Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 400/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
*Odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędziowie sędzia WSA Lidia Serwiniowska, sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 lutego 2017 r. sprawy ze skargi H. Z. i W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oraz świadczenia niepieniężnego w formie opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne I. oddala skargę W. Z. w całości; II. odrzuca skargę H. Z.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez H. Z., za zgodą W.Z. (dalej: skarżący), od decyzji z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...] działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku stałego oraz świadczenia niepieniężnego w formie opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu 11 kwietnia 2016r. skarżący wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego oraz składki zdrowotnej. We wniosku wskazał, że jest w bardzo trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej. Podkreślił, że od roku pozostaje bez pracy, jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazał również, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownik Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. odmówił skarżącemu przyznania pomocy w formie zasiłku stałego oraz świadczenia niepieniężnego w formie opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W uzasadnieniu decyzji organ pomocy społecznej powołał się na art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. 2015r. poz. 163), dalej: uops, że zasiłek stały przysługuje osobie pełnoletniej pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. Kwota zasiłku stałego nie może być wyższa niż 514 zł miesięcznie i niższa niż 30 zł miesięcznie.

W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż skarżący mieszka z matką i pozostaje na jej utrzymaniu. Dochód rodziny w miesiącu marcu 2016r. wyniósł 1.922,31 zł, czyli na osobę 961,16 zł. Dochodem rodziny jest renta matki skarżącego w wysokości 2.422,31 zł pomniejszona o kwotę 500,00 zł z tytułu alimentów płaconych na rzecz córki skarżącego. Ustalono również, że wnioskodawca orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. nr [...] z dnia 24 marca 2016r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 30 kwietnia 2017r. Organ orzekający podkreślił, że w kontekście powyższych ustaleń stwierdzono, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanki w postaci kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, warunkującego przyznanie uprawnienia do zasiłku stałego. Zważywszy, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny (1.028 zł) organ zobligowany był odmówić prawa do zasiłku stałego oraz pomocy w formie opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne przyznawane przy zasiłku stałym.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła matka skarżącego, działając za zgodą syna wyrażoną w pisemnym oświadczeniu z dnia 14 czerwca 2016r. Wniosła ona o ponowne i pozytywne rozpatrzenie sprawy. Wskazuje na bardzo trudną sytuację zdrowotną i materialną rodziny. Podkreśla, że syn jest osobą chorą cierpi na cukrzycę II0, zapalenie trzustki, nadciśnienie tętnicze, leczy się również psychicznie. Skarżąca wskazuje również na swój zły stan zdrowia wynikający z wieku, gdyż ma 83 lata. Podkreśla, że koszty leków oraz leczenia syna i jej są wysokie. Skarżąca wskazuje, że zmuszona była zamieszkać z synem, gdyż został wyrzucony przez byłą żonę w momencie kiedy zachorował i zbankrutował. Podkreśla, że syn pozostaje na jej utrzymaniu i opiekuje się nią w domu. Wyliczyła szczegółowo miesięczne wydatki podkreśla, że rodzina prowadzi bardzo skromne życie, gdyż na wyżywienie na 2 osoby pozostaje kwota 630 zł. Do odwołania skarżąca załączyła dwa zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia skarżącego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., podtrzymując decyzję organu I instancji wskazało, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 uops, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Całkowita niezdolność do pracy, oznacza zgodnie z art. 6 pkt 1 uops, całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Zasiłek stały ustala się w wysokości, w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie (ust. 2 pkt 2 uops). Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie (ust. 3 uops).

Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 2 uops, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40,41, 53a i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Za dochód, zgodnie z art. 8 ust. 3 uops, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1. miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2. składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3. kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zgodnie z art. 102 ust. 1 uops, świadczenia z pomocy społecznej są udzielane m.in. na wniosek osoby zainteresowanej.

Jak ustalono w niniejszej sprawie, w dniu 11 kwietnia 2016r. skarżący wystąpił z wnioskiem do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie zasiłku stałego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne. W dniu 14 kwietnia 2016r. przeprowadzono ze stroną rodzinny wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Skarżący orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 24 marca 2016r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo do 30 kwietnia 2017r. Jednocześnie organ stwierdził, że ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od 2 lutego 2016r. Skarżący, zgodnie z zaświadczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia 8 kwietnia 2016r. nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego. Jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Strona zgodnie z oświadczeniem z dnia 14 kwietnia 2016r. nie posiada majątku i własnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu matki, która płaci również alimenty na rzecz córki skarżącego. W miesiącu marcu 2016r. była to kwota 500,00 zł. Rodzina uzyskuje miesięczny dochód z tytułu renty H.Z. wraz z dodatkami, który od miesiąca marca 2016r. wynosi 2.422,31 zł. Po uwzględnieniu alimentów świadczonych na rzecz córki skarżącego w wysokości 500,00 zł miesięczny dochód rodziny wynosi odpowiednio 1.922,31 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 961,15 zł. Rodzina ponosi stałe miesięczne wydatki: czynsz - 385,84 zł, energia elektryczna - 93,65 zł, gaz - 78,43 zł, alimenty 500,00 zł, rata kredytu 321,57 zł, telewizja 50,67 zł, telefon - 32,69 zł, woda - 20,91 zł, śmieci - 19,40 zł, leki i leczenie strony około 200,00 zł, leki i leczenie matki około 400,00 - 500,00 zł. Powyższe okoliczności stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej decyzji odmawiającej skarżącemu prawa do zasiłku stałego z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego.

W ocenie składu orzekającego Kolegium w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ pomocy społecznej w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy i zebrał niezbędny materiał dowodowy na jego poparcie. Na podstawie powyższych ustaleń organ wydał rozstrzygnięcie, które jest zgodne z obowiązującym stanem prawnym.

Jak wywiedziono to wyżej, zasiłek stały przysługuje wnioskodawcy, który spełnia łącznie ustawowe przesłanki uprawniające do tego świadczenia, tj. jest osobą pełnoletnią niezdolną do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolną do pracy a jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z akt sprawy w sposób bezsporny wynika, że dochód rodziny po uwzględnieniu alimentów świadczonych na rzecz córki strony wynosi 1.922,31 zł (2.422,31 zł - 500,00 zł), co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 961,16 zł (1.922,31 zł : 2 osoby) i przekracza ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, tj. 514 zł. Zatem w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przez skarżącego podstawowa przesłanka do ubiegania się o wnioskowane świadczenie, jaką jest osiąganie dochodu poniżej ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Wskazać przy tym należy, iż zasady przyznawania zasiłku stałego są ściśle określone przepisami ustawy o pomocy społecznej. Zatem organ pierwszej instancji nie posiada żadnych uprawnień ani kompetencji, aby w indywidualnej sprawie, biorąc pod uwagę jej specyfikę (np. trudną sytuację finansową i zdrowotną strony) mógł zastosować uznanie i przyznać stronie wnioskowane świadczenia. Zatem, z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie strony, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają okoliczności podniesione w odwołaniu.

Skargę na decyzję ostateczną złożyli W. Z. oraz H. Z..

Skarżący nie podzielili ustaleń w zakresie pozostawania skarżącego na całkowitym utrzymaniu matki. Wskazali, że z uwagi na bardzo trudną sytuację osobistą skarżący zmuszony był zamieszkać z matką. Wskazali, że matka ma 83 lata i jest osobą schorowaną, posiada orzeczoną II grupę inwalidzką. Skarżący podnieśli, że W. Z. sprawuje opiekę nad wymagającą opieki matką mimo tego, że sam jest chory. Podkreślają, że cierpi na cukrzycę 11°, trzustkę i wątrobę oraz wysokie nadciśnienie. Skarżący potwierdził, że nie posiada własnych dochodów. Źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalno-rentowe uzyskiwane przez matkę w wysokości 2.423 zł. Z powyższej kwoty ponoszone są stałe wydatki na mieszkanie, które miesięcznie wynoszą 1.596 zł (czynsz 387 zł, światło 72 zł, telefon 57 zł, gaz 81 zł, opłata za wywóz śmieci 19 zł, leki 250 zł, lekarze 300 zł, środki czystości 50 zł , spłata pożyczki 340 zł) oraz alimenty w wysokości 500 zł na córkę skarżącego. Skarżący podnieśli, że po odliczeniu od miesięcznego dochodu kwot na utrzymanie mieszkania i alimenty, pozostaje kwota 327 zł, a na osobę odpowiednio 163 zł. Zatem kwota niższa od ustawowego kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku stałego. Skarżący pod wątpliwość poddali okoliczność, że stałych kosztów utrzymania mieszkania, które rodzina zobowiązana jest uregulować, nie można odliczyć od miesięcznego dochodu. W związku z powyższym wnieśli o przyznanie skarżącemu zasiłku stałego wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym. Do skargi załączono zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia matki skarżącego wydane dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18 sierpnia 2016r.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonych decyzjach.

Zarządzeniem z dnia 13 września 2016 r. wezwano matkę skarżącego do określenia, w jakim charakterze występuje w skardze: skarżącej czy też pełnomocnika skarżącego – a jeśli w charakterze pełnomocnika, to zobowiązano ją do nadesłania pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.

H. Z. otrzymała zarządzenie w dniu 20 września 2016 i nie wykonała go do dnia dzisiejszego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Zasiłek stały stanowi jedną z pieniężnych form pomocy społecznej określonych w uops. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 uops zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W przypadku pełnoletniej osoby pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, zasiłek stały przysługuje, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 37 ust.1 pkt 2 uops).

Uzyskanie zasiłku stałego uzależnione jest zatem od spełnienia warunków szczegółowo wymienionych w powołanym przepisie, tj. pełnoletność osoby wnioskującej o zasiłek, niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy (spowodowana niepełnosprawnością) oraz uzyskiwanie dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego. W odniesieniu do osób samotnie gospodarujących kryterium to wynosi 634 zł, w przypadku osób pozostających w rodzinie - 514 zł na osobę w rodzinie (art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 uops w związku z § 1 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U z 2015 r. poz. 1058). Ustalenie dochodu wnioskodawcy wymaga zaś ustalenia jego sytuacji życiowej, tj. czy jest on osobą samotnie gospodarującą, czy osobą pozostającą w rodzinie.

Jak wynika z art. 8 ust. 3 uops, za dochód stanowiący podstawę do ustalenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez wglądu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Z przywołanego przepisu prawa jednoznacznie wynika, że katalog odliczeń od dochodu ma charakter zamknięty. Zatem organ orzekający o prawie do świadczeń z pomocy społecznej uzależnionych od spełnienia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego nie ma swobody w ustaleniu wysokości dochodu.

Z akt sprawy, a także z okoliczności podniesionych w odwołaniu, wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, a uzyskiwane przez nią świadczenie emerytalno-rentowe stanowi jedyne źródło dochodu rodziny. Zatem wbrew twierdzeniom odwołania skarżący pozostaje na utrzymaniu matki, co nie wyklucza sprawowania nad nią opieki.

Zgodnie z powołanym przepisem art. 8 ust. 3 uops, miesięczny dochód rodziny uzyskany z tytułu świadczenia emerytalno-rentowego matki skarżącego w wysokości 2.422,31 zł został pomniejszony o alimenty świadczone na rzecz córki skarżącego. Zatem miesięczny dochód rodziny, stanowiący podstawę do ustalenia prawa do zasiłku stałego wynosi 1.922,31 zł (2.422,31 zł - 500,00 zł), co w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę 961,16 zł (1.922,31 zł : 2 osoby) i przekracza ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, tj. 514,00 zł.

Stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania bezspornie stanowią poważne obciążenie dochodu rodziny, jednak nie ma podstawy prawnej do ich odliczenia od dochodu rodziny stanowiącego podstawę do ustalenia prawa do zasiłku stałego wnioskowanego przez skarżącego. Jak bowiem wykazano katalog odliczeń określony w art. 8 ust. 3 uops ma charakter zamknięty i nie występują w nim wydatki na utrzymanie mieszkania.

Reasumując powyższe rozważania należało stwierdzić, że zebrany w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy niewątpliwie wykazał przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego obowiązującego dla zasiłku stałego, w związku z czym organ pierwszej instancji zasadnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, zaś organ odwoławczy podzielił to stanowisko, wydając zaskarżoną decyzję.

Wobec tego, że wniesiona skarga okazała się nieuzasadniona, zaś zakwestionowana decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 716 ze zm.), dalej: ppsa, zobowiązany był do oddalenia skargi W. Z., o czym orzeczono w pkt I sentencji niniejszego orzeczenia

Odnosząc się natomiast do skargi złożonej przez H.Z. wskazać należy, iż zarządzeniem z dnia 13 września 2016 r. Sąd wezwał ją do usunięcia braków formalnych skargi poprzez określenie, w jakim charakterze występuje w skardze: skarżącej czy też pełnomocnika skarżącego – a jeśli w charakterze pełnomocnika, to zobowiązano ją do nadesłania pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało prawidłowo doręczone w dniu 20 września 2016 r., co wynika z dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy (k. 9). W zakreślonym przez Sąd terminie, który upływał z dniem 27 września 2016 r., braki powyższe nie zostały przez stronę uzupełnione.

Wobec powyższego Sąd na mocy art. 58 § 1 pkt 3 ppsa odrzucił skargę H. Z.. Zamieszczenie w jednym orzeczeniu odrzucenia skargi i oddalenia skargi w całości zobowiązywało Sąd do uzasadnienia tego orzeczenia w zakresie obu rozstrzygnięć.