Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2720/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3, 4, 5, 7, 11 ust. 2, 12
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska, Sędzia NSA Wiesław Morys, Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Drapczyńska, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 czerwca 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 79/14 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w ramach programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu – po rozpoznaniu sprawy ze skargi M[...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J[...] z dnia 27 grudnia 2013r. nr S[...]w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w ramach programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" – oddalił skargę oraz przyznał pełnomocnikowi skarżącego zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Powyższy wyrok został podjęty w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia 27 grudnia 2013r. nr S[...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J[...] – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.), dalej przywoływanej jako "K.p.a.", oraz art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 12, art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013r., poz. 182 ze zm.), dalej przywoływanej jako "u.p.s.", a także art. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. z 2005r., nr 267, poz. 2259 ze zm.), przywoływana dalej jako "ustawa", po rozpatrzeniu odwołania M[...] od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B[...] z dnia 12 [...]r., nr M[...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy finansowej w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w postaci opłacenia obiadów stołówkowych i świadczenia pieniężnego na zakup żywności – utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zasady i tryb przyznawania świadczeń w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" regulują przepisy ustawy, stanowiące, że w ramach programu zapewnia się pomoc w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 u.p.s., w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym. Pomoc może mieć formę posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych (art. 3 ust. 1 ustawy). Pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. (art. 5 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. c ustawy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej ustalone w § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012r. poz. 823) od dnia 1 października 2012r. wynosi 542zł., a zatem 150% tej kwoty stanowi 813zł. Wskazano także, że na mocy art. 7 ustawy do udzielania pomocy w zakresie dożywiania, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy u.p.s. dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Dalej organ wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w zaspokojeniu ich niezbędnych potrzeb życiowych i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, zaś rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 1, 3 – 4 u.p.s.). Organ wskazał nadto, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), która w realiach niniejszej sprawy wynosi 813zł.

Dalej organ podał, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w części budynku jednorodzinnego, w którym zamieszkuje także jego była żona oraz córka wraz ze swoim dzieckiem. Nie utrzymuje kontaktów z żoną i córką. Jego mieszkanie posiada niezbędne wyposażenie, nie zalega z płatnościami za utrzymanie domu. Dochód strony wynosi 593,62zł z tytułu renty przyznanej w związku z niezdolnością do pracy. Nie pracuje, a swoje stałe wydatki szacuje na kwotę powyżej 500zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada samochód osobowy marki Mercedes 220D, zakupiony w maju 2013r. za kwotę 1.020 euro. Przy czym skarżący poniósł dalsze wydatki związane z zakupem samochodu (akcyzę, opłaty rejestracyjne), których nie udokumentował stwierdzając, że na zakup samochodu przeznaczył środki ze sprzedaży skutera i sprzętów budowlanych, a zakup samochodu był konieczny bowiem ułatwił mu jako osobie niepełnosprawnej przemieszczanie się. Wydatki wnioskodawcy obejmują także utrzymanie samochodu osobowego, którego ubezpieczenie OC na cały rok wynosiło 332,51zł. Wskazano także, że od 1993r wnioskodawca korzystał z pomocy społecznej, głównie z usług opiekuńczych, pomocy rzeczowej (żywnościowej) i zasiłków celowych na zakup leków, żywności i opału. Aktualnie znajduje się w złym stanie zdrowia i jest częściowo niezdolny do pracy. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B[...] z dnia 23 [...] r. został na stałe zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że ma ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji i wymaga częściowej okresowej pomocy osób drugich.

Jednocześnie organy wskazały, iż nie dają wiary oświadczeniu strony o kwocie, za jaką kupił samochód, ustalając, że cena takiego samochodu wynosi od 5.000 do 9.900zł. Nadto oceniły, że okoliczności sprawy wskazują, iż wnioskodawca posiadał zasoby (skuter, betoniarki, rusztowanie), których sprzedaż wzbogaciła go o kwotę powyżej 3.000zł, która całkowicie wystarczyłaby na zabezpieczenie jego potrzeb, w tym także na żywność. Wydatki powiększone o koszty utrzymania samochodu budzą zaś podejrzenia odnośnie posiadania innych, nieujawnionych pracownikowi socjalnemu dochodów. Powołując się na art. 12 u.p.s. i wskazując na dysproporcję pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową strony, organy odmówiły przyznania wnioskowanej pomocy.

Organ odwoławczy wskazał nadto, że świadczenia w formie wnioskowanej przez stronę udzielane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ pomocy społecznej ma obowiązek dokonać indywidualnej oceny sytuacji osobistej i materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń oraz nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wymogów ustawowych nie ma bezwzględnego obowiązku ich udzielenia. Oznacza to, że nie wszystkie potrzeby i nie w pełnej wysokości będą każdorazowo zaspokajane przez organ pomocy społecznej, bowiem uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy wziąć pod uwagę w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy liczne grono osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

Organ odwoławczy podkreślił, że z analizy okoliczności sprawy nie wynika, aby skarżący nie był w stanie samodzielnie poprawić swojej sytuacji bytowej. Poniesione wydatki na zakup samochodu oraz koszty jego bieżącego utrzymania wskazują, iż strona może posiadać inne nieujawnione środki finansowe, bowiem z jej oświadczenia wynika, że comiesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania oraz leki w zasadzie pochłaniają większą część emerytury. Kolegium nie dało także wiary twierdzeniom, że posiadanie samochodu pozwala wnioskodawcy "zaoszczędzić" i jest wyrazem dążenia do samodzielnego przezwyciężenia problemów. Podkreśliło, nie negując dążenia wnioskodawcy do poprawy sytuacji poprzez zakup samochodu, który ułatwia osobie niepełnosprawnej poruszanie się, że należy mieć na uwadze zasady rządzące przyznawaniem środków z pomocy społecznej i charakter tej pomocy. W takiej sytuacji nie sposób uznać, aby uzasadnionym było przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (nawet w formie posiłków), gdy jednocześnie strona przeznacza posiadane zasoby na zakup i utrzymanie auta.

Na powyższą decyzję M[...] złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wskazując na nieprawidłowości przy wydawaniu zakwestionowanych decyzji oraz brak podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, a także podkreślając swój zły stan zdrowia.

Sąd I instancji powyższą skargę uznał za bezzasadną i ją oddalił wskazując, że w świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 4 u.p.s. celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższej zasady subsydiarności wynika zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie nie przestając być samowystarczalną.

Podkreślono, że art. 4 u.p.s. nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a brak owego współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Odmowa przyznania pomocy społecznej może również nastąpić w sytuacji stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazujących, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości (art. 12 u.p.s.).

Sąd I instancji podkreślił prawidłowość ustaleń organów o spełnieniu przez skarżącego kryterium dochodowego przewidzianego dla osoby samotnie gospodarującej, które dla programu pomocy Państwa w dożywianiu wynosiło 813zł. Jednakże spełnienie kryterium dochodowego rodzi jedynie domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, o ile nie stoi temu na przeszkodzie cel ustawy, a rodzaj pomocy nie przekracza możliwości organów wynikającej z przyznanych mu środków i uprawnień. Wskazano, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszystkich zgłaszanych potrzeb, a zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, nie obligatoryjnym, a zatem organ administracji nie jest w takim przypadku związany normą prawa materialnego z tym, że argumentacja organu co do odmowy lub rozmiaru udzielonej pomocy musi odpowiadać regule art. 7 K.p.a.

Następnie Sąd I instancji wskazał, że uznaniowy charakter zaskarżonych decyzji sprawia, iż dokonywana przez sąd administracyjny kontrola jest znacznie ograniczona i sprowadza się do badania czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, a zatem czy nie nosi cech dowolności. Konkludując Sąd I instancji uznał, że powyższym zadaniom organy administracji sprostały wskazując na zakup przez skarżącego samochodu za kwotę nieadekwatną do jego wartości rynkowej, na który dodatkowo poniósł inne wydatki, tj. akcyzę, opłaty rejestracyjne, których nie udokumentował. Skarżący oświadczył, że na zakup samochodu przeznaczył środki ze sprzedaży skutera i sprzętów budowlanych ale wydatków tych również nie udokumentował. W ocenie Sądu zasadnie w takiej sytuacji organy nie dały wiary oświadczeniu skarżącego w przedmiocie wysokości kwoty za jaką nabył auto. Prawidłowo w tej sytuacji uznały, że okoliczności sprawy wskazują, iż skarżący posiadał zasoby, takie jak skuter, betoniarki, rusztowanie, których sprzedaż wzbogaciła go o kwotę powyżej 3.000zł, która to kwota całkowicie wystarczyłaby na zabezpieczenie jego potrzeb, w tym także na żywność. Okoliczności te wskazują na dysproporcję pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową skarżącego, co uzasadniało zastosowanie w sprawie przepisu art. 12 u.p.s.

Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, że faktem powszechnie znanym jest okoliczność posiadania przez gminy zbyt małych, w stosunku do potrzeb, możliwości finansowych w zakresie pomocy społecznej. Wzrastająca liczba beneficjentów pomocy społecznej powoduje, że posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, że na podjęte rozstrzygnięcie nie ma wpływu decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B[...] z dnia 6 czerwca 2014r. przyznająca skarżącemu pomoc w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od maja do czerwca 2014r. Sąd podkreślił, że podjęta ona została w ramach innego postępowania, na podstawie nowego stanu prawnego, nie mającego zastosowania w niniejszej sprawie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku w części oddalającej skargę wywiódł M[...] i na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) dalej przywoływanej jako "P.p.s.a.", zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 P.p.s.a. polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie dokonał właściwych ustaleń dotyczących stanu majątkowego skarżącego, polegającej na nieuzasadnionym przyjęciu, że skarżący jest osobą wzbogaconą o kwotę powyżej 3.000zł, mimo braku wystarczających dowodów na tę okoliczność i pomimo wyjaśnień skarżącego, że dokonał zakupu samochodu, niezbędnego do samodzielnego funkcjonowania (przy niepełnosprawności skarżącego) za środki ze sprzedaży skutera i sprzętów budowlanych (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.),

2) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 7 pkt 1 i 5 u.p.s. poprzez nieuwzględnienie niepełnosprawności skarżącego przy ustalaniu jego prawa do uzyskania pomocy na dożywianie, a także ubóstwa skarżącego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.).

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne wniósł o uchylenie wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przy sporządzeniu skargi kasacyjnej według norm przepisanych oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zaskarżony wyrok jest niesłuszny bowiem istotą zasiłku celowego jest zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Skarżący spełnił kryterium dochodowe przewidziane dla osoby samotnie gospodarującej, tj. jego dochód w miesiącach poprzedzających złożenie wniosku o pomoc nie przekroczył kwoty 813zł. Pomimo tego organ stwierdził, że skarżący posiada samochód osobowy marki Mercedes 220D rok produkcji 1997, zakupiony w maju 2013r. za 1.020euro, na który poniósł również inne wydatki związane z jego utrzymaniem. Zdaniem Sądu I instancji organy zasadnie nie dały wiary oświadczeniu skarżącego, że na zakup samochodu przeznaczył środki ze sprzedaży skutera i sprzętów budowlanych. Ponadto Sąd I instancji przyjął za wiarygodne twierdzenie organu, że "organ dokonał ustaleń dotyczących ceny rynkowej takiego samochodu, która wynosiła od 5.000zł do 9.900zł", pomimo braku jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność. W konsekwencji organ, a następnie Sąd I instancji uznał, że skarżący jest wzbogacony o kwotę powyżej 3.000zł, co w oparciu o art. 12 u.p.s., pozwalało na odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy. Jednocześnie Sąd I instancji nie dostrzegł, że materiał dowodowy jest niekompletny.

Ponadto zarówno organ jak i Sąd I instancji nie uwzględniły w wystarczającym stopniu twierdzeń skarżącego, który wskazywał, że samochód, z uwagi na jego niepełnosprawność, jest mu niezbędny do usamodzielnienia się i ułatwienia codziennego życia, a nadto bez należytego uzasadnienia nie uwzględniły twierdzeń skarżącego, że na zakup samochodu przeznaczył środki ze sprzedaży skutera i sprzętów budowlanych. Nade wszystko jednak Sąd I instancji nie wziął pod uwagę niepełnosprawności skarżącego, która winna mieć charakter prymarny przy ustalaniu przesłanek będących podstawą przyznania pomocy skarżącemu, naruszając tym samym przepis art. 7 u.p.s.

Skarżący podkreślił, że kolejnymi decyzjami organu pomocowego otrzymał pomoc w postaci usług opiekuńczych, a także pomoc w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od maja do czerwca 2014r., pomimo, że sytuacja majątkowa skarżącego od czasu wydania zaskarżonej decyzji nie uległa zmianie. Powyższe – w ocenie skarżącego – wskazuje na dowolność w ocenie stanu faktycznego sprawy. Organ wydając decyzję z dnia 6 czerwca 2014r. uwzględnił fakt, że trudna sytuacja bytowa skarżącego wynika z dysfunkcji, jaką jest niepełnosprawność skarżącego, czego nie dostrzegł Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Przechodząc do analizy zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej wypada w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art. 3 § 1 i art. 145 § 1 P.p.s.a.). W ocenie skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji uchybił powyższym przepisom wskutek niewłaściwej kontroli legalności działalności organów administracji publicznej polegającej na niedokonaniu właściwych ustaleń dotyczących stanu majątkowego skarżącego. Z zarzutem tym nie można się zgodzić bowiem ustalenia faktyczne dokonane w toku postępowania administracyjnego jednoznacznie wskazują, iż skarżący uzyskując miesięczny dochód z tytułu renty w kwocie 593,62zł nie przekracza kryterium dochodowego umożliwiającego przyznanie wnioskowanej pomocy w ramach programu "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania". Jednocześnie nie ulega także wątpliwości, iż skarżący w maju 2013r. nabył z zagranicy samochód za kwotę 1.020euro, na który poniósł także inne wydatki (akcyza, ubezpieczenie, opłata rejestracyjna), których nie udokumentował w postępowaniu administracyjnym, podobnie jak nie udokumentował transakcji zbycia ruchomości (skuter, betoniarka, rusztowanie), ze sprzedaży których – jak wskazywał – uzyskał środki na zakup samochodu. Okoliczności te słusznie zostały uznane w toku prowadzonego postępowania za istotne bowiem osoba wnioskująca o pomoc ze środków publicznych – licząc się z prawnym obowiązkiem w tym zakresie – winna przedstawić swą sytuację majątkową aby wykluczyć, że wykorzystując własne zasoby majątkowe jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, w której się znajduje (art. 12 u.p.s.). Obowiązkowi temu skarżący nie sprostał, w szczególności poprzez przemilczenie rzeczywistych wydatków poniesionych na zakup samochodu oraz źródeł ich finansowania. Przy czym – wbrew temu co sugeruje skarżący – sam fakt zakupu samochodu nie był uznany za okoliczność pozbawiającą go prawa do wnioskowanego świadczenia, a Sąd I instancji nie deprecjonował potrzeby dokonania takiego zakupu. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia było niedostateczne współdziałanie skarżącego z organem pomocowym (art. 4 w związku z art. 11 ust. 2 u.p.s.) w ujawnieniu rzeczywistych wydatków poniesionych na zakup pojazdu i źródeł pokrycia tych wydatków, w kontekście posiadania przez skarżącego własnych zasobów majątkowych umożliwiających przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, w której się skarżący znalazł (art. 12 u.p.s.). Okoliczności związane z brakiem współdziałania zostały prawidłowo ujawnione w toku prowadzonego postępowania i należycie ocenione. Skarżący zaś w toku całego postępowania bardzo enigmatycznie wskazywał na posiadanie zasoby uniemożliwiając organom pomocowym ich rzeczywistą weryfikację. Jeśli w realiach niniejszej sprawy skarżący wskazał, że nabyty samochód kosztował go wraz z opłatami 3.000zł, a uwzględniając jedynie kurs euro do złotego wynoszący w maju 2013r. ponad 4,20zł, sama cena zakupu samochodu za granicą przekracza kwotę 4.000zł, to już tylko powyższa konstatacja podważa prawdziwość oświadczenia skarżącego co do wydatków poniesionych na ten cel. Natomiast realna wielkość źródeł finansowania owego zakupu pozostawała tajemnicą skarżącego w toku całego postępowania.

Jakkolwiek wypada zgodzić się ze skarżącym kasacyjne, że w aktach sprawy brak jest miarodajnych dowodów przemawiających za tezą organów (przytoczoną także przez Sąd I instancji), iż cena rynkowa nabytego pojazdu wynosi od 5.000 do 9.900zł, to jednak uwzględniając cenę zakupu, akcyzę, ubezpieczenie i opłatę rejestracyjną, wydatki skarżącego związane z ogólnie rozumianym zakupem owego samochodu przekroczyły kwotę 5.000zł. Jeżeli jednocześnie skarżący deklaruje, że jego miesięczne wydatki oscylują wokół kwoty uzyskiwanej renty, to w sposób oczywisty rodzi się wątpliwość co do źródeł pochodzenia środków wydatkowanych na zakup pojazdu. Skoro skarżący na owe źródła wskazywał jedynie enigmatycznie, nie pozwalając tym samym na ich weryfikację, to zasadna jest nie tylko konkluzja o nieujawnieniu przed organem pomocowym wszystkich posiadanych zasobów majątkowych ale także o istnieniu po stronie skarżącego zasobów umożliwiających zaspokojenie tak elementarnych potrzeb jak wyżywienie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, a dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa, bowiem pomoc społeczna ma jedynie charakter uzupełniający i ukierunkowana jest na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza wykorzystywania środków publicznych przez osoby, które mając możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych zasobów, nie czynią tego z własnej woli i wyboru (vide: wyrok NSA z dnia 11 września 2007r. w sprawie I OSK 1864/06, Lex nr 496315).

Ponadto nie można zgodzić się z zarzutem niedokonania właściwych ustaleń dotyczących stanu majątkowego skarżącego. Organy pomocowe wykazały w toku postępowania istotną dysproporcję pomiędzy deklarowanym przez skarżącego stanem zamożności (w tym wysokością uzyskiwanych dochodów), a jego rzeczywistą sytuacją majątkową wynikającą m.in. z posiadanych zasobów majątkowych. Rolą skarżącego w takiej sytuacji było, w ramach współdziałania z organem pomocowym, szczegółowe wyjaśnienie okoliczności wskazujących na powyższą dysproporcję. Skarżący z tego obowiązku z całą pewnością nie wywiązał się należycie, a zatem nie może aktualnie formułować zarzutu niedostatecznego ustalenia jego sytuacji majątkowej.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez niedostateczne uwzględnienie ubóstwa skarżącego (art. 7 pkt 1 u.p.s.) i jego niepełnosprawności (art. 7 pkt 5 u.p.s.), należy wskazać, iż zarzut ten jest zupełnie chybiony. Z okoliczności sprawy jasno wynika, iż w toku postępowania należycie uwzględniono zarówno niepełnosprawność skarżącego, jak i udokumentowaną wysokość uzyskiwanego przezeń dochodu. Powyższe doprowadziło do trafnego wniosku, że skarżący spełnia przesłanki uzyskania pomocy w ramach programu "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" (art. 3 ust. 1 lit. c ustawy w związku z art. 7 u.p.s.), bowiem jest osobą samotną, chorą i niepełnosprawną, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego dla możliwości skorzystania z dożywania w ramach ww. programu (art. 5 ust. 1 ustawy). Powyższe okoliczności nie stanowią jednak samodzielnych podstaw przyznania wnioskowanego świadczenia, stąd pozbawione znaczenia jest domaganie się uwzględnienia ich w szerszym zakresie niż wynika to z przywołanych powyżej przepisów prawa.

Pozbawiony znaczenia jest natomiast zarzut nieuwzględnienia przez Sąd I instancji faktu przyznania skarżącemu innymi decyzjami, wydanymi w okresie późniejszym, pomocy w formie usług opiekuńczych oraz zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania". Powyższe rozstrzygnięcia nie będąc poddane kontroli instancyjnej a także ocenie sądu administracyjnego nie mogą samodzielnie stanowić argumentu deprecjonującego zaskarżony wyrok Sądu I instancji, którego ocena dokonana została w granicach podniesionych zarzutów kasacyjnych. Ponadto – co ważne z punktu widzenia kontroli kasacyjnej – zarzutu tego nie sformułowano w petitum skargi a jedynie w jej uzasadnieniu i nie wskazano, nie tylko jakiego rodzaju naruszenia prawa skarżący w tym upatruje, ale także jakie przepisy zostały w ten sposób naruszone.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.