Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 526/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2009-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust.3, art. 229, art. 242
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi E. C. i B. Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania B. Z. i E. C. utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] o odmowie zwrotu nieruchomości położonych w R.Z. obr. 211 R. i obr. 210 R.-B.

W podstawie prawnej organ podał art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 216 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. nr 261, poz. 2603 ze zm. – zwana dalej w skrócie u.g.n.).

W odwołaniu pełnomocnik B. Z. i E. C. wniósł o uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji i wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości. W uzasadnieniu podał, że jest to kolejna odmowa zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki nr 1602/2, 1602/3, 1602/4, 1127, 1080/18, 1602/1 i 1909 położonych w R. Zarzucił, że decyzja nie określa, jakich konkretnie nieruchomości dotyczy, nie podaje powierzchni działek, posługuje się zwrotami "część działki", dlatego nie można wykluczyć, że dotyczy tylko części wniosku strony. Nie załączono też mapy obrazującej przedmiot postępowania o zwrot, tak jak to miało miejsce w innej sprawie skarżących, czym naruszono art. 7, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. Przedstawił zarzuty odnośnie poszczególnych działek:

Działka nr 1127 – stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym Gminy Miasto R. NSA w uchwale 5 sędziów z dnia 25.10.1999r. sygn. akt OPK 27/99 wyjaśnił, że ani gmina, ani Skarb Państwa nie są osobami trzecimi w sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (ONSA 2000/1, poz. 12). Gmina nie może skutecznie kwestionować roszczenia poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego, powołując się na art. 229 u.g.n., jeżeli nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa i nie jest oddana w użytkowanie wieczyste innej osobie. Przepisu tego nie stosuje się, gdy gmina nabyła użytkowanie wieczyste nieruchomości od Skarbu Państwa i przed dniem wejścia w życie ustawy uzyskała wpis tego prawa do księgi wieczystej. Decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna 30 lat temu, a prac związanych z wywłaszczeniem nieruchomości nigdy nie rozpoczęto. Nieruchomość winna być zwrócona na zasadzie art. 136 ust. 3 u.g.n.

Działki nr 1602/1, 1602/2, 1602/4 – organ świadomie pominął fakt pozostawania tych działek w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Prawo wywłaszczonego właściciela jest prawem podstawowym, podlega szczególnej ochronie i każdorazowo organ winien przeprowadzić postępowanie, aby ustalić wykorzystanie nieruchomości na cel przewidziany w decyzji o wywłaszczeniu, a osoba ubiegająca się o zwrot o takim postępowaniu winna być informowana. Powołano tezę wyroku NSA z 7.04.1997r. sygn. akt II SA/Kr 1797/96 oraz wyroku Sądu Najwyższego z 8 lutego 1996r. sygn. akt III ARN 65/95. Organ zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a. winien informować poprzedniego właściciela nieruchomości bądź jego spadkobiercę o roszczeniu przysługującym na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., gdyż w rozumieniu art. 28 k.p.a. mają interes prawny i powinny uczestniczyć we wszystkich postępowaniach dotyczących tej nieruchomości, które mogą uniemożliwić realizację roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Z tych przyczyn organ nie może się powoływać na art. 229 u.g.n. Organy w toku postępowania zaniechały informowania o faktach zbywania części nieruchomości, co uniemożliwiło realizację uprawnień do zwrotu nieruchomości. Skarżące odwołały się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej KT) z 3 kwietnia 2008r. sygn. akt K 6/05, który w uzasadnieniu tego wyroku stwierdził, że art. 136 ust. 6, art. 137 ust. 2, art. 229a u.g.n. ograniczały możliwość dochodzenia przez obywateli zwrotu nieruchomości. TK uznał, że uprawnienia obywateli wyrażone w Konstytucji stanowią ważniejsze dobro niż interesy Skarbu Państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego.

Działki nr 1080/18 i 1909 – Starosta stwierdził, że strony same zgłosiły wniosek o wykup tych działek, stanowiącej część dawnej nieruchomości nr 36. Skarżące zarzuciły, że wniosek o wykup został wymuszony, gdyż osobom wywłaszczanym zostawiono taką część nieruchomości, która nie nadawała się do gospodarczego wykorzystania. Istnienie takich działań potwierdził wyrok NSA z 17 marca 1986r. sygn. akt I SA 1634/85. Prezentowana przez Starostę ocena wniosku strony z dnia [...] kwietnia 1974r. oraz z [...] lutego 1974r. jest nadużyciem, bo z pism skarżących jednoznacznie wynika, że gdyby nie wywłaszczenie, to wnioski o wykup przez Skarb Państwa nigdy nie byłyby złożone i bez znaczenia jest okoliczność, że w momencie wykupu działki nr 1080/18 i 1909 leżały poza granicami inwestycji, jaką była budowa domu stażysty [...]. Działka 1080/18 stanowi część pasa drogowego ul. K., część zjazdu do osiedla mieszkaniowego oraz pasa zieleni. Działka nr 1909 stanowi fragment pasa drogowego ul. G., nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia i nadaje się do zwrotu.

Przedstawione przez organ stanowisko należy ocenić jako manipulowanie faktami. Skarżące wskazały na tezę wyroku NSA OZ w Gdańsku z dnia 26 lipca 2001r. sygn. akt II SA/Gd 910/2000, iż część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela umową zawarta w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. nr 19, poz. 64 ze zm.) podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 4 i ust. 3 u.g.n.

Starosta nie rozważył pozostałych przesłanek zwrotu zawartych w art. 137 u.g.n. Nawet jeżeli zgodzić się, że na części nieruchomości powstała infrastruktura osiedlowa, to organ nie wyjaśnił, kiedy powstała i na jakiej podstawie, tym samym naruszył elementarne zasady praworządności. Cel wywłaszczenia został określony w decyzji Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego z dnia [...] września 1973r. w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego i była nim budowa domu stażysty [...] nie zaś jakiegokolwiek osiedla mieszkaniowego czy też owej infrastruktury. Inwestycja, pod którą dokonano wywłaszczenia na działkach nr 1909 i 1080/18 nie została zrealizowana i działki winny zostać zwrócone na podstawie art. 137 ust. 2 u.g.n. Infrastruktura osiedla nie jest zbieżna, z tą dla której wywłaszczono nieruchomość. Organy naruszyły zasadę praworządności (art. 6 k.p.a.), zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), pogłębiania zaufania obywateli do Państwa (art. 8 k.p.a.), przekonywania (art. 11 k.p.a.), szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) w sposób niewyczerpujący zebrały i oceniły materiał dowodowy oraz zasadę prawdy obiektywnej zawartą w art. 80 k.p.a.

Wojewoda uznał, że zarzuty odwołania nie zasługują na uwzględnienie. Na wstępie zaskarżonej decyzji podał, że problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości reguluje art. 136 ust. 3 u.g.n. Poza sporem pozostaje fakt, iż umową sprzedaży w formie aktu notarialnego z dnia [...] września 1974r. Skarb Państwa nabył w trybie ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958r. od B. Z. i E. C. nieruchomość położoną w obrębie 95 w R. – D. oznaczonej jako działka nr 36 o pow. 1ha 15a 76m2, która była niezbędna pod budowę domu stażysty [...] zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia [...] września 1973r. Organ nie odnalazł decyzji ani załącznika graficznego. Odnaleziono natomiast decyzję o tej samej sygnaturze, ale z innej daty – [...] września 1973r. zatwierdzającą plan realizacyjny zagospodarowania terenu "[...]" wraz z załącznikiem graficznym do decyzji z dnia [...] marca 1974r. Treść załącznika graficznego do ww. decyzji z dnia [...] marca 1974r. w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje, że lokalizacją budowy domów stażysty [...] objęto tylko cześć działki nr 36 tj. jest działkę nr 36/1.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że część wywłaszczonej działki nr 36, odpowiadającej obecnie częściom działki nr 1602/2, 1602/3, 1602/4 i działce nr 1602/1 pozostają obecnie w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", które zostało ujawnione w Kw [...] w dniu [...] października 1997r.

Część działki 1127 znajduje się w użytkowaniu wieczystym Gminy Miasta R. i zostało ujawnione w księdze wieczystej nr 31881 w dniu [...].05.1997r. Zarzut skarżących, iż Gmina Miasto R. nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. nie znajduje oparcia w uchwale 5 sędziów NSA z dnia 25 października 1999r. sygn. akt OPK 27/99. NSA w tej uchwale stwierdził, iż gmina, która nabyła prawo do użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, a następnie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami uzyskała własność tej nieruchomości, nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 tej ustawy. Stan faktyczny omawianej sprawy jest inny, gdyż Gmina Miasta R. nabyła prawo użytkowania wieczystego części wywłaszczonej działki nr 36, a odpowiadającej obecnie części działki nr 1127 na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] marca 1997., które zostało wpisane do księgi wieczystej nr [...] w dniu [...].05.1997r. Gmina Miasto R. nie utraciła statusu użytkownika wieczystego i nie uzyskała tytułu własności tej działki. Spełnione zostały przesłanki z art. 229 u.g.n., które jednoznacznie zamykają drogę do zwrotu nieruchomości.

Nieruchomość oznaczona obecnie działkami nr 1018 i 1909, którą nabył Skarb Państwa aktem notarialnym z dnia [...] maja 1974r. w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958r. stwierdzić należy, że chociaż była zbędna na cele wywłaszczeniowe i nie była objęta decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego budowy zespołu domów stażysty [...] w R., została nabyta dlatego, że nie nadawała się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowy cel. Pisma E. C. i B. Z. – właścicielek nieruchomości z prośbą o wywłaszczenie całej nieruchomości w sensie rolniczym, przyczyniły się do zmiany zakresu wywłaszczenia i wystąpienia inwestora o dobrowolną sprzedaż całej działki nr 36. Skoro cała nieruchomość została objęta decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia [...] września 1974r. to trudno jest dokonać oceny zbędności w oparciu o art. 137 ust. 1 u.g.n.

W świetle zebranego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości fakt, że część dawnej działki nr 36 mieści się w granicach działek określonych w decyzji, a podstawa nieuwzględnienia wniosku o zwrot stanowi art. 229 u.g.n. organ stwierdził że nie ma potrzeby wydzielania działek i oceny jaka część dawnej działki nr 36 nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Kwestie związane z użytkowaniem wieczystym spornych działek nie mogą być badane w postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości i nie mają wpływu na wynik sprawy. Roszczenie o zwrot powstałoby po ewentualnym rozwiązaniu umowy wieczystego użytkowania.

Zaskarżona decyzja posiada załącznik graficzny, który został dołączony skarżącym do decyzji nr [...], a z uwagi na niezmieniony stan faktyczny i prawny pomimo uchylenia decyzji pozostał w swej treści aktualny i nie istniała potrzeba doręczania kolejnego tej samej treści. Organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji poinformował strony postępowania o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w tym zakresie.

W skardze do Sądu pełnomocnik skarżących E. C. i B. Z. zarzucił naruszenie art. 229 u.g.n. poprzez uznanie Gminy Miasto R. za osobę trzecią w rozumieniu tego przepisu; naruszenie art. 137 u.g.n. poprzez nieuznanie wywłaszczonej nieruchomości za zbędą na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, pomimo zaistnienia ustawowych przesłankę; naruszenie art. 136 ust. 2 u.g.n. poprzez niezawiadomienie poprzednich właścicieli o zamiarze zmiany celu na jaki wywłaszczenie zostało dokonane i o możliwości zwrotu nieruchomości oraz art. 9 k.p.a.; naruszenie art. 107 § 1 (nie wskazano ustawy) wobec braku uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, które potwierdziłoby zasadność wydania decyzji w zakresie odmowy zwrotu nieruchomości nr 1602/1, 1602/2, 1602/3, 1602/4; naruszenie art. 107 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez wydanie decyzji na podstawie faktów, które dla sprawy nie mają znaczenia; naruszenie art. 8 k.p.a. przez działania powodujące zmniejszenie zaufania obywateli do organów Państwa. W oparciu o te zarzuty skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego. Na uzasadnienie zarzutów i wniosków pełnomocnik skarżących powtórzył argumenty przedstawione w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach prawa.

Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] września 1974r. B. Z. i E. C., będąc współwłaścicielkami nieruchomości położonej w obr. 95 – R. – D. oznaczonej jako działka nr 36 o pow. 1 ha 15a 76m2, zawarły umowę sprzedaży (akt notarialny Rep. [...]. Nr [...] sporządzony w PBN w R.) powyższej działki Skarbowi Państwa, pod budowę domu stażysty [...] (plan realizacyjny między innymi na opisanej nieruchomości zatwierdzono decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w R. w dniu [...] września 1973r.). Umowę zawarto w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. nr 10, poz. 64 ze zm.), a ówczesnym właścicielkom tej działki B. Z. i E. C. przyznano stosowne odszkodowanie.

Pełnomocnik skarżących adwokat A. M. w piśmie z dnia [...] stycznia 2003r. (karta akt admin. I inst. nr 195) sprecyzował ostatecznie wniosek skarżących z dnia [...] czerwca 2001r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, co w ocenie Sądu wyznaczyło granice przedmiotowe sprawy. Z treści pisma wynika, że postępowanie zwrotowe dotyczy działek według dawnej numeracji 36 oraz 36/1. Do wniosku dołączono załącznik graficznym, na którym kolorem żółtym zaznaczono ogólny teren objęty wnioskiem o zwrot, a kolorem zielonym teren, który w ocenie strony powinien być bezwzględnie zwrócony. Mapa obejmuje wyłącznie nieruchomości na południe od ulicy K.

Dokumentacja geodezyjna sporządzona po złożeniu wniosku o zwrot nieruchomości pokazuje, że działka nr 36 obr. 95 o pow. 1 ha 15 a 76m2 podzieliła się na działki o nr 36/1 (8098m2), 36/2 (1238m2) i 36/3 (2240m2).

Następnie działka nr 36/1 uległa podziałowi na działki nr 36/6 (1489m2), nr 36/7 (6317m2), nr 36/8 (292m2). Działka 36/6 podzieliła się na działki nr 36/11 i nr 36/12. Działka nr 36/7 podzieliła się na działki nr 36/15 (406m2), nr 36/16 (4535m2) i nr 36/17 (1376 m2). Działka nr 36/2 podzieliła się na działki nr 36/18 (37m2), nr 36/19 (1 m2), 36/20 (1200m2).

Działka nr 36/3 podzieliła się na działki nr 36/4 (18m2), nr 36/5 o pow. 2222m2). Działka 36/5 uległa podziałowi na działki nr 36/9, 36/10, 36/13, 36/14.

Działki nr 36/10 i 36/14 w wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów Miasta Rzeszowa zniosły się i zmieniły oznaczenie na działkę nr 1602/1 położoną w obr. 211 R. - Z. W wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów Miasta R. działka nr 36/13 zmieniła oznaczenie na działkę nr 1602/2 położoną w obr. 211 R. – Z. Działki nr 36/12 w wyniku modernizacji ewidencji gruntów weszła w skład działki nr 1602/3 i 1602/4. W skład działki nr 1602/4 położonej w obr. 11 R. – Z. weszły też działki nr 36/4 i 36/15.

Działka nr 36/10 i 36/14 w wyniku modernizacji ewidencji gruntów zniosły się i zmieniły oznaczenie na działkę nr 1602/1.

Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 97 ze zm.) nieruchomości niżej wymienione stały się z mocy prawa własnością Gminy Miasta R., co potwierdziły następujące decyzje Wojewody

1/ decyzja z dnia [...] sierpnia 1992r. znak: [...] działki nr 36/10 i 36/14 (według aktualnej numeracji działka nr 1602/1),

2/ decyzja z dnia [...] lipca 1992r. znak: [...] działka nr 36/2, 36/8 i 36/17 (z pierwotnej działki nr 36/2 po podziale powstała między innymi działka nr 36/20 wraz z innymi działkami zniosła się do działki nr 111/7 i w wyniku modernizacji ewidencji gruntów weszła w skład działki aktualnie oznaczonej nr 1909, działki 36/8 i 36/17 oraz część działki nr 36/20 wraz z innymi zniosły się do działki nr 1608 i 1144/3, które nie są przedmiotem niniejszego postępowania),

3/ decyzja z dnia [...] czerwca 1994r. znak: [...] - działki nr 36/12 i 36/15 (weszły do działki nr 1602/3 i 1602/4),

4/ decyzja z dnia [...] lipca 1992r. znak: [...] działki nr 36/4, 36/9 i 36/13 (działka 36/13 utworzyła po modernizacji ewidencji gruntów aktualnie działkę nr 1602/2).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 1993r. nr [...] Zarząd Miasta R. stwierdził, że między innymi działki nr 36/4, 36/13, 36/10, 36/12, 36/14, 36/15 położone w obr. 95 R. D. – odpowiadające obecnie działkom nr 1602/4, 1602/3, 1602/2, 1602/1, stanowiące własność gminy stały się z dniem [...] grudnia 1990r. z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego Zakładu Energetycznego w R. Prawo użytkowania wieczystego Zakład Energetyczny w R. aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1996r. Rep. [...] Nr [...] zbył na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w Rzeszowie. Prawo to Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w R. na swoją rzecz wpisała do księgi wieczystej nr [...] w dniu [...] października 1997r.

Przy takim stanie faktycznym organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo zastosowały art. 229 u.g.n., w myśl którego roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wyżej powołana ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998r. (art. 242 u.g.n.) i nie jest kwestionowane, że przed tą datą zostało ujawnione w księdze wieczystej ustanowione na rzecz osoby trzeciej prawo użytkowania wieczystego.

Z akt administracyjnych sprawy, a w szczególności wypisu z rejestru gruntów dla działki nr 110/1 (karta akt admin. nr 127-129 u.g.n.) położonej w obrębie nr 95 R. D. wynika, że działka ta powstała z podziału działki nr 110 w skład której weszła między innymi działka nr 36/16 (powstała z podziału działki 36/1 między innymi na działkę nr 36/7, a ta po kolejnym podziale utworzyła działkę nr 36/16), która w wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów Miasta R. zmieniła oznaczenie na działkę nr 1127 położoną w obr. 211 R.-Z. Z wypisu z rejestru gruntów wynika, że nieruchomość ma urządzoną księgę wieczystą nr [...], której jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa, a prawo użytkowania wieczystego wpisane jest na rzecz [...] w R. (karta akt admin. nr 227 – odpis z księgi wieczystej).

Decyzją Wojewody z dnia [...] sierpnia 1992r. nr [....] między innymi na działce nr 110/1 zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz [...] R. Aktem notarialnym z dnia [...] marca 1997r. Rep [...]. Nr [...] Gmina Miasto R. nabyła od [...] S.A. prawo użytkowania wieczystego działki nr 110/1 obr. 95, która zmieniła oznaczenie na działkę nr 1127 położoną w obr. 211 R. Z. Prawo użytkowania wieczystego Gminy Miasto R. wpisane zostało do Kw nr [...] w dniu [...] maja 1997r.

Wbrew twierdzeniom skargi, organy trafnie zastosowały i w tym przypadku przepis art. 229 u.g.n. odmawiając zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organy prawidło wywiodły treść pojęcia "osoby trzeciej", którego wykładnię przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 5 sędziów z dnia 25 października 1999r. w sprawie o sygn. akt OPK 26/99 (ONSA 2000/1/11). Kwestią tą zajął się również Naczelny Sąd Administracyjny, który wyraził pogląd, iż Skarb Państwa wykonując swe uprawnienia w ramach dominium i jako podmiot prawa cywilnego, uzyskując prawo użytkowania wieczystego nieruchomości w wyniku czynności cywilnoprawnej przed dniem 1 stycznia 1998r., może być osobą trzecią w rozumieniu art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (wyrok NSA z 22 marca 2006r. sygn. akt I OSK 651/05 Komputerowy System Informacji Prawnej LEX nr 198315).

W rozpoznawanej sprawie taką osobą trzecią jest Gmina Miasta R., która jako podmiot prawa cywilnego przed 1 stycznia 1998r. nabyła i ujawniła w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego, dlatego też w stosunku do tej nieruchomości skarżącym również nie przysługuje roszczenie o zwrot na podstawie art. 229 u.g.n.

Warto też zwrócić uwagę na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, że nabycie prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa tym bardziej wyłącza roszczenie określone w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż niedopuszczalnym byłoby naruszenie prawa powstałego z mocy ustawy przeszłymi uprawnieniami byłych właścicieli lub ich następców prawnych do zwrotu nieruchomości. Burzyłoby to w sposób nieuzasadniony porządek prawny (wyrok NSA z 8 września 2006r. sygn. akt I OSK 1271/05 LEX nr 321187). Taka właśnie sytuacja zaistniała w stosunku do działki nr 1127, gdyż z mocy prawa prawem użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz [...] w R. została objęta ta działka.

Powyższa kontrola wykazała, że wnioskowane do zwrotu działki znajdują się zasadniczo w granicach dawnej działki nr 36/1 i nie mogą być zwrócone z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki wymienionej w art. 229 u.g.n.

Organ stwierdził też, że skarżące wnioskami z dnia [...] kwietnia 1974r. wystąpiły do Prezydenta miasta R. o objęcie całej działki nr 36 wywłaszczeniem. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się decyzja Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony

Środowiska Urzędu Miejskiego w R. z dnia [...] września 1973r. znak: [...] oraz decyzja Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 1974r. nr [...] zatwierdzająca aneks do planu realizacyjnego zagospodarowania terenu Zespołu Domów Stażysty [...] wraz z dołączonym do niej załącznikiem graficznym określającym granice inwestycji. Organ nie odnalazł natomiast decyzji Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w R. z dnia [...] września 1973r. nr [...] w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego domu stażysty [...] (karta akt admin. nr 16 i 15, 14). Na podstawie analizy akt sprawy organ doszedł do wniosku, że niezbędną do realizacji celu wywłaszczenia była działka nr 36/1, a działki nr 36/2 i 36/3 zostały nabyte na podstawie wniosku skarżących i znajdowały się poza lokalizacją inwestycji. Wojewoda decyzją z dnia [...] października 1978r. Nr [...] udzielił Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w R. pozwolenia na budowę inwestycji obejmującej budowę domów stażysty [...] (karta akt admin. nr 17).

Z powyższego wynika, że celem wywłaszczenia nieruchomości była realizacja obiektów budowlanego o funkcji mieszkaniowej tzw. bloków. Bezsporne jest również i to, że działka nr 36/1 decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia [...] czerwca 1981r. (karta akt admin. nr 352) została oddana w użytkowanie dla [...] w R. pod budowę domu stażysty zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia [...] marca 1974r. znak: [...]. Zauważyć należy, że w tym czasie istniał już aneks do wspomnianego planu realizacyjnego dla zespołu domów stażysty, a organy w sposób, co najmniej dowolny używały terminologii dla określenia zadania inwestycyjnego.

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżących wywłaszczenie działki nie nastąpiło na podstawie decyzji administracyjnej. Nieruchomość nr 36 położona w obr. nr 95 R. – D., której współwłaścicielkami były B. Z. i E. C. została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie umowy kupna sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] września 1974r. Rep. [...] nr [...]. W § 3 tej umowy stwierdzono, że po myśli art. 6 ustawy wywłaszczeniowej kwota odszkodowania płatna jest w ciągu trzech miesięcy od dnia zawarcia umowy.

Okolicznością bezsporną, że działki nr 36/1 i 36/2 nie były objęte planem realizacyjnym, a ich nabycie nastąpiło na wniosek skarżących. Słusznie, więc organy przyjęły, że w stosunku do tych działek oznaczonych nr 36/2 i 36/3 nie był określony cel wywłaszczenia. Skarb Państwa nieruchomości oznaczone jako nr 36/2 i 36/3 nabył w wyniku uwzględnienia wniosku skarżących z dnia [...] lutego 1974r., w którym stwierdzono, że proponowane w dotychczasowym zakresie wywłaszczenie uniemożliwia użytkowanie pozostawionej nieruchomości w sensie rolniczym (karta akt admin. nr 22). W aktach sprawy znajduje się również pismo E. C. z dnia [...] kwietnia 1974r. (karta akt admin. nr 24), w którym skarżąca wyraźnie domaga się załatwienia wcześniej złożonego wniosku na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej i objęcie całej nieruchomości wywłaszczeniem na rzecz Skarbu Państwa. Poinformowała, że na części nieruchomości, która miała być objęta decyzją wywłaszczeniową planowano realizację budynków domów stażysty oraz przebudowę ulicy K.

Niezależnie od powyższych rozważań, akta administracyjne sprawy uprawniają do pewnych ogólniejszych wniosków. A mianowicie celem wywłaszczenia była realizacja obiektów budowlanych wielorodzinnych o funkcji mieszkalnej i obiekty takie w obrębie działki nr 36/1 zostały zrealizowane. Nie ma znaczenia, czy obiekty mieszkalne, które miały być zrealizowana na tym terenie były nazywane domami stażysty.

Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że oba wymienione w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami kryteria opierają się na założeniu wygaśnięcia celu wywłaszczenia, czy to z powodu zaniechania określonego zadania inwestycyjnego, czy to z powodu ustania prawnej podstawy rozpoczęcia realizacji inwestycji. Bez wpływu na wynik sprawy jest okoliczność, że cel wywłaszczenia został zrealizowany po upływie wielu lat licząc od daty podjęcia decyzji o wywłaszczeniu. Istotne jest to, że w chwili podejmowania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości grunt objęty treścią decyzji o wywłaszczeniu został wykorzystany zgodnie z celem określonym w tej decyzji (wyrok NSA z 28.05.2002r. sygn. akt I SA 2743/00 LEX nr 82658).

W niniejszej sprawie organy wprawdzie na mocy art. 229 u.g.n. były zwolnione od wykazania zaistnienia bądź nie przesłanek określonych w art. 137 u.g.n. to jest oceny zbędności nieruchomości, ale obiekty w terenie wywłaszczonym na cele budownictwa wielorodzinnego zostały zrealizowane. Wraz z tymi obiektami - blokami mieszkalnymi została zrealizowana infrastruktura, do której należy zaliczyć przedszkole, ciągi piesze drogi, zjazdy. Za infrastrukturę związaną nierozerwalnie z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania danego osiedla i jego mieszkańców uznaje się ponadto wszelkie instalacje podziemne, linie komunikacyjne, wodociągi kable energetyczne, instalacje gazową, sanitarną czy kanały deszczowe ( zob. wyrok NSA z 20.01.1999r. IV SA 2033/96 LEX nr 47337).

Na działkach 1080/18 i 1909 powstała niewątpliwie infrastruktura osiedla, bo do nich należy zaliczyć drogi publiczne. Działka nr 1909 została utworzona z podziału działki nr 36/2, następnie podzielonej na działkę nr 36/20, która weszła w skład działki nr 111/7, a w wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów otrzymała aktualny numer 1909 i tworzy pas drogowy ul. G. Natomiast działka nr 1080/16 powstała z podziału działki nr 36/3, z której wydzielono działkę nr 36/9, która wraz z działką nr 36/11 powstała z podziału działki 36/1, następnie 36/6, a z niej wydzielono działkę nr 36/11, które po modernizacji operatu ewidencji gruntów weszły w skład działki aktualnie oznaczonej nr 1080/18 i stanowi pas drogowy ulicy K.

Nie mają racji skarżące, że do przedmiotowej sprawy ma zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008r. (Dz. U. z 2008r. nr 59, poz. 369). Wyrokiem tym TK stwierdził niekonstytucyjność przepisu art. 137 ust. 2 w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 88 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004r. nr 141, poz. 1492 ze zm.), która weszła w życie 22 września 2004r.

Podstawą odmowy zwrotu nieruchomości nie były uwarunkowania wprowadzone tą nowelą.

Chybiony jest również zarzut, iż organy nie zadbały o ścisłe określenie przedmiotu postępowania używając zwrotu "niewydzielonej części nieruchomości", czym uniemożliwiły kontrolę działań organów administracji, co jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego.

Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajduje się protokół oględzin z dnia [...] września 2004r. nieruchomości wnioskowanych do zwrotu objętych postępowaniem prowadzonym przez Starostę. Zapisy zawarte w protokole dowodzą, że w oględzinach tych uczestniczył pełnomocnik skarżących P. G. oraz geodeci Starostwa Powiatowego w R. Do okazanych nieruchomości, oznaczonych już numerami ze zmodernizowanego operatu ewidencji gruntów pełnomocnik skarżących nie wniósł żadnych zastrzeżeń. Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2006r. Wojewódzki Sąd w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 165/05 uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2004r. nr [...] i poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji. Przyczyną uchylenia było stwierdzenie istnienia przesłanki wzowieniowej, gdyż podmioty, którym przysługiwał przymiot strony bez własnej winy nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym. Kolejnym wyrokiem z dnia 06 grudnia 2007r. sygn. akt II SA/Rz 408/07 Sąd stwierdził nieważność decyzji Wojewody z dnia [...] lutego 2007r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] października 2006r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. Do tej ostatniej decyzji został sporządzony załącznik graficzny, na którym pokazano granice nieruchomości wnioskowanych przez skarżące do zwrotu w postępowaniu prowadzonych przez Starostę. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ ustalił krąg stron postępowania wezwał ich do zapoznania się ze gromadzonym materiałem dowodowym i doręczył decyzje. Kwestionowany brak załącznika w aktualnie zaskarżonej decyzji wyjaśnił Wojewoda, bo podał, że stan faktyczny sprawy na gruncie nie uległ zmianie, co nie było kwestionowane przez skarżące. Fakt ten dowodzą dołączone do akt sprawy aktualne wypisy z ewidencji gruntów na podstawie, których ustalono strony postępowania. Organ drugiej instancji zasadnie stwierdził, że załącznik do wcześniejszej decyzji nie przestał być aktualny.

Pełnomocnik skarżących przed wydaniem decyzji został wezwany do zapoznania z aktami sprawy w trybie art. 10 § 1 k.p.a. i z tego prawa nie skorzystał.

Wobec treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. W uzasadnienie decyzji wskazano dowody i przyczyny, dla których w stosunku do konkretnie oznaczonych nieruchomości podjęta takie, a nie inne rozstrzygniecie.

Nieuzasadniony jest wreszcie zarzut skargi, iż Wojewoda nie wymienił, jakich działek dotyczy decyzja, bo nie określa, czy utrzymanie w mocy dotyczy całej decyzji, czy tylko jej części. Sentencja zaskarżonej decyzji w powiązaniu z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. nie pozostawia żadnych wątpliwości, że organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję Starosty, która w sentencji wymienia działki, w stosunku do których odmówiono zwrotu.

Zgodzić wypada się z twierdzeniem pełnomocnika skarżących, że działania organów przyczyniły się do wydłużenia postępowania, ale w aktualnie zaskarżonej decyzji nie można przypisać naruszenia przepisów prawa materialnego, czy procesowego w stopniu, który maiłby istotny wpływ na wynika sprawy.

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.