Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 754/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 b  ust. 2 oraz art. 30 ust. 1  i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1  i art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie: Sędzia WSA Mariusz Kotulski (spr.) Sędzia WSA Ewa Michna przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Krowodrza w Krakowie M. S. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 marca 2022 r. znak SKO/ŚR/4111/1646/2021 w przedmiocie uznania pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane oraz zobowiązanie do jego zwrotu skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 10.03.2022 r., znak: SKO.ŚR/4111/1646/2021, po rozpatrzeniu odwołania E. D. od decyzji Wójta Gminy B. nr [...] z 26.10.2021 r. ustalającej, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane E. D. z w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką na mocy decyzji Wójta Gminy B. z dnia 31.10.2017 r. nr [...] i pobrane w okresie od 1.10.2017 r. do 31.12.2020 r. w kwocie 62898 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz o zobowiązaniu E. D. do zwrotu tej kwoty - utrzymało ww. rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.

W podstawie materialnoprawnej decyzji wskazano m.in. art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. t.j. z 2020, poz. 111 – dalej: u.ś.r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - dalej k.p.a.

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ l instancji w uzasadnieniu ww. decyzji wskazał, że na mocy decyzji Wójta Gminy B. z dnia 31.10.2017 r. nr [...] przyznano E. D. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem E.1D. Wyjaśnił też, że strona została pouczona o konieczności zgłaszania wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczeń.

Ustalono, że E. D. we wnioskach składanych do ARiMR o przyznanie płatności za lata 2017, 2018, 2019, 2020 oświadczała, że prowadzi gospodarstwo rolne wraz z mężem oraz posiada status rolnika, a system wsparcia jest bezpośrednio kierowany do osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne.

Organ I instancji mając na uwadze to, że strona składała sprzeczne ze sobą oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej tj. w ARiMR oświadczała, że jest rolnikiem i prowadzi gospodarstwo rolne, a w GOPS, że zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego - uznał, że ziściła się przesłanka odnośnie nienależnie pobranego świadczenia z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., a mianowicie świadczenia rodzinne zostały wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia organu w błąd przez pobierającego te świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wskazaną na wstępie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wyjaśnił, że bezsporne jest, że we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 27.10.2017 r. E. D. oświadczyła, że jest rolnikiem i że od dnia 1.10.2017 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym.

SKO stwierdziło, że prowadzenie gospodarstwa rolnego (nie zaś jedynie jego posiadanie) stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Organ II instancji wskazał, że w składanych kolejno od 2017 r. wnioskach o przyznanie płatności odwołująca oświadczała, iż wraz z mężem prowadzi gospodarstwo rolne, ma nadany numer w ewidencji producentów ARiMR od 2015 r.

Zdaniem Kolegium, działania podejmowane przez odwołującą we współpracy z ARiMR mają cechy działalności polegającej na zarządzaniu gospodarstwem rolnym, albowiem zmierzają one do pozyskiwania stosownego dofinansowania, związanego z prowadzeniem gospodarstwa. Kolegium nie zakwestionowało faktu, że odwołująca sama nie pracuje fizycznie w gospodarstwie rolnym, a czynności te wykonuje jej małżonek i ojciec. Niemniej jednak poprzez fakt działania "na zewnątrz" przed innymi organami, celem pozyskania świadczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej de facto działa ona na rzecz gospodarstwa podejmując czynności zarządzania tym gospodarstwem.

W świetle powyższego uznano, ze oświadczenia składane przez ww. przy ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne mają charakter świadomego wprowadzenia w błąd, a tym samym mieszczą się w definicji nienależnie pobranego świadczenia. Co ważne w aktach sprawy brak jest pisemnego oświadczenia odwołującej o fakcie pobierania dopłat z ARiMR jako rolnik i tym samym nie sposób podzielić stanowiska odwołującej, że informowała organ o tej okoliczności.

W skardze od powyższej decyzji SKO w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, iż

skarżąca zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za

wskazany okres, podczas gdy skarżąca nie ukrywała przed organem, że występuje o dotacje do ARiMR i nie została pouczona, że pobieranie dotacji pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a samo wystąpienie o dotacje stanowi dla organu prowadzenie gospodarstwa rolnego, a zatem organ nie może domagać się jego zwrotu, gdyż nie było ono nienależnie pobrane;

2) art. 17b ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną

wykładnię i przyjęcie, że złożenie raz w roku wniosku o dotację, której nie mógł

złożyć małżonek skarżącej w związku z brakiem możliwości przepisania na niego

numeru identyfikacyjnego w ARiMR świadczy o prowadzeniu działalności

gospodarczej przez skarżącą,

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) naruszenie art. 9 k.p.a., które polega na tym, że organ administracji wydając

decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie pouczył strony w sposób

właściwy, iż w przypadku ubiegania się o dotacje w ARiMR prawo do świadczenia

nie będzie jej przysługiwało, a zatem tym samym nie została wyczerpana

dyspozycja zawarta w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych,

czym naruszono również art. 7, art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie przez organ

postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów administracji

publicznej,

2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez brak

wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w

szczególności w zakresie ubiegania się przez skarżącą o dotację, przyczyn dla

których to tylko skarżąca mogła wystąpić o dotację, a tym samym

zdeprecjonowanie wyjaśnień ARiMR, że numer identyfikacyjny dla skarżącej

nadany został w 2015 r. i zgodnie z przepisami nie mógł być przepisany na męża

S. D., gdyż w przypadku małżonków nadaje się jeden numer

identyfikacyjny i w tej sytuacji gospodarstwo rolne zostałoby pozbawione

wsparcia finansowego,

3) art. 80 k.p.a. polegające na wyprowadzenie z materiału dowodowego

wniosków z niego nie wynikających, że skarżąca świadomie wprowadziła organ w

błąd,

4) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie przez organ zebranego

materiału w sposób wyczerpujący oraz niedokonanie jakiejkolwiek oceny

zebranego materiału dowodowego w zakresie wiedzy skarżącej o wpływie

pobierania dotacji na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo przedłożenia

przez skarżącą pisemnego oświadczenia M. Z.,

5) art. 80 k.p.a. polegające na wyprowadzenie z materiału dowodowego

wniosków z niego nie wynikających, że skarżąca nie informowała organ o

pobieraniu dotacji, gdyż w aktach sprawy brak jest pisemnego oświadczenia

skarżącej, podczas gdy skarżącej przedłożono do wypełnienia formularz, wypełniła (zakreśliła) oświadczenie, że "zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego" - w oświadczeniu tym nie było podanych innych wariantów jak tylko "tak" lub "nie", a w rozmowie oraz w żadnym z pism nie poinformowano ją o tym, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa oznacza nieubieganie się o dotacje z ARiMR.

Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i umorzenie postępowania.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z epidemią COVID-19, od dnia 14 marca 2020 r. do dnia 20 marca 2020 r. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (zob. § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz.U.2020.433 oraz § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Z kolei w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do dnia 16 maja 2022 r. obowiązywał stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. z 2020 r. poz. 491 z późn. zm.). Stan epidemii został odwołany z dniem 16 maja 2022 r., w związku z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U.2022.1027). Od dnia 16 maja 2022 r., do odwołania, na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązuje ponownie stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (zob. § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz.U.2022.1028).

Zgodnie z przepisem art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 t.j. z dnia 2021.11.22) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust. 3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak - to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Przewodniczący Wydziału III zarządzeniem z 12 grudnia 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 grudnia 2021 r.

Przechodząc do oceny skargi, wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Stosownie zaś do art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy). Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 9.07.2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o uznaniu za nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1.10.2017 r. – 31.12.2020 r. w wysokości 62 898 zł. U podstaw podjęcia tego rozstrzygnięcia legło twierdzenie o tym, że skarżąca ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjnie świadomie wprowadziła organ w błąd odnośnie kluczowych dla sprawy okoliczności, a mianowicie odnośnie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Fakt pobierania w latach 2015-2020 dopłat z ARiMR i złożonego przed tym organem oświadczenia, w którym podała, że jest rolnikiem i prowadzi gospodarstwo rolne podważa wiarygodność złożonego w tej sprawie pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia skarżącej, z którego wynika, ze zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (k. 7 a.a.). Podkreślenia wymaga też, że w podpisanym przez skarżącą wniosku z dnia 27.10.2017r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w części II – pouczenia i oświadczenia- zawarto wskazanie, że "w przypadku gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się rolnik (...) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego (...) Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej". Oświadczenie zostało złożone przez skarżącą w pkt III wniosku.

Stosownie do ww. oświadczenia skarżącej organ w decyzji z 31.10.2017 r. o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wskazał, że skarżąca od dnia 1.10.2017 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku ze sprawowaniem opieki nad córką (s. 1 decyzji, k. 12 a.a.)

Jak wynika z informacji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zawartej w piśmie z 29.06.2021 r. skarżąca posiada status rolnika i figuruje w ewidencji producentów od 2015 roku, za lata 2015-2020 składała do Agencji wnioski o przyznanie dotacji (k.49).

Ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny i sama skarżąca go nie podważa. Istotą sporu jest natomiast to, czy w tak ustalonych okolicznościach wypłacone skarżącej świadczenie za okres od 1.10.2017 r. do 31.12.2020 r. było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że warunkiem uznania na jego podstawie świadczenia za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy o braku prawa do jego pobierania, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, wedle którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por.m.in. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1392/21; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 764/21).

W tej sprawie ziściła się przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt dotycząca świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Zgodnie ze stanowiskiem NSA "świadomym wprowadzeniem w błąd jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się oświadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jego uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności." (wyr. NSA z 22.10.2021r., I OSK 709/21).

W realiach niniejszej sprawy zostało przekonywująco uzasadnione, że od skarżącej – dającej się poznać jako osoba należycie dbająca o swoje sprawy (na co wskazuje chociażby fakt skutecznego pozyskiwania przez lata stosownego dofinansowania z Agencji związanego z prowadzeniem gospodarstwa rolnego) można było wymagać świadomości tego, że zna konsekwencje złożonych przez siebie oświadczeń odnośnie tego czy zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego czy nie. Znamienne jest bowiem to, że przed organem właściwym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca podała, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy przez rolnika, małżonka rolnika lub domownika (wniosek z dnia 27.10.2017r.), godząc się jednocześnie na konsekwencje wynikające z nienależnie pobranego świadczenia (pouczenie z decyzji z 31.10.2017 r.) podczas, gdy od 2015 r. figuruje w systemie ARiMR jako rolnik prowadzący działalność rolniczą (pismo z ARiMR k. 49) i uzyskujący stosowne dofinasowanie z tego tytułu. Powyższe, zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego wskazuje na świadome wprowadzenie przez skarżącą organu przyznającego świadczenie pielęgnacyjne w błąd poprzez oświadczanie nieprawdy o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim. W protokole przesłuchania strony skarżąca poza gołosłownym tłumaczeniem, że została wprowadzona w błąd przez organ, od którego uzyskała informacje, że pomimo tego, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego to może pobierać dotacje w żaden sposób nie uwiarygodniła powyższego, co mogłoby się przełożyć na ocenę stopnia jej zawinienia w tej sprawie. Wskazywanie przez skarżącą, że faktycznie zaprzestała prac w gospodarstwie rolnym, a wnioski do ARiMR składała w imieniu ojca i męża są irrelewantne dla rozstrzygnięcia tej sprawy i mijają się z prawdą. Jak wynika z akt sprawy wnioski o przyznanie płatności były bowiem składane osobiście przez skarżącą (k. 53-69 a.a.) – także we własnym imieniu, jako osoba prowadząca gospodarstwo rolne – oświadczając, że "pozostaję w związku małżeńskim i razem prowadzimy gospodarstwo rolne".

Podsumowując, bezspornym pozostaje, iż skarżąca podpisała stosowne oświadczenie w złożonym wniosku, potwierdzając tym samym, iż została pouczona o przesłankach, warunkujących przyznanie prawa wnioskowanego świadczenia, jak również, że wskazane przez nią dane są prawdziwe. Przy czym jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia. Skoro zatem skarżąca nie przedstawiła jakiejkolwiek dokumentacji medycznej dotyczącej jej zdrowia psychicznego, to ocena jej świadomości (w dacie składania wniosku oraz w okresie późniejszym) odnośnie do treści udzielonych jej pouczeń, które w ocenie organów administracji były wystarczająco jasne dla przeciętnego wnioskodawcy, winna być dokonywana w oparciu o kryteria obiektywne i standardowe. W tej sprawie nie zaistniały żadne okoliczności wyłączające świadome działanie skarżącej odnośnie wprowadzenia organu w błąd, okolicznością taką bynajmniej nie jest wskazywany przez skarżącą stan niewiedzy. Wyjaśnić też należy, że pobieranie dotacji z Agencji jest konsekwencją prowadzenia przez wnioskującego o przyznanie płatności działalności rolniczej, "system wsparcia bezpośredniego jest kierowany do osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne" (pismo ARiMR z 29.06.2021, k. 49 v.). "Płatności przysługują faktycznemu użytkownikowi, który rzeczywiście wykonuje czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. (...) Istota płatności obszarowych jest to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje grunty zgodnie z normami i wymogami. Prowadzenie działalności rolniczej rozumiane jest jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści."

Informacje przekazane przez Agencję w ww. piśmie nie pokrywają się z oświadczeniem skarżącej z dnia 15.06.2021 r., w którym podała, że zgodnie z informacjami uzyskanymi z ARiMR dotacje może uzyskać osobą, która nie prowadzi działalności rolniczej (k. 43 a.a.), a także pozostają w sprzeczności z zeznaniami skarżącej złożonymi w dniu 20.08.2021 r. (k.74-75 a.a.) podczas, których stwierdziła, że "w czasie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie byłam posiadaczką, ani właścicielką gospodarstwa rolnego, które należy do mojego taty. (...) "Byłam osobą reprezentatywną składałam wnioski za tatę a pieniądze z dotacji przekazywane były tacie."

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2114 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.r.s.w.b.", w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, płatności bezpośrednie oraz płatność niezwiązana do tytoniu są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 u.p.r.s.w.b. użyte w ustawie określenia rolnik oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli mówiąc inaczej "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub – prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Trafnie zatem przyjęły organy orzekające, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Dodać w tym miejscu trzeba, że posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 9 u.p.r.s.w.b.). W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był zatem w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że świadczenie pielęgnacyjne, z uwagi na fakt bycia beneficjentem płatności przyznawanych rolnikom przez ARiMR, nie powinno być przyznane, ani pobierane.

W rezultacie należy przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie istniały podstawy do wyciągnięcia negatywnych dla strony konsekwencji w zakresie świadomego wprowadzeni organu w błąd. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy znajduje uzasadnienie stanowisko organów. Działania podejmowane przez skarżącą w celu otrzymania wsparcia finansowego na prowadzone wspólnie z mężem gospodarstwo rolne mają cechy działalności polegającej na zarządzaniu gospodarstwem rolnym. Zmierzają one do bowiem do pozyskania stosownego dofinansowania związanego z prowadzeniem gospodarstwa. Prowadzenie gospodarstwa rolnego nie musi polegać na pracy fizycznej w nim, lecz mogą to być inne działania związane z zarządzaniem nim. Pojęcie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie ogranicza się jedynie do wykonywania na nim fizycznych prac polowych, ale obejmuje ono również szeroko pojęte zarządzanie gospodarstwem, decyzyjny wpływ na jego funkcjonowanie (zob. uchwała NSA z 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12 oraz wyroki NSA z 3 listopada 2015 r., sygn. I OSK 981/14, z 30 kwietnia 2015 r., sygn. I OSK 2880/13, z 13 stycznia 2015 r., sygn. I OSK 905/14).

Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze, Sąd uznał, że są one bezpodstawne. W konsekwencji - w ocenie Sądu - została spełniona określona w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy przesłanka niezbędna do uznania świadczenia pielęgnacyjnego za pobranego przez skarżącą nienależnie.

Ustawodawca ściśle sprecyzował warunki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które musi spełniać wnioskodawca (osoba sprawująca opiekę) oraz osoba wymagająca opieki, przy jednoczesnym braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jeśli jednak opiekunem osoby niepełnosprawnej jest rolnik przesłanką, uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia przezeń gospodarstwa rolnego. W tym celu rolnik powinien złożyć stosowne oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Jak trafnie stwierdził Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20, przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Wymóg złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r., nie stanowi istotnego novum, gdyż oświadczenie, będące w istocie dokumentem prywatnym, stanowi istniejący w procedurze środek dowodowy (art. 75 § 1 i 2 k.p.a.). Możliwość pouczenia przez organ o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań także znana jest procedurze administracyjnej od wejścia w życie ustawy z dnia 23 października 1987 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 33, poz. 186). Jedyne novum, to ustawowe wprowadzenie klauzuli zastępującej pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, które ma na celu ułatwienie procedowania, nie zmienia jednak istoty środka dowodowego. Przedstawione przez rolnika oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi zatem dowód na tę okoliczność.

Skoro więc oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód w sprawie, to oczywistym jest, że podstawowym obowiązkiem organu jest ocena tego dowodu na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami procesowymi zdefiniowanymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co niewątpliwie prawidłowo uczyniły organy orzekające w kontrolowanej sprawie w świetle innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia art. 8 i art. 9 k.p.a., gdyż organ administracji w sposób wystarczający udzielił stronie stosownych pouczeń, które zresztą zamieszczone zostały na oficjalnym formularzu SR-5 dotyczącym wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak wyroku.