Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1235/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-01-25 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 10 maja 2011r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za maj 2006r. postanawia oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 10 maja 2011 roku skarżący A.K. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo "Ż" w K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, gdyż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący oświadczył, że znajduje się obecnie w bardzo ciężkiej sytuacji majątkowej. Przychody z prowadzonej działalności gospodarczej za okres od 1 stycznia 2011 roku do 30 czerwca 2011 roku wyniosły 0 zł. Koszty działalności gospodarczej w tym okresie wyniosły 39.397,23 zł, z czego wynagrodzenia dla pracowników wraz z dodatkowymi kosztami zatrudnienia wyniosły ok. 24 tys. zł. Przychód za 2010 rok wyniósł jedynie 11.200 zł, a koszty uzyskania przychodu 92.705,10 zł, zatem strata wyniosła 81.505,10 zł. Skarżący nie posiada żadnych środków trwałych, ani dających się zbyć przedmiotów majątkowych. Posiada zobowiązania opiewające na łączną kwotę ok. 1 mln zł. Ponadto wnioskodawca prowadzi działalność na terenie, co do którego umowa dzierżawy wygasła z dniem 30 listopada 2008 roku. Od tej chwili jest on zobowiązany do uiszczania wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości w kwocie około 1.650 zł miesięcznie.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 sierpnia 2011 roku, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia, osobistego podpisania i odesłania do tut. Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W wyznaczonym terminie skarżący uzupełnił brak przesyłając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych w formularzu wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodu wnioskodawcy jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, która przynosi straty. W 2010 roku strata ta wyniosła 81.505 zł, zaś w 2011 roku 82.368 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzą: nieruchomość rolna wielkości 0,5 ha położona w miejscowości B. o wartości 5.000 zł oraz nieruchomość rolna położona w miejscowości G. o wartości 5.000 zł. Do wniosku skarżący załączył kopię zeznania PIT-36 o wysokości dochodu osiągniętego w roku podatkowym 2010 oraz bilans firmy za rok 2011.

Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez: oświadczenie, gdzie aktualnie mieszka, czyją własność stanowi ta nieruchomość oraz kto ponosi koszty jej utrzymania (jaka jest wysokość tych kosztów), oświadczenie czy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami, wyjaśnienie z jakich źródeł i w jakiej wysokości skarżący uzyskuje środki finansowe na pokrycie kosztów bieżącej egzystencji w okresie, kiedy nie uzyskuje przychodów z działalności gospodarczej, udokumentowanie aktualnymi rachunkami wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, leczenie, telefon, itp., przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym rachunków bankowych (osobistych i firmowych) i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, nadesłanie kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego w okresie od lipca do września 2011r., udokumentowanie zadłużenia skarżącego oraz okoliczności związanych z dokonanymi zajęciami komorniczymi oraz oświadczenie czy skarżący posiada pojazdy mechaniczne.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że jest właścicielem mieszkania TBS, w którym partycypantem jest J.J. Wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Gdy nie osiąga przychodów jest na utrzymaniu rodziny. Nie posiada pojazdów mechanicznych, nie dysponuje kontem bankowym. Do pisma skarżący załączył wykaz stanu zaległości na dzień 28 września 2011 roku, bilans firmy za okres od 1 lipca 2011 roku do 30 września 2011 roku oraz listę środków trwałych Przedsiębiorstwa "Ż" A.K..

Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2011 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego.

W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucił Referendarzowi sądowemu naruszenie przepisów postępowania, a to:

- art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie, iż skarżący jest w stanie ponieść w pełni koszty postępowania sądowego, pomimo wykazania, iż nie posiada środków finansowych, ani majątkowych na ten cel,

- art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wezwanie do przedstawienia danych dotyczących innych osób, pomimo iż przepis ma określony zakres podmiotowy i winien dotyczyć wyłącznie osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że obciążające skarżącego różnorodne należności publicznoprawne wraz z odsetkami opiewają na kwotę ponad 7 mln złotych. Gdyby chciał te wierzytelności uregulować, to musiałby sprzedać wszystkie nieruchomości, w tym mieszkanie, w którym mieszka, trafiając na ulicę i jeszcze nie starczyłoby na spłatę. W ocenie skarżącego w tym kontekście wezwanie sądu o określenie kosztów życia i utrzymania mieszkania typu opłaty za prąd, gaz, wodę, jest pozbawione sensu, gdyż tego typu koszty tylko pogłębiają jego niewypłacalność, będąc kroplą w morzu zadłużenia.

Odnosząc się do zarzutu Referendarza, iż bilans przedsiębiorstwa nie jest wystarczającym dowodem braku środków finansowych – skarżący zważył, że rozumowanie takie prowadzi w konsekwencji do sformułowania powinności przedstawienie przez wnioskodawcę tzw. dowodu negatywnego, który jest przecież obiektywnie niemożliwy. Jedyne, co skarżący mógł racjonalnie uczynić, to przedstawić dowody pozytywne w postaci bilansu przedsiębiorstwa i dokumentu sporządzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Ponadto skarżący zaznaczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada małżonki, która byłaby zobowiązania do zaspokajania jego potrzeb egzystencjalnych, ani pokrywania jego długów. Nikt z jego rodziny nie ma również orzeczonego obowiązku alimentacyjnego. W konsekwencji utrzymywanie go przez rodzinę jest wyłącznie wyrazem ich dobrej woli i nikt z członków jego rodziny nie ma obowiązku pokrywania kosztów postępowań sądowych. W ocenie wnioskodawcy wzywanie go do przedstawienia dokumentów dotyczących innych osób niż on sam nie znajduje oparcia w obowiązującym stanie prawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Z wniosku skarżącego wynika, iż wnosi on o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a to zwolnienia od opłat sądowych i wydatków.

Zawarta w przepisach p.p.s.a. regulacja prawa pomocy - stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika.

W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, Sąd uznał, iż okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na skarżącym ciężar dowodowy w tym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący bowiem będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Tymczasem, dane zawarte w złożonym przez stronę oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. Analiza tych danych nasuwa bowiem szereg wątpliwości co do rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego.

We wszystkich swych pismach skarżący koncentrował się bowiem na naświetleniu okoliczności faktycznych związanych z prowadzonym przezeń przedsiębiorstwem. Tymczasem dane te, jakkolwiek istotne z punktu widzenia wydawanego w tej sprawie wpadkowej rozstrzygnięcia, są dalece niewystarczające do oceny jego sytuacji przez pryzmat przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który posługuje się sformułowaniem "bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". W sposób oczywisty intencją ustawodawcy było zatem odniesienie się do aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawcy, gdzie na plan pierwszy wysuwać się muszą okoliczności związane z zaspokajaniem bieżących, podstawowych potrzeb egzystencji. Nie bez powodu zatem Referendarz sądowy w skierowanym do skarżącego wezwaniu starał się ułatwić skarżącemu - tak jak tego wymagają zasady procedury sądowoadministracyjnej – uświadomienie całokształtu okoliczności mających wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie prawa pomocy, z których każda z osobna - wbrew twierdzeniom sprzeciwu - jest prawnie doniosła.

Wbrew także sugestiom zawartym w sprzeciwie strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (art. 252 p.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki rodzinne obciążają krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo określonymi obowiązkami alimentacyjnymi (art. 128). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłacaniu kosztów postępowania sądowego, prowadzonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989r., sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005r., nr 1, poz. 8).

Według Sądu racjonalnie rzecz ujmując trudno zrozumieć w jaki sposób skarżący będąc w tak trudnej sytuacji finansowej jak ta opisana we wniosku i sprzeciwie – w ogóle jest w stanie egzystować. Twierdzenia, że zmuszony jest korzystać z pomocy rodziny i znajomych, z uwagi na prawdopodobną kwotę (gdyż w żaden sposób nie określoną przez samego wnioskodawcę) potrzebną do zaspokojenia miesięcznych kosztów utrzymania, nie mogą być uznane za wiarygodne.

Całkowicie błędna jest teza skarżącego jakoby intencją Referendarza sądowego było skompletowanie dostępnego całokształtu różnego rodzaju dokumentacji, która dotyczyłaby jego sytuacji finansowej. Jak stwierdził skarżący byłoby to przecież postępowanie absurdalne. Niemniej jednak wolą zarówno orzekającego uprzednio w tej sprawie, jak i wypowiadającego się obecnie Sądu, było uzyskanie od skarżącego dokumentacji przywoływanych przezeń okoliczności w najszerszym możliwym racjonalnie zakresie.

Jedynie na marginesie zauważyć należy, że proponowane przez skarżącego rozumowanie indukcyjne – przynajmniej w zaproponowanym przez niego schemacie - nie może znaleźć zastosowania przy wydawaniu orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy, które następuje w oparciu o realne (udokumentowane) wykazanie przez skarżącego przesłanek uzasadniających zastosowanie takiej pomocy.

Zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez skarżącego twierdzenia i dokumenty sytuacja majątkowa nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.