Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 972/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b,  art. 17 ust. 5 pkt 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 119 pkt 2 w zw. z  art. 120
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi J.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 9 lutego 2021 r., reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, J. F. (dalej: strona, skarżący), zwrócił się do [...] w Z. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - matką S.F. We wniosku wskazano, że skarżący w przypadku wydania decyzji przyznającej wymienione świadczenie pielęgnacyjne, z dniem jej wydania wnosi o uchylenie decyzji wydanej w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na osobę niepełnosprawną czyli na matkę. W uzasadnieniu tego wniosku powołano się nadto na przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który reguluje sytuację zbiegu do świadczeń i uprawnienia wyboru jednego ze świadczeń przez osobę uprawioną.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Z., przywołując w podstawie prawnej art. 17 oraz art. 20 w związku z art. 3 pkt 11, art. 32 ust. 2 i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego postanowił odmówić stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką na matką.

W uzasadnieniu decyzji organ, przywołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie, a następnie przedstawił stan faktyczny sprawy, tj. złożenie w dniu 9 lutego 2021 r. wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką na niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...] z którego wynika, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 13 marca 2018 r, tj. po ukończeniu 25 lat życia.

Wobec powyższego w ocenie organu, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i dlatego odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji, działając przez pełnomocnika, strona, pismem z dnia 19 marca 2021 r., wniosła odwołanie. Zarzuciła decyzji organu pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2018 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji oraz przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu podkreślił, iż błędnie zastosowano w sprawie normę prawną wyrażoną w art. 17 ust. 1b ustawy, pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13, który przesądził o niekonstytucyjności przepisu, warunkującego przyznanie świadczenia od czasu powstania niepełnosprawności. Zatem w takiej sytuacji nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej wnioskowanego świadczenia, na tej części zakwestionowanego przepisu. Stanowisko organu w tym zakresie jest nie do zaakceptowania, co potwierdza utrwalona linia orzecznicza sądów administracyjnych (przywołana przez odwołującego na potwierdzenie tego stanowiska) .

Podsumowując odwołujący stwierdził, że wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym braku jakiejkolwiek przesłanki negatywnej, a stąd wnioskowane świadczenie jest stronie należne.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (organ odwoławczy, organ drugiej instancji) po rozpatrzeniu powyższego odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i odmówiło skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką na okres od 1 lutego 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. oraz przyznał skarżącemu prawo do tego świadczenia w związku z opieką nad matką na okres od 1 maja 2021 r. do 31 października 2021 r. w wysokości 1.971,00 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, iż pismem z dnia 15 kwietnia 2021r. poinformowało skarżącego o zaistnieniu przesłanki negatywnej, a mianowicie posiadania, na mocy decyzji Prezydenta Miasta Z., prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. w związku z opieką nad chorą matką. Wobec powyższego w związku z wymienioną negatywną przesłanką Kolegium wezwało stronę do oświadczenia czy rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie jest bowiem możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dopóki w obrocie prawnym pozostaje decyzja przyznającą inne konkurencyjne świadczenie. Dopiero po uchyleniu, na wniosek strony, decyzji o przyznaniu jej specjalnego zasiłku opiekuńczego możliwe będzie pozytywne rozpatrzenie tego wniosku.

W dniu 27 kwietnia 2021 r. do Kolegium wpłynęła odpowiedź – tj. informacja o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Po przesłaniu tego oświadczenia do organu pierwszej instancji – celem niezwłocznego rozpatrzenia, w dniu 20 maja 2021r. do Kolegium wpłynęła informacja organu pierwszej instancji, iż decyzją z dnia [...] nr [...] uchylono począwszy od dnia 1 maja 2021 r. decyzję z dnia [...] nr [...] przyznającą skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W wyniku powyższego, organ odwoławczy rozpatrując złożone odwołanie przeanalizował przebieg dotychczasowego postępowania, dokonał analizy obowiązujących w sprawie przepisów, a następnie stwierdził, iż w świetle poczynionych ustaleń zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji nie może ostać się w obiegu prawnym.

Odnosząc się do podniesionej przez organ pierwszej instancji przesłanki, uniemożliwiającej przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego – mianowicie, iż nie da się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność matki skarżącego, Kolegium stwierdziło, iż należy zastosować wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, sygn. akt K 38/13, który uznał przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W związku z tym wyrokiem ugruntowała się linia orzecznicza, według której nie można odmówić przyznania przedmiotowego świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Nadto od dnia 1 maja 2021 r., nie ma też kolejnej przesłanki negatywnej – tj. uprawnienia strony do świadczenia konkurencyjnego – specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Wobec faktu, iż wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w dniu 11 lutego 2021 r., dlatego uprawnienie strony do świadczenia pielęgnacyjnego winno być rozpatrywane od miesiąca złożenia wniosku – czyli do lutego 2021 r. Jednak od 1 lutego 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. strona nie spełniała przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego - w tym okresie będąc uprawnioną do świadczenia konkurencyjnego - specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stąd też w tym okresie Kolegium odmówiło stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Natomiast z uwagi na to, iż od dnia 1 maja 2021 r. skarżący nie jest już uprawniony do świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego – a nadto spełnia pozostałe przesłanki ustawowe – organ drugiej instancji przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie od dnia 1 maja 2021 r. do 31 października 2021 r. w wysokości zgodnej z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r.

Skarżący nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, działając przez pełnomocnika, skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części braku orzeczenia o wyrównaniu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji z uwagi na niezastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych co spowodowało nieprzyznanie skarżącemu świadczenia począwszy od dnia, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami – tj. od dnia 1 lutego 2021 r.

Uwzględniając powyższe wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W uzasadnieniu stwierdził, iż nie można zgodzić ze stanowiskiem organu odwoławczego wyrażonym w zaskarżonej decyzji. Kolegium uczyniło to bowiem z pominięciem normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Nie budzi przy tym wątpliwości fakt, iż prawidłowo wypełniony wniosek wpłynął do organu w dniu 11 lutego 2021 r.. Zatem należy uznać, że skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lutego 2021 r., a nie jak wskazał organ od dnia 1 maja 2021 r.

Skarżący podkreślił, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz niezłożenie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bezwarunkowego oświadczenia o rezygnacji z jego pobierania uzasadnia odmowę przyznania świadczenia od daty złożenia wniosku. Składając taki wniosek w chwili złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne pozbawiłby się środków pieniężnych niezbędnych dla własnego utrzymania.

Faktycznie zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b ustawy o świadczeniach rodzinnych – świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednak organ pominął regułę z art. 27 ust. 5 tej ustawy, z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych wymienioną ustawą skarżącemu przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniającą warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, nie będąc uprzednio pouczona o prawie wyboru jednego z nich.

Skarżący podniósł, iż korzysta z tej formy pomocy – specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły mu skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślił przy tym, iż z treści oświadczenia złożonego przy wniosku o przedmiotowe świadczenie jednoznacznie wynika intencja skarżącego wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację z zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm. ), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.b.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylająca decyzję organu pierwszej instancji w całości i rozstrzygająca merytorycznie o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. oraz o przyznaniu skarżącemu prawa do tego świadczenia w związku z opieką na niepełnosprawną matką w okresie od 1 maja 2020 r. do 31 października 2021 r. w kwocie 1.971,00zł miesięcznie.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium, a także poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220). Mając na względzie przedmiot sporu należy wskazać, że w myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Skarżący wnioskował o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Odmowa przyznania skarżącemu przez organ pierwszej instancji świadczenia pielęgnacyjnego oparta została na przesłance wskazanej w art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie ustaleniu, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu 25 roku życia, a tym samym nie została spełniona wynikająca z tego przepisu przesłanka, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 omawianej ustawy) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 tej ustawy).

Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie skarżącej nie podzielił twierdzeń organu pierwszej instancji w zakresie podanej przyczyny odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Zaskarżoną decyzją uchylił odmowną decyzję organu pierwszej instancji w całości i przyznał skarżącemu prawo do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2021 r. do 31 października 2021 r.., czyli do dnia ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego dla matki skarżącego przez Powiatowy Zespół ds. Niepełnosprawności w Z.

Kolegium uznało, że pierwsza przesłanka odmowy jest całkowicie bezzasadna, odwołując się w tym zakresie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, gdzie w punkcie 2 sentencji stwierdzono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ odwoławczy stwierdził, że wobec utraty konstytucyjności tego przepisu powstanie niepełnosprawności w okresie nie wymienionym w art. 17 ust. 1b oświadczeniach rodzinnych nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, stąd wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być także uznana za wadliwą.

Kolegium wskazało jednak inną podstawę swego rozstrzygnięcia, a mianowicie upatrując ją w fakcie niemożności pobierania dwóch świadczeń. Kolegium podniosło, iż skarżący mocą decyzji z dnia [...] nr [...] posiada prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Uprawnienie do poosiadania tego świadczenia uchylono decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] nr [...], ale nastąpiło to dopiero z dniem 1 maja 2021 r.

Stąd też, w ocenie organu odwoławczego dopiero z tą datą - tj. z dniem 1 maja 2021 r. ustała przesłanka negatywna określona w art. 27 ust. 5 ustawy w postaci pobierania innego, określonego w tym przepisie świadczenia- w tym przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, co uniemożliwiało skarżącemu uzyskanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudniania z powodu sprawowania opieki na niepełnosprawną matką. Dlatego też zaskarżoną decyzją Kolegium uchylając decyzję odmowną organu pierwszej instancji, przyznało skarżącemu świadczenie począwszy od 1 maja 2021 r., odmawiając mu tego świadczenia w okresie od 1 lutego do 30 kwietnia 2021 r.

Wskazać jednak w tym miejscu należy, że już we wniosku początkującym niniejsze postępowanie skarżący w pkt 3 wniósł o uchylenie tej decyzji (tj. przyznającej świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego) z dniem wydania decyzji przyznającej wnioskowane świadczenie- tj. pielęgnacyjne. Formułując w ten sposób wniosek skarżący, domagając się wnioskowanego świadczenia zmierzał do uniknięcia niekorzystnej dla siebie sytuacji - tzn. pozostania bez żadnego świadczenia w przypadku uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, przy jednoczesnym nieprzyznaniu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Starał się by nie pozostać w sytuacji bez środków do życia. Organ pierwszej instancji jednak fakt ten zupełnie pominął. W uzasadnieniu decyzji odmawiającej stronie tego świadczenia, odwołał się jedynie do przeszkody wskazanej w art. 17 ust. 1b ustawy, nie odnosząc się w najmniejszym stopniu do powyższego żądania skarżącego zawartego we wniosku początkującym.

Faktycznie w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jednak należy to intepretować w ten sposób, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu innego wymienionego w przywołanym przepisie świadczenia. W następstwie kolejnych zmian art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych doszło do sytuacji, że określona grupa osób spełnia warunki do uzyskania jednego i drugiego świadczenia różniącego się znacznie wysokością. Według utrwalonej linii orzeczniczej (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 985/18, w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 392/17, czy w Białymstoku z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 189/17 oraz z dnia 28 marca 2017r., sygn. akt II SA/Bk 139/17) art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne, jakim jest specjalny zasiłek opiekuńczy czy zasiłek dla opiekuna

Zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień m.in. świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. W niniejszym przypadku strona bezpośrednio i bardzo wyraźnie we wniosku świadczenie to wybrała.

Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy sprowadza się do tego, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń - specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis ten należy, interpretować w taki sposób, że nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać. Jeśli wiec strona wybrała świadczenie, jak miało to miejsce w niniejszym przypadku, to organy winno to uwzględnić i orzec zgodnie z jej żądaniem.

Tryb takiego postępowania został wskazany przez tutejszy Sąd w wyroku z dnia 19 września 2019 r. (sygn. akt II SA/Gl 639/19). Skład orzekający stwierdził w nim, że "przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Jest w pełni zrozumiałe, to że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Kierując się zatem zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji". Identyczne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 200/19.

Wskazać należy, że skarżący już w swoim wniosku początkującym niniejsze postępowanie oświadczył o woli, w razie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, uchylenia decyzji przyznającej mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowisko to powinno być uwzględnione przez orzekające w sprawie organy. Stąd też działania Kolegium są przynajmniej mało zrozumiałe, gdy pismem z dnia 15 kwietnia 2021r. poinformowało skarżącego o zaistnieniu przesłanki negatywnej, a mianowicie posiadania, na mocy decyzji Prezydenta Miasta Z., prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r., skoro z pisma wszczynającego postępowanie przed organem pierwszej instancji wynika, iż skarżący jest tego faktu świadomy i w związku z tym deklaruje wolę uchylenia decyzji przyznającej mu otrzymywane obecnie świadczenie z chwilą przyznania wnioskowanego świadczenia. Zresztą z przywołanego przez Kolegium piśmie skarżącego z dnia 26 kwietnia 2021 r. także jednoznacznie wynika, że znany jest mu zapis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i w związku z tym rezygnuje przyznanego mu decyzją nr [...] z dnia [...] prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stąd też działania organów wobec takiego stanowiska skarżącego są przynajmniej niezrozumiałe. Kolegium powinno było przyjąć stan rzeczy wynikający tak z tego oświadczenia strony w rzeczonym piśmie strony z dnia 26 kwietnia 2021 r., jak i we wniosku początkującym niniejsze postępowanie z dnia 9 lutego 2021 r. Zdaniem Sądu, wola skarżącego, co do tego, jakie świadczenie chce pobierać, a więc które jest dla niej bardziej korzystne, została przez niego bardzo jasno wyrażona. Natomiast organy powinny tak załatwić sprawę, aby zagwarantować skarżącemu wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawiać go należnego wsparcia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił tak decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. W ocenie składu orzekającego nie można bowiem podzielić stanowiska organu odwoławczego, iż rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest orzeczeniem korzystnym dla strony.

O kosztach postępowania obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w osobie adwokata, tj. kwotę 480 zł rozstrzygnięto na wniosek skarżącej zgodnie z art. 200, art. 205 i art. 206 omawianej oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).

Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu. Uwzględni zatem fakt, że pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec złożonego oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia (uchylenie decyzji przyznającej to świadczenie) na rzecz wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło stanowić w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od początku miesiąca, w którym doszło do złożenia wniosku. Uwzględniając wniosek organ weźmie pod uwagę treść art. 24 § 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego prawa do świadczeń ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jednocześnie organ zaliczy na poczet tego świadczenia kwoty wypłaconego za ten okres specjalnego zasiłku opiekuńczego, rozważając równocześnie w tej samej decyzji rozstrzygnięcie w przedmiocie pozostającej w obrocie prawnym decyzji przyznającej skarżącej na sporny okres prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nad mężem.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wobec zgłoszenia przez skarżącego wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i braku sprzeciwu ze strony organu (art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi).