Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 3336/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Zofia Flasińska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron /spr./, asesor WSA Jakub Linkowski, Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi T.B. na decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego uchyla zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r. Nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2001 r. Wojewoda [...] odmówił uchylenia :

1. decyzji Naczelnika Gminy Z. z dnia [...] grudnia 1975 r. orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego położonego we wsi R. o powierzchni 3,69 ha;

2. decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] lutego 1976 r.,. sprostowanej postanowieniem z [...] czerwca -1976 r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Gminy Z. z dnia [...] grudnia 1975 r.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wojewódzki wskazał, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2001 r. - na wniosek T. B. zostało wznowione postępowanie administracyjne w sprawie przejęcia - bez odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego położonego we wsi R.-zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 1976 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...].12.1975 r. T. B. złożył dokumenty, które jego zdaniem nie były znane organowi przy podejmowaniu decyzji i mogą mieć wpływ na jej zmianę. Organ stwierdził, że Naczelnik Gminy Z. podejmując decyzję z dnia [...].12.1975r nie naruszył przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych ( Dz.U. nr 39 poz. 198 ).§1 pkt 2 tego rozporządzenia stanowi, że do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się takich, których właścicielami były osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu. W przedmiotowej sprawie żadna z tych przesłanek nie wystąpiła. Właścicielem przedmiotowego gospodarstwa był S.B., który zmarł w 8 marca 1969 r. pozostawiając żonę i 3 małoletnich dzieci. Syn - T.B.w latach 1972-1974 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową, po zwolnieniu -wrócił do domu, ale z uwagi na zły stan zdrowia nie mógł podjąć się prowadzenia gospodarstwami pkt 2 cyt. rozporządzenia stanowi, że za gospodarstwo opuszczone uważa się takie gospodarstwo, w którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice przy czym gospodarstwo to nie jest w całości ani w większej części uprawiane albo poddane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela lub użytkownika albo dzierżawcę. W przedmiotowym gospodarstwie rolnym o ogólnej powierzchni 3,69 ha -grunty orne stanowiły 1,82 ha, pozostałe grunty to las o powierzchni 1,68 ha oraz grunt pod zabudowaniami.

Z oświadczeń złożonych w latach 1975- 1977 przez mieszkańców wsi R. wynika, że tylko 0,50 ha było rolniczo użytkowane, pozostałe grunty leżały odłogiem. Organ wojewódzki podał także, że T.B. we wniosku podnosi, że po śmierci ojca w 1969 r. cała rodzina przeprowadziła się do O. ponieważ we wsi R. nie było budynku mieszkalnego. Z treści aktu notarialnego kupna sprzedaży nieruchomości sporządzonego w Państwowym Biurze Notarialnym wynika, że na nieruchomości nabytej przez S. B. znajdował się dwuizbowy budynek mieszkalny, dwie drewniane stodoły i szopa drewniana. W tej sytuacji Naczelnik Gminy Z. stwierdził, że przedmiotowe gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu §1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych co skutkowało podjęciem decyzji o jego przejęciu.

Odwołanie od tej decyzji wniósł T. B..

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, że przejęcie gospodarstwa rolnego położonego we wsi R. stanowiącego b. własność S. B. nastąpiło na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolniczym ( Dz.U nr 39 poz. 174 ze zm. ).

W myśl tego przepisu gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń. Pojęcie "gospodarstwa rolnego opuszczonego" zostało zdefiniowane w §1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5.08.1961 r. . Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że przedmiotowe gospodarstwo spełniało te kryteria . Fakt opuszczenia gospodarstwa w 1969 r. po śmierci S. B. nie był kwestionowany, z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika., że kilkakrotnie dokonywano lustracji tego gospodarstwa i za każdym razem stwierdzono, że znaczna część gruntów od wielu lat nie była uprawiana ( leżała odłogiem )i taki stan istniał w dacie wydawania decyzji z [...].12.1975 r. Jako dowód potwierdzający taki stan rzeczy organ odwoławczy wskazał na oświadczenie sołtysa oraz mieszkańców wsi R.. Faktom tym nie zaprzeczył także skarżący i jego matka w odwołaniu decyzji z [...].12.1975 wyjaśniając, że fakt nie uprawiania gruntów spowodowany był pobytem w wojsku T.B.. Z urzędu organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie Wojewoda [...] nie rozważył czy żądanie wznowienia postępowania zostało wniesione przez stronę z zachowaniem terminu określonego w art. 148§ 1 kpa. Organ ocenił jednakże, że naruszenie w tym zakresie nie miało wpływu na wynika sprawy.

Dnia 29 sierpnia 2003 r. T. B. wniósł skargę od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi polemizował z ustaleniami organu, że co do tego, że przedmiotowe gospodarstwo było opuszczone. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 97§ 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zgodnie z treścią art. 134 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1270)sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Mając na uwadze powyższe unormowanie Sąd uznał, że skarga jest zasadna lecz z innych przyczyn niż w niej wskazanych.

Zaskarżona decyzja jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Art. 148 §1 kpa stanowi, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydal w sprawie decyzję w I instancji w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W doktrynie reprezentowany jest pogląd, że strona musi udowodnić kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia ze ścisłością dostateczną do ustalenia, że jej podanie wpłynęło przed upływem terminu jednomiesięcznego. Zachowanie tego terminu musi być udowodnione przez stronę. Wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek pomimo uchybienia terminu stanowi rażące naruszenie prawa, godzi bowiem w ogólną zasadę trwałości decyzji administracyjnych przewidzianą w art. 16§1 kpa. (tak m.in. Adarmak w Borkowski/ Adamiak KPA Komentarz, 6, wyd.Warszawa 2004 art. 148 Nb 2) Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że organy administracji nie poczyniły żadnych ustaleń w zakresie zachowania przez skarżącego jednomiesięcznego terminu określonego w art. 148 § 1 kpa. T. B. we (wniosku o wznowienie postępowania nie wskazał w jakiej dacie i w jakich okolicznościach uzyskał dokumenty, które miały stanowić podstawę wznowienia postępowania, a obowiązkiem organu - przed wydaniem postanowienia dotyczącego wznowienia postępowania było wyjaśnienie tej kwestii. Zaniechanie powyższego skutkuje, że zaskarżona decyzja, poprzedzająca ją decyzja organu I instancji oraz postanowienie z dnia [...] kwietnia 2001 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, 77 i 107§3 kpa. w zw. z art. 148 §1 kpa. Sąd nie podzielił zatem stanowiska organu odwoławczego, że nie zbadanie przez Wojewodę [...], czy wniosek o wznowienie postępowania został złożony z zachowaniem 1-miesięcznego terminu nie miało wpływu na wynik sprawy.

Dodatkowo wskazać należy, że ani organ I ani II instancji nie zbadał przesłanki terminu określonego w art. 146 §1 kpa. Zgodnie z treścią tego przepisu uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145§ 1 pkt 1 i2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia ogłoszenia lub doręczenia decyzji upłynęło 10 lat, zaś z przyczyn określonych w art.. 145§ 1 pkt 3-8-5 lat. Postępowanie, które zostało wznowione postanowieniem z dnia [...] 04.2001 r. zakończyło się ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 1976 r. a zatem przed upływem 5 lat. Z uzasadnienia decyzji organów administracji nie wynika ażeby organy te badały i oceniały okoliczność związaną z upływem terminu określonego w art. 146 kpa i wpływem na treść rozstrzygnięcia.

Zgodnie z treścią art. 77 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać o rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że dowodem potwierdzającym, iż przejęte gospodarstwo rolne, stanowiące b. własność S. B. było gospodarstwem opuszczonym są oświadczenia złożone w łatach 1975 - 1977 przez sołtysa oraz mieszkańców wsi R..

Natomiast do wniosku o wznowienie postępowania skarżący dołączył m.in. oświadczenia mieszkańców R. z 1978 r. oraz wniosek o zezwolenie na remont stodoły z dnia [...].01.1975 r. Organy orzekające w niniejszej sprawie w żaden sposób nie oceniły tych dowodów, uzasadnienie nie podaje też przyczyn, z powodu których odmówiono im wiarygodności i mocy dowodowej. Zaniechanie oceny tych dokumentów dodatkowo stanowi o braku konsekwencji organu. Nie może wszak ujść uwadze, że dokumenty te stanowiły podstawę wznowienia postępowania co nakłada na organ obowiązek oceny czy mogłyby mieć one wpływ na zmianę kontrolowanej we wznowionym postępowaniu decyzji.

Wskazane uchybienia przepisom postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy a Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał, że sprawa nie została wyjaśniona w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie zgodne z prawem.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jak też poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] zostały dodatkowo podjęte z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania albowiem organ nieprawidłowo ustalił krąg osób będących stronami.

Art. z8 kpa stanowi, że stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Wprawdzie w aktach sprawy brak jest postanowienia stwierdzającego nabycie spadku po S. i S. małżonkach B. jednakże z akt sprawy wynika, że ich ustawowymi spadkobiercami były dzieci: T. B.( skarżący ), F. B. i T.R.. W aktach sprawy znajduje się odpis decyzji Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] grudnia 1987 r, odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lutego 1976 r. , z której rozdzielnika wynika, że osoby te brały udział w postępowaniu zakończonym wydaniem tej decyzji. Natomiast w niniejszym postępowaniu F. B. i T.R. ie brali udziału co - w myśl art. 145 §1 pkt 4 kpa -stanowi podstawę do wznowienia postępowania.

Uchybienie to stanowi również naruszenie przepisów postępowania - art. 10 kpa, który ustanawia zasadę ogólną czynnego udziału stron w postępowaniu.

Wobec stwierdzenia -z urzędu- przez Sąd wskazanych wyżej uchybień zaskarżoną decyzje, poprzedzającą ją decyzję organu I instancji jak też postanowienie z dnia [...]04.2001 r jako orzeczenia naruszające prawo należało uchylić.

Mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy powołanych wyżej przepisów7 jak też art. 145§ 1 pkt 1 b i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1270) - należało orzec jak w sentencji