Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 12/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-05-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 10  par. 1,  art. 79,  art. 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin (spr.), Sędziowie asesor WSA Agnieszka Wójcik, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego M. P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] Minister Gospodarki utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2008 r., w której nie stwierdził nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1950 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Wspólnota Pracowników Przemysłu D. Sp. Komand. Dawn. B. B., położonego w O., pow. W..

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytoczono argumentację utrzymanej w mocy decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. wskazując, iż nieruchomości objęte orzeczeniem z dnia [...] marca 1950 r., stanowiące własność B. B. (dawnego właściciela również znacjonalizowanego przedsiębiorstwa), tj. parcele: nr [...] o pow. 3439 nr, nr [...] o pow. 5108 m2, nr [...] o pow. 23035 m2, nr [...] o pow. 1874 m2, nr [...] o pow. 9812 m2, nr [...] o pow. 2380 m2 i nr [...] o pow. 24828 m2 - zostały włączone do przedmiotowego przedsiębiorstwa przed datą wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. 5 lutego 1946 r., co wynika z planu sytuacyjnego Zjednoczonych Fabryk Przeróbki D. B. B. w O. z dnia [...] lutego 1937 r. Parcele te znajdowały się pod budynkami fabrycznymi w dniu [...] lutego 1946 r., stanowiąc tym samym integralny składnik przedmiotowego przedsiębiorstwa niezbędny dla jego prawidłowego funkcjonowania. Na nieruchomościach tych, stanowiących składnik nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, jeszcze przed nacjonalizacją posadowione były liczne budynki fabryczne, w których odbywała się produkcja i były to np. magazyny, suszarnie, hale dykt, warsztaty mechaniczne, tartaki, parkieciarnia. Bez włączenia całości omawianej zabudowanej budynkami nieruchomości fabrycznej do przedsiębiorstwa, według stanu przed nacjonalizacją, produkcja nie byłaby zatem w ogóle możliwa. Przedmiotowe nieruchomości jako integralny składnik majątkowy przedsiębiorstwa były więc bez wątpienia niezbędne dla jego prawidłowego funkcjonowania i potrzeb produkcyjnych. Również ujęty w protokole zdawczo - odbiorczym sporządzonym od [...] października do [...] listopada 1948 r. cały park maszynowy, w tym maszyny, urządzenia i inne ruchomości, pozostające w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, na wyposażeniu fabryki, stanowił nierozerwalną cześć tego przedsiębiorstwa i był niezbędny dla jego prawidłowego funkcjonowania, co wynikało z charakteru produkcji tego zakładu. Zgodnie natomiast z wytycznymi WSA w Warszawie zamieszczonymi w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 15 marca 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 296/04 - Minister Gospodarki po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalił również, iż na dawnej parceli nr [...] nie znajdował się budynek mieszkalny - odpowiadający opisowi budynku ujętego pod poz. [...] (numer budynku [...]

1

Sygn. akt IV SA/Wa 12/09

) załącznika nr 2 do powołanego protokołu zdawczo -odbiorczego i w tym względzie wskazał, że przedmiotowy budynek, o którym mowa powyżej, znajdował się de facto na dawnej parceli nr [...], która nie została objęta procesem nacjonalizacji. W tym stanie rzeczy Minister Gospodarki stwierdził, że pomimo zamieszczenia budynku mieszkalnego w powołanym protokole - błąd ten nie miał wpływu na prawa i obowiązki adresata badanej pod kątem legalności decyzji, nie stanowił on zatem o naruszeniu prawa, przy jej wydaniu.

Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Gospodarki stwierdził, iż nie zawiadomił żadnej ze stron postępowania o przeprowadzanych oględzinach nieruchomości, ponieważ czynności tej dokonywał Starosta W., który nie zawiadomił o tej czynności także Ministra Gospodarki. O dokonaniu tej czynności organ orzekający dowiedział się dopiero po jej przeprowadzeniu. Tym niemniej Minister Gospodarki umożliwił stronie skarżącej w późniejszym czasie skorzystanie z prawa do wypowiedzenia się na piśmie co do przeprowadzonego dowodu, z czego zresztą skorzystała kierując w tym przedmiocie stosowne pisma. O ile więc organ orzekający może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w trybie art. 136 kpa, to jednak okoliczność stwierdzona w drodze oględzin została stwierdzona innym dowodem, dlatego organ orzekający nie widzi podstaw do ponownego przeprowadzania tego dowodu, jedynie z tej przyczyny, że nie wszystkie strony postępowania w nim uczestniczyły. Ponadto, podjęcie takiej czynności mogłoby znaczenie opóźnić zakończenie sprawy.

Minister Gospodarki uznał, że przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo, jak i jego składniki majątkowe stanowiące własność jednego podmiotu, tj. osoby fizycznej B. B., a nie spółki. Ponadto nie ma znaczenia, czy organ orzekający w decyzji z dnia [...] lipca 2008 r., wskazał, czy też nie na okoliczność zawarcia umowy dzierżawy przedsiębiorstwa i jego składników majątkowych, bowiem fakt ten nie zmieniał niczego w zakresie panujących stosunków własnościowych i nie miał jakiegokolwiek wpływu na proces nacjonalizacji - właścicielem przejętego mienia pozostawał nadal B. B. bez względu na to, czy i przez jaki podmiot zakład był dzierżawiony. Tym samym, procesem nacjonalizacji objęte zostało przedsiębiorstwo stanowiące własność B. B., jak i składniki majątkowe tego zakładu, tj. mienie ruchome i nieruchomości, należące również do tego samego podmiotu. Takie stanowisko organu orzekającego wynika z prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 3107/02 wydanego uprzednio w niniejszej sprawie, w którym stwierdzono, iż "przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym, a nie firma. Fakt wykreślenia z rejestru handlowego firmy "Zakłady P. B. B. O. pow. W." i zarejestrowanie tego przedsiębiorstwa pod firmą "Wspólnota Pracowników Przemysłu D. - nie był równoznaczny (...) z

2

Sygn. akt IV SA/Wa 12/09

likwidacją przedsiębiorstwa. Okoliczność, iż w orzeczeniach administracyjnych w sprawie nacjonalizacji tego przedsiębiorstwa oznaczano przedsiębiorstwo to jako "Wspólnotę Pracowników Przemysłu D. - Spółka Komandytowa dawniej B. B." lub jako "Przedsiębiorstwo firmy Zakłady P. B. B. (dzierżawca: Wspólnota Pracowników Przemysłu D. Spółka Komandytowa) O." nie zmienia oczywistego faktu, że wszystkie te orzeczenia dotyczyły jednego przedsiębiorstwa przemysłowego (...) stanowiącego własność B. B.". Sąd wskazał również, że: "Jest oczywiste, że Wspólnota, jako dzierżawca przedsiębiorstwa, nie była właścicielem mienia wchodzącego w skład dzierżawionego przedsiębiorstwa." Skoro zatem przedsiębiorstwo stanowiło własność B. B. to i jego poszczególne składniki stanowiły własność osoby fizycznej - B. B.". W tym aspekcie Minister Gospodarki stwierdził, że okoliczności potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu należy uznać za ustalone, nadto na zasadzie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), organ jest związany dokonaną przez sąd oceną prawną. Ustalenia co do faktów zawarte w sentencji prawomocnego wyroku sądu nie są przedmiotem postępowania dowodowego w sprawie. Zatem ustalenia te są wiążące dla organu administracji publicznej i nie podlegają weryfikacji w odróżnieniu od innych faktów w postępowaniu administracyjnym.

Twierdzenie skarżącego, że budynek mieszkalny - stanowiący własność B. B. - ujęty pod poz. 44 załącznika nr 2 do protokołu zdawczo -odbiorczego sporządzonego w dniach od [...] października do [...] listopada 1948 r. (nr [...]) znajdował się na parceli [...] został upaństwowiony pomimo, iż nie był związany z zakładem przeróbki d., co miałoby wynikać z planu sytuacyjnego oraz załączonego do niego wykazu parcel gruntowych z dnia [...] października 1947 r., jest całkowicie sprzeczne ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Ministra Gospodarki w decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. Ustalenia poczynione w tej kwestii sprowadziły się do stwierdzenia przez Ministra Gospodarki, iż przedmiotowy budynek znajdował się de facto na dawnej parceli nr [...], która nie została objęta procesem nacjonalizacji, a nie jak twierdzi skarżący - na parceli nr [...]. W tym stanie rzeczy zostało również stwierdzone, że zapis w powołanym protokole był błędny i nie odpowiadał rzeczywistemu stanowi rzeczy. Ustalenia te zostały oparte na całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym również na podstawie oględzin terenu dokonanych przez Starostwo Powiatowe w O. w dniu [...] stycznia 2007 r. W tym aspekcie parcela nr [...] jedynie graniczyła bezpośrednio z parcelą nr [...], a wskazany plan sytuacyjny, na który powołuje się strona skarżąca, nie koresponduje z pozostałym materiałem dowodowym, dlatego twierdzenia strony skarżącej nie mają uzasadnienia.

3

Sygn. akt IV SA/Wa 12/09

Odnosząc się w następnej kolejności do podniesionej przez skarżącego kwestii, iż organ orzekający pominął fakt, iż Minister Gospodarki w decyzji z dnia [...] kwietnia 2002 r. stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd przymusowy przedsiębiorstwa, a jako przesłankę wskazał okoliczność nieistnienia w dacie jego wydania nacjonalizowanego podmiotu (spółki) podniesiono, że powyższa okoliczność nie jest i nie była przedmiotem badania ze strony organu orzekającego, ponieważ nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. M. P. - następca prawny B. B. będącego właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa - zarzucił naruszenie:

art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r., nr 3, poz. 17), poprzez brak stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1950 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: Wspólnota Pracowników Przemysłu D. Sp. Komand. Dawn. B. B., położonego w O., pow. W., w zakresie w jakim protokół ten obejmował mienie dzierżawione przez spółkę od B. B. na podstawie kontraktu dzierżawy z dnia [...] grudnia 1945 r.,

zasady nemo plus iuris ad alium transfere potest ąuam ipse habet poprzez uznanie, że Skarb Państwa przejmując Wspólnotę Pracowników Przemysłu D. B. B.i Sk. Spółka komandytowa nabył własność mienia dzierżawionego przez spółkę od B. B. na mocy kontraktu dzierżawy z dnia [...] grudnia 1945 r. - uchybienie to stanowi rażące naruszenie prawa dające podstawą do stwierdzenia nieważności skarżonych decyzji,

art. 26 §1 w zw. z art. 34 oraz art. 40 §1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz. U. z 1934 r., poz. 57, nr 502), poprzez przyjęcie, że w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej istniało indywidualne przedsiębiorstwo B. B., podczas gdy firma tego przedsiębiorstwa: "Zakłady Przeróbki D. B. B. O. pow. W." została w dniu 1 grudnia 1945 r. wykreślona z rejestru handlowego,

- art. 143 oraz art. 144 w zw. z art. 81 kh poprzez uznanie za tożsame

indywidualnego przedsiębiorstwa B. B. oraz przedsiębiorstwa

działającego pod firmą Wspólnota Pracowników Przemysłu D. B. B. i

Sk. Spółka komandytowa i stwierdzenie że Wspólnota Pracowników Przemyski

D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa była nową firmą, pod którą

B. B. prowadził swoje przedsiębiorstwo, podczas gdy wyżej wymieniona

4

Sygn. akt IV SA/Wa 12/09

spółka była odrębnym podmiotem praw i obowiązków dysponującym majątkiem pochodzącym z wkładów wspólników, a zatem nie stanowiła indywidualnej własności B. b., tylko własność wszystkich wspólników; jako odrębny podmiot praw i obowiązków spółka ta prowadziła własne przedsiębiorstwo, w ramach którego dzierżawiła nieruchomości i mienie ruchome należące do B. B.,

* art. 40 §1 pkt 6 kh poprzez brak jego zastosowania i stwierdzenia, że na skutek przejęcia własności Wspólnoty Pracowników Przemysłu D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa, Skarb Państwa wszedł w stosunek dzierżawy nieruchomości dzierżawionych przez nacjonalizowaną spółkę, stanowiących własność B. B.,

* art. 10 §1 i 79 §1 kpa poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu polegające na braku zawiadomienia skarżącego oraz jego pełnomocnika o terminie przeprowadzenia dowodu z oględzin nieruchomości objętych protokołem zdawczo - odbiorczym, sporządzonym w dniach od [...] października do [...] listopada 1948 r., co skutkowało uniemożliwieniem wnioskodawcy wzięcia udziału w oględzinach tych nieruchomości przeprowadzonych przez Starostę W. w dniu [...] stycznia 2007 r., co stanowi przesłankę do wznowienia postępowania,

art. 16 §1 kpa poprzez przyjęcie ustaleń sprzecznych z poczynionymi w ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki wydanej w dniu [...] kwietnia 2002 r., sygn. akt [...], w zakresie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy przedsiębiorstwa firmy Przeróbka D. B. B., ze względu na fakt, iż w dacie wydania zarządzenia wyżej wymienione przedsiębiorstwo nie istniało -stanowi to rażące naruszenie prawa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności skarżonych decyzji,

art. 7 oraz art. 12 §1 kpa poprzez brak dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia sprawy, skutkujący nieprawidłowym ustaleniem, iż procesem nacjonalizacji objęte zostało przedsiębiorstwo stanowiące własność B. B., podczas gdy orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa dotyczyło Wspólnoty Pracowników Przemysłu D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa, podobnie jak orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1950 r., wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo odbiorczego przedsiębiorstwa; Wspólnota Pracowników Przemysłu D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa była nową firmą indywidualnego przedsiębiorstwa B. B., wobec czego w orzeczeniu Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1950 r., wydano w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo odbiorczego prawidłowo wskazano jako firmę

5

Sygn. akt IV SA/Wa 12/09

nacjonalizowanego przedsiębiorstwa: Wspólnota Pracowników Przemysłu D. Sp. Komand. Dawn. B. B.; budynek mieszkalny nr [...] ujęty pod pozycją 44 Spisu budynków fabrycznych i administracyjnych przedsiębiorstwa: "Wspólnota Pracowników przemysłu D. Spółka Komandytowa dawn. B. B., O." (załącznik nr 2 do protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniach od [...] października do [...] listopada 1948 r.) znajdował się na parceli [...] i nie został upaństwowiony,

- art. 7 kpa został naruszony także przez brak uwzględnienia słusznego interesu

skarżącego oraz zaakceptowanie niezgodnego z zasadą praworządności postępowania

organów Państwa polegających na przejęciu na własność Skarbu Państwa

nieruchomości nie stanowiących własności nacjonalizowanego podmiotu, a jedynie

dzierżawionych przez ten podmiot, wskazanie w orzeczeniu nacjonalizacyjnym firmy,

pod którą nacjonalizowany podmiot nigdy nie był zarejestrowany w rejestrze

handlowym: Wspólnota Pracowników Przemysłu D. Sp. Komand. Dawn. B.

B., w celu objęcia nacjonalizacją również mienia będącego własnością

B. B.,

- art. 77 §1 oraz art. 80 kpa poprzez brak rozpatrzenia całości materiału

zgromadzonego w sprawie, polegający na pominięciu: faktu, iż przedmiotem dzierżawy

na postawie kontraktu dzierżawy z dnia [...] grudnia 1945 r. nie było przedsiębiorstwo

B. B., a Zakład Fabryczny w O. z wszystkimi budynkami,

maszynami i urządzeniami, za wyjątkiem cegielni i wszystkich budynków mieszkalnych;

faktu, iż mienie przedsiębiorstwa Wspólnota Pracowników Przemysłu D. B.

B. i Sk. Spółka komandytowa nie stanowiło własności wyłącznie B.

B., lecz współwłasność wszystkich wspólników; faktu, iż decyzją z [...]

kwietnia 2002 roku (nr decyzji [...]) Minister Gospodarki

stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemyski Lekkiego z dnia [...] lipca 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy przedsiębiorstwa firmy Przeróbka D. B.

B., a wyżej wymieniona decyzja stała się w tym zakresie ostateczna; faktu, iż w

umowie spółki komandytowej z dnia [...] grudnia 1945 r. sporządzonej przez notariusza

J. R., rep. nr [...] na rok 1945, znajduje się oświadczenie B.

B. o likwidacji osobistego przedsiębiorstwa; planu sytuacyjnego oraz

załączonego do niego wykazu parcel gruntowych z dnia [...] października 1947 r.

(załączony do pisma pełnomocnika wnioskodawcy z dnia [...] października 2007 r.), z

którego wynika, że na parceli [...] i części parceli [...] znajdował się dom

mieszkalny; wskazania przez Starostę W. w piśmie do Ministerstwa

Gospodarki z dnia [...] lutego 2007 r. stanowiącym podsumowanie wyników oględzin

znacjonalizowanych nieruchomości, iż budynek o którym mowa pod poz. 44 Spisu

budynków fabrycznych i administracyjnych przedsiębiorstwa: "Wspólnota Pracowników

przemysłu D. Spółka Komandytowa dawn. B. B., O."

6

Sygn. akt IV SA/Wa 12/09

(załącznik nr 2 do protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniach od [...] października do [...] listopada 1948 r.) stanowi obecnie część budynku administracyjno-biurowego O. Zakładów Przemysłu S.; załącznika nr 7 do wyżej wymienionego pisma starosty W., na którym obrysowano część budynku administracyjno-biurowego, zlokalizowanego na działce [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa, odpowiadającą budynkowi opisanemu w pkt 44 wyżej wymienionego załącznika do protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniach od [...] października do [...] listopada 1948 r.,

* art. 107 §3 kpa poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonych decyzji dowodów, z których wynika, że budynek opisany w pkt. 44 Spisu budynków fabrycznych i administracyjnych przedsiębiorstwa: "Wspólnota Pracowników przemysłu D. Spółka Komandytowa dawn. B. B., O. nie znajdował się na parceli nr [...], tylko na parceli [...], która nie została objęta procesem nacjonalizacji,

* art. 8 kpa poprzez brak prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwa, przejawiający się m. in. w zaniechaniu zawiadomienia wnioskodawcy i jego pełnomocnika o terminie oględzin nieruchomości objętych upaństwowieniem,

* art. 156 § 1 pkt. 2 kpa poprzez zaniechanie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa,

* art. 6 kpa poprzez wydanie decyzji naruszającej wyżej wymienione przepisy. Decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. zarzucono także naruszenie art. 138 w zw. z art. 127 §3 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] lipca 2008 r., podlegającej uchyleniu ze względu na naruszenie przepisów prawa i nieprawidłowe ustalenia faktyczne. Ponadto, obie skarżone decyzje, ignorując prawo własności i prawo do dziedziczenia skarżącego, stanowią pogwałcenie art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W uzasadnieniu skargi przytoczono stan faktyczny sprawy oraz wskazano na dodatkową argumentację mającą uzasadniać stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji względnie uchylenie ich z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaskarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty należało podzielić.

Postępowanie nadzorcze w sprawie wszczęte zostało wnioskiem złożonym w 1991 r., w wyniku którego wydawane były decyzje, które oceniał następnie Naczelny

7

Sygn. akt IV SA/Wa 12/09

Sąd Administracyjny. W wyniku kilkukrotnego wydawania decyzji i ich uchylania przez Naczelny Sąd Administracyjny, w jednym z kolejnych wyroków - wydanym w dniu 8 sierpnia 2003 r. sygn. akt 3107/02 - Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone decyzje Ministra Gospodarki w części dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn Wspólnota Pracowników Przemysłu D. Sp Komandytowa dawniej B. B. w części dotyczącej przejęcia wraz z tym przedsiębiorstwem mienia będącego w dacie jego nacjonalizacji własnością osoby fizycznej. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wyraził wiążącą obecnie w sprawie z mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), ocenę prawną, iż przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym, a nie firma. Przedsiębiorstwo stanowiące własność B. B. w znaczeniu przedmiotowym nadal istniało, mimo wykreślenia z rejestru handlowego jego poprzedniej nazwy (firmy), po czym zostało wydzierżawione spółce komandytowej. Okoliczność, iż w orzeczeniach administracyjnych wydawanych w sprawie nacjonalizacji tego przedsiębiorstwa oznaczano przedsiębiorstwo to jako "Wspólnotę Pracowników Przemysłu D. - Spółka Komandytowa dawniej B. B." lub jako "przedsiębiorstwo firmy Zakłady Przeróbki D. B. B. (dzierżawca: Wspólnota Pracowników Przemysłu D. Spółka Komandytowa) O." nie zmienia oczywistego faktu, że wszystkie te orzeczenia dotyczyły jednego przedsiębiorstwa przemysłowego, znajdującego się w O. pow. W.i stanowiącego własność B. B..

Sąd wskazał również, że w orzeczeniu o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego nie uwzględniono zastrzeżeń do tego protokołu, zgłoszonych przez B. B. i dziewięciu komandytariuszy "w imieniu Wspólnoty Pracowników Przemysłu D. Spółka Komandytowa O. pow. W.". W zastrzeżeniach tych wymieniono ruchomości będące rzekomo własnością Wspólnoty, ruchomości "oddane pod opiekę Wspólnoty", stanowiące własność B. B. oraz ruchomości powierzone przez osoby trzecie "Wspólnocie", niezwiązane z dzierżawionym przedsiębiorstwem. W uzasadnieniu orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy ogólnikowo podano, że "składniki, których wyłączenia petenci żądają, stanowią integralną część przedsiębiorstwa służąc do wykonania zadań i osiągnięcia celów przedsiębiorstwa" - bez dokonania analizy charakteru tych składników. W wyniku tego - w omawianym wyroku z dnia 8 sierpnia 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził - iż wyjaśnienie tych właśnie kwestii miał na uwadze Sąd uchylając wyrokiem z dnia 11 lipca 2001 r. wcześniejszą decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 1999 r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 1998 r. i wskazując w motywach na konieczność "jednoznacznego, całościowego i w

8

Sygn. akt IV SA/Wa 12/09

sposób nie budzący wątpliwości odniesienia się do kwestii relacji pomiędzy majątkiem przedsiębiorstwa a majątkiem osobistym rodziny B.". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ orzekający nie zastosował się do tych wytycznych i żadnych ustaleń w kwestii dotyczącej działki nr [...], która wymieniona została na str. 3 protokołu, jako wchodząca w skład terenu zakładu i podlegająca przejęciu. Wyjaśnienia wymagała - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - rozbieżność między częścią podstawową protokołu zdawczo-odbiorczego, a załącznikiem do tego protokołu, dotycząca działki nr [...], iż działka ta jest tą samą działką, na której istnieje budynek mieszkalny właściciela (willa), który został wymieniony w załączniku nr 33 do protokołu oznaczonym jako "wyłączone spod nacjonalizacji". Wyjaśnienia wymagał również charakter obiektów wymienionych w zastrzeżeniach do protokołu zdawczo-odbiorczego.

W takim kształcie wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister Gospodarki wydał kolejne decyzje w sprawie, które ponownie zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 296/04, w którym Sąd wskazał m.in., iż badając w trybie nadzoru orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1950r., którym ustalono, że składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa - organ obowiązany był ustalić ponad wszelką wątpliwość, jakie konkretnie składniki majątkowe zostały wymienione w protokole zdawczo-odbiorczym. We wskazanym wyroku Sąd stwierdził w konsekwencji, iż bez jednoznacznego ustalenia, jakie składniki mienia zostały objęte protokołem zdawczo-odbiorczym przedsiębiorstwa, nie jest możliwe wydanie prawidłowej decyzji w postępowaniu nadzorczym, którego przedmiotem jest orzeczenie o zatwierdzeniu tego protokołu. W tym celu - zdaniem Sądu - możliwe jest np. przeprowadzenie oględzin terenu przedmiotowego przedsiębiorstwa.

Nie ulega zatem wątpliwości, iż po cytowanym wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r. i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2005 r., Ministrowi Gospodarki pozostało przeprowadzenie postępowania nadzorczego z wniosku skarżącego z 1991 r. wobec już tylko orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1950 r. i jedynie w zakresie wyjaśnienia, jakie składniki majątkowe obejmował zatwierdzony tym orzeczeniem protokół zdawczo-odbiorczy. Zarzuty skargi wykraczające poza tak określony zakres koniecznych ustaleń i ocen nie mają zatem znaczenia w sprawie, skoro z mocy art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, również Sąd obecnie orzekający w sprawie jest związany tym zakresem wynikającym z powołanych wyżej orzeczeń sądów administracyjnych.

Na uwzględnienie zasługuje natomiast zarzut skargi naruszenia przez organ orzekający art. 10 §1 i art. 79 §1 kpa, przy czym organ orzekający naruszył także art. 79

9

Sygn. akt IV SA/Wa 12/09

§2 kpa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli bowiem Minister Gospodarki dokonał w ramach pomocy prawnej za pośrednictwem Starosty W. czynności procesowej oględzin nieruchomości, to ustalenia dokonane w ramach tej czynności mogą stanowić podstawę do wydania rozstrzygnięcia tylko wtedy, gdy czynność ta dokonana została z zachowaniem wszystkich wymogów określonych w art. 79 §1 i §2 kpa.

Z art. 79 §1 i §2 kpa wynika, że strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem, mając prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu. Również w art. 10 §1 kpa wskazano, iż organy administracji publicznej zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania.

Tymczasem, z akt sprawy wynika, co przyznał również organ orzekający w zaskarżonej decyzji, iż przeprowadzenie oględzin przez pracowników Starostwa Powiatowego we W. nie zostało poprzedzone stosownym zawiadomieniem stron o dokonywaniu tego rodzaju czynności dowodowej. Z protokołu oględzin wynika natomiast, iż w dokonywaniu tej czynności brali udział m.in. przedstawiciele i pełnomocnik O. Zakładów Przemysłu S. w O., jako strony przeciwnej wobec skarżącego. Nie brał natomiast udziału w tej czynności ani skarżący, ani też jego pełnomocnik, skoro nie byli o tym zawiadomieni. Nie ulega więc wątpliwości, iż doszło do naruszenia art. 79 §1 kpa w sposób powodujący pozbawienie skarżącego uprawnień przewidzianych w art. 10 §1 i art. 79 §2 kpa. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro w zaskarżonej decyzji organ orzekający uzasadnił negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie m.in. ustaleniami dokonanymi podczas przeprowadzonych oględzin. Jakkolwiek bowiem organ orzekający wskazał w zaskarżonej decyzji, iż okoliczność, na którą przeprowadzono oględziny, została stwierdzona innym dowodem, to jednak nie wskazał tego dowodu. Natomiast na stronie 8 zaskarżonej decyzji organ orzekający wprost stwierdził, iż ustalenia dotyczące budynku mieszkalnego i miejsca jego posadowienia zostały oparte na całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym również na podstawie oględzin terenu dokonanych przez Starostwo Powiatowe w O. (powinno być Starostwo Powiatowe we W.) w dniu [...] stycznia 2007 r. Takie sformułowanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wskazuje, iż efekt ustaleń dokonanych w ramach oględzin przeprowadzonych w dniu [...] stycznia 2007 r. -jak to wyżej wykazano - z naruszeniem art. 10 §1 i art. 79 §1 i §2 kpa, stał się jednym ze środków dowodowych uzasadniających rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji.

Dla zaistniałego naruszenia prawa nie ma żadnego znaczenia wskazana przez organ orzekający okoliczność umożliwienia skarżącemu zapoznania się z protokołem oględzin, skoro ustawowy obowiązek organu administracji w zapewnieniu stronom

10

Sygn. akt IV SA/Wa 12/09

czynnego udziału w postępowaniu, w tym umożliwienie wzięcia udziału w przeprowadzeniu dowodu, nie może być sprowadzony jedynie do umożliwienia stronie zapoznania się z efektem dokonanych czynności dowodowych. Na szczególnie negatywną ocenę zasługuje natomiast twierdzenie organu orzekającego, iż nie ponosi on odpowiedzialności za nieprawidłowe przeprowadzenie oględzin, skoro oględziny te zostały przeprowadzone przez Starostwo Powiatowe we W., a nie przez organ orzekający, i także organ orzekający uzyskał wiedzę o tych oględzinach dopiero po ich przeprowadzeniu. Jeżeli organ orzekający wiedział przed wydaniem zaskarżonej decyzji o nieprawidłowym przeprowadzeniu oględzin, to jako prowadzący w sprawie postępowanie administracyjne, miał obowiązek ponowić przeprowadzenie tych oględzin w sposób odpowiadający wymogom określonym w obowiązujących w tej mierze przepisach prawa, zwłaszcza gdy następnie posłużył się wynikiem tych oględzin dla wykazania słuszności wydanego rozstrzygnięcia. Tymczasem, organ orzekający -pomimo wiedzy o nieprawidłowym przeprowadzeniu oględzin - odmówił ponownego ich przeprowadzenia, co w okolicznościach rozpatrywanej sprawy narusza art. 8 kpa. Nie stanowi bowiem przejawu pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa takie działanie, w którym organ orzekający jest świadomy zaistnienia naruszenia prawa, lecz mimo to odmawia usunięcia tego naruszenia.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ orzekający przeprowadzi oględziny nieruchomości w sposób zgodny z wymogami określonymi w obowiązującym prawie i w wyniku dokonanych ustaleń podejmie rozstrzygnięcie z uwzględnieniem ocen i wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r. sygn. akt IV SA 3107/02 i w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 296/04.