Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 2798/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska NSA Ewa Dzbeńska (spr.) Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2004r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2002r. Nr [...] w przedmiocie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami Państwa Polskiego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję starosty Powiatu W. z dnia [...] marca 2002r. nr [...], 2/ stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3/ zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. B. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] października 2002r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu W. nr [...] z dnia [...] marca 2002r. o odmowie stwierdzenia posiadania uprawnień przez M. B. do otrzymania ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Państwa Polskiego.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zaliczenie wartości nieruchomości, o których mowa w art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2000 Nr 46 poz. 543 ze zm.) następuje na rzecz właściciela tych nieruchomości lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego (art. 212 ust. 4 ww. ustawy).

W razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia wynikające z art. 212 ust. 1 tej ustawy przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich wskazanemu przez pozostałe osoby uprawnione (art. 212 ust. 5 ww. ustawy). Wynika stąd, że ustawodawca zawęził krąg osób uprawnionych do ekwiwalentu wyłącznie do bezpośrednich spadkobierców właściciela. Ponadto należy odróżnić majątkowe prawo własności podlegające dziedziczeniu, od uprawnienia do zaliczenia pozostawionej nieruchomości na rzecz opłat, o których mowa w art. 212 ww ustawy. Zakres podmiotowy tego drugiego został przez ustawodawcę ograniczony do właściciela nieruchomości lub wskazanej przez niego osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego po nim, a po jego śmierci - do jego bezpośrednich spadkobierców.

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego spadkobiercą jest osoba, która uzyskała postanowienie o nabyciu praw spadkowych. Zatem spadkobiercą właściciela mienia pozostawionego poza granicami kraju będą tylko te osoby, które figurują w sądowym stwierdzeniu nabycia praw spadkowych po nim. Natomiast osoby, które figurują w postanowieniu o nabyciu praw do spadku po spadkobiercy właściciela są już następcami prawnymi i jako tacy nie mają uprawnień do ww. ekwiwalentu.

Na powyższą decyzję wniosła skargę M. B..

W skardze wskazuje na obrazę przepisów procedury administracyjnej w postaci art. 110 kpa wobec nie uwzględnienia stanowiska Wojewody [...] wyrażonego we wcześniej wydanym postanowieniu z dnia [...] stycznia 2001r., a także na naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną interpretację art. 212 ust.5 cytowanej ustawy o gospodarce nieruchomościami,

Podnosi, że podstawę decyzji stanowi zapatrywanie, że określenie " jego spadkobiercom..." użyte w art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami oznacza bezpośrednich spadkobierców, dziedziczących po właścicielu nieruchomości. Jedynie poprawna interpretacja art. 1025 kc stanowi podstawę do ustalenia kręgu osób, którym przysługują uprawnienia z art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wojewoda Mazowiecki wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty podane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sadów administracyjnych - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1271 ustawa z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym) utraciła moc z dniem 1 stycznia 2004r. Stosownie do treści art. 97 cytowanej wyżej ustawy sprawy, których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. nr 153, póz. 1270).

Stosownie do treści art. 212 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2000 Nr 46 poz. 543 ze zm.) osobom, które na skutek wojny rozpoczętej w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa przysługuje, po spełnieniu dalszych warunków wymienionych w przepisie, prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego za granicą na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste albo ceny sprzedaży działki budowlanej, oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących wartość Skarbu Państwa, Przy czym zgodnie z treścią ust. 5 tego przepisu w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia wynikające z cytowanego wyżej ust.1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercą lub jednemu z nich , wskazanemu przez osoby uprawnione. Przepis ten nie oznacza, że prawo zaliczenia wartości utraconej nieruchomości zostało wyłączone spod działania przepisów księgi IV kodeksu cywilnego dotyczącego spadków i poddane pozakodeksowej regulacji. Prawo do zaliczenia wartości pozostawionych nieruchomości jest prawem majątkowym i przechodzi na spadkobierców. Z przepisu art. 922 § 1 k.c. wynika, że do spadku należą prawa i obowiązki, które zmarły miał w chwili śmierci. Wobec braku jakiejkolwiek innej regulacji prawnej w tej kwestii, przyjąć należy, że nie zrealizowane, przez zmarłego właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą, prawo, o którym mowa w art.212 ust.1 cytowanej ustawy przechodzi, i to wyłącznie, na jego spadkobierców ustawowych. Uprawnienie do zaliczenia wartości mienia nieruchomego podlega modyfikacji jedynie od strony technicznej jego realizacji. Z treści art. 212 ust.4 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą, omawiane uprawnienie przysługuje łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Oznacza to zatem, że spadkobiercy, bez konieczności przeprowadzenia działu spadku, mogą się również umówić, który z nich zrealizuje przysługujące im uprawnienie. Wskazane uprawnienie majątkowe jest zatem dziedziczne, ale nie podzielne.

Z materiału aktowego wynika, że właścicielką pozostawionego mienia była P. R.. Zgodnie z postanowieniem sądu z dnia 26 kwietnia 1990 r. prawa do spadku po P. R. nabyły córki: ST. W. oraz M. B., każde z nich po 1/2 części. Następnie w myśl postanowienia sądu z dnia 13 sierpnia 1999 r. (sygn. akt I.Ns 191/99) prawa do spadku po S. W. nabyła w całości M. B. Natomiast zgodnie z postanowieniem sądu z dnia 1 stycznia 1999 r. (sygn. akt II Ns 1600/98) prawa do spadku po M. B. nabyła w całości córka: M. B.. Skoro prawo do zaliczenia wartości pozostawionych nieruchomości jest prawem majątkowym i przechodzi na spadkobierców to M. B. przysługuje uprawnienie określone w art. 212 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 czerwca 1994r. III CZP 77/94 ( OSNC 1994 nr 12 poz.239 ) wyraził pogląd w tej kwestii pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz U Nr 30 poz. 127) Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w powyższej uchwale zachowało aktualność pod rządem cytowanej ustawy 21 sierpnia 1997r.o gospodarce nieruchomościami, która przejęła poprzednie rozwiązanie kwestii zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej na trenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa.

Stanowisko w tej sprawie zajął także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2001r. w sprawie P 4/99 ( OTK 2001 nr 1 poz. 5 ) twierdząc, że " art. 64 ust.1 Konstytucji odczytywany w kontekście innych przepisów mówiących o dziedziczeniu stanowi podstawę publicznego prawa podmiotowego, którego treścią jest gwarantowana konstytucyjnie wolność nabywania mienia, jego zachowywania oraz dysponowania nim...[...] dziedziczenia zaś, polega na tym, że prawo własności przysługujące osobie fizycznej nie wygasa z chwilą jej śmierci lecz trwa nadal, co zakłada przejście tego prawa na inną osobę lub osoby z uwzględnieniem woli spadkodawcy jako podstawowego czynnika rozstrzygającego o tym komu mają w razie jego śmierci przypaść przedmioty tworzące jego majątek [...] konstytucyjna gwarancja prawa dziedziczenia uzasadnia zakaz arbitralnego przejmowania, przez państwo lub inne podmioty prawa publicznego, własności osób zmarłych [...]

W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 212 ust. 1 i ust.5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bowiem w przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca jest jedyną spadkobierczynią zmarłej właścicielki mienia P. R.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 §1 lit.a i art. 152 oraz art. 200 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.