Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 778/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 78e ust. 4, art. 78f ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1184
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1 art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2144/18 w sprawie ze skargi E. D. W.-G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. z dnia 12 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. na rzecz E. D. W.-G. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 lutego 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 2144/18, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (akt. tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), po rozpoznaniu sprawy ze skargi E.D. W.-G. (dalej: skarżąca) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. (dalej: Komisja Egz. II st.; organ) z 12 września 2018 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego - uchylił zaskarżoną uchwałę oraz zasądził od Komisji Egz. II st. na rzecz skarżącej 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Komisja Egz. II st., uchwałą z 12 września 2018 r., na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2018 r. poz. 1184, ze. zm.), po rozpatrzeniu odwołania E.D. W.-G., utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w Warszawie z 13 kwietnia 2018 r., nr 3/2018, w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Komisja Egz. II st. wskazała, że zdająca otrzymała z zadań z zakresu prawa karnego, cywilnego i administracyjnego oceny bardzo dobre; z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki - ocenę dobrą, a z zadania z zakresu prawa gospodarczego - ocenę niedostateczną. Komisja Egz. II st., powołując się na art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, stwierdziła, że zdająca uzyskała wynik negatywny z tego egzaminu.

Komisja Egz. II st. podniosła, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającą rozwiązanie z zakresu prawa gospodarczego - w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze - na ocenę niedostateczną. Komisja Egz. II st., oceniając zadanie z prawa gospodarczego uznała, że uchybienia były istotne - powodujące obniżenie oceny pracy co najmniej o dwa stopnie w stosunku do bardzo dobrej pracy, a więc takiej, która posiada wszystkie wymagane elementy sporządzone w sposób prawidłowy, w której przyjęto trafne rozwiązanie, dostrzeżono wszystkie istotne z punktu widzenia ochrony interesów mocodawcy problemy prawne i prawidłowo je rozwiązano w treści umowy. Ponadto organ wskazał, że ewentualnym dodatkowym atutem wzorowej pracy (ocenionej celująco) byłyby rozwiązania prawne nieprzewidziane w poleceniu egzaminacyjnym i prawidłowo zastosowane w umowie (np. dodatkowe zabezpieczenia interesu klienta) oraz profesjonalna, bezbłędna konstrukcja umowy - świadczące o ponadprzeciętnych umiejętnościach zdającego.

Zdaniem Komisja Egz. II st. skarżąca popełniła w swojej pracy także inne uchybienia, wytknięte jej przez egzaminatorów, a świadczące o niedostatecznej znajomości przepisów prawa przez zdającą i braku umiejętności ich interpretacji oraz stosowania (w szczególności umiejętności sporządzania umów), a także o nienależytym zabezpieczeniu interesu reprezentowanej strony, powodujące obniżenie oceny o kolejny stopień. Komisja Egz. II st. uznała, że uchybienia - ich waga i ilość - powodują obniżenie oceny pracy zdającej łącznie o trzy stopnie, co ostatecznie daje ocenę niedostateczną. W ocenie komisji wymienione uchybienia są istotne, gdyż w istocie świadczą o niewykonaniu założeń zadania i niewystarczającym chronieniu interesu klienta.

Komisja Egz. II st. stwierdziła, że w zaskarżonej uchwale organ prawidłowo ocenił pracę zdającej, stosując właściwą gradację i kryteria ocen, wskazując, że dla uzyskania oceny pozytywnej na egzaminie adwokackim konieczne jest sporządzenie umowy ważnej i skutecznej w dacie jej sporządzenia, zawierającej wszystkie postanowienia istotne dla danego rodzaju umowy, a nadto takie dodatkowe postanowienia, które należycie chronią słuszny interes mocodawcy i stanowią wykonanie polecenia egzaminacyjnego. Zdaniem Komisja Egz. II st., mimo wielu pozytywnych elementów pracy, kryteriów tych nie spełniała analizowana praca egzaminacyjna. Komisja Egz. II st. zauważyła, że ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony reprezentowanej przez zdającego (łącznie).

Uchylając zaskarżona uchwałę sąd pierwszej instancji wskazał w pierwszej kolejności, że mając na uwadze art. 78e ust. 4 ustawy Prawo o adwokaturze i ustaloną w tym przepisie skalę ocen (od oceny niedostatecznej do oceny celującej) Komisja Egz. II st. nie wyjaśniła jednoznacznie, dlaczego oceniając pracę skarżącej zastosowała skalę ocen od 5 do 2 - nie zaś od 6 do 2, przewidzianą dla rozstrzygania przy analizie egzaminu. WSA wskazał, że skoro uchybienia w pracy egzaminacyjnej powodowały - w ocenie organu - obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny bardzo dobrej (zawierającej wszystkie wymagane elementy sporządzone w sposób prawidłowy, w której przyjęto trafne rozwiązanie, spostrzeżono wszystkie istotne - z punktu widzenia ochrony interesów mocodawcy - problemy prawne i prawidłowo je rozwiązano), a dalsze pozostałe błędy powodowały obniżenie oceny o jeden stopień, to wadą uchwały Komisja Egz. II st. jest niewyjaśnienie, dlaczego obniżając skarżącej ocenę za punkt wyjścia przyjęto ocenę bardzo dobrą, a nie celującą. Odnosząc się do tezy Komisji Egz. II st., że na ocenę celującą zasługuje praca wzorowa, której dodatkowym atutem byłyby nieprzewidziane w poleceniu egzaminacyjnym rozwiązania prawne, prawidłowo zastosowane w umowie i profesjonalna, bezbłędna konstrukcja umowy - świadczące o ponadprzeciętnych umiejętnościach zdającego, WSA stwierdził, że zaskarżona uchwała nie wykazała w sposób przekonujący, jakie dodatkowe atuty świadczące o ponadprzeciętnej wiedzy zdającego winien zawierać projekt sporządzony w ramach zadania egzaminacyjnego.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że ustawa o adwokaturze nie zawiera definicji dodatkowych atutów, które powinny znaleźć się w sporządzonym przez egzaminowanego projekcie, a skoro komisja uznała za słuszne zastosowanie skali ocen od 5 do 2 - z uwagi na brak tych atutów - to winna doprecyzować, co należy pod użytym określeniem rozumieć. W ocenie WSA, nie jest jasnym i wystarczającym stwierdzenie, że chodzi o "nieprzewidziane w poleceniu egzaminacyjnym rozwiązania prawne prawidłowo zastosowane w umowie (np. dodatkowe zabezpieczenia interesu klienta) i profesjonalna bezbłędna konstrukcja umowy - świadczące o ponadprzeciętnych umiejętnościach zdającego". W tym zakresie WSA zauważył, że jeden z egzaminatorów stwierdził, że umowa jest uporządkowana, została podzielona na liczne jednostki redakcyjne, co ułatwia lekturę, a sformułowane postanowienia końcowe (§ 9) świadczą o doświadczeniu w przygotowywaniu projektów umów. WSA stwierdził, że tego waloru analizowanej pracy pisemnej organ nie dostrzegł, pomimo wspomnianego odwołania się do profesjonalizmu i bezbłędnej konstrukcji umowy właśnie w kontekście dodatkowych atutów pracy wzorowej, którą można by ocenić na celująco. Poza tym WSA stwierdził, że jeżeli ocena zdającej winna zostać obniżona o trzy stopnie, to gdyby komisja zastosowała przy ocenie pracy skalę ocen przewidzianą przez ustawodawcę - końcowa ocena byłaby pozytywna. Zdaniem sądu pierwszej instancji, poszczególne uchybienia powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen, a zatem dla dokonania ostatecznej oceny poprawności zadania koniecznym jest dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych oraz negatywnych elementów ocenianej pracy, przy zastosowaniu ustawowej skali ocen od 6 do 2.

WSA zauważył, że z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika, jakimi motywami kierowała się Komisja Egz. II st. uznając, że elementy negatywne pracy skarżącej przeważyły nad jej elementami pozytywnymi, w sposób który uniemożliwił podwyższenie oceny z kwestionowanej część egzaminu. WSA stwierdził, że praca pisemna skarżącej nie została w pełni prawidłowo rozpatrzona i oceniona przez organ odwoławczy, co naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze.

II.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Komisja Egz. II st., wnosząc o uchylenie tego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi i jej oddalenie w całości; ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., poprzez ich zastosowanie wskutek nietrafnego przyjęcia, że w sprawie zakończonej uchwałą Komisji II stopnia z 20 stycznia 2017 r., DZP-II-628/11/16 doszło do - wywierającego istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a, podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., poprzez ich zastosowanie wskutek nietrafnego przyjęcia, że w sprawie zakończonej uchwałą Komisji II stopnia z 12 września 2018 r., nr DZP-II-604-12/18, doszło do naruszenia art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, podczas gdy organ II instancji prawidłowo zastosował przewidzianą przez ustawodawcę skalę ocen prac egzaminacyjnych przy ocenie umowy sprzedaży sporządzonej przez zdającą E.D. W.-G. i prawidłowo nie wystawił zdającej oceny pozytywnej z prawa gospodarczego;

- a w konsekwencji powyższych uchybień nietrafne uznanie przez Sąd I instancji, że uchwała Komisji II stopnia z 12 września 2018 r. nr DZP-II-604-12/18, narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

E. W.-G. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

III.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a jak wynika z okoliczności rozpoznawanej sprawy, nie wystąpiły w niej przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak też nie zachodzą warunki uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.

2. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie oparta została wyłącznie na drugiej z ustawowo określonych podstaw kasacyjnych - art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

3. W ramach tej podstawy zarzucono sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., na skutek błędnego przyjęcia przez WSA, że w postępowaniu prowadzonym przez Komisję Egz. II st. doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a zdaniem autora skargi kasacyjnej takie uchybienie nie miało miejsca. Ponadto podniesiono, że WSA nietrafnie stwierdził naruszenie przez organ art. 78f ust. 1 Prawa o adwokaturze, gdyż organ "prawidłowo zastosował przewidzianą przez ustawodawcę skalę ocen prac egzaminacyjnych", a w związku z tym "prawidłowo nie wystawił zdającej oceny pozytywnej z prawa gospodarczego".

4. Przypomnieć należy, że skarga kasacyjna ma sformalizowany charakter i jedną z konsekwencji tej reguły jest niemożność merytorycznego rozpoznania tych zarzutów skargi kasacyjnej, które zostały wadliwie skonstruowane. Prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych ma istotne znaczenie w postępowaniu przed NSA, gdyż stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny - co do zasady - odnosi się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych, a jest to możliwe wówczas, gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie wskaże przepisy, które jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny oraz określi na czym to naruszenie polegało (zob. uchwała NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09).

5. W ocenie NSA, uwzględniając wyżej wskazane wymagania formalne, a w konsekwencji rozpatrując sprawę w granicach podstawy skargi kasacyjnej, za nieusprawiedliwiony uznać należało zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 78f ust. 1 Prawa o adwokaturze. Jak wynika z art. 78f ust. 1 Prawa o adwokaturze, przepis ten zawiera normę postępowania określającą przesłanki podjęcia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu adwokackiego, a adresatem tej normy jest właściwa komisja egzaminacyjna. Zgodnie z tym przepisem pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części tego egzaminu otrzymał ocenę pozytywną. Sąd pierwszej instancji uznał, że norma prawna określona w art. 78f ust. 1 Prawa o adwokaturze została naruszona przez Komisję Egz. II st., przy czym z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że było to konsekwencją uchybienia przepisom postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz przepisu art. 78e ust. 4 Prawa o adwokaturze. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena ta jest trafna i nie została skutecznie podważona w skardze kasacyjnej.

6. Odnosząc się do powyższego zarzutu organu podkreślić trzeba, że naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie, bądź bezpodstawne niezastosowanie danego przepisu, stanowi - co do zasady - błąd subsumcji, czyli niezasadne uznanie w procesie stosowania prawa, że ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie normy prawnej. Zarzut taki wymaga więc adekwatnego do jego istoty umotywowania, czego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie dokonano. W rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniono na czym polegało niewłaściwe zastosowanie art. 78f ust. 1 Prawa o adwokaturze, a zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywody w większości opierają się na powtórzeniu argumentacji przyjętej w spornej uchwale Komisji Egz. II st., odnoszącej się do wad pracy pisemnej zdającej, które - w ocenie tej komisji - przesądziły o wystawieniu oceny negatywnej. Tym samym skarga kasacyjna pomija istotny element rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, a mianowicie wskazanie na niedostatki spornej uchwały w zakresie właściwej analizy pracy pisemnej zdającej. WSA stwierdził niedokonanie wszechstronnej oceny tej pracy oraz błędne zastosowanie prawa materialnego - art. 78e ust. 4 Prawa o adwokaturze, natomiast nie dokonał odmiennej oceny wad pracy pisemnej, które wyeksponowała Komisja Egz. II st.

7. Teza skargi kasacyjnej, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 78f ust. 1 Prawa o adwokaturze, jest więc oderwana od oceny wyrażonej przez WSA, który naruszenie tego przepisu uznał za konsekwencję niewłaściwej oceny pracy oraz błędnej interpretacji art. 78e ust. 4 Prawa o adwokaturze, określającego zasady ustalania oceny ostatecznej z pracy pisemnej z jednej części (zadania) egzaminu adwokackiego. Sąd pierwszej instancji uznał, że nieprawidłowość w zastosowaniu art. 78e ust. 4 Prawa o adwokaturze była skutkiem nieuwzględnienia przez organ właściwej skali ocen pozytywnych, bowiem zamiast skali obejmującej oceny od celującej do dostatecznej, organ zastosował skalę od bardzo dobrej do dostatecznej, a ocenę celującą uznał za - w pewien sposób - odrębną, albowiem stosowaną wyjątkowo. Pogląd ten trafnie zakwestionował WSA, jako nieznajdujący uzasadnienia w świetle prawidłowo ustalonego znaczenia normatywnego art. 78e ust. 4 Prawa o adwokaturze. Dokonanej przez sąd pierwszej instancji wykładni analizowanego przepisu nie zakwestionowano w skardze kasacyjnej, co oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw do weryfikacji rezultatu tej wykładni z odmiennego punktu widzenia, przyjętego w spornej uchwale Komisji Egz. II st.

8. Niezależnie jednak od zawężenia zakresu kontroli dokonywanej przez NSA - na skutek braku zarzutu obejmującego zagadnienie wykładni art. 78e ust. 4 Prawa o adwokaturze - stwierdzić należy, że określona w tym przepisie zasada ustalania ostatecznej oceny z zadania egzaminu adwokackiego została przez sąd pierwszej instancji prawidłowo wywiedziona wprost z treści tego przepisu. Przypomnieć trzeba, że przyjęte w art. 78e ust. 4 Prawa o adwokaturze zasady oceniania zadania egzaminacyjnego zostały wprowadzone ustawą z 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o notariacie (Dz.U. z 2009 r., nr 37, poz. 286) i niezależnie od dokonywanych przez ustawodawcę korekt modelu egzaminu adwokackiego, od wejścia w życie tej ustawy podstawową regułą przeprowadzanej oceny jest powiązanie oceny ostatecznej z średnią ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

9. Nie ma więc wątpliwości, że ocena ostateczna zadania nie może być rezultatem swobodnego uznania właściwej komisji, lecz musi być wynikiem obiektywnej weryfikacji zaproponowanego przez zdającego sposobu rozwiązania istotnych problemów prawnych występujących w zadaniu egzaminacyjnym, pozwalając na wyciągnięcie wniosków co do przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Jakkolwiek bowiem egzaminatorzy (którzy winni być powoływani spośród specjalistów z dziedzin prawa objętych egzaminem) dokonują oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o własną wiedzę i doświadczenie, to jednak rezultat tej oceny nie sprowadza się do uogólnionego stwierdzenia o ocenie pozytywnej bądź negatywnej, opartego na całkowicie arbitralnej decyzji oceniającego. Niezbędne jest zastosowanie ustawowej skali ocen, co jednak nie polega na czynności "wystawienia" oceny w rozumieniu potocznym, lecz na dojściu do rezultatu w postaci konkretnej oceny zgodnie ze znaczeniem prawnym tej czynności nadanym przez ustawodawcę, gdyż tylko wówczas stopniowanie ocen z egzaminu adwokackiego ma sens logiczny i normatywny. Prowadzi to do wniosku, że wystawienie konkretnej oceny cząstkowej musi być powiązane ze wskazaniem spełnienia wymagań zadania egzaminacyjnego w odpowiednim stopniu, co należy wykazać w pisemnych uzasadnieniach wystawionych ocen cząstkowych, przy tym tak ustalone i uzasadnione oceny muszą poddawać się weryfikacji, a więc niezbędne jest stosowanie tych samych kryteriów oceny przez oceniających egzaminatorów oraz właściwe komisje.

10. W świetle powyższych uwag uznać należy, że ocena przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata jest zadaniem złożonym, gdyż z jednej strony konieczne jest stosowanie przez egzaminatorów jednolitych kryteriów oceny cząstkowej, a z drugiej strony wymagana jest pewna elastyczność, pozwalająca uwzględnić indywidualny styl pracy pisemnej oraz ocenę wagi uchybień na tle całej pracy. Wynika to ze specyfiki egzaminu adwokackiego, w ramach którego zakłada się sprawdzenie przygotowania zawodowego do wykonywania zawodu adwokata, którego zakresu ustawodawca nie zdefiniował, poprzestając jedynie na wskazaniu niektórych tylko elementów podlegających weryfikacji w trakcie egzaminu.

11. Skoro więc w myśl art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, ocena przygotowania do zawodu adwokata obejmuje - w szczególności - sprawdzenie, na podstawie pisemnej pracy egzaminacyjnej, zachowania wymogów formalnych, stosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony, lub odpowiednio interesu publicznego, to niewątpliwie wszystkie te elementy mają swoją wagę dla oceny końcowej, lecz nie wyczerpują one zbioru możliwych kryteriów oceny przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

12. W tym kontekście niezrozumiałe jest stanowisko wyrażone przez Komisję Egz. II st., jakoby szczególnie istotnymi uchybieniami (przeciwko interesowi klienta) były te rozwiązania, które nie prowadziły do jak najdalej idącego wzmocnienia pozycji reprezentowanego klienta w projektowanej umowie, skoro komisja pominęła jednocześnie ocenę wagi i wpływu braku konkretnych postanowień umownych na realizację całej umowy - przy uwzględnieniu zabezpieczenia słusznych interesów obu stron umowy, co jest zgodne z postulatami uczciwego obrotu w społecznej gospodarce rynkowej (art. 20 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), a więc nieobcym kandydatom do zawodu zaufania publicznego.

13. Wszystkie stosowane przez właściwą komisję kryteria oceny, także te niewskazane przez ustawodawcę, lecz odpowiadające roli adwokatów i zadaniom adwokatury - powołanej do udzielania pomocy prawnej oraz współdziałania w ochronie praw i wolności obywatelskich (art. 1 ust. 1 Prawa o adwokaturze), muszą być oceniane łącznie i w powiązaniu z odpowiednimi wymaganiami zadania egzaminacyjnego, zaś cząstkowa ocena pracy musi być rezultatem rozważenia wpływu ewentualnych uchybień na wyrażoną w stopniach wartość końcową oceny - od 2 do 6.

14. W omawianym kontekście zauważyć trzeba, że w skardze kasacyjnej nie podważono negatywnego rezultatu sądowej kontroli zastosowania przez Komisję Egz. II st. przepisu art. 78e ust. 4 Prawa o adwokaturze. Trafnie sąd pierwszej instancji podniósł, że uchwała właściwej komisji egzaminacyjnej, ustalająca ostateczną ocenę pracy pisemnej osoby zdającej, powinna uwzględniać zarówno wady tej pracy, jak i jej poprawne elementy, w tym wskazujące na wyższą od przeciętnej staranność i doświadczenie w konstrukcji umów, co zdaniem WSA wprost stwierdzono w jednej z opinii oceniających, lecz Komisja Egz. II st. pominęła tą okoliczność.

15. Przechodząc do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej zauważyć należy, że tezę o naruszeniu przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. - na skutek nietrafnego stwierdzenia naruszenia przez Komisję Egz. II st. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. - autor skargi kasacyjnej uzasadnił odwołaniem się do istoty egzaminu adwokackiego, który ma umożliwić sprawdzenie prawniczego przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (art. 78d ust. 1 Prawa o adwokaturze). Następnie podniesiono, wskazując na cel i charakter egzaminu zawodowego, że przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu dopuszcza się możliwość różnego a jednocześnie prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Zdaniem skarżącego organu, z tego względu w art. 78 ust. 2 tej ustawy wyszczególniono jedynie najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych (zachowanie wymogów formalnych; właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji; poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego; należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony lub interesu publicznego). Dodatkowo stwierdzono - posiłkując się w tym zakresie poglądami judykatury, że określone w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (wyroki NSA z: 11 lipca 2012 r., II GSK 921/11; 8 sierpnia 2012 r., II GSK 1037/12; 12 grudnia 2012 r., II GSK 1854/11).

16. Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że wyżej przytoczone argumenty, bezsprzecznie świadczące o randze adwokackiego egzaminu zawodowego, zostały powiązane z tezą o nietrafnym uznaniu przez sąd pierwszej instancji, że Komisja Egz. II st. naruszyła przepisy postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza jednak, że sąd pierwszej instancji nie zakwestionował żadnego z przytoczonych wyżej zasadniczych argumentów co do charakteru egzaminu zawodowego, bowiem nie dokonywał analizy założeń aksjologicznych Prawa o adwokaturze, co oczywiście nie oznacza, że ich nie brał pod uwagę w swoim rozstrzygnięciu. WSA wskazał natomiast na inne okoliczności, związane z konkretnymi uchybieniami proceduralnymi organu, co w konsekwencji doprowadziło do podważenia zgodności z prawem spornej uchwały Komisję Egz. II st. Sąd pierwszej instancji uznał, że istotnym uchybieniem było zaniechanie oceny poszczególnych uchybień pracy pisemnej, określając je jako brak zastosowania kryteriów "przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen". Ponadto WSA stwierdził, że ostateczna ocena rozwiązania zadania (pracy pisemnej) winna być rezultatem "porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy przy zastosowaniu skali ocen wskazanych przez ustawodawcę tj. od 6 do 2", czego organ nie dokonał.

17. Przyjęty przez sąd pierwszej instancji pogląd stał się podstawą jednoznacznego wniosku, że "praca skarżącej oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa" nie została w pełni prawidłowo rozpatrzona przez Komisję Egz. II st., co naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skargi kasacyjnej oceny tej skutecznie nie podważyły. Wskazać trzeba, że uzasadnienie tych zarzutów zawiera rozbudowaną argumentację w zakresie przypisanego zdającej błędu merytorycznego pracy z prawa gospodarczego - co do właściwej reprezentacji jednej ze stron hipotetycznej umowy, będącej przedmiotem zadania egzaminacyjnego. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, popełnienie tego błędu prowadzi do wniosku, że wątpliwa jest znajomość przez zdającą treści art. 117 i 121 § 1 Kodeksu spółek handlowych, jak też świadczy "o bardzo niedokładnym czytaniu zadania i nie wyciąganiu wniosków z czytanego tekstu". Naczelny Sąd Administracyjny raz jeszcze podkreśla, że to nie odmienna ocena wad pracy pisemnej zdającej była powodem uwzględnia skargi, lecz inne okoliczności, które zostały już wyżej obszernie omówione i nie zachodzi potrzeba powtarzania stosownej argumentacji.

18. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) w zw. z art. 209 p.p.s.a.