Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1996/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Barbara Koś Walentyna Długaszewska ( spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2005r. sprawy ze skargi Spółdzielni "A" w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lipca 2002r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej Spółdzielni kwotę 3.310,80 (trzy tysiące trzysta dziesięć złotych 88/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W. Długaszewska /-/ M. Kosewska /-/ B. Koś


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2002 roku Nr [...], wydaną na podstawie przepisów art. 233§1 pkt 2a, art. 207, art. 210§1 ustawy z dnia 29.08.1997 roku Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 262 ustawy z dnia 9.01.1997 roku Kodeks celny ( Dz. U. Nr 75, poz. 802 z 2001 r. tj), art. 279§1, art. 246 Kodeksu celnego uchylił decyzję organu I instancji - Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] kwietnia 2000 roku i odmówił Spółdzielni "A" zwrotu żądanej przez Spółdzielnię należności - nienależnie uiszczonego cła.

Jak wynika z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy w dniu [...] grudnia 1991 roku Spółdzielnia "A" zgłosiła do odprawy ostatecznej w przywozie towar w postaci 29.204 butelek alkoholu Brandy, załączając do wniosku faktury z dnia [...] .12.1991 roku oraz wydane przez MWGZ pozwolenie z dnia [...] .12.1991 roku. Dyrektor Urzędu Celnego dopuścił przedmiotowy towar do obrotu na polskim obszarze celnym i decyzją z dnia [...] grudnia 1991 roku - zawartą w zgłoszeniu celnym, dokonał wymiaru cła w wysokości 592.921,000zł..

Prezes Głównego Urzędu Ceł, na skutek odwołania Spółdzielni, decyzją z dnia [...] stycznia 1992 roku uchylił decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 1991 roku dotyczącą wymiaru wartości celnej i należności celnych , przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.

Kolejną decyzją z dnia [...] marca 1992 roku Dyrektor Urzędu Celnego dokonał ponownego wymiaru cła.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] kwietnia 1992 roku, rozpoznając odwołanie od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] marca 1992 roku uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł co do istoty sprawy, ustalając wartość celną w kwocie 453.887,000zł oraz dokonując zwrotu nadpłaconego cła.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 23 kwietnia 1993 roku, wydanym na skutek skargi Spółdzielni "A" na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] kwietnia 1992 roku, oddalił skargę.

[...] maja 1995 roku Spółdzielnia "A" złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] marca 1992 roku.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] lipca 1995 roku odmówił stwierdzenia nieważności decyzji.

Kolejną decyzją z dnia [...] maja 1996 roku Prezes Głównego Urzędu Ceł uchylił swoją decyzję z [...] lipca 1995 roku, wskazując na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 15 września 1995 roku ( S.A. P 2450/92, którym uchylono wyrok z 23.04.1993 roku i ostatecznie odrzucono skargę na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] kwietnia 1992 roku.

Decyzją z dnia [...] października 1996 roku Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpoznaniu kolejnego wniosku strony z [...] maja 1995 roku, ponownie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...].04.1992 roku oraz decyzji z [...].03.1992 roku, zaś decyzją z [...] lutego 1998 roku utrzymał w mocy swoją decyzję z [...].10.1996 roku.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 grudnia 1998 roku stwierdził nieważność decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] lutego 1998 roku, wskazując w uzasadnieniu , że w odniesieniu do decyzji z dnia [...] .04.1992 roku oraz decyzji z [...] .03.1992 roku brak było prawidłowo złożonego środka zaskarżenia.

W związku ze wskazanym wyżej wyrokiem Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z [...] kwietnia 1999 roku stwierdził nieważność decyzji z [...] października 1996 roku, a następnie kolejną decyzją z dnia [...] czerwca 1999 roku stwierdził nieważność decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] kwietnia 1992 roku, decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] marca 1992 roku oraz decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] stycznia 1992 roku.

Pismem z dnia [...] lipca 1999 roku Spółdzielnia "A" wystąpiła z wnioskiem o zwrot nienależnie uiszczonego cła, podnosząc, iż wobec będącej tytułem wykonawczym w sprawie decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] kwietnia 1992 roku stwierdzono nieważność.

Pismem z dnia [...] lipca 1999 roku Dyrektor Urzędu Celnego poinformował stronę, że zapłacone cło było należne, bowiem wynikało z prawomocnej decyzji zawartej w zgłoszeniu celnym z dnia [...] grudnia 1991 roku., zaś kolejne decyzje, co do których stwierdzono nieważność jedynie zmniejszały wartość celną towarów.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] sierpnia 1999 roku odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1991 roku, zgodnie z wnioskiem strony z dnia 17.06.1999 roku.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] listopada 1999 roku odmówił stwierdzenia nieważności swojej decyzji z dnia [...] czerwca 1999 roku, utrzymując decyzją z dnia [...] stycznia 2000 roku decyzję z [...] czerwca 1999 roku w mocy.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia [...] października 2000 roku, sprostowanym w dniu [...] .11.2000 roku, stwierdził nieważność decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] stycznia 2000 roku oraz poprzedzających ją decyzji z dnia [...] listopada 1999 roku i v czerwca 1999 roku w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] stycznia 1992 roku.

Decyzją z dnia [...] października 1999 roku Dyrektor Urzędu Celnego odmówił zwrotu należności celnych wraz z odsetkami, wskazując, iż strona była zobowiązana do świadczenia należności celnych na mocy decyzji zawartej w zgłoszeniu celnym z dnia [...] grudnia 1991 roku, wskazując na przepis art. 79 prawa celnego.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] marca 2000 roku uchylił decyzję z [...] października 1999 roku do ponownego rozpoznania, wskazując na zmianę stanu prawnego od 1 .01.1998 roku wszedł w życie kodeks celny.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2000 roku Dyrektor Urzędu Celnego ponownie odmówił zwrotu należności celnych wraz z odsetkami, wskazując na przepis art. 246 § 2 Kodeksu celnego.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] listopada 2000 roku utrzymał w mocy decyzje z [...] kwietnia 2000 roku.

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, wyrokiem z dnia [...] marca 2002 roku, wydanym po rozpoznaniu skargi Spółdzielni "A" od decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] listopada 2000 roku, uchylił zaskarżoną decyzję , wskazując w uzasadnieniu, iż niesporne jest, że należności celne zostały wyegzekwowane na podstawie decyzji Prezesa GUC z dnia [...] kwietnia 1992 roku, której nieważność stwierdził Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] czerwca 1999 roku Pobranie cła, jak wskazał Sąd, na podstawie decyzji uznanej następnie za nieważną spełnia przesłanki art. 246 par. 2 kodeksu celnego. Decyzja, na podstawie której wyegzekwowano cło nie istnieje i była nieważna od chwili jej wydania. Natomiast w chwili obecnej - po wydaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia [...] października 2000 roku powstała sytuacja, w której nie ma w ogóle decyzji wymierzającej cło, bowiem pozostała w obiegu decyzja z dnia [...] stycznia 1992 roku uchylająca decyzję zawartą w zgłoszeniu celnym. Po uchyleniu decyzji zawartej w zgłoszeniu celnym z dnia [...] grudnia 1991 roku nie została wydana żadna ważna nowa decyzja dotycząca wymiaru cła, nie ma zatem dotychczas decyzji mogącej stanowić podstawę do żądania zapłaty cła przez skarżącą. W tych warunkach nie można uznać, że kwota należności celnych wynikała z obowiązujących przepisów, skoro jej wysokość nie jest określona żadną decyzją. Wobec powyższego zaskarżona decyzja narusza przepis art. 246 par. 2 kodeksu celnego.

Wskazany wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu uprawomocnił się.

Wojewódzka Handlowa Spółdzielnia Inwalidów pismem z dnia [...] kwietnia 2002 roku ponownie wystąpiła o zwrot nienależnie uiszczonego cła wraz z odsetkami.

Dyrektor Izby Celnej wskazaną wyżej zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2002 roku Nr [...] uchylił decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] kwietnia 2000 roku i odmówił Spółdzielni "A" zwrotu nienależnie uiszczonego cła. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż wprawdzie zachodzą w sprawie okoliczności do uznania, że uiszczone przez stronę należności celne nie były należne w rozumieniu przepisów kodeksu celnego, jednakże ze względu na upływ terminu trzech lat, o którym mowa w art. 246 par. 4 i 5 kodeksu celnego ich zwrot jest niemożliwy. Organ celny wskazał , iż decyzja z dnia [...] .04.1992 roku została doręczona stronie w dniu [...] .04.1992 roku, co oznacza, że w dacie tej strona została skutecznie powiadomiona o należnościach , które powinna uiścić. Wniosek o zwrot należności celnych powinien więc być złożony przez stronę do dnia [...] .04.1995 roku.

Spółdzielnia "A" zaskarżyła powyższą decyzję Dyrektora Izby Celnej domagając się uchylenia tej decyzji. Zarzuciła, że wydana ona została z naruszeniem przepisów art. 246 § 4 Kodeksu celnego oraz art.30 ustawy z dnia 11.05.1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Uzasadniając zarzuty skarżąca wskazała na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia [...] .03.2002 roku, którym Sąd uchylił decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] .11.2000 roku utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] .04.2000 roku, wydaną w sprawie odmowy zwrotu należności celnych oraz na uzasadnienie wyroku, w którym Sąd wskazał, że należności celne zostały uiszczone przez stronę nienależnie, wobec czego zaskarżona decyzja narusza art. 246§2 Kodeksu celnego. Zgodnie zaś z art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia Jedynie zmiany stanu faktycznego lub prawnego powodują, iż taka ocena traci aktualność. Odnosząc się do zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji twierdzenia organu celnego, iż wniosek o zwrot należności celnych powinien być złożony przez stronę do dnia [...] .04.1995 roku, skarżąca podniosła, iż we wskazanej dacie organ celny wyegzekwował jedynie część należności, a dalsza egzekucja trwała do dnia [...] marca 1997 roku, a nadto, iż w dacie [...] .04.1995 roku nie było żadnego orzeczenia świadczącego o nienależnym cle.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 246. § 2. należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych w art. 229 § 3.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje to, iż decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] kwietnia 1992 roku, na podstawie której wyegzekwowano cło nie istnieje i była nieważna od chwili jej wydania, co stwierdził Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...] czerwca 1999 roku, uznając decyzję z [...] kwietnia 1992 roku za nieważną. Pobranie zatem cła na podstawie decyzji uznanej następnie za nieważną spełnia przesłanki art. 246 § 2 Kodeksu celnego, na co wskazał już Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu w wyroku z dnia [...] .03.2002 roku. Organ celny przyznając, iż zachodzą w przedmiotowej sprawie okoliczności do uznania, że uiszczone przez stronę należności celne nie były należne w rozumieniu przepisów kodeksu celnego, przyjmuje jednak, iż ze względu na upływ terminu trzech lat, o którym mowa w art. 246 § 4 i 5 kodeksu celnego zwrot tych należności jest niemożliwy. Zgodnie bowiem z przepisem art. 246 § 4 kodeksu celnego należności celne są zwracane lub umarzane na wniosek dłużnika złożony przed upływem 3 lat, licząc od dnia jego powiadomienia o tych należnościach, § 5 stanowi zaś , iż organ celny dokona zwrotu lub umorzenia z urzędu, gdy stwierdzi przed upływem 3 lat od powiadomienia dłużnika, że zachodzą okoliczności uzasadniające zwrot lub umorzenie. Zdaniem organu celnego, aby strona skarżąca mogła skutecznie ubiegać się o zwrot zapłaconego nienależnie cła, winna wniosek w tym zakresie złożyć do dnia [...] .04.1995 roku, bowiem decyzja z dnia [...] kwietnia 1992 roku została stronie doręczona w dniu [...].04.1992 roku, co oznacza, że w dacie tej strona została skutecznie powiadomiona o należnościach , które powinna uiścić.

Przedstawione stanowisko organu celnego jest niezasadne. Organ celny przyznając, iż stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...].04.1992 roku, będącej podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego, w oparciu o który wyegzekwowano należności celne, spowodowało, że decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego ex tunc tj. od momentu jej wydania, jednocześnie przyjmuje, iż tą właśnie decyzją strona została skutecznie powiadomiona o należnościach, które powinna uiścić, a od daty doręczenia stronie decyzji rozpoczął bieg trzyletni termin do domagania się zwrotu uiszczonych należności. Zdaniem Sądu zaś, brak decyzji wymierzającej stronie skarżącej cło, powoduje, iż nie można mówić o skutkach, jakie decyzja ta wywołała - wskazanych w przepisie art. 246 § 4 Kodeksu celnego, w postaci skutecznego powiadomienia strony o należnościach celnych, które winna uiścić oraz początku biegu terminu 3 lat, o którym mowa we wskazanym przepisie, liczonego od daty doręczenia decyzji. W ocenie Sądu, w przedstawionych wyżej okolicznościach sprawy, gdy nie ma w ogóle decyzji wymierzającej stronie cło, bowiem pozostała w obiegu decyzja z dnia [...] stycznia 1992 roku, uchylająca decyzję zawartą w zgłoszeniu celnym, zaś do chwili obecnej wysokość należności celnych nie została określona żadną inną decyzją, która stanowiłaby podstawę do żądania zapłaty cła przez skarżącą, nie można przyjmować, że w istocie, jak twierdzi organ celny, zachodzą przesłanki do skutecznego stosowania w przedmiotowej sprawie przepisu art. 246 § 4 Kodeksu celnego.

Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisu art. 246 § 2 i § 4 Kodeksu celnego i na podstawie art.145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz.1270) orzekł , jak w sentencji.

O kosztach postanowiono zgodnie z art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 14 ust. 2 lit zw. z 6 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów n pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.)

O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

/-/ W. Długaszewska /-/ M. Kosewska /-/B. Koś