Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 385/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) NSA Anna Łuczaj Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. K., F. Z., M. K., J. S., J. S., M. S., M. S., J. R., J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 października 2005 r. sygn. akt II SA/Gd 44/02 w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 5 października 2005 r. sygn. akt II SA/Gd 44/02 oddalił skargę L. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

M. K., L. K., F. Z., J. R., J. S., Z. S. i J. S. wnioskiem z dnia 26 marca 1996 r. zażądali zwrotu wywłaszczonych ich spadkodawcy P. S. nieruchomości.

Rozpoznając powyższy wniosek Prezydent Miasta [...] podjął dwie decyzje: z dnia 11 października 1999 r., którą odmówił zwrotu działek nr 216/29, 217/29, 218/29, 219/29 i 221/29 i z dnia 31 grudnia 1999 r., którą umorzył postępowanie w sprawie zwrotu działki nr 123/10.

Uzasadniając decyzję Organ wskazał, iż działka nr 123/10 stanowi od dnia 29 marca 1995 r. własność W. Spółka z o.o. w [...], zaś przeniesienie własności jest ujawnione w księdze wieczystej. W tej sytuacji, powołując się na art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Organ uznał, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wnioskodawcom nie przysługuje i powołując się na orzeczenia sądu administracyjnego uznał, iż skoro Skarb Państwa lub gmina nie dysponują tą nieruchomością, to postępowanie o jej zwrot jest bezprzedmiotowe.

Natomiast w uzasadnieniu decyzji z dnia 11 października 1999 r. Organ stwierdził, że działki nr 216/29, 217/29, 218/29, 219/29 i 221/29 stanowią własność Skarbu Państwa i na mocy umowy zawartej dnia 17 sierpnia 1995 r. oddane zostały w użytkowanie wieczyste R. Sp. z o.o. w [...], co zostało w dniu 15 lutego 1996 r. ujawnione w księdze wieczystej Nr 30094 Sądu Rejonowego w [...].

W odwołaniu od decyzji 31 grudnia 1999 r., wnioskodawcy – podnosząc, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony w dniu 26 marca 1996 r. – zarzucili przewlekłość postępowania, która doprowadziła do niekorzystnej dla nich zmiany stanu prawnego. Ponadto kwestionowali umorzenie postępowania twierdząc, że w niektórych orzeczeniach sąd administracyjny wskazywał, że należy bezwzględnie respektować prawo żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Rozpoznając odwołanie Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] podzielając ustalenia i wnioski Organu I instancji, utrzymał w mocy jego decyzję.

W skardze wniesionej przez M. K., L. K., F. Z., J. R., J. S., Z. S. i J. S. odwołano się do zarzutów podnoszonych w toku postępowania administracyjnego.

Skarga M. K., F. Z., J. R., J. S., Z. S. i J. S. została odrzucona z powodu nieusunięcia braków formalnych.

Rozpoznając zaś skargę L. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] Sąd I instancji podkreślił przede wszystkim, że zgodnie z art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zatem sprawa wszczęta wnioskiem z dnia 26 marca 1996 r. prawidłowo była prowadzona według przepisów wskazanej ustawy, która w art. 229 określa, iż roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, nie przysługuje jeżeli przed dniem jej wejścia w życie, czyli przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Zważywszy zaś na niezakwestionowane ustalenia Organów administracji, że działka nr 123/10 została w dniu 29 marca 1995 r. sprzedana W. Sp. z o.o. w [...], i wpisu prawa własności na rzecz wymienionej Spółki dokonano w dniu 13 kwietnia 1995 r., należało – w ocenie Sądu I instancji odmówić zwrotu własności tej nieruchomości z uwagi na brak podstaw do umorzenia postępowania.

Sąd wskazał, że postępowanie nie było bezprzedmiotowe, gdyż jego przedmiotem była ocena przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w tym jednej z przesłanek negatywnych, którą jest sytuacja opisana w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oceny takiej zresztą dokonano, gdyż podstawą umorzenia postępowania było w istocie to, że własność nieruchomości została przeniesiona przed dniem 1 stycznia 1998 r. na rzecz osoby trzeciej. Z tego względu Sąd uznał, że uchybienie, którego dopuściły się organy nie miało wpływu na wynik postępowania, który należy rozumieć jako negatywną ocenę żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ocenę opartą na zastosowaniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dodatkowo Sąd wskazał, że kwestia czy w razie zajścia okoliczności wskazanych w art. 229 powołanej ustawy, należy postępowanie umorzyć, czy odmówić zwrotu jest kontrowersyjna w orzecznictwie i doktrynie prawa.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi, zaczerpniętego z odwołania, że postępowanie administracyjne było tak przewlekłe, iż nastąpiła niekorzystna zmiana stanu prawnego, zważyć należy – wskazał Sąd – że zmiana ta nie miała wpływu na sytuację skarżącej. Również w porządku prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 1998 r. zbycie własności wywłaszczonej nieruchomości uniemożliwiało jej zwrot poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom.

L. K., F. Z., M. K., J. S., J. S., M. S., M. S., J. R. i J. J. wnieśli skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 151, poz. 1269) w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, 77 § 1 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. oraz art. 35 k.p.a. polegające na nieuchyleniu decyzji organów obu instancji, pomimo, iż decyzje te zostały wydane bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego oraz z oczywistym przekroczeniem terminów rozpoznawania spraw administracyjnych; oraz naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w związku z art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 229 i art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, polegające na przyjęciu, iż nastąpiły przesłanki do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, pomimo iż nieruchomość nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W ocenie skarżących nie dokonano merytorycznej oceny dotyczącej przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Oczywistym bowiem jest, iż nieruchomość nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a organy administracji, a następnie Sąd jedynie wskutek treści art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie zajęły się meritum sprawy.

Ponadto – zdaniem skarżących - przy zastosowaniu językowej wykładni wymienionego przepisu, należy przyjąć, że jest on sprzeczny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, gdyż uniemożliwia żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji w której nie zrealizowano celu wywłaszczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że skarżący - uzasadniając zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, 77 § 1 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. oraz art. 35 k.p.a. – wskazali wyłącznie, iż nie została dokonana merytoryczna ocena dotycząca przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i Sąd błędnie nie uchylił zaskarżonych decyzji, pomimo wydania ich bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego.

Podczas gdy, w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 października 2005 r. zawarta została pełna ocena decyzji organu administracji, ze wskazaniem okoliczności przemawiających za oddaleniem skargi. Sąd dokonał bowiem analizy stanu faktycznego sprawy w świetle obowiązujących w tym zakresie przepisów.

Na brak oceny zaskarżonych aktów nie może bowiem wskazywać odmienne od oczekiwanego przez stronę rozstrzygnięcie Sądu. Tym samym nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej dokonywana przez Sąd, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zatem przepis ten Sąd mógłby naruszyć tylko wtedy, gdyby pomimo swojej właściwości i spełnienia wszystkich wymogów formalnych, skargi w ogóle nie rozpoznał bądź rozpoznał ją z uwzględnieniem kryteriów innych niż kryterium legalności.

W niniejszej zaś sprawie kontrola legalności decyzji została przez Sąd przeprowadzona. To zaś, czy ocena legalności indywidualnego aktu administracyjnego była prawidłowa, czy też błędna, nie może być utożsamiane z naruszeniem art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych. Zważywszy natomiast na trafne rozstrzygnięcie Sądu I instancji, za bezzasadne należy uznać pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania sprowadzające się do stanowiska, że decyzje administracyjne należało uchylić, czego Sąd nie uczynił.

Bowiem – jak podniesiono już wyżej – nieuwzględnienie skargi, a tym samym utrzymanie w mocy zaskarżonych decyzji, nie oznacza, aby doszło do naruszenia art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odmienna od oczekiwanej przez skarżących ocena aktów administracyjnych, nie oznacza również, że Sąd naruszył art. 7 i 77 k.p.a., na co wskazuje treść uzasadnienia zaskarżonego uzasadnienia zawierająca opis dowodów branych pod uwagę.

Należy bowiem podzielić stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 października 2005 r., że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej – jak wskazał już Sąd I instancji – w sprawie znajdowały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zaskarżona decyzja, jak i decyzja Organu I instancji zostały wydane po 1 stycznia 1998 r., kiedy weszła już w życie powołana ustawa. W świetle treści art. 233 tej ustawy, sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. W tym aspekcie fakt wystąpienia o zwrot nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1998 r. nie powodował wyłączenia stosowania w sprawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

Ponadto, co przyjęto już w zaskarżonym orzeczeniu – zmiana stanu prawnego polegająca na wejściu w życie omawianej ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie miała wpływu na sytuacje skarżącej. Także w porządku prawnym obowiązującym przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. na mocy ustawy z roku 1985, zbycie wywłaszczonej nieruchomości uniemożliwiało jej zwrot poprzedniemu właścicielowi. Natomiast w chwili obecnej, jak przewiduje zawarty w ustawie z 21 sierpnia 1997 r. art. 229, zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Bezspornym jest, iż w niniejszej sprawie nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot została w dniu 29 marca 1995 r. sprzedana W. Sp. z o.o. w [...], a wpisu (w tym zakresie) w księdze wieczystej dokonano dnia 13 kwietnia 1995 r.

Niewątpliwie zatem roszczenie o zwrot wskazanej nieruchomości nie mogło zostać uwzględnione, z uwagi na przeniesie prawa do jej własności na rzecz osoby trzeciej. Niezależnie zaś od tego, czy okoliczność ta ma charakter przesłanki negatywnej, jak przyjął Sąd I instancji, i należało odmówić zwrotu nieruchomości, czy też postępowania winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, należy uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Bowiem umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu nieruchomości sprowadzają się do tego, że skarżący nie może otrzymać wywłaszczonej nieruchomości.

W związku z powyższym nie znajduje także uzasadnienia zarzut naruszenia przez Sąd prawa materialnego polegający na niewłaściwym zastosowaniu art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP – dotyczący prawa własności i dopuszczalności wywłaszczenia - w związku z w związku z art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 229 i art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zważywszy bowiem na brak orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności cytowanego art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z powołanymi przepisami Konstytucji należy przyjąć, że zastosowanie przez Organy wskazanego artykułu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. i podzielenie tego stanowiska przez Sąd nie oznacza naruszenia prawa materialnego.

Z uwagi również na brak wątpliwości dotyczących zgodności stosowanego w sprawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z Ustawą zasadniczą, nie zachodzą przesłanki do sformułowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, w tym przedmiocie.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.