Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 113/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi K. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej K.Ł. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów zastępstwa prawnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. Ł. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] (nr [...]), utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] (nr [...]) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, wnioskiem z dnia 19 lutego 2019 r. K. Ł. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. Ł.

Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] odmawiającą stronie przyznania wnioskowanego świadczenia ze wskazaniem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz uzupełnienia materiału dowodowego. Zdaniem organu odwoławczego niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego obejmował konieczność ustalenia, czy K. Ł. w aktualnych okolicznościach faktycznych i prawnych jest osobą, która nie podejmuje lub rezygnuje z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził również konieczność uzupełnienia materiału dowodowego m.in. o dokumentację medyczną na podstawie której możliwe byłoby uzyskanie informacji o rodzaju schorzeń na jakie cierpi H. Ł. oraz wyjaśnienie zakresu opieki nad H. Ł. z powołaniem się na konkretne schorzenia i ich wpływ na ograniczenia w funkcjonowaniu organizmu.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie m.in. art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) Burmistrz Ś. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie organ pierwszej instancji uzasadniał wielokierunkowo. Wychodząc z literalnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyraził pogląd, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania tego świadczenia albowiem przepis ten stanowi o tym, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Tymczasem, z przedłożonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność H. Ł. powstała gdy miała ona 62 lata. Nawiązując do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanego w sprawie o sygn. akt K 38/13 organ zwrócił uwagę, że skutkiem tego wyroku nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, oraz, że w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym kontekście organ dodał, stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu (względnie, części normy prawnej) nakłada na ustawodawcę obowiązek zmiany stosownej regulacji prawnej, a organ administracji publicznej nie ma kompetencji do wkraczania w sferę zarezerwowaną dla władzy ustawodawczej i zobowiązany jest stosować przepisy prawa w brzmieniu aktualnie obowiązującym.

Niezależnie od tej argumentacji, organ pierwszej instancji dokonał analizy materiału dowodowego pod kątem wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustalił, że H. Ł. mieszka razem z córką K. Ł., jej mężem, córką i wnuczką. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką z uwagi na jej niesprawność ruchową po alloplastyce stawu biodrowego lewego i prawego, stan po endoprotezoplastyce rewizyjnej stawu biodrowego prawego. Matka przemieszcza się przy pomocy wózka inwalidzkiego. Jest w stanie przenieść się z wózka inwalidzkiego na łóżko, ale wymaga pomocy przy podniesieniu nóg. Jest w stanie sama przygotować sobie kanapki, obrać jabłko, sama uruchamia telewizor, ma możliwość przeglądania gazet, sama jest w stanie się uczesać, wolny czas spędza sama w swoim pokoju. Wnioskodawczyni poświęca na opiekę nad matką około 4 godzin dziennie (dwie godziny rano około dwóch godzin wieczorem). Wnioskodawczyni pomaga matce w niektórych czynnościach (pomoc przy kąpieli, ubieraniu się, korzystaniu z toalety), smaruje maścią na łuszczycę (dwa razy dziennie), podaje leki na nadciśnienie (dwa razy dziennie: rano i wieczorem) i przeciwbólowe, przygotowuje posiłki, załatwia sprawy urzędowe, sprawy związane z leczeniem (wykup recept, badania), organizuje transport do poradni specjalistycznej i szpitala.

Na tle tych ustaleń organ stwierdził, że w sprawie nie występuje związek przyczynowo skutkowy o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych albowiem czynności opiekuńcze wnioskodawczyni związane tylko z osobistą opieką nad matką nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia (4 godziny dziennie), aby strona nie mogła, przy należytej organizacji tej opieki, podjąć zatrudnienia. Organ pierwszej instancji nadmienił przy tej okazji, że wnioskodawczyni nigdy nie była aktywna zawodowo.

Końcowo organ pierwszej instancji wyraził również pogląd, że wobec niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie pozostaje, złożone z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ww. ustawy, oświadczenie K. Ł. o rezygnacji z przyznanego zasiłku dla opiekuna. Organ ten wyraził jednocześnie przy tej okazji pogląd, że wobec funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji z dnia [...] (nr [...]), przyznającej zasiłek dla opiekuna, złożone przez stronę oświadczenie nie stanowi podstawy do przyjęcia, że nastąpiła rezygnacja z przyznanego jej zasiłku dla opiekuna. Wskazał nadto, że przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest normą kolizyjną mającą zastosowanie w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń wymienionych w tym przepisie i w realiach sprawy miałby zastosowanie tylko wówczas, gdyby ziściły się warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym przysługuje już przyznany ostateczną decyzją z dnia [...] zasiłek dla opiekuna. Wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zatem nie dochodzi do zbiegu prawa do świadczeń.

W odwołaniu od tej decyzji strona powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443, OTK-A 2014/9/104), w którym w punkcie drugim sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem strony, w stanie prawnym ukształtowanym tym wyrokiem, nie jest dopuszczalne wydawanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjną.

W ramach dalszej argumentacji strona podniosła, że organ pierwszej instancji pominął regułę z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w powołanej ustawie, skarżącej przysługuje prawo wyboru korzystniejszego świadczenia. Zwróciła uwagę, że przepis ten wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2016 r., a zatem w dacie złożenia wniosku mogła ona dokonać wyboru przysługującego jej świadczenia. Skarżąca dodała, że z treści złożonego przez nią oświadczenia jednoznacznie wynika intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego. Nadmieniła także, że korzysta z formy pomocy w postaci zasiłku dla opiekuna bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem kwestia jej wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności podniósł, że literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniałaby do przyjęcia za prawidłowe stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie podniesionej przez ten organ argumentacji odnośnie do wieku powstania niepełnosprawności H. Ł., jednak taka wykładnia nie może zostać uwzględniona albowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, co oznacza, że nie wywołuje on skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisu, aby jego wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W podsumowaniu tych uwag organ odwoławczy stwierdził, że okoliczność, iż niepełnosprawność H. Ł. powstała gdy miała ona 62 lata należało pominąć przy rozpatrywaniu w sprawie przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dokonując, przy uwzględnieniu poczynionego zastrzeżenia, oceny spełnienia przez K. Ł. przesłanek do przyznania jej wnioskowanego prawa organ odwoławczy podniósł, że występująca z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, jednak zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, od których spełnienia ustawodawca uzależnił przyznanie tego świadczenia.

W ramach analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ odwoławczy wskazał, że H. Ł. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...] przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. Z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność H. Ł., natomiast stopień jej niepełnosprawności datuje się od 22 lutego 2010 r. H. Ł. leczy się z powodu chorób przewlekłych, tj. nadciśnienia tętniczego, stanu po przebytym udarze mózgowym, łuszczycy, choroby zwyrodnieniowej stawów biodrowych – stanu po przewlekłym leczeniu operacyjnym oraz choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. W toku wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 2 października 2019 r., ustalono, że H. Ł. w związku ze stanem zdrowia posiada problemy ruchowe. Porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego w obrębie mieszkania. Z uwagi na ograniczenia z dojazdem do wc i łazienki korzysta z wiaderka. Kąpiele wykonuje w miednicy, przy pomocy drugiej osoby. Wymaga częściowej pomocy podczas ubierania rajstop i skarpetek. Wymaga pomocy przy wyjściu z mieszkania z powodu kilku schodów. Nie ma natomiast problemów z pamięcią, jest w stanie sama przygotować kanapki, obrać jabłko, uruchomić telewizor, uczesać się.

Organ odwoławczy zaznaczył także, że z wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia K. Ł. wynika, że opieka nad matką zajmuje jej 4 godziny dziennie i obejmuje następujące czynności – pomoc podczas kąpieli, podawanie i wykup leków, organizowanie wizyt lekarskich (karetki pogotowia), przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, pomoc przy ubieraniu rajstop, skarpetek, załatwianie wszelkich spraw urzędowych.

Na tle tych ustaleń organ odwoławczy uznał, że czynności opiekuńcze, wykonywane przez K. Ł. przy matce nie są na tyle absorbujące, by stanowiły przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej lub jej niepodejmowania. Dodatkowo organ zauważył, iż okoliczność, że mieszkanie w którym mieszka H. Ł. nie jest przystosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej nie może przemawiać za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem to do rodziny osoby niepełnosprawnej należy dostosowanie mieszkania do jej potrzeb.

Niezależnie od tej oceny, organ odwoławczy doszedł do wniosku, że w przypadku wnioskodawczyni nie została spełniona także przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania tego zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki. Dokonując wykładni tej części przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawowy wymóg "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" implikuje konieczność wykazania przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne wystąpienia bezpośredniego związku, tak funkcjonalnego, jak i, co do zasady, czasowego pomiędzy zaprzestaniem pracy zarobkowej, a podjęciem się sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji braku wystąpienia zbieżności czasowej pomiędzy obu zdarzeniami można, co do zasady, mówić jedynie o sytuacji niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednakże i w tej sytuacji organ winien ustalić związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W stanie faktycznym sprawy organ odwoławczy takiego związku nie dostrzegł powołując się na oświadczenie K. Ł., która stwierdziła, że nigdy nie była aktywna zawodowo. Po ukończeniu szkoły wyszła za mąż i nie pracowała. Podejmowała jedynie sporadycznie pracę "na czarno", bez umowy.

W podsumowaniu organ drugiej instancji stwierdził, przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W dopełnieniu tych uwag organ odwoławczy podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka), lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. 20 grudnia 2019 r. zarzucając tej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną tylko przez część doby, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami – konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrażając pogląd, że wbrew stanowisku organu drugiej instancji, przepis ten nie uzależnia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nieustannie przez całą dobę. Skarżąca zwróciła uwagę, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Zdaniem strony, wspomnianą przesłankę skarżąca spełnia albowiem sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a ewentualnie, o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zawarła również wniosek o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o oddalenie skargi. Organ odwoławczy podzielił argument pełnomocnika skarżącej, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wskazują na to, aby opieka sprawowana przez opiekuna osoby niepełnosprawnej miała być wyłącznie taką opieką, która sprawowana jest całodobowo. Zwrócił jednocześnie przy tym uwagę, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W ocenie Kolegium, wskazane w decyzji czynności opiekuńcze nie absorbują osoby je wykonującej w sposób pozbawiający ją aktywności zawodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona, choć z nieco innych powodów aniżeli wyeksponowane w samej skardze.

Kwestie sporne w sprawie dotyczą spełnienia przez stronę skarżącą przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy niespornej okoliczności, że skarżąca jest osobą na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki H. Ł.

W ocenie Sądu, stanowisko organu administracji publicznej wyrażone w zaskarżonej decyzji uznać należy na tym etapie sprawy za przedwczesne, a to wobec konieczności przeprowadzenia dodatkowych czynności wyjaśniających, które Sąd uznał za niezbędne dla prawidłowego zastosowania normy z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dostrzeżone uchybienie stanowiło podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, a także, decyzji organu pierwszej instancji.

Poprzedzając uwagi Sądu, które legły u podstaw wydania takiego orzeczenia, na wstępie należy odnieść się do, pominiętej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., argumentacji organu pierwszej instancji co do spełnienia przez stronę, ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i pobierającą jednocześnie zasiłek dla opiekuna, warunku w postaci rezygnacji z tego ostatniego świadczenia.

Sąd podziela pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt II SA/Op 302/18 (orzeczenie dostępne na stronie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA), że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych (który stanowił jedną z podstaw prawnych wydania decyzji z dnia 31 października 2019 r.) nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy, zgodnie z którym. w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Wbrew stanowisku organu pierwszej instancji, do którego nie odniósł się organ odwoławczy, analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje na to, że skarżąca w oświadczeniu z dnia 15 lutego 2019 r., powołując się na art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonała wyboru świadczenia poprzez rezygnację z zasiłku dla opiekuna. Wprawdzie, w złożonym oświadczeniu strona wskazała, że rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego a nie zasiłku dla opiekuna, niemniej, zarówno dalsza treść tego oświadczenia (w którym strona wskazuje na datę i numer decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad H. Ł. w okresie od 1 lipca 2013 r. do odwołania), jak i z późniejszego pisma (z dnia 26 marca 2019 r.) sporządzonego przez pełnomocnika skarżącej wynika, że rezygnacja z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (zamiast zasiłku dla opiekuna) miała charakter omyłkowy. Powyższe koresponduje z ustaleniami organu pierwszej instancji wynikającymi z pisma z dnia 12 marca 2019 r, w którym organ stwierdza, że skarżąca nie posiada prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak i przede wszystkim – z treścią samego wniosku z dnia 15 lutego 2019 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, gdzie w punkcie drugim strona wyraźnie oświadczyła, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnosi o uchylenie decyzji z dnia [...]r. nr [...] (czyli decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad H. Ł. – przyp. Sądu).

Jakkolwiek, jak wspomniano, w zaskarżonej decyzji brak jest odniesienia się organu drugiej instancji do tej kwestii, niemniej, sama okoliczność, że organ drugiej instancji przeprowadził ocenę materiału dowodowego pod kątem spełnienia przez stronę przesłanek warunkujących jej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy braku wyżej wspomnianego zarzutu, nakazuje przyjąć, że organ drugiej instancji nie podzielił w tym zakresie stanowiska organu pierwszej instancji i uznał, ze strona dokonała wyboru świadczenia, a zatem zrealizowała normę z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przechodząc do zasadniczej części wywodów Sądu należy na wstępie wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Dla prawidłowej wykładni art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych istotne znaczenie może mieć wskazanie celu i funkcji świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołując się do ratio legis tego unormowania należy wskazać, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 221/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 października 2019 r., sygn. akt II SA/Po 810/19, CBOSA).

W tym kontekście, w zupełności należy zgodzić się z organem drugiej instancji, który w zaskarżonej decyzji zwraca uwagę na konieczność istnienia związku przyczyno-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem tego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Trafnie również podnosi organ w odpowiedzi na skargę, że czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną powinny absorbować opiekuna w sposób pozbawiający go możliwości aktywności zawodowej. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy niewątpliwie stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o przesłankę sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt II SA/Go 521/19, CBOSA).

Z ustaleń faktycznych drugiej instancji przyjętych za podstawę orzekania w sprawie wynika, że H. Ł. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...]. Z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność H. Ł., natomiast stopień jej niepełnosprawności datuje się od 22 lutego 2010 r. Matka wnioskodawczyni leczy się z powodu chorób przewlekłych, tj. nadciśnienia tętniczego, stanu po przebytym udarze mózgowym, łuszczycy, choroby zwyrodnieniowej stawów biodrowych – stanu po przewlekłym leczeniu operacyjnym oraz choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. W toku wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 2 października 2019 r., ustalono, że H. Ł. w związku ze stanem zdrowia posiada problemy ruchowe. Porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego w obrębie mieszkania. Z uwagi na ograniczenia z dojazdem do wc i łazienki korzysta z wiaderka. Kąpiele wykonuje w miednicy, przy pomocy drugiej osoby. Wymaga częściowej pomocy podczas ubierania rajstop i skarpetek. Wymaga pomocy przy wyjściu z mieszkania z powodu kilku schodów. Jednocześnie, nie ma problemów z pamięcią, jest w stanie sama przygotować kanapki, obrać jabłko, uruchomić telewizor, przeglądać gazety, uczesać się. Opieka nad matką zajmuje K. Ł. 4 godzinny dziennie i obejmuje: pomoc podczas kąpieli, podawanie i wykup leków, organizowanie wizyt lekarskich, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, pomoc przy ubieraniu rajstop, skarpetek, załatwianie wszelkich spraw urzędowych. Sama wnioskodawczyni nigdy nie była aktywna zawodowo. Po ukończeniu szkoły wyszła za mąż i nie pracowała. Podejmowała jedynie sporadycznie pracę "na czarno", bez umowy.

Sąd podziela stanowisko organu drugiej instancji w zakresie skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (stopień niepełnosprawności H. Ł. urodzonej w [...] datuje się od 22 lutego 2010 r.). Za przedwczesną natomiast uznaje Sąd ocenę tego organu, że skarżąca nie spełnia kryteriów ustawowych do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego albowiem czynności jakie wykonuje ona przy matce mogłyby być wykonywane przez skarżącą przed lub po pracy, w przypadku jej podjęcia. Za przedwczesną Sąd uznaje również ocenę organu co do braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia z uwagi na podany przez nią w trakcie wywiadu środowiskowego opis aktywności zawodowej (a właściwie jej braku).

W nawiązaniu do pierwszej uwagi należy podnieść, że z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 2 października 2019 r. wynika, że H. Ł. jest wdową. W związku z problemami ruchowymi porusza się w obrębie mieszkania przy pomocy wózka inwalidzkiego (samodzielnie). Ma znaczne problemy z układem kostnym i nie może korzystać z kul ortopedycznych. Z oświadczenia H. Ł. złożonego w dniu 2 października 2019 r. wynika m.in., że matka nsama się nie ubierze, oraz że porusza się na wózku inwalidzkim po mieszkaniu ponieważ o kulach nie może się utrzymać na nogach. Z oświadczenia wnioskodawczyni, złożonego także w dniu 2 października 2019 r., wynika, że jej matka jest osobą po ciężkich operacjach na nogi, obecnie nie chodzi i wymaga całodobowej opieki. Wnioskodawczyni potrzebuje dziennie 4 godziny na toaletę i ubiór dla mamy. Strona w toku przesłuchania w dniu 10 października 2019 r. zeznała, że matka jest w stanie sama przenieść się z wózka na łóżko na którym śpi, ale wymaga pomocy w podniesieniu nóg oraz w podniesieniu na wózek. Także i przy tej okazji przesłuchania strona nadmieniła, że matka wymaga pomocy przy korzystaniu z toalety (nie korzysta z pampersów).

Organ odwoławczy wprawdzie informację o poruszaniu się przez H. Ł. na wózku inwalidzkim odnotowuje w decyzji, jednak nie rozwija tego wątku, jak w szczególności tego, czy H. Ł. jest w stanie samodzielnie korzystać z toalety. Zagadnienie związane z zaspokajaniem przez nią potrzeb fizjologicznych organ odwoławczy odnotowuje w decyzji jedynie wzmiankowo i wyłącznie w kontekście ciążącej na rodzinie powinności przystosowania mieszkania do potrzeb osoby niepełnosprawnej, tj. likwidacji barier architektonicznych, z powodu których H. Ł. nie może wjechać wózkiem inwalidzkim do łazienki i zmuszona jest korzystać z wiaderka dostosowanego do potrzeb fizjologicznych. Tymczasem, w ocenie Sądu, kwestia ustaleń w zakresie możliwości samodzielnego załatwiania przez H. Ł. jej koniecznych potrzeb fizjologicznych (samodzielnego korzystania z wiaderka dostosowanego do potrzeb fizjologicznych) może okazać się przesądzająca dla oceny zakresu pomocy niezbędnej H. Ł. do codziennego funkcjonowania. Jakkolwiek istotnie podany przez wnioskodawczynię opis czynności związanych z opieką nad matką koncentruje się zasadniczo wokół kwestii, które jak podnosi organ możliwe są do pogodzenia z zatrudnieniem (pomoc przy porannym i wieczornym myciu, ubieraniu i rozbieraniu, sadzanie na wózek, smarowanie maścią (2 razy dziennie: rano i wieczorem), przygotowanie posiłków, robienie zakupów, wykupowanie i podawanie leków, organizowanie wizyt lekarskich i załatwianie spraw urzędowych) to jednak, wzmiankowo, pojawia się w tym opisie także kwestia pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Organ odwoławczy oceniając zakres czynności opiekuńczych jakie wnioskodawczyni wykonuje przy matce skoncentrował się przede wszystkim na kwestii podanej przez nią ilości godzin które ta opieka zajmuje (około dwóch godzin rano i półtora do dwóch godzin wieczorem). Nie zwrócił jednak uwagi na to, że w ramach przedstawionego przez stronę rytmu dnia codziennego (w który wpisują się także zwykłe czynności gospodarstwa domowego prowadzonego przez stronę,) wnioskodawczyni przy okazji opisu czynności opiekuńczych podnosiła także kwestię pomocy matce przy toalecie (przykładowo w protokole przesłuchania z dnia 10 października 2019 r.: "Wymaga pomocy przy korzystaniu z toalety", "wysadzana jest na toaletę", "Około godziny 14 podaje obiad dla domowników. Pomagam mamie w pójściu do toalety", "pomagam mamie w toalecie w załatwianiu potrzeb fizjologicznych", "Zdarza się, że w nocy pomagam mamie, gdy ma potrzeby fizjologiczne", "Zdarza się, że muszę w nocy pomóc mamie posadzić ją na toaletę – mama mnie woła"). Wobec stosunkowo lakonicznych wypowiedzi strony w tym zakresie, zdaniem Sądu, kwestia możliwości samodzielnego załatwienia przez matkę wnioskodawczyni swoich potrzeb fizjologicznych wymaga dokładniejszego wyjaśnienia. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, trudno jednoznacznie stwierdzić, czy mówiąc o pomocy w korzystaniu z toalety strona miała na uwadze, oprócz codziennych czynności higienicznych mieszczących się także pod tym pojęciem, akcentowane w postępowaniu, trudności czy wręcz niemożliwość samodzielnego wjazdu matki wózkiem do pomieszczenia łazienki, czy też, chodziło jej o pomoc w samym już tylko korzystaniu z wiaderka przystosowanego do potrzeb fizjologicznych osoby niepełnosprawnej (a jakiego używa matka wnioskodawczyni z uwagi nieprzystosowanie mieszkania do potrzeb osoby niepełnosprawnej).

Dodatkowo należy zauważyć, że orzeczenie z dnia [...] o stopniu niepełnosprawności H. Ł. w stopniu znacznym zostało wydane na stałe ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zawarte w tym orzeczeniu wskazania i ustalenia potwierdzają wnioski końcowe pracownika socjalnego przeprowadzającego w dniu 2 października 2019 r. wywiad środowiskowy. Zgodnie z jego oświadczeniem, matka wnioskodawczyni nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga opieki osoby drugiej. Stan zdrowia nie rokuje poprawy. Sąd podziela pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą ta opieka jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą.

W odniesieniu do drugiego, sygnalizowanego już wcześniej zastrzeżenia Sądu, należy stwierdzić, że zdaniem Sądu, pogłębionej analizy wymaga również kwestia ewentualnego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez stronę opieki nad matką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Należy w tym kontekście zwrócić uwagę na to, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się decyzja z dnia [...] (nr [...]), wydana m.in. na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 7 oraz art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz.992) i przyznająca skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na H. Ł. od dnia 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że skarżąca zwróciła się z wnioskiem o takie świadczenie w dniu 4 maja 2012 r. w związku z opieką nad matką, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]. W uzasadnieniu tym powołano art. 17 ust. 1 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, który jako jedną przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przewidywał - podobnie jak obecnie obowiązująca regulacja - niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta w zestawieniu z treścią zeznań jakie złożyła skarżąca w trakcie przesłuchania w dniu 10 października 2019 r. może sugerować na nieprecyzyjną i niepełną odpowiedź strony na pytanie "od kiedy była nieaktywna zawodowo i czym było to spowodowane". Wprawdzie strona wprost nie powołuje się w toku tego przesłuchania na to, że na jej nieaktywność zawodową na pewnym etapie życia miała wpływ konieczność opieki nad niepełnosprawną matką, niemniej jednak zwraca ona uwagę w treści wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na to, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (w związku z opieką nad matką) miała wcześniej ustalone decyzją z dnia [...] i prawo to utraciła na skutek nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Uwzględniając powyższe, oraz przy niespornej w sprawie okoliczności, że skarżąca opiekuje się i pomaga niepełnosprawnej matce od wielu lat, kwestia ustalenia – na tym etapie sprawy - ewentualnego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia (względnie, rezygnacji z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką wymaga uzupełniających ustaleń, które powinny bazować na ponownym, bardziej szczegółowym przesłuchaniu strony na okoliczność takiego związku. Należy wyraźnie zaakcentować, że wypowiedź skarżącej w toku przesłuchania w dniu 10 października 2019 r. co do tego, że nigdy nie była aktywna zawodowo, że po ukończeniu szkoły wyszła za mąż i nie pracowała, że sporadycznie podejmowała pracę dorywczą, oraz że później urodziła dzieci i zajmowała się domem i nie podjęła zatrudnienia, bez dodatkowych ustaleń w zakresie bezpośrednich pobudek braku aktywności zawodowej skarżącej na późniejszym etapie jej życia, w szczególności po dniu 22 lutego 2010 r. (data ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności matki) może nie być wymierna w kontekście przesłanek na podstawie których stronie zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne w decyzji z dnia [...]. Jednocześnie, przy dokonywaniu tych ustaleń na potrzeby niniejszego postępowania organ administracji publicznej powinien mieć na uwadze to, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna być dokonywana jako aktualna, odnosząca się do czasu w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 229/20, CBOSA).

Organ powinien również uwzględnić, że przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych odnosi się nie tylko do związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także pomiędzy koniecznością sprawowania takiej opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Mając na uwadze omówione zastrzeżenia co do zupełności materiału dowodowego sprawy, za przedwczesną na tym etapie sprawy należało uznać odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Końcowo już tylko należy dodać, że Sąd w całości podziela stanowisko organu drugiej instancji co do interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, odnośnie stosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Dlatego też w ocenie Trybunału art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie po wejściu w życie omawianego orzeczenia.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie natomiast do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W powołanym wyroku Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego".

Sąd w podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 i z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16, z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16.

Kierując się całością przedstawionej argumentacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł jak w punkcie I wyroku.

Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji zobowiązany będzie w pierwszej kolejności przeprowadzić uzupełniające postępowanie wyjaśniające na okoliczność tego, czy matka wnioskodawczyni jest w stanie samodzielnie załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne, a nadto także, na okoliczność istnienia ewentualnego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia (względnie, rezygnacją z zatrudnienia). W przypadku uznania, że skarżąca spełnia przesłankę pozytywną określoną w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ pierwszej instancji uwzględni przedstawione stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt II wyroku). Na zasądzoną od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącej kwotę 480 zł składa się wynagrodzenie pełnomocnika, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).