Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 805/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw
Powołane przepisy: article: art. 71 ust.1, art. 32 ust. 1, art. 69
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 138 par. 2, art. 136
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

25 lutego 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 25 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu M. K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala sprzeciw.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2020 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.) oraz art. art. 17 ust. 1b, ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z 28 listopada 2003 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), wydaną po rozpoznaniu odwołania M. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy J. z [...] października 2020 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieka nad I. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Według organu pierwszej instancji okoliczność, że niepełnosprawność I. K., będącej osobą wymagającą opieki, datuje się od 83. roku życia oznacza, że nie zostało spełnione kryterium momentu powstania niepełnosprawności, o którym mowa w podanym przepisie, co uniemożliwia uzyskanie wnioskowanego przez stronę świadczenia.

Kolegium nie podzieliło tego stanowiska, podnosząc, że w badanej sprawie odwołująca się świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, dlatego w sprawie mamy do czynienia z kontynuacją pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego 5 sierpnia 2020 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L.. Orzeczenie ważne jest do 31 sierpnia 2022 r. Kolegium podkreśliło, że ocenie podlega data powstania niepełnosprawności, a nie, jak przyjął organ, data ustalonego stopnia niepełnosprawności.

Według Kolegium, wykładnia art. 17 ust. 1b u.ś.r. była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 21 października 2014 r., K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) w pkt 2 orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z wyrokiem Trybunału Kolegium powtórzyło za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16, że "w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium". Sąd w tym wyroku zawarł też stanowisko, że "stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia".

Kolegium wyjaśniło następnie, że zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16).

Kolegium zwróciło uwagę, że stwierdzenie niekonstytucyjności określonego przepisu ustawy ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (nastąpiło to dnia 23 października 2014 r. wraz z ogłoszeniem wyroku w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1443), który to wyrok ma moc powszechnie obowiązującą i charakter ostateczny. W konsekwencji skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest to, że organy administracji publicznej, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w obecnym stanie prawnym mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W ocenie Kolegium, drugą kwestią sporną w niniejszej sprawie jest problem zbiegu prawa odwołującej się do renty z wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W kwestii interpretacji powyższej normy i odniesienia jej do przedmiotowego stanu faktycznego Kolegium stwierdziło, że przez wiele lat wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. skupiała się na językowym odkodowaniu normy prawnej, w efekcie czego orzecznictwo jednoznacznie nie dopuszczało możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który w chwili rozstrzygania sprawy miał ustalone prawo do renty. Następnie w świetle wyroku TK w z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, uznającego, że art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach, w zakresie w jakim stanowi że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę na ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 31 ust. 1 Konstytucji, uznawano prawo osoby pobierającej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy do świadczenia pielęgnacyjnego, do czasu pojawienia się stanowiska sądów administracyjnych na tle stosowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy.

Kolegium wskazało, że w wyroku z 8 stycznia 2020 r. (I OSK 2392/29) Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując kwestię zbiegu prawa do emerytury z wnioskowanym prawem do świadczenia pielęgnacyjnego stwierdził, że zachowanie zasady równości nastąpi jedynie w sytuacji, w której osoba mająca prawo do emerytury otrzyma świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy pomiędzy jego wysokością a wysokością otrzymywanej emerytury. Jej sytuacja nie będzie bowiem wówczas korzystniejsza niż osoby nie posiadającej prawa do emerytury ani też mniej korzystna niż osoby otrzymującej wyłącznie emeryturę znacznie niższą niż świadczenie pielęgnacyjne. Osoba taka będzie potraktowana także sprawiedliwie, gdyż w lepszej sytuacji znalazłby się opiekun, który nie podjąłby nigdy pracy zarobkowej w swoim życiu. Takie podejście do opiekuna osoby niepełnosprawnej będzie równoznaczne z realizacją przez państwo reprezentowane przez administrację obowiązku udzielenia mu szczególnej pomocy w związku z jego trudną sytuacją materialną i społeczną związaną ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Zdaniem Kolegium, należy zatem rozważyć od strony formalnej kwestię kolizji dwóch świadczeń - otrzymywanej renty i wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W treści ustawy o świadczeniach rodzinnych brak jest przepisów określających postępowanie organu w przypadku zbiegu emerytury, renty i świadczenia pielęgnacyjnego, choćby z tego powodu, że są to świadczenia wypłacane przez różne organy. Przepisy tej ustawy nie przewidują również możliwości potrącenia niższej kwoty emerytury, renty z wyższej kwoty świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem w myśl art. 17 ust. 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest w pełnej kwocie (1830 zł miesięcznie).

W tej sytuacji, kierując się wykładnią celowościową i zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym w wyroku NSA z 10 sierpnia 2020 r., I OSK 487/20 sposób postępowania powinien być, zdaniem Kolegium, następujący. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń. W niniejszej sprawie, jeśli strona podtrzymuje zgłaszany w odwołaniu zamiar, powinna zrezygnować z renty, występując do organu rentowego (ZUS) z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2020 r. poz. 53). Zawieszenie to będzie skutkowało wstrzymaniem wypłaty renty od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 powołanej ustawy z 17 grudnia 1998 r.). Począwszy od tego miesiąca, strona nabędzie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, jakimi w tym przypadku będzie decyzja o wstrzymaniu wypłaty renty).

Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, Kolegium wyjaśniło, że zdecydowało o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i skierowaniu sprawy do ponownego rozpoznania ze względu na konieczność dokonania przez stronę przed organem pierwszej instancji wyboru świadczenia pielęgnacyjnego lub renty, po to, by organ - w zależności od dokonanego wyboru - mógł ponownie przeanalizować stan faktyczny sprawy w kierunku podjęcia nowego rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sprzeciw od decyzji Kolegium wniosła M. K., podnosząc, że decyzja ta jest sprzeczna z poprzednią decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2020 r., znak: [...], przyznającą jej świadczenie pielęgnacyjne niezależnie od renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w okresie pandemii do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Wskazała, że w związku ze stale pogarszającym się stanem zdrowia jej mamy I. K. wydane ponowne orzeczenie lekarskie z 5 sierpnia 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, w warunkach istniejącej pandemii oraz braku rokowań na jej odwołanie, nie powinno stanowić przeciwwskazania do dalszej realizacji decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 2 września 2020 r.

W ocenie skarżącej, niewłaściwe jest wymaganie od niej dokonania wyboru jednego z dwóch świadczeń w sytuacji, gdy renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest nieco wyższa od kwoty świadczenia pielęgnacyjnego, a poza tym status rencisty wiąże się z pewnymi przywilejami, w tym ustawowymi uprawnieniami. Podniosła, że jej sytuacja jest szczególna, ponieważ rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznano jej z powodu choroby zawodowej nabytej w okresie 25 lat pracy w szkodliwych warunkach w wysoko kwalifikowanym zawodzie medycznym, którego obecnie nie może wykonywać. Niesprawiedliwe jest potraktowanie jej na równi z osobą zdrową, która nigdy nie pracowała zawodowo i otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne, czy z osobą zdrową rezygnującą z pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, której przyznano takie świadczenie, czy też podobnie jak rencistę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, otrzymującego pełną wysokość renty. Poważna utrata zdrowia, głównie na tle choroby zawodowej, stawia ją bowiem w sytuacji znacznie gorszej od sytuacji wymienionych osób, a konieczna opieka nad niepełnosprawną mamą uniemożliwia jej wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 (Dz. U. poz. 1257), w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten utracił moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, czyli z dniem 9 stycznia 2020 r. W sytuacji, gdy ustawodawca do tej pory nie wprowadził do ustawy o świadczeniach rodzinnych regulacji w zakresie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna - rencisty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, brak stosownych przepisów określających postępowanie organu w przypadku zbiegu wyżej wymienionych świadczeń nie powinno, zdaniem skarżącej, przesądzać o negatywnym dla niej rozstrzygnięciu sprawy i pozbawiać ją konkretnej pomocy materialnej.

W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 64b § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw, sąd stosuje odpowiednio przepisy o skardze, z tym zastrzeżeniem, że ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

Mając na względzie powyższe kryteria, Sąd doszedł do wniosku, że sprzeciw jest niezasadny.

Przedmiotem sporu jest uznanie przez organ drugiej instancji podstaw do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji z uwagi na konieczność wyboru przez skarżącą pomiędzy dwoma z przysługujących jej świadczeń, tj. rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy, którą aktualnie pobiera oraz świadczeniem pielęgnacyjnym w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, o które się ubiega.

Sprzeciw skarżącej opiera się na uznaniu, że pobieranie przez nią renty nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozważania nad zasadnością podniesionego w sprzeciwie zarzutu należy rozpocząć od odniesienia się do materialnoprawnej podstawy decyzji organów obu instancji. Podstawę tę stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2019 r. poz. 303 ze zm.).

Jak zasadnie podniosło Kolegium, przepis ten został uznany za częściowo niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, z dniem 9 stycznia 2020 r. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis utracił moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Trybunał za sprzeczne z zasadą równości wobec prawa uznał to, że w świetle cytowanego przepisu samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych, również na skutek powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, utrwaliło się przekonanie o konieczności dokonywania prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu, to jest wykładni mającej na celu pełne zagwarantowanie realizacji wartości i zasad konstytucyjnie chronionych, w tym zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).

Początkowo zajmowano stanowisko, które sprowadzało się do rozumienia powołanego przepisu w ten sposób, że pozbawia on wnioskodawcę przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury bądź renty (zob. przykładowo wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19 i z 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19).

Ostatecznie w kwestii interpretacji omawianego przepisu ukształtowało się jednak odmienne stanowisko, według którego, biorąc pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne oraz przepisy regulujące zbieg uprawnień do opisanych wyżej świadczeń, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz stosowne przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.; dalej: u.e.r.f.u.s.), osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta. Podkreślono przy tym, że przepisy nie ograniczają możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Zasady te stosuje się odpowiednio do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznano, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyroki NSA z: 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19, 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20 i 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20).

Z uwagi na powyższe należy uznać, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. nie może być interpretowany wyłącznie w oparciu o dyrektywy wykładni językowej, albowiem wówczas należałoby przyjąć, że eliminuje on bezwzględnie z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i rezygnują z tej przyczyny z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a jednocześnie mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia prowadziłaby do naruszenia wskazanych wyżej wartości i zasad konstytucyjnych. Dlatego też przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że choć zasadniczo wyklucza on możliwość pobierania jednocześnie świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury (renty), to nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego jednego z tych świadczeń.

W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie ma zatem dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia, które chce pobierać.

Odnosząc się do zarzutu skargi, należy podnieść, że dokonana przez Kolegium wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. jest rezultatem zmiany dotychczasowej linii orzeczniczej przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz wojewódzkie sądy administracyjne. Wydając decyzję z 2 września 2020 r. przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na inny okres, organ drugiej instancji kierował się wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, stąd uznał, że brak jest podstaw prawnych do wykluczenia z pobierania świadczenia osoby, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, z tego tyko względu, że ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zmianę linii orzeczniczej sadów zapoczątkował wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r., (sygn. akt I OSK 2392/29), w którym uznano, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a ma przyznaną i pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (podobnie wyrok NSA z dnia 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20). Wyroki te dotyczyły wprawdzie zbiegu prawa do emerytury z prawem do świadczenia, lecz stanowiska zaprezentowane w tych judykatach znajdują swe zastosowanie wprost do rent.

W konsekwencji powyższego, mając na uwadze przyjętą przez Sądy aktualną interpretację przepisów prawa materialnego, uznać trzeba, że w rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organów administracji obu instancji było pouczenie skarżącej o możliwości złożenia wniosku o wstrzymanie wypłaty renty oraz o uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Nie ulega zaś wątpliwości, że organ pierwszej instancji nie poinformował skarżącej o opisanych wyżej okolicznościach, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19).

W świetle poczynionych wyżej rozważań stwierdzić należy, że Kolegium zasadnie zastosowało art. 138 § 2 k.p.a. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma dokonanie przez skarżącą wyboru jednego z przysługujących jej świadczeń. Skoro tego wyboru nie dokonała przed organem pierwszej instancji, to należy bez wątpienia uznać, że braki w materiale dowodowym były na tyle istotne, że nie mogły zostać uzupełnione przez organ odwoławczy w trybie art. 136 k.p.a. bez uszczerbku dla zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Całokształt argumentacji przedstawionej w zaskarżonej decyzji niewątpliwie dowodzi, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy wykroczył poza kompetencję organu odwoławczego, co uzasadniało uchylenie decyzji organu pierwszej instancji celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we wskazanym przez Kolegium zakresie.

W związku z tym, na podstawie art. 151a § 2 w zw. z art. 64d § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.