Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 256/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie: Sędzia WSA del. Tomasz Judecki Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Protokolant: Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału IV Krzysztof Erbel po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 grudnia 2022 r. przy udziale Rzecznika Praw Obywatelskich sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją dnia 29 listopada 2021 r. (nr [...]) działający z upoważnienia Wójta Gminy S., Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., orzekł o odmowie przyznania A. T. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką L. T. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał na przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), regulujące zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, w szczególności na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i wskazał, że podstawą odmowy przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez wnioskodawczynię renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 01 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2024 r.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni powołała się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłe w sprawach o sygn. akt: I OSK 2392/19 (wyrok z dnia 8 stycznia 2020 r.) oraz I OSK 1546/19 (wyrok z dnia 30 kwietnia 2020 r.).

Po rozpatrzeniu zarzutów odwołania, decyzją z dnia 21 lutego 2022 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.(dalej: SKO, organ drugiej instancji) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji, SKO podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie przyjęcia, że strona nie spełnia przesłanki - niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (tu: córką), wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Organ drugiej instancji wskazał, że okolicznością niesporną w sprawie jest to, że wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem z dnia 31 maja 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. do dnia 31 maja 2024 r. Z orzeczenia tego wynika, iż strona ma znacznie ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. Jednocześnie jest osobą niezdolna do pracy i pobiera rentę z ZUS z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Tymczasem, jak wskazuje się w orzecznictwie, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą

niepełnosprawną. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu, można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (odpowiednio: niepodejmowaniem przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 ustawy. Co do zasady brak jest takiego związku przyczynowego w przypadku osób, które zostały uznane za całkowicie niezdolne do pracy.

W podsumowaniu organ drugiej instancji stwierdził, że niepodejmowanie przez wnioskodawczynię zatrudnienia w rzeczywistości nie ma związku z opieką nad niepełnosprawną córką, lecz jest wynikiem wystąpienia obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających jej zatrudnienie, bowiem jest ona niezdolna do jakiejkolwiek pracy. Oznacza to, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Wyroki na które powołuje się w swoim odwołaniu strona, dotyczą kwestii przyznania świadczenia w związku z pobieraniem emerytury. Są to zupełnie inne okoliczności niż w niniejszej sprawie. W ocenie Kolegium całkowite wyłączenie opiekunów - emerytów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych byłoby sprzeczne z zasadą równości. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podobnie należy – zdaniem SKO – ocenić sytuację osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, gdyż legitymowanie się takim orzeczeniem nie wyklucza, podobnie jak pobieranie emerytury, podjęcie zatrudnienia, a zatem możliwa jest także sytuacja rezygnacji z niego. Odmiennie zaś jest w przypadku wnioskodawczyni, która pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, nie może zatem podjąć zatrudnienia, albowiem jest niezdolna do jakiejkolwiek pracy.

Decyzja ostateczna SKO stała się przedmiotem skargi, jaką strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu podnosząc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię tych przepisów, prowadzącą do naruszenia zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej oraz zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

Wskazując na te zarzuty oraz na powołaną w skardze argumentację strona wniosła o:

- uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz wydanie wyroku co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia, w ostateczności zaś - o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania;

- zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych (w przypadku ich wystąpienia).

Wniosła także o zawiadomienie o toczącym się postępowaniu Rzecznika Praw Obywatelskich aby "zaopiniował stanowisko w sprawie", również w kwestii możliwości przyznania świadczenia w nadzwyczajnych okolicznościach, jakie występują w sprawie.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Swój udział w sprawie zgłosił Rzecznik Praw Obywatelskich, który w piśmie z dnia 6 grudnia 2022 r. wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

1) błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., polegającą na:

- pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz norm konstytucyjnych wyrażonych w art. 32 ust. 1 w zw. z art. 2, art. 69, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 ust. 1 i art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 r., ratyfikowanej przez Polskę 6 września 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169 ze zm.);

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad małoletnią córką legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz niepodejmowanie z tego powodu przez skarżącą zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że skarżąca jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uprawnioną do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnej konstatacji, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma związku z opieką nad małoletnią córką, lecz jest wynikiem wystąpienia obiektywnych okoliczności uniemożliwiających skarżącej zatrudnienie, bowiem jest ona niezdolna do jakiejkolwiek pracy;

- wadliwym uznaniu, że dysponowanie przez skarżącą orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i posiadanie uprawnienia do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy może stanowić kryterium uniemożliwiające skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, co z kolei stanowi okoliczność przesądzającą o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec niespełnienia – wynikającego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. – wymogu istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a podjęciem lub sprawowaniem opieki nad małoletnim dzieckiem z niepełnosprawnością;

2) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że posiadanie przez skarżącą prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy pozbawia ją możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy, przy prawidłowym zastosowaniu dyrektyw interpretacyjnych, w tym wykładni prokonstytucyjnej, wskazaną normę prawną należy rozumieć w ten sposób, że określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. ograniczenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej prawo do świadczenia rentowego wiąże się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia, a zawieszenie wypłaty renty powoduje, że likwidacji ulega negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Kwestią sporną w sprawie jest ocena, czy skarżąca, opiekująca się niepełnosprawną córką, spełnia przesłanki normatywne do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po myśli art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy oczywistym jest, że skarżąca opiekująca się swoim niepełnosprawnym dzieckiem spełnia kryterium podmiotowe z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Nie było również kwestionowane przez organy orzekające w sprawie, że skarżąca sprawuje stałą lub długotrwałą opiekę nad córką (ur. w 2013 r.). Zagadnieniem spornym w rozważanych okolicznościach faktycznych jest natomiast ocena, czy w przypadku skarżącej, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (wydanym do 31 maja 2024 r.) i pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (od 1 stycznia 2020 r.) można w ogóle rozważać wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia (rezygnacji z tego zatrudnienia) a sprawowaniem opieką nad - dotkniętą niepełnosprawnością - córką.

Stanowiący jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Co ważne (i czego zabrakło w argumentacji organu drugiej instancji), Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Niezbędnym jest w tym miejscu zwrócenie uwagi, że z niespornych ustaleń faktycznych sprawy wynika, że skarżącej zostało przyznane prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jej sytuacja prawna oraz faktyczna jest zatem inna od osoby pobierającej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Co za tym idzie, wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przeprowadzona z uwzględnieniem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, nie może stanowić o wadliwym zastosowaniu przez SKO wykładni prawa materialnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.), skoro Trybunał Konstytucyjny zakwestionował zgodność z Konstytucją przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w części pozbawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby pobierającej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie odnosząc się do przypadku prawa do ubiegania się o ten rodzaj świadczenia przez osobę pobierającą rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Sądowi znane jest orzecznictwo sądów administracyjnych kwestionujące odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w powołaniu się na samą tylko okoliczność, że opiekun ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Niemniej jednak Sąd zauważa, że nawet uwzględniając tę (korzystną dla strony) linię orzecznictwa trzeba również dostrzec, że prawo osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne a pobierającej rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy należy oceniać ad casum, tj., na tle konkretnego przypadku. W okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy Sąd – uwzględniając wspomniany kierunek orzecznictwa sądowego - nie znalazł jednak argumentów dla których można by stwierdzić, że strona spełnia (wszystkie) normatywne przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd nie podzielił zasadności argumentacji podniesionej w skardze, a następnie przez Rzecznika Praw Obywatelskich (który zgłosił swój udział w sprawie) dochodząc do przekonania, że argumentacja ta pozbawiona jest adekwatności do okoliczności faktycznych rozstrzyganej sprawy. Rozwijając tę myśl trzeba wskazać, że zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu (ust. 1). Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (ust. 2). Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (3).

W myśl z kolei art. 13 ust. 1 tej ustawy, przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się:

1) stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji;

2) możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.

Co ważne, przepis art. 13 ust. 4 i 5 stanowi odpowiednio:

Zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy (ust. 4).

W przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych orzeka się niezdolność do samodzielnej egzystencji. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio (ust. 5).

W nawiązaniu do ustaleń faktycznych sprawy wymaga odnotowania, że z treści art. 57 ustawy wynika, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który jest niezdolny do pracy, a ponadto ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy, zaś niezdolność do pracy powstała okresach określonych w ustawie. Osobie spełniającej te warunki przysługuje renta stała, jeżeli niezdolność do pracy jest trwała lub renta okresowa, jeżeli niezdolność do pracy ma taki właśnie charakter (art. 59). Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje z uwagi na brak możliwości podjęcia pracy ze względu na stwierdzoną niezdolność do pracy, która może, choć nie musi być połączona z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jak wynika z treści powołanego już wcześniej art. 12 ustawy, samo naruszenie sprawności organizmu nie jest wystarczającą przesłanką orzeczenia niezdolności do pracy. Dodatkowo konieczne jest stwierdzenie, że z tego powodu dana osoba utraciła zdolność do pracy zarobkowej oraz nie rokuje odzyskania takiej zdolności po przekwalifikowaniu. Co również wynika z już wcześniej naświetlonego otoczenia normatywnego, ustawa wyróżnia dwa rodzaje niezdolności do pracy – całkowitą i częściową, przy czym - całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolna do pracy jest osoba, która w znaczny stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.

W związku z podniesioną w skardze a także w piśmie procesowym Rzecznika Praw Obywatelskich argumentacją, uwagę skupić należy przede wszystkim na treści art. 13 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w myśl którego, zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy.

Z uwagi na brzmienie tego przepisu, w orzecznictwie został wypracowany pogląd (który Sąd w składzie orzekającym w całości podziela), że przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy, o jakiej traktuje art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 grudnia 2000 r. sygn. akt II UKN 134/00, OSNAPiUS 2002/15/369; z dnia 3 kwietnia 2003 r. sygn. akt II UK 206/02, M.P.Pr. - wkł. 2004 Nr 3, poz. 13; z dnia 7 października 2003 r. sygn. akt II UK 79/03, OSNP 2004/13/234; z dnia 13 października 2009 r. sygn. akt II UK 106/09, LEX nr 558589; z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt II UK 403/12, LEX nr 1350309).

By zrozumieć to stanowisko, niezbędna jest analiza unormowań ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do której odsyła art. 13 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Przechodząc w ten sposób na grunt ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wskazać należy, że w myśl art. 4 ust. 1 tej ustawy, do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Definicja warunków pracy chronionej została pomieszczona w treści art. 2 pkt 7 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z tą definicją, ilekroć w ustawie jest mowa o warunkach pracy chronionej - oznacza to warunki, o których mowa w art. 28 albo art. 29, i uzyskanie statusu zakładu pracy chronionej albo zakładu aktywności zawodowej.

Warto też dostrzec, że zgodnie z treścią art. 4 ust. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, o której mowa w ust. 1 lub 2, nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach:

1) przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej;

2) zatrudnienia w formie telepracy.

Przedstawione dotąd uwagi prowadzą do wniosku, że osoba uznana za niezdolną do pracy może być zatrudniona w warunkach pracy chronionej (lub w warunkach objętych hipotezą art. 4 ust. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych), bez utraty statusu osoby niezdolnej do wykonywania jakiejkolwiek pracy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, sygn. akt III AUA 603/17 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 786/20).

By to stwierdzić, kluczowa jest treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanego przez zespół orzekający o niepełnosprawności, zgodnie z art. 6 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Trzeba w tym miejscu wskazać, że w myśl art. 6b ust. 3 w/w ustawy, w orzeczeniu powiatowego zespołu ustala się niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności, nie więcej niż trzy symbole przyczyn niepełnosprawności oraz wskazania dotyczące w szczególności:

1) odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby;

2) szkolenia, w tym specjalistycznego;

3) zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej;

4) uczestnictwa w terapii zajęciowej;

5) konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby;

6) korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki;

7) konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

8) konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

9) spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 110, z późn. zm.), przy czym w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności spełnienie tych przesłanek może zostać stwierdzone jedynie w przypadku ustalenia przyczyny niepełnosprawności oznaczonej symbolem 04-O (choroby narządu wzroku), 05-R (upośledzenie narządu ruchu), 10-N (choroba neurologiczna) lub 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia).

W nawiązaniu do stanu faktycznego sprawy zwrócić trzeba uwagę, że w aktach sprawy znajduje się przedłożone przez stronę orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 31 maja 2021 r., wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lubaniu, na podstawie art. 6b ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 4 ust. 1 i art. 6b ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Z orzeczenia tego wynika, że strona została zaliczona do znacznego stopniu niepełnosprawności do 31 maja 2024 r. (symbol przyczyny niepełnosprawności - 07-S), wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym, w części obejmującej wskazania dotyczące odpowiedniego zatrudnienia odnotowano – "niezdolna do pracy".

W ocenie Sądu, jakkolwiek sama okoliczność, że skarżąca uzyskała prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie jest równoznaczna z tym, że nie może ona wykonywać jakiejkolwiek pracy, to jednak treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przesądza o tym, że skarżąca nie jest obiektywnie zdolna do wykonywania pracy nawet w warunkach pracy chronionej, tj. przystosowanych specjalnie do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Z tego względu, w sprawie nie mogła zostać uwzględniona argumentacja Rzecznika Praw Obywatelskich przedstawiona w piśmie procesowym z dnia 6 grudnia 2022 r. Stanowisko Rzecznika zasługiwałoby na uwzględnienie, gdyby z treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynikało, że skarżąca może być zatrudniona w warunkach pracy chronionej. Sąd dostrzega, że pomieszczona w końcowej części zaskarżonej decyzji argumentacja SKO, sprowadzająca się do uznania, że skarżąca nie może podjąć zatrudnienia bo jest niezdolna do jakiejkolwiek pracy wymagała przeprowadzenia uzupełniającego wywodu prawnego odnośnie do zdolności skarżącej do pracy w warunkach tzw. pracy chronionej, to jednak niedostatki uzasadnienia w tym zakresie nie mogą spowodować uchylenia zaskarżonej decyzji, albowiem stanowisko organu odmawiające stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w uwagi na brak związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad córką jest w sumie prawidłowe.

Co w sprawie wymaga wyraźnego podkreślenia, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 302/21). Aspekt obiektywnej zdolności wnioskodawcy do podjęcia zatrudnienia był wielokrotnie podkreślany przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. przykładowo – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2129/21).

W okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy, nie można zatem pominąć tej kwestii i uznać, na zasadzie słuszności, że skarżąca spełnia przesłanki normatywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Wymaga podkreślenia, że sądy administracyjne nie orzekają na zasadzie słuszności, lecz oceniają zgodność aktów administracji publicznej z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. W sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. dochodząc do przekonania, że SKO trafnie uznało, że w okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy nie występuje związek przyczynowy między rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Trzeba podkreślić, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, lecz świadczenie to przysługuje tylko po spełnieniu określonych w przepisie przesłanek. Nie było więc możliwe przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wbrew przesłankom wynikającym z ustawy.

Sąd rozumie niezwykle trudną sytuację życiową strony skarżącej, niemniej, tego rodzaju argumentacja nie mogła uzasadniać odstąpienia od obwiązujących norm prawnych. Wbrew zarzutom skargi, a także tym podniesionym przez Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie nie doszło do naruszenia zasady równości wobec prawa. W świetle treści przedstawionego przez stronę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie można uznać, że sytuacja faktyczna i prawna skarżącej jest podobna do innych opiekunów osób niepełnosprawnych, pobierających świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na konieczność opiekowania się niepełnosprawnym członkiem rodziny. W tym w szczególności w porównaniu z innymi opiekunami, którzy również mają przyznane prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności pracy. Jak już Sąd podkreślił na wstępie, przesłanki spełnienia warunków normatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna mającego ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy należy oceniać ad casum, przy uwzględnieniu zapisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

W sprawie nie można również mówić o naruszeniu przez organ przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Organ zobowiązany byłby do pouczenia strony o możliwości zawieszenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wyłącznie w sytuacji gdyby uznał, że poza wystąpieniem tej negatywnej przesłanki strona spełnia normatywne warunki do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do końcowo do powołanych w odwołaniu wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśnić trzeba, że orzeczenia to dotyczą sytuacji prawnej opiekunów mających ustalone prawo do emerytury, przy czym te osoby są obiektywnie zdolne do pracy. Rozważana w tych wyrokach sytuacja opiekunów -emerytów jest zatem tożsama z sytuacją osób obiektywnie zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Odnosząc się do powołanych w piśmie Rzecznika Praw Obywatelskich zarzutów naruszenia art. 2, art. 69, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 ust. 1 i art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych stwierdzić trzeba, iż niewątpliwie obowiązek państwa jest zapewnienie pomoc osobom niepełnosprawnym, lecz strona powinna zwrócić się o tę pomoc w ramach przyjętych w ustawodawstwie rozwiązań z zakresu pomocy społecznej. Strona nie może natomiast ze względu na swoją szeroko pojętą trudną sytuację życiową domagać się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli nie spełnia przesłanek normatywnych do przyznania jej dochodzonego prawa.

Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 232) wniesioną w sprawie skargę w całości oddalił.