Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 481/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi R.Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja nr [...] z [...] maja 2014 r. Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działającego w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: K.p.a), oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 i art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku R.Ż. z dnia [...] lutego 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z [...] stycznia 2011 r. odmawiającą umorzenia należności obciążających skarżącego z tytułu należności za ubezpieczenie społeczne za okres od maja 2007 roku do czerwca 2010 roku, ubezpieczenia zdrowotnego za okres od marca 2007 roku do czerwca 2010 roku, Fundusz Pracy za okres od grudnia 2008 roku do czerwca 2010 roku wraz z odsetkami w łącznej kwocie 25.844,49 złotych.

Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny;

Wnioskiem z [...] września 2010 r. R.Ż. zwrócił się o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wniosek uzasadnił koniecznością opiekowania się chorą matką oraz swoją niepełnosprawnością, które to okoliczności spowodowały konieczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazał na swoją trudną sytuację materialną, gdyż jedyne źródło utrzymania dla dwuosobowej rodziny stanowił zasiłek chorobowy w wysokości 444 zł.

Decyzją nr [...] z [...] stycznia 2011 r. działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zastępca Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział, odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami, za okres 10-12/1998, 03/2007-06/2010 w łącznej kwocie 25.844, 49 zł. Decyzja wydana została na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i 3b, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, § 3 ust. 1, pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że postępowanie wyjaśniające wykazało, iż działalność gospodarczą w zakresie produkcji materiałów budowlanych wnioskodawca prowadził w okresie od [...] września 1998 r. do [...] grudnia 1998 r. Następnie działalność gospodarczą wznowił od [...] grudnia 2006 roku w zakresie demontażu wyrobów zużytych i ich recyklingu, którą to działalność zawiesił na okres od [...] czerwca 2010 r. do [...] czerwca 2012 r. W chwili wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. w styczniu 2011 roku gospodarstwo domowe wnioskodawca prowadzi wspólnie z 21 - letnią, studiującą córką. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynosiły około 344,85 zł. Wnioskodawca leczył się na nadciśnienie tętnicze, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Jedynym źródłem utrzymania strony było świadczenie z pomocy społecznej w łącznej kwocie 644, 00 zł, w tym zasiłek stały w wysokości 444,00 zł oraz zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 200 zł, otrzymywał również żywność z Caritasu Diecezji. Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości rolnych - pastwiska, grunty orne, użytki rolne zabudowane, łąki trwałe o powierzchni 1,64 ha. Za lata 2006 - 2009 wnioskodawca nie osiągnął dochodu z prowadzonej działalności gospodarczy. Był właścicielem samochodu osobowego marki [...] rok produkcji 1981 oraz motocykla [...] rok produkcji 1982. Do kwietnia 2010 roku opiekował się nadto schorowaną matką, która zmarła w dniu [...] kwietnia 2010 r. w wieku 85 lat. Rozważając możliwość umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności jako całkowicie nieściągalnych, albowiem w sprawie toczy się postępowanie egzekucyjne, nadto strona jest właścicielem nieruchomości, na której wierzyciel ustanowił hipotekę na zabezpieczenie należności z tytułu zaległości. Dalej organ wskazał na możliwość umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Analizując możliwość zastosowania ulgi w oparciu o przepisy rozporządzenia, organ stwierdził, iż wprawdzie sytuacja strony jest obecnie trudna, jednak Zakład nie jest w stanie z dużą dozą pewności stwierdzić, że obecny stan zdrowia może stanowić podstawę do umorzenia zadłużenia. Zdaniem organu, powstanie zadłużenia było wynikiem świadomego działania płatnika i skutki takiego postępowania obciążają wnioskodawcę. Odnosząc się do przesłanki umorzenia należności z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego i konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, organ stwierdził, iż fakt zawieszenia działalności gospodarczej przez stronę, a nie jej wykreślenia, świadczy o tym iż zamierza on wznowić działalność gospodarczą i przejąć obowiązek płacenia składek.

Organ nadto wskazał na uznaniowy charakter decyzji w zakresie umarzania należności ZUS z tytułu składek. Umorzenie zaległości składkowych powinno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie, bowiem podstawową zasadą jest płacenie składek. Organ podkreślił, że podejmując decyzję uznaniową organ ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, co oznacza, że organ musi mieć na uwadze stan finansów publicznych, jak również dbać o przestrzeganie dyscypliny budżetowej.

W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek.

Od powyższej decyzji R.Ż. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku strona ponownie wskazała, że przyczyną powstania zaległości z tytułu składek była konieczność opiekowania się ciężko chorą matką. Nadto, ze względu na brak jakichkolwiek dochodów, należności objęte wnioskiem są nieściągalne. Opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę wraz z rodziną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych.

Decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2011 r., działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podtrzymał w całości stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Od powyższej decyzji R.Ż. wniósł skargę. W skardze skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 7, 77 i art. 10 § 3 k.p.a., nadto wskazał że należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, które narosły kiedy opiekował się chorą matką stanowią dla niego zbyt duże obciążenie, którego nie będzie w stanie spłacić.

Wyrokiem z 14 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Go 430/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzewie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że analiza przepisów dotyczących umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne zawartych w ustawie z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. art. 28-30 dotyczą odrębnych stanów faktycznych, a elementem który różnicuje stany faktyczne jest rodzaj należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Inaczej traktowane są należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami tychże składek, inaczej natomiast traktowane są należności z tytułu składek, których płatnikiem jest jednocześnie ubezpieczony. W stosunku do należności z tytułu składek na ubezpieczenie ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek, dla ich umorzenia ustawodawca wprowadził wymóg istnienia całkowitej nieściągalności, definiując w art. 28 ust. 3 sytuacje, które uzasadniają przyjęcie, iż całkowita nieściągalność ma miejsce. Katalog ten jest zamknięty. Natomiast w przypadku należności z tytułu składek, których płatnikiem jest jednocześnie ubezpieczony, ich umorzenie może nastąpić, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Zdaniem Sądu skoro w niniejszej sprawie bezspornym było, że skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek, których jest jednocześnie płatnikiem, zatem oparcie rozstrzygnięć w sprawie na przepisach art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie było prawidłowe. Przepisy te bowiem dotyczą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osób nie będących jednocześnie płatnikami tych składek. Organ dokonał jednak również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania umorzenia składek obciążających skarżącego w oparciu o przepisy art. 28 ust.3a ustawy o ubezpieczeniach społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Analiza ta jednak okazała się zbyt ogólna. Organ nie rozważył, czy mimo stwierdzenia, że sytuacja majątkowa skarżącego była trudna jest on w stanie spłacić zadłużenie. Poddając ocenie zaskarżoną decyzję pod kątem zastosowania tych przepisów Sąd stwierdził, że organ administracji winien przedstawić argumentację na poparcie swego stanowiska, zgodnie z którym zapłata zaległych składek nie spowoduje zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że przepis art. 28 ust. 3a ustawy i § 3 rozporządzenia mają funkcję ochroną. Ich zadaniem jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej oraz jej rodzinie funkcjonować w życiu codziennym, mając gwarancję że ich podstawowe potrzeby życiowe będą zabezpieczone. Pokreślono, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem publicznym, zwłaszcza gdy osoba taka już korzysta z takich środków. Nadto zdaniem Sądu, organ podnosząc, że nie można z dużą dozą pewności stwierdzić, że stan zdrowia skarżącego może stanowić podstawę umorzenia zaległych składek, nie wskazał jednocześnie powodów, dla których nie jest możliwe takie stwierdzenie. Powyższe stanowisko sugeruje braki w zgromadzonym materiale dowodowym, którego niekompletność może uniemożliwić organowi jednoznaczne wypowiedzenie się w danej kwestii. Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd, stwierdził, że organ winien wyjaśnić stan faktyczny sprawy w tym sytuację rodzinną, majątkową i zdrowotną skarżącego. Ma obowiązek przejawiać inicjatywę procesową w gromadzeniu koniecznych do wyjaśnienia sprawy dowodów.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Wyrokiem z 30 stycznia 2013 roku, sygn. akt II GSK 2006/11 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że w przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności, a w przypadku stwierdzenia, że nie występuje całkowita nieściągalność, bada sprawę pod kątem istnienia przesłanek o których mowa w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lipca 2003 roku, tj. bada czy zobowiązany wykazał, że opłacenie należności pociągałoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że pogląd prezentowany w skardze kasacyjnej odnośnie podstawy prawnej rozstrzygnięcia okazał się trafny, jednak wyrok Sądu pierwszej instancji, ani też jego uzasadnienie nie pozostają z nim w sprzeczności. Błędny okazał się jedynie pogląd Sądu pierwszej instancji wyrażony w uzasadnieniu wyroku, iż art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy tylko składek należnych za pracowników. Jednak nie ma to żadnego wpływy na treść rozstrzygnięcia, jak i również na całkowitą słuszność pozostałych wywodów zawartych w uzasadnieniu wyroku w tym także oceny zaskarżonej decyzji i wytycznych dla organu.

Przystępując do ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego organ uzupełnił postępowanie dowodowe. Na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalono, że R.Ż. aktualnie prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Córka po ukończeniu szkoły wyprowadziła się. Osiąga aktualnie dochody w łącznej wysokości 729 złotych w tym; zasiłek stały z ubezpieczenia zdrowotnego w kwocie 529 zł i zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 200 złotych. W 2010 roku korzystał nadto z pomocy w uzyskiwaniu artykułów spożywczych z Caritasu Diecezji. Innych dochodów nie posiada. Oprócz zadłużenia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek posiada inne zobowiązania, w tym wobec; [...] z tytułu zaległej składki OC według stanu na [...] kwietnia 2010 r. za okres od września 2008 roku do września 2009 roku 1.289 złotych plus odsetki, M Sp. z o.o. w wysokości 147,15 złotych, z tytułu podatku 36 złotych, tytułem kredytu w I S.A. około 2000 złotych, u innych osób fizycznych około 6.500 złotych. Skarżący jest nadto właścicielem nieruchomości rolnej położonej w miejscowości [...] o łącznej powierzchni 1,64 hektara. Nieruchomość ta jest obciążona hipotekami ustanowionymi na rzecz ZUS na kwotę 9.001,42 złotych, na rzecz Banku [...] na kwotę 1.830,12 złotych oraz Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na kwotę 482,70 złotych. Nadto ustalono, że R.Ż. nie jest już właścicielem samochodu i motocykla. Samochód marki [...] sprzedał w 2001 roku, a motocykl [...] został sprzedany w 1990 roku. Z informacji udzielonej przez Naczelnika US wynika, że za lata 2006 -2009 skarżący nie osiągnął dochodu z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Odnośnie stanu zdrowia R.Ż. organ ustalił, że zgodnie z orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do spraw Niepełnosprawności ma ustaloną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym, która istnieje od 2004 roku i zgodnie z tym orzeczeniem może podejmować pracę lekką. Nadto na podstawie dokumentacji medycznej, którą przedłożył skarżący stwierdzono, że skarżący korzysta systematycznie z pomocy medycznej i dokonuje zakupów lekarstw, co udokumentował przedkładając faktury na powyższą okoliczność. Koszty zakupu lekarstw wynosiły od 48,15 złotych do 232,47 złotych.

W oparciu o tak uzupełniony materiał dowodowy decyzją nr [...] z [...] czerwca 2013 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w związku z art. 83 ust. 4, art. 28 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, po rozpatrzeniu wniosku R.Ż. z [...] lutego 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z [...] stycznia 2011 r. odmawiającą umorzenia należności obciążających skarżącego z tytułu należności za ubezpieczenie społeczne za okres od maja 2007 roku do czerwca 2010 roku, ubezpieczenia zdrowotnego za okres od marca 2007 roku do czerwca 2010 roku, Fundusz Pracy za okres od grudnia 2008 roku do czerwca 2010 roku wraz z odsetkami w łącznej kwocie 25.844,49 złotych.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego oraz ustalenia poczynione na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, dotyczące w szczególności aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnoszącego o umorzenie zaległych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego R.Z.. Wskazano i przytoczono treść przepisów prawnych określających przesłanki umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdzając, że nie zachodzą przesłanki pozwalające przyjąć, że zachodzi całkowita nieściągalność zaległości składkowych. Stwierdzono między innymi, że w wyniku dotychczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano od R.Ż. w październiku 2010 r. kwotę 232,70 złotych, a w grudniu tego samego r. 730,72 zł. Nadto dłużnik posiada nieruchomość, która stanowi zabezpieczenie wierzytelności zakładu. Zdaniem organu nie została więc spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności, o których mowa w/w cytowanym przepisie. Przechodząc do oceny przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ wskazał, że są one określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przytaczając jednocześnie ich treść. Przed przystąpieniem oceny sytuacji R.Ż. organ wskazał, ze decyzja podejmowana na podstawie tych przepisów opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi. Organ przyznał, że sytuacja materialna dłużnika jest trudna. Nie negował, że spłata jednorazowa istniejącego zadłużenia pozbawiłaby go zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wobec powyższego widzi możliwość spłaty zadłużenia w ramach ewentualnej podpisanej umowy ratalnej na dogodnych dla zobowiązanego warunkach. Nadto wskazał na możliwość umorzenia należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o ustawę z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Zdaniem organu nie zaistniały w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniające zastosowanie drugiej przesłanki określonej we wspomnianym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lipca 2003 roku. Nie wystąpiła klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenie powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Odnosząc się do trzeciej przesłanki określonej w § 3 pkt 3 rozporządzenia organ stwierdził, że uwzględnił konieczność sprawowania opieki przez R.Ż. nad schorowaną matką oraz stan jego zdrowia. Jednak zaistnienie takiej sytuacji wymagało od zobowiązanego podjęcia decyzji choćby czasowego zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, aby w ten sposób nie doprowadzić do powiększania się kwoty zadłużenia. Odnośnie orzeczonego stopnia niepełnosprawności zobowiązanego ogólnie stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od 2004 r., a ponadto wskazano w orzeczeniu, że może podjąć zatrudnienie - pracę lekką. Nadto powołując się na zasadę uiszczania zobowiązań stanowiących podstawowe źródło dochodów budżetowych, z których realizowane są cele ogólnospołeczne, konieczność uwzględnienia stanu finansów publicznych, przestrzeganie dyscypliny budżetowej organ stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obciążające R.Ż..

Skargę na powyższą decyzję złożył R.Ż..

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Go 717/13 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2013 r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ administracji publicznej nie zrealizował w pełni wskazań co do dalszego postępowania i oceny prawnej zawartych w uzasadnieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Go 430/11, a znajdujących następnie potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2013 roku, sygn. akt II GSK 2006/11. Zgodnie z tym wskazaniami organ dokonując ponownie oceny wniosku skarżącego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, winien uzupełnić materiał dowodowy w zakresie przesłanek uzasadniających umorzenie tych składek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r., a następnie dokonać wnikliwej analizy możliwości zastosowania wnioskowanej ulgi w oparciu o te przesłanki. Sąd uznał za szczególnie istotne ustalenie, czy uiszczenie zaległych składek z uwagi na stan majątkowy (przy uwzględnieniu źródeł skąd skarżący czerpie aktualnie środki na utrzymanie) i sytuację rodzinną skarżącego nie pociągnęłoby zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny (przesłanka określona w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia). Nadto organ zgodnie z tymi wskazaniami winien wykazać, dlaczego stan zdrowia skarżącego nie może stanowić podstawy umorzenia zadłużenia przy jednoczesnym stwierdzeniu, że ogranicza on możliwość prowadzenia przez niego działalności gospodarczej (przesłanka określona w § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia).

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego sprawy wynika bezspornie, iż sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego jest trudna, co przyznał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżący utrzymuje się ze wsparcia pomocy społecznej - otrzymuje zasiłek stały i zasiłek celowy, pobierał w 2010 roku żywność z Caritas - u. Aktualnie prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe (matka zmarła w 2010 roku, a córka po ukończeniu szkoły wyprowadziła się). Jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,64 ha. Nie wykazano jednak, aby z tego tytułu skarżący osiągał jakieś dochody. Skarżący choruje na nadciśnienie tętnicze, ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności ze wskazaniem możliwości wykonywania pracy lekkiej. Korzysta systematycznie z opieki lekarskiej, dokonuje zakupu lekarstw, który to wydatek stanowi znaczny udział w jego aktualnych dochodach. Organ nie wykazał, aby zakup tych lekarstw był bezzasadny. Nie negując faktu, że jednorazowa spłata zadłużenia przez skarżącego pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, stwierdził, że widzi możliwość spłaty należności w ratach ustalonych w ramach ewentualnie podpisanej umowy ratalnej. Odnośnie natomiast stanu zdrowia skarżącego organ ogólnie stwierdził, że ma on ustaloną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym i może podjąć zatrudnienie - pracę lekką. Powyższe ustalenia organu należy uznać za zbyt ogólnikowe, których nie można uznać za realizację wskazań zawartych w wyroku uchylającym poprzednią decyzję organu. Organ przyznał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący z uwagi na swoją aktualną sytuację majątkową i rodzinną nie jest w stanie jednorazowo spłacić zadłużenia. Spłata jednorazowa pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia przez niego niezbędnych potrzeb życiowych. Wbrew twierdzeniom organu skarżący nie reguluje wszystkich swoich zobowiązań cywilnoprawnych. Z ustaleń poczynionych przez organ i wskazanych w uzasadnieniu wynika, że z tego tytułu posiada zadłużenie. Organ nie wyjaśnił przy uwzględnieniu aktualnych dochodów skarżącego, skąd posiada środki finansowe na pokrycie niektórych zobowiązań cywilnoprawnych przy uwzględnieniu wydatków związanych z utrzymaniem domu, wyżywienia itp. Istotne jest ustalenie wobec nie kwestionowania przez organ zadłużenia skarżącego u osób trzecich na kwotę około 6500 złotych, czy środki finansowe na pokrycie innych zobowiązań, o których wspomina organ w uzasadnieniu nie pochodzą właśnie od osób trzecich. Powyższe ustalenia mają bowiem istotne znaczenie do oceny spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia odwołującej się do sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego w kontekście możliwości zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb życiowych. Fakt, że skarżący opłaca bieżące zobowiązania cywilnoprawne nie oznacza, że środki na ich uiszczanie pochodzą z aktualnych jego dochodów zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę wysokość jego aktualnych dochodów, wydatków wskazanych w uzasadnieniu decyzji i kwotę jaka mu pozostaje np. na wyżywienie, po ich uiszczeniu. Sugerując w uzasadnieniu możliwość spłaty zadłużenia w ratach, po uprzednim zawarciu umowy ratalnej organ nie wykazał, a co najmniej nie uprawdopodobnił, czy sytuacja majątkowa skarżącego na to pozwala, czy płacenie określonych rat nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie stanowią realizacji wskazań Sądu również ustalenia poczynione dotychczas przez organ odnośnie możliwości podjęcia pracy przez skarżącego z uwagi na jego stan zdrowia, w świetle przesłanki określonej w § 3 ust. pkt 3 rozporządzenia. Organ jedynie ogólnie stwierdził, że skarżący może podjąć zatrudnienie - pracę lekką, opierając się na orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, z którego wynika, że u skarżącego stwierdzono stopień niepełnosprawności umiarkowany z możliwością podjęcia pracy lekkiej. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, podobnie jak z uzasadnienia poprzednio uchylonej, nie wynika jaka to jest praca, na jakich stanowiskach, czy skarżący z uwagi na aktualną sytuację panującą na rynku pracy właściwym dla skarżącego ma możliwość podjęcia takiej pracy, czy są oferty takiej pracy, czy dochody uzyskiwane z tej pracy umożliwią mu spłatę zadłużenia. Ta ostatnia okoliczność ma istotne znaczenie również przy rozważeniu spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Rozważenie okoliczności dotyczących wpływu aktualnego stanu zdrowia na możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącego ma aktualnie szczególne znaczenie z uwagi na fakt, że jak przyznał organ jego stan zdrowia ulega pogorszeniu, co wynika między innymi z przedłożonej przez niego dokumentacji medycznej.

Uzasadniając decyzję nr [...] z [...] maja 2014 r. organ wskazał, że analizując przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, że pkt 1, 2, 4 i 4a tego przepisu nie dotyczą przedmiotowej sprawy. Również umorzenie na podstawie pkt 3, 5 i 6 nie można uznać za spełnione, ponieważ prowadzone jest postepowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu. W wyniku prowadzonej egzekucji Zakład odzyskał [...].10.2010 r. kwotę 232,70 zł oraz w dniu [...].12.2010 r. kwotę 730,72 zł. Jednocześnie posiadana przez wnioskodawcę nieruchomość stanowi zabezpieczenie wierzytelności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zakład dokonał zabezpieczenia wierzytelności w dniu [...].09.2008 r. za okres 10-12/1998 r. oraz w dniu [...].02.2010 r. za okres 03/2007-07/2009. Biorąc powyższe pod uwagę organ II instancji podzielił stanowisko i argumentację zawartą w poprzedniej decyzji, co do braku spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności.

Organ oceniając sprawę pod względem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, podkreślił, że również w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie powyższych przepisów mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym.

Organ wskazał, że na podstawie dokonanych w sprawie ustaleń nie może stwierdzić, że opłacenie przez stronę należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiadając innych osób na utrzymaniu. Nie pracuje, jak również nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia, pomimo, że ustalony stopień niepełnosprawności nie wyklucza go z życia zawodowego, a dokonane przez Zakład rozpoznanie na rynku pracy ewidentnie wskazuje, że istnieje możliwość podjęcia zatrudnienia i osiągania dochodów umożliwiających opłacenie należności. Organ wskazał, że R.Ż. obecnie utrzymuje się z zasiłku stałego oraz zasiłku celowego na zakup żywności w łącznej kwocie 679,00 zł. W ocenie organu fakt korzystania z pomocy społecznej nie może jednak świadczyć o braku możliwości opłacenia należności w przypadku, gdy zobowiązany przy wykazaniu dobrej woli i podjęciu odpowiednich działań może doprowadzić do polepszenia swojej sytuacji materialnej. Organ wskazał także, że strona jest właścicielem nieruchomości w postaci działek, które nie są użytkowane, jak również nie przynoszą żadnego dochodu. O ocenie organu sprzedaż posiadanych gruntów umożliwiłaby uzyskanie środków finansowych pozwalających na uregulowanie zadłużenia. Organ za istotny uznał również fakt, że R.Ż. spłaca kredyt w I S.A w wysokości 62 zł miesięcznie, co świadczy o posiadaniu środków na regulowanie zobowiązania cywilnoprawnego, przy jednoczesnej deklaracji braku środków na opłacenie należności o charakterze publicznoprawnym, które powinny być realizowane w pierwszej kolejności. Jednocześnie bez znaczenia pozostaje źródło uzyskiwania tych środków, albowiem nawet gdyby pochodziły one od osób trzecich, również mogłyby zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Przy rozpatrywaniu drugiej przesłanki, uwzględniającej poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, Zakład przyjął, ze są to taki sytuacje, których zaistnienie spowodowałby, że płatnik składek bez winy znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, zobowiązany poniósł w związku z tym straty materialne, a opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. W toku prowadzonego postępowania strona nie przedstawiła żadnych dokumentów z których wynikałoby, że przy prowadzeniu działalności gospodarczej wystąpiły powyższe zdarzenia, w związku z czym brak jest podstaw do stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie zachodzi ww. przesłanka.

Odnosząc się do trzeciej przesłanki, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, należy mieć na uwadze sytuację, w której zobowiązany sprawuje bezpośrednią opiekę nad członkami rodziny, zaś sposób sprawowania tej opieki uniemożliwia jednocześnie pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, a także sytuacje, w której choroba dotyczy osoby zobowiązanego, i uniemożliwia pozyskiwanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia. Organ II instancji uwzględnił konieczność sprawowania opieki nad chorą matką oraz stan zdrowia strony. Niemniej zaistnienie takiej sytuacji wymagało podjęcia decyzji choćby czasowego zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej, aby nie doprowadzić do powiększania się kwoty zadłużenia.

Organ zaznaczył, że uwzględniając stan zdrowia zobowiązanego wziął pod uwagę orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Niepełnosprawności z [...] czerwca 2010 r. oraz dostarczone dokumenty medyczne. Dokumenty te potwierdzają co prawda problemy zdrowotne, ale strona w toku postępowania nie przedstawiła żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, iż wnioskodawca jest niezdolny do pracy, a przez to pozbawiony możliwości pozyskiwania środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia. Przeciwnie, w dostarczonym przez stronę oświadczeniu o stopniu niepełnosprawności, jako odpowiedni dla strony rodzaj zatrudnienia wskazana została praca lekka. Na podstawie ogłoszeń Powiatowego Urzędu Pracy. Zakład ustalił, że aktualnie oferty pracy dla osób posiadających orzeczenie o stopniu niepełnosprawności umożliwiają stronie podjęcie zatrudnienia na stanowiskach m.in. pracownika ochrony fizycznej bez licencji czy pracownika gospodarczego.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, że w przypadku R.Ż. nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Na zakończenie organ zaproponował R.Ż. skorzystanie z przywileju jakie daje tzw. ustawa abolicyjna oraz rozłożenie na raty zaległości niepodlegających umorzeniu.

Skargę na powyższą decyzję złożył R.Ż.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 K.p.a poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia interesu skarżącego oraz nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i nie podanie przyczyn z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności. Skarżący zarzucił także nie respektowanie stanowiska sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że nie dano mu szansy, by dalej funkcjonować jako osoba wypłacalna i regulująca wszystkie zobowiązania, natomiast zadłużenie jakie narosło w czasie, gdy skarżący opiekował się matką jest zbyt dużym obciążeniem i nigdy nie będzie w stanie go spłacić. Wskazał, że nie posiada majątku z którego mógłby zapłacić przysługujące ZUS należności.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] września 2014 r. wyznaczony dla skarżącego w ramach przyznanego mu prawa pomocy profesjonalny pełnomocnik, uszczegółowiając dotychczasowe zarzuty wskazał na:

a) naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności za tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez przyjęcie, że opłacenie zaległych składek przez skarżącego nie pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz przyjęcie, że przesłanka o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia obejmuje wymóg choćby czasowego zawieszenia działalności gospodarczej w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny,

b) przepisów postępowania, tj.,

1. art. 7, 77 i 80 K.p.a poprzez nieustalenie prawdy obiektywnej, a także nie uwzględnienie interesu społecznego oraz słusznego interesu skarżącego przy rozpatrywaniu sprawy poprzez nieuwzględnienie skomplikowanej sytuacji rodzinnej, a w konsekwencji nie umorzenie należności składkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 ppsa ). Oznacza to, iż kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenia prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Mając na uwadze tak nakreślony zakres kognicji sąd uznał, że skarga R.Ż. nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej, sprawowanej w oparciu o kryterium legalności (zgodności z prawem ), pozostawała w niniejszej sprawie decyzja z [...] maja 2014 r. wydana w wyniku wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymująca w mocy decyzję z [...] stycznia 2011 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. z 2013 r., poz. 1442, dalej: u.s.u.s) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s). W postępowaniu, którego przedmiotem jest wniosek strony o umorzenie należności składkowych podstawą materialnoprawną decyzji w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. W świetle regulacji u.s.u.s nie budzi wątpliwości, iż decyzja ZUS-u o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 marca 2007 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 345/06 granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365 ze zm., dalej rozporządzenie MGPiPS). W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W art. 28 ust. 1 u.s.u.s określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia (umorzenie składek, odsetek - w całości lub części). Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Natomiast w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje ( art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ), a mianowicie zachodzi ona gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Nie ulega wątpliwości , iż w przypadku skarżącego nie zachodzi żaden z powyższych przypadków uzasadniających uznanie, iż mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością. Materiał dowodowy sprawy potwierdza, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS a ponadto dokonano wpisu hipotecznego na nieruchomość. Stąd nie zachodzą w niniejszej sprawie podstawy do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.

W art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s i rozporządzenia MGPiPS dotyczą skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie. Stosownie do § 3 rozporządzenia MGPiPS, Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia w sprawie, niewątpliwie nie została spełniona przesłanka określona powyżej w pkt 2 (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS ). Sam bowiem skarżący w ogóle nie powoływał się na te okoliczności. Rozważenia wymaga zatem, czy zostały spełnione pozostałe wskazane powyżej przesłanki umorzenia ( § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS ). W przekonaniu sądu organ trafnie ustalił, iż skarżący nie wykazał, że zostały spełnione również te przesłanki.

Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy potwierdza, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiadając innych osób na utrzymaniu. Skarżący nie pracuje, jak również nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia. Utrzymuje się z zasiłku stałego oraz zasiłku celowego na zakup żywności w łącznej kwocie 679 zł. Słusznie wskazał organ, że ustalony stopień niepełnosprawności nie wyklucza skarżącego z życia zawodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie w wyroku z 28 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Go 717/13 wskazał, że organ poprzednio rozpatrując sprawę nie ustalił jaką pracę skarżący może podjąć, na jakich stanowiskach, czy skarżący z uwagi na aktualną sytuację panująca na rynku pracy ma możliwość podjęcia pracy (wg. orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności – pracy lekkiej), czy są oferty takiej pracy, czy dochody uzyskiwane z tej pracy umożliwią mu spłatę zadłużenia.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 884/08 zauważył, że prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich realizacji. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Aspekt ten nie może być pomijany przy analizie "stanu majątkowego" zobowiązanego oraz "możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny" (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie MGPiPS.).

W rozpoznanej sprawie organ wziął pod uwagę orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...].06.2010 r. oraz dostarczone przez skarżącego dokumenty medyczne, które potwierdzają występowanie u skarżącego problemów zdrowotnych. Skarżący, jak słusznie wskazał organ, nie przedstawił jednak żadnego dokumentu z którego wynikałoby, że jest niezdolny do pracy a przez to pozbawiony możliwości pozyskiwania środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia. Organ wykonując zalecenia sądu ustalił, że aktualne oferty pracy dla osób posiadających orzeczenie o stopniu niepełnosprawności umożliwiają skarżącemu podjęcie zatrudnienia na stanowiskach m.in. pracownika ochrony fizycznej bez licencji czy pracownika gospodarczego. Należy przy tym zaznaczyć, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby w dążeniu do osiągania dochodów podejmował jakiekolwiek starania o zatrudnienie. Nie jest on przede wszystkim, co wskazano już wyżej, zarejestrowany jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy. Tym samym nie wyraża gotowości podjęcia pracy. Nie wykorzystuje również dodatkowych możliwości jakie daje formalny status bezrobotnego m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej ludzi w jego wieku. Stąd też zasadnie organ uznał, iż brak podejmowania przez skarżącego aktywności w sferze poszukiwania zatrudnienia i osiągania w ten sposób dochodów jako istotny argument przemawiający za odmową wydania na rzecz skarżącego, niewątpliwie uznaniowej w swym charakterze, decyzji na gruncie art. 28 ust. 3a u.s.u.s i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS.

Podkreślenia wymaga, iż instytucja umorzenia stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji ( por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Po 14/12 ). Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Stąd instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien bowiem był liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakład. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności ( por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 lipca 2012r. sygn. akt: III SA/Wr 88/12 )

W konsekwencji należało uznać, iż zaskarżoną decyzją organ trafnie odmówił umorzenia składek. Dlatego też sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a oddalił skargę.