Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1631/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Sędziowie: WSA Ewa Długosz – Ślusarczyk (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant: Krystyna Mech po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2005r. spraw ze skarg Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 3 czerwca 2002 r. Nr [...] z dnia 4 czerwca 2002 r. Nr [...] z dnia 4 czerwca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie postępowania egzekucyjnego - skargi oddala -


UZASADNIENIE

Sygn. I SA/Kr 1631/02

UZASADNIENIE

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. o wszczęcie egzekucji z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przedstawiając tytuły wykonawcze.

Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił ich przyjęcia wydając stosowne w tym zakresie postanowienia, w których powołał się na przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, twierdząc że uprawnionym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest Dyrektor Oddziału ZUS, który dopiero po wykorzystaniu przyznanych mu uprawnień kieruje tytuły wykonawcze, zaopatrzone w klauzule wykonalności do Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. w zażaleniach na wydane postanowienia podnosił, że tytuły wykonawcze kierowane są do Naczelnika Urzędu Skarbowego, gdy brak jest możliwości zastosowania środka egzekucyjnego, wynikającej z jego nieistnienia lub w przypadku braku informacji o takowym.

Skoro Dyrektor ZUS nie może prowadzić postępowania, wierzyciel ma obowiązek skierować tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Trzema postanowieniami z dnia 3 i 4 czerwca 2002 r. NR. [...],[...] i [...], Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienia.

W uzasadnieniu powyższych rozstrzygnięć organ odwołał się do treści przepisu art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /DZ. U. z 1991 r. Nr. 36, poz. 161 ze zm./, z którego wynika, iż Dyrektor ZUS jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. W myśl art. 26 par. 4 ustawy Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego.

Natomiast zgodnie z par. 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 XI 2001 r, w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /DZ.U. Nr. 137, poz. 1541/, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, bezzwłocznie stosuje środek egzekucyjny.

Wedle ust. 4 par. 6 tego rozporządzenia wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym - innym niż urząd skarbowy może skierować tytuł wykonawczy do właściwego naczelnika urzędu skarbowego przed zastosowaniem środków egzekucyjnych we własnym zakresie, jeżeli należność pieniężna podlega odprowadzeniu na rachunek urzędu skarbowego.

Izba Skarbowa podkreśliła, że w niniejszej sprawie tytuły dotyczą składek na ubezpieczenie społeczne i Dyrektor ZUS jako organ egzekucyjny winien wszcząć postępowanie egzekucyjne i zastosować dany mu przez ustawę środek egzekucyjny.

Za niedopuszczalne Izba uznała kierowanie tytułów wykonawczych do naczelnika urzędu skarbowego bez podjęcia przez ZUS jakichkolwiek działań w stosunku do zobowiązanego. Działania te polegają na między innymi doręczeniu tytułu wykonawczego wraz z zastosowaniem środka egzekucyjnego. ZUS jest najbardziej zorientowanym podmiotem mającym informację o zobowiązanym, z jakiego tytułu opłaca składki. Może też na podstawie art. 36 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, może żądać też informacji od organów administracji publicznej jak i od organów podatkowych na podstawie art. 299 Ordynacji Podatkowej.

Dopiero po wykorzystaniu wszystkich możliwych środków Dyrektor ZUS stosownie do par. 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 XI 2001 roku wyżej powołanego, gdy prowadzona egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, może skierować odpis tytułu wykonawczego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności do egzekucji do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego.

Równocześnie z przekazaniem tytułu wykonawczego wierzyciel ma obowiązek przekazać posiadane informacje o majątku i źródłach dochodu zobowiązanego /ust. 7 par.6/.

Zdaniem Izby Skarbowej nieuzasadnione jest powoływanie się przez wierzyciela na par. 6 ust. 3 tego rozporządzenia, wedle którego jeżeli wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego.

Wedle Izby przepis ten określa praktycznie przekazanie tytułu wykonawczego organowi rekwizycyjnemu a więc dotyczy sytuacji, gdy zobowiązany na terenie działania właściwego ZUS nie posiada majątku, wówczas kieruje tytuł wykonawczy do ZUS na terenie którego majątek się znajduje.

W skardze na powyższe postanowienia Izby Skarbowej wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. zarzuca, że Dyrektor Izby Skarbowej nie dokonał pełnej analizy przepisów prawa materialnego i nie rozpatrzył wszystkich okoliczności mających wpływ na istniejącą sytuację.

Dokonano błędnej interpretacji powołanych przepisów, bo chociaż oczywistym jest że wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku /art. 6 i 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji/, to nie odniesiono się do sytuacji, w której prowadzenie egzekucji przez Dyrektora ZUS jest niemożliwe, gdyż nie da się ustalić odpowiedniego i skutecznego środka egzekucji.

W praktyce mimo obowiązku ciążącego na płatnikach o informowaniu ZUS o posiadanych rachunkach bankowych, bardzo często nie ujawniają ich. Skarżący zarzuca, że zaskarżone postanowienie nie odnosi się do sytuacji, gdy zastosowanie jednego z czterech środków jest nieracjonalne i nieuzasadnione. Oddziałom ZUS wiadomym bowiem jest często, że r-k bankowy dłużnika od dłuższego czasu nie wykazuje obrotów, a jego wcześniejsze zajęcie na należności dotyczące poprzednich okresów, nie przyniosło zamierzonych efektów.

Terminy opłacania należności z tytułu składek powodują, że wymagalne są w cyklu miesięcznym, zatem oddziałowi ZUS nie jest znana przewidywana nieskuteczność tego rodzaju środka egzekucyjnego jeszcze przed jego zastosowaniem na podstawie wcześniejszych czynności egzekucyjnych. Rzadko można stosować egzekucję z wynagrodzenia za pracę, bo osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą , nie otrzymują wynagrodzenia wynikającego z kodeksu pracy.

Jeszcze rzadziej można stosować egzekucję z wierzytelności wymagającą współpracy dłużnika z wierzycielem. Jeśli chodzi o egzekucję z świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jej efekt w niewielkim stopniu wpływa na likwidację zadłużenia.

Dokonana przez organ interpretacja przepisów nie odnosi się do sytuacji, gdy wiadomo jest przed egzekucją kolejnych zobowiązań i zastosowaniem środka egzekucyjnego, że z mocy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /art. 63 par. l/ lub postanowienia sądu znany jest łączny organ egzekucyjny, inny niż Dyrektor oddziału ZUS.

Wówczas oczywistym jest, że środki egzekucyjne winny zostać zastosowane przez wyznaczony organ egzekucyjny.

Zastosowana przez organy interpretacja oparta na treści par. 6 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Finansów wyżej powołanego, pozostaje w sprzeczności z art. 6 i 7 ustawy egzekucyjnej, ponieważ z powodu niezastosowania środka egzekucyjnego przez ZUS w wielu przypadkach uniemożliwia się Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych skierowanie należności do przymusowego dochodzenia przez organ bezspornie posiadający szersze uprawnienia.

Podkreśla się też odmienną w wielu przypadkach praktykę stosowaną przez Izby Skarbowe w tego rodzaju wypadkach na terenie kraju.

Izba Skarbowa wnosi o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skargi nie są zasadne.

Z art. 19 par. l pkt. l ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia /DZ. U. z 1991 Nr. 36, poz. 161 ze zm./ wynikało, że naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, z zastrzeżeniem między innymi uprawnienia dla Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do stosowania egzekucji w sposób ściśle określony, w odniesieniu do sprecyzowanych należności pieniężnych /par. 4/. Stosownie do art. 26 par. 4 tej ustawy Dyrektor oddziału ZUS będąc jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym przystępuje on z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Chwilą wszczęcia egzekucji jest doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego lub doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zgodnie natomiast z par. 6 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 1995 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /DZ. U. Nr. 137, poz. 1541/ jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym bezzwłocznie stosuje środek egzekucyjny.

W świetle jednoznacznego brzmienia powyższych przepisów strona skarżąca będąca wierzycielem i jednocześnie organem egzekucyjnym winna zastosować zastrzeżony dla niej środek egzekucyjny.

Niedopuszczalne natomiast było jak to trafnie przyjmuje organ, skierowanie z pominięciem tej drogi tytułów wykonawczych do Naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia egzekucji.

Dopiero po wykorzystaniu wszystkich możliwych środków w oparciu o par. 6 ust. 5 powołanego rozporządzenia Ministra Finansów i to, gdy egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym kieruje odpis tytułu wykonawczego zaopatrzonego w klauzulę o skierowaniu go do egzekucji do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego.

W takim stanie rzeczy, a zwłaszcza wobec wyraźnych unormowań ustawowych, brak podstaw do podzielenia argumentacji strony skarżącej, iż istnieje możliwość pominięcia podjęcia czynności egzekucyjnych i prowadzenia egzekucji przez organ, w sytuacji gdy wierzyciel przewiduje, że zastosowanie jednego z czterech środków jest nieracjonalne lub nieuzasadnione. Ustawa i rozporządzenie nie przewiduje takich możliwości.

W ocenie Sądu wbrew zarzutom strony, organ wszechstronnie zanalizował wskazane przepisy prawa materialnego, nie naruszając ich.

Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżone postanowienia nie naruszają prawa na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /DZ. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm./ w zw. z art. 97 par. l ustawy z tej samej daty wprowadzającej między innymi powyższą ustawę /DZ. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm. zm./ orzekł jak w sentencji.