Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 73/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2020-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 103 ust. 2, art. 37 - 40, art. 42 ust. 3
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz 229
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.
article: par. 7 i nast. , par. 17 i nast.
journal: Dz.U. 1980 nr 17 poz 62
law: Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki.
article: par. 207 ust. 2, par. 181
journal: Dz.U. 2019 poz 1065
law: Rozporządzenie Miniistra Infrastruktury  z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich  usytuowanie - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i art. 135.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Asesor WSA Agnieszka Banach (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi T.G. na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kielcach z dnia 2 grudnia 2019 r. znak: [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 2 grudnia 2019 r. znak: [...] Świętokrzyski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Kielcach, po rozpoznaniu odwołania T.G., utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Skarżysku - Kamiennej z dnia 3 października 2019 r. znak [...] którą udzielono pozwolenia na użytkowanie budynku gospodarczego o wymiarach około 15,0 x 5,0 m (pierwszy budynek od strony budynku mieszkalnego) na działce w m. [...]

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że podstawę decyzji organu nadzoru budowlanego stanowiły przepisy ustawy z dnia

24 października 1974 r. - Prawo budowlane, gdyż ww. budynek gospodarczy został wybudowany w latach 80-tych.

Jak podał organ odwoławczy, w trakcie kontroli przeprowadzonej w dniu

9 stycznia 2018 r. inspektorzy nadzoru budowlanego ustalili m.in., że ww. budynek usytuowany przy zachodniej granicy działki posiada dach konstrukcji drewnianej, jednospadowy, kryty eternitem falistym. Przy granicy między działkami o nr ewid. 777/1 i 778/1 usytuowane są dwa budynki gospodarcze o wymiarach około 5,0 x 15,0 m oraz 5,0 x 13,0 m. R.Ł. - ówczesny właściciel działki o nr ewid. 778/1 oświadczył, że nieruchomość nabył w 2013 r. i nie posiada żadnych dokumentów związanych z okresem budowy budynków. Według jego wiedzy, budynek mieszkalny wybudowany został w latach 50-tych, a gospodarczy przy zachodniej granicy w latach 70-tych.

Burmistrz Miasta i Gminy S. pismem z dnia 26 stycznia 2018 r. poinformował, że w archiwum urzędu nie znajduje się pozwolenie na budowę budynku gospodarczego. Natomiast z "Rejestru wydanych pozwoleń na budowę - na terenie gminy Suchedniów w okresie od 1973 r. do 1990 r." wynika, że K.Z., decyzją z dnia 22 czerwca 1981 r., znak: [...] uzyskała pozwolenie na budowę budynku inwentarskiego WB-3311/73/2, (kubatura 207 m3, powierzchnia zabudowy 63 m2, powierzchnia użytkowa 49 m2).

Decyzją z dnia 14 marca 2018 r., znak: [...] organ pierwszej instancji umorzył postępowanie administracyjne w sprawie niniejszej, nie wskazując jednak w stosunku do którego budynku gospodarczego usytuowanego przy granicy zachodniej, zatem organ odwoławczy decyzją z dnia 26 kwietnia 2018 r., znak: [...] uchylił w całości powyższą decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 14 czerwca 2018 r. nałożył na R.Ł. obowiązek przedłożenia dokumentu potwierdzającego aktualną zgodność wykonanego budynku gospodarczego murowanego o wym. ok. 15,0 x 5,0 m (pierwszy budynek od strony budynku mieszkalnego), na ww. działce z przepisami planistycznymi Gminy Suchedniów tj. decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.

Wobec przedłożenia decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. o warunkach zabudowy z dnia 11 października 2018 r., znak: [...] którą ustalono na rzecz zobowiązanego warunki zabudowy działki budowlanej stanowiącej część nieruchomości o nr ewid. [...] oraz decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 11 marca 2019 r., znak: [...] przenoszącej decyzję o warunkach zabudowy na rzecz nowych właścicieli nieruchomości tj. M.S. o M.P., organ pierwszej instancji decyzją z dnia 28 maja 2019 r., znak: [...] nałożył na ww. inwestorów obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie samowolnie zrealizowanego budynku gospodarczego w terminie do dnia 31 lipca 2019 r. Pismem z dnia 3 lipca 2019 r. zobowiązani przedłożyli opracowanie pt. "Inwentaryzacja powykonawcza z orzeczeniem technicznym budynku gospodarczego" sporządzone w czerwcu 2019 r., autorstwa mgr inż. arch. M.S., Nr upr. bud. 346-Km/73.

Jak podkreślił organ drugiej instancji, regułą podstawową wynikającą z art. 103 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. Z 2019 r. poz. 1186 ze zm.), zwaną dalej "p.b.", jest stosowanie nowej ustawy. Wyjątek od powyższej reguły zamieszczono w art. 103 ust. 2 p.b. i dotyczy on wyłącznie art. 48 p.b. z 1994 r., tj. obiektów budowlanych zrealizowanych bez wymaganego pozwolenia na budowę, których budowę zakończono przed dniem 1 stycznia 1995 r. lub w stosunku do których przed tym dniem wszczęto postępowanie administracyjne, lecz do tego dnia go nie zakończono. W powyższych przypadkach należy stosować przepisy starego prawa budowlanego.

W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że orzeczenie rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 p.b. z 1974 r. może nastąpić wyłącznie w przypadku spełnienia wymienionych w jego dyspozycji przesłanek - obiekt taki musi znajdować się na terenie nieprzeznaczonym pod zabudowę danego typu bądź też powoduje zagrożenie dla osób i mienia lub niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Jeżeli nie stwierdzi się zaistnienia ww. przesłanek, a obiekt odpowiada przepisom szczególnym, stosownie do treści art. 42 p.b. z 1974 r. organ nadzoru budowlanego wydaje pozwolenie na jego użytkowanie. W ocenie organu drugiej instancji w niniejszej sprawie taka sytuacja miała miejsce.

Organ odwoławczy wskazał, że inwestorzy legitymują się decyzją Burmistrza Miasta i Gminy Suchedniów o warunkach zabudowy z dnia 11 października 2018 r., przeniesioną decyzją z dnia 11 marca 2019 r., ustalającą warunki zabudowy dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku gospodarczego na działkach o nr ewid. 778/1 i 777/2 w m. [...], a ponadto nie stwierdzono, aby przedmiotowy budynek powodował niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. W związku z tym, zdaniem organu odwoławczego, brak było podstaw do zastosowania art. 37 ust. 1 p.b. z 1974 r., obligującego organ nadzoru budowlanego do orzekania o nakazie rozbiórki obiektu budowlanego.

Odnosząc się natomiast do przesłanki, o której mowa w art. 37 ust. 2 p.b.

z 1974 r., a dotyczącej "innych ważnych przyczyn" uzasadniających rozbiórkę organ ten stwierdził, że częściowe usytuowanie przedmiotowego obiektu z naruszeniem granicy (na wydzielonej działce o nr ewid.) nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej nakazanie dokonania rozbiórki obiektu budowlanego funkcjonującego w tym miejscu od ponad trzydziestu lat. Kwestie usytuowania budynku znajdującego się fragmentarycznie na nieruchomości skarżącej, związane z naruszeniem własności i roszczeniem z tego tytułu należy, zdaniem organu odwoławczego, rozstrzygać na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym, a nie przed organami nadzoru budowlanego, które nie są właściwe w tym zakresie.

Organ drugiej instancji wskazał nadto, że zgadza się ze skarżącą, iż prawo własności jest dobrem szczególnie chronionym, jednakże częściowe posadowienie budynku na nieruchomości niestanowiącej własności właścicieli obiektu w niniejszej sprawie nie stanowi wystarczającej przesłanki nakazania dokonania rozbiórki całego obiektu, która jest ostatecznością. W ocenie organu drugiej instancji, wydzielenie geodezyjnie działki o nr ewid. jest pierwszym krokiem do ostatecznego uregulowania przez strony postępowania kwestii posadowienia obiektu będącego zarzewiem konfliktu sąsiedzkiego.

Stąd, wobec braku przesłanek obligujących do wydania decyzji w trybie art. 37 p.b. z 1974 r. i przedłożenia przez właścicieli oceny zdatności obiektu do użytku, organ nadzoru budowlanego zobowiązany był do wydania, na podstawie art. 42 ust. 3 p.b. z 1974 r., pozwolenia na użytkowanie budynku gospodarczego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższe rozstrzygnięcie Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kielcach wywiodła T.G. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) art. 42 ust. 3 p.b. z 1974 r. polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu pojęcia "zdatności do użytku" wykonanego obiektu budowlanego;

2) art. 37 ust. 2 p.b. polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu pojęcia "innej ważnej przyczyny" przy ocenie znaczenia prawa dysponowania nieruchomością na cele budowlane z punktu widzenia postępowania legalizacyjnego prowadzonego na podstawie przepisów prawa budowlanego z 1974 r.;

3) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i pominięcie okoliczności mających istotny wpływ na ich rozstrzygnięcie, a w szczególności braku własności gruntu po stronie inwestorów pod ww. budynkiem gospodarczym nielegalnie wzniesionym, braku stwierdzenia, czy częściowe usytuowanie przedmiotowego obiektu na działce skarżącej o nr ewid. 777/2 stanowi wystarczającą przesłankę uzasadniającą nakazanie rozbiórki budynku samowolnie wzniesionego, a dodatkowo wzniesionego na cudzym gruncie.

W uzasadnieniu skargi jej autorka podniosła w szczególności, że sporny budynek gospodarczy był wzniesiony nie tylko bez stosownego pozwolenia i stanowi samowolę budowlaną w rozumieniu prawa budowlanego, ale nadto budynek ten został wzniesiony na cudzym gruncie, bez pozwolenia i zgody skarżącej, jako właścicielki tego gruntu.

Skarżąca przyznała, że niniejsza sprawa winna zostać rozstrzygnięta na podstawie przepisów prawa budowlanego z 1974 r., niemniej podniosła, że doszło do naruszenia dwóch przepisów prawa materialnego tej ustawy, tj. art. 37 ust. 2 oraz 42 ust. 3 p.b., gdyż posiadanie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane z punktu widzenia postępowania legalizacyjnego prowadzonego na podstawie przepisów prawa budowlanego z 1974 r. ma duże znaczenie. Powołując się na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 czerwca 2017 r., o sygn. akt II SA/Ke Gl 188/17 skarżąca wskazała, że nie powinna być lepiej traktowana osoba, która dopuściła się samowoli budowlanej, niż ta, która budowała legalnie. Przepisy winny być wykładane systemowo, a nie w oderwaniu od ogólnych zasad i innych regulacji. "Inną ważną przyczyną" według art. 37 ust. 2 p.b. z 1974 r., uzasadniającą wydanie decyzji o przymusowej rozbiórce są nie tylko wartości chronione prawem, jak zabytki, czy elementy przyrodnicze środowiska bądź normy obowiązujące w budownictwie, lecz także naruszenie samowolą budowlaną podstawowego, chronionego konstytucyjnie prawa własności. To, że wymóg posiadania prawa do gruntu nie został wprost wymieniony w art. 37 p.b. z 1974 r. jako przesłanka nakazania przymusowej rozbiórki, nie oznacza, iż brak dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie jest przedmiotem oceny organów nadzoru budowlanego badających kwestie samowoli budowlanej w ramach wyżej wymienionej normy. Zdaniem skarżącej, organ odwoławczy uchylił się od oceny, czy brak dysponowania przez obecnych właścicieli prawem do części gruntu pod budynkiem, który to grunt stanowi własność skarżącej powinien być badany w ramach samowoli budowlanej popełnionej przy wznoszeniu spornego budynku gospodarczego.

Nadto skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie właściwych organów stwierdzające samowolę budowlaną oparte na przepisach prawa budowlanego z 1974 r. winno uwzględniać wzajemny stosunek dwóch konkurencyjnych wartości - dobra publicznego, jakim jest ład przestrzenny i architektoniczny oraz prawa własności nieruchomości zabudowanej w sposób niezgodny z prawem. Skarżąca zarzuciła, że organy budowlane nie dokonały oceny faktu wzniesienia części budynku na gruncie stanowiącym jej własność.

W ocenie skarżącej, doszło też do rażącego naruszenia art. 42 ust. 3 p.b. z 1974 r. oraz błędnego i niewłaściwego zastosowania pojęcia zdatności do użytku wykonanego samowolnie obiektu, zaś stanowisko organów obu instancji pozostaje w zdecydowanej opozycji do treści orzecznictwa w tym zakresie, bowiem pojęcie "zdatności" musi być interpretowane szeroko, a więc również w znaczeniu, że nie narusza ono uzasadnionych interesów osób trzecich, w tym właściciela działki sąsiedniej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca podniosła, że w niniejszej sprawie nie mogło zostać wydane pozwolenie na użytkowanie spornego budynku gospodarczego, skoro narusza to rażąco pojęcie zdatności obiektu i przepisy prawa, zwłaszcza prawa własności.

Skarżąca podniosła, że odsyłanie jej przez organ odwoławczy na drogę procesu cywilnego jest bezprawne i bezpodstawne, gdyż to nie ona, a "obdarowani pozwoleniem sąsiedzi" naruszyli prawo własności i powyższe przepisy prawa budowlanego.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2020 r. skarżąca poparła skargę

i oświadczyła, że jej budynek został wybudowany w latach 50 - tych i do tej pory jego gabaryty nie uległy zmianie. Zarzuciła, że odległość pomiędzy jej budynkiem mieszkalnym a samowolnie wybudowanym budynkiem gospodarczym wynosi około 1,5 m, przez co stwarza zagrożenie pożarowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako "ustawa p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyżej zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga T.G. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja organu pierwszej instancji, została wydana z naruszeniem prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zaskarżona decyzja wydana została w ramach postępowania legalizacyjnego, albowiem – co nie było sporne w sprawie – przedmiotowy budynek gospodarczy (pierwszy od strony budynku mieszkalnego) wybudowany został w warunkach samowoli budowlanej w okresie, gdy obowiązywała ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. z z 1974 r., nr 38, poz. 229 ze zm.), dalej jako "Prawo budowlane z 1974 r." lub "Pr. bud.". Doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem wymagało wykorzystania przepisów tej ustawy i przepisów wykonawczych do niej wydanych, stosując art. 103 ust. 2 obowiązującej obecnie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 1202 ze zm., dalej jako "Prawo budowlane z 1994 r."). Zgodnie z art. 103 ust. 1 Prawa budowlanego z 1994 r., do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2. W myśl art. 103 ust. 2 cyt. ustawy, przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przez pojęcie przepisów dotychczasowych należy rozumieć: art. 37, art. 38, art. 39, art. 40 i art. 42 Prawa budowlanego z 1974 r., która to ustawa – zgodnie z art. 107 ust. 1 Prawa budowlanego z 1994 r. – 31 grudnia 1994 r. utraciła moc, z zastrzeżeniem art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. Wymienione przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. stosuje się – zgodnie z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. – niezależnie od tego, czy samowola budowlana powstała przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane, czy też w czasie obowiązywania tej ustawy (zob. Gliniecki Andrzej (red.), Prawo budowlane. Komentarz, wyd. III, WK 2016 i powołane tam: wyrok NSA w Gdańsku z dnia 20 września 2000 r., II SA/Gd 1597/98, Lex nr 654926; wyrok NSA w Katowicach z dnia 13 lutego 2002 r., II SA/Ka 1231/00, Lex nr 655200; wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2007 r., II OSK 138/06, Lex nr 507206).

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji administracyjnych stanowiły więc przepisy Prawa budowlanego z 1974 r., a w szczególności art. 37 i 42 Pr. bud. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 3 października 2019 r., działając na podstawie art. 42 ust. 3 Pr. bud., udzielił pozwolenia na użytkowanie opisanego wyżej budynku gospodarczego. Organ drugiej instancji, akceptując ustalenia faktycznie i ocenę prawną dokonaną przez stanowisko Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Skarżysku-Kamiennej, podniósł, że wydana została na decyzja ustalająca warunki zabudowy dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku gospodarczego na działkach o nr ewid. [...], a ponadto nie stwierdzono, aby przedmiotowy budynek powodował niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. W związku z tym, zdaniem organu odwoławczego, nie ma podstaw do zastosowania art. 37 ust. 1 p.b. z 1974 r.,

Ocenę prawidłowości powyższego stanowiska poprzedzić powinny następujące rozważania.

Przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. nie przewidywały bezwzględnego stosowania przymusowej rozbiórki w razie samowoli budowlanej, lecz pozwalały na legalizację samowolnie wzniesionych obiektów, o ile nie zachodziły przesłanki przewidziane w art. 37 ww. ustawy. Zgodnie z art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r., obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część:

1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub

2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.

W pierwszej kolejności wymagało więc rozważenia przez organy nadzoru budowlanego to, czy nie zachodzą przesłanki do nakazania przymusowej rozbiórki obiektu budowlanego na podstawie art. 37 Pr. bud. W celu sprostania tym wymaganiom, organy nadzoru budowlanego orzekające w niniejszej sprawie ustaliły, że została wydana decyzja ustalająca warunki zabudowy dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku gospodarczego na działkach nr ewid. 777/2 i 778/1, a ponadto nie stwierdzono, aby przedmiotowy budynek powodował niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. W związku z tymi ustaleniami organy obu instancji uznały, że nie ma podstaw do zastosowania art. 37 ust. 1 Pr. bud. Dodatkowo organ drugiej instancji wyjaśnił, że częściowe usytuowanie przedmiotowego obiektu z naruszeniem granicy nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej nakazanie dokonania rozbiórki obiektu budowlanego funkcjonującego w tym miejscu od trzydziestu lat. Taka ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie jest jednak co najmniej przedwczesna.

Organy administracji nie dokonały wystarczająco wnikliwych ustaleń istotnych dla wyniku sprawy w kontekście przesłanki spowodowania niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia związanych z odległością samowolnie wybudowanego budynku gospodarczego od zabudowań znajdujących się na działce skarżącej, w szczególności od jej budynku mieszkalnego. Odległość ta wynosi – jak podała skarżąca – ok. 1,5 m, a budynek, w którym mieszka został wybudowany w latach 50-tych (czyli przed budową przedmiotowego budynku gospodarczego). Zarówno w świetle reżimu prawnego obowiązującego w okresie zaistnienia ww. samowoli budowlanej, ale również pod rządami Prawa budowlanego z 1994 r. i przepisów wykonawczych do tej ustawy, obiekty budowlane powinny być projektowane, budowane i utrzymywane zgodnie z wymaganiami określonymi w prawie budowlanym, w sposób zapewniający w szczególności bezpieczeństwo ludzi i mienia oraz ochronę uzasadnionych interesów osób trzecich. Obiekty budowlane powinny były spełniać wymagania określone przepisami prawa budowlanego, w tym określone przepisami techniczno-budowlanymi. Przepisy techniczno-budowlane zawierały z kolei regulacje związane z warunkami i wymaganiami obowiązującymi przy sytuowaniu budynków (zob. § 7 i nast. rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki Dz. U. z 1980 r., nr 17 poz. 62 ze zm.). Wśród warunków i wymagań związanych z sytuowaniem budynku obowiązywały między innymi te, które wprowadzono ze względu na potrzebę zapewnienia ochrony przeciwpożarowej (§ 17 i nast. tego rozporządzenia). Należy jednocześnie zwrócić uwagę na regulację zawartą w aktualnie obowiązującym rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019 r. poz. 1065 z późn. zm.), dalej jako "rozporządzenie z 2002 r." tj. § 207 ust. 2 rozporządzenia z 2002 r., zgodnie z którym przepisy rozporządzenia dotyczące bezpieczeństwa pożarowego, wymiarów schodów, o których mowa w § 68 ust. 1 i 2, a także oświetlenia awaryjnego, o którym mowa w § 181, stosuje się, z uwzględnieniem § 2 ust. 2, również do użytkowanych budynków istniejących, które na podstawie przepisów odrębnych uznaje się za zagrażające życiu ludzi. Wynika stąd, że przepisy rozporządzenia z 2002 r. mogą mieć zastosowanie również do budynków już istniejących w ograniczonym zakresie (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia sygn. akt II SA/Ke 565/18, Lex nr 2577820)

Przedłożona do akt sprawy inwentaryzacja powykonawcza z orzeczeniem technicznym dotycząca przedmiotowego budynku zawiera ustalenia dotyczące zdatności do użytku tego budynku, a w tym bezpieczeństwa jego użytkowania i spełnienia wymagań ochrony przeciwpożarowej. Jednakże inwentaryzacja ta nie dotyczy tego, czy budynek z uwagi na jego odległość od budynków na działce sąsiedniej spełnia wymagania określone przez ww. przepisy techniczno-budowlane.

Z tych powodów, zdaniem Sądu, organy nadzoru budowlanego nie wyjaśniły w stopniu wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności związanych z zaistnieniem przesłanki z art. 37 ust. 1 Pr. bud. – tj. czy budynek gospodarczy powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. W każdym razie nie wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak również uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, aby organy dokonały ustaleń faktycznych dotyczących spełnienia warunków techniczno-budowanych ze względu na odległość tego budynku od budynków na działce sąsiedniej stanowiącej własność T.G., zwłaszcza, że doszło do wybudowania tego budynku z przekroczeniem granicy ewidencyjnej działki.

Powyższe ustalenia faktyczne, których brak dostrzega Sąd, w świetle przepisów Prawa budowlanego 1974 r. mają istotne dla sprawy znaczenie. Jeżeli bowiem organy prowadzące postępowanie uznają, że samowolnie wybudowany obiekt budowlany lub jego część powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia (art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z 24 października 1974 r. - Prawo budowlane), wówczas niedopuszczalne jest udzielenie pozwolenia na jego użytkowanie, a jedynie orzeczenie rozbiórki.

Organy nie sprostały więc wymaganiom wynikającym z art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a., naruszając przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

Rację ma organ odwoławczy, że kwestie naruszenia własności rozstrzygane są w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym. Przepisy art. 37, art. 40 i art. 42 p.b. z 1974r. w związku z art. 103 ust. 2 p.b. nie uzależniają wydania rozstrzygnięć na podstawie ww. przepisów od tego, czy inwestor obiektu budowlanego wzniesionego bez wymaganego pozwolenia na budowę, posiadał w dacie budowy prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, czy też nie posiadał takiego prawa (zob. wyrok NSA z dnia 10 arca 2017 r., sygn. akt II OSK 1753/15, Lex nr 2273669 i ta, wyrok NSA z dnia 13 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 2330/14). W tej sprawie jednak przekroczenie granicy nieruchomości i usytuowanie samowolnie wybudowanego budynku gospodarczego w ten sposób, że odległość pomiędzy tym budynkiem a budynkiem mieszkalnym skarżącej wynosi – jak twierdzi strona – tylko ok. 1,5 m, może mieć znaczenie dla wyniku sprawy z powodów podanych wyżej. Nie jest możliwe jednak ustalenie na podstawie akt sprawy, z uwagi na braki w materiale dowodowym zebranym przez organy w sprawie, kiedy został wybudowany budynek skarżącej, ile dokładnie wynosi odległość tego budynku od budynku gospodarczego, o który chodzi w tej sprawie oraz czy z powodu tej odległości spełnione są warunki techniczno-budowlane, na jakie Sąd powołał się wyżej.

Dlatego na uwzględnienie zasługiwał zarzut skargi odnośnie naruszenia przepisów prawa procesowego, natomiast przedwczesna jest ocena zasadności zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego wobec stwierdzonych uchybień procesowych popełnionych w ramach przeprowadzonego przez organy nadzoru budowlanego w tej sprawie postępowania administracyjnego.

Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższą ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, w szczególności wyeliminują dostrzeżone uchybienia postępowania legalizacyjnego.