Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt II SAB/Gd 25/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-06-09 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie (art. 260 § 1 ustawy PoPPSA)
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. Z. od postanowienia referendarza sądowego z 29 kwietnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie skargi na bezczynność A sp. z o.o. w C. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 29 kwietnia 2016 r., wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej P.p.s.a., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia C. Z. zwrócił się we wniosku złożonym na urzędowym formularzu w dniu 25 lutego 2016 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ustalono na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma źródła dochodu, nie posiada żadnego majątku, z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Wskazał, że przez okres roku do końca kwietnia 2013 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w PUP. Obecnie nie jest zarejestrowany, gdyż jest to niemożliwe z uwagi na okoliczność stałego leczenia psychiatrycznego. Aktualnie jest osobą bez pracy i utrzymuje się z prac dorywczych, które wystarczają jedynie na zakup podstawowych środków do życia jak jedzenie. Podkreślił wnioskodawca, że nie otrzymuje pomocy z ośrodka pomocy społecznej. Zamieszkuje w pokoju użyczonym przez żonę, z którą ma rozdzielność majątkową. Od chwili, gdy żona chciała wnioskodawcę ubezwłasnowolnić w związku z chorobą żyje z nią w faktycznej separacji. Obecnie stara się o zasiłek rehabilitacyjny. Stałe miesięczne wydatki określił wnioskodawca na 260 zł - żywność i 40 zł - środki czystości, a dochód na poziomie 300 zł i wskazał, że pochodzi on ze zbiórki surowców wtórnych i pożyczek.

W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem z dnia 29 lutego 2016 r. referendarz sądowy wezwał go do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń:

- odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę dochodów w 2014 r. oraz odpisów wszystkich złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2014 lub 2015, jeśli już zostały złożone (tj. PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych przez małżonków za ten rok;

- dokumentów potwierdzających osiąganie przez wnioskodawcę dochodów ze sprzedaży surowców wtórnych w postaci rachunków oraz wskazanie osób, od których pożycza środki pieniężne i jakie są to średnio kwoty w miesiącu w ciągu ostatnich sześciu miesięcy;

- zaświadczenia od pracodawcy małżonki wnioskodawcy o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia w okresie ostatnich trzech miesięcy w wysokości netto, ewentualnie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez małżonkę statusu osoby bezrobotnej;

- wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonkę wnioskodawcy rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy;

- oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie miejsca zamieszkania, do kogo należy nieruchomość, kto jeszcze w niej zamieszkuje, kto ponosi koszty utrzymania w tym opłat za media, jakiej wielkości są to wydatki – należy przedstawić kopie rachunków;

- kopie umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pomiędzy wnioskodawcą a jego małżonką;

- wyjaśnienia w jaki sposób skarżący się leczy skoro nie posiadając statusu osoby bezrobotnej nie posiada ubezpieczenia zdrowotnego;

- przedstawienia zaświadczenia bądź decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej;

- oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro;

- oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości);

- zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań finansowych małżonków;

- dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, zakup leków itp.).

W odpowiedzi na powyższe wezwanie C. Z. pismem z dnia 23 marca 2016 r. oświadczył, że nie rozliczał się z urzędem skarbowym, odnosząc się do zeznań podatkowych żony wskazał, że żyje z nią w separacji i nie ma możliwości przedłożenia jej zeznań podatkowych. Nie posiada także dokumentów związanych ze sprzedażą surowców wtórnych, bo takich nie zbiera. Oświadczył, że nie wie, czy żona ma rachunki bankowe i do kogo należy udostępniany mu pokój, na pewno nie do żony, on sam tam tylko nocuje. Przedłożył kopie umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową z dnia 13 marca 2013 r. Oświadczył, że jest dopisany do ubezpieczenia żony i stąd posiada ubezpieczenie zdrowotne. Nie posiada wiedzy o majątku żony. Nie posiada pojazdów mechanicznych. Nie wie, czy i jaki taki pojazd posiada żona. Posiada zadłużenie w Banku na 107 tys. zł. Żadnych rachunków za pokój nie płaci, a leki otrzymuje za darmo.

W związku z tym, że nadesłane dodatkowe oświadczenie skarżącego nie pozwoliło na ustalenie istotnych z punktu widzenia złożonego wniosku okoliczności co do faktycznej sytuacji finansowej skarżącego, referendarz sądowy w sprawie o sygn. akt II SAB/Gd 20/16 wystosował kolejne wezwanie do złożenia następujących oświadczeń i dokumentów:

- zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę i jego małżonkę w 2014 albo 2015 r. – wyjaśniono, że samo oświadczenie złożone przez wnioskodawcę nie stanowi udokumentowania;

- dokumentów potwierdzających leczenie i korzystanie z pobytów w szpitalu w roku 2014, 2015 i bieżącym roku; w świetle twierdzenia, że odbyła się sprawa o ubezwłasnowolnienie wnioskodawcy należy przedstawić ksero orzeczenia zapadłego w sprawie;

- z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej wynika, że małżonka wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą – wnioskodawca zobowiązany jest udokumentować dochody małżonki z okresu ostatnich trzech miesięcy, poinformowano, że faktyczna separacja i rozdzielność majątkowa nie zwalnia z tego obowiązku, brak tych dokumentów może skutkować odmową przyznania prawa pomocy;

- wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonkę wnioskodawcy i wnioskodawcę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy – skoro wnioskodawca oświadczył, że posiada zadłużenie w Banku zobowiązany jest to udokumentować, jeśli rachunek bankowy w tym banku został zamknięty należy przedstawić dowód na tę okoliczność;

- oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie miejsca zamieszkania, do kogo należy nieruchomość, kto jeszcze w niej zamieszkuje, kto ponosi koszty utrzymania w tym opłat za media, jakiej wielkości są to wydatki – należy przedstawić kopie rachunków – twierdzenie wnioskodawcy, że nie zna tych danych jawi się jako wysoce niewiarygodne w odniesieniu do treści wniosków kierowanych do Prezesa Zarządu A., gdzie wnioskodawca twierdzi, że posiada wiedzę i kompetencje do zarządzania tego typu spółką, a w pismach do sądu nacisk kładzie na nieporadność, niewiedzę i chorobę;

- zaświadczenie o posiadaniu ubezpieczenia zdrowotnego ze wskazaniem daty początkowej;

- przedstawienia zaświadczenia bądź decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej – wnioskodawca złożył z uchybieniem terminu odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta z 8 maja 2013 r., Wojewoda odmówił przywrócenia terminu i WSA w Bydgoszczy uchylił to postanowienie, przedłożyć należy decyzję Wojewody wydaną po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy;

- oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro;

- oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).

W wezwaniu tym zobowiązano wnioskodawcę do dokonania powyższych czynności w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania oraz wyjaśniono, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi wnioskodawca wskazał, że dokumentację dotyczącą leczenia przedłożył, nie posiada żadnych rachunków bankowych, a żony nie może zmusić do ujawnienia swoich. Oświadczył, że nieruchomość należy do teściów, a koszty utrzymania ponosi każdy za siebie. Wskazał, że nie może przedłożyć dowodu ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż w ciągu 7 dni nie jest to możliwe, oświadczył nadto, że nie posiada pojazdów mechanicznych.

Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania C. Z. prawa pomocy w zakresie wynikającym z wniosku uznając, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wskazano, że z zestawienia art. 246 § 1pkt 2 oraz art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym można jedynie wówczas, gdy strona wykaże, w jakiej sytuacji materialnej się znajduje. Oznacza to, że na stronie ciąży inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem prawa pomocy oraz, że informacje zawarte we wniosku winny być przekonująco umotywowane.

W uzasadnieniu wskazano, że dwukrotnie występowano do skarżącego o dodatkowe dokumenty i oświadczenia, aby umożliwić udokumentowanie trudnej sytuacji wskazując, że same oświadczenia nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku.

Referendarz wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia rozpoznania wniosku nie wykazał, jaka jest jego sytuacja finansowa, sytuacja jego żony i jej możliwości płatnicze, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, są w rozdzielności majątkowej i faktycznej separacji. Zaakcentował, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy, do wzajemnego udzielania sobie wsparcia finansowego, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, i niezależnie od tego czy prowadzą czy też nie wspólne gospodarstwo domowe a pomoc ta obejmuje również swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Referendarz wskazał, że podane dane budzą wątpliwości, albowiem skarżący korzysta z ubezpieczenia społecznego opłacanego przez żonę i mieszka w tym samym domu. Dodatkowo wskazano, że skarżący twierdzi, że posiada zadłużenie na kwotę 107.000 zł, jednakże czynności egzekucyjne wobec jego osoby nie są prowadzone, nie zostały również udokumentowane wydatki związane z leczeniem, a twierdzenie, że leki otrzymuje za darmo nie zasługuje na wiarę.

W konsekwencji stwierdzono, że żadne twierdzenia wnioskodawcy nie zostały poparte dokumentem. W tej sytuacji nie można było rozstrzygać o zdolności wnioskodawcy do ponoszenia kosztów sądowych jedynie w oparciu o jego osobiste oświadczenia z jednoczesnym pominięciem kondycji majątkowej jego żony, a przyznanie prawa pomocy nie może opierać się na domysłach.

Pismem z dnia 16 maja 2016 r. C. Z. wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 29 kwietnia 2016 r. wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów.

W uzasadnieniu skarżący ponownie wskazał, że w latach 2013, 2014 oraz 2015 nie rozliczał się z urzędem skarbowym i nie pracował, gdyż leczył się psychiatrycznie w szpitalach. Aktualnie nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, utrzymywał się z prac dorywczych lub podczas pobytu w szpitalach był na utrzymaniu szpitala, nie dysponuje dokumentacją związana ze sprzedażą materiałów wtórnych, kwoty z tej sprzedaży były niewielkie (średnio 80-120 zł miesięcznie) i wystarczały na zakup żywności i podstawowych środków higieny. Skarżący podniósł, że z żoną żyje w faktycznej separacji i nie ma możliwości przedłożenia dokumentacji jej dotyczącej, nie ma żadnej wiedzy o jej majątku, żona o niczym go nie informuje. Skarżący mieszka w udostępnionym mu pokoju, który nie należy do teściów, nie płaci czynszu, leki dostaje za darmo, potwierdził, że ma zadłużenie w banku na kwotę 107.000 zł. Ponownie odnosząc się do majątku żony wskazał, że nie zna jej wydatków ani dochodów i nie ma żadnej wiedzy o majątku żony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:

Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 prawo pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przytoczone wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a.. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygniecie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

W rozpoznawanej sprawie mimo wydanych w sprawie zarządzeń, których treść Sąd wyżej przytoczył, skarżący nie usunął wątpliwości co do swojej sytuacji osobistej i majątkowej, uniemożliwiając tym samym ocenę przedstawionego wniosku. Skarżący, w ocenie Sądu, nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy, bowiem nie złożył, poza umową majątkową małżeńską z dnia 13 marca 2013 r. oraz wpisem do ewidencji i informacji o działalności gospodarczej żony skarżącego prowadzonego przez nią zakładu fryzjerskiego, wskazywanych w zarządzeniach dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i osobistą. Twierdzenia skarżącego nie zostały poparte żadnymi dokumentami. Podkreślić należy w szczególności, że skarżący nie udokumentował opisywanego w swoich pismach stanu zdrowia, nie składając żadnego zaświadczenia dokumentującego stan zdrowia, konieczności leczenia, stosowania leków, nie wskazując czy i jakie kwoty wydatkuje na lekarstwa, również okoliczność darmowego otrzymywania leków nie została wykazana. Nie wykazał również, że z uwagi na swój stan zdrowia, a także powoływaną sytuację majątkową ubiega się o powoływane świadczenie rehabilitacyjne bądź inne dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji osobistej i finansowej. Skarżący powołał się również na swoje zadłużenie w banku na kwotę 107.000 zł, lecz nie wskazał, czy i w jaki sposób zadłużenie to powstało, czy na skutek udzielonego kredytu, czy było lub jest spłacane, a jeżeli tak to z jakich środków. Podkreślić należy, że w powołanych wyżej zarządzeniach skarżący wezwany był do przedstawienia zaświadczenia Banku o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych rat przez skarżącego lub żonę rat kredytu. Zarządzenie to nie zostało wykonane zarówno poprzez złożenie wskazanego zaświadczenia lub poprzez złożenie wyjaśnienia przez skarżącego. W odpowiedzi skarżący unikał udzielenia odpowiedzi i wskazał jedynie, że ma zadłużenie w banku na kwotę 107.000 zł, co w żaden sposób nie stanowi o wykonaniu zarządzenia. Skarżący wezwany do przedstawienia dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową również unikał udzielenia informacji m.in. o osobach wspólnie z nim zamieszkujących.

Wprawdzie nie rozwiane zostały wątpliwości odnośnie statusu wnioskodawcy jako osoby bezrobotnej, to nie zmienia to faktu, że wnioskodawca faktycznie – wedle swojego oświadczenia, którego Sąd nie kwestionuje - od kilku lat nie pracuje i nie osiąga dochodów, które są opodatkowane. Nie zawsze jednak taka okoliczność musi skutkować automatycznie przyznaniem prawa pomocy, bowiem nie zawsze sam fakt nieosiągania dochodów musi oznaczać niedostatek i ubóstwo. Przykład skarżącego świadczy, że pomoc osób trzecich może również zapewnić pokrycie podstawowych potrzeb i utrzymanie, co w przypadku skarżącego oznacza według jego twierdzeń opłacanie składki na ubezpieczenie zdrowotne przez żonę, zapewnienie mieszkania (pokoju) w domu teściów, bez konieczności opłacania czynszu.

Reasumując, wnioskodawca mimo prawidłowych wezwań, nie przedłożył żadnych dokumentów, które pozwoliłyby rozwiać nasuwające się wątpliwości co do jego stanu majątkowego i ciążących na nim wydatków. Wnioskodawca nie wyjaśnił wszystkich istotnych wątpliwości dotyczących jego stanu osobistego, majątkowego i rzeczywistych możliwości finansowych. W tych okolicznościach należało stwierdzić, że opis sytuacji finansowej, jaka wynika ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń jest niewyczerpująca. Brak dokumentów i oświadczeń wyjaśniających wskazane kwestie uprawnia do wniosku, że strona nie przedstawiła swojej sytuacji wszechstronnie. Stąd też złożone oświadczenie należało uznać za niewyczerpujące, niepozwalające na dokonanie rzetelnej oceny sytuacji skarżącego, co w konsekwencji uniemożliwiło przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie .

Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.