Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 62/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2006 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

W dniu 15 listopada 2003 r. S. J. zwróciła się z wnioskiem do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).

Po podjęciu czynności zmierzających do rozpoznania powyższego wniosku, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2003 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawiesił postępowanie w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że S. J. złożyła do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. odwołanie od decyzji z dnia [...] sierpnia 2003 r., odmawiającej jej prawa do renty ustawowej. W związku z tym, do czasu zakończenia sądowego postępowania odwoławczego i uprawomocnienia się wyroku, kwestia przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie może zostać rozstrzygnięta.

Pismem z dnia 3 marca 2004 r. skarżąca ponownie zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia [...] czerwca 2003r. oddalił odwołanie, co zakończyło postępowanie sądowe w sprawie przyznania renty ustawowej.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] podjął zawieszone postępowanie i jednocześnie odmówił S. J. przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS podał, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż skarżąca na przestrzeni 45 lat życia posiada udowodniony okres ubezpieczenia, wynoszący 1 rok 9 miesięcy i 7 dni, który to okres jest nieadekwatny do wieku, bowiem renta jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z opłacaniem składek na ubezpieczenie. Organ uznał, że nie zaistniały szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Niespełnienie chociażby jednego warunku z tego przepisu skutkuje odmową przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym.

W dniu 10 kwietnia 2004 r. skarżąca wniosła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, iż brak wypracowanego stażu pracy spowodowany był stanem zdrowia oraz urodzeniem sześciorga dzieci, co nie pozwoliło jej na wypracowanie dłuższego stażu pracy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] lipca 2004 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.

Wyrokiem z dnia 21 marca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2004 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] marca 2004 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż organ podjął zawieszone postępowanie dopiero w decyzji z dnia [...] marca 2004 r., mocą której rozstrzygnął sprawę co do jej istoty. Strona pozbawiona została zatem możliwości złożenia środka zaskarżenia na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania, co stanowi rażące naruszenie art. 97 § 2, art. 101 § 3 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponadto Prezes ZUS wydając w dniu [...] lipca 2004 r. decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] marca 2004 r., rażąco naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W dniu [...] czerwca 2005 r. Prezes ZUS wydał postanowienie, mocą którego podjął postępowanie administracyjne, zawieszone postanowieniem z dnia [...] grudnia 2003 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż wyrokiem z dnia [...] października 2003 r., sygn. akt [...], zostało zakończone postępowanie sądowe, wszczęte na skutek odwołania S. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie prawa do renty.

Na postanowienie to złożyła zażalenie S. J..

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2005 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W dniu [...] października 2005 r. Prezes ZUS wydał decyzję nr [...] odmawiającą przyznania S. J. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że wnioskodawczyni została orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2003 r. uznana za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji od daty badania. Na przestrzeni 45 lat życia, w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskodawczyni legitymowała się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym, uwzględnionym w wymiarze 1/3 okresów składkowych, wynoszącym zaledwie 1 rok 9 miesięcy i 7 dni. Od dnia ustania zatrudnienia w dniu 21 maja 1978 r. do rozpoczęcia urlopu wychowawczego w dniu 9 września 1980 r. S. J., jak podkreśla Prezes ZUS, nie udowodniła jakiegokolwiek okresu, za który zostały odprowadzone składki na ubezpieczenie społeczne. Ponadto ostatnio udowodniony okres nieskładkowych przypada na dzień 8 września 1986 r., zaś całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała dopiero po 16 latach 10 miesiącach i 8 dniach. W związku z powyższym, organ nie stwierdził w sprawie szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do renty na zasadach ustawowych.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyżej opisaną decyzją złożyła S. J. Po rozpatrzeniu tego wniosku, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] października 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że zaprzestanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad dziećmi nie jest okolicznością niezależną od woli osoby ubezpieczonej, lecz jej wyborem. Niemożność podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad dziećmi nie stanowi, w ocenie organu, szczególnej okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Skargę na tę decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. J. Skarżąca podniosła, iż po urodzeniu piątego dziecka rozpoczęła leczenie i wielokrotnie przebywała w szpitalach [...], spełnia wszystkie warunki do uzyskania renty w drodze wyjątku, już w 1989 r. otrzymała orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy, miała wówczas 31 lat.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ stwierdził ponadto, iż w aktach sprawy brak jest potwierdzenia, że skarżąca stała się niezdolna do pracy przed datą wskazaną w orzeczeniu lekarza orzecznika. Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie są wydawane do celów rentowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem.

Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § I ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.

Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.).

Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. Ma on zatem obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a w szczególności winien z urzędu określić, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego. Organ ma także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 k.p.a. Spoczywa na nim obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego, co wynika z przepisu art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na zgromadzonych w sprawie dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Z akt sprawy wynika bowiem, że Obwodowa Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w B., orzeczeniem z dnia [...] października 1989 r., zaliczając skarżącą do drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia uznała, że inwalidztwo to istnieje od maja 1987 r. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że zachodzi całkowita niezdolność do zatrudnienia.

Warto zwrócić uwagę, iż obwodowe i wojewódzkie komisje lekarskie do spraw inwalidztwa i zatrudnienia działały przy oddziałach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (por. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie zasad działania komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu odwoławczego oraz sprawowania nadzoru nad działalnością tych komisji - Dz. U. Nr 36, poz. 166).

Do komisji tych należała ocena zdolności do wykonywania zatrudnienia, zaliczenie do jednej z grup inwalidów, ustalenie daty powstania inwalidztwa, a także przeciwwskazań do zatrudnienia lub przeszkolenia zawodowego inwalidów (art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

Wskazane powyżej orzeczenie Obwodowej Komisji zostało co prawda wzmiankowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia 25 października 2005 r., jednakże organ pominął, analizując stan sprawy, wynikającą z tego orzeczenia datę powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżącej. Oceniając kwestie adekwatności łącznego okresu składkowego i nieskładkowego, jakim legitymuje się skarżąca, do jej wieku, organ wskazał, iż całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji skarżącej powstała, gdy ukończyła ona 45 lat. Tak więc, Prezes ZUS oparł się w swych wywodach na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2003 r., pomijając przy tym fakt, iż orzeczenie to wskazuje datę powstania łącznie całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, podczas, gdy dla rozstrzygnięcia sprawy istotna jest data powstania jedynie całkowitej niezdolności do pracy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS winien dokonać ponownej oceny stanu faktycznego sprawy, uwzględniając wszelkie zawarte w aktach sprawy dowody, a w szczególności orzeczenie Obwodowej Komisji do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w [...] w B. z dnia [...] października 1989 r., stosownie do treści art. 80 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.