Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 664/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2019-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 99 ust. 1, art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 30 ust. 2 pkt 1 , art. 16 ust. 6-8, art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 140 , art. 141
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) uchyliło w całości decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] orzekającą o odmowie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 706,26 zł za okres od 1 października 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. i umorzyło postępowanie organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że decyzją z dnia 8 maja 2018 r. organ I instancji przyznał [...] zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie. Kolejną decyzją z dnia 12 września 2018r. organ ten zmienił w/w decyzję z dnia 8 maja 2018 r. określając, że w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. wysokość zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 184,42 zł, zaś w okresie od dnia 1 listopada 2019r. wysokość ta wynosi 215,84 zł. Pismem z dnia 19 lutego 2019r. skierowanym do ZUS Oddział w [...] organ I instancji poinformował, że [...] pobierał zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 lutego 2018r. do 31 października 2018 r. w wysokości 153 zł miesięcznie, a od 1 listopada 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. w wysokości 184,42 zł miesięcznie, zaś od 1 lutego 2019 r. wypłata tego zasiłku została wstrzymana. W związku z informacją przekazaną przez [...], iż został mu przyznany dodatek pielęgnacyjny, organ zwrócił się do ZUS o przekazanie informacji o okresie przyznania dodatku pielęgnacyjnego oraz zwrot ewentualnej nadpłaty zasiłku pielęgnacyjnego. W dniu 27 lutego 2019 r. [...] złożył do Burmistrza Miasta i Gminy [...] wniosek o umorzenie "niesłusznie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego" za okres od 1 października 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. w łącznej kwocie 706,26 zł wraz z ewentualnymi odsetkami. Wniosek swój uzasadnił trudną sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną. W dniu 14 marca 2019r. organ I instancji wydał decyzję, w wyniku której uchylił prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 lutego 2019 r. Pismem z dnia 25 marca 2019 r. organ I instancji w odpowiedzi na złożony przez [...] wniosek o umorzenie "kwoty niesłusznie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego", wskazał, że zwrot przez ZUS nadpłaty zasiłku pielęgnacyjnego odbywa się w trybie innej procedury, tj. bez wydawania decyzji o zwrocie względem osoby pobierającej zasiłek pielęgnacyjny - uregulowanie nadpłaty odbywa się pomiędzy organem emerytalnym lub rentowym a organem właściwym wypłacającym świadczenia rodzinne. Pismem z dnia 25 marca 2019 r. ZUS poinformował organ, że nadpłacony zasiłek pielęgnacyjny zostanie przekazany w kwietniu 2019r. Ponadto [...] złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego ponaglenie na prowadzone przez organ I instancji postępowanie w sprawie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W wyniku rozpatrzenia tego ponaglenia SKO postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2019 r., uznając ponaglenie za uzasadnione, wyznaczyło temu organowi termin do rozpatrzenia wniosku [...] do dnia 17 maja 2019 r. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało m.in., że nie jest wystarczające do pełnego i właściwego procesowo załatwienia sprawy ze złożonego przez [...] wniosku poprzestanie na piśmie informującym. Żądanie wszczęcia postępowania w sprawie, jak wskazało Kolegium, wymaga załatwienia w formach postępowania administracyjnego albo poprzez nadanie sprawie biegu i wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego, albo poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w oparciu o uregulowania art. 61 a § 1 kpa.

Pismem z dnia 17 kwietnia 2019 r. ZUS poinformował, że w kwietniu 2019 r. zgodnie z obowiązującymi przepisami ze świadczenia [...] została potrącona kwota 706,26 zł nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, jak też, że nie ma technicznej możliwości wycofania dokonanego potrącenia. ZUS wskazał na możliwość rozważenia przekazania potrącenia bezpośrednio [...] i dokonania tego potrącenia po zakończeniu postępowania i istnieniu w obrocie prawnym ostatecznej bądź prawomocnej decyzji odmawiającej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Następnie pismem z dnia 25 kwietnia 2019 r. organ I instancji poinformował ZUS, że nadpłacona kwota zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 706,26 zł została przekazana w dniu 25 kwietnia 2019 r. na konto [...] w związku z toczącym się postępowaniem administracyjnym. Wskazano też, że "możliwość potrącenia będzie po zakończeniu postępowania i istnieniu w obrocie prawnym ostatecznej bądź prawomocnej decyzji".

Natomiast kwestionowaną (wskazaną na wstępie) decyzją z dnia 14 maja 2019 r. organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego z udziałem strony, odmówił umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Organ rozpatrzył zatem wniosek merytorycznie, na gruncie przepisów art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, motywując to brakiem wyjątkowych okoliczności co do sytuacji materialno-bytowej strony.

Kolegium rozpoznając odwołanie [...] od tej decyzji stwierdziło, że w analizowanej sprawie zachodziła przeszkoda do wszczęcia postępowania ze względu na "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61 a § 1 kpa. Do takich przyczyn należą bowiem sytuacje, które w sposób oczywisty nie pozwalają na wszczęcie postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.

SKO, odwołując się do treści art. 16 ust. 6-8 i art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 poz. 2220), stwierdziło, że organ I instancji nie wydał w sprawie decyzji o nienależnie pobranym przez [...] zasiłku pielęgnacyjnym i w świetle w/w przepisów nie był do tego uprawniony. Aktualnie na gruncie przepisów art. 16 ust. 6-8 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłączona jest możliwość wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych i ich zwrotu. W konsekwencji organ nie był uprawniony do zastosowania w sprawie przepisów art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to przepisy pozwalają na rozpatrzenie żądania strony o umorzenie kwot świadczeń nienależnie pobranych co do istoty. Przepis art. 16 ust. 7 ustawy mając bezwzględnie obowiązujący charakter, obliguje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dokonania potrącenia. Organ, który wypłacił zasiłek pielęgnacyjny za ten okres, nie posiada w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej od obowiązku zwrotu takiego zasiłku. Przepis art. 16 ust. 7 ustawy przekazuje rozliczenie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres równoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego przez stosowne pomniejszenie świadczeń emerytalno-rentowych i przekazanie tej kwoty na rachunek organu właściwego do kompetencji organów emerytalno-rentowych. Natomiast przepis ust. 8 cyt. art. określa konsekwencje tego przekazania przez uznanie go za zwrot świadczeń nienależne pobranych. Tak więc sprawa zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w związku z nabyciem prawa do dodatku pielęgnacyjnego została wyłączona z kognicji organów i sądów administracyjnych. Od decyzji ZUS dokonujących pomniejszenia świadczeń emerytalno-rentowych na skutek nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Przekazanie przez ZUS organowi kwoty pieniężnej w trybie art. 16 ust. 8 cyt. ustawy oznacza zwrot świadczeń nienależnie pobranych i kończy sprawę związaną z jednoczesnym pobieraniem dodatku i zasiłku pielęgnacyjnego. Organ I instancji, w rezultacie, nie był w ogóle uprawniony do merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie zasiłku pielęgnacyjnego, wypłaconego za okres, za który [...] miał równolegle przyznany dodatek pielęgnacyjny z ZUS.

Jak dalej podniósł organ, przepisy art. 16 ust. 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostały wprowadzone ustawą nowelizacyjną z dnia 24 lipca 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302) i weszły w życie 4 marca 2016r. W świetle nowelizacji brak jest podstaw prawnych do wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązania do ich zwrotu, bowiem potrącenie pobranych tytułem zasiłku pielęgnacyjnego kwot za okres, za który przyznano dodatek pielęgnacyjny, następuje z mocy prawa. Zgoda świadczeniobiorcy na dokonywanie potrąceń nienależnie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego nie jest wymagana. Rozwiązanie przewidziane art. 16 ust. 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych miało na celu, jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizacyjnej, uproszczenie dochodzenia zwrotu należności wynikających z równoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego, spełniających podobny cel. Wyjęcie tego rodzaju sytuacji z reżimu ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji i ulg w tym zakresie, było więc świadomym zabiegiem ustawodawczym. Podobne rozwiązanie funkcjonuje na gruncie art. 99 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2018 poz. 1508) i w jego zakresie istnieje bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, które wskazuje, że zaistnienie sytuacji opisanej w art. 99 ust. 1 ustawy wyłącza możliwość zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy odnoszącego się do umorzenia lub odstąpienia od żądania zwrotu określonych należności.

Brak zatem możliwości zastosowania przepisu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych skutkować powinien zdaniem organu odwoławczego odmową wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia przedmiotowych należności na podstawie 61 a § 1 kpa, a ponieważ organ I instancji tego przepisu nie zastosował, Kolegium Odwoławcze zobowiązane było uchylić w całości zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie organu I instancji jako bezprzedmiotowe.

Skargę na powyższą decyzję SKO złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach [...] zarzucając:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 16 ust. 6-8 oraz 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis art. 16 w/w ustawy wyklucza zastosowanie art. 30 ust. 9 w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, które to naruszenie w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 61a § 1 kpa poprzez umorzenie postępowania, w sytuacji, gdy w sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek przewidzianych w tym przepisie,

- naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 7, art. 7B, art. 10 w zw. z art. 77, art. 107 § 3 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadami postępowania administracyjnego, bez przeprowadzenia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przy jednoczesnym braku współdziałania z innymi organami, wadliwe uzasadnienie decyzji i dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób dowolny, sprzeczny zasadami wiedzy, oraz doświadczenia życiowego.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.

Uzasadniając swe stanowisko skarżący wskazał, że okolicznością niesporną w sprawie jest istnienie i kwota należności objętych wnioskiem o umorzenie lub o rozłożenie na raty. Niesporne jest, że należność powstała na skutek jednoczesnego pobierania przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego do renty. W świetle art. 16 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym, aktualnym brzmieniu osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego w powyższym trybie uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (ust. 8). Skoro ustawodawca traktuje powyższą procedurę jako zwrot świadczeń nienależnie pobranych, nie ulega wątpliwości, że do należności tych zastosowanie mają również przepisy przewidujące ulgi w zwrocie należności - w postaci umorzenia lub rozłożenia na raty (art. 30 ust. 9 u.ś.r.). Przepisy art. 16 ust. 6-8 w/w ustawy formułują jedynie uproszczony tryb zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w związku z jednoczesnym pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego. Przekazywane w ten sposób kwoty stanowią jednak zwrot świadczeń nienależnie pobranych (art. 16 ust. 8 u.ś.r.), co oznacza, że mają do nich zastosowanie ulgi określone w art. 30 ust. 9 u.ś.r., która to okoliczność wyklucza umorzenie postępowania na postawie art. 61a par. 1 kpa. Ponadto skarżący podniósł, że pozbawienie go ponad połowy dochodu z emerytury stanowi znaczące wykroczenie organów poza zakres swobodnej oceny w ramach uznania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Bezspornym w sprawie było, że skarżący w okresie od 1 października 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. pobierał jednocześnie zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny – łącznie na kwotę 706,26 zł.

Zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

Na mocy art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1302), dalej jako "ustawa zmieniająca", w art. 16 u.ś.r. dodano ust. 7 i 8. Zgodnie z ust. 7 osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Ust. 8 art. 16 stanowi zaś, że przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie było to, czy w sytuacji, do której odnoszą się przytoczone przepisy art. 16 ust. 6-8 u.ś.r. może znaleźć zastosowanie dyspozycja art. 30 ust. 9 u.ś.r., zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Sąd podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez WSA w Lublinie w wyroku z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. II SA/Lu 766/18, gdzie stwierdzono, że skoro ustawodawca traktuje powyższą procedurę (przewidzianą w art. 16 ust. 6-8 u.ś.r.) jako zwrot świadczeń nienależnie pobranych, nie ulega wątpliwości, że do należności tych zastosowanie mają również przepisy przewidujące ulgi w zwrocie należności - w postaci umorzenia lub rozłożenia na raty (art. 30 ust. 9 u.ś.r.; por. też wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 maja 2019 r., sygn. IV SA/Po 213/19). Dodatkowo trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Na fakt takiego pouczenia (zarówno pisemnego jak i ustnego) w niniejszym przypadku zwracał uwagę w swojej decyzji organ I instancji (por. też str.

3 i 4 wniosku skarżącego o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego). Pobrane świadczenie wyczerpuje zatem dyspozycję tego przepisu.

Faktem jest, że rozwiązanie przyjęte w art. 16 ust. 7 u.ś.r. nawiązuje do już wcześniej istniejącego na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), dalej jako "u.p.s.". Zgodnie z art. 99 ust. 1 tej ustawy osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie przyjęto, że zaistnienie sytuacji opisanej w art. 99 ust. 1 u.p.s. wyłącza możliwość zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. (który dotyczy możliwości m.in. umorzenia nienależnie pobranych świadczeń; por. m.in. wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2019 r., sygn. I OSK 756/16). Jak podniósł NSA w przywołanym właśnie wyroku, zasiłek stały pobierany w okresie, za który przyznana została emerytura nie jest nienależnie pobranym świadczeniem. I rzeczywiście, na gruncie u.p.s. brak jest przepisu, który uznawałby, jak czyni to art. 16 ust. 8 u.ś.r., "potrącaną" kwotę za świadczenie nienależnie pobrane. Jak zaś wynika z art. 98 u.p.s. tylko do takich świadczeń ma zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s. Odmienna sytuacja, jak podniesiono, ma miejsce na gruncie u.ś.r., a to w związku z treścią przepisu art. 16 ust. 8 tej ustawy.

Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej wprowadzenie rozwiązania (zawartego w dodawanych art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r.) pozwoli w efektywny sposób wyegzekwować kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, przede wszystkim z uwagi na możliwość pominięcia procedur związanych z ewentualną egzekucją administracyjną. A zatem wprowadzenie tej regulacji miało na celu uproszczenie dochodzenia zwrotu należności wynikających z równoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego. Na realizację tego celu nie wpływa możliwość orzekania przez organ w przedmiocie ulg przewidzianych w art. 30 ust. 9 u.ś.r., jeśli bowiem okaże się, że brak jest podstaw do umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, dojdzie do zastosowania uproszczonej procedury przewidzianej w art. 16 ust. 7 u.ś.r.

O technicznej możliwości takiego rozwiązania świadczy choćby sposób procedowania pomiędzy organami w niniejszym postępowaniu.

Trzeba zwrócić uwagę, że niezależnie od trybu uznania danego świadczenia za nienależnie pobrane (a zatem czy wymagane jest, jak zresztą przyjmuje część orzecznictwa na gruncie art. 16 ust. 6-8 u.ś.r., por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 maja 2019 r., sygn. IV SA/Po 213/19, w tym przedmiocie wydanie decyzji, czy też nie) w każdym przypadku istotą zwrotu jest pozbawienie danej osoby określonych środków pieniężnych. Trudno w tej sytuacji odmówić takiej osobie możliwości skorzystania z ulg przewidzianych w art. 30 ust. 9 u.ś.r. przy dokonaniu oceny, czy nie zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", tylko z uwagi na to, że stosuje się inny tryb dochodzenia nienależnie pobranego świadczenia. Nie sposób dostrzec racjonalne argumenty różnicujące sytuację osób zobowiązanych do zwrotu wyłącznie z powodu tej jednej okoliczności.

W ocenie Sądu nie może stanowić argumentu potwierdzającego stanowisko organu odwoławczego możliwość odwołania do sądu powszechnego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonujących pomniejszenia świadczeń emerytalno-rentowych na skutek nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja taka, nawet jeśli jest wydawana, nie rozstrzyga przecież o możliwości zastosowania ulgi, np. w postaci umorzenia należności, ale o samym istnieniu podstaw do potrącenia. Czym innym jest także przewidziane w art. 140 i 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1270, ze zm.) zachowanie kwot wolnych od potrąceń. Rozwiązanie to nie przewiduje choćby możliwości umorzenia w całości kwoty świadczenia nienależnie pobranego. Nie dochodzi tu także do badania przesłanek przewidzianych w art. 30 ust. 9 u.ś.r.

W tym stanie rzeczy, wobec faktu, że organ odwoławczy nieprawidłowo zinterpretował treść art. 16 ust. 6-8 u.ś.r. w zw. z art. 30 ust. 9 u.ś.r., a w konsekwencji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 61 a § 1 kpa bezpodstawnie umorzył postępowanie organu I instancji uznając je za bezprzedmiotowe, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SKO uwzględni powyższą ocenę dokonaną przez Sąd, rozpozna odwołanie skarżącego dokonując oceny merytorycznej przez pryzmat art. 30 ust. 9 u.ś.r. (jak dotąd bowiem Kolegium tego nie uczyniło) i wyda stosowne rozstrzygnięcie.