochrona praw podmiotowych obywateli i konstytucyjnych standardów demokratycznego państwa prawnego.

Mając na względzie akcentowaną już rolę sądu administracyjnego oraz okoliczności rozpoznawanej sprawy, powinnością Sądu było zastosowanie takiego środka proceduralnego, który prowadzić będzie do osiągnięcia skutku zgodnego z normami konstytucyjnymi. Jednocześnie należy mieć na uwadze, iż stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd administracyjny może uchylić zaskarżony akt o ile naruszenie przepisów procesowych mogło mieć wpływ, a materialnych miało wpływ, na wynik sprawy. W kontekście skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego, które mają moc od momentu podjęcia przepisu uznanego przez Trybunał za niekonstytucyjny (ex tunc), zdaniem Sądu orzekającego, stwierdzić należy, iż konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W ocenie Sądu rozpatrując niniejszą sprawę nie można pomiąć żadnej okoliczności, która może mieć wpływ ustalenia faktyczne, a w konsekwencji na prawidłową subsumcję przepisu prawa materialnego. Okoliczność, że K.D. kontynuowała naukę w domu, w celu zdania egzaminu z jednego z przedmiotów maturalnych, zdaje się nie budzić wątpliwości, a to daje podstawy do przyjęcia, że zamierzała kontynuować naukę. W tych okolicznościach, które są bezsporne, odmowa prawa do danego świadczenia, ze względu na moment powstania niepełnosprawności wydaje się niczym nieuzasadniona. Odmowne rozstrzygnięcie w przedmiocie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem właśnie skutkiem takiej regulacji prawnej, która różnicuje sytuację osób ubiegających się o świadczenie ze względu na czas oraz okoliczności powstania niepełnosprawności, bez uwzględnienia celu jakiemu ma służyć dane świadczenie. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że ze względu na konieczność sprawowania stałej opieki nad córką – K., skarżąca nie może podjąć pracy zawodowej, co oznacza również niemożność polepszenia w ten sposób sytuacji materialnej rodziny, w tym niepełnosprawnej córki.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy, uwzględnią wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną i będące jej wynikiem wskazania co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.). Rozpoznając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia organy pominą przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co do którego obalone zostało domniemanie jego zgodności z Konstytucją.