Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 809/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 30
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7 ust. 3, art. 25, art. 28
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 809/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Krystyna Kutzner (spr.), Sędziowie: WSA Bożenna Blitek, WSA Ewa Michna, Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2018 r., sprawy ze skargi Ł. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 maja 2018 r. znak: [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2018r. ustalającą , że Ł. Ś. (dalej: skarżący) nienależnie pobrał świadczenie wychowawcze w łącznej wysokości 1000,00 zł za okres od 1 stycznia 2018r. r. do 28 lutego 2018r. , przyznane na podstawie decyzji z dnia [...] 2018 r. nr: [...].

Organ w ww. decyzji nakazał skarżącemu zwrot tego świadczenia w wysokości 1000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami .

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Decyzją z dnia [...] 2018 r. znak: [...] Burmistrza Miasta i Gminy przyznał skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie tj. na syna Z. Ś., ponieważ dochód w rodzinie skarżącego w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty 800 zł. Przy obliczeniu dochodu organ uwzględnił okoliczność , że żona skarżącego utraciła dochód z tytułu zatrudnieni z dniem 31 grudnia 2017 r. w Prokuraturze Okręgowej.

W dniu 23 lutego 2018 r. skarżący poinformował organ , że żona podjęła zatrudnienie u tego samego pracodawcy i na tę okoliczność przedstawił umowę o pracę zawartą w dniu 8 lutego 2018 r.

W związku z faktem ponownego podjęcia zatrudnienia w okresie 3 miesięcy licząc od dnia utraty dochodu u tego samego pracodawcy, organ dokonał powtórnego przeliczenia dochodu rodziny, uwzględniając dochód żony skarżącego z tytułu zatrudnienia za rok 2016. Organ ustalił , że miesięczny dochód rodziny wyniósł 3.607,95 zł., co w przeliczeniu na osobę wynosi 901,99 zł., a zatem przekracza ustawowe kryterium dochodowe tj. kwotę 800,00 zł. , od której to kwoty uzależnione jest przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie.

Mając na uwadze powyższe okoliczności decyzją z dnia 6 marca 2018 r. nr: [...] uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na syna Z. od dnia 1 marca 2018r.

Konsekwencją wydania powyższej decyzji było wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Burmistrz Miasta i Gminy opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] 2018 r. ustalił, że skarżący pobrał nienależnie świadczenie wychowawcze w wysokości 1.000,00 zł za okres od 1 stycznia 2018 r. do 28 lutego 2018 r. oraz zobowiązał skarżącego do zwrotu tego świadczenia w kwocie 1.000,00 zł wraz z odsetkami.

W odwołaniu od ww. decyzji skarżący zarzucił , że zaskarżona decyzja jest nie zgodna z konstytucją , ogranicza prawo jego żony do zatrudnienia i źle wpływa na sytuację finansową rodziny. Składając wniosek o przyznanie świadczenia na syna skarżący nie miał wiedzy gdzie i kiedy zatrudni się jego żona. W ocenie skarżącego, zobowiązanie go do zwrotu świadczenia pobranego za miesiąc styczeń i luty 2018r. oznacza , że prawo działa wstecz. Skarżący podkreślił , że niezwłocznie po podjęciu zatrudnienia przez żonę , sam zgłosił ten fakt organowi .

Skarżący zakwestionował ustalenie organu , że żona podjęła zatrudnienie u tego samego pracodawcy w okresie 3 miesięcy od ustania poprzedniego zatrudnienia , gdyż od 2015r. żona nie miała stałej pracy , a tylko umowy o zastępstwo na czas określony . Przedłożona organowi umowa o pracę zawarta była do dnia 8 listopada 2017r. , a kolejną umowę zawarła od dnia 9 lutego 2018r. Od dnia 9 listopada 2017r. do dnia 31 grudnia 2017r. żona zatrudniona była na umowę zlecenia , której nie należy wliczać do okresu zatrudnienia.

Skarżący stwierdził , że nie ma z czego zwrócić spornego świadczenia , gdyż zostało ono wydatkowane na potrzeby dzieci i wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazało, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach uzasadnia stanowisko organu I instancji , że skarżący pobrał nienależne świadczenie wychowawcze za okres od 1 stycznia 2018r. do dnia 28 lutego 2018r.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz.U.2017.1851), które stanowiły podstawę wydanej decyzji. Dokonując ponownej weryfikacji dochodów rodziny skarżącego organ odwoławczy stwierdził, że dochód ten przekracza ustawowe kryterium dochodowe , od którego uzależnione jest przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko .

Zgodnie z art.25 ust.2 pkt.1 ww. ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobrania.

W świetle powyższego , w ocenie organu odwoławczego , brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził , że zarzuty te są bezzasadne, gdyż żona skarżącego zawarła w dniu 8 lutego 2018 r. umowę o pracę na czas określony w pełnym wymiarze czasu pracy .

W decyzji skarżący został pouczony o możliwości umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji.

W ocenie skarżącego , przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie nie można uzależniać od zdarzeń przyszłych i niepewnych. Podkreślił , że żona podjęła zatrudnienia od dnia 9 lutego 2018r. , a zatem świadczenie to nie należy się od miesiąca marca 2018r. Ponadto skarżący stwierdził , że nie znał przepisów dotyczących ustalania dochodu , w przypadku podjęcia zatrudnienia u tego samego pracodawcy w okresie 3 miesięcy od ustania poprzedniego zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył , co następuje :

Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2016.1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego .

Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności , Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza , że skarga zasługuje na uwzględnienie .

W rozpatrywanej sprawie istota sporu dotyczy ustalenia stanu faktycznego sprawy , który był podstawą do wydania zaskarżonej decyzji . Organy obu instancji stwierdziły , że żona skarżącego zawarła umowę u tego samego pracodawcy w okresie 3 miesięcy licząc od dnia utraty dochodu tj. od dnia 8 lutego 2018r. Skarżący kwestionuje to ustalenie i twierdzi , że zgodnie z załączoną do akt sprawy umową o pracę , żona zatrudniła się o tego samego pracodawcy po upływie 3 miesięcy od dnia utraty dochodu.

Powyższe ustalenie jest istotne z punktu widzenia art.7 ust.3a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci , bo od niego zależy , czy świadczenia wychowawcze pobrane za miesiąc styczeń i luty 2018r. są świadczeniami nienależnymi , a nadto czy są świadczeniami nienależnie pobranymi , jak twierdzą organy.

W aktach administracyjnych na karcie 23 znajduje się kserokopia umowy o pracę zawarta w dniu 8 lutego 2018r. , pomiędzy pracodawcą a żoną skarżącego , z której jednoznacznie wynika , że umowa ta została zawarta " na czas określony od dnia 9 lutego 2018r. do 3 maja 2018 roku ..." .

Poprzednia umowa –umowa zlecenia ( k. 46 akt administracyjnych ) została zawarta w dniu 8 listopada 2017r. na okres od dnia 9 listopada 2017r. do dnia 31 grudnia 2017r. .

Z zestawienia dat tj. zakończenia poprzedniej umowy tj. 31 grudnia 20017r. oraz rozpoczęcia nowej umowy tj. 09 lutego 2018r jednoznacznie wynika , że żona skarżącego podjęła zatrudnienie u tego samego pracodawcy w okresie 3 miesięcy , licząc od dnia utraty dochodu.

Odnosząc się do argumentacji skargi , że do umowy zlecenia nie ma zastosowania art.7 ust.3a ww. ustawy o utracie dochodu z tytułu zatrudnienia należy stwierdzić , że pogląd ten jest błędny , gdyż wolą ustawodawcy było uwzględnienie rzeczywistego dochodu osiągniętego z tytułu zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej. Umowa zlecenia mieści się w pojęciu " pracy zarobkowej".

W związku z powyższym należy stwierdzić , że art.7 ust.3a ww. ustawy miał zastosowanie w niniejszej sprawie , a zatem organy słusznie uznały , że w niniejszej sprawie nie należało stosować przepisów o utracie dochodu przy ustalaniu świadczenia wychowawczego za okres stycznia i lutego 2018r.

Dokonując powtórnego przeliczenia dochodu w celu ustalenia kryterium dochodowego od którego uzależnione jest prawo do świadczenia wychowawczego , organ prawidłowo uwzględnił dochód żony skarżącego za 2016r. z tytułu pracy zarobkowej. Przy uwzględnieniu tego dochodu – dochód na jednego członka rodziny - przekracza ustawowe kryterium dochodowe , od którego uwarunkowane jest przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie.

Konsekwencja powyższego stwierdzenia jest ustalenie , że wypłacone świadczenie wychowawcze za miesiąc styczeń i luty 2018r. są świadczeniami nienależnymi.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że istnieje różnica między "świadczeniem nienależnym" , a świadczeniem "nienależnie pobranym".

Materialnoprawną podstawą orzekania organów stanowił art.25 ust.2 ww. ustawy . Zgodnie z tym przepisem , za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego , jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

Przy wykładni świadczenia "nienależnie pobranego" należy posługiwać się wykładnią wypracowana na kanwie analogicznych przepisów ustawy o świadczenia rodzinnych.

"Nie ma żadnych podstaw , aby przy analogicznych definicjach pojęcia w kolejnych ustawach , normujących różne formy pomocy państwa rodzinie , stosować odmienne reguły interpretacyjne tożsamych pojęć. Sprzyja to zachowaniu ładu w przestrzeni prawnej" ( wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 maja 2018r. , sygn.akt II Sa/Łd 261/18; LEX nr 2501058).

W świetle definicji legalnej zawartej w art.30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2015.114), przez "świadczenie nienależnie pobrane" rozumieć należy tylko takie świadczenie pobrane przez osobę , której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości( woli ) lub określone działania ( zaniechania) - ( wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 marca 2014r. , sygn.akt III SA/Gd 22/14 ).

Od pojęcia tego należy odróżnić " nienależne świadczenie" , które wystepujem.in. wówczas , gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła ( wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 stycznia 2011r. , sygn.akt II SA/Sz 780/10 ; LEX nr 754942).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy , należy stwierdzić , że świadczenie wypłacone skarżącemu za miesiąc styczeń i luty – są świadczeniami nienależnymi , czyli wypłaconymi mimo przekroczenia kryterium dochodowego na jednego członka rodziny , przy uwzględnieniu w obliczeniu dochodu art.7 ust.3a ww. ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

W tym zakresie Sąd podzielił stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie.

Wątpliwości natomiast budzi ustalenie organów , że powyższe świadczenia są również " świadczeniami nienależnie pobranymi".

W miesiącu styczniu 2018r. skarżący pobierając to świadczenie nie wiedział , że jego żona podejmie zatrudnienie lub inną pracę zarobkową i osiągnie dochód , która to okoliczność ma wpływ na ustalenie spełnienia ustawowego kryterium dochodowego. Skarżącemu nie można czynić zarzutu , że pobierając to świadczenie , miał on świadomość , że ono mu się nie należy. W dacie wypłaty tego świadczenia nie zaistniały żadne okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia.

Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala na jednoznaczną ocenę , czy w odniesieniu do miesiąca lutego 2018r. w dacie wypłaty tego świadczenia – żona skarżącego pracowała , czy nie ( brak informacje o dacie wypłaty tego świadczenia ). Jeżeli świadczenie wypłacono przed datą 8 lutego 2018r. , to i w tym przypadku można stwierdzić , że skarżący nie miał świadomości o braku prawa do jego pobrania .

Dodatkowym argumentem za uznaniem, iż sporne świadczenia wychowawcze nie są świadczeniami nienależnie pobranymi świadczy okoliczność , że skarżący konsekwentnie w toku postępowania podnosił zarzut, iż nie był pouczony o treści art.7 ust.3a ww. ustawy . Skarżący nie miał wiedzy i świadomości , że zatrudnienie u tego samego pracodawcy w okresie 3 miesięcy od daty utraty dochodu , w związku z tym wykluczona jest możliwość uznania , że skarżący "nienależnie pobrał świadczenie" .

Reasumując należy stwierdzić , że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy wskazuje , że skarżący nie miał świadomości , że co najmniej świadczenie za miesiąc styczeń nie przysługuje .

Na marginesie sprawy należy zauważyć , że znajdująca się w aktach administracyjnych decyzja z dnia [...] 2018r. uchyla decyzję z dnia [...] 2018r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego wadliwie wskazuje datę , z jaką uchylono decyzję o przyznaniu skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna Z. tj. od dnia 1 marca 2018r. Wskazany w tej decyzji przepis art.27 ust.1 ww. ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ma charakter konstytutywny , co oznacza , że decyzja taka może wywierać skutki wyłącznie na przyszłość.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy ustalą w sposób jednoznaczny , w jakiej dacie zostało wypłacone świadczenie wychowawcze za miesiąc luty. Jeśli nastąpiło to przed datą obowiązywania umowy o pracę , to należy przyjąć , że za oba miesiące tj. styczeń i luty świadczenie wychowawcze było "nienależne" , ale nie były "nienależnie pobrane". Konsekwencją tego ustalenia będzie umorzenie postępowania.

Jeżeli natomiast świadczenie za miesiąc luty było wypłacone po dacie podjęcia pracy przez żonę skarżącego – organ wyda decyzję ustalającą nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w odniesieniu do tego miesiąca .

Stosownie do art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U2012.270) , ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ , którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

W związku z powyższym organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.20128.1302) orzekł jak w sentencji.