Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 180/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 83 lit. a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Nowak, , Sędzia WSA Leszek Kamiński, Sędzia WSA Ewa Machlejd (spr.), Protokolant spec. Sylwia Kruszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w B. stwierdził, że J. K. jako pracownik płatnika P. K. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym, chorobowemu, wypadkowemu – we wskazanych w decyzji okresach.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w B. orzekł, że niesłusznie wypłacono J. K. zasiłek chorobowy we wskazanym w decyzji okresie oraz że J. K. nie ma prawa do zasiłku chorobowego z tytułu dalszej niezdolności do pracy za okres podany w decyzji, a także zobowiązał Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe [...] do zwrotu nienależnie wypłaconego J. K. zasiłku chorobowego wraz z odsetkami.

Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w B. na podstawie art. 145 § 1 oraz art. 149 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku J. K. z dnia [...] czerwca 2010 r., odmówił wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] oraz decyzją z dnia [...] września 2007 r. znak [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 145 § 1 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe,

2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa,

3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji państwowej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24.25 i 27,

4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu,

5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję,

6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu,

7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2),

8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Pismem z dnia [...].06.2010 r. wnioskodawczyni zwróciła się z wnioskiem o ponowne ustalenie uprawnień do podlegania ubezpieczeniom społecznym, jak również o wypłatę zasiłku chorobowego za okres od [...].06.2007 r. do [...].10.2007 r. Z akt sprawy wynika, że ustalenie uprawnień do ubezpieczenia społecznego od dnia [...].09.2006 r., jak również prawo do zasiłku chorobowego było przedmiotem postępowania i w wymienionych sprawach wydano stosowne decyzje.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] uznano, iż jako pracownik u płatnika P. K. wnioskodawczyni nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu w okresie od [...].09.2006 r. do nadal, natomiast decyzją z dnia [...] września 2007 r. znak [...] stwierdzono, iż niesłusznie wypłacono wnioskodawczyni zasiłek chorobowy za okres od [...].05.2007 r. do [...].06.2007 r., orzekając jednocześnie o braku prawa do zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy za okres od [...].06.2007 r. do [...].09.2007 r., zobowiązując do zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia.

Organ podkreślił, że wyrokiem z dnia [...] września 2008 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w B. VII Wydzał Ubezpieczeń Społecznych uznał decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] dotyczącą obowiązku ubezpieczenia za zgodną z przepisami prawa, oddalając odwołanie wnioskodawczyni od powyższej decyzji. Apelacja nie została wniesiona, a zatem wyrok ten uprawomocnił się z dniem 25 września 2008 r.

Jednocześnie organ nadmienił, iż decyzją z dnia [...].09.2007 r. znak [...] orzekł, że wypłacono wnioskodawczyni niesłusznie zasiłek chorobowy za okres od [...].05.2007 r. do [...].06.2007 r. w kwocie 2.650,80zł. brutto i zobowiązał płatnika P. K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - informując jednocześnie o przyczynie utraty prawa do zasiłku chorobowego oraz o przysługującym prawie zaskarżenia tej decyzji na drodze postępowania sądowego. Odwołanie od powyższej decyzji nie zostało wniesione, a zatem przedmiotowa decyzja stała się ostateczna.

Organ zauważył również, iż Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] września 2009 r. znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., postanowił utrzymać w mocy decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2009 r. znak [...] o odmowie stwierdzenia nieważności dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B:

- z dnia [...] września 2007 r. nr [...] o uznaniu, iż wnioskodawczyni jako pracownik u płatnika P. K. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym, chorobowemu, wypadkowemu w okresie od [...].09.2006 r. do nadal;

- oraz z dnia [...] września 2007 r. znak [...] stwierdzającej, iż niesłusznie wypłacono wnioskodawczyni zasiłek chorobowy za okres od [...].05.2007 r. do [...].06.2007 r., orzekającej o braku prawa do zasiłku chorobowego z tytułu dalszej niezdolności do pracy za okres od [...].06.2007 r. do [...].09.2007 r. nadto wzywającej do zwrotu nienależnie wypłaconego wnioskodawczyni zasiłku chorobowego.

Ponadto organ nadmienił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 14 czerwca 2010 r. sygn. akt II SAB/Bd 19/10, po rozpoznaniu skargi J. K. na bezczynność ZUS Oddział w B. w przedmiocie ubezpieczenia, tj. decyzji z dnia [...] września 2007 r. nr [...] oraz decyzji z dnia [...] września 2007 r. znak [...] w przedmiocie zasiłku chorobowego, odrzucił skargę wnioskodawczyni.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 134 k.p.a., stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. znak [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że ustalenie uprawnień do ubezpieczenia społecznego od dnia [...].09.2006 r., jak również prawo do zasiłku chorobowego było przedmiotem postępowania i w wymienionych sprawach wydano stosowne decyzje. Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] uznano, iż jako pracownik u płatnika P. K. wnioskodawczyni nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu w okresie od [...].09.2006 r. do nadal, natomiast decyzją z dnia [...] września 2007 r. znak [...] stwierdzono, iż niesłusznie wypłacono wnioskodawczyni zasiłek chorobowy za okres od [...].05.2007 r. do [...].06.2007 r., orzekając jednocześnie o braku prawa do zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy za okres od [...].06.2007 r. do [...].09.2007 r., zobowiązując do zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia.

Dodatkowo organ podkreślił, że wyrokiem z dnia [...] września 2008 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w B. VII Wydział Ubezpieczeń Społecznych, uznał decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].09.2007 r. nr [...] dotyczącą obowiązku ubezpieczenia za zgodną z przepisami prawa, oddalając odwołanie wnioskodawczyni od powyższej decyzji. Apelacja nie została wniesiona, a zatem wyrok ten uprawomocnił się z dniem 25.09.2008 r.

Organ podał, iż wnioskodawczyni zaskarżyła decyzję organu rentowego z dnia [...].07.2010 r. (doręczoną w dniu 05.07.2010 r.), którą odmówiono wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie rozstrzygniętej ww. decyzją z dnia [...] września 2007 r. znak [...] oraz ww. decyzją z dnia [...] września 2007 r. znak [...]. W decyzji z dnia [...].07.2010 r. pouczono wnioskodawczynię o możliwości wniesienia odwołania do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 14 dni. Mimo stosownego pouczenia, w dniu 07.07.2010 r. wnioskodawczyni wniosła odwołanie do sądu powszechnego. Zgodnie z jej żądaniem, sprawa została przekazana do Sądu Okręgowego w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który postanowieniem z dnia [...] września 2010 r. sygn. akt [...] przekazał sprawę Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako właściwemu do jej rozpoznania, jednocześnie stwierdzając w uzasadnieniu, iż organ rentowy w sposób prawidłowy pouczył ubezpieczoną, iż przysługuje jej odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 66 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając na uwadze całokształt sprawy, wobec uchybienia ustawowego terminu, organ uznał odwołanie za bezskuteczne.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. K. W ocenie skarżącej, postanowienie zostało wydane przez niewłaściwy organ, gdyż Prezes ZUS nie był uprawniony do ponownego rozpatrzenia sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej wskazane.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W rozpatrywanej sprawie wystąpiły tego rodzaju wady i uchybienia.

Kontroli Sądu podlegało postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r. znak [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Na wstępie należy zauważyć, iż przekazane do Sądu wraz ze skargą akta administracyjne są niekompletne. Przede wszystkim, nie zawierają one zwrotnego potwierdzenia odbioru przez skarżącą decyzji organu pierwszej instancji, organ zaś podał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż decyzja ta została doręczona skarżącej w dniu 5 lipca 2010 r. W aktach sprawy znajdują się niepotwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w B. z dnia [...] lipca 2010 r. znak [...], a także decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w B. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] oraz decyzji z dnia [...] września 2007 r. znak [...]. W aktach sprawy znajduje się również wyłącznie niepotwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia wniosku skarżącej z dnia [...] czerwca 2010 r. wszczynającego przedmiotowe postępowanie oraz kserokopia odwołania z dnia 7 lipca 2010 r. od decyzji organu I instancji. Ponadto, akta te nie zawierają postanowienia Sądu Okręgowego w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2010 r. sygn. akt [...] przekazującego sprawę Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako właściwemu do jej rozpoznania, na które organ powołał się w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Stwierdzić zatem należy, iż organ wydał zaskarżone orzeczenie w oparciu o niekompletny materiał dowodowy sprawy, co stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

Zauważyć również należy, iż organ nie uzasadnił swojego stanowiska w zakresie uchybienia terminu do wniesienia odwołania przez porównanie daty doręczenia skarżącej decyzji organu I instancji z datą wniesienia odwołania przez skarżącą. Organ opisał wyłącznie tok postępowania w niniejszej sprawie oraz wskazał, że - mimo stosownego pouczenia - w dniu 7 lipca 2010 r. skarżąca wniosła odwołanie do sądu powszechnego. Nie odniósł się również przy badaniu terminu do wniesienia odwołania do okoliczności, iż przedmiotowe odwołanie zostało przekazane Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez Sąd Okręgowy, jako właściwemu do rozpoznania sprawy. Zgodnie zaś z art. 65 § 2 k.p.a., podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Organ ponownie rozpoznając sprawę powinien zatem ocenić okoliczności sprawy także pod względem wystąpienia przesłanki określonej w cytowanym przepisie.

W tym miejscu zauważyć należy, iż pismo skarżącej datowane na dzień 7 lipca 2010 r., adresowane do Sądu Okręgowego w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, zatytułowane "odwołanie", zostało wniesione w terminie przewidzianym do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] lipca 2010 r., co wynika z zestawienia tych dat. W treści podania skarżąca stwierdziła, iż zaskarża decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2010 r., a przedmiotowe pismo zostało wniesione za pośrednictwem ZUS Oddział w B. - co również mogłoby świadczyć o zasadności potraktowania go jako wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W takiej sytuacji obowiązkiem organu było wyjaśnienie rzeczywistej woli strony, czego jednak nie uczynił. Akta sprawy nie wskazują, aby organ przeprowadził jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające w tym zakresie.

Organy podejmując czynności z zakresu administracji publicznej zobowiązane są stosować się do wymogów zawartych w przepisach k.p.a., w tym do przepisu art. 9 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Funkcją art. 9 k.p.a. jest swoiste "wyrównanie szans" osób biorących udział w postępowaniu administracyjnym, w istotnym stopniu ogranicza on bowiem znaczenie zasady ignorantia iuris nocet w ramach postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 III 1985 r., III SA 153/85, GAP 1986, nr 4, s. 45 a także wyrok NSA z dnia 17 I 1990 r., I SA 28/89, ONSA 1990, z. 2-3, poz. 30). Lakoniczne i nie do końca czytelne sformułowanie pisma skarżącej powinno skutkować wezwaniem strony do jego sprecyzowania (por. wyrok NSA z 28 czerwca 1999 r., IV SA 1182/97 - Lex nr 47885). Obowiązek informowania i wyjaśniania nałożony na organy w art. 9 k.p.a. powinien być bowiem rozumiany jak najszerzej. Organy prowadzące postępowanie winny czuwać - jak to wyżej wskazano - nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielić jej stosownych wskazówek.

Należy podkreślić, że tak szerokie pojmowanie ciążącego na organie administracji państwowej obowiązku informowania stron łączy się z obowiązkiem wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, gdyż sprzyja sprecyzowaniu okoliczności istotnych i wyczerpującemu ich wyjaśnieniu. Naruszenie obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. trzeba zaś traktować jako wystarczająca przesłankę do uchylenia decyzji (teza pierwsza wyroku NSA OZ w Lublinie z 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95 - LexPolonica nr 338733).

W odniesieniu do zarzutu podniesionego w skardze, dotyczącego kwestii właściwości organu do rozpatrzenia odwołania skarżącej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w B. z dnia [...] lipca 2010 r. znak [...] wskazać należy, iż - jak wynika z dołączonego do akt sądowych niniejszej sprawy, nadesłanego przez organ faksem w dniu 17 maja 2011 r. postanowienia Sądu Okręgowego w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2010 r. sygn. akt [...] - sprawa została przekazana Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako właściwemu do jej rozpoznania. Z treści załączonego do ww. faksu pisma Sądu Okręgowego w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2010 r. sygn. akt [...] wynika również, że powyższe postanowienie sądu powszechnego jest prawomocne.

Stosownie do art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), zwanej dalej k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis art. 365 k.p.c. stanowiący o związaniu prawomocnym orzeczeniem wywiera określone skutki w sferze materialnoprawnej. Jest zatem przepisem prawa materialnego, który dotyczy także sądów administracyjnych (wyrok NSA W-wa z dnia 12 maja 2010 r. sygn. akt I FSK 674/09, Lex nr 594151).

Z tego względu powyższy zarzut skarżącej nie może zostać zbadany przez sąd administracyjny, również w kontekście mającej moc zasady prawnej uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt I UZP 3/10, dotyczącej trybu postępowania uregulowanego w art. 83a ust. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.).

Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.

Zgodnie z art. 152 ww. ustawy, zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.