Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1795/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1, 157 par. 1, 158
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Marta Kołtun – Kulik Protokolant referent stażysta Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi M. P., A. S., J. K., B. J., J. L., T. S., S. S., H. S. S., K. S., E. P. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej solidarnie na rzecz skarżących M. P., A. S., J. K., B. J., J. L., T. S., S. S., H. S. S., K. S., E. P. kwotę 610 (sześćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku M. P., A. S., J. K., B. J., T. S., S. S., S. S., K. S., E. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2011 r. znak [...] stwierdzającą nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1971 r. znak [...]. Decyzja Komisji Odwoławczej utrzymała w decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1970 r. znak [...] w części orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości położonych w G. wykaz [...], oznaczonych katastralnie jako parcele nr [...] o pow. [...] m2 i nr [..] o pow. [...] m2 z całej nieruchomości o pow. [...] ha, stanowiących własność E. S. i uchyliła w/w Komisji Odwoławczej w części dotyczącej przyznanego spadkobiercom E. S. odszkodowania i przekazała sprawę w tym zakresie do ponownego rozpatrzenia.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy:

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. decyzją z dnia [...] lutego 1970 r. znak [...] orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem na rzecz Państwa, pod rozbudowę drogi publicznej, części nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], dla której wówczas prowadzona była księga wieczysta przez Państwowego Biura Notarialnego w G. wykaz [...], oznaczonej katastralnie parcela [...] o pow. [...] m.kw. i [...] o pow. [...] m. kw. z całej nieruchomości o pow. [...] ha, stanowiącej własność E. S.

Jak wynika z odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w G. sygn. akt I Ns [...] E. S. zmarła w dniu 20 grudnia 1935 r.

Od powyższej decyzji odwołanie do Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Sprawa Wewnętrznych wniósł J. S. W odwołaniu wskazał, że decyzja ta została doręczona J. S., choć nie jest on spadkobiercą po zmarłej E. S. ani pełnomocnikiem spadkobierców zmarłej właścicielki. Odwołujący się wskazał, że spadkobiercami po zmarłej E. S. są on, F. S., F. D. i M. K. Oznacza to, że prowadzone dotychczas postępowanie wywłaszczeniowe pozbawione było podstaw prawnych.

Po rozpoznaniu odwołania Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] marca 1971 r. znak [...] utrzymała w mocy decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1970 r. znak [...] w części orzekającej o wywłaszczeniu parcel nr [...], natomiast w części dotyczącej przyznanego spadkobiercom E. S. odszkodowania, uchyliła zaskarżoną decyzję oraz sprawę przekazała do ponownego rozpoznania.

M. P. pismem z dnia 4 lutego 2009 r. wystąpiła do Ministra Infrastruktury z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. znak [...] z dnia [...] lutego 1970 r. Minister Infrastruktury w piśmie z dnia [...] lipca 2009 r. zwrócił się do wnioskodawczyni o sprecyzowanie żądania, wskazując, że z uzyskanych akt archiwalnych wynikało, że decyzja, której stwierdzenia nieważności żąda M. P. nie była decyzją ostateczną. W piśmie z dnia 14 kwietnia 2011 r. pełnomocnik wnioskodawczyni wyjaśnił, że żąda stwierdzenia decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1970 r. znak [...], decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1971 r. znak [...] oraz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1971 r. znak [...]

w całości, wskazując na zarzut rażącego naruszenia prawa poprzez skierowanie decyzji z dnia [...] lutego 1970 r. do osoby zmarłej, zaś decyzji z dnia [...] marca 1971 r. - do osoby nie będącej stroną w sprawie.

W następstwie powyższego organ wszczął postępowanie nadzorcze w stosunku do decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1970 r. oraz decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1971 r. Natomiast w kwestii oceny legalności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1971 r. organ wskazał, że właściwym do jego rozpoznania jest Wojewoda [...].

W toku prowadzonego w pierwszej instancji postępowania Minister Infrastruktury na wstępie wskazał, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie nadzoru organ ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Ponadto celem postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji jest ocena czy decyzja jest dotknięta jest jedną z wad enumeratywnie wymienionych

w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności następuje, gdy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Organ pierwszej instancji zauważył, że decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Wewnętrznych z dnia [...] marca 1971 r. nr [...] została wydana na skutek odwołania J. S. od decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia 26 lutego 1970 r. Minister Infrastruktury wskazał, iż J. S. nie był stroną zaskarżonej decyzji. Właścicielką nieruchomości, której dotyczyła przedmiotowa decyzja była E. S., a odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia przyznano jej spadkobiercom. Decyzja wywłaszczeniowo – odszkodowawcza została wywieszona na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. Chociaż to J. S. złożył odwołanie od decyzji z dnia [...] lutego 1970 r. jako spadkobierca zmarłej w dniu 20 grudnia 1935 r. E. S., jednakże z postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] kwietnia 1992 r., sygn. akt I Ns [...] wynika, że spadek po E. S. na podstawie testamentu z dnia 29 listopada 1935 r. nabyły M. K. oraz F. D. To oznacza, że właścicielkami spornej nieruchomości w dacie wywłaszczenia były M. K. i F. D. Natomiast J. S. był jednym ze spadkobierców F. D., która zmarła 11 czerwca 1988 r., a więc już po wydaniu decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] marca 1971 r. Powyższe oznacza, że w dacie orzekania Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych J. S. nie miał tytułu prawnego do spornej nieruchomości. Organ prowadzący postępowanie zauważył również, że z akt sprawy nie wynika, aby J. S. przysługiwały jakiekolwiek prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza to, że w dacie wywłaszczenia właścicielkami przedmiotowej nieruchomości były M. K. i F. D., a nie J. S. Minister Infrastruktury zauważył również, że z pisma Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] kwietnia 1970 r. znak [...] wynika, że po wniesieniu odwołania przez J. S. zwrócono się o przedłożenie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po E. S. oraz wystąpiono do Sądu Powiatowego w G.

o wskazanie czy było prowadzone postępowanie spadkowe po E. S. Choć okazało się, że postępowanie spadkowe po E. S. zostało przeprowadzone dopiero w 1992 r., organ odwoławczy rozpatrzył odwołanie J. S.

Minister Infrastruktury zauważył, że stosownie do treści przepisu art. 110 § 1 k.p.a. odwołanie winno pochodzić od strony postępowania w rozumieniu art. 25 k.p.a. Zatem nie było dopuszczalne jego rozpatrzenie przez organ odwoławczy

w sytuacji, gdy odwołanie to wniosła osoba nie będąca stroną w sprawie. Powyższe oznacza, że Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia rozpatrując merytorycznie odwołanie J. S. i wydając decyzję z dnia [...] marca 1971 r. znak [...] dopuściła się rażącego naruszenia art. 110 § 1 k.p.a. w związku z przepisem art. 28 k.p.a. Organ drugiej instancji stwierdził, iż w takiej sytuacji Minister Infrastruktury prawidłowo stwierdził nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1971 r. znak [...] powołując się na treść przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Odnosząc się do wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1970 r. znak [...], Minister Infrastruktury wyjaśnił, że skoro wniosek taki został złożony, to będzie podlegać rozpatrzeniu przez właściwy organ to jest Wojewodę [...].

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] października 2011 r. znak [...] stwierdził nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1971 r. znak [...].

Od powyższej decyzji M. P., A. S., J. K., J., B. J., T. S., S. S., S. S., K. S. i E. P. skierowali do Ministra Infrastruktury wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podnieśli w nim, że organ ze względu na rażące naruszenie przepisów proceduralnych w postępowaniu odwoławczym, stwierdził nieważność jedynie decyzji Komisji Odwoławczej. Ich zdaniem organ nie wyjaśnił czy wniosek skarżących w pozostałym zakresie zostanie przez niego rozpatrzony w późniejszym czasie lub też nie zostanie w ogóle rozpoznany. Ponadto wnieśli o uchylenie w całości decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2011 r. i stwierdzenie nieważności zarówno decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1971 r. znak [...] jak i decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1970 r. znak [...].

W toku postępowania prowadzonego w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Minister Infrastruktury wskazał, że sprawa jest rozpoznawana w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a., co oznacza, że nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty w granicach określonych orzeczoną decyzją.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w pełni podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, iż Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia rozpatrując merytorycznie odwołanie J. S. i wydając decyzję z dnia [...] marca 1971 r. dopuściła się rażącego naruszenia art. 110 § 1 k.p.a. w związku z przepisem art. 25 k.p.a. co obligowało Ministra Infrastruktury do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1971 r. na podstawie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Odnosząc się do wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1970 r., Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wyjaśnił, że wniosek taki będzie podlegał rozpatrzeniu przez Wojewodę [...].

Uznając zatem za słuszne stanowisko Ministra Infrastruktury wyrażone w decyzji z dnia [...] października 2011 r. znak [...], organ odwoławczy decyzją

z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2011 r. znak [...].

Na powyższą decyzję M. P., A. S., J. K., J. L., B. J., T. S., S. S., S. S., K. S., E. P. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia.

Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucili naruszenie:

- przepisu art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nie odniesieniu się przez organ do wszystkich argumentów i twierdzeń skarżących zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w piśmie uzupełniającym wniosek,

- przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nie stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych

z dnia [...] lutego 1970 r. znak [...] a wydanej z rażącym naruszeniem prawa bo kierowanej do osoby zmarłej, która utraciła przymiot strony postępowania, jak również naruszenie tego przepisu poprzez jego niezastosowanie do oceny legalności tej decyzji, co skutkowało nieuzasadnionym zróżnicowaniem trybów usuwania z obrotu prawnego decyzji organu I instancji i organu II instancji, w sytuacji, gdy obie te decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa,

- przepisu art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego i nie odniesienie się w zaskarżonej decyzji do wszystkich twierdzeń i wniosków dowodowych skarżących.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2012 r. jest wadliwe. W szczególności wyjaśnili, że organ w ogóle nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do ich argumentu zamieszczonego w piśmie z dnia 20 grudnia 2011 r. Ich zdaniem skoro decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1970 r. znak [...] została wydana w stosunku do osoby zmarłej, która nie mogła być uznana za stronę postępowania, to decyzja ta w istocie nigdy nie została wydana w stosunku do współwłaścicieli nieruchomości, przez co zostali oni pozbawieni bezprawnie prawa własności. Zdaniem skarżących ustalony przez organy w sposób bezsporny stan faktyczny wskazuje, że również decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 1970 r. jest dotknięta sankcją nieważności i na mocy przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Jako niezrozumiały skarżący uznali tok postępowania Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, który w postępowaniu odwoławczym zainicjowanym przez osobę nie posiadającą przymiotu strony przypisuje przesłankę nieważności, a postępowanie zakończone decyzją skierowaną do osoby nie będącej stroną w postępowaniu ocenia jako legalne. Ich zdaniem stwierdzenie przez organ nadzoru nieważności wyłącznie decyzji organu wywłaszczeniowego II instancji jest pozbawione podstaw prawnych.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze organ podkreślił, że nie zawierają one nowych okoliczności w sprawie, które nie byłyby uwzględnione w przeprowadzonym postępowaniu, do zawartych w nich zarzutów organ ustosunkował się w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie podkreślenia wymaga, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając

w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga to, że przedmiotem kontroli w toku przedmiotowego postępowania nadzorczego prowadzonego zarówno przez Ministra Infrastruktury a następnie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej winna być – stosownie do złożonego wniosku i jego późniejszego uzupełnienia zarówno decyzja Komisji Odwoławczej do spraw wywłaszczania przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1971 r. (co miało miejsce) jak też decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1971 r. (co organy pominęły).

Materialno - prawną podstawę dla wydania decyzji kontrolowanej przez ww. organy administracji w trybie nadzoru, stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t. j. Dz. U. z 1974 r., nr 10 poz. 64). Istotną jest przy tym okoliczność, że przedmiotowe postępowanie toczyło się

w trybie nadzoru, wobec czego organ prowadzący postępowanie miał obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w przepisie art. 156 § 1 k.p.a. Zgodnie

z poglądami wyrażanymi w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego organ właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 1 k.p.a.) jest jednocześnie uprawniony do stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji, jeżeli decyzja ta jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. (wyrok NSA

z 10 stycznia 2001 r. sygn. akt I SA 1790/99 ONSA 2002/1/39)

Na wstępie należało rozważyć, czy Minister Infrastruktury - obecnie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej był władny stwierdzić nieważność decyzji wywłaszczeniowych organów obu instancji. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że organ administracji właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w instancji odwoławczej jest właściwy również do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji w tej samej sprawie, gdy dotknięta jest ona ciężkimi wadami, określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 1997 r. sygn. akt IV SA 1520/95, niepubl.).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy można z całą pewnością powiedzieć, że Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej był władny stwierdzić nieważność zarówno decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1971 r., jak i poprzedzającego ją orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1970 r. Po pierwsze, wniosek taki wypływa z wykładni systemowej art. 156 - 158 k.p.a. Powszechnie bowiem przyjmuje się, że decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji ma charakter deklaratoryjny i wywołuje skutek prawny ex tunc. Innymi słowy, decyzja ta stwierdza, że badana decyzja jest dotknięta wadą nieważności wymienioną w art. 156

§ 1 k.p.a., a co za tym idzie - jest nieważna od początku, czyli od dnia jej wydania. Ograniczenie kompetencji organu właściwego w sprawie stwierdzenia nieważności tylko do decyzji organu odwoławczego prowadziłoby do niejednolitego trybu usuwania

z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadą nieważności. Te pierwsze byłyby eliminowane w trybie nadzwyczajnym, w drodze stwierdzenia nieważności, ze skutkiem ex tunc. Natomiast decyzje wydane w pierwszej instancji podlegałyby wzruszeniu

w trybie zwyczajnym, w drodze ich uchylenia i ze skutkiem ex nunc, to znaczy z dniem doręczenia stronie decyzji organu odwoławczego. Po drugie, jeżeli wada powodująca nieważność decyzji tkwi w również w decyzji organu pierwszej instancji, to decyzja organu odwoławczego podlega stwierdzeniu nieważności tylko dlatego, że utrzymano nią w mocy ( w niniejszej sprawie w części ) decyzję dotkniętą wadą nieważności.

Skarga jest zatem zasadna.

Na gruncie ustalenia, że składający odwołanie od decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1970 r. J. S., nie był w dacie jego złożenia ani później następcą prawnym E. S. (postanowienie Sadu Rejonowego w G. sygn. akt I [...]), stwierdzić należy, że nie był on tym samym uprawniony do złożenia odwołania. W tym zakresie treść zaskarżonego orzeczenia oraz orzeczenia poprzedzającego jest prawidłowa i jednocześnie nie jest przez skarżących kwestionowana.

Po drugie również w decyzji organu pierwszej instancji tkwi kwalifikowana wada powodująca jej nieważność, czego organ odwoławczy nie dostrzegł, podobnie jak nie dostrzegł braku uprawnienia J. S. do złożenia odwołania. Również z powodu tej kwalifikowanej wady decyzji pierwszo-instancyjnej, decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1971 r. podlega stwierdzeniu nieważności już tylko dlatego, że utrzymano nią w mocy, w części dotyczącej wywłaszczenia, decyzję dotkniętą wadą nieważności. Z materiału dowodowego zebranego w aktach administracyjnych wynika bowiem, że właścicielka przedmiotowej nieruchomości, na datę wydania decyzji wywłaszczeniowej nie żyła, zmarła bowiem w dniu 20 grudnia 1935 r., natomiast prawa do spadku po niej ustalone zostały dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego w G. w dniu [...] kwietnia 1992 r. (I Ns [...]). Doręczenie zatem decyzji Prezydium Rady Narodowej w G.

z dnia [...] lutego 1971 r. J. S. było wadliwe, z uwagi na fakt, że nie był on w tej dacie ani później następcą prawnym zmarłej właścicielki wywłaszczanej nieruchomości E. S., brak również jakichkolwiek dowodów na okoliczność, że był on pełnomocnikiem spadkobierców zmarłej właścicielki, na co w uzasadnieniu tejże decyzji w sposób bezpodstawny powołał się organ. Innymi słowy w decyzji organu I instancji tkwi wada powielona przez organ odwoławczy. Nie może wobec tego umknąć uwadze organu wydającego decyzję w trybie nadzoru, że nieuzasadnione i nieprawidłowe jest ograniczenie jego kompetencji do stwierdzenia nieważności tylko decyzji organu odwoławczego. W skrajnych sytuacjach mogłoby to prowadzić do niemożności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji pierwszej instancji, mimo że została ona wydana z wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a., gdyby choćby organ rozpoznający sprawę w postępowaniu odwoławczym, miał odmienny pogląd w kwestii występowania wady nieważności niż organ działający w trybie nadzoru.

Zarówno w literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie sądowym panuje jednomyślność co do tego, że odjęcie prawa własności w drodze wywłaszczenia ma charakter wyjątkowy. Może mieć ono zastosowanie dopiero wówczas, gdy w inny sposób nie można uzyskać nieruchomości niezbędnej do realizacji ważnych celów

o charakterze publicznym, określonych w ustawie. Podjęcie działań zmierzających do odjęcia własności, uwarunkowane jest poza przesłankami wynikającymi z przepisów prawa materialnego również prawidłowym zastosowaniem przepisów procedury administracyjnej. Skoro w dniu wywłaszczenia właścicielka wywłaszczanej nieruchomości nie żyła, o czym organ wiedział, doręczenie decyzji osobie nie będącej jej następcą prawnym ani pełnomocnikiem tychże następców, stanowi kwalifikowaną wadę decyzji administracyjnej i należy je uznać za rażące naruszenie prawa. Jak wynika z akt sprawy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. zawiadamiając o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego nie wskazało właściciela, poczyniło bowiem adnotację, że właścicielka nie żyje. Działanie organu wywłaszczeniowego było w tym zakresie nieprawidłowe, gdyż organ powinien ustalić kto jest właścicielem nieruchomości. Zaniechanie ustalenia właściciela wywłaszczanej nieruchomości stanowi naruszenie przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i daje podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 1999 r., sygn. akt IV SA 1642/96, który uznał, że nie zawsze brak uczestnictwa strony

w postępowaniu wywłaszczeniowym (co miało miejsce w niniejszej sprawie) automatycznie może stanowić wyłącznie przesłankę wznowieniową (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). W sytuacji bowiem, gdy organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe

w ogóle nie ustalił właściciela wywłaszczanej nieruchomości, decyzję wywłaszczeniową wydaną bez zapewnienia udziału w postępowaniu właścicielowi należy uznać za rażąco naruszającą prawo.

Ponownie prowadząc postępowanie odwoławcze Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej dokona oceny poprawności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej przy uwzględnieniu zaprezentowanych wyżej rozważań Sądu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 152 p.p.s.a. orzekł jak

w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.