Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1552/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 2 pkt 1,  art. 29 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
article: par.  2, par. 9,
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11  art. 49
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80  art. 14 ust. 1, ust. 2 i 3,
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 93, art. 92 ust. 1 i ust. 2,  art. 90 ust.2,
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 153 poz 30  art. 39 ust 2,  art. 71
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr  1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18  art. 73,
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (W
article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Sędzia WSA - Olga Żurawska - Matusiak, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. skargę oddala; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego Z. J. – K. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę [...] zł ([...]złotych), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę [...] zł ([...] złotych), tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] zł ([...] złotych).


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2010 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Prezes") utrzymał w mocy decyzję własną z [...] listopada 2009 r. wydaną w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania (ONW).

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poinformował J.K. (dalej: "skarżący") o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych oraz o prawie wypowiedzi w sprawie.

Skarżący w piśmie z [...] stycznia 2009 r. zarzucił organowi administracji nierzetelność w zakresie udzielania informacji stronie postępowania administracyjnego oraz wyjaśnił dlaczego w jego ocenie otrzymane środki pieniężne nie miały charakteru świadczeń nienależnych.

Decyzją z [...] lutego 2009 r. Nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalił skarżącemu kwotę w łącznej wysokości [...] zł z odsetkami jak dla zaległości podatkowych z tytułu nienależnie pobranych płatności na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania uzyskanych na mocy decyzji wydanych w dniach: [...] grudnia 2004 r., [...] czerwca 2006 r., [...] listopada 2006 r., [... grudnia 2007 r. o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W decyzji wskazał, że w dniu [...] marca 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynęło oświadczenie L.K. że w dniu [...] stycznia 2008 r. przejął od J. K. posiadanie działek rolnych o powierzchni [...] ha położnych na obszarze ONW wraz z zobowiązaniem do kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej z ochroną środowiska do końca okresu objętego zobowiązaniem ONW podjętym przez J. K. Do oświadczenia załączono akt notarialny o przekazaniu nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji Prezes powołał przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 wskazując, że skarżący poinformował właściwy organ o przeniesieniu posiadania działek rolnych na L. K. po upływie terminu wskazanego w powołanym rozporządzeniu. Przekazanie posiadania działek rolnych przez skarżącego oznacza, że zaniechał on prowadzenia działalności rolniczej na obszarach objętych zobowiązaniem pięcioletnim ONW na powierzchni [...] ha. Organ podkreślił, że zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na takich obszarach stanowi samodzielną przesłankę do zwrotu otrzymanych przez producenta rolnego płatności ONW, jako płatności nienależnych.

Od decyzji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wskazując, że organ administracji nie prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i na tej podstawie wydał rozstrzygnięcie oraz naruszył art. 8 i art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieinformowanie skarżącego o jego prawach i obowiązkach wynikających z programu pomocowego.

Decyzją z [...] marca 2010 r. Nr [...] Prezes ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Prezes wyjaśnił, że zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2007 r., jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, zwraca płatność ONW w części, która została przyznana do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, chyba że rolnik złożył do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w terminie 30 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych oświadczenie podmiotu na rzecz którego przeniesiono to posiadanie. J.K.przekazał nieruchomości L. K. aktem notarialnym w dniu [...] stycznia 2008 r. Oświadczenie L.K.jako przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW wpłynęło do Biura Powiatowego ARiMR w Kaliszu w dniu [...] marca 2008 r., a więc z przekroczeniem terminu wyszczególnionego w powołanym rozporządzeniu.

Prezes podkreślił, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności zobowiązał się do prowadzenia działalności rolnej na posiadanych gruntach rolnych przez 5 lat od otrzymania pierwszej płatności, a więc wiedział o ciążących na nim obowiązkach wynikających z przystąpienia do programu ONW. Ponadto był informowany o obowiązku prowadzenia działalności na gruntach objętych programem w decyzjach przyznających płatności ONW, dlatego niezasadnie zarzuca organowi niewypełnianie obowiązków informowania strony postępowania o jego prawach i obowiązkach w postępowaniu.

Organ administracji stwierdził, że skarżący nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku prowadzenia działalności rolnej przez 5 lat od daty uzyskania pierwszej płatności i nie poinformował w terminie wskazanym w rozporządzeniu o przeniesieniu posiadania gruntów objętych płatnościami na inną osobę, co skutkuje uznaniem, że płatności na grunty na obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania pobrał nienależnie.

Od decyzji tej wnioskodawca złożył skargę, w której wniósł o uchylenie decyzji w całości jako naruszającej prawo, wstrzymanie jej wykonania oraz zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

Skarżący zakwestionował uzasadnienie prawne i faktyczne decyzji oraz prawidłowość przeprowadzonego postępowania. Zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego przez podjęcie rozstrzygnięcia z pominięciem ważnych ustaleń stanu faktycznego (choroby skarżącego), co doprowadziło do błędnej oceny zdarzeń, nieuwzględnienia interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli. Ponadto zarzucił naruszenie zasady udzielania informacji (art. 9 kpa) oraz zasadę załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, szybkości i prostoty postępowania (art. 12 § 1 w związku z art. 35 § 1 kpa), zbierania i oceny dowodów (art. 75 § 1 kpa), zasadę wyjaśnienia przesłanek załatwienia sprawy, przez brak prawnego uzasadnienia twierdzenia, że zobowiązanie ONW nie jest ważne od momentu złożenia oświadczenia (art. 11 kpa), zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 kpa), zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, poprzez nieudzielanie informacji na zapytanie, wprowadzanie w błąd, niedotrzymywanie terminów (art. 8 kpa). W ocenie skarżącego organ administracji naruszył również art. 107 § 3 kpa, ponieważ nie wskazał przyczyn dla których odmówił wiarygodności podnoszonej przez skarżącego kwestii przeszkody (choroby).

Zwrócił również uwagę, że błędne i bezprzedmiotowe było zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania o ustalenie środków nienależnych, ponieważ postępowanie administracyjne z urzędu wszczyna pierwsza czynność podjęta przez organ wobec strony.

Organ nieprawidłowo również interpretuje przepisy rozporządzenia z 11 kwietnia 2007 r, ponieważ przyjmuje, że 30-dniowy termin na złożenie oświadczenia jest terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu. Ponadto wydając zaskarżoną decyzję spowodował pozostawienie w obrocie prawnym dwu sprzecznych ze sobą decyzji, ponieważ nie uchylił decyzji o przyznaniu płatności.

W uzasadnieniu skargi wnioskodawca ponownie podkreślił, że gospodarstwo rolne przekazał w związku z raptownym pogorszeniem się stanu jego zdrowia. Problemy zdrowotne były również przyczyną niezłożenia w terminie oświadczenia o przeniesieniu własności gruntów rolnych na jego syna. Skarżący wskazał, że wbrew twierdzeniom organu nie został właściwie poinformowany o warunkach uczestniczenia w programie związanym z udzielaniem pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Skarżący wiedział, że zwrot płatności może być konsekwencją negatywnej dla niego kontroli w gospodarstwie oraz był świadomy obowiązku niezwłocznego powiadamiania organu o zmianach w gospodarstwie i z obowiązku tego się wywiązał składając w urzędzie akt notarialny przenoszący własność gospodarstwa na syna. Nie został jednak poinformowany, że oświadczenie następcy o przejęciu gruntów musi zostać złożone w określonym terminie. Według strony skarżącej organ naruszył również zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, ponieważ nie poinformował skarżącego, gdy ten składał oświadczenie, o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności.

Skarżący zarzucił również organowi błędną interpretację § 9 ust. 2 rozporządzenia z 11 kwietnia 2007 r. Powołując orzecznictwo sądowe stwierdził, że organ nie mógł wydać decyzji o zwrocie płatności po złożeniu oświadczenia o przeniesieniu posiadania gruntów. Złożenie oświadczenia stanowi jedynie informację dla organu i w żaden sposób nie niweczy celu dla którego są przyznawane płatności w ramach pomocy dla ONW. Skarżący podkreślił, że otrzymane środki w całości przeznaczono na cele gospodarstwa, a jego syn kontynuuje utrzymywanie go w dobrej kulturze rolnej.

Wnioskodawca powołał zapisy Konstytucji przypominając, że prawem obywatela jest swobodne dysponowanie własnością oraz innymi prawami majątkowymi, a ograniczenia w tym zakresie mogą być ustanawiane przepisami ustawy, nie zaś rozporządzeń co miało miejsce w jego sprawie. Odwołując się do zapisów prawa cywilnego (art. 554, art. 57 § 1 kodeksu cywilnego) oraz przepisów unijnych (art. 44 akapit pierwszy Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r.) argumentował, że mógł przenieść na syna własność gruntów rolnych, na które zostały przyznane środki finansowe. Jego syn przejął prawa i zobowiązania ONW jako prawa majątkowe wraz z przejęciem gospodarstwa. Nieterminowość oświadczenia związana z chorobą skarżącego, nie powinna wyłączać jego prawa do przekazania zobowiązania ONW. Oświadczenie stanowi jedynie informację dla organu o przejęciu zobowiązania przez następcę i sankcjonuje zamiar wypełniania zobowiązania przez przejmującego gospodarstwo.

W odpowiedzi na skargę Prezes odniósł się do podnoszonych w niej zarzutów i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Jest bezsporne, że skarżący otrzymał za lata 2004-2007 płatności z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na terenach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, ponieważ, co wynika z kolejnych decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. spełniał warunki do przyznania wnioskowanej pomocy.

W odniesieniu do wspomnianych płatności jeśli chodzi o przepisy krajowe kwestie z nimi związane regulują przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U.229,poz.2273, z późn.) oraz wydane na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. (Dz. U.04.73.657 z późn. zm.), w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Rozporządzenie Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w § 2 stanowi, że płatność ONW udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/ WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. WE L 160, z 26.06.1999, z późn. zm.) oraz jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych , na których prowadzona jest działalność rolnicza, wynosi co najmniej jeden hektar. Z treści art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 wynika, że rolnicy na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania mogą uzyskać wsparcie w postaci dodatków wyrównawczych, które są przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, którzy prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale, który zostanie określony oraz podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Rozporządzenie Rady (WE) 1257/1999 zostało uchylone przez art. 93 rozporządzenia Rady (WE) 1698/2005 z 20 września 2005 r. (Dz.U.UE L.05.277.1 ze zm.), ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2007 r. z wyjątkiem wymienionych w tym art. przepisów w tym art. 14 ust. 2. Art. 93 stanowi ponadto, że rozporządzenie 1257/1999 stosuje się nadal do działań zatwierdzonych przez Komisję na mocy tego rozporządzenia przed dniem 1 stycznia 2007 r. Dodatkowo art. 92 ust. 1 rozporządzenia (WE) 1698/2005 stanowi, że w razie konieczności zastosowania szczególnych środków dla ułatwienia przejścia z obowiązującego systemu do systemu ustanowionego na mocy niniejszego rozporządzenia, środki takie przyjmuje się zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 90 ust. 2., a ust. 2 tego art. stanowi, że środki takie przyjmuje się w szczególności w celu integracji obowiązującego wsparcia wspólnotowego zatwierdzonego przez Komisję z EFOGR- Sekcja Orientacji albo z EFOGR- Sekcja Gwarancji na okres kończący się po dniu 1 stycznia 2007 r. ze wsparciem rozwoju obszarów wiejskich określonym w niniejszym rozporządzeniu oraz w celu objęcia ocen ex-post programów z okresu 2000-2006. Nie ulega wątpliwości, że J.K.objęty był programem wsparcia ze środków dotyczących przyznawania pomocy finansowej EFOiGR za lata 2004-2006, z tym zastrzeżeniem, że pomoc ta była kontynuowana po tym okresie. Jeśli chodzi o środki pomocowe z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ((EFRROW) na lata 2007-2013, w tym dotyczących działań w zakresie wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) to dotyczy ich ustawa z 7 marca 2007 r. (Dz. U 2007.64.427) o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz wydane na podstawie art. 29 ust. 2 tej ustawy rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2007 r. (DZ.U.07.68.448 ze zm). w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

Jak wynika z przedstawionych przepisów ubiegając się o pomoc w związku z prowadzeniem działalności rolniczej rolnik składając po raz pierwszy wniosek zobowiązuje się do prowadzenia tej działalności przez 5 lat od otrzymania pierwszej wypłaty. Z treści rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. wynika, że od początku jego obowiązywania w § 9 przewidywano obowiązek zwrotu uzyskanych płatności w przypadku zaniechania prowadzenia działalności rolniczej przez producenta rolnego wraz z odsetkami ustawowymi za cały okres jej pobierania, zaś tryb ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych z tytułu płatności ONW określały przepisy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Treść tego przepisu uległa zmianie z dniem 5 marca 2005 r. w taki sposób, że dodano ust. 3, w którym ustalono, że płatność ONW nie podlega zwrotowi jeżeli zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej nastąpiło w wyniku przyczyn określonych w jego punkcie a-e i jeśli producent zawiadomił o wystąpieniu którejkolwiek z tych przyczyn (np. o długotrwałej chorobie) kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich. Artykuł 39 rozporządzenia przewidywał w ust. 1 kategorie siły wyższej, które uwalniały rolnika od obowiązku zwrotu płatności oraz w ust. 2 termin 10 dni roboczych liczonych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać powiadomienia o zaistnieniu takiej okoliczności. Termin ten mógł zostać przedłużony o kolejne 20 dni roboczych, w przypadku gdy taka możliwość przewidziana jest w dokumencie programowania. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że okoliczności o jakich stanowił art. 39 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) 817/2004 były praktycznie tożsame z tymi o jakich jest mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. Z dniem 14 marca 2006 r. § 9 wspomnianego rozporządzenia Rady Ministrów uległ dalszej zmianie ponieważ po ust.2 dodano ust. 2a, w którym określono co następuje: "W przypadku gdy zaniechanie działalności rolniczej, o którym była mowa w ust. 2 nastąpiło na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW podlega zwrotowi w części, która została przyznana do działek rolnych: 1) pozostawionych w posiadaniu producenta rolnego, jeżeli ich łączna powierzchnia wynosi mniej niż hektar, 2) których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba, że podmiot ten złożył do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie, w którym zobowiązuje się do:

a) kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych,

b) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, jaką posiadacz ten obowiązany byłby zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych – w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a".

Od 28 grudnia 2006 r. brzmienie § 9 ust. 2a pkt 2 rozporządzenia RM z 14 kwietnia 2004 r. zmieniło się tylko o tyle, że oświadczenie podmiotu, na rzecz którego nastąpiło przeniesienie posiadania na formularzu udostępnionym przez Agencję składa producent rolny. Jak już wspomniano zasady pomocy wynikającej z wspierania rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków EFRROW na lata 2007-2013 reguluje ustawa z 7 marca 2007 r. (DZ.U.07.64.427) uchwalona w wykonaniu rozporządzenia Rady(WE) nr 1698/2005 z 25 września 2005 r. oraz wydane z jej upoważnienia rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania " Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. W rozporządzeniu tym w § 9 uregulowano zasady zwracania udzielonych płatności w związku z zaniechaniem przez rolnika prowadzenia działalności rolniczej. W ust. 2 tego paragrafu stanowi się, że " Jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, zwraca płatność ONW w części, która została przyznana do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW:

1) które pozostały w posiadaniu rolnika, jeżeli ich łączna powierzchnia wynosi mniej niż 1 hektar, chyba, że posiadanie tych działek lub ich części zostało przeniesione przez uprawnionego do renty strukturalnej,

2) których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba, że:

a) rolnik złożył do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w terminie 30 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek lub ich części, o zobowiązaniu tego podmiotu do:

- kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami) do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW,

- zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty pomocy ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, jaką posiadacz ten byłby obowiązany zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych lub ich częściach – w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w tiret pierwsze, lub

b) podmiot przejmujący posiadanie złożył oświadczenie, o którym mowa w § 6 ust. 3 pkt 1, w terminie, o którym mowa w lit. a. Zaznaczenia wymaga, że § 9 ust. 2 pkt 2a jest praktycznie odpowiednikiem § 9 ust. 2a rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r.

Biorąc pod uwagę to, że zobowiązanie do prowadzenia działalności przez Józefa Króla podjęte zostało przez niego przed 1 stycznia 2007 r. do rozdziału środków dotyczących tego zobowiązania co do zasady zastosowanie mają dotychczasowe, nadal obowiązujące przepisy rozporządzenia Rady (WE) nr 1297/1999 , ustawy z 28 listopada 2003 r. i rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. Tym niemniej biorąc pod uwagę fakt, że nowe rozporządzenie z 11 kwietnia 2007 r. zawiera korzystniejsze rozwiązania dla rolników dotyczące zwrotu nienależnych płatności (choćby termin złożenia oświadczenia,) zastosowanie tych przepisów w tym zakresie należy uznać za właściwe. Prawidłowo organy zastosowały również art. 28 ustawy z 7 marca 2007 r., który jest przepisem kompetencyjnym i uściśla sposób dochodzenia tych należności.

W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej i aktem notarialnym z [...] stycznia 2008 r. przeniósł własność gospodarstwa oraz jego posiadanie na rzecz syna L. K. Jest też bezsporne, że oświadczenie L.K.o przejęciu zobowiązań związanych z jego dalszym prowadzeniem złożone zostało przez rolnika J.K. [...] marca 2008 r. a więc z przekroczeniem obowiązującego 30 dniowego terminu. Okoliczność ta powoduje, że zgodnie zarówno z przepisami unijnymi tj. art. 49 rozporządzenia Komisji (WE)2419/2001 z 11 grudnia 2001 r., jak i § 9 rozporządzenia z 11 kwietnia 2007 r. ( przyjętego jako również właściwego w sprawie) rolnik zobowiązany jest do zwrotu nienależnej płatności. Ponadto zdaniem Sądu w odniesieniu do zwrotu płatności za 2007 r. zastosowanie ma treść art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001, którego art. 49 jest odpowiednikiem art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r., ma w sprawie zastosowanie ze względu na treść art. 71 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z 29.04.2004 r. Rozporządzenie to zostało uchylone z dniem 1 stycznia 2007 r. przez art. 64 rozporządzenia Komisji (WE) 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r., lecz ma nadal zastosowanie do środków zatwierdzonych przed dniem 1 stycznia 2007 r. na mocy rozporządzenia nr 1257/1999), w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ze środków Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. W tym miejscu należy wyjaśnić, że płatność uzyskiwana przez rolników w ramach pomocy takiej jak pomoc z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na terenach o niekorzystnych warunkach gospodarowania jest pomocą o charakterze publicznoprawnym i do jej ewentualnego zwrotu nie mają żadnego zastosowania instytucje prawa cywilnego.

Należy stwierdzić, że w dacie przyznawania płatności jeśli rolnik wykonywał ciążące na nim obowiązki, płatności te były mu należne, nienależnymi stają się dopiero w związku z zaniechaniem działalności jeśli nie zostaną dopełnione formalności, które mogą rolnika zwolnić od obowiązku ich zwrotu.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu skarżącego dotyczącego nieważności zaskarżonej decyzji w związku z brakiem uchylenia dotychczasowych decyzji o przyznaniu mu płatności w sytuacji gdy wydano nową decyzję ustalającą, że płatności te są nienależne, należy uznać, że stanowisko to nie jest trafne. Jak już wspomniano w dacie przyznawania płatności były one należne. Nienależnymi płatności te stały się na skutek braku kontynuowania zobowiązania a więc powstania nowego stanu faktycznego, który wymaga wydania decyzji będącej wynikiem tych właśnie okoliczności.

Należy stwierdzić, że zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na terenach ONW w odniesieniu do określonego gruntu podejmuje rolnik na okres 5 lat i on odpowiada za wywiązanie się z tych obowiązków. Zgodnie z przepisami prawa odnoszącymi się do tego rodzaju pomocy istnieje możliwość zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na wspomnianych gruntach, przy czym w określonych warunkach możliwe jest to, że zwrot udzielonej płatności nie będzie wymagany. Między innymi w § 9 rozporządzenia z 11 kwietnia 2007 r. wskazane są takie okoliczności, przy czym ustęp 1 i ustęp 2 dotyczą innych sytuacji prawnych związanych z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej. Do sytuacji skarżącego odnosi się ustęp 2 pkt 2 lit.a, przeniósł on bowiem posiadanie w wyniku umowy darowizny na rzecz syna, przy czym nie ma w tym przypadku znaczenia, że zdecydował się na to w związku z chorobą. Należy uznać bowiem, że długotrwała niezdolność rolnika do pracy ( choroba), miałaby znaczenie w przypadku gdyby rolnik powoływał się na tę właśnie okoliczność i we właściwym 10 dniowym terminie od dnia ustania przeszkody powiadomiłby organ o tej okoliczności. Taka sytuacja nie miała miejsca. Jak wynika bowiem z akt sprawy i twierdzeń samego rolnika złożenie oświadczenia w dniu [...] marca 2008 r. pochodzącego od jego syna L. K., nastąpiło po zawarciu umowy i miało na celu przejęcie przez syna zobowiązań skarżącego wynikających z podjętego przez niego wcześniejszego zobowiązania.

Skarżący składając wspomniane oświadczenie był przekonany, że składa je w terminie czyli w czasie 60 dni – co wynika z jego pism z [...] czerwca 2008 r., z [...] lipca 2008 r. Jest oczywiste, że złożenie w terminie oświadczenia następcy o przejęciu zobowiązań, w tym zobowiązanie się do ewentualnego zwrotu należności przez następcę uwolniłoby rolnika od obowiązku zwrotu pobranych należności. Zaznaczenia wymaga, że skarżący podniósł w skardze różnorodne zarzuty, w tym powołując się na wyrok I SA/LU 477/09 taki, że "niezłożenie oświadczenia w terminie dopóki organ nie wyda decyzji,.. nie rodzi żadnych skutków,", który dotyczy jednak zupełnie innego stanu faktycznego i nie ma zastosowania w sprawie.

W przedmiotowej sprawie złożono oświadczenie po terminie, po czym dopiero wtedy skarżący rolnik zaczął eksponować chorobę jako powód, dla którego przeniósł swoje gospodarstwo. Na tym etapie sprawy okoliczności tej organ nie mógł już jednak brać pod uwagę jako stanowiącej przyczynę przeniesienia posiadania, w związku z czym zarzuty skargi, że organ tego argumentu nie brał pod uwagę są bezzasadne. Należy zwrócić uwagę na to, że przeniesienie posiadania gospodarstwa w trakcie trwania programu 5 letniego zależy wyłącznie od rolnika a intencje tego przekazania nie podlegają kontroli. Jest to jednak zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej i w przypadku gdy nie zostaną dochowane warunki związane z przejęciem zobowiązań przez następcę trzeba się liczyć ze zwrotem pobranych należności. Brak jest podstaw ażeby oświadczenie o jakim jest mowa w § 9 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia z 11 kwietnia 2007 r. traktować jako wyłącznie informacyjne, ponieważ zdaniem skarżącego przejęcie zobowiązań w odniesieniu do gospodarstwa przez następcę, ma miejsce już w związku z przekazaniem mu gospodarstwa w drodze umowy.

Jak już zaznaczono zobowiązanie ONW jest zobowiązaniem, które nie ma charakteru umownego, a przejęcie zobowiązań przez następcę i przystąpienie do programu jest dobrowolne. Następca może ale nie musi przyjąć zobowiązania, które przecież dotyczy nie tylko prowadzenia gospodarstwa według określonych zasad, ale i ewentualnej odpowiedzialności finansowej następcy dotyczącej pobranych przez poprzedniego rolnika płatności. Przyjęcie takiego zobowiązania wymaga złożenia stosownego oświadczenia, którego charakter wykracza daleko poza poinformowanie organu o tym fakcie. Oczywiście możliwe jest również powołanie się na siłę wyższą, w tym chorobę jako powód zaniechania prowadzenia takiej działalności, ale obwarowane jest to również dochowaniem określonego terminu w zakresie powiadomienia o niej organu oraz wykazaniem jej zaistnienia.

W tym kontekście brak jest podstaw do uznania, że przepisy prawa normujące zasady przyznawania i zwrotu pobranych należności stoją w opozycji do przepisów art. 31 ust. 3 i 64 ust. 1 Konstytucji dotyczących prawa swobodnego dysponowania własnością, ponieważ zasady te nie zostały naruszone. Przystępując do programu rolnik - czemu nie zaprzecza - miał świadomość tego, że przyjmuje na siebie obowiązek 5 letniego uczestniczenia w programie polegającym na prowadzeniu określonej działalności rolniczej. Wiedział też, że chcąc uzyskać kolejne roczne płatności musi składać wnioski o płatność, co wszczynało konkretną sprawę administracyjną w oparciu o obowiązujące przepisy prawa powoływane w każdej z decyzji. Przyjmując na siebie zobowiązanie powinien interesować się swoimi obowiązkami i prawami – co jak twierdzi czynił w dostępny dla siebie sposób.

W tym miejscu należy więc odnieść się do podnoszonego przez skarżącego zarzutu braku właściwej informacji w sprawie. W ocenie Sądu oczekiwanie, że w związku z następującymi zmianami przepisów ARiMR ma obowiązek informować rzeszę beneficjentów o wspomnianych zmianach niejako "profilaktycznie" i w sposób wyprzedzający, po to ażeby mogli uniknąć oni potencjalnie błędnych decyzji jest wymaganiem za daleko idącym. Należy zauważyć, że w dacie przekazywania gospodarstwa przez skarżącego nie toczyło się żadne postępowanie z jego udziałem, nie twierdzi on też, że nosząc się z zamiarem takiego posunięcia, zwracał się do organu z informacją o swoim zamiarze i z pytaniem jakie wiążą się z tym obowiązki czy konsekwencje. Przeciwnie z akt wynika, że skarżący wiedział jakie należy poczynić kroki a problem powstał dopiero z chwilą kiedy okazało się, że skarżący dysponował mylną informacją o terminie złożenia oświadczenia następcy. Powoduje to, że nie można uznać za trafne jego zarzutów związanych z naruszeniem treści art. 8, 9 Kpa jak również art. 112 Kpa co do udzielania informacji niepełnych, zatajonych przez Agencję. Brak jest również podstaw do rozważania kwestii podnoszonych przez rolnika w skardze a odnoszących się do procesowego charakteru 30 dniowego terminu do złożenia oświadczenia następcy. Należy stwierdzić, że skarżący obarczając Agencję odpowiedzialnością za przekroczenie przez niego terminu i wskazując, że gdyby był odpowiednio pouczony, mógłby wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu, w żadnym swoim piśmie a nawet w skardze nie twierdzi, że uznając, iż termin ten ma charakter procesowy, taki wniosek złożył.

Odnosząc się do pisma skarżącego z [...] czerwca 2008 r. skierowanego do ARiMR, będącego jego odpowiedzią na pismo organu z [...] czerwca 2008 r., stanowiącego wezwanie do dobrowolnego zwrotu pobranych należności należy wskazać, że wezwanie takie jest zasadne, ponieważ ma to znaczenie dla obowiązku płatności odsetek, który w przypadku dobrowolnego zwrotu należności nie powstaje oraz, że skoro zawiera ono w sobie prośbę "o odstąpienie o zwrot środków" organ mógł uznać, że jest to prośba o ich umorzenie.

Należy przyznać natomiast rację skarżącemu, gdy twierdzi, że postępowanie w sprawie prowadzone było w sposób zbyt długi, okoliczność ta dotycząca naruszenia treści art. 12 § 1 w zw. z art. 35 § 1 Kpa, nie może być jednak uznana za mającą wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Oceniając zarzuty skarżącego Sąd miał na uwadze jego argumenty, w których podnosił on wywiązywanie się z podjętego zobowiązania oraz to, że celem jego działania była kontynuacja tego zobowiązania w odniesieniu do gospodarstwa, rozważając je pod kątem ewentualnego zastosowania w stosunku do jego osoby w odniesieniu do płatności za 2004 r. instytucji dobrej wiary o jakiej mowa jest w art. 49 ust. 5 zdanie drugie rozporządzenia WE 2419/2001 i odpowiednio art. 73 ust. 5 zdanie drugie rozporządzenia WE 796/2004, ale uznał, że brak jest możliwości jego zastosowania. Wynika to z faktu, że pierwsze powiadomienie, że płatności są nienależne skarżący – co sam przyznaje – otrzymał w piśmie organu z [...] czerwca 2008 r. zaś wypłata kwoty za 2004 r. nastąpiła [...] lutego 2005 r. , nie minął więc okres 4 lat od daty płatności do daty powiadomienia o jakim jest mowa w tym przepisie. Okres ten nie minął nawet jeśli by przyjąć, że pismem takim jest pismo z [...] stycznia 2009 r. stanowiące zawiadomienie o wszczęciu postępowania i o możliwości zapoznania się z aktami, do którego skarżący odniósł się w piśmie wysłanym pocztą [...] stycznia 2009 r. Ponadto wskazać trzeba, że zasadne są rozważania strony co do zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu w zakresie ustalenia nienależnych płatności, ale fakt wydania tego zawiadomienia, nie powoduje wadliwości postępowania, tym bardziej, że w piśmie tym organ powiadamia zarazem stronę o treści art. 10Kpa.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów strony należy stwierdzić, że nie jest trafny zarzut strony o naruszeniu treści art. 15 Kpa , jak również art. 7, 77 i 107 § 3 Kpa ponieważ materiał został zebrany, oraz poddany analizie przez organ w dwóch decyzjach, a zaskarżona decyzja wskazuje na przesłanki, którymi kierował się organ przy rozstrzyganiu.

Mając powyższe okoliczności na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.