Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 89/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6302 Kontyngenty taryfowe, pozwolenia, cła  antydumpingowe i inne ograniczenia w obrocie towarowym z zagranicą
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1; art. 31 ust. 4 i 6; art. 32 ust. 1; art. 33 ust. 1; art. 35 ust. 1 pkt 2; art. 73 ust 1; art. 93 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 1a
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 622
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 57
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
article: art. 2; art. 92 ust. 1; 190 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 12; art. 122; art. 139 § 2, § 3, § 4; art. 187 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 93 ust. 2 w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie stawek opłat pobieranych przez organy celne (Dz.U.2004r.Nr87,poz.832)
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 622
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne
article: art. 35 ust. 4 w zw. z § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 lipca 2004 r. w sprawie depozytu urzędu celnego (Dz.U.2004r. Nr 169,poz.1771)
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 622
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie WSA Jacek Czaja,, WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 maja 2013 r. sprawy ze skargi K. I. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za przechowywanie towaru w depozycie I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz K. I. kwotę 100 (sto) zł z tytułu kosztów postępowania; IV. nakazuje zwrócić K. I. kwotę 32 (trzydzieści dwa) zł z tytułu nadpłaconego wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia (...) grudnia 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w (...), po rozpatrzeniu zażalenia K. I., utrzymał w mocy postanowienie z dnia (...) października 2012 r., którym Naczelnik Urzędu Celnego w (...) ustalił opłatę w wysokości 330 zł za przechowywanie w depozycie urzędu celnego towaru w postaci 590 paczek papierosów oraz wezwał K. I. do uiszczenia tej opłaty.

W uzasadnieniu postanowienia organ drugiej instancji wskazał, że w dniu 24 czerwca 2009 r. funkcjonariusz celny ujawnił u K. I. na przejściu granicznym w (...) niezgłoszony towar, bez polskich znaków akcyzy, w postaci 590 paczek papierosów marki Chesterfield. K. I. jako sprawca wykroczenia skarbowego został ukarany mandatem karnym w wysokości 1.500 zł, a ujawniony towar zajęto na podstawie art. 30 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.), dalej powoływanej jako Prawo celne, w celu uregulowania jego sytuacji na podstawie przepisów prawa celnego. Podejmując działania zmierzające do uregulowania sytuacji zajętego towaru Naczelnik Urzędu Celnego w (...) pismem z dnia 27 kwietnia 2010 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w (...) z wnioskiem o orzeczenie przepadku towaru na podstawie art. 31 Prawa celnego. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy w (...) orzekł przepadek towaru na rzecz Skarbu Państwa. W dniu 19 sierpnia 2010 r. Sąd Rejonowy stwierdził prawomocność postanowienia. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Celnego w (...), który stał się właściwy w niniejszej sprawie w związku ze zmianą rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie właściwości miejscowej organów celnych (Dz. U. Nr 94, poz. 911 ze zm.) postanowieniem z dnia 24 października 2010 r. ustalił opłatę w wysokości 330 zł za przechowywanie w depozycie urzędu celnego towaru w postaci 590 paczek papierosów za okres 14 miesięcy, to jest od dnia zajęcia towaru (24 czerwca 2009 r.) do dnia uprawomocnienia się postanowienia Sądu orzekającego przepadek towaru na rzecz Skarbu Państwa (19 sierpnia 2010 r.).

W zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego K. I. zarzucił naruszenie art. 93 ust. 1 Prawa celnego, podnosząc, że poprzez ukaranie go mandatem karnym postępowanie w przedmiocie popełnionego wykroczenia zostało prawomocnie zakończone. W tej sytuacji, w ocenie skarżącego, brak jest podstaw do obciążania go opłatą za przechowanie zajętych papierosów w depozycie. Ponadto, powołując się na wystąpienie przez Naczelnika Urzędu Celnego w (...) do Sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku towaru po około 10 miesiącach od jego zajęcia, zarzucał organowi celnemu pierwszej instancji opieszałość w prowadzeniu sprawy, która doprowadziła do tak długiego okresu przechowywania towarów w depozycie.

Dyrektor Izby Celnej wskazał, że skarżący wprowadził na wspólny obszar celny papierosy bez polskich znaków akcyzy, a więc naruszył przepisy art. 117 ust. 2 pkt 1 w powiązaniu z art. 114 oraz art. 8 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2009r. Nr 3 poz.11 - w brzmieniu z dnia kontroli celnej w niniejszej sprawie). Konsekwencją tego była konieczność podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu uregulowania sytuacji towaru wprowadzonego na wspólny obszar celny z naruszeniem przepisów (art. 57 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. UE L 302 z 19 października 1992 r. ze zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 2, t. 4 - dalej powoływanego jako WKC). Podstawą zajęcia papierosów był art. 30 ust. 1 Prawa celnego stanowiący, że jeżeli zgodnie z przepisami Wspólnotowego Kodeksu Celnego organ celny jest zobowiązany podjąć działania zmierzające do uregulowania sytuacji towaru, może dokonać jego zajęcia. Z kolei według art. 31 ust. 1 pkt 2 Prawa celnego towary, którymi obrót uzależniony jest od spełnienia określonych wymogów, a wymogi te nie zostały spełnione, organ celny w celu uregulowania ich sytuacji może zająć i wystąpić o orzeczenie przepadku na rzecz Skarbu Państwa. Organ drugiej instancji przytoczył także przepis art. 31 ust. 6 Prawa celnego, według którego koszty zniszczenia towaru lub likwidacji w inny sposób oraz koszty związane z jego przechowywaniem ponoszą solidarnie osoba, na której ciążą obowiązki wynikające z przepisów prawa celnego, oraz każda osoba, w której posiadaniu znajdował się towar bezpośrednio przed jego zajęciem, jeżeli kwota tych kosztów przekracza równowartość kwoty 10 euro.

W ocenie organu drugiej instancji Naczelnik Urzędu Celnego w (...) zajmując towar w postaci 590 paczek papierosów bez wymaganych znaków akcyzy, a następnie występując do Sądu Rejonowego w (...) z wnioskiem o orzeczenie przepadku towaru na podstawie przepisów prawa celnego, postąpił zgodnie z prawem. W myśl z art. 35 ust. 1 pkt 2 Prawa celnego, towary zajęte w celu uregulowania ich sytuacji (czyli tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie) przechowuje się czasowo w depozycie urzędu celnego. Z kolei art. 93 ust. 1 pkt 1 tej ustawy stanowi, że za przechowywanie towarów w depozycie lub w magazynie czasowego składowania prowadzonym przez organ celny, pobierane są opłaty stanowiące dochody budżetu państwa. Doręczenie postanowienia o opłacie za przychowanie towaru w depozycie, zgodnie z art. 93a ust. 2 Prawa celnego, nie może nastąpić po upływie 3 lat, licząc od dnia zakończenia czynności, za dokonanie których pobierane są opłaty. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej zakończeniem czynności, za dokonanie których pobierana jest opłata w niniejszej sprawie jest dzień uprawomocnienia się postanowienia Sądu orzekającego przepadek towaru na rzecz Skarbu Państwa. Według organu drugiej instancji z akt sprawy wynika, że postanowienie to stało się prawomocne w dniu 19 sierpnia 2010 r. Zatem organ celny wydając postanowienie i doręczając je przed upływem 3 lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia Sądu orzekającego przepadek towaru na rzecz Skarbu Państwa działał w granicach prawa. Organ drugiej instancji wskazał, że wysokość opłaty została ustalona na podstawie obowiązującego do dnia 25 października 2012 r. przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie stawek opłat pobieranych przez organy celne (Dz. U. z 2004r., Nr 87, poz.832), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 93 ust. 3 Prawa celnego. Według tego przepisu za przechowanie towarów w depozycie pobierana była opłata w wysokości 5% ich wartości celnej za każdy rozpoczęty miesiąc. Naczelnik Urzędu Celnego w (...) ustalił opłatę w wysokości 330 zł za przechowanie w depozycie towaru w postaci 590 paczek papierosów od dnia zajęcia towaru (24 czerwca 2009 r.) do dnia uprawomocnienia się postanowienia Sądu orzekającego przepadek towaru na rzecz Skarbu Państwa (19 sierpnia 2010r. według ustaleń organu celnego), w wysokości 5% ich wartości celnej za każdy rozpoczęty miesiąc przechowywania, to jest za 14 miesięcy.

Organ drugiej instancji wskazując na wymienione wyżej przepisy odniósł się do argumentacji skarżącego, że nie ponosi on winy za długie przechowywanie papierosów w depozycie organu celnego, gdyż nie utrudniał postępowania związanego z popełnionym wykroczeniem, za które ukarany został mandatem karnym. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej nie zwalnia to skarżącego z ponoszenia kosztów związanych z uregulowaniem sytuacji towaru wprowadzonego na wspólny obszar celny z naruszeniem przepisów. Ponadto zgodnie art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego za przechowywanie towarów w depozycie lub magazynie czasowego składowania prowadzonym przez organ celny, pobierane są opłaty stanowiące dochody budżetu państwa. Skoro towar był przechowywany przez określony czas w depozycie, to w myśl wymienionego wyżej przepisu za ten okres pobierane są opłaty stanowiące dochody budżetu państwa. Organ celny stwierdził, że nie może zmniejszyć ani zwiększyć kwoty opłaty, gdyż jej wysokość ściśle wynika z przepisów prawa. Do czasu uprawomocnienia się orzeczenia o przepadku papierosów istniała podstawa prawna przechowywania towaru w depozycie, a w konsekwencji podstawa do obciążenia skarżącego opłatą za to przechowanie. .

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. I. wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie następujących przepisów prawa:

- art. 93 ust. 2 Prawa celnego przez zastosowanie przepisu zakwestionowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2011 r. w sprawie P 29/10 jako niezgodnego z przepisami Konstytucji RP,

- § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie stawek opłat pobieranych przez organy celne przez zastosowanie przepisu zakwestionowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2011 r. w sprawie P 29/10 jako niezgodnego z przepisami Konstytucji RP.

Skarżący zarzucił także naruszenie jego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez wydanie postanowienia o ustaleniu opłaty po upływie 14 miesięcy od zajęcia towaru, podnosząc, że organ celny wystąpił do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku towaru dopiero po ponad 10 miesiącach od dnia zajęcia. Według skarżącego 14 miesięczny okres przechowywania towaru w depozycie urzędu celnego wynika z bezczynności organu, co nie może obciążać skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ celny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo wskazał, że w myśl § 10 ust.2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 lipca 2004 r. w sprawie depozytu organu celnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 169, poz. 1771) okresy przechowywania towarów zajętych lub zatrzymanych są uzależnione od rozstrzygnięć wydanych przez właściwe organy. Powtórzył, że zgodnie z art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego, za okres przechowywania towarów w depozycie lub magazynie czasowego składowania, prowadzonym przez organ celny, pobierane są opłaty stanowiące dochody budżetu państwa. Skoro towar był przechowywany przez określony czas w depozycie to za ten okres pobierane są opłaty stanowiące dochody budżetu państwa. Organ odwoławczy podniósł ponadto, że zarzut przewlekłości postępowania jest nieuzasadniony także ze względu na skalę spraw dotyczących ujawnianych przez organy celne wyrobów tytoniowych wprowadzanych na obszar celny Wspólnoty z naruszeniem przepisów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, chociaż nie wszystkie jej zarzuty są trafne.

W pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutu naruszenia przez organy celne prawa materialnego przez zastosowanie przepisów ustawy i rozporządzenia niezgodnych z przepisami Konstytucji RP.

W związku z tym należy stwierdzić, że podstawą prawną pobrania przez organ celny opłat za przechowanie towarów w depozycie jest przepis art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego. Zgodność tej podstawy z przepisami Konstytucji RP nie jest kwestionowana. Według wymienionego przepisu organ celny pobiera opłaty, stanowiące dochody budżetu państwa, za przechowanie towarów w depozycie lub w magazynie czasowego składowania prowadzonym przez organ celny. Wysokość tych opłat przed dniem 25 października 2012 r., to jest przed wejściem życie art. 93 ust. 1a Prawa celnego (dotyczącego minimalnych i maksymalnych wysokości opłat) określana była wyłącznie aktem rangi podustawowej, a mianowicie rozporządzeniem Ministra Finansów wydawanym na podstawie art. 93 ust. 2 Prawa celnego. Ten ostatni przepis zawiera jedynie upoważnienie ustawowe dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia, w drodze rozporządzenia, stawek opłat, a obecnie (to jest od 25 października 2012 r.) także sposobu ich obliczania, za między innymi przechowywanie towarów w depozycie urzędu celnego. Dla ścisłości zatem – w związku z treścią zarzutów skargi – należy podkreślić, że art. 93 ust. 2 Prawa celnego nie jest dla organu celnego podstawą do pobrania opłat, ani określenia ich wysokości. Podstawą pobrania opłat jest art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego, natomiast podstawą określenia ich wysokości były przed dniem 25 października 2012 r. wyłącznie przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie stawek opłat pobieranych przez organy celne (Dz. U. Nr 87, poz. 832, dalej powoływanego także jako rozporządzenie z dnia 22 kwietnia 2004 r.) wydanego na podstawie art. 93 ust. 2 Prawa celnego. W związku z tym, ściśle rzecz biorąc, zarzut naruszenia art. 93 ust. 2 Prawa celnego przez organ celny jest nieuzasadniony przede wszystkim z tego względu, że przepis ten, jako zawierający upoważnienie ustawowe, nie jest stosowany przez organ stosujący prawo. Naruszenie prawa materialnego w tym zakresie przez organ celny mogłoby natomiast dotyczyć przepisów rozporządzenia wydanego na podstawie art. 93 ust. 2 Prawa celnego. Jednak i taki zarzut w rozpoznawanej sprawie jest bezzasadny. Wprawdzie w dacie wydania przez Dyrektora Izby Celnej zaskarżonego postanowienia obowiązywało już od dnia 25 października 2012 r. rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 18 października 2012 r. w sprawie stawek opłat pobieranych przez organy celne oraz sposobu ich uiszczania (Dz. U. z 2012 r. poz. 1145), to jednak w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy wcześniejszego rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. Organ pierwszej instancji wydając w dniu 24 października 2012 r. postanowienie prawidłowo co do zasady określił wysokość opłat w oparciu o § 2 ust. 1 obowiązującego wówczas rozporządzenia z dnia 22 kwietnia 2004 r., zaś organ drugiej instancji prawidłowo powołał się na tę podstawę prawną rozstrzygnięcia, mimo wejścia w życie nowego rozporządzenia. Zwrócić bowiem należy uwagę na okoliczność, że w niniejszej sprawie opłaty za przechowanie towarów w depozycie miałyby należeć się, według ustaleń organów celnych, za okres od 24 czerwca 2009 r. do 19 sierpnia 2010 r., a więc za okres objęty czasem obowiązywania rozporządzenia z dnia 22 kwietnia 2004 r. Przepisy rozporządzenia określające wysokość opłat za przechowanie towarów w depozycie urzędu celnego mają charakter przepisów prawa materialnego i w związku tym do poszczególnych stanów faktycznych zastosowanie mają przepisy obowiązujące w okresie, za który należne są opłaty.

Wyrokiem z dnia 15 listopada 2011 r. wydanym w sprawie P 29/10 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 93 ust. 2 Prawa celnego w zakresie, w jakim dotyczy stawki opłaty za przechowanie w depozycie organu celnego towarów zajętych na podstawie art. 30 ust. 1 Prawa celnego, jest niezgodny z art. 2 i art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, oraz że § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie stawek opłat pobieranych przez organy celne w zakresie, w jakim określa minimalną stawkę opłaty za przechowanie towarów w depozycie organu celnego, jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji.

Jednocześnie Trybunał orzekł, że art. 93 ust. 2 Prawa celnego w zakresie, w jakim dotyczy stawki opłaty za przechowanie w depozycie organu celnego towarów zajętych na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy - Prawo celne traci moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego pozwala stwierdzić, że nie jest trafny zarzut skarżącego, że uznanie powołanych wyżej przepisów art. 93 ust. 2 Prawa celnego oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. za niezgodne z przepisami Konstytucji RP powoduje, że nie mogły one być stosowane w sprawie niniejszej, a w konsekwencji, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa materialnego przez samo zastosowanie wymienionych przepisów. Zwrócić bowiem należy uwagę na okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP wymienionych wyżej przepisów jedynie w pewnym zakresie oraz częściowo z odroczeniem utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu ustawy. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny określił skutki wyroku. Trybunał wyjaśnił, że eliminacja art. 93 ust. 2 Prawa celnego w określonym w sentencji wyroku zakresie już z dniem ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw spowodowałaby powstanie luki w prawie, uniemożliwiającej pobieranie opłat za przechowanie w depozycie towarów zajętych w trybie art. 30 ust. 1 Prawa celnego. Z tego względu Trybunał Konstytucyjny zdecydował na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji, że art. 93 ust. 2 Prawa celnego, w zakresie uznanym za niezgodny z Konstytucją, utraci moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Trybunał podkreślił, że po wyroku Trybunału nadal obowiązuje art. 93 ust. 2 Prawa celnego (czyli upoważnienie ustawowe), tak w zakresie odnoszącym się do opłat za przechowanie towarów "na wniosek", jak i opłat za przechowanie towarów zajętych na podstawie art. 30 ust. 1 Prawa celnego. W zakresie odnoszącym się do opłat za przechowanie towarów zajętych na podstawie art. 30 ust. 1 Prawa celnego upoważnienie zachowa moc obowiązującą do czasu jego zmiany przez ustawodawcę, nie dłużej jednak niż do czasu upływu 12 miesięcy od daty ogłoszenia wyroku. Trybunał wyjaśnił, że w konsekwencji odroczenia utraty mocy obowiązującej upoważnienia moc obowiązującą zachowuje również rozporządzenie z 2004 r.

Ponadto Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że stwierdzenie niekonstytucyjności art. 93 ust. 2 Prawa celnego oznacza tym samym niekonstytucyjność zaskarżonego § 2 ust. 1 rozporządzenia z 2004 r. w zakresie, w jakim dotyczy stawki takiej opłaty. Jednakże z uwagi na odroczenie utraty mocy obowiązującej upoważnienia przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia z 2004 r. nadal może być stosowany, ale w ograniczonym zakresie. Dotyczy to wyłączenia możliwości stosowania opłaty minimalnej. Trybunał stwierdził bowiem niekonstytucyjność § 2 ust. 1 rozporządzenia w zakresie, w jakim określa minimalną stawkę opłaty za przechowanie towarów w depozycie organu celnego.

W końcowej części uzasadnienia Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że zmiana normatywna będąca skutkiem omawianego wyroku polega na tym, że po jego wejściu w życie organy celne mogą - na podstawie art. 93 ust. 2 Prawa celnego i § 2 ust. 1 rozporządzenia z 2004 r. - wymierzać opłatę za przechowanie towarów w depozycie w wysokości 5% wartości celnej towaru; nie mogą natomiast wymierzać opłaty minimalnej, o której mowa w tym przepisie, gdyż w tym zakresie § 2 ust. 1 rozporządzenia z 2004 r. traci moc obowiązującą wraz z ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy uwzględnić, że - jak wynika z zaskarżonego postanowienia - wymierzona skarżącemu opłata nie była opłatą minimalną, o której mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia, lecz opłatą w wysokości 5 % wartości celnej towaru, znacznie mniejszą niż opłata minimalna. W świetle wcześniejszych wyjaśnień uwzględniających treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy podkreślić, że organy celne miały podstawę do wymierzenia opłaty za przechowywanie towaru, biorąc za podstawę 5 % wartości celnej towaru. W związku z tym zarzut naruszenia prawa materialnego przez samo zastosowanie § 2 ust. 1 rozporządzenia dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie stawek opłat pobieranych przez organy celne, wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 93 ust. 2 Prawa celnego jest bezzasadny, mimo stwierdzenia niekonstytucyjności wymienionych przepisów.

Jednakże oceniając zastosowanie przepisów prawa materialnego w niniejszej sprawie nie można pominąć zarzutu skarżącego, że nie było podstaw do pobrania opłaty za cały okres wskazany w uzasadnieniu postanowienia. Zgodzić się należy ze skarżącym, że w stanie faktycznym wynikającym z akt sprawy postępowanie od dnia zajęcia towaru do dnia uregulowania jego sytuacji trwało zbyt długo. Ściśle rzecz ujmując zarzut ten jest uzasadniony, jeżeli chodzi o okres od dnia zajęcia towaru do dnia złożenia do Sądu Rejonowego w (...) wniosku o orzeczenie przepadku towaru (od 24 czerwca 2009 r. do 27 kwietnia 2010 r.). Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby istniały obiektywne przyczyny zaniechania przez organ celny złożenia do sądu wniosku o orzeczenie przepadku towaru w rozsądnym czasie po jego zajęciu, a więc o wiele wcześniej niż 27 kwietnia 2010 r.

W związku z tym wymaga wyjaśnienia czy i ewentualnie jakie znaczenie ma dla legalności obciążenia strony obowiązkiem uiszczenia opłaty za przechowywanie towaru w depozycie organu celnego okoliczność, że postępowanie zmierzające do uregulowania sytuacji towaru jest przewlekłe, to jest trwa dłużej niż jest to niezbędne dla uregulowania sytuacji towaru.

Jak wcześniej już wyjaśniono materialnoprawną podstawę nałożenia na skarżącego obowiązku uiszczenia opłaty za przechowywanie towaru w depozycie organu celnego stanowi art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego. Zgodnie z tym przepisem organ celny pobiera opłaty, stanowiące dochody budżetu państwa, za przechowywanie towarów w depozycie lub magazynie czasowego składowania prowadzonym przez organ celny. Przechowywanie towaru w depozycie urzędu celnego jest następstwem zajęcia towaru w sytuacji kiedy organ celny ma obowiązek podjąć działania zmierzające do uregulowania sytuacji towaru (art. 30 ust. 1 Prawa celnego). Na takie przechowywanie pozwala art. 35 ust. 1 pkt 2 Prawa celnego, według którego towary zajęte w celu uregulowania ich sytuacji przechowuje się czasowo w depozycie urzędu celnego. Przechowywanie towaru jest niezbędne i celowe, ponieważ towar do czasu uregulowania jego sytuacji musi być zabezpieczony przed wprowadzeniem do obrotu na obszarze celnym Wspólnoty. Z wymienionych przepisów art. art. 30 ust. 1, 35 ust.1 pkt 2 i 93 ust. 1 Prawa celnego wynika, że przechowywanie towaru w depozycie organu celnego, którego następstwem jest poniesienie opłat za przechowywanie przez osobę, na której ciążą obowiązki wynikające z przepisów prawa celnego, jest ściśle związane z działaniem organu celnego i innych organów państwa prowadzącym do uregulowania sytuacji zajętego towaru. Takie działanie nie może być jednak dowolne i postępowanie prowadzące do uregulowania sytuacji towaru nie może być dowolnie długie. Nie powinno trwać dłużej niż jest to niezbędne dla uregulowania sytuacji towaru. W każdym razie skutki finansowe długotrwałości postępowania organu celnego, w takim zakresie w jakim tej długotrwałości nie da się usprawiedliwić obiektywnymi potrzebami postępowania, niezależnymi od staranności działania organu celnego, nie mogą obciążać strony. Organy celne co do zasady nie mają wpływu na długotrwałość postępowania przed innymi organami państwa, z którymi niekiedy muszą współdziałać prowadząc postępowanie zmierzające do uregulowania sytuacji towaru. W związku z tym w § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 lipca 2004 r. w sprawie depozytu urzędu celnego (Dz. U. Nr 169, poz. 1771) stwierdza się, że okresy przechowywania towarów zajętych lub zatrzymanych są uzależnione od rozstrzygnięć wydanych przez właściwe organy. Zaznaczyć przy tym należy, że w § 10 ust. 2 rozporządzenia w sprawie depozytu urzędu celnego chodzi nie tylko o okresy przechowywania towaru w oczekiwaniu na rozstrzygnięcia innych właściwych organów nie będących organami celnymi, ale także okresy, które są potrzebne właściwemu organowi celnemu do wydania jego własnych rozstrzygnięć, jeżeli takie rozstrzygnięcia są potrzebne. Można zatem przyjąć, że oceniając czas przechowywania zajętego towaru w depozycie organu celnego z punktu widzenia usprawiedliwionej długotrwałości postępowania organu celnego zmierzającego do uregulowania sytuacji towaru, należy uznać za usprawiedliwione te okresy przechowywania towaru, w czasie których organ oczekuje na rozstrzygnięcie przez inny organ nie będący organem celnym, albo sam musi wydać rozstrzygnięcie lub podjęć inne czynności niezbędne w postępowaniu prowadzącym do uregulowania sytuacji towaru. Taką niezbędną czynnością jest na przykład przygotowanie i złożenie wniosku do sądu powszechnego o orzeczenie przepadku towaru.

Jeżeli chodzi o kryteria określenia usprawiedliwionego czasu postępowania organu celnego, to należy ich poszukiwać w przepisach regulujących czas załatwienia sprawy w postępowaniu w sprawach celnych. Zgodnie z art. 73 ust. 1 Prawa celnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy art. 12 oraz działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), dalej powoływanej jako Ordynacja podatkowa, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Zaś stosownie do art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Według art. 139 § 2 Ordynacji podatkowej niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie. Z kolei zgodnie z art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej, do terminów tych nie wlicza się między innymi okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.

Podsumowując, można stwierdzić, że art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego, stanowiący podstawę do pobierania przez organ celny opłat za przechowywanie czasowo, na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 2 Prawa celnego, w depozycie organu celnego towarów zajętych na podstawie art. 30 ust.1 Prawa celnego w celu uregulowania sytuacji towarów, powinien być rozumiany jako umożliwiający pobranie opłat wyłącznie za okres przechowywania towarów niezbędny do uregulowania ich sytuacji. Długość tego okresu jest uzależniona od czasu potrzebnego organom celnym i innym organom państwa na wydanie niezbędnych rozstrzygnięć oraz na podjęcie czynności faktycznych koniecznych dla uregulowania sytuacji towarów. Przy określaniu jako niezbędnej do uregulowania sytuacji towarów tej części okresu ich przechowywania, która jest zależna wyłącznie od organów celnych, należy uwzględniać regulacje czasu załatwienia sprawy w postępowaniu w sprawach celnych na podstawie art. 139 § 1, 2, 4 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust.1 Prawa celnego. Obciążenie strony opłatami za przechowywanie zajętych towarów w depozycie organu celnego za okres dłuższy niż niezbędny do uregulowania sytuacji towarów stanowi mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, to jest art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego.

W rozpoznawanej sprawie organ celny ujawniony towar zajął w dniu 24 czerwca 2009 r. i dopiero po 10 miesiącach, pismem z dnia 27 kwietnia 2010 r., wystąpił do Sądu Rejonowego w (...) z wnioskiem o orzeczenie przepadku towaru. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby istniały obiektywne przyczyny zaniechania złożenia do sądu wniosku o orzeczenie przepadku towaru niezwłocznie po jego zajęciu, czy w ciągu miesiąca od zajęcia, to jest w terminie, którego dotrzymanie pozwala na stwierdzenie, że organ działał bez zbędnej zwłoki (art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej). Z akt sprawy nie wynika w szczególności, aby jakaś kwestia związana z ujawnionym towarem wymagała wyjaśnienia i to w tak długim czasie. Długotrwałe działanie organu celnego pozostaje w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania i nie może rodzić negatywnych skutków dla strony postępowania. Takich skutków nie może rodzić też, wskazywana w odpowiedzi na skargę, skala spraw dotyczących ujawnianych przez organy celne wyrobów tytoniowych wprowadzanych na obszar celny Wspólnoty z naruszeniem przepisów.

Należy także zwrócić uwagę na to, że organy celne jako datę końcową okresu przechowywania towaru w depozycie, za który została naliczona opłata wskazały dzień 19 sierpnia 2010 r. Organ pierwszej instancji wskazał wspomnianą datę jako dzień uprawomocnienia się postanowienia sądu orzekającego przepadek towaru na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast według organu drugiej instancji jest to z jednej strony data kiedy sąd stwierdził prawomocność postanowienia, ale także i data prawomocności (uprawomocnienia się) postanowienia. W związku z tym trzeba stwierdzić, że owa data, widniejąca na stronie odwrotnej postanowienia Sądu Rejonowego w (...) z dnia 30 czerwca 2010 r., może być uznana za datę stwierdzenia prawomocności postanowienia, ale nie jest pewne, czy równocześnie jest to data kiedy postanowienie stało się prawomocne. Nie można tego odczytać z informacji na stronie odwrotnej postanowienia, która brzmi następująco: "Postanowienie niniejsze jest prawomocne; Odpis wydano Naczelnikowi Urzędu Celnego w (...);(...), dnia 19 sierpnia 2010 r." Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Celnej wynika, że organ celny jako datę istotną dla sprawy przyjmuje datę uprawomocnienia się postanowienia o orzeczeniu przepadku rzeczy. Jednak ze względu na omówione wyżej utożsamianie przez organ celny daty uprawomocnienia się postanowienia z datą stwierdzenia jego prawomocności, przy braku odpowiednich ustaleń faktycznych, nie można przyjąć, że data uprawomocnienia się postanowienia o orzeczeniu przepadku towarów została przez organ celny prawidłowo ustalona. Brak prawidłowych ustaleń, o których mowa, jest skutkiem mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 Prawa celnego.

Wskazać należy, że data uprawomocnienia się postanowienia o orzeczeniu przepadku towarów ma znaczenie dla rozpatrywanej sprawy, ale nie do końca takie jak przyjął to organ celny. Organ celny powołał się na wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 września 2009 r. w sprawie III SA/Lu 250/09, publ. SIP Lex nr 641054, w którym stwierdzone zostało, że brak jest normatywnego uzasadnienia pobierania opłaty za przechowywanie towaru w depozycie urzędu celnego po ustaleniu przez organ celny statusu prawnego towaru, czyli po uregulowaniu jego sytuacji prawnej. W związku z tym, zdaniem Dyrektora Izby Celnej, jedynie do daty uprawomocnienia się postanowienia sądu orzekającego przepadek towaru na rzecz Skarbu Państwa była podstawa do obciążenie skarżącego opłatą za przechowywanie towaru, bowiem wtedy nastąpiło uregulowanie sytuacji prawnej towaru.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie jest uzasadnione powoływanie się w rozpoznawanej sprawie na wskazany wyżej pogląd wyrażony w wyroku z dnia 22 września 2009 r. ponieważ wyrok ten dotyczył innej sytuacji faktycznej, w której uregulowanie sytuacji towaru nastąpiło decyzją organu celnego określającą wartość celną pojazdu, kwotę długu celnego oraz wysokość podatku akcyzowego i VAT. Stwierdzenie, że brak jest normatywnego uzasadnienia pobierania opłaty za przechowywanie towaru w depozycie urzędu celnego po ustaleniu przez organ celny statusu prawnego towaru, czyli po uregulowaniu jego sytuacji prawnej jest z jednej strony bardzo uogólnione, a z drugiej sformułowane zostało na tle konkretnej sytuacji faktycznej, różniącej się istotnie od będącej przedmiotem niniejszej sprawy. Nie może więc skutecznie wspierać argumentacji uzasadniającej pogląd, który został wyrażony przez organy celne, że jedynie do daty uprawomocnienia się postanowienia Sądu orzekającego przepadek towaru na rzecz Skarbu Państwa była podstawa do obciążenie skarżącego opłatą za przechowywanie towaru.

Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę data uprawomocnienia się postanowienia sądu rejonowego o przepadku towaru na rzecz Skarbu Państwa (art. 31 ust. 2 Prawa celnego), w sytuacji kiedy towar został uprzednio zajęty w celu uregulowania jego sytuacji (art. 30 ust. 1 Prawa celnego) i podlega zniszczeniu (art. 31 ust. 4 Prawa celnego) nie wyznacza ostatniego dnia okresu, za który może być pobrana opłata za przechowywanie towaru w depozycie organu celnego. Występujące w art. art. 31 ust. 1, 32 ust. 1, 33 ust. 1 Prawa celnego, a także w art. 57 WKC pojęcie "uregulowanie sytuacji towaru" oznacza nie tylko zmianę w prawie własności towaru, którego przepadek orzeczono. Chodzi bowiem o uregulowanie sytuacji towaru z uwzględnieniem wymagań i konsekwencji wynikających z prawa celnego. W przypadku wyrobów tytoniowych, których przepadek orzeczono, uregulowanie ich sytuacji polega nie tylko na przejściu własności tych wyrobów na rzecz Skarbu Państwa, ale także na zniszczeniu towaru, co obligatoryjnie przewiduje art. 31 ust. 4 Prawa celnego. Przejście własności zajętego towaru na rzecz Skarbu Państwa nie pozbawia organu celnego możliwości obciążenia kosztami przechowywania i zniszczenia towaru osoby, o której mowa w art. 31 ust. 6 Prawa celnego. Przeciwnie, przepis ten wyraźnie stanowi, że koszty zniszczenia towaru oraz koszty związane z jego przechowywaniem ponoszą solidarnie osoba, na której ciążą obowiązki wynikające z przepisów prawa celnego oraz każda inna osoba, w której posiadaniu znajdował się towar bezpośrednio przed jego zajęciem. Wynika z przytoczonego przepisu, że ciężar ponoszenie kosztów przechowywania towaru jest oderwany od własności towaru. Dotyczy to także takiego przypadku kiedy etapem regulowania sytuacji towaru jest przejście jego własności na rzecz Skarbu Państwa na skutek orzeczenia o przepadku. Istnieje zatem podstawa do pobrania od strony opłaty na podstawie art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego także za okres między datą uprawomocnienia się postanowienia o przepadku towaru oraz datą jego zniszczenia, skoro zajęcie towaru u strony nastąpiło w celu uregulowania sytuacji towaru, a towar pozostawał w depozycie organu celnego jako zajęty w celu uregulowania jego sytuacji (art. 35 ust. 1 pkt 2 Prawa celnego). Przy tym jednak okres ten nie może być dłuższy niż jest to niezbędne do doprowadzenia przez organ celny do zniszczenia towaru. Określając jaki okres jest niezbędny do przeprowadzenia zniszczenia towaru należy i w tym przypadku uwzględniać regulację czasu załatwiania sprawy w postępowaniu w sprawach celnych na podstawie art. 139 § 1, 2, 4 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust.1 Prawa celnego.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ celny, mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania co do wykładni art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego i wynikający z tej wykładni brak podstawy do obciążania skarżącego obowiązkiem ponoszenia opłaty za okres przechowywania zajętego towaru za okres dłuższy niż niezbędny do uregulowania sytuacji towaru, a także uwzględniając wskazania co do znaczenia pojęcia "uregulowanie sytuacji towaru" ustali, za jaki uzasadniony okres przechowywania towaru w depozycie urzędu celnego skarżący będzie obowiązany wnieść opłatę. Przy tym jednak ustalając końcową datę okresu przechowywania towaru, za który można pobrać opłatę, organ celny niezależnie od swoich ustaleń dotyczących daty rzeczywistego uprawomocnienia się postanowienia o orzeczeniu przepadku oraz czasu potrzebnego na zniszczenie towaru, nie może przekroczyć daty 19 sierpnia 2010 r., ponieważ ze względu na treść art. 134 § 2 P.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, skoro nie stwierdził naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego postanowienia. Przedstawiony wyżej pogląd Sądu orzekającego w niniejszej sprawie co do znaczenia pojęcia "uregulowanie sytuacji towaru" w razie orzeczenia jego przepadku i konieczności zniszczenia, a w konsekwencji dopuszczenie przez Sąd możliwości pobrania opłaty za przechowywanie towaru za okres także po dniu uprawomocnienia się postanowienia o orzeczeniu przepadku towaru, może w rozpoznawanej sprawie, w zależności od ustaleń faktycznych, prowadzić do stwierdzenia, że opłata za przechowywanie towaru należałaby się także za okres po dniu 19 sierpnia 2010 r., a więc po ostatnim dniu przyjętym dotychczas przez organy celne. Wyciągnięcie konsekwencji prawnych z takiego ustalenia pogorszyłoby sytuację skarżącego, a więc w rezultacie w tym zakresie orzeczenie sądu mogłoby okazać się wydane na niekorzyść skarżącego. W celu zapobieżenia takiej sytuacji organ celny powinien dostosować się do wiążącego ten organ na podstawie art. 153 P.p.s.a. wskazania, aby okres za który pobrana będzie opłata nie przekraczał w żadnym razie daty 19 sierpnia 2010 r.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a.

Orzeczenie, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości ma uzasadnienie w przepisie art. 152 P.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a, a o zwrocie opłaty sądowej – na podstawie art. 225 P.p.s.a.