Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1387/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 64 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 lipca 2022 r. nr SKO.PS/41.5/632/2022/9696/AW w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) decyzją z dnia 19 lipca 2022 r. nr SKO.PS/415/632/2022/9696/A, po rozpatrzeniu odwołania M. M. (strona, skarżąca) reprezentowanej przez K. K. (wnuka), od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 13 maja 2022 r. nr [...] , odmawiającej zwolnienia skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt syna A. M. w Domu Pomocy Społecznej w M. [...]. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Ze staniu faktycznego sprawy wynika, że organ I instancji, decyzją z dnia 16 maja 2022 r. działając na podstawie art. 64 w związku z art, 61 ust. 1 i 2 oraz w związku z art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 107 ust. 1, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2021 r.,poz. 2268 ze zm. – dalej "u.p.s."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.- dalej "k.p.a.") odmówił skarżącej zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt syna w DPS.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał obowiązujące przepisy prawa oraz wskazał między innymi, że strona nie spełnia przesłanek określonych w art. 64 u.p.s. Brak jest szczególnej okoliczności, która uzasadniałaby zwolnienie skarżącej z obowiązku wniesienia opłaty określonej w decyzji Dyrektora MOPR w P.. Organ I instancji uwzględniając sytuację dochodową strony pod kątem prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego, zgodnie z jej ostatnim oświadczeniem uznał, że jej dochód pozwala na regulowanie odpłatności za pobyt syna w DPS. Organ I instancji wskazał nadto, że skarżąca nie zgłosiła faktu zmiany sytuacji dochodowej i mieszkaniowej mimo obowiązku wynikającego z art.109 u.p.s. Zauważył, że skarżąca była informowana o konieczności potwierdzania zakupu leków i leczenie, a mimo to nie była w stanie przedłożyć faktur i paragonów potwierdzających poniesienie przez nią wydatków na leczenie (za wyjątkiem trzech przypadków na kwotę 435,83 zł) podczas, gdy rodzina deklarowała wydatki na leki i leczenie w wysokości 2 500, 00 zł.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika (jej wnuka) wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Wskazała m.in. że nie zgadza się z przedmiotową decyzją, uznając ją za rażąco niesprawiedliwą, niewspółmierną oraz zupełnie nieuwzględniającą sytuacji materialno-rodzinnej, możliwości finansowych oraz stanu zdrowia, które organowi orzekającemu są znane i były mu wskazane. Zdaniem skarżącej wskazane w uzasadnieniu decyzji odmownej przesłanki nie wynikają bezpośrednio z ustawy o pomocy społecznej i przepisów prawa. Wniosła o zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. - wydanie decyzji, która będzie uwzględniała sytuację schorowanej, starszej i niepełnosprawnej osoby oraz umożliwiała zapewnienie jej godnych warunków życia.

SKO po rozpatrzeniu odwołania skarżącej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego zacytowało brzmienie art. 64 u.p.s. stwierdzając, iż całkowite lub częściowe zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opiera się na uznaniu administracyjnym, a organ nie ma obowiązku zwolnić z uiszczania opłaty, jest to wyłącznie jego uprawnienie, które może zastosować jeżeli są spełnione przesłanki określone w tym przepisie

Odnosząc się do stanu faktycznego wskazało, iż z akt sprawy wynika, że zgodnie z decyzją nr [...] z dnia 22 kwietnia 2021 r. skarżąca została zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt syna w DPS w wysokości 664,20 zł za okres od 11 lutego 2021 r. do 28 lutego 2021 r. oraz 1033,31 zł miesięcznie od 1 marca 2021 r.

W dniu 25 stycznia 2022 r. strona wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie z odpłatności za pobyt syna w DPS. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 28 lutego 2022 r. ustalono, iż M. M. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo z córką J. K. oraz zięciem W. K.. Zgodnie z oświadczeniem strony dochód rodziny stanowiło świadczenie rentowe ZUS skarżącej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym i ekwiwalentem węglowym - w kwocie 3.258,00 zł oraz wynagrodzenia zięcia w kwocie 5.500,00 zł, jednak jak wynika z zaświadczenia o dochodach jest to kwota 6.060,86 zł. Córka skarżącej nie pracuje. W dniu 1 kwietnia 2022r. córce skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką, od dnia 1 stycznia 2022r. - bezterminowo z wypłatą w kwietniu 2022 r.

Skarżąca jest osobą w wieku poprodukcyjnym, schorowaną, wymagającą wsparcia i pomocy osób drugich, z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w B.. U skarżącej zdiagnozowano również szereg innych schorzeń wymienionych szczegółowo w uzasadnieniu decyzji. Ponadto zięć skarżącej leczy się kardiologicznie. Zięć skarżącej nie posiada ustalonego stopnia niepełnosprawności.

W związku z rozbieżnością pomiędzy oświadczeniem o stanie majątkowym z dnia 10 marca 2021 r., a tym z dnia 7 marca 2022 r. z którego wynika, że skarżąca mieszkała w P. ul. [...] i była jego współwłaścicielem w 1/3 części, a obecnie nie posiada mieszkania, organ I instancji prowadził postępowanie wyjaśniające. Po nawiązaniu kontaktu oraz próbie ustalenia możliwości złożenia przez stronę wyjaśnień w dniu 21 marca 2022 r. do pracownika socjalnego zgłosiła się skarżąca wraz z córką oraz wnukiem K. K. składając przygotowane oświadczenie wraz z dodatkową dokumentacją medyczną. W oświadczeniu z dnia 21 marca 2022 r. strona oświadczyła, iż: "Mieszkania nie posiadam. Dokonałam darowizny na rzecz mojego wnuka K. K., który z uzyskanych środków zakupił dom z myślą o dostosowaniu go do potrzeb moich i mojego syna A. M.", a w dalszej części oświadczenia "(...)środki z sprzedaży nie stanowią mojego dochodu i nie powinny być jako takie kwalifikowane". Jednocześnie w dniu 21 marca 2022 r. strona złożyła sprzeczne oświadczenie do tego z dnia 7 marca 2022 r. oświadczając, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Na podstawie informacji uzyskanych z Urzędu Skarbowego w P. organ I instancji ustalił, że mieszkanie przy. ul [...] zostało sprzedane. Z aktu notarialnego Rep. [...] nr [...] z dnia [...] r. wynika, że skarżąca będąc współwłaścicielem wraz z córką J. K. przedmiotowego mieszkania w P., sprzedała udział w części 5/6 przysługujący skarżącej za cenę 137 500,00 zł oraz udział przysługujący jej córce w wysokości 1/6 części za cenę 27 500,00 zł czyli na łączna kwotę 165 000,00 zł- kwotę, którą na rachunek bankowy nabywca miał wpłacić do 25 maja 2021 r. Współwłaścicielem mieszkania był również syn skarżącej, który po umieszczeniu go w DPS dokonał darowizny na rzecz skarżącej, nie uzyskując z tego tytułu dochodu, mającego wpływ na wysokość odpłatności za pobyt w DPS.

Obliczając dochód skarżącej, organ I instancji (zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s.) otrzymaną kwotę rozliczył na 12 miesięcy poczynając od maja 2021 r. (tj. miesiąca otrzymania dochodu) do kwietnia 2022 r. i doliczył ją do dochodu. Zatem dochód przy gospodarstwie jednoosobowym stanowi: świadczenie ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym i ekwiwalentem węglowym w kwocie 3.373,00 zł oraz 1/12 części uzyskanego dochodu ze sprzedaży mieszkania tj. kwotę 11.458,33 zł (1/12 kwoty 137.500,00 zł), co łącznie daje kwotę 14.831,33 zł. Dodatkowo organ I instancji stwierdził, że przy gospodarstwie trzyosobowym dochód stanowi: świadczenie ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym i ekwiwalentem węglowym w kwocie 3.373,00 zł, wynagrodzenie zięcia 6.060,86 zł, oraz 1/12 część z uzyskanego dochodu ze sprzedaży mieszkania tj. kwotę 13.750,00 zł (1/12 z kwoty 165 000,00 zł) co łącznie wynosi 23.183,86 zł, a na osobę 7.727,95 zł.

Analizując powyższe, SKO stwierdziło, że zarówno strona, jak i rodzina jest w stanie pokryć ustalone do uiszczenia kwoty z tytułu odpłatności za pobyt syna skarżącej w DPS. Mając na uwadze ustalony stan faktyczny sprawy, SKO podzieliło stanowisko organu I instancji w zakresie braku na tyle szczególnych okoliczności, które pozwalałyby na zwolnienie strony z ponoszenia opłat za pobyt syna w DPS.

Wskazało dalej, że skorzystanie z rozwiązania przyjętego przez art. 64 u.p.s. należy rozpatrywać w kontekście art. 2 i art. 3 u.p.s., ponieważ zwolnienie z ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, a tym samym przeniesienie ciężaru poniesienia tej opłaty na ośrodki pomocy społecznej jest pewną formą pomocy udzielanej osobom, które spełniają przesłanki wymienione w art. 64 u.p.s., ale również znajdują się w takiej sytuacji finansowej, która powoduje, że nie są w stanie ponieść kosztów pobytu w domu pomocy społecznej z uwagi na ograniczone środki finansowe, którymi dysponują, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości. Organ rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat powinien mieć na względzie nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w tych opłatach. Przy czym nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa

SKO uznało, że oceniając sytuację skarżącej, organ I instancji nie naruszył granic uznania administracyjnego i nie znalazło podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do odwołania pełnomocnika strony, w którym wskazał on na zły stan zdrowia skarżącej oraz koszty jej leczenia i utrzymania SKO wskazało, że nie kwestionuje faktu, że skarżąca jest osobą długotrwale chorą i niepełnosprawną, jednak podzieliło zdanie organu I instancji, iż w pierwszej kolejności skarżąca powinna wypełnić obowiązki wynikające z ustawy o pomocy społecznej jako osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS członka rodziny, zaspokojenie własnych potrzeb (tj. opłata leczenia, zakup lekarstw), a dopiero pozostałe środki darować wnukowi. Podkreśliło, że strona zobowiązana jest do ponoszenia odpłatności za pobyt syna zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, którą powinna zrealizować w pierwszej kolejności.

Reasumując SKO uznało, że decyzja organu I instancji była prawidłowa i została wydana w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, który został poddany wnikliwej ocenie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO skarżąca reprezentowana jak dotychczas przez pełnomocnika zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów procedury oraz niewłaściwą wykładnię przepisów prawa materialnego w szczególności art. 64 u.p.s. Zdaniem skarżącej naruszono także art.71, art. 61 ust. 1, art. 30 Konstytucji RP, Kartę Praw Osób Niepełnosprawnych - szczególnie § 1 pkt 1, 2 , 7 oraz 10 - poprzez uniemożliwianie oraz zobowiązywanie do ponoszenia niemożliwych do poniesienia kosztów w wyniku samodzielnych działań zmierzających do umożliwienia dwóm osobom niepełnosprawnym dostępu do uczestnictwa w życiu społecznym, leczenia, opieki medycznej, rehabilitacji uwzględniających rodzaj i stopień niepełnosprawności, uczestnictwa w życiu publicznym, kulturalnym i społecznym odpowiednio do swoich potrzeb — bez barier uniemożliwiających to- oraz Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych ratyfikowaną przez Polskę w 2012 r. Zdaniem skarżącej organ nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy i nie wyjaśnił jej w wystarczającym stopniu. Stwierdziła, że członkowie rodziny byli wprowadzani w błąd przez pracowników organu, w tym co do kwestii niemożliwości prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego zamieszkując pod jednym adresem, co skutkowało koniecznością wnoszenia dodatkowych wyjaśnień oraz znalezieniem się w aktach sprawy zaświadczeń o dochodach zięcia strony, które w ogóle nie powinny się w nich znaleźć. W ocenie skarżącej w toku postępowania naruszono zasady postępowania administracyjnego. Pracownicy organu w trakcie rozmów nie udzielali wystarczających wyjaśnień, odmawiali wskazania konkretnych przesłanek i możliwych do powołania dowodów, których mogłyby wpłynąć na charakter wydanej decyzji. Nadto naruszono art. 79a k.p.a. nie wskazując niespełnionych przesłanek oraz nie informując o potencjalnych uchybieniach. Wykroczono także poza przepisy prawa stosując art. 64 u.p.s. w sposób nie wynikający z przepisu. Nie wyjaśniono wystarczająco stanu faktycznego, nie uwzględniono zarówno interesu społecznego (w tym dotychczasowego zachowania strony, która wcześniej nie domagała się ani nic prosiła o wsparcie państwa) jak i słusznego interesu strony (która nie była w stanie dalej sama sobie poradzić oraz móc egzystować w godziwych warunkach oraz zapewnić możliwości kontaktu oraz dostosowanych warunków do syna, z którym chciała utrzymywać kontakt i jest mocno związana, poprzez zapewnienie warunków lokalowych uwzględniających potrzeby dwóch osób niepełnosprawnych), zastosowano niekorzystną interpretację przepisów. Zarzuciła brak współdziałania organów. Skarżąca stwierdziła, że nie została wystarczająco, należycie i wyczerpująco poinformowana o okolicznościach, które mogły mieć wpływ na wydaną decyzję. Odnosząc się do przypadków innych osób niepełnosprawnych znajdujących się w podobnej sytuacji skarżąca stwierdziła, że naruszone zostały zasady równego traktowania, bowiem osoby o lepszym stanie zdrowia i w lepszej kondycji finansowej, nie ponosiły odpłatności za pobyt swoich niepełnosprawnych dzieci w DPS.

Dodatkowo zauważyła, że pomimo braku zakończenia toczącej się sprawy, organ I instancji zmienił decyzję w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt syna skarżącej w DPS oraz uchylił decyzję dotyczącą częściowego zwolnienia skarżącej z ponoszenia odpłatności od lutego 2021 r. do lutego 2022 r., będącymi pierwotnymi decyzjami we wskazanej sprawie. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji lub ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do organu I instancji celem ponownego rozpoznania.

W obszernie przedstawionym stanie faktycznym skarżąca przedstawiła swoje stanowisko w sprawie akcentując, że w trakcie całego okresu opieki nad niepełnosprawnym synem nie korzystała z pomocy społecznej. Podkreśliła, że obecnie jest w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, a ustalenie przez organ odpłatności stanowiło olbrzymie obciążenie budżetu domowego. Skarżąca jest osobą zależną, wymaga stałej opieki i wsparcia finansowego ze strony najbliższych. Jej działania miały na celu poprawienie sytuacji życiowej - swojej i niepełnosprawnego syna. Obdarowany wnuk nabył dom i miał przystosować parter budynku dla potrzeb osób niepełnosprawnych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentacje prawną.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze. Podkreślił, że pieniądze ze sprzedaży mieszkania zostały w całości przeznaczone na zakup domu, który miał być przystosowany dla potrzeb osób niepełnosprawnych. Stwierdził, że skarżąca nie dysponowała środkami ze sprzedaży mieszkania. Wyjaśnił że zakup domu był konieczny ze względu na stan zdrowia skarżącej, jak i pozostałych członków rodziny, który uniemożliwia znoszenie niepełnosprawnego syna skarżącej z mieszkania położonego na I piętrze. Zaznaczył, że w ustawie o pomocy społecznej wprowadzono nowelizację, która umożliwia zwolnienie z obowiązku odpłatności za pobyt bliskiej osoby w DPS bez względu na uwarunkowania materialne osoby zobowiązanej. Pełnomocnik skarżącej wyraził pogląd, że wydanie zaskarżonej decyzji może mieć charakter osobisty ze strony dyrektor MOPR, gdyż w latach 2005 -2006 ta sama osoba negatywnie rozpatrzyła wniosek skarżącej o sfinansowanie zakupu komputera dla jej niepełnosprawnego syna, a na skutek interwencji Przewodniczącego Rady Miasta musiała przeprosić publicznie skarżącą za przekazanie jej nieprawidłowych informacji w zakresie uzyskania wyżej wymienionego dofinansowania. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił jednocześnie, że jego wujek nadal przebywa w DPS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.- dalej "p.p.s.a."), Sąd bada zaskarżony akt pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 64 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 poz. 2268 – dalej jako "u.p.s.") osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych,

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Z okoliczności sprawy i podnoszonej przez stronę argumentacji wynika, że przy rozstrzyganiu można ograniczyć się do rozważenia przesłanki wskazanej w pkt 2.

Decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową Świadczy o tym użyte w przepisie sformułowanie "można zwolnić". W konsekwencji kontrola legalności decyzji jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Kontrolując legalność aktu, sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Należy jednak podkreślić, że organ rozpoznający wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygająca o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Z uznaniem administracyjnym mamy do czynienia, gdy ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 409). Przyjmuje się, że w przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także uwzględnia zasady celowości, sprawiedliwości oraz szczególne cechy stanu faktycznego (ibid., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (ibid., s. 417). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało wypracowanych szereg reguł dotyczących kontroli decyzji uznaniowej. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją RP oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreśla się znaczenie kontroli zgodności decyzji uznaniowej z art. 7 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasada równości co do prawa. Zgodnie z powołanym art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. "Pojęcie interesu społecznego jest trudne do sprecyzowania. Przyjmuje się, że "interes społeczny" jest klauzulą generalną, tj. stanowi zwrot językowy będący częścią przepisu prawnego, służący uelastycznieniu tekstu aktu prawnego, który celowo jest niedookreślony, ma charakter oceniający oraz odsyła do kryteriów pozaprawnych (szerzej na temat klauzul generalnych zob. A. Choduń, A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne i zwroty niedookreślone w prawie podatkowym i administracyjnym, LEX 2013). Pojęcie to uzyskuje treść poprzez odniesienie do konkretnego przypadku. Powołanie się przez organ administracji na interes społeczny wymaga wskazania, na czym polega interes społeczny w konkretnej sytuacji i dlaczego przemawia przeciwko załatwieniu sprawy zgodnie z wnioskiem strony (zob. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981/1, poz. 57)."(P. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, art. 7.). W odniesieniu do interesu obywateli ustawodawca wprowadził obowiązek uwzględniania tylko tego, który jest "słuszny". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że nie można uznać, iż interes strony jest słuszny, jeżeli godzi on zarazem w interes społeczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 1995 r., SA/Wr 2744/94 – dostępny w bazie LEX nr 26845).

Okoliczność, że ustawodawca dopuszcza również inne powody zwolnienia z opłaty nie uzasadniają stanowiska, że przesłanki te można określać dowolnie, w oderwaniu od istoty przesłanek zdefiniowanych przez ustawodawcę.

Artykuł 64 pkt 2 u.p.s. wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że w zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanej lub członków jej rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanej.. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w kosztach całego społeczeństwa (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2021 r. sygn. I OSK 841/21). Przy czym nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy uznać, iż rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Na aprobatę zasługuje stanowisko wyrażone przez organy obu instancji, iż w pierwszej kolejności skarżąca powinna wypełnić obowiązki wynikające z ustawy o pomocy społecznej jako osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny, zaspokojenie własnych potrzeb (tj. opłata leczenia, zakup lekarstw), a dopiero pozostałe środki darować wnukowi.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że bezspornie w dacie wydania zaskarżonej decyzji obrocie prawnym funkcjonowała ostateczna decyzja ustalająca skarżącej obowiązek ponoszenia opłat z tytułu pobytu jej syna w DPS (decyzja z dnia 22 kwietnia 2021 r. zobowiązująca skarżącą do ponoszenia odpłatności za pobyt syna w DPS w wysokości 664,20 zł za okres od 11 lutego 2021 r. do 28 lutego 2021r. oraz 1033,31 zł miesięcznie od 1 marca 2021 r.). Bezspornie także skarżąca jest też podmiotem zobowiązanym do ponoszenia odpłatności za pobyt syna w DPS na podstawie art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 3 u.p.s., który to obowiązek winna realizować w pierwszej kolejności.

Zauważyć należy, że organy obu instancji wydając zaskarżone orzeczenia w uzasadnieniu podjętych decyzji (wbrew zarzutom skargi) wskazały kryteria jakimi kierowały się przy odmowie uwzględnienia wniosku. Przede wszystkim nie można uznać, że organy nie kwalifikując sytuacji skarżącej jako szczególnie uzasadnionej na gruncie art. 64 u.p.s. naruszyły granice swobodnej oceny prawnej stanu faktycznego. Stan zdrowia skarżącej był organom znany i nie był kwestionowany. Organy podejmowały również działania zmierzające do ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej przyjmując ostatecznie, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Przede wszystkim ustaliły w sposób prawidłowy oraz poddały wnikliwej ocenie całokształt sytuacji rodzinnej, osobistej oraz majątkowo-finansowej skarżącej, biorąc pod rozwagę fakty ustalone z urzędu, jak i okoliczności podnoszone przez skarżącą, pomimo, że nie zostały one w wystarczający sposób przez nią udokumentowane. Dokonały racjonalnej i weryfikowalnej oraz należycie uzasadnionej oceny. Organy ustaliły, że skarżąca będąc współwłaścicielem wraz z córką J. K. mieszkania w P. ul. [...], sprzedała w dniu 24 maja 2021 r. udział w części 5/6 przysługujący skarżącej za cenę 137 500,00 zł oraz udział przysługujący jej córce w wysokości 1/6 części za cenę 27 500,00 zł czyli na łączna kwotę 165 000,00 zł - kwotę którą na rachunek bankowy nabywca miał wpłacić do 25 maja 2021 r. Współwłaścicielem mieszkania był również syn skarżącej, który po umieszczeniu go w DPS dokonał darowizny na rzecz skarżącej, nie uzyskując z tego tytułu dochodu, mającego wpływ na wysokość odpłatności za pobyt w DPS. Skarżąca oświadczyła, że uzyskane za sprzedaż mieszkania środki darowała wnukowi, bowiem to on miał wybudować dom i dostosować go dla potrzeb osób niepełnosprawnych. Wobec powyższego pogorszenie sytuacji materialnej skarżącej nie nastąpiło w wyniku działań od niej niezależnych, ale były wynikiem jej własnej decyzji. Skarżąca, wbrew argumentacji podnoszonej w postępowaniu nie wykazała, by jej stan zdrowia gwałtownie się pogorszył. Skarżąca wyzbyła się majątku na rzecz wnuka mając pełną świadomość, że jest zobowiązana do uiszczania opłat za pobyt syna w DPS. Miała również świadomość konieczności ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem siebie, w tym pokrywania własnych kosztów leczenia i leków.

Z dokumentów uzyskanych przez organ I instancji z urzędu (w tym informacji pozyskanych z Urzędu Skarbowego w P.) i dokumentów przedstawionych w załączeniu wniosku przez Skarżącą wynika, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku skarżąca pobierała świadczenie ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym i ekwiwalentem węglowym w kwocie 3.373,00 zł, a dodatkowym źródłem dochodu była kwota uzyskana ze sprzedaży mieszkania. Biorąc pod uwagę ostateczne oświadczenie skarżącej, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe organ obliczył, że miesięczny dochód skarżącej z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 14.831,33 zł.

Sąd zwraca też uwagę na brzmienie art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zatem wbrew oczekiwaniom skarżącej wykazywana przez nią darowizna nie podlega odliczeniu. Z uwagi na osiągane przez skarżącą dochody, podzielić należy pogląd organów, że wskazywane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądań skarżącej.

W tym miejscu zauważyć należy, że niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych (wyrok NSA z dnia 18 listopada 2021 r., I OSK 759/21). Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa (por. np. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2021r., I OSK 841/21, wyroki WSA: w Szczecinie z dnia 15 maja 2014 r., sygn. II SA/Sz 66/14; w Opolu z dnia 20 marca 2014 r., sygn. II SA/Op 76/14).

W tych uwarunkowaniach przyjąć należy, że organy obu instancji prawidłowo uznały, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki do zastosowania ulg, o których mowa w art. 64 u.p.s. Jeszcze raz bowiem powtórzyć należy, że wydanie decyzji uwzględniającej wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, wyłącznie w takim skonfigurowaniu, w którym sytuacja zdrowotna, rodzinna, życiowa i losowa wnioskującego reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który przełamuje fiskalizm państwa. W niniejszej sprawie, jak trafnie przyjęły organy, taka sytuacja nie wystąpiła.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi uznać należy je za całkowicie nieuzasadnione.

Przede wszystkim wbrew twierdzeniom skarżącej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący i kompletny. W aktach sprawy znajduje się bowiem: wywiad środowiskowy z dnia 26 kwietnia 2022 r., wraz z dokumentacją medyczną, oświadczenia majątkowe skarżącej z dnia 10 marca 2021 r., 28 lutego 2022 r., 7 marca 2022 r. oraz 21 marca 2022 r., zaświadczenie [...] z dnia 21 marca 2022 r., informacje pozyskane od Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 6 kwietnia 2022 r. wraz z aktem notarialnym z dnia [...] r. oraz decyzja z dnia 1 kwietnia 2022 r. o przyznaniu córce skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Powyższe dokumenty uznać należy za wystarczające do oceny sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej. Brak jest przy tym podstaw do uznania, że stan faktyczny w sprawie został ustalony lub oceniony nieprawidłowo i nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy. W szczególności analiza uzasadnień organów wskazuje, że zaskarżone decyzje zostały podjęte po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy związanych z sytuacją finansową i rodzinną skarżącej. Wniosek skarżącej został rozpatrzony przy uwzględnieniu jej sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wnioski nie można uznać za dowolne. Okoliczności podnoszone na rozprawie dotyczące osobistej niechęci dyrektor MOPR do skarżącej uznać należy za co najmniej spóźnione, gdyż skarżąca nie podnosiła ich na etapie postępowania administracyjnego. Sąd uznał za chybione również pozostałe zarzuty podnoszone przez skarżącą. Zauważyć należy, że zmiana ustawy o pomocy społecznej nie ma wpływu na przedmiotową sprawę, a rozważania skarżącej dotyczące przystosowania domu zakupionego przez wnuka dla potrzeb osób niepełnosprawnych również nie ma wpływu na ewentualne zwolnienie skarżącej z opłaty za pobyt syna w DPS. Nie są przedmiotem oceny przez Sąd w niniejszym postępowaniu decyzje ustalające odpłatność skarżącej za pobyt syna w DPS, czy też uprzednie decyzje związane z częściowym zwolnieniem skarżącej z odpłatności, jak również sytuacja innych osób, których dzieci umieszczone zostały w DPS.

Wobec powyższego Sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw do stwierdzenia, że organy uchybiły swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wynikającym z art. 7, 8 § 1, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – tym samym prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszało prawa, Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.

Przywołane orzeczenia znajdują się w bazie orzeczeń NSA- https://cbois.nsa.gov.pl.