Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 359/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2020-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Skupień Asesor WSA Damian Bronowicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. Uchyla zaskarżone postanowienie w całości. 2. Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., wystawionego przez Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej również jako Skarżący, Wierzyciel), Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku R.P., celem wyegzekwowania nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości 30.828,27 zł.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny, zawiadomieniami nr [...] i nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Zobowiązanej w Banku [...] oraz w [...] S.A.

W dniu [...] czerwca 2020 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie nr [...] w sprawie umorzenia ww. postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej jako u.p.e.a.). Powyższe postanowienie zostało doręczone Wierzycielowi w dniu 5 czerwca 2020 r. wraz z zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 2.653,78 zł.

Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r., Wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie i doręczenie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W dniu [...] czerwca 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie nr [...] w przedmiocie obciążenia Wierzyciela kosztami przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 2.653,78 zł. Powyższe postanowienie doręczono Dyrektorowi Oddziału Regionalnego Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa w dniu 22 czerwca 2020 r. Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. nadanym tego samego dnia w placówce pocztowej w [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł zażalenie na ww. postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego. W złożonym środku zaskarżenia wniósł on o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz odstąpienie od ustalenia i nałożenia na Wierzyciela obowiązku uregulowania kosztów egzekucyjnych lub ustalenie kosztów egzekucyjnych adekwatnych do faktycznie podejmowanych czynności, z uwzględnieniem dyspozycji zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 ( Dz. U. z 2016 r. poz. 1244).

Wierzyciel w uzasadnieniu zażalenia nie negował obliczeń i ustalonych na podstawie obowiązujących przepisów prawa kosztów postępowania egzekucyjnego. Natomiast zarzucił niewspółmiemość ustalonych kwot w odniesieniu do faktycznie podjętych czynności i ich skuteczności, wskazując tym samym na niezgodność podjętego rozstrzygnięcia z wyrokiem wydanym w dniu 28 czerwca 2016 r. przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygnaturze akt SK 31/14.

W odniesieniu do uzasadnienia zawartego w zaskarżonym postanowieniu Wierzyciel podniósł: brak wykazania korelacji pomiędzy faktycznie podjętymi czynnościami, a procesowym ustaleniem wysokości kosztów egzekucyjnych; niewspółmierną do podjętych czynności wielkość naliczonych kwot; brak wyszczególnienia faktycznie wykonywanych czynności wraz z podaniem faktycznie poniesionych kosztów materiałowych i osobowych; nieodniesienie się do rozstrzygnięć podjętych przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. SK 31/14 wskazujących jako niekonstytucyjne ustalenie kosztów egzekucyjnych jedynie na zasadzie procentowej; nieuwzględnienie rozstrzygnięć podejmowanych przez Sądy Administracyjne np. w wyrokach wydanych w sprawach o sygnaturach akt I SA/Lu 854/16, II FSK 2066/14 lub II FSK 1199/15.

Wierzyciel pismem z dnia [...] lipca 2020 r. uzupełnił uzasadnienie złożonego środka zaskarżenia. Wskazał w nim, że wysokość kwot kosztów egzekucyjnych w szczególności: dotyczących zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (2.2018,23 zł) i opłaty manipulacyjnej (436,65 zł) są niewspółmiernie wysokie w stosunku do faktycznie podjętych czynności i ich skuteczności, a co za tym idzie zaskarżone rozstrzygnięcie zostało podjęte niezgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. oraz wyrokami podejmowanymi na kanwie ww. orzeczenia zarówno przez Wojewódzkie Sądy Administracyjne jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Wierzyciel stoi na stanowisku, że organ egzekucyjny wyliczając koszty egzekucyjne powinien wziąć pod uwagę regulacje zawarte w ustawie z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553), pomimo iż wchodzą one w życie po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Niezależnie od powyższego Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa kwestionował naliczenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej dokonane w dwóch bankach w sytuacji, w której w wyniku ww. środka egzekucyjnego nie zaspokojono egzekwowanej należności nawet w części. Wskazał, że "w postanowieniu w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego z dnia [...] czerwca 2020 r. nie wskazano jakich rachunków bankowych dotyczyły ww. zajęcia, jednakże organ egzekucyjny wskazał je wcześniej w postanowieniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia [...].06.2020 r. prowadzonego wobec majątku zobowiązanej R.P.. (...) z uwagi na brak jakichkolwiek środków finansowych na powyższych rachunkach i brak możliwości wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanej — na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 2.653,78 zł". Zdaniem Wierzyciela okoliczności te wskazywały, że nie wykazano racjonalnego powiązania pomiędzy faktycznymi kosztami realizowanych czynności, a kwotą, którą został obciążony. Tym samym brak jest uzasadnienia dla tak znacznych kosztów, które w ocenie Wierzyciela winny zostać oszacowane "w wyniku racjonalnego i realistycznego miarkowania, które powinno zostać wykonane wobec bezspornie wysokich kosztów ustalonych na podstawie przepisów u.p.e.a., które zostały uznane przez TK za niezgodne z konstytucją".

Postanowieniem nr: [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej jako Organ) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 2.653,78 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej.

W uzasadnieniu Organ wskazał, iż w rozważanej sprawie wydanie zaskarżonego postanowienia w przedmiocie obciążenia Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wydając zaskarżone postanowienie nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., organ pierwszej instancji wskazał, że na obciążające Wierzyciela koszty egzekucyjne składają się: wydatek egzekucyjny w kwocie 5,90 zł; opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w łącznej wysokości 2.208,23 zł; opłata manipulacyjna w łącznej wysokości 436,64 zł; opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym w wysokości 3,00 zł.

Orzekając o obciążeniu Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 2.653,78 zł, organ pierwszej instancji wskazał sposób obliczenia powyższej kwoty, oraz wskazał szczegółowo czynności, które skutkowały naliczeniem tych kosztów.

Organ podkreślił, że w rozważanej sprawie organ egzekucyjny W trybie administracyjnym doręczył R.P. odpis tytułu wykonawczego oraz bezspornie dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, co spowodowało konieczność zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. i tym samym pobrania za dokonane czynności opłat w wysokości, odpowiednio 1% i 5% egzekwowanej należności. W ocenie organu drugiej instancji zgromadzony materiał dowodowy potwierdza prawidłowość naliczenia powyższych opłat oraz zasadność obciążenia Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 2.653.78 zł w sytuacji, gdy koszty te nie mogły być ściągnięte od Zobowiązanego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia, wskazał, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 tej ustawy, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji.

Organ podkreślił, że zarówno przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i § 9 u.p.e.a., jak i art. 64 § 6 i § 10 powołanej ustawy nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego i prawidłowo zostały w niniejszej sprawie zastosowane. Wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej ustalona została przez organ egzekucyjny, odpowiednio jako 5% i 1% egzekwowanych należności, czyli zgodnie z wartościami wskazanymi w przepisie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 powołanej ustawy.

Organ podkreślił, że przyjęcie do realizacji tytułu wykonawczego, prowadzenie czynności zmierzających do ustalenia składników majątkowych zobowiązanego podlegających zajęciu, sporządzanie wszelkich pism, postanowień itp. oraz zakończenie postępowania egzekucyjnego wiąże się ze znacznym nakładem pracy pracowników organu, amortyzacją sprzętu, kosztem materiałów biurowych itp. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny obowiązany jest bowiem zgromadzić kompletny materiał dowodowy, z którego wynikałoby, czy dłużnik posiada, czy nie dysponuje majątkiem podlegającym egzekucji.

Organ wskazał, że w stosunku do opłaty manipulacyjnej, a także w stosunku do opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, przepisy u.p.e.a. nie określają jej maksymalnej wysokości, jedynie minimalną. Jednakże w ocenie Organu nieuzasadnionym z uwagi na naruszenie dyscypliny finansów publicznych byłoby, biorąc pod uwagę zapewnienie funkcji fiskalnej, obniżenie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego do łącznej wysokości 5,60 zł (do wysokości minimalnych stawek określonych w ustawie egzekucyjnej - 1,40 zł za opłatę manipulacyjną, 4,20 zł za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego) od jednego tytułu wykonawczego.

Organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Wysokość ustalonej opłaty manipulacyjnej z uwagi na jej charakter, cel jaki ma zrealizować nie może być zbyt niska, symboliczna, albowiem wtedy nie będzie realizować ustawowego celu. Mając zatem na uwadze powyższy charakter opłaty manipulacyjnej i uwzględniając jej faktyczną wysokość, naliczoną dla skierowanych do egzekucji tytułów wykonawczych, Organ uznał, że została ona naliczona z zachowaniem kryteriów wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Odnosząc się do argumentacji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, że organ egzekucyjny, wyliczając koszty egzekucyjne, mógł się oprzeć na ustawie z dnia 4 lipca 2019 r. ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1533), pomimo, iż wchodzi w życie po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia w związku z dostosowaniem w tym czasie systemów informatycznych, organ odwoławczy zauważył, że ustawa nabiera mocy prawnej dopiero po wejściu w życie. W związku z powyższym powołany przez Wierzyciela akt prawny nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do zarzutu, iż nie wskazano jakich rachunków bankowych dotyczyły dokonane zajęcia, z których nie zaspokojono egzekwowanych należności organ odwoławczy zauważył, że w zaskarżonym postanowieniu Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, iż opłata egzekucyjna w kwocie 2.208,23 zł została naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. za zajęcie rachunku bankowego z dnia [...] lipca 2019 r. (nr czynności [...]). Powyższa czynność odnosiła się do dokonanego skutecznie zajęcia wierzytelności R.P. w Banku [...], w wyniku którego dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia, wskazując iż saldo rachunku wynosi 1,16 zł, przy czym kwota wolna od zajęcia nie została wykorzystana.

Organ podkreślił, że organ egzekucyjny, mając wiedzę o składniku majątkowym, nie może nie podejmować działań. Ich wynik nigdy nie jest możliwy do przewidzenia, bowiem organ nie jest w posiadaniu wiedzy o zgromadzonych na rachunku środkach pieniężnych, ani nie może przewidywać lub każdorazowo badać, czy w przewidywalnej przyszłości wpłyną. Organ egzekucyjny jest bowiem obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązków, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na powyższe postanowienie wniósł Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR. Zaskarżając ww. postanowienie w całości zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na naruszeniu przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, w zakresie w jakim zaskarżone postanowienie pomija wytyczne dotyczące wykładni i zastosowania ww. przepisów Konstytucji RP zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, w szczególności poprzez ich niezastosowanie podczas stosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. i w konsekwencji obciążenie Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi niewspółmiernymi do faktycznie podjętych czynności. W ocenie Strony skarżącej zaskarżone postanowienie nie zawiera racjonalnego powiązania pomiędzy faktycznie podjętymi czynnościami, a kwotą którą został obciążony wierzyciel. Skarżący podnosi również zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. art. 64 § 6 i 64 § 8 u.p.e.a. dokonanej przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu.

Ponadto Skarżący zakwestionował argumentację Organu, że w niniejszej sprawie nie ma możliwości zastosowania przepisów ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, podnosząc, że ww. ustawa powinna być dla organu administracji skarbowej wytyczną dotycząca sposobu naliczania wysokości kosztów egzekucyjnych, pomimo pozostawania, póki co, aktem prawnym oczekującym na wejście w życie.

W związku z powyższym Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Przedmiotowa sprawa na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z treścią powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszaniem prawa. W niniejszej sprawie brak było podstaw do obciążenia Wierzyciela opłatą określoną w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. natomiast w odniesieniu do opłaty, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. organ nie uzasadnił w wystarczający sposób jej wysokości.

Istotę sporu pomiędzy stronami stanowi nie tyle zasadność obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, ale ich wysokość. W niniejszej sprawie na koszty postępowania egzekucyjnego złożyły się: wydatek egzekucyjny w kwocie 5,90 zł, opłata manipulacyjna w łącznej wysokości 436,64 zł, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w łącznej wysokości 2.208,23 zł oraz opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym w wysokości 3,00 zł.

Stosownie do postanowień przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tego artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Zgodnie natomiast z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W niniejszym przypadku, przy dokonaniu oceny zaskarżonego postanowienia należy mieć na względzie, że wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Podkreślić trzeba, że na tle wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i braku dostosowania przez ustawodawcę zakwestionowanych przez Trybunał przepisów do wymogów określonych w tym orzeczeniu, jakim powinny odpowiadać regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, powstały różne poglądy co do wykładni tych przepisów.

Zauważyć należy, że orzeczenie o niekonstytucyjności ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. W sytuacji wyroku o złożonych skutkach, gdy orzeczenie dotyczy niekonstytucyjności w "pewnym zakresie", doprowadza do uchylenia pewnego fragmentu normy, uznanego za niekonstytucyjny, w pozostałym zakresie utrzymując stan prawny. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z wyrokiem zakresowym o charakterze negatywnym, albowiem kwestie konstytucyjności zostały rozstrzygnięte w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej w ustawie. Wyrok Trybunału dotyczy bowiem tzw. pominięcia prawodawczego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowane jest stanowisko, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, iż wyrok Trybunału powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw aktu administracyjnego (wydanej decyzji/postanowienia). W tej kwestii wypowiadał się już wielokrotnie NSA, przykładowo w wyrokach z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 oraz z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3701/18, wszystkie wskazywane wyroki dostępne są na stronie: www.nsa.gov.pl.) Podzielając prezentowaną w tych wyrokach argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie stwierdza, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, nie powoduje - w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją - utraty mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19).

Wskazać należy, że w wyroku SK 31/14 nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej czy manipulacyjnej, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat. W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14 stwierdzono, że "Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty zostały naliczone".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w swojej istocie postanowienia obu organów, ograniczyły się wyłącznie do określenia maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej i kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego. Wypełniona zatem została tylko część wywodu zawartego w wyroku Trybunału, w której odniesiono się do konieczności określenia maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnej i manipulacyjnej, ich górnej granicy, z uwagi na fakt, iż brak określenia takiego pułapu może prowadzić w pewnych warunkach do sytuacji całkowitego zerwania związku pomiędzy świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 u.p.e.a. Przepisy te jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w całkowitym oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem Sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione, wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu.

W ocenie Sądu przyjęcie przez organy wyłącznie mechanizmu ustalania górnej granicy opłat, którymi można obciążyć stronę z odwołaniem się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., było nie wystarczające dla miarkowania spornych kosztów w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie było rozważań, czy koszty egzekucyjne ustalone na łączną kwotę 2.653,78 zł za podjęcie czynności, były adekwatne do pracochłonności i czasochłonności podjętych działań. Brak takich rozważań powodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony Wierzyciel. Organy nie wyjaśniły również dlaczego uznały, że zróżnicowanie stawek procentowych i zróżnicowanie górnego limitu poszczególnych opłat według przestawionego mechanizmu było wypełnieniem wymogu miarkowania.

Wskazać w tym miejscu należy na przeważające w orzecznictwie stanowisko, prezentowane w zakresie skutków powoływanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, iż organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18, LEX nr 2973856, a także wskazane tam wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 3701/18,i sygn. akt II FSK 3700/18).

Przede wszystkim organy nie podjęły się wskazania wpływu dwóch z ostatnich przywołanych przesłanek zawartych w wyroku TK na wysokość ustalonych w przedmiotowej sprawie łącznych kosztów postępowania egzekucyjnego. W żadnym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia organu I instancji nie wymieniono, a tym bardziej nie uszczegółowiono stopnia pracochłonności, stopnia skomplikowania lub czasochłonności podjętych czynności egzekucyjnych, których skutkiem byłoby zastosowanie maksymalnych pułapów (limitów) kwot za czynności egzekucyjne oraz opłat manipulacyjnych. Brak rozważań w tym zakresie spowodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony Wierzyciel. Organy nie wskazały powodów dla zróżnicowania stawek procentowych i zróżnicowania górnego limitu poszczególnych opłat według przyjętego mechanizmu ich obliczania, a które miało stanowić wypełnienie wymogu miarkowania.

W niniejszej sprawie organ obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przyjął, że opłata z tytułu wykonawczego nie przekracza ustalonych przez organ maksymalnych kwot i zsumował opłaty za zajęcie rachunku bankowego oraz opłatę manipulacyjną.

Odnosząc się do poszczególnych "składowych" kosztów postępowania egzekucyjnego wskazać należy, że w orzecznictwie pojawiła się rozbieżność czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. obciążać wierzyciela opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy na tym rachunku nie było żadnych środków (gdy nie zajęto środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym).

Według pierwszego poglądu opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku (por wyroki: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Go 839/19, WSA w Szczecinie z dnia 5 marca 2020 r., I SA/Sz 942/19, WSA w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r., I SA/Sz 806/19, WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., I SA/Gl 1399/19, WSA w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2019 r., I SA/Bd 585/19, WSA w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., III SA/Po 575/19, WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2019 r., I SA/Bk 169/19, NSA z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 613/19, NSA z 10.04.2018 r., II FSK 914/16, NSA z 20.03.2018 r., II FSK 778/16, NSA z 6.04.2017 r., II FSK 693/15).

Zgodnie z drugim stanowiskiem opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku (por wyroki: WSA w Szczecinie z 26 września 2018 r., I SA/Sz 529/18, WSA w Olsztynie z 25 września 2018 r., I SA/Ol 475/18, WSA w Gliwicach z 21 maja 2018 r., I SA/Gl 221/18, WSA w Gdańsku z 8 maja 2018 r., I SA/Gd 276/18, WSA w Opolu z 21 marca 2018 r., I SA/Op 33/18).

Sąd, w składzie rozpoznającym sprawę, podziela zapatrywania prezentowane w orzecznictwie, wskazujące na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Stanowisko takie od 2019 r. zyskało zdecydowaną dominację, a wręcz stało się poglądem wyrażanym już jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 882/19 i wyroki NSA z: 24 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 723/20, z 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19; 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3379/18).

W realiach rozpatrywanej sprawy w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunków bankowych zobowiązanej: w Banku [...] oraz w [...] S.A. W wypadku pierwszego z nich Bank pismem z [...] lipca 2019 r. zawiadomił o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na saldo w wysokości 1,16 zł. Z kolei w wypadku drugiego rachunku przeszkodą w realizacji zajęcia był zbieg egzekucji z egzekucją sądową i administracyjną.

Jak wskazał organ II instancji opłata egzekucyjna w kwocie 2.208,23 zł została naliczona za zajęcie rachunku bankowego z [...] lipca 2019 r. (nr czynności [...]) a zatem w Banku [...].

W świetle powyższego skoro zajęcie kont bankowych było nieskuteczne w tym znaczeniu, że z dokonanej czynności nie uzyskano żadnej kwoty, tym samym uznać należy, że nie było podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą z tytułu opłaty za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Tym samym obciążenie wierzyciela opłatą za tę czynność stanowi naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Natomiast w zakresie opłaty manipulacyjnej Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, uważa, że jest ona należna, bez względu na fakt czy egzekucja była skuteczna (por. np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18, wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2019, sygn. akt II FSK 3802/18, , wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1338/06, wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17). Jednak w odniesieniu do tej opłaty należy wypełnić wymóg miarkowania.

Wypada w tym zakresie podkreślić, że opłata egzekucyjna pobierana jest za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), natomiast opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, oraz wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06). Przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06).

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że określając kwotę kosztów egzekucyjnych, na które składa się opłata manipulacyjna oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną (na marginesie pozostawiając już w niniejszej sprawie kwestię braku podstawy do obciążenia Wierzyciela opłatą o której mowa w art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a.). Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów, jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego. Powstała zatem uzasadniona wątpliwość, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok TK w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 3802/18, z 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z 28 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1108/19, z 27 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 634/18, z 7 marca 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 508/18, z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17).

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ mimo braku interwencji ustawodawcy, winien zatem ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne (ściślej opłata manipulacyjna) na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien uwzględnić, czy ustalona wysokość kosztów egzekucyjnych, jest adekwatna w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostaje w związku z efektywnością egzekucji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK o sygn. akt SK 31/14. Przy czym pamiętać należy, że koszty te powinny być obliczone w taki sposób, aby wierzyciel nie odebrał jej jako swoistej kary. Tym bardziej, że nie mamy w przedmiotowej sprawie do czynienia z dłużnikiem, lecz z wierzycielem. Trzeba także zauważyć, że ich wysokość nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności i stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia.

W ocenie Sądu pewnych wskazówek interpretacyjnych, w jaki sposób należy wyliczyć sporne koszty – wbrew twierdzeniu organu - można poszukiwać w nowelizacji ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553), która wejdzie w życie 20 lutego 2021 r. i która stanowi wykonanie wyroku TK w zakresie objętym niniejszym sporem (patrz np. wyrok NSA z 21 lipca 2020 r. I GSK 759/20).

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a., na które składa się uiszczony wpis sadowy w wysokości 100 zł.