Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 129/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 26 kwietnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Teresa Rutkowska, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2017 roku sprawy ze skargi K. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz K. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 lipca 2016 r. sygn. III SA/Łd 402/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...][...] orzekającą o odmowie umorzenia K. W.:

1) na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadząca działalność i za ubezpieczonych w części finansowanej przez płatnika na:

- ubezpieczenia społeczne za okres: od 11/2001 r. do 01/2002 r., 03/2002 r., od 05/2002 r. do 06/2002r., od 08/2002 r. do 09/2002 r., od 11/2002 r. do 03/2003 r., od 05/2003 r. do 06/2003 r., 12/2003 r., od 02/2004 r. do 03/2004 r., od 05/2004 r. do 122004 r., od 02/2005 r. do 05/2005 r., 07/2005 r., od 09/2005 r. do 12/2006 r. w łącznej kwocie 1 132 282,94 zł, w tym: składek 265 399,14 zł, odsetek liczonych na dzień 3 grudnia 2015 r. 866 743 zł, kosztów upomnienia 140,80 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11/2001 r. do 06/2002 r., od 11/2002 r. do 09/2003 r. w łącznej kwocie 265 838,54 zł w tym: składek 2 195,94 zł, odsetek liczonych na dzień 3 grudnia 2015 r. 263 399 zł, kosztów upomnienia 243,60 zł;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 10/2001 r. do 03/2002 r., od 05/2002 r. do 06/ 2002 r., 09/2002 r., od 11/2002 r. do 06/2003 r., 12/2003 r., 03/2004 r., 05/2004 r., od 07/2004 r. do 12/2004 r., od 02/2005 r. do 05/2005 r., 07/2005 r., od 09/2005 r. do 05/2006 r. w łącznej kwocie 176 254, 07 zł, w tym: składek 66 267,17 zł, odsetek liczonych na dzień 3 grudnia 2015 r. 109 836 zł, kosztów upomnienia 150, 90 zł;

2) na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek należnych za wnioskodawcę jako ubezpieczonego, będącego jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11/2001 r. do 06/2002 r., 09/2002 r., od 11/ 2002 r. do 09/2003 r., w łącznej kwocie 5 923,54 zł w tym: składek 2 195, 94 zł, odsetek liczonych na dzień 3 grudnia 2015 r. 3 484 zł, kosztów upomnienia 243,60 zł.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z dnia 3 grudnia 2015 r. K. W., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie w całości zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, objętych postępowaniami egzekucyjnymi, prowadzonymi na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...][...],[...]. Uzasadniając pełnomocnik skarżącego wskazał, iż aktualna sytuacja majątkowa wnioskodawcy oraz jego ograniczone możliwości zarobkowe nie pozwalają na spłatę zaległych zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek. Ponadto podkreślił, że sytuacja osobista mocodawcy, w tym jego wiek, stan zdrowia nie rokują poprawy sytuacji majątkowej strony w najbliższym czasie.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Uzasadniając wskazał, że w wyniku przeprowadzonej analizy zgromadzonej dokumentacji uznał, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto zdaniem organu w sprawie nie wystąpiły także przesłanki umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365) – dalej: rozporządzenie z 2003 r.

Jednocześnie decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie zaległych składek:

1) na podstawie art. 30 u.s.u.s. w zakresie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na:

- ubezpieczenia społeczne za wskazane w decyzji okresy, w kwocie 278 813,77 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za wskazane w decyzji okresy, w kwocie157 808,40 zł;

2) na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w zakresie należności z tytułu składek za ubezpieczonych w części finansowanej przez płatnika składek na:

- ubezpieczenia społeczne za wskazane w decyzji okresy, w łącznej kwocie 1 132 282,94 zł, w tym: składek 265 399,14 zł, odsetek liczonych na dzień 3 grudnia 2015r. 866 743, kosztów upomnienia 140,80 zł.;

- ubezpieczenie zdrowotne za wskazane w decyzji okresy, w kwocie 259 915 zł z tytułu odsetek liczonych na dzień 3 grudnia 2015 r.;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres wskazany w decyzji, w łącznej kwocie 176 254,07 zł, w tym: składek 66 267,17 zł, odsetek liczonych na dzień 3 grudnia 2015 r. 109 836, kosztów upomnienia 150,90zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.a poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wniósł o zmianę kwestionowanej decyzji w całości poprzez i umorzenie zaległości z tytułu składek. Uzasadniając pełnomocnik skarżącego podniósł, iż organ administracji skupił się jedynie na przesłance całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Pominął natomiast całkowicie fakt, iż w sprawie zachodzą przesłanki do stwierdzenia całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 oraz pkt 6. Ponadto zdaniem pełnomocnika ciężka sytuacja materialna strony uzasadnia umorzenie zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Wskazał także, że przyjęcie akcentowanego przez organ stanowiska, co do wyższej rangi "interesu publicznego" nad "ważnym interesem osoby zobowiązanej", oznacza, iż norma prawna dopuszczająca umorzenie zaległości z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec bezustannie niezadawalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżoną decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Uzasadniając organ wskazał, iż rozpatrując sprawę ponownie przeanalizował wniosek skarżącego w oparciu o przepisy u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Odnosząc się do możliwości umorzenia zaległych składek na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. organ administracji wskazał, iż nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżącego, jednakże wysokość stałego miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez zobowiązanego, która wystarcza na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych związanych z wyżywieniem, utrzymaniem mieszkania, zakupem odzieży i obuwia, ochroną zdrowia, utrzymaniem higieny osobistej, transportem i łącznością, przekracza minimum socjalne, wynoszące na dzień orzekania 1 078,71 zł. Tym samym w ocenie organu uznać należy, że w sprawie nie spełniona została przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r.

W sprawie nie wystąpiła także przesłanka umorzenia zaległości określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogły spowodować, że opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Odnosząc się do stanu zdrowia wnioskodawcy, związanego z przebytą operacją zerwanych mięśni klatki piersiowej, organ wskazał, iż skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest osoba niezdolną do wykonywania pracy zarobkowej, bądź też wskazujących na istnienie jakichkolwiek przeciwskazań do podjęcia i wykonywania pracy. Wręcz przeciwnie, bezspornym jest, że strona wykonuje pracę zarobkową na podstawie umowy o pracę, zawartej na czas nieokreślony. Ponadto z uwagi na fakt prowadzenia przez skarżącego jednoosobowego gospodarstwa domowego, w sprawie nie wystąpiła przesłanka konieczności sprawowania przez stronę opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiałoby stronę możliwości uzyskiwania dochodu. W związku z powyższym, zdaniem organu, uznać należało, że w sprawie nie wystąpiła także przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r.

Natomiast, co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, organ administracji wskazał, iż w stosunku do osoby skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie zaległych należności. Postępowanie to pozostaje w toku, a organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można egzekwować należności. Zatem w sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Nie wystąpiły również pozostałe przesłanki umorzenia zdefiniowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. W. zarzucił:

- naruszenie art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego polegające na odmowie umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji, gdy okoliczności sprawy stanowiły przesłanki umorzenia należności składkowych i dawały wszelkie podstawy do skorzystania z dobrodziejstwa tej instytucji;

- sprzeczność ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącego pozwala na uregulowanie należności z tytułu składek;

- naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy i nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela.

Z powyższych względów wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony ponowił argumentację i stanowisko przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaznaczył, iz w uzasadnieniach decyzji zostały pominięte niektóre przesłanki z art. 28 ust. 3 ustawy systemowej definiujące termin "całkowitej nieściągalności" mogące mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. Wydając decyzję podtrzymującą po złożeniu wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ w zasadzie ponowił argumentację pierwszej decyzji i nie odniósł się do wszystkich podniesionych przez stronę zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki sad Administracyjny w Łodzi uchylając powyższą decyzję wskazał, że sprawa dotyczy wniosku o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Umorzenie zaległości z tytułu składek powoduje wygaśnięcie zobowiązania, w którym ono powstało (art. 59 § 1 pkt 8 o.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s.). Zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją nie mogą być zatem przedmiotem decyzji w sprawie udzielenia ulgi w spłacie tych zobowiązań, polegającej na ich umorzeniu. Innymi słowy, postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu przedawnionych zobowiązań z tytułu składek jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Obowiązkiem Zakładu jest więc przede wszystkim ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, czy nie uległy przedawnieniu zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek, których miałoby dotyczyć wnioskowane przez zobowiązanego umorzenie zaległości.

WSA wyjaśnił, że mając na uwadze, że w rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od października 2001 r. do grudnia 2006 r. wyjaśnić należy, że w okresie ich powstania – zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. – obowiązywał 5-letni okres przedawnienia należności z tytułu składek. Jednakże, przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.2002.241.2074). Zgodnie z tym przepisem, obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Z uwagi na to, że ustawa z dnia 18 grudnia 2002r. nie zawierała przepisów przejściowych w zakresie stosowania znowelizowanego art. 24 ust. 4 u.s.u.s. do należności z tytułu składek wymagalnych i nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r., początkowo pojawiły się wątpliwości czy do tych należności należy stosować "stary" czy "nowy" termin przedawnienia. Zgodnie jednak z ugruntowanym już poglądem przedstawionym w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych jak i powszechnych – który to skład orzekający w sprawie w całości podziela – do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie.

Zdaniem Sądu z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w przedmiotowej sprawie Zakład w ogóle nie wyjaśniał kwestii przedawnienia należności objętej postępowaniem. W aktach sprawy również nie ma dokumentów jednoznacznie potwierdzających przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania. Brak tych ustaleń oznacza, że w sprawie nie został w sposób prawidłowy ustalony stan faktyczny, a niewyjaśnienie tych okoliczności w decyzji stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a.

WSA podkreślił, że w zaskarżonej decyzji brak jest takich ustaleń w jej treści, jak też w uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji. Obowiązkiem organu administracyjnego było natomiast wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że najstarsze należności dotyczą października 2001 r. Także zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia w jakiej wysokości należności istnieją, czy odsetki za zwłokę zostały określone w sposób prawidłowy, skoro brak jest w treści decyzji organów administracji jakiejkolwiek analizy dotyczącej okresu przedawnienia. W konsekwencji zaskarżone rozstrzygnięcie jest przedwczesne. W ocenie sądu w uzasadnieniu decyzji, organ zamieścił niewystarczającą informację o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, gdyż poprzestał jedynie na przytoczeniu informacji o wystawianiu tytułów wykonawczych i prowadzeniu postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w Ł. Dodał, że w dniu 15.10.2015 r. zajęcia zostały przekierowane do rachunku bankowego w A.

Sąd wskazał, że wyjaśnienie z urzędu kwestii dotyczących nieprzedawnienia (istnienia) należności objętych przedmiotowym postępowaniem było również uzasadnione faktem, iż ustawowe okresy przedawnienia (5 i 10-letnie) upłynęły co do znacznej części zobowiązań skarżącego na kilka lat przed złożeniem wniosku przez skarżącego. Ponadto fakt, iż postępowanie to dotyczyło również odsetek od zaległych składek, uzasadniał potrzebę przedstawienia w decyzji sposobu ich naliczania, w szczególności (m.in. z uwagi na terminy przedawnienia) wskazania okresów za które zostały naliczone.

Sąd zaznaczył, że w przypadku stwierdzenia, że w rozpatrywanej sprawie jednak nie doszło do upływu terminu przedawnienia organ przeprowadzając postępowanie powinien jeszcze raz ustalić aktualną sytuację majątkową skarżącego, a w szczególności zbadać czy po zestawieniu wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, jest on w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie wobec Zakładu bez niedostatku.

Ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia K. W. należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, że przeprowadził z urzędu dodatkowe postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalił, że:

- w związku ze złożonym przez zobowiązanego wnioskiem o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 09.11.2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), postanowieniem z dnia 14.05.2013r., Dyrektor [...] Oddziału ZUS w Ł. zawiesił prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, które zostało podjęte, z uwagi na wydaną decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek o czym został skarżący poinformowany pismem z dnia 14.10.2015r.,

- skarżący jest właścicielem: ciągnika Rolniczego Białoruś JUMZ 6M (rok prod. 1980), samochodu specjalnego Starachowice Star 6S (rok prod. 1970), ciągnika samochodowego Jelcz 317D (rok prod. 1989), naczepy ciężarowej ZREMB CN182E (rok prod. 1989), przyczepy ciężarowej Elena R 12 S (rok prod. 1988), naczepy ciężarowej ZREMB N162 (rok prod. 1981), samochodu ciężarowego Starachowice STAR (rok prod. 1984), autobusu Jelcz D 120 (rok prod. 1991) i samochodu ciężarowego Mercedes - Benz 207D (rok prod. 207D).

- zgodnie z dokumentami zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, skarżący jest nadal zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem w miesięcznej wysokości 1.850,00 zł brutto,

- w dniu 21.03.2002r., ZUS [...] Oddział w Ł. wystawił tytuły wykonawcze o numerach od 1/2002 do 6/2002 (doręczone skarżącemu w dniu 08.04.2002r.) oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem o numerach od RB 1/2002 do RB 6/2002 (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. B S.A. Oddział w O. w dniu 27.03.2002r.), obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za okres od 10.2001r. do 11.2001r.,

- w dniu 09.04.2002r., ZUS [...] Oddział w Ł. wystawił tytuły wykonawcze o numerach od 123/2002 do 125/2002 (doręczone skarżącemu w dniu 11.04.2002r.) oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem o numerach od RB [...] do RB [...] (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. B S.A. Oddział w O. w dniu 11.04.2002r.), obejmujące należności z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za miesiąc 12.2001r.,

- w dniu 13.05.2002r., ZUS [...] Oddział w Ł. wystawił tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] (doręczone skarżącemu w dniu 15.05.2002r.)oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem o numerach od Rb [...] do Rb [...] (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. B S.A. Oddział w O. w dniu 15.05.2002r.), obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za miesiąc O 1.2002r.,

- w dniu 10.09.2002r., ZUS [...] Oddział w Ł. wystawił tytuły wykonawcze o numerach od 309/2002 do 318/2002 (doręczone skarżącemu w dniu 13.09.2002r.) oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem o numerach od Rb [...] do Rb [...](doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. B S.A. Oddział w O. w dniu 13.09.2002r.), obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz na FP i FGŚP za okres od 02.2002r. do 03.2002r. i za miesiąc 05.2002r., natomiast na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02.2002r. do 05.2002r.,

- w dniu 27.09.2002r., ZUS [...] Oddział w Ł. wystawił tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] (doręczone skarżącemu w dniu 30.09.2002r.) oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem o numerach od Rb [...] do Rb [...] (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. B S.A. Oddział w O. w dniu 30.09.2002r.), obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz na FP i FGŚP za miesiące 03.2002r. i 05.2002r., natomiast na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03.2002r. do 05.2002r.,

- w dniu 22.08.2003r., ZUS II Oddział w Łodzi wystawił tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] (doręczone skarżącemu w dniu 01.09.2003r.) oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem o numerach od [...] do [...] (doręczone dłużnikowi zajętej

wierzytelności, tj. B S.A. Oddział w O. w dniu 01.09.2003r.), obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące 06.2002r. i 08.2002r., natomiast na ubezpieczenie zdrowotne oraz na FP i FGŚP za miesiąc 06.2002r.,

- w dniu 17.09.2003r., na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz na FP i FGŚP za miesiąc 09.2002r., za okres od 11.2002r. do 12.2002r. i za miesiąc 05.2003r., natomiast na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc 09.2002r. i za okres od 11.2002r. do 05.2003r., zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym skierowanym do dochodzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. - postanowieniem z dnia 14.11.2003r., znak: [...] , postępowanie egzekucyjne zostało umorzone,

- postanowieniem z dnia 29.09.2003r., Sąd Rejonowy- dla Ł.- Ś. w Ł. Sąd Gospodarczy [...] Wydział Gospodarczy Sekcja ds. Upadłości i Układów ogłosił

upadłość skarżącego jako przedsiębiorcy,

- postanowieniem z dnia 22.12.2009r., prawomocnym od dnia 11.02.2010r., Sąd Rejonowy dla Ł. Ś. w Ł., Sąd Gospodarczy, [...] Wydział Gospodarczy dla Spraw Upadłościowych i Naprawczych, zakończył postępowanie upadłościowe wobec skarżącego jako przedsiębiorcy,

- w dniu 05.11.2012r., ZUS [...] Oddział w Ł. wystawił tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] i od [...] do [...] (doręczone skarżącemu w dniu 22.11.2012r.), natomiast w dniu 06.11.2012r. wystawił zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę o numerach [...] do [...] (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. pracodawcy w dniu 09.11.2012r.), obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc 03.2002r., okres od 05.2002r. do 06.2002r., od 08.2002r. do 09.2002r., od 11.2002r. do 12.2002r., od 05.2003r. do 07.2003r., za miesiące 12.2003r. i 03.2004r., za okres od 05.2004r. do 12.2004r., od 02.2005r. do 05.2005r., za miesiąc 07.2005r., za okres od 09.2005r. do 12.2006r. i za miesiąc 08.2009r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 10.2001r. do 06.2002r., za miesiąc 09.2002r., za okres od 11.2002r. do 07.2003r., za miesiące 12.2003r. i 03.2004r., za okres od 05.2004r. do 12.2004r., od 02.2005r. do 05.2005r., za miesiąc 07.2005r., za okres od 09.2005r. do 12.2006r. oraz za miesiące 09.2008r. i 08.2009r., natomiast na FP i FGŚP za okres od 10.2001r. do 03.2002r., od 05.2002r. do 06.2002r., za miesiąc 09.2002r., za okres od 11.2002r. do 12.2002r., od 05.2003r. do 06.2003r., za miesiące 12.2003r., 03.2004r. i 05.2004r., za okres od 07.2004r. do 12.2004r., od 02.2005r. do 05.2005r., za miesiąc 07.2005r., za okres od 09.2005r. do 05.2006r. i za miesiąc 08.2009r.,

- w dniu 15.10.2015r., ZUS [...] Oddział w Ł. wystawił zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego o numerach od [...] do [...] (doręczone skarżącemu w dniu 02.11.2015r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. A S.A. w dniu 19.10.2015r.), obejmujące należności z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc 03.2002r., okres od 05.2002r. do 06.2002r., od 08.2002r. do 09.2002r., od 11.2002r. do 12.2002r., od 05.2003r. do 06.2003r., za miesiące 12.2003r. i 03.2004r., za okres od 05.2004r. do 12.2004r., od 02.2005r. do 05.2005r., za miesiąc 07.2005r. i za okres od 09.2005r. do 12.2006r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11.2001r. do 06.2002r., za miesiąc 09.2002r., za okres od 11.2002r. do 07.2003r., za miesiące 12.2003r. i 03.2004r., za okres od 05.2004r. do 12.2004r., od 02.2005r. do 05.2005r., za miesiąc 07.2005r., za okres od 09.2005r. do 12.2006r. oraz za miesiąc 09.2008r., natomiast na FP i FGŚP za okres od 10.2001r. do 03.2002r., od 05.2002r. do 06.2002r., za miesiąc 09.2002r., za okres od 11.2002r. do 12.2002r., od 05.2003r. do 06.2003r., za miesiące 12.2003r., 03.2004r. i 05.2004r., za okres od 07.2004r. do 12.2004r., od 02.2005r. do 05.2005r., za miesiąc 07.2005r., za okres od 09.2005r. do 05.2006r. i za miesiąc 08.2009r.,

- w dniu 21.04.2016r., ZUS [...] Oddział w Ł. wystawił zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego o numerze [...] (doręczone skarżącemu w dniu 25.04.2016r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. C S.A. w dniu 26.04.2016r.), obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc 03.2002r., okres od 05.2002r. do 06.2002r., od 08.2002r. do 09.2002r., od 11.2002r. do 12.2002r., od 05.2003r. do 06.2003r., za miesiące 12.2003r. i 03.2004r., za okres od 05.2004r. do 12.2004r., od 02.2005r. do 05.2005r., za miesiąc 07.2005r. i za okres od 09.2005r. do 12.2006r.,

- w dniu 21.04.2016r., ZUS [...] Oddział w Ł. wystawił zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego o numerach od [...] do [...] (doręczone skarżącemu w dniu 25.04.2016r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. D S.A. w dniu 26.04.2016r.), obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11.2001r. do 06.2002r., za miesiąc 09.2002r., za okres od 11.2002r. do 07.2003r., za miesiące 12.2003r. i 03.2004r., za okres od 05.2004r. do 12.2004r., od 02.2005r. do 05.2005r., za miesiąc 07.2005r., za okres od 09.2005r. do 12.2006r. oraz za miesiąc 09.2008r., natomiast na FP i FGŚP za okres od 10.2001r. do 03.2002r., od 05.2002r. do 06.2002r., za miesiąc 09.2002r., za okres od 11.2002r. do J2.2002r., od 05.2003r. do 06.2003r., za miesiące 12.2003r., 03.2004r. i 05.2004r., za okres od 07.2004r. do 12.2004r., od 02.2005r. do 05.2005r., za miesiąc 07.2005r., za okres od 09.2005r. do 05.2006r.,

- w dniu 24.08.2016r., ZUS [...] Oddział w Ł. wystawił tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] (doręczone skarżącemu w dniu 15.09.2016r.), natomiast w dniu 31.08.2016r. wystawił zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego o numerach od [...] do [...] (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. Bankowi E w A. w dniu 05.09.2016r.), obejmujące nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenia

społeczne za miesiąc 05.2002r., za okres od 01.2003r. do 03.2003r. i za miesiąc 05.2003r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01.2003r. do 05.2003r. i od 08.2003r. do 09.2003r. oraz na FP i FGŚP za miesiąc 05.2002r. i za okres od 01.2003r. do 04.2003r.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2, w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ powołał się na treść art. 28 ust. 3 wyżej cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wyjaśnił, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. nr 141, poz. 1365), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wyjaśnił, że celem rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, dokonano ponownej oceny sytuacji materialno – finansowej skarżącego. ZUS wskazał, że skarżący jest w trakcie rozwodu, jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej od dnia 15.06.2015r. -na czas nieokreślony, nie pobiera emerytury ani renty, nie osiąga dochodów z tytułu wynajmu (np. pokoi, mieszkania, itp.), produkcji rolnej, prac dorywczych, alimentów i innych, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. ZUS ustalił, że skarżący ponosi comiesięczne wydatki z tytułu opłat za czynsz w wysokości 360,86 zł, opłat eksploatacyjnych (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) w wysokości 542,86 zł, wydatki związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) w wysokości 280,00 zł oraz inne wydatki (np. wynajem mieszkania, czesne za szkołę lub przedszkole, alimenty) w wysokości 757,88 zł, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków i zaciągniętych kredytów, związane z prowadzeniem działalności, jednak nie wskazał w jakiej wysokości i czy zobowiązania są regulowane.

Ponadto ZUS ustalił, że w trakcie przebywania przez skarżącego w zakładzie karnym syndyk masy upadłościowej zlikwidował majątek z masy upadłości i ten, który nie wchodził w masę upadłości. Miesięczne dochody skarżącego wynoszą ok. 1.356,00 zł, natomiast comiesięczne wydatki związane z opłatami za media oraz leczeniem wynoszą ok. 1.399,00 zł.

Organ wyjaśnił, że miesięcznych opłat za usługi telekomunikacyjne w łącznej kwocie 122,64 zł i TV kablową w kwocie 48,12 zł oraz opłat tytułem polisy ubezpieczeniowej w kwocie 25,25 zł, tj. wydatków w łącznej miesięcznej kwocie ok. 196,00 zł, nie można zaliczyć do wydatków niezbędnych i koniecznych oraz, że należności te mogłyby być przeznaczone na spłatę zobowiązań wobec Zakładu.

Organ podkreślił, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności z tytułu zaległych składek, gdyż osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Mając na względzie powyższe, organ uznał, że obecna sytuacja finansowa nie jest łatwa, jednakże nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Zakładu przy rozpatrywaniu zajścia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia należy brać pod uwagę kryterium minimum socjalnego, które stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo - konsumpcyjne (tj. - zakup żywności, opłaty za media, odzież i obuwie, ochrona zdrowia, higiena osobista, transport i łączność oraz pozostałe wydatki). Organ uznał, że miesięczny dochód jednoosobowego gospodarstwa domowego skarżącego na zaspokojenie w/w podstawowych potrzeb życiowych, przekracza minimum socjalne, w ocenie Zakładu, brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia.

Organ podkreślił, że łączna wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, które mogłyby być umorzone na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. ma zastosowanie również do należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień wpływu do Zakładu przedmiotowego wniosku wynosi 5.923,54 zł i w ocenie Zakładu jest możliwa do spłaty w dłuższym okresie czasu.

Organ wyjaśnił także, że w przypadku skarżącego nie mają również zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust 1 pkt 2 wyżej cytowanego rozporządzenia, gdyż skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności

Zdaniem organu skarżący nie wykazał, że choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie przedmiotowych należności. Wobec czego brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia, które mają zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub członka jego rodziny (z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe), uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu, co w przypadku zobowiązanego nie ma miejsca.

Zakład rozpatrzył również możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że z przyczyn oczywistych, w stosunku do strony nie ma zastosowania przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ wskazał, że skarżący dokonał wyrejestrowania płatnika składek na druku ZUS ZWPA z dniem 1.10.2009r., nie posiada domu, mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości i praw majątkowych, a ponadto maszyn, urządzeń, środków transportu i innych składników mienia ruchomego.

Mając jednak na względzie to, że:

- postanowieniem z dnia 29.09.2003r., Sąd Rejonowy dla Ł- Ś w Ł.

Sąd Gospodarczy [...] Wydział Gospodarczy Sekcja ds. Upadłości i Układów ogłosił upadłość strony jako przedsiębiorcy, natomiast postanowieniem z dnia 22.12.2009r., prawomocnym od dnia 11.02.201 Or., Sąd Rejonowy dla Ł- Ś w Ł, Sąd Gospodarczy, [...] Wydział Gospodarczy dla Spraw Upadłościowych i Naprawczych, zakończył postępowanie upadłościowe wobec strony jako przedsiębiorcy,

- w stosunku do należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych prowadzone jest przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w Ł postępowanie egzekucyjne, wobec czego uprawniony organ nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić wobec skarżącego egzekucję,

- wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący wielokrotnie

przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

organ uznał, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 od pkt 2 do pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W świetle powyższego, ZUS stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Oran podkreślił, że obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na pokrycie zobowiązań składkowych, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy też ponoszenie strat oraz to, że za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i jej negatywnymi skutkami odpowiada podmiot prowadzący tą działalność, zarówno w trakcie prowadzenia działalności jak i po jej zakończeniu.

Odnosząc się do podniesionej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 20.07.2016r., kwestii sposobu naliczania odsetek za zwłokę ZUS wskazał, że zgodnie z:

- art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonej w ustawie Ordynacja podatkowa,

- § 6 ust. 3 i 4 Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008r. (Dz. U. Nr 78, poz. 465) w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawie rozliczania składek, do których jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wpłaty składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych dokonane przez płatnika po terminie określonym w ustawie powinny obejmować również odsetki za zwłokę, a w przypadku gdy w/w wpłata nie uwzględnia odsetek za zwłokę, mimo jej dokonania po terminie określonym w ustawie, Zakład rozlicza dokonaną wpłatę proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę.

Natomiast odnosząc się do podniesionej kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, ZUS wyjaśnił, że w świetle art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych:

- ust. 5b - bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu przedawnienia, okresu na który został on zawieszony nie wlicza się do okresu przedawnienia, dopiero po ich ustaniu przedawnienie będzie biegło dalej,

- ust. 5c - bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości.

Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

Biorąc pod uwagę termin wymagalności składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 11.2001r. do 01.2002r., za miesiąc 03.2002r., za okres od 05.2002r. do 06.2002r., od 08.2002r. do 09.2002r. i od 11.2002r. do 12.2002r.,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11.2001r. do 06.2002r., za miesiąc 09.2002r.

i za okres od 11.2002r. do 12.2002r.,

- FP i FGŚP za okres od 10.2001r. do 03.2002r., od 05.2002r. do 06.2002r., za miesiąc 09.2002r. i za okres od 11.2002r. do 12.2002r.,

ZUS uznał, że były one wymagalne na dzień 01.01.2003r., a tym samym stwierdził, iż ma do nich zastosowanie obowiązujący od dnia 01.01.2003r. znowelizowany art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Z uwagi na ogłoszenie upadłości skarżącego jako przedsiębiorcy, w dniu 29.09.2003r., bieg terminu przedawnienia składek uległ przerwaniu i zaczął biec na nowo od dnia 12.02.2010r., tj. od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego, przy czym z uwagi na doręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek objętych przedmiotowym wnioskiem, które trwa nadal.

Mając na względzie powyższe przepisy prawa jak również uwzględniając instytucję przerwania biegu terminu przedawnienia składek oraz okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek, stwierdzić należy, że zarówno na dzień 3.12.2015r., tj. na dzień wpływu do Zakładu wniosku skarżącego z dnia 26.11.2015r. jak i do dnia wydania niniejszej decyzji składki wymienione w zaskarżonej decyzji nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Organ wyjaśnił, że podejmując rozstrzygnięcie, w przedmiotowej sprawie, kierowano się tym, że obowiązujące przepisy przy podejmowaniu decyzji nakładają na Zakład obowiązek uwzględnienia oprócz ważnego interesu strony także interesu publicznego.

ZUS wskazał, że skarżący nie udowodnił, że w jego przypadku zachodzą przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek objęte jest przymusowym dochodzeniem i uprawniony organ nie stwierdził wobec skarżącego całkowitej nieściągalności, nie wystarczy jedynie wskazanie przez skarżącego na uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych zobowiązań, gdyż jest ona oczywista. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stoi na stanowisku, że umorzenie należności z tytułu składek, w chwili obecnej byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek Zakład uznał, że nie ma mocy dowodowej informacja o zabezpieczeniach na majątku dłużnika, sporządzona w dniu 19.10.2016r., w części dotyczącej stwierdzenia, że skarżący jest właścicielem: ciągnika Rolniczego Białoruś JUMZ 6M (rok prod. 1980), samochodu specjalnego Starachowice Star 6S (rok prod. 1970), ciągnika samochodowego Jelcz 317D (rok prod. 1989), naczepy ciężarowej ZREMB CN182E (rok prod. 1989), przyczepy ciężarowej Elena R 12 S (rok prod. 1988), naczepy ciężarowej ZREMB N 162 (rok prod. 1981), samochodu ciężarowego Starachowice STAR (rok prod. 1984), autobusu Jelcz D 120 (rok prod. 1991) i samochodu ciężarowego Mercedes - Benz 207D, ponieważ w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym (... ), z dnia 24.10.2016r., skarżący wskazał , że nie posiada środków transportu.

W skardze K. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący zarzucił:

- naruszenie art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego polegające na odmowie umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji, gdy okoliczności sprawy stanowiły przesłanki umorzenia należności składkowych i dawały wszelkie podstawy do skorzystania z dobrodziejstwa tej instytucji;

- sprzeczność ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącego pozwala na uregulowanie należności z tytułu składek;

- przedawnienie należności z tytułu składek powstałych przed 1 stycznia 2003 r.

- naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy i nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Orzekanie - w myśl art. 135 P.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy na wstępie podkreślić, że stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W wyroku z dnia 20 lipca 2016 r., jaki zapadł w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 402/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi K. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla wyniku sprawy okoliczności i nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy.

Formułując wytyczne co do dalszego postępowania Sąd wskazał, że Zdaniem Sądu z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w przedmiotowej sprawie Zakład w ogóle nie wyjaśniał kwestii przedawnienia należności objętej postępowaniem. W aktach sprawy również nie ma dokumentów jednoznacznie potwierdzających przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania. Brak tych ustaleń oznacza, że w sprawie nie został w sposób prawidłowy ustalony stan faktyczny, a niewyjaśnienie tych okoliczności w decyzji stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. WSA podkreślił, że w zaskarżonej decyzji brak jest takich ustaleń w jej treści, jak też w uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji. Obowiązkiem organu administracyjnego było natomiast wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że najstarsze należności dotyczą października 2001 r. Także zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia w jakiej wysokości należności istnieją, czy odsetki za zwłokę zostały określone w sposób prawidłowy, skoro brak jest w treści decyzji organów administracji jakiejkolwiek analizy dotyczącej okresu przedawnienia. W konsekwencji zaskarżone rozstrzygnięcie jest przedwczesne. W ocenie sądu w uzasadnieniu decyzji, organ zamieścił niewystarczającą informację o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, gdyż poprzestał jedynie na przytoczeniu informacji o wystawianiu tytułów wykonawczych i prowadzeniu postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w Ł. Dodał, że w dniu 15.10.2015 r. zajęcia zostały przekierowane do rachunku bankowego w A Banku.

Sąd wskazał, że wyjaśnienie z urzędu kwestii dotyczących nieprzedawnienia (istnienia) należności objętych przedmiotowym postępowaniem było również uzasadnione faktem, iż ustawowe okresy przedawnienia (5 i 10-letnie) upłynęły co do znacznej części zobowiązań skarżącego na kilka lat przed złożeniem wniosku przez skarżącego. Ponadto fakt, iż postępowanie to dotyczyło również odsetek od zaległych składek, uzasadniał potrzebę przedstawienia w decyzji sposobu ich naliczania, w szczególności (m.in. z uwagi na terminy przedawnienia) wskazania okresów za które zostały naliczone.

Sąd zaznaczył, że w przypadku stwierdzenia, że w rozpatrywanej sprawie jednak nie doszło do upływu terminu przedawnienia organ przeprowadzając postępowanie powinien jeszcze raz ustalić aktualną sytuację majątkową skarżącego, a w szczególności zbadać czy po zestawieniu wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, jest on w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie wobec Zakładu bez niedostatku.

Związanie organu i Sądu, mające oparcie w stanowiącym podstawę orzekania w sprawie art. 153 p.p.s.a. polega na tym, iż ani organ ponownie rozpoznający sprawę, ani Sąd nie mogą formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem. Ich bezwzględnym obowiązkiem jest natomiast podporządkowanie się mu w pełnym zakresie. Dokonując oceny legalności aktu administracyjnego wydanego na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy w wyniku uchylenia poprzedniej decyzji, Sąd I instancji nie mógł pominąć kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne co do dalszego postępowania, zawarte we wskazanym powyżej wyroku. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu Sądu, chyba że zmienił się stan faktyczny lub stan prawny sprawy, co jednak w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Przystępując do rozważań merytorycznych podkreślić należy, że organ wyczerpująco wyjaśnił kwestię przedawnienia. W świetle przedstawionych dowodów - na tle obowiązujących przepisów prawa - nie ulega wątpliwości, że należności składkowe obciążające skarżącego nie uległy przedawnieniu.

Na wstępie należy wyjaśnić, że do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych mają zastosowanie terminy przedawnienia odnoszące się do składek na ubezpieczenia społeczne.

Ustawa z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. nr 28 poz.153 z późn. zm.), w art.28 ust. 2 stanowiła, że składki przedawniają się z upływem 5 lat od dnia w którym stały się wymagalne. Następnie obowiązująca ustawa z 23 stycznia 2003r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. nr 45 poz. 391 z późn. zm.) w art. 32 ust.2 oraz obecnie obowiązująca ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. nr 164 z 2008r. poz. 1027 z późn. zm.) w art.93 ust.2 stanowią, że składki zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnośnie składek na Fundusz Pracy to ma do nich również zastosowanie termin przedawnienia odnoszący się do składek na ubezpieczenia społeczne. Wynika to z treści art.56 ust.1 ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. nr 58 z 2003 r. poz. 514 z późn. zm.) oraz art.107 ust.1 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. nr 99 poz.1001 z późn. zm.).

Także do składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ma zastosowanie termin przedawnienia przewidziany dla składek na ubezpieczenia społeczne. Wynika to z treści art.19 ust.2 ustawy z 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. nr 9 z 2002 r. poz. 85 z późn. zm.) i z art.30 ust.2 ustawy z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. nr 158 poz.1121 z późn. zm.).

Odnośnie spornych składek na ubezpieczenia społeczne oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych to stały się one wymagalne w okresie obowiązywania ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137 poz.887 z późn. zm.). Zgodnie z treścią art. 24 ust.4 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

W myśl art. 24 ust.4 wymienionej ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d.

W myśl zaś art. 24 ust. 5b ustawy z 13 października 1998 r. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W świetle art. 24 ust. 5c bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. Analiza zmian art. 24 ust.4 wskazuje, że z dniem 1 stycznia 2003 r. wydłużono termin przedawnienia składek z 5 do 10 lat. W związku z czym powstał problem czy wydłużony termin przedawnienia dotyczy także składek wymagalnych przed dniem 1 stycznia 2003r. Kwestia ta została już rozstrzygnięta w orzecznictwie sądowym. Uznano, że dziesięcioletni termin przedawnienia ma zastosowanie do składek wymagalnych przed 1 stycznia 2003 r. o ile nie uległy one przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. Do należności tych stosuje się także nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg dziesięcioletniego terminu przedawnienia to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach w spr. II GSK 1102/08 z 30 sierpnia 2008r. – Lex nr 552737 i w spr. II GSK 72/09 z 30 września 2009 r. – Lex nr 597062 oraz Sąd Najwyższy w uchwałach w spr. II UZP 5/08 z 2 lipca 2008 r. (Biuletyn SN nr 7 poz.16) oraz w spr. I UZP 4/08 z 8 lipca 2008 r. (Biuletyn SN nr 7 poz.17). Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych orzeczeniach.

W rozpoznawanej sprawie wszystkie należności skarżącego nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. Pierwsze niezapłacone składki - na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych dotyczyły października 2001r., a więc pięcioletni termin przedawnienia upływałby w listopadzie 2006r. W związku ze zmianą przepisów, omówioną wyżej, ma zatem do nich zastosowanie dziesięcioletni termin przedawnienia. Z uwagi na ogłoszenie upadłości skarżącego jako przedsiębiorcy, w dniu 29.09.2003r., bieg terminu przedawnienia składek uległ przerwaniu i zaczął biec na nowo od dnia 12.02.2010r., tj. od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego ( art. 24 ust. 5c u.s.u.s.). Natomiast z uwagi na doręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych w dniu 22 listopada 2012 r., oraz w dniu 15 września 2016 r., nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek objętych przedmiotowym wnioskiem, zgodnie z art. 24 ust. 5 b u.s.u.s., które trwa nadal, bowiem postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Prowadzi to do wniosku, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.

Z dniem 1 stycznia 2012 r. ponownie zmieniono art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. na podstawie ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 232 poz. 1378). Wymieniony przepis otrzymał następujące brzmienie: należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

W myśl art. 27 ust.1 ustawy z 16 września 2011 r. do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Zgodnie zaś z treścią art. 27 ust. 2 wymienionej ustawy jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Analiza treści art. 27 ustawy z 16 września 2011 r. wskazuje, że bieg pięcioletniego terminu przedawnienia rozpoczyna się w dniu 1 stycznia 2012 r. chyba, że przedawnienie nastąpiłoby wcześniej na podstawie dotychczasowych przepisów. Reasumując powyższe rozważania należy więc stwierdzić, że w przypadku skarżącego do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie nastąpiło przedawnienie należności z tytułu składek ani na podstawie dotychczasowych ani nowych przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 2012 r.

Nieuzasadniony jest zatem podnoszony w skardze zarzut przedawnienia należności składkowych, z uwagi na fakt, że zastosowanych w sprawie okoliczności przerwania/zawieszenia postępowania nie przewidywała ustawa systemowa sprzed jej nowelizacji tj. do dnia 1 stycznia 2003 r. Jak bowiem wykazano wyżej z uwagi na fakt, że sporne należności nie przedawniły się do dnia 1 stycznia 2003 r., zastosowanie miały przepisy ustanawiające zarówno okres przedawnienia jak również okoliczności mające wpływ na jego przerwanie/zawieszenie, przewidziane w ustawie systemowej znowelizowanej po 1 stycznia 2003 roku. W ocenie Sądu przeprowadzona przez organ analiza obowiązujących w tej kwestii przepisów prawa przedstawiona na str. 18-19 zaskarżonej decyzji, potwierdzona przez Sąd w powyższych rozważaniach, doprowadziła do uzasadnionych wniosków co do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia spornych należności składkowych.

Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej decyzji w zakresie odmowy umorzenia należnych składek, godzi się przywołać wskazania Sądu wynikające z wyroku z dnia 20 lipca 2016 r. w sprawie sygn.akt III SA/Łd 402/16, bowiem na zasadzie art. 153 p.p.s.a., wiążą one w niniejszej sprawie zarówno sąd oraz organ. Sąd zaznaczył, że w przypadku stwierdzenia, że w rozpatrywanej sprawie jednak nie doszło do upływu terminu przedawnienia organ przeprowadzając postępowanie powinien jeszcze raz ustalić aktualną sytuację majątkową skarżącego, a w szczególności zbadać czy po zestawieniu wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, jest on w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie wobec Zakładu bez niedostatku. Oceniając zaskarżoną decyzję we wskazanym kontekście, skład orzekający nie podziela zaprezentowanego przez ZUS stanowiska.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Co do zasady, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi art. 28 ust. 2 wskazanej ustawy. Jednocześnie w art. 28 ust. 3 omawianej ustawy zdefiniowano pojęcie całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. W myśl tego przepisu całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział jednakże możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b cytowanej ustawy została zawarta delegacja dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Poza sporem pozostaje, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., II GSK 301/06). Użyty w art. 28 ust. 1 i ust. 3a zwrot "składki mogą być umarzane" w sytuacjach określonych w tych przepisach należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma prawa składek umarzać. Jednak ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09). Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Fakultatywny charakter umorzenia nie uzasadnia odstąpienia od prowadzenia postępowania dowodowego oraz braku ustosunkowania się do zarzutów strony. Przy wydawaniu tego rodzaju decyzji organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Zasadniczym argumentem, który organ powołał na poparcie tezy o braku całkowitej nieściągalności, był fakt, że w dacie wydania skarżonej decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw skarżącemu było w toku. Argumentów tych nie powiązano jednak z ustaleniami dotyczącymi ściągalności zadłużenia skarżącego, ani nie przedstawiono prognoz co do efektywności egzekucji w przyszłości. Zdaniem Sądu, samo powoływanie się przez organ na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera swój wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie organu, że wdrożone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne jest prowadzone, gdyż sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę, zwłaszcza, że z akt sprawy wynika, ("Informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym" [ karta 792-793] oraz karta 37 akt administracyjnych), że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest absolutnie nieskuteczne. Koszty egzekucyjne na dzień 11 grudnia 2015 r. wynosiły 88.876,10 zł (karta 33 akt administracyjnych). Podkreślić należy, że decyzja odmawia umorzenia należności składkowych wraz z odsetkami, które osiągnęły astronomiczną kwotę 1.580. 299,09 zł ( zgodnie z decyzją I instancji z dnia 1 lutego 2016 r.) Organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przez niego zaległych należności z tytułu składek. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12 i z dnia z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572, które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni popiera). Stwierdzić zatem należy, że organ niewyczerpująco ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Oczywiście nawet stwierdzenie wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności upoważnia organ do odmowy umorzenia zaległych należności składowych. Na tym bowiem polega istota decyzji uznaniowych, jednak, na co wskazano w powyższych rozważaniach, z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Organ przed podjęciem decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych powinien dokonać więc oceny możliwości płatniczych zobowiązanego w aspekcie realnych i faktycznych możliwości spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji. Sąd podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07 i z dnia 19 czerwca 2015 r., II GSK 1124/14, że konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, jakie zdaniem organu byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia. Tym bardziej, że w orzecznictwie podkreśla się, że samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia powinny odnosić się do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji. Należy więc w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z ustaleniami organu w momencie podejmowania przez Zakład decyzji skarżący miał 61 lat osiągał dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.356,00 zł miesięcznie, przy kwocie zadłużenia w wysokości 1.580. 299,09 zł.

Godzi się w tym miejscu podnieść, że wydając decyzje organ nie może zasłaniać się dobrem interesu publicznego, bowiem działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przyjęcie stanowiska, że "interes publiczny" ma wyższą rangę niż "ważny interes dłużnika" oznacza, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, wobec bezustannie niezadowalającego stanu finansów publicznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumowanie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej (zob. wyrok NSA z 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 lex 321267).Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu, tymczasem podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki , co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo ewentualnego wdrożenia egzekucji. W niniejszej sprawie pomimo prowadzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązanie nie tylko nie jest spłacane, ale nadal narasta. Kwota odsetek wielokrotnie przekroczyła kwotę należności głównej, co odzwierciedla zarówno sytuację majątkową skarżącego jak również nieskuteczność wdrożonej egzekucji.

Sąd Najwyższy w swoich uchwałach i wyrokach odnosząc się do zakresu i kryteriów dokonywanej kontroli decyzji wydawanych w granicach uznania administracyjnego stwierdził w uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04), że "Zakres kognicji sądu nie ogranicza się jedynie, wobec uznaniowego charakteru decyzji, do oceny, czy zostały zachowane przesłanki formalne wymagane przepisami k.p.a. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r. III UZP 15/00 (OSNAPiUS 2000, nr 23, poz. 864) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji, w tym odmawiającej umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek (...) na podstawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy (...) posiłkując się w tym zakresie przepisami rozporządzenia (...) z dnia 31 lipca 2003 r." Ponadto Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt II UK 241/05 (OSNP 2007, nr 13-14, poz. 203) nie zgodził się z zarzutem ZUS, że stwierdzenie ustawodawcy dotyczące możliwości umorzenia składek przez Zakład wyłącza sądową kontrolę przesłanek warunkujących wydanie decyzji o ich umorzeniu, sprowadzając tę kontrolę tylko do formy decyzji i zachowania zasad postępowania. Jeszcze wyraźniej w tej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt UK 216/06 (OSNP 2008, nr 13-14, poz. 202), stwierdzając, że "Nawet, jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 2 sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieje szansa na ich wyegzekwowanie (...) Sąd mógł więc badać, czy nieskorzystanie przez wierzyciela z prawa umorzenia należności nie krzywdzi dłużnika".

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

W świetle powyższego za nieuzasadnione i gołosłowne należy uznać twierdzenia organu, który widzi możliwość pomniejszenia będących w dyspozycji skarżącego środków o kwoty z tytułu spłaty zaległości w wysokości 1.580. 299,09 zł.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ocenić materiał dowodowy, zgodnie ze wskazaniami Sądu, tj. zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. przeprowadzić ustalenia w zakresie spełnienia przesłanek umorzenia należności składkowych w świetle art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz szczegółową analizę dochodów i wydatków skarżącego w kontekście realnej możliwości podjęcia spłaty zadłużenia, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a.

d.j.