Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1334/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Organizacje społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Tadeusz Kiełkowski ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 13 czerwca 2022 r., nr SKO-NP-4115-164/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z 1 marca 2022 r., [...] Wójt Gminy P. odmówił P. P. (dalej: skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2140) - dalej: "u.ś.r." wskazał, że niepełnosprawność ojca skarżącego powstała w 2008 r. w wieku 74 lat, a zatem po ukończenia 25 roku życia.

W odwołaniu skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w tym przepisie bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 28/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z 13 czerwca 2022 r., znak: SKO-NP-4115-164/22 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że wbrew twierdzeniom organu I instancji, okoliczność, że niepełnosprawność w stopniu znacznym ojca skarżącego powstała gdy miał on 74 lata, nie może stanowić samoistnej przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, zdaniem Kolegium wykazany przez skarżącego zakres opieki nie miał charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał skarżącego do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej.

W oparciu o wywiad środowiskowy ustalono, że ojciec skarżącego ma [...] lat, mieszka wspólnie z wnioskodawcą i ze względu na stan zdrowia od 2008 r. nie jest w stanie samodzielnie egzystować; leczy się na nadciśnienie tętnicze, ma niewydolność oddechową; wszczepiony rozrusznik serca, leczy się kardiologicznie i od ośmiu lat jest osobą leżącą; w bardzo minimalnym stopniu porusza się wokół łóżka, wymaga opieki oraz pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Opieka skarżącego nad ojcem sprowadza się do pomocy w: ubraniu się, zmianie pampersa, przygotowaniu i podaniu posiłków, utrzymaniu higieny osobistej, podaniu leków, smarowaniu balsamem przeciw odleżynom, utrzymaniu kontaktu z lekarzem, realizacji recept, prowadzeniu gospodarstwa domowego.

Skarżący podał, że w związku ze sprawowaną nad ojcem opieką, zaprzestał od 28 stycznia 2022 r. pracy w gospodarstwie rolnym. Podał też, że opieka jaką sprawuje jest codzienna i całodobowa.

Kolegium wskazało, że czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Opisane czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym ojcem, w ocenie Kolegium jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem przez skarżącego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ podał, że zgromadzonego materiału dowodowego nie wynikało aby ojciec skarżącego był osobą niekontaktową, wymagającą ciągłego nadzoru ze strony opiekuna. Ponadto jest on osobą leżącą od 8 lat i w tym czasie skarżący pracował zawodowo, i prowadził gospodarstwo rolne. Zatem skarżący był w stanie połączyć pracę w gospodarstwie z opieką nad ojcem, a z materiału dowodowego nie wynikało by w ostatnim czasie zwiększył się zakres opieki nad ojcem.

Ponadto Kolegium wskazało, że skarżący może uzyskać pomoc w opiece nad niepełnosprawnym przez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo.

Organ wskazał też na krąg osób zobowiązanych do alimentacji, do którego oprócz skarżącego należały pozostałe dzieci wymagającego opieki, tj. zamieszkujący w tej samej miejscowości co ojciec: M. S., G. P. i J. P. oraz zamieszkała na terenie P. siostra skarżącego: A. P. W ocenie Kolegium, wyjaśnieni wskazanych osób nie zostały poparte żadnymi dowodami, które świadczyłyby, że osoby te faktycznie legitymują się stosownymi orzeczeniami o niepełnosprawności lub ich sytuacja finansowa powoduje, że nie są w stanie zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec ojca.

W ocenie organu przyznanie skarżącemu świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pełnomocnik skarżącego domagał się uchylenia decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniósł też o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Pełnomocnik skarżącego zarzucił decyzji Kolegium naruszenie prawa materialnego:

1. przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

2. art. 17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., przez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnych nie zalicza się syna będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na fakt, że opieka ta powinna być sparowania przez pozostałe dzieci niepełnosprawnego, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia tych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu skarżący podał, że wykładnia językowa art. 17 ust 1a u.ś.r. dokonana przez organ II prowadziła do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Ponadto z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynikało, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub pracy zarobkowej, która nie musi być opieka całodobową.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ skarżący nie uprawdopodobnił, aby z uwagi na niemożność udzielenia mu pomocy przez rodzeństwo w opiece nad ojcem, zmuszony został do niepodejmowania zatrudnienia w dotychczas prowadzonym gospodarstwie rolnym.

W rozpatrywanej sprawie stan ojca skarżącego oraz sprawowana opieka – nie były kwestionowane przez organy. Sporna natomiast była interpretacja art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w ustalonym stanie faktycznym.

Powołany przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak wskazał przy tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w podobnej sprawie (wyrok z 12 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1004/22) ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga również ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku bowiem osób zobowiązanych w różnym stopniu, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została jednoznacznie określona w art. 17 ust. 4 u.ś.r. i potwierdzona uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. , I OPS 2/22. Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z faktu, że jest to świadczenie z zakresu pomocy społecznej, a zatem jego przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.

Naczelny Sąd Administracyjny w ww. uchwale z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22 wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób, to ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone m. in. w u.ś.r.

W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącego przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem ojca.

Sąd podkreśla, że Kolegium w zaskarżonej decyzji słusznie zwróciło uwagę na brak uprawdopodobnienia przez skarżącego, że stan zdrowia uległ istotnemu pogorszeniu w porównaniu do okresu, gdy skarżący łączył zatrudnienie w prowadzonym gospodarstwie rolnym z opieką nad ojcem. W wniesionej skardze pełnomocnik skarżącego w ogóle nie odniósł się do kluczowej dla rozstrzygnięcia oceny Kolegium, że zobowiązane w równej mierze do obowiązków alimentacyjnych pozostałe dzieci (rodzeństwo skarżącego) jest w stanie wspomóc go w czynnościach opiekuńczych.

W niniejszej sprawie, poza skarżącym - zobowiązani do alimentacji względem ojca byli: M. S., G. P. i J. P. oraz zamieszkała na terenie P. siostra skarżącego: A. P. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W rezultacie, możliwe było zdaniem Sądu takie podzielenie się obowiązkami, żeby skarżący mógł podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślić należy, że realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla ojca. Zgodnie bowiem z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Należało zatem przyjąć, że skoro skarżący nie był jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, całkowita rezygnacja z zatrudnienia nie była konieczna, aby zapewnić odpowiednią opiekę ojcu nie tylko ze względu na zakres czynności opiekuńczych, ale również ze względu na zobowiązanie do alimentacji względem ojca ze strony rodzeństwa.

Z przedstawionych przez skarżącą oświadczeń rodzeństwa nie wynika, aby nie byli w stanie świadczyć pomocy finansowej lub chociażby w części wspomóc w czynnościach opiekuńczych. W szczególności siostra M. S. wskazała, że nie może pomóc bratu w opiece nad ojcem z uwagi na opiekowanie się wnukami. Zdaniem Sądu okoliczność ta obiektywnie nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego względem ojca skarżącego, a więc rację miało Kolegium w ustalonym stanie faktycznym, że pozostałe rodzeństwo mogło wspomóc rzeczowo lub finansowo skarżącego w opiece nad niepełnosprawnym ojcem.

Należałoby podkreślić, że posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub jego odpowiednika) nie jest jedyną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ani nie stanowi potwierdzenia zaistnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia. Przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wymagają przede wszystkim ustalenia, czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej "p.p.s.a.".

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, z prawidłowo zastosowanymi normami prawa materialnego i procesowego.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił