Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 582/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) Sędziowie NSA Leszek Włoskiewicz Małgorzata Pocztarek Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 20 października 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 03 listopada 2005r. sygn. akt II SA/Gd 362/03 w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2. przyznaje od Skarbu Państwa wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w łącznej kwocie 244,60zł (dwieście czterdzieści cztery złote i 60/100) na rzecz adw. K. G. a na rzecz adw. P. K. kwotę 219,60 (dwieście dziewiętnaście złoty i 60/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 3 listopada 2005 r. w sprawie II SA/Gd 362/03, oddalił skargę I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] w przedmiocie zasiłku okresowego.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] (MOPR), przyznał I. S. pomoc społeczną w formie zasiłku okresowego z tytułu braku możliwości zatrudnienia w wysokości 343,00 zł miesięcznie uznając, iż jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego, warunkującego przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, określonego w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. S. podkreślając, iż domaga się przyznania zasiłku okresowego za cały 2002 r., a nie tylko za trzy miesiące.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję stwierdziło, że odwołująca się jest osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie jej pomocy finansowej z funduszy opieki społecznej. Wniosek o przyznanie zasiłku odwołująca się złożyła w dniu 10 września 2002 r. Z art. 43 ust. 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej wynika, że świadczenia pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją.

W związku z tym w zasadzie organ I instancji w sytuacji, gdy nie dysponował środkami z przeznaczeniem na ten rodzaj pomocy, winien odmówić przyznania przedmiotowego zasiłku i ewentualnie zaproponować odwołującej się inny rodzaj pomocy. Odwołującej się na jej wniosek przyznano taką pomoc w dniu 10 września 2002 r. – zasiłek celowy w kwocie 100 zł. Jednakże Kolegium wskazało, że powołany przepis nie zezwala na przyznanie przedmiotowego zasiłku za okres od stycznia 2002 r. nawet w sytuacji, gdyby organ dysponował środkami przeznaczonymi na jego realizację. Gdyby organ I instancji posiadał takie środki, mógłby przyznać wnioskodawcy zasiłek dopiero począwszy od września 2002 r., tj. od miesiąca, w którym złożyła wniosek o jego przyznanie.

Oddalając skargę I. S. na tę decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że stosownie do art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu m.in. na brak możliwości zatrudnienia.

W ocenie Sądu z akt sprawy wynika, że skarżąca spełnia określone w ustawie kryterium dochodowe niezbędne do otrzymania przez nią zasiłku okresowego. Jej dochód miesięczny wynosi 117,43 zł, podczas gdy kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 461,00 zł. Ponadto skarżąca jest osobą bezrobotną, z uwagi na brak możliwości zatrudnienia. W niniejszej sprawie skarżąca wniosek o przyznanie zasiłku okresowego złożyła w dniu 10 września 2002 r.

Zdaniem Sądu I instancji trafnie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji art. 43 ust. 6 powołanej w podstawie prawnej decyzji ustawy o pomocy społecznej, który umożliwiał przyznanie wnioskowanego świadczenia począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją.

W związku z tym, organ I instancji mógł przyznać skarżącej zasiłek okresowy dopiero od września 2002 r., tj. od miesiąca, w którym złożyła wniosek o jego przyznanie, dlatego też w ocenie Sądu Wojewódzkiego nie ma podstaw do uwzględnienia skargi,

Od wyroku tego skargę kasacyjną wniosła I. S. opierając ją na następujących podstawach:

- naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 dalej jako ppsa) w związku z art. 7, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a., w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) polegające na nieuchyleniu decyzji organów obu instancji, pomimo iż decyzje te zostały wydane bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego;

- naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej polegające na "nieprzedstawieniu stanu sprawy", niezbędnego do wydania orzeczenia w sprawie, to jest nieprzedstawienie dokładnego stanu faktycznego w sprawie oraz niewskazanie dokładnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia;

- naruszeniu prawa materialnego, a mianowicie art. 2 ust. 4 w zw. z art. 43 ust. 6 poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż przyznanie zasiłku okresowego również za miesiąc wrzesień 2002 r. (czyli od momentu złożenia wniosku z pełną dokumentacją) nie odpowiadałoby "celom i możliwościom pomocy społecznej".

W związku z tym, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o przyznanie ustanowionemu z urzędu adwokatowi stosownego wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I instancji w lakonicznym uzasadnieniu wskazał co następuje:

W niniejszej sprawie skarżąca wniosek o przyznanie zasiłku okresowego złożyła w dniu 10 września 2002 r. Jak trafnie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, art. 43 ust. 6 powołanej w podstawie prawnej decyzji ustawy o pomocy społecznej umożliwiał przyznanie wnioskowanego świadczenia począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Z powyższego wynika, że organ I instancji mógł przyznać skarżącej zasiłek okresowy dopiero od września 2002 r., tj. od miesiąca, w którym złożyła wniosek o jego przyznanie. Warto zwrócić uwagę, iż tych – jakże trafnych spostrzeżeń – WSA w Gdańsku nie odniósł do konkretnego stanu faktycznego sprawy, bezspornym bowiem jest, iż skarżąca otrzymała zasiłek okresowy decyzją z dnia 22.10.2002 r. za trzy miesiące 2002 r. (październik, listopad, grudzień). Pomimo zatem założenia wniosku przez skarżącą z pełna dokumentacją już w pierwszej połowie września 2002 r., za tenże miesiąc nie przyznano jej świadczenia, chociaż winna ona je otrzymać stosownie do treści art. 43 ust. 6 u.p.s.

Zdaniem skarżącej brak tego ustalenia prowadzi do naruszenia art. 43 ust. 6 u.p.s., polegającego na zaakceptowaniu stanowiska organów I i II instancji, iż zasiłek okresowy należy się dopiero od miesiąca października 2002 r., tymczasem zasiłek taki przysługuje skarżącej (wobec faktu, iż spełnia ona przesłanki do przyznania tegoż zasiłku) już od momentu złożenia wniosku.

Ponadto wskazano, że Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się w rozważaniach do prezentowanej przez SKO w [...] argumentacji odnoszącej się do braku środków na realizację zadań (a zatem tego elementu nie uczynił w ogóle przedmiotem swojego rozstrzygnięcia). Tym niemniej skarżąca podniosła, iż okoliczność, że organ I instancji otrzymał środki na wypłatę zasiłków okresowych dopiero w październiku 2002 r., nie uzasadniała odmowy przyznania tego zasiłku za miesiąc wrzesień 2002 r., skoro decyzja organu I instancji była wydana w dniu [...] - a zatem w czasie, gdy organ posiadał już środki na realizację zasiłków okresowych i nie było żadnych przeszkód, aby przyznać skarżącej zasiłek od dnia złożenia przez nią wniosku w tym zakresie.

Zgodnie z art. 2 ust. 4 u.p.s. potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Potrzeby skarżącej odpowiadały zarówno celom pomocy społecznej oraz możliwościom pomocy społecznej (w październiku 2002 r. – w momencie wydania decyzji – organ posiadał środki na wypłatę zasiłku okresowego, choćby ten zasiłek miałby zostać wypłacony również za miesiąc wrzesień 2002 r.).

Ponadto fakt braku środków we wcześniejszym okresie nie został w żaden sposób udokumentowany, co można było uczynić choćby załączając do akt sprawy odpowiednie oświadczenia organów zobowiązanych do zapewnienia środków – aby skarżąca mogła tę okoliczność samodzielnie zweryfikować.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w lakonicznym uzasadnieniu wskazał, że zasiłek okresowy przysługiwał skarżącej od września 2002 r., jednakże tych twierdzeń nie odniósł do stanu faktycznego sprawy. Bezspornym bowiem jest, że skarżąca otrzymała zasiłek okresowy za trzy miesiące począwszy od października 2002 r., a nie od miesiąca września.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i w związku z tym podlegała uwzględnieniu. Należy stwierdzić, iż wbrew przepisowi art. 141 § 4 ppsa w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie wyjaśnił podstawy swojego rozstrzygnięcia. Jest to ten szczególny element uzasadnienia wyroku, który winien odzwierciedlać tok rozumowania Sądu stosującego określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie.

W niniejszej sprawie brak jest tego elementu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w swoich rozważaniach powołał się na ustalony stan faktyczny, zacytował stosowne przepisy obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji ustawy o pomocy społecznej odnoszące się do zasiłku okresowego oraz terminu jego przyznania. Natomiast w żaden sposób nie wywiódł dlaczego w danym stanie faktycznym przy prawidłowo zastosowanych przepisach prawa materialnego uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa chociaż w sposób jednoznaczny wynika, że narusza ona powołany przez ten Sąd przepis art. 46 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej.

Jak to wskazano wyżej, Sąd I instancji zobligowany jest wyjaśnić podstawę rozstrzygnięcia w motywach orzeczenia. To bowiem pozwala zarówno stronom postępowania jak i Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu prześledzić tok rozumowania Sądu, a także skontrolować czy nie został popełniony błąd w tym rozumowaniu.

Naruszenie przepisów art. 141 § 4 ppsa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy co powoduje, iż zaskarżone orzeczenie podlegało uchyleniu i sprawa winna być rozpoznana ponownie przez Sąd I instancji. Brak wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia powoduje, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie może skontrolować prawidłowości zaskarżonego orzeczenia w kontekście dalszych zarzutów skargi kasacyjnej.

Z tych też względów na mocy art. 185 § 1 ppsa orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, rozstrzygnięto stosownie do art. 250 ppsa w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b, c i § 19 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).