Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 504/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 11a
journal: Dz.U. 2018 poz 623
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi Szpitala Specjalistycznego w [...] na decyzję Inspektor Pracy z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją nakaz Inspektor Pracy Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr rej.: [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Inspektor Pracy na rzecz skarżącego Szpitala Specjalistycznego w [...] kwotę [...](słownie: [...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Inspektor Pracy decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy nakaz z dnia [...] stycznia 2019r. nr rej.: [...]) w sprawie umieszczenia pracownika M. D. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2017r., poz. 664 ze zm.).

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzający ją nakaz zostały wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W wyniku kontroli dotyczącej przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U.2017, poz. 664 ze zm.), przeprowadzonej w Szpitalu Specjalistycznym im. [...] w [...] w dniach [...].01.2019r. na pisemny wniosek pracownika, inspektor pracy ustalił, iż M. D. (dalej również jako: "Uczestniczka Postępowania" albo "Pracownik") jest zatrudniona na Oddziale Intensywnej Terapii i Anestezjologii Szpitala Specjalistycznego w [...] (dalej również jako: "Pracodawca" albo "Szpital") od [...] lipca 1997r. w pełnym wymiarze czasu pracy, obecnie na stanowisku specjalisty pielęgniarstwa.

Wskazano, że Pracownik świadczy pracę na Oddziale Intensywnej Terapii i Anestezjologii (dalej również jako: "Oddział ITiA" albo "OITiA") jako pielęgniarka odcinkowa, pracując w równoważnym systemie czasu pracy w godzinach od 7.00 do 19.00 i od 19.00 do 7.00. W dni robocze po godzinie 15.05 lub po godzinie 19.00 oraz przez 12 godzin w soboty, niedziele i święta tj. gdy nie pracują pielęgniarki zespołów operacyjnych znieczulające do zabiegów operacyjnych pacjentów tzw. planowych, pracownik Oddziału ITiA zabezpiecza Blok Operacyjny i w sytuacjach nagłych bierze udział w zespołach operacyjnych jako pielęgniarka znieczulająca do zabiegów operacyjnych pacjentów tzw. poza planowych i ostrych. Uzasadniając zaskarżona decyzje wskazano, że zgodnie z pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych za prace o szczególnym charakterze uważa się prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. Organ wskazał, że pielęgniarka OITiA uczestnicząca w zabiegach operacyjnych tzw. \ poza planowych i ostrych jako pielęgniarka anestezjologiczna jest członkiem zespołu operacyjnego wymienionym w we wspomnianym załączniku do ustawy. Wskazano, że z zakresu obowiązków pracownika wynika, że jest ona zobowiązana do zapewnienia całościowej opieki pielęgniarskiej, a w szczególności do jej zadań należy m.in. udział w zespole operacyjnym przy znieczuleniach ogólnych, miejscowych i krótkich zarówno planowanych ) i ostrych przeprowadzanych na terenie Szpitala. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zauważono, że jak słusznie zauważył w odwołaniu pracodawca, Komunikat Ministerstwa Zdrowia w sprawie rozumienia pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru" nie jest źródłem prawa. Definicja tego pojęcia przedstawiona przez MZ wykorzystywana jest jednak przez sądy w uzasadnieniach do wydawanych przez nie wyroków (np. wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 06.11.2014r.; sygn. akt IV Pa 25/14). W zaskarżonej decyzji szczegółowo opisano sposób definiowania pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru", który nie posiada definicji legalnej. Zaakcentowano, że jego interpretacja określona jest w Komunikacie Ministerstwa Zdrowia w sprawie rozumienia pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru" zawartego w pkt 24 załącznika nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Wskazano, że Ministerstwo Zdrowia zajęło stanowisko, że prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru to nie tylko prace wykonywane (w ramach obowiązków pracowniczych) polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym, ze wskazań życiowych, ale również inne prace tego personelu (w ramach obowiązków pracowniczych), które są wykonywane w ramach czasu pracy, kiedy istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, skutkującego t koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym. W dalszej kolejności wskazano, że pojęcie "w warunkach ostrego dyżuru" oznacza nieuchronność wystąpienia zdarzenia, które powoduje konieczność udzielania świadczeń I zdrowotnych w trybie nagłym, ze wskazań życiowych. Nieuchronność występowania takich i zdarzeń skutkuje tym, że od pracowników pracujących w tych warunkach wymagane są kryteria określone w art. 3 ust. 3 ustawy, czyli szczególna odpowiedzialność oraz szczególna sprawność psychofizyczna. Organ podkreślił tez, że kryterium dotyczące wykonywania prac w warunkach ostrego dyżuru bierze się z konieczności działania w warunkach, które są wyjątkowo trudne do przewidzenia i w których stosowanie określonych procedur zapewniających bezpieczeństwo własne i innych osób jest nader utrudnione. Właśnie ten czynnik, a więc działanie w warunkach nagłości i nieprzewidywalności, decyduje o szczególnym charakterze pracy personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, kwalifikując wykonujących ją pracowników do przyznania im emerytur pomostowych. "Warunki ostrego dyżuru" to pojęcie szersze niż "ostry dyżur" i nie oznacza ono sytuacji, w której pracownik wykonuje swoją pracę wyłącznie przy wykonywaniu nagłych zabiegów operacyjnych, ale wówczas gdy w każdej chwili istnieje możliwość zaistnienia takiej konieczności. Innymi słowy istnieje wysokie prawdopodobieństwo nagłej konieczności przeprowadzenia zabiegu operacyjnego, w którym będzie miał obowiązek wziąć udział dany pracownik.

W dalszej kolejności Inspekcja Pracy wskazała, że praca specjalisty pielęgniarstwa w Oddziale ITiA, co do zasady jest pracą "w warunkach ostrego dyżuru", albowiem poza "normalną" pracą w tym oddziale istnieje duże prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, powodującego konieczność udzielania świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym m.in. na Bloku Operacyjnym jako członek zespołu operacyjnego przy znieczulaniu do zabiegów operacyjnych pacjentów. Zdarzeń takich pracodawca nie jest w stanie b przewidzieć, a niewątpliwie one występują.

W następnej kolejności Organ wskazał, że w Załączniku Nr [...] do Zarządzenia Nr [...] Dyrektora Szpitala Specjalistycznego w [...] z dnia [...] kwietnia 2018r. w sprawie wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze objętych prawami wynikającymi z ustawy o emeryturach pomostowych w Szpitalu Specjalistycznym w [...], pracodawca w punkcie 3 ustalił następujące stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze: starszy pielęgniarz koordynujący, specjalista pielęgniarstwa, starsza pielęgniarka, pielęgniarka Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii wykonujący pracę na Bloku Operacyjnym z zaznaczeniem, że na stanowisku pracy praca wykonywana jest - w pełnym wymiarze czasu pracy - w warunkach ostrego dyżuru. Jednakże, zdaniem Inspektora Pracy zapis o pracy w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach ostrego dyżuru nie ma tutaj przesądzającego znaczenia, bowiem uzasadnione jest aby za pracownika wykonującego prace w warunkach szczególnych traktować już takiego pracownika, którego znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków wiąże się ze szczególnym charakterem. Na poparcie swojego stanowiska o zasadności zakwalifikowania stanowiska pracy Uczestniczki Postępowania, do stanowisk na których praca jest wykonywana w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze Inspektor Pracy wskazał, że wykonywanie nawet tylko w ramach części obowiązków takich czynności (jak wykonuje Uczestniczka Postępowania) niesie za sobą niebezpieczeństwo związane z obniżoną sprawnością psychofizyczną pracownika (wyrok WSA z dnia 18.11.2010r., II SA/Lu236/10, Lex nr 653543). Ponadto – jak zauważył Organ - w wyroku WSA z dnia 23.11.2010r., III SA/Lu318/10, Lex nr 757102 stwierdzono, że prace personelu medycznego w zespołach anestezjologicznych w warunkach ostrego dyżuru uznane zostały za wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, bez różnicowania odpowiedzialności poszczególnych członków tych zespołów. W dalszej kolejności wskazano, ze za niekonsekwencją postępowania pracodawcy w zakresie odprowadzania składek na FEP tylko za pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy oraz za stanowiskiem inspektora pracy sformułowanym w wydanym przez niego nakazie przemawia również fakt, iż pracodawca odprowadza za innych pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy składki na FEP (np. poz. nr [...], załącznika nr [...] do protokołu kontroli nr [...] z dnia [...].01.2019r.), a więc różnicuje pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze z tylko sobie znanych powodów i biorąc pod uwagę tylko sobie znane kryteria. W dalszej kolejności podkreślono, że płatnik składek jest zobowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych za wszystkich pracowników spełniających powyższe warunki, w tym także za tych, którzy wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy, bądź ze względu na niespełnienie innych warunków zawartych w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych nie nabędą w przyszłości prawa do tego świadczenia, o ile spełniają oni warunki określone w art. 35 ust. 1 powołanej powyżej ustawy. Zaakcentowano, że z treści wskazanej powyżej ustawy, w tym z odrębnego unormowania w art. 35 ust. 1 wymogów warunkujących powstanie obowiązku odprowadzania składek na FEP. wynika, że intencją ustawodawcy było uregulowanie obowiązku odprowadzania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych w oderwaniu od kryteriów, które muszą spełnić ubezpieczeni, aby uzyskać prawo do emerytury pomostowej W konsekwencji, zawarte w przepisie art. 35 ust. 2 wyraźne odesłanie jedynie do przepisów art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy definiującego pojęcie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest interpretowane w ten sposób, że w przepisie tym została zawarta autonomiczna definicja pracownika wykonującego prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, która swym zasięgiem obejmuje wykonywanie tego rodzaju prac zarówno w pełnym jak i niepełnym wymiarze czasu pracy, jak również w żaden sposób nie odnosi się do przesłanek wynikających z art. 4 tej ustawy. Podsumowując powyższe, Organ wskazał, że płatnik składek jest zobowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych za wszystkich pracowników spełniających powyższe warunki. Należy również podkreślić, iż z art. 35 ust. 1 ustawy pomostowej nie wynika, aby obowiązek opłacania przedmiotowej składki dotyczył tylko pracowników, którzy w przyszłości mogą otrzymać tzw. emeryturę pomostową. Przepis ten odnosi się do wszystkich pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, niezależnie od warunków, które muszą spełnić ubezpieczeni, aby uzyskać prawo do emerytury pomostowej, o której mowa w art. 4 ustawy dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych lub prawo do emerytury o której mowa w przepisie art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. I 2009 r., Nr 153, poz. 1227).

Inspektor Pracy wskazał też, że sprawa umieszczenia w ewidencji pracowników zatrudnionych na OITA w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest na etapie postępowania sądowego przed Sądem Rejonowym w [...]. Wskazano, że stosownie do treści art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych, płatnik składek (pracodawca) jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP. Idąc dalej, w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, na podstawie art. 41 ust. 6 ww. ustawy, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Stwierdzić zatem należy, że w tej sytuacji skarga do Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie nieumieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP jest rozpatrywana przez organy PIP, a do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przysługuje stronom prawo wniesienia odwołania od ostatecznej decyzji PIP. Pozwy pracowników w postępowaniu sądowym przed Sądem Rejonowym w [...] mogą lecz nie muszą zostać odrzucone z uwagi na treść art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c., w związku z art. 464 § 1 k.p.c.

Na opisana powyżej decyzję skargę do sądu administracyjnego wywiódł Szpital Specjalistyczny w [...] (dalej również jako: "Szpital" albo "Pracodawca"), zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie: prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 3.ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych oraz w związku z poz. 24 załącznika nr 2 do tej ustawy, a także naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy: art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Żądaniem skargi objęto uchylenie zaskarżonej decyzji Okręgowego Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...], doręczonej w dniu [...] marca 2019r i poprzedzającego ją nakazu nr rej. [...] Inspektora Pracy Okręgowego Inspektora Pracy w [...] Oddział w [...] [...] stycznia 2019r.; ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji poprzedzającego ja nakazu, i przekazanie sprawy Okręgowemu Inspektorowi w [...] do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W złożonej skardze Szpital podjął polemikę z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji, uzasadniając dlaczego stanowisko na którym zatrudniona jest M. D. nie może zostać uznane za stanowisko na którym wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Do skargi załączono Harmonogram czasu pracy M. D. za lata 2017 i 2018, akcentując, że Uczestniczka Postępowania tylko incydentalnie, w niektórych miesiącach brała w ogóle udział w zabiegach na Bloku Operacyjnym albo Na Sali cięć cesarskich. Finalnie podkreślono, że M. D. brała udział w 2017 r. w zabiegach przez 1247 minut, co daje 20h i 47 minut, a jej wymiar czasu pracy w ty, roku wynosił 1895h i 50 minut. Z kolei w roku 2018 r. Uczestniczka Postępowania w zabiegach uczestniczyła przez 2384 minuty, co daje 39h i 44 minuty, podczas gdy jej wymiar czasu pracy wynosił 1903h i 25 minut.

Inspektor Pracy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przez Sądem stawił się pełnomocnik Szpitala, akcentując, że przed Sądem Rejonowym w [...] toczą się postępowania z powództwa przynajmniej części ze wskazywanych w nakazach Państwowej Inspekcji Pracy Specjalistów Pielęgniarstwa Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii Szpitala - o ustalenie - wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Szczególnie akcentowano, że sprawy te zostały wywołane powództwem pracowników a nie odwołaniami od decyzji ZUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 – dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b),inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Podstawę prawna rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2018, poz. 1924 – dalej jako: "u.e.p.") oraz ustawy z dnia 3 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2018, poz. 623 – dalej jako: "ustawa o PIP").

Rozpoznając niniejszą sprawę należało uwzględnić pełen jej kontekst, w tym również fakt, że sprawa niniejsza jest jedną z ponad dwudziestu spraw zawisłych przed tutejszym Sądem. Sąd miał zatem wiedzę, że sprawy te dotyczą również specjalistów pielęgniarstwa zatrudnionych na Oddziale Intensywnej Terapii i Anestezjologii Szpitala Specjalistycznego im. [...] w [...] (dalej również jako: "Pracodawca" albo "Szpital"). Jak wynika to z akt sprawy i jak też podkreślał to pełnomocnik Szpitala na rozprawie przed tut Sądem, przed Sądem Rejonowym w [...] toczą się postępowania z powództwa przynajmniej części ze wskazywanych w nakazach Państwowej Inspekcji Pracy Specjalistów Pielęgniarstwa Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii Szpitala - o ustalenie - wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Szczególnie akcentowano, że sprawy te zostały wywołane powództwem pracowników a nie odwołaniami od decyzji ZUS.

Dla rozstrzygnięcia zawisłego - przed sądem administracyjnym - sporu w niniejszej sprawie, zasadnicze znaczenie ma zdefiniowanie jego istoty. Szczególnie podkreślić trzeba, że nie jest rolą sądu administracyjnego rozstrzyganie - czy -wskazana w zaskarżonym nakazie osoba wykonywała prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Sąd administracyjny rozstrzyga jedynie o tym czy zasadnie - nakazano wpisanie - danej osoby do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Należy zaakcentować, że przedmiotem wywiedzionej w niniejszej sprawie skargi jest decyzja administracyjna wydana wskutek odwołania wniesionego od wydanego na podstawie art. 11a ustawy o PIP nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Odwołując się do uregulowań prawnych należy zatem wskazać kiedy na pracodawcy ciąży obowiązek wpisania danego pracownika do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy stanowisko Specjalisty Pielęgniarstwa na Oddziale Intensywnej Terapii i Anestezjologii znajduje się w wykazie stanowisk pracy Szpitala Specjalistycznego im. [...] w [...], na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. A jeśli nie, to czy organy PIP są uprawnione do nakazania umieszczenia pracownika decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 11 a ustawy o PIP, w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 2 pkt 2 u.e.p. w związku z pozycją 24 załącznika nr 2 do tej ustawy - w sytuacji gdy - pracodawca nie umieścił w sporządzonym wykazie stanowisk pracy na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p., stanowiska zajmowanego przez konkretnego pracownika.

W ocenie Sądu obydwie kwestie należy rozstrzygnąć negatywnie.

Uzasadniając rozstrzygnięcie spornych kwestii należy w pierwszej kolejności wskazać, że na podstawie art. 11a ustawy o PIP właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p., wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Kwestią pozostającą poza sporem jest fakt, że podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy, do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze jest płatnik składek, a więc pracodawca. Organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania umieszczenia pracownika, decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 11a ustawy o PIP, w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 2), jednak wydanie takiego nakazu - możliwe jest wówczas, gdy - dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko w zakładzie pracy nie został przez pracodawcę uwzględniony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2015 r. sygn. I OSK 2377/13). W judykaturze konsekwentnie przyjmuje się, że nakazanie wpisania do ewidencji pracownika świadczącego pracę na stanowisku

- niezaliczonym do wykazu - stanowisk, o jakim mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p. byłoby w istocie wiążącym ustalaniem, czy określone stanowisko (zajmowane przez danego pracownika) spełnia wymogi przewidziane w ustawie o emeryturach pomostowych. Tymczasem do dokonywania tego rodzaju ustaleń (jakie stanowiska spełniają warunki ustawy o emeryturach pomostowych) organy inspekcji pracy nie są umocowane (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1969/10). W tym, bowiem zakresie u.e.p. przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach między innymi emerytur pomostowych, co z kolei ogranicza zakres kompetencji Inspekcji Pracy do spraw wyżej wskazanych. Szczególnego podkreślenia wymaga to, że kwestia tego, że "punktem odniesienia" dla przewidzianej w art. 10 ust. 1 pkt 9a kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy do kontroli ewidencji nie mogą być wprost wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, określone załącznikami nr [...] czy nr [...], lecz wykaz stanowisk pracy płatnika – pracodawcy, na których taka praca jest wykonywana została rozstrzygnięta przez sądy administracyjne i to w bliźniaczym stanie faktycznym (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2015 r. sygn. I OSK 2377/13).

Powyższe oznacza, że jedynym do czego jest kompetentna inspekcja pracy jest wydanie nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez inspektora pracy - o ile - dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko nie został umieszczony w ewidencji. Rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno-sprawozdawczym (por. wyrok WSA w Gliwicach z 25.06.2013 r. sygn. IV SA/Gl 995/12).

Skoro zatem kwestią nie mogącą budzić uzasadnionych wątpliwości jest fakt, że "punktem odniesienia" dla przewidzianej art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o PIP kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy do kontroli ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p., nie może być wprost wykaz prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, określonych załącznikami nr [...] czy nr [...], lecz wykaz stanowisk pracy płatnika – pracodawcy, na których taka praca jest wykonywana, należało rozstrzygnąć, czy stanowisko Specjalisty Pielęgniarstwa na Oddziale Intensywnej Terapii i Anestezjologii Szpitala Specjalistycznego w [...] zostało przez Pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Niesporne, bowiem w okolicznościach badanej sprawy pozostaje, że M. D. pozostaje zatrudniona na Oddziale Intensywnej Terapii i Anestezjologii Szpitala Specjalistycznego w [...] w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku specjalisty pielęgniarstwa.

Rozstrzygając, czy stanowisko Specjalisty Pielęgniarstwa na Oddziale Intensywnej Terapii i Anestezjologii znajduje się w wykazie stanowisk pracy Szpitala Specjalistycznego im. [...] w [...], na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, należy wskazać, że bezsporne w sprawie pozostaje że kwestię tę reguluje Zarządzenie nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. Dyrektor Szpitala Specjalistycznego im. [...] w [...] – dalej jako: Zarządzenie [...] (karta nienumerowana). W § 1 Zarządzenia [...] wskazano, że wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze stanowi załącznik nr [...] do zarządzenia. Znajdujący się w aktach sprawy załącznik obejmuje 4 punkty. Na podstawie pkt 3 załącznika do Zarządzenia [...] w wykazie stanowisk ujęto "Starszego Pielęgniarza Koordynującego, Specjalistę Pielęgniarstwa, Starszą Pielęgniarkę, Pielęgniarkę Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii wykonujących pracę na Bloku Operacyjnym". W odniesieniu do wszystkich stanowisk pracy sformułowano zastrzeżenie, że chodzi o stanowiska na których praca ta wykonywana jest w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach ostrego dyżuru.

Mając zatem na uwadze fakt, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest nakaz wydany na podstawie art. 11a ustawy o PIP w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. nie może budzić uzasadnionych wątpliwości fakt, że kryterium legalności zaskarżonego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia stanowi załącznik do Zarządzenia [...]. To, bowiem fakt zamieszczenia danego stanowiska w wykazie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p.), rodzi bowiem po stronie pracodawcy obowiązek ujęcia danego pracownika w ewidencji (art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p.),a po stronie Inspekcji Pracy kompetencje do ewentualnego nakazania umieszczenia konkretnego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Literalne brzmienie pkt 3 zał. nr [...] do Zarządzenia [...] wskazuje, że w wykazie stanowisk ujęto "Starszego Pielęgniarza Koordynującego, Specjalistę Pielęgniarstwa, Starszą Pielęgniarkę, Pielęgniarkę Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii wykonujących pracę na Bloku Operacyjnym". W odniesieniu do wszystkich stanowisk pracy - sformułowano zastrzeżenie - że chodzi o stanowiska na których praca wykonywana jest - w pełnym wymiarze czasu pracy - w warunkach ostrego dyżuru. Jednocześnie, jak wynika z przekazanej Sądowi przez organ dokumentacji akt sprawy Dyrektor Szpitala - dokonał rozróżnienia - pomiędzy Specjalistami Pielęgniarstwa Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii, na takich, których miejscem pracy jest - "Oddział Intensywnej Terapii i Anestezjologii", i takich, których miejscem pracy jest - "Blok operacyjny". Zasady logiki i reguł wykładni prowadzą do wniosku, że gdyby wolą Szpitala było zamieszczenie w wykazie stanowisk zarówno Specjalistów Pielęgniarstwa Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii dla których miejscem pracy jest "Oddział Intensywnej Terapii i Anestezjologii", jak i takich, dla których miejscem pracy jest: "Blok operacyjny", to w pkt 3 zał. nr [...] do Zarządzenia [...] nie znalazłoby się zastrzeżenie, że chodzi o wykonujących pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach ostrego dyżuru na Bloku Operacyjnym. Jak wynika zatem z treści zał. nr [...] Zarządzenia nr [...] - kryterium - przesądzającym o zaliczeniu przez Szpital, stanowiska Specjalisty Pielęgniarstwa Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii do stanowisk na których praca wykonywana jest w pełnym wymiarze czasu pracy - jest miejsce wykonywania - tej pracy. Literalnie wskazanym stanowiskiem pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ujętym w pkt 3 zał. nr [...] do zarządzenia [...] jest stanowisko Specjalisty Pielęgniarstwa Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii, dla którego miejscem pracy jest "Blok Operacyjny". Jak wynika z zał. nr [...] do Protokołu Kontroli na Oddziale Intensywnej Terapii i Anestezjologii Szpitala Specjalistycznego w [...] pracuje 10 takich osób. Dla pozostałych Specjalistów Pielęgniarstwa miejscem pracy jest Oddział Intensywnej Terapii i Anestezjologii, a nie – Blok Operacyjny (karta nienumerowana).

Nie ulega wątpliwości, że w toku postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji nie przedstawiono żadnego dokumentu z treści którego wynikałoby, że miejscem wykonywania pracy (w rozumieniu wskazanego Zarządzenia nr [...]) przez M. D. jest "Blok operacyjny". Tymczasem, z załącznika nr [...] do Zarządzenia [...] wynika, że co do zasady stanowiskiem pracy na którym jest wykonywana praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest stanowisko Specjalisty Pielęgniarstwa Bloku Operacyjnego (pkt 2). Dlatego też konsekwentnie, do wykazu takich stanowisk zaliczono tych Specjalistów Pielęgniarstwa Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii dla, których – wskazanym przez Pracodawcę - miejscem wykonywania pracy w pełnym wymiarze czasu pracy jest "Blok Operacyjny".

Wnioski takie uzasadnia również - jak trafnie wywodzi Skarżący - literalne brzmienie "Wykazu prac o szczególnym charakterze" (zał. nr 2 do u.e.p.), w którym wymieniono "Prace personelu medycznego - w zespołach operacyjnych - dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru". Ustawodawca nie pozostawia zatem wątpliwości, że pracą o szczególnym charakterze jest praca personelu medycznego – w zespołach operacyjnych – określonych dyscyplin i anestezjologii, w warunkach ostrego dyżuru i zgodnie z art. 3 ust. 5 u.e.p. w pełnym wymiarze czasu pracy.

Podkreślić trzeba, że rozpatrując niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze uchwałę NSA z dnia 13 listopada 2011 r. sygn. I OPS 4/12 (dalej również jako: Uchwała), wskazującą, że w postępowaniu o umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust.4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), za pracownika wykonującego prace o szczególnym charakterze w rozumieniu art.3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych może być uznany pracownik, który wykonując prace o szczególnym charakterze wykonuje także inne dodatkowe czynności wskazane przez pracodawcę w ramach świadczenia pracy. Należy jednak mieć na uwadze, że Uchwała ta dotyczy sytuacji - w której poza sporem pozostaje fakt umieszczenia przez pracodawcę danego stanowiska w wykazie - stanowisk pracy na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Uchwała literalnie rozstrzyga kwestię dopuszczalności uznania za pracownika wykonującego prace o szczególnym charakterze "pracownika, który - wykonując (niespornie – uw. Sądu) - prace o szczególnym charakterze", wykonuje także inne dodatkowe czynności. Uchwała ta dotyczy zatem sytuacji w której - nie ma sporu - co do faktu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu u.e.p. Podobnie wyrok NSA z 12 października 2011 r. sygn. I OSK 510/11 wraz ze zdaniem odrębnym SNSA Joanny Banasiewicz, dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy - sam charakter pracy - jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, pozostawał poza sporem. Sporny pozostawał tylko wymiar czasu tej pracy. Bowiem, jak równie konsekwentnie przyjmuje NSA w sytuacji zaistnienia takiego sporu (co do faktu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze), zagadnienia sporne rozstrzygać może tylko ZUS, a następnie sąd powszechny (por. wyrok NSA z 26 marca 2015 r. sygn. I OSK 2377/13).

W okolicznościach badanej sprawy, istota sporu dotyczy właśnie charakteru prac tych Specjalistów Pielęgniarstwa Szpitala, dla których miejscem pracy jest "Oddział Intensywnej Terapii i Anestezjologii". Charakter tego sporu był z resztą akcentowany przez Szpital już w toku postępowania przez organami, gdy w odwołaniu podnoszono, że przed sądem zawisły sprawy z pozwów pracowników, które jak doprecyzował na rozprawie pełnomocnik Szpitala dotyczą ustalenia wykonywania pracy o szczególnym charakterze. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że Szpital pominął stanowisko Specjalistów Pielęgniarstwa dla których miejscem pracy jest Oddział Intensywnej Terapii i Anestezjologii, w wykazie stanowisk na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że fakt ten dostrzegł również Inspektor Pracy, który zasadności nakazu umieszczenia M. D. w ewidencji, upatruje - nie w Zarządzeniu nr [...], ale - w zał. nr 2 do u.e.p. Dlatego też spór w niniejszej sprawie ogniskuje się na kwestii wymiaru liczby godzin jaki Uczestniczka Postępowania spędzała na Bloku Operacyjnym oraz na definiowaniu pojęć "pełnego wymiaru czasu pracy" i "warunków ostrego dyżuru". Tymczasem, jeżeli pracodawca pominął dane stanowisko pracy w wykazie, to arbitralne rozstrzygnięcie organów Państwowej Inspekcji Pracy w tym przedmiocie naruszyłoby granice ich właściwości, wkraczając w sferę zastrzeżoną dla organów rentowych (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt I OSK 920/14, internetowa Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wiązałoby się ono wszak z koniecznością dokonania wiążących ustaleń co do tego, czy dana praca odpowiada warunkom określonym w ustawie o emeryturach pomostowych (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 238/13, LEX nr 1766187). Dlatego też korekta przez organ Państwowej Inspekcji Pracy ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymagałaby, wcześniejszej zmiany wykazu stanowisk, na których tego rodzaju praca jest wykonywana poprzez umieszczenie w niej stanowiska zajmowanego przez Uczestniczkę Postępowania (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2016 r. sygn. I OSK 1684/14).

Podkreślić należy, że Pracodawca wykazem objął - wyłącznie - stanowiska na których praca na Bloku Operacyjnym jest wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy. Ustalenie zatem, czy Uczestniczka Postępowania, która w niektórych miesiącach, subsydiarnie również wykonuje prace na Bloku Operacyjnym wykonuje prace o szczególnym charakterze należy do sądu powszechnego, a nie do Inspekcji Pracy.

Z tej też przyczyny Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający, ją nakaz, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji wyroku.

Podkreślić należy, że Sąd sprawę niniejszą rozpoznający nie przesądza czy M. D. wykonywała prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Sąd administracyjny rozstrzyga jedynie o tym czy zasadnie - nakazano wpisanie - Uczestniczki Postępowania do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w sytuacji gdy zajmowane przez nią stanowisko nie zostało umieszczone przez Pracodawcę w wykazie stanowisk na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Wobec faktu, że stanowisko zajmowane przez Uczestniczkę Postępowania nie zostało przez Szpital umieszczone w wykazie stanowisk pracy na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, postępowanie administracyjne podlegało umorzeniu.

Umarzając postępowanie administracyjne (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd kierował się dyspozycją art. 145 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 (tj. uchylenie decyzji, stwierdzenie jej nieważności), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Komentowany przepis jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2018, poz. 2069 – dalej jako: k.p.a.) Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty [por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, W. 2017, wyd. elektr.]. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania [por. P. Szustakiewicz. A. Skoczylas, (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2016, wyd. elektr.; zob. też uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy Nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17). Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

O kosztach postępowania (na które składa się kwota [...]zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, kwota [...]zł uiszczona tytułem opłaty od pełnomocnictwa oraz kwota [...]zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego) orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018, poz. 1667 ze zm.) w pkt. 3 sentencji wyroku.