Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 277/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 § 2 pkt 1 i 6
journal: Dz.U. 2021 poz 305
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Asesor sądowy Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant: Referent stażysta Dagmara Jugo po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 23 czerwca 2022 r., nr 1601-IEW.4268.29.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez R. M. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 23 czerwca 2022 r. nr 1601-IEW.4268.29.2022, którą organ ten, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. - dalej jako Kpa) oraz art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 305 ze zm. - dalej jako "ufp") uchylił decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. z 21 marca 2022 r. nr 1609-SCM- 4.4268.3872.2021.25.JS2 o odmowie umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych drodze mandatów karnych kredytowanych: seria [...] nr [...] z 4 marca 2019 r. w kwocie 100 zł: seria [...] nr [...] z 4 marca 2019 r. w kwocie 100 zł, seria [...] nr [...] z 19 kwietnia 2019 r. w kwocie 100 zł, i w tej części umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, jednocześnie utrzymując zaskarżoną decyzje w pozostałym zakresie.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 15 września 2021 r., uzupełnionym następnie pismami z 26 października 2021 r., 31 stycznia 2022 r., 9 lutego 2022 r. i 11 lutego 2022 r., zobowiązany zwrócił się o umorzenie w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych:

• seria [...] nr [...] z 4 marca 2019 r. w kwocie 100 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 4 marca 2019 r. w kwocie 100 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

o seria [...] nr [...] z 19 kwietnia 2019 r. w kwocie 100 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 24 kwietnia 2020 r. w kwocie 100 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 5 maja 2020 r. w kwocie 100 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 12 maja 2020 r. w kwocie 50 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 12 maja 2020 r. w kwocie 100 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 12 maja 2020 r. w kwocie 50 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 12 maja 2020 r. w kwocie 50 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 7 czerwca 2020 r. w kwocie 50 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 17 sierpnia 2020 r. w kwocie 50 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 17 sierpnia 2020 r. w kwocie 50 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 27 sierpnia 2020 r. w kwocie 500 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 23 września 2020 r. w kwocie 100 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 25 października 2020 r. w kwocie 50 zł z kosztami upomnienia w kwocie 11,60 zł,

• seria [...] nr [...] z 3 czerwca 2021 r. w kwocie 20 zł z kosztami upomnienia w kwocie 16 zł,

• seria [...] nr [...] z 9 czerwca 2021 r. w kwocie 500 zł z kosztami upomnienia w kwocie 16 zł,

• seria [...] nr [...] z 12 lipca 2021 r. w kwocie 500 zł z kosztami upomnienia w kwocie 16 zł,

• seria [...] nr [...] z 13 lipca 2021 r. w kwocie 100 zł z kosztami upomnienia w kwocie 16 zł,

• seria [...] nr [...] z 16 lipca 2021 r. w kwocie 100 zł z kosztami upomnienia w kwocie 16 zł,

• seria [...] nr [...] z 16 lipca 2021 r. w kwocie 100 zł z kosztami upomnienia w kwocie 16 zł,

• seria [...] nr [...] z 4 sierpnia 2021 r. w kwocie 500 zł,

• seria [...] nr [...] z 4 sierpnia 2021 r. w kwocie 500 zł,

• seria [...] nr [...] z 4 sierpnia 2021 r. w kwocie 100 zł,

• seria [...] nr [...] z 7 sierpnia 2021 r. w kwocie 500 zł,

• seria [...] nr [...] z 7 sierpnia 2021 r. w kwocie 100 zł,

• seria [...] nr [...] z 7 sierpnia 2021 r. w kwocie 500 zł,

• seria [...] nr [...] z 7 sierpnia 2021 r. w kwocie 500 zł,

oraz kosztów upomnienia w łącznej kwocie 92,80 zł, doliczonych do mandatów karnych kredytowanych:

• seria [...] nr [...] z 16 lutego 2016 r. w kwocie 200 zł,

• seria [...] nr [...] z 16 lutego 2016 r. w kwocie 50 zł,

• seria [...] nr [...] z 14 kwietnia 2018 r. w kwocie 100 zł,

• seria [...] nr [...] z 2 maja 2018 r. w kwocie 100 zł,

• seria [...] nr [...] z 27 maja 2018 r. w kwocie 100 zł,

• seria [...] nr [...] z 27 maja 2018 r. w kwocie 100 zł,

•seria [...] nr [...] z 27 maja 2018 r. w kwocie 100 zł,

• seria [...] nr [...] z 9 lipca 2018 r. w kwocie 100 zł.

Zwrócił się też o niewszczynanie wobec niego egzekucji administracyjnej, dotyczącej należności z tytułu nieopłaconych powyższych mandatów karnych.

W uzasadnieniu wniosku powołał się na swoją trudną sytuację życiową i finansową, wskazując, że jest osobą samotną (nie ma wsparcia ze strony rodziny), od wielu lat doświadcza bezdomności, korzystając ze wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej stanowiącego jego jedyne źródło dochodu. Przystąpił też do Klubu Integracji Społecznej i oczekuje na przyznanie mu w ramach aktywizacji społecznej prac społecznie użytecznych w wymiarze 10 h tygodniowo.

Do wniosku dołączył upomnienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. z 10 sierpnia 2021 r. nr [...], a także oświadczenie o stanie majątkowym z 21 października 2021 r., kserokopię decyzji Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z 20 września 2021 r. nr [...], nr [...], nr [...] oraz z 19 listopada 2021 r. nr [...], kserokopię kontraktu socjalnego z 16 września 2021 r., potwierdzenie doładowania do telefonu z 29 grudnia 2021 r. i jego kserokopię, paragony fiskalne (12 szt.), kserokopię mandatu karnego seria [...] nr [...], kserokopię zaświadczenia lekarskiego z 17 stycznia 2022 r., kserokopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z 4 stycznia 2022 r. nr [...], zaświadczenie [...] Urzędu Pracy w K. z 4 stycznia 2022 r. nr [...], kserokopie faktur VAT (2 szt.).

Dodatkowo w toku postępowania umorzeniowego, rozszerzając swoje pierwotne żądanie, przedłożył oświadczenie o stanie majątkowym z 2 lutego 2022 r., kserokopie faktur VAT (2 szt.), kserokopię decyzji Prezydenta Miasta K. z 3 stycznia 2022 r. nr [...] o przyznaniu zasiłku okresowego oraz nr [...] o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego, upomnienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. z 24 stycznia 2022 r. nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...].

W oświadczeniu o stanie majątkowym z 2 lutego 2022 r. jako dochód podał zasiłek okresowy od stycznia do marca 2022 r. w kwocie 176 zł oraz zasiłek celowy na zakup odzieży w kwocie 100 zł i na zakup środków czystości w kwocie 40 zł. Podał też, że miesięcznie ponosi wydatki na dojazd do pracy w kwocie 50 zł i na lekarstwa i leczenie w kwocie 112 zł (w styczniu 2022 r.).

Rozpatrując wniosek skarżącego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. nie stwierdził przesłanek do jego uwzględnienia i decyzją z 21 marca 2022 r. nr 1609-SCM-4.4268.3872.2021.25.JS2., wydaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 3, art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp oraz art. 104 i art. 107 kpa odmówił umorzenia należności z tytułu grzywien.

We wniesionym od tej decyzji odwołaniu skarżący wystąpił o jej uchylenie i umorzenie należności z tytułu otrzymanych mandatów karnych, nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji, że w jego sprawie brak jest szczególnych i wyjątkowych okoliczności, które uzasadniałyby udzielenie mu ulgi. Jak bowiem zauważył, art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp przewiduje, że podstawą umorzenia może być ważny interes zobowiązanego, zaś przesłankę tę - co przyznał sam organ - należy rozumieć jako sytuacje nadzwyczajne, losowe przypadki, gdy zobowiązany nie jest w stanie uregulować należności, a także normalną sytuację ekonomiczną, gdy uzyskiwane przez stronę dochody nie pozwalają na pokrycie koniecznych wydatków. Przesłankę tą ocenia się zatem mając na względzie kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny oraz zagrożenie egzystencji". Według zobowiązanego organ w żaden sposób nie uwzględnił tych zobiektywizowanych kryteriów przy ocenie jego sytuacji, pomijając, że jest on osobą bezdomną, uzależnioną egzystencjalnie od świadczeń z pomocy społecznej oraz wsparcia organizacji pożytku publicznego. Według organu spożywanie posiłków w kuchniach społecznych i klasztorach oznacza, że nie musi on kupować jedzenia, a część z wynagrodzenia za udział w programie aktywizacji zawodowej, powinien przeznaczyć na pokrycie zobowiązań z mandatów (jego miesięczny dochód wynosi 776 zł, przekraczając jedynie o 6 zł minimum egzystencji dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące 770 zł.).

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Dyrektor IAS w Opolu, wskazaną na wstępie decyzją z 13 kwietnia 2021 r. wobec trzech z objętych wnioskiem strony mandatów karnych uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie z uwagi na przedawnienia wnikających z nich należności. W pozostałym zakresie podzielił stanowisko organu I instancji o braku podstaw do zastosowania wobec zobowiązanego ulgi w formie umorzenia ciążących na nim należności z tytułu nieopłaconych mandatów karnych.

W uzasadnieniu wskazał, że w myśl art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może umorzyć w całości należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy - w tym należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Dokonując wykładni tego przepisu organ wskazał, że opiera się on na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że ustawodawca pozostawił organowi wybór, czy należność zostanie umorzona czy nie. Wskazane w tym przepisie przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" lub "interesu publicznego" są pojęciami nieostrymi, wymagają zatem każdorazowo dogłębnej analizy w kontekście argumentów podnoszonych przez stronę, okoliczności stanu faktycznego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. Kryterium "ważnego interesu zobowiązanego" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa i w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów administracyjnych. Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy Państwa.

Organ zwrócił również uwagę na szczególny charakter należności, z tytułu której strona została zobowiązana do zapłaty na rzecz budżetu państwa, zaznaczając przy tym, że sama zasadność ukarania, jak również wysokość zastosowanej kary nie jest kwestią podlegającą ocenie organów rozstrzygających w przedmiocie wniosku o ulgę. Organ odwoławczy podkreślił, że nałożenie na stronę grzywny było konsekwencją jej zachowania - traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako wykroczenie podlegające karze grzywny, zaś celem wystawienia mandatu karnego było obciążenie zobowiązanego obowiązkiem poniesienia konkretnego wydatku, tak by nastąpiło po jego stronie odczucie straty materialnej. Z uwagi bowiem na wynikającą z art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483 ze zm.) zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej, w przypadku nałożenia na konkretną osobę grzywny, powinno dojść do rzeczywistego poniesienia przez nią wydatku. Zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu mandatu prowadzi natomiast do sytuacji przeczącej założeniom i istocie kary grzywny. Umorzenie grzywny byłoby w pewien sposób poparciem dla dążenia przez stronę do uniknięcia kary.

Organ administracji publicznej, musi zatem w każdej sprawie indywidualnie ustalić i ocenić na czym polega ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Ważny interes zobowiązanego wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego. Z kolei obowiązek uwzględnienia interesu publicznego wymaga, aby mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy Państwa.

W świetle powyższych rozważań organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż udzielenie ulgi stanowiłoby aprobatę dla uchylenia się przez stronę od konsekwencji prawnych popełnionych wykroczeń.

Analizując aktualną sytuację finansowo-materialną, zdrowotną i życiową strony organ wskazał, że według przekazanych dokumentów i informacji wnioskodawca znajduje się niewątpliwie w trudnym położeniu. Zdaniem organu sama jednakże trudna sytuacja finansowa oraz bezdomność, przy jednoczesnym uwzględnieniu analizy przyczyn tego stanu rzeczy, nie jest równoczesna z uznaniem, że wystąpił już ważny interes zobowiązanego. Dyrektor IAS zważył, że zobowiązany jest w wieku aktywności zawodowej ([...] lata) i zdolny do pracy (z zaświadczenia lekarskiego z 17 stycznia 2022 r. wynika, że był on leczony z powodu [...], a zatem te problemy ze zdrowiem były przejściowe). Również z kontraktu socjalnego z 16 września 2021 r., wynika, że stan zdrowia jest dobry i zobowiązany wykazuje chęć do podjęcia pracy. Strona zobowiązała się też do poszukiwania pracy na wolnym rynku. Podejmowane są zatem działania, aby poprawić swoją sytuację, a tym samym umorzenie w chwili obecnej należności z mandatów byłoby zdecydowanie przedwczesne i nieuzasadnione. Tym bardziej, że nałożenie mandatów karnych było konsekwencją nagannych zachowań samego zobowiązanego, traktowanych jako podlegające karze wykroczenia. Zwracając uwagę na charakter niektórych z popełnionych wykroczeń, a mianowicie tych związanych ze spożywaniem alkoholu wbrew zakazom, organ zaznaczył, iż zobowiązany, pomimo swojej trudnej sytuacji, był w stanie pozyskać środki na zbędny wydatek, jakim jest zakup alkoholu. Zwłaszcza, że wykroczenia związanego ze spożywaniem lub próbą spożywania alkoholu wbrew zakazom nie dopuścił się jednorazowo. Skoro więc kilkukrotnie był on w stanie pozyskać pieniądze na zakup alkoholu, to w ocenie organu istniała możliwość przeznaczenia środków wydatkowanych na ten cel na poczet ciążących należności z mandatów, co przynajmniej w jakiejś części zmniejszyłby wysokość zadłużenia. Taka postawa, zdaniem organu, z pewnością nie uzasadniała udzielenia ulgi w postaci umorzenia należnych Budżetowi Państwa kwot. Tym samym nie można się zgodzić z twierdzeniem zobowiązanego, że znajduje się on w sytuacji ekonomicznej, która zagraża jego życiu, zdrowiu i egzystencji, w sytuacji gdy pieniądze, które udało mu się zgromadzić, przeznacza na alkohol.

Przyznając, że sytuacja, w jakiej się znajduje zobowiązany, zmagający się z poważnym problemem bezdomności, jest trudna, organ podkreślił, iż przy podejmowaniu decyzji musiał (poza ta przesłanką) dokonać oceny sytuacji zobowiązanego wszechstronnie i całościowo, wyważając wszystkie okoliczności, które mogą świadczyć o możliwym uregulowaniu należności z mandatów (na przykład w ratach). Te okoliczności to przede wszystkim: brak przeciwwskazań do podjęcia pracy, a także starania jakie podejmuje zobowiązany, aby poprawić swoją sytuację finansową, a co za tym idzie także bytową. W związku z tym, pomimo że bezdomność, którą z całą pewnością należy traktować jako sytuację wyjątkową i trudną, to zdaniem organu - w kontekście całokształtu sprawy brak było podstaw do udzielenia ulgi w tak ostatecznej formie, jaką jest umorzenie należności z mandatów.

Końcowo organ zaznaczył, że obowiązek zapłaty należności publicznoprawnych zawsze wiąże się z uciążliwością natury finansowej. Okoliczność posiadania niskich dochodów nie może być sama w sobie przesłanką do zastosowania ulgi w tak ostatecznej formie jaką stanowi umorzenie. W przeciwnym wypadku każdy zobowiązany z tytułu mandatu, znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej spełniałby warunki do udzielenia ulgi. Umorzenie należności publicznoprawnych jest natomiast rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić jedynie incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach - a takich, zdaniem organu, w tej sprawie nie stwierdzono. Gdyby wystarczającą podstawą do udzielenia ulgi była trudna sytuacja finansowa i zdrowotna, osoby ukarane znajdujące się w takiej sytuacji czułyby się bezkarne. Umorzenie stanowiłoby bowiem przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia. W powszechnym odczuciu powodowałoby przekonanie o możliwości lekceważenia nakazów i zakazów prawnych, skoro wskazując na posiadanie niskich dochodów, a także problemy zdrowotne, można byłoby się od konsekwencji ich naruszenia uwolnić. Udzielenie zatem w przedmiotowej sprawie wnioskowanej ulgi stanowiłoby nieuzasadnione wyróżnienie strony na tle innych obywateli znajdujących się w różnych sytuacjach życiowych, którzy pomimo trudności podejmują działania celem pozyskania środków finansowych i wywiązują się z ciążących na nich zobowiązań wobec budżetu państwa.

Decyzja powyższa stała się przedmiotem skargi wniesionej do tut. Sądu, w której skarżący wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzja organu I instancji, zarzucając organom naruszenie:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a, w związku z art. 60 pkt 6a, w związku z art. 56 § 1 ufp, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą w szczególności na:

a) niedokonaniu prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania uprawnienia w postaci umorzenia należności w całości i tym samym przyjęciu, że mimo ciężkiej sytuacji finansowo-materialnej i życiowej Skarżącego, tj. wysokości osiąganych dochodów na poziomie progu minimum egzystencji, wieloletniej bezdomności oraz wysokiego zadłużenia wobec innych podmiotów (co zostało potwierdzone przez organ w uzasadnieniu decyzji), w sprawie nie wystąpił ważny interes zobowiązanego,

b) zastosowaniu zawężającej wykładni, polegającej na przyjęciu, że przy ocenie zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności należy brać pod uwagę źródło zadłużenia i okoliczności jego powstania, podczas gdy okoliczności te nie powinny mieć znaczenia w perspektywie zastosowania ww. przepisów;

2) art. 64 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 60 pkt 6a, w związku z art. 56 ust. 1 pkt 3 ufp, poprzez jego niezastosowanie, polegające w szczególności na całkowitym pominięciu tej dyspozycji i nierozpatrzeniu przez organ żadnej z przesłanek uprawniających do umorzenia należności z urzędu, w tym przesłanki występującej w tej sprawie, tj. uzasadnionego przypuszczenia, że we wszczętym postępowaniu egzekucyjnym, ze względu na zadłużenie wobec innych podmiotów, otwarte tytuły w egzekucji oraz zajęcie wierzytelności na łączną kwotę przewyższającą 90.000 zł, nie zostanie uzyskana kwota wyższa od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności;

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, w zw. z art. 77 § 1, w zw. z art. 80, w zw. z art. 107 § 3 kpa, poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do prawidłowego i dokładnego rozpatrzenia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez nierzetelne i niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego w zakresie możliwości zarobkowych i przede wszystkim możliwości płatniczych skarżącego, jego sytuacji finansowej i rodzinnej, dokonanie dowolnej jej oceny, nie popartej materiałem dowodowym oraz oparcie decyzji na hipotetycznych zdarzeniach przyszłych, podczas gdy w uzasadnieniu decyzji zabrakło dogłębnej oceny jego aktualnej sytuacji dochodowej i życiowej, która nie pozwala na przyjęcie, że podejmie w najbliższej przyszłości stałe zatrudnienie,

b) art. 138 § 1 pkt 2 kpa, poprzez częściowe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy w tej sprawie zachodziły przesłanki do jej uchylenia w całości i orzeczenia w stosunku do skarżącego o umorzeniu należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych,

3) art. 11, w zw. z art. 8 § 1 kpa, poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, w tym w szczególności brak rozważenia przez organ, czy odmowa umorzenia należności w całości nie doprowadzi do nieodwracalnych strat dla skarżącego i tym samym, mimo już bardzo trudnej sytuacji, nie spowoduje większego zagrożenia dla jego dalszej egzystencji, w szczególności dla możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych.

Skarżący nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją oraz jej uzasadnieniem, uważa, że organ odwoławczy przy orzekaniu całkowicie zbagatelizował istotne fakty, które przesądzają o zasadności umorzenia zobowiązań. Ponownie zatem wskazał, iż ze względu na to, iż jest osobą bezdomną, jest tym samym uzależniony egzystencjalnie od świadczeń z pomocy społecznej oraz wsparcia organizacji pożytku publicznego. Zaznaczył, że naprawdę ciężko sobie wyobrazić bardziej skrajne przypadki niedoli i ubóstwa niż wieloletnia bezdomność, co zostało według niego całkowicie zbagatelizowane przez organy obu instancji. Zdaniem skarżącego rozważania organu, co do możliwości podjecie przez niego pracy na pełen etat, są w tym zakresie hipotetyczne i wyłącznie teoretyczne. Nie sposób tym samym uznać decyzji opartej na tak niepewnych założeniach, wybiegających tak daleko w przyszłość, za odpowiadającą prawu. Organ nie ustalił nawet, czy są oferty pracy dla osób z jego wykształceniem, doświadczeniem i jakie są realne możliwości zatrudnienia go na wolnym rynku. Jedynie też w sposób ogólnikowy pochylił się nad próbą rozważenia, czy odmowa umorzenia należności w całości nie doprowadzi skarżącego do jeszcze większych i nieodwracalnych dla niego strat. Takie podejście organu stanowi aż nadto jaskrawe zachwianie hierarchii wartości. Skarżący podkreślił, że wbrew założeniom organu, będąc osobą dorosłą, chciałby polepszyć swoją sytuację życiową, nie tylko poprzez próbę znalezienia zatrudnienia na wolnym rynku, ale także poprzez chociaż częściowe uniezależnienie się od świadczeń z pomocy społecznej oraz wsparcia organizacji pożytku publicznego.

Dodatkowo zauważył, że w swoim oświadczeniu majątkowym z 2 lutego 2022 r. wskazał jedynie wydatki, które ponosi regularnie co miesiąc. Zaznaczył, że jako laik, co do spraw i formularzy urzędowych, pominął w nim wydatki, które są oczywiste i ponoszone przez każdego człowieka, w szczególności koszty związane z wyżywieniem, które w przybliżeniu wynoszą 350 zł miesięcznie. Wyjaśnił przy tym, że w dalszym ciągu pobiera z organizacji pożytku publicznego ciepłe posiłki, ponieważ w związku z rosnącą wciąż inflacją nie ma wystarczających środków, by się w tym zakresie w pełni uniezależnić. W swoim oświadczeniu nie uwzględnił również wydatków na podstawowe usługi oraz drobne bieżące sprawy życia codziennego, które wynoszą w przybliżeniu 150 zł miesięcznie. Co więcej, zgodnie z doświadczeniem życiowym, życie w dużym mieście, jakim jest K., jest bardzo kosztowne. Obecnie żyje na skraju ubóstwa, a osiągane dochody ledwo pozwalają mu przeżyć z miesiąca na miesiąc. Organ bezpodstawnie stwierdził również, że skoro skarżący został ukarany mandatem karnym za usiłowanie spożywania alkoholu wbrew obowiązującym zakazom, to alkohol z pewnością zakupił za własne pieniądze, które mógł przeznaczyć na spłatę zadłużenia powstałego z tytułu wystawionych mandatów karnych.

Końcowo zarzucił, że organ nie wziął pod uwagę przepisów uprawniających go do działania z urzędu, koncentrując się wyłącznie na przesłankach dotyczących działania na wniosek zobowiązanego. Zauważył bowiem , że stosownie do art. 64 ust. 1 pkt 1, w związku z art. 60 pkt 6a, w związku z art. 56 ust. 1 pkt 3 ufp, należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, właściwy organ może z urzędu umarzać w całości w przypadku, gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Tymczasem organ, mimo powzięcia informacji od Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. dotyczącej zadłużeń skarżącego, otwartych tytułów w egzekucji oraz zajęć wierzytelności na kwotę przewyższającą 90.000 zł i następczego uznania tych informacji za znaczące dla sprawy, całkowicie je pominął przy ostatecznym załatwieniu sprawy, pomimo tego, że sam fakt, iż dokonano już zajęć wierzytelności na kwotę przewyższającą 90.000 zł wskazuje na prawdopodobieństwo graniczące z pewnością, że kwota uzyskana w toku ewentualnego postępowania egzekucyjnego, nie będzie wyższa od samych kosztów dochodzenia i egzekucji.

W uzupełnieniu skargi ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podniósł zarzuty naruszenia art. 67a§ 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 67 ufp, poprzez błąd w subsumcji, wskutek wadliwego uznania, że ustalony stan faktyczny sprawy nie spełnia hipotezy tych regulacji ustawowych, uprawniającej do umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za niezasadną.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej jako: [ppsa], zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, Sąd nie stwierdził, by została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi.

Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia skarżącemu ciążących na nim należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowej należności stanowił prawidłowo powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp, którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (wśród których ustawodawca wymienił m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe - pkt 6a art. 60) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 kpa. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 kpa, tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.

Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się do zbadania czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 kpa). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 kpa) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 kpa) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 kpa, w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ.

Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13 (dostępny, podobne jak inne, niżej powołane orzeczenia, na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl) "działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12).

Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację strony skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp i przekonująco uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Zdaniem Sądu, powody, jakimi kierował się organ odmawiając stronie umorzenia należności, zostały poparte racjonalną, przekonującą argumentacją, z zachowaniem należytej proporcji pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony. Wbrew też stawianym w skardze zarzutom, organ należycie rozważył wskazane przez stronę okoliczności i zgromadzone dowody, a odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułował wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów.

Zaznaczyć należy, że nie są sporne między stronami ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej, bytowej i życiowej skarżącego, które wynikają z przedłożonych przez stronę dowodów i składanych oświadczeń. Przy ocenie ważnego interesu zobowiązanego organ wziął pod uwagę niewątpliwie trudną aktualną sytuację finansowo - materialną i życiową skarżącego. Z akt sprawy wynika, że jest on osobą samotnie gospodarującą, zmaga się z problemem bezdomności, korzysta ze wsparcia MOPS-u oraz [...] w zakresie pomocy doraźnej (łaźnia, pralnia, garderoba) i posiłków. Uzyskuje również pomoc w aktywizacji społecznej i zawodowej, a od 19 maja 2021 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku.

Nie negując zatem, że z uwagi na powyższe problemy finansowe oraz zmaganie się z problemem bezdomności skarżący znajduje się w trudnym położeniu, organ dokonał analizy całości wszystkich okoliczności sprawy i uznał, iż pomimo tych niewątpliwych bieżących trudności, nie wystąpił jednakże tak ważny interes zobowiązanego, aby uzasadniał zastosowanie wobec niego najdalej idącej formy pomocy, w postaci umorzenia mu należności z tytułu nieopłaconych mandatów karnych.

W ocenie Sądu niewystarczające jest powołanie się na trudności finansowe, które powodują, że skarżący aktualnie nie może jednorazowo zapłacić należności z mandatów. Organy mają bowiem prawo domagać się zapłaty należności do czasu ich przedawnienia i nie mogą z góry zakładać, że do tego terminu sytuacja skarżącego nie poprawi się w takim stopniu, który umożliwi ich uregulowanie, chociażby w ratach.

Słusznie zauważono, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej ([...] lata) i jest zdolny do pracy. Z analizy akt sprawy wynika też, że wykazuje obecnie chęć do podjęcia pracy i poszukiwania jej na wolnym rynku. Podejmuje zatem działania, aby poprawić swoją sytuację. Z tego powodu umorzenie należności z mandatów byłoby w tej sytuacji zdecydowanie przedwczesne i nieuzasadnione. Dodatkowo trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę na prezentowaną dotychczas przez skarżącego postawę roszczeniową, przejawiającą się w treści składnych przez niego pism procesowych w sprawie. W głównej mierze wskazuje on na otrzymywaną z różnych źródeł pomoc finansową i rzeczową, natomiast całkowicie pomija przyczyny które legły u powstania obecnie dochodzonych wobec niego należności z tytułu mandatów karnych. Analiza zaś kategorii popełnianych przez niego licznych wykroczeń wskazuje, że dopuszczanie się przez niego - niejednokrotnie w bardzo krótkich odstępach czasu - kolejnych wykroczeń wynikało z jego nagannej postawy i poczucia bezkarności. Skarżący, pomimo swojej trudnej sytuacji, nie tylko nie wyciągał wniosków ze skutków swojego nagannego zachowania, ale wręcz ponowie dopuszczał się kolejnych wykroczeń, pogarszając tym samym już i tak swą trudną sytuację. Docenić wprawdzie należy, iż obecnie deklaruje on zmianę swojej postawy życiowej i zdając sobie sprawę z trudnego swojego położenia, w którym się znajduje, podejmuje próbę jego poprawy, w tym zachowanie abstynencji od spożywania alkoholu, jednakże w ocenie Sądu, w tej sytuacji ciążące nadal na skarżącym zaległości mandatowe mogą stanowić swoistą motywację do wytrwania w jego postanowieniu zmiany swojej dotychczasowej postawy życiowej. Wówczas też możliwe będzie ponowne rozważenie celowości udzielenia mu pomocy, przynamniej w częściowym umorzeniu ciążących na nim zaległości, o ile, co już ma miejsce w odniesieniu do niektórych z mandatów karnych, nie ulegną one w tym okresie przedawnieniu.

Dodatkowo Sąd, nie negując, podobnie jak organy podatkowe, bardzo trudnej sytuacji skarżącego w jakiej się on obecnie znajduje, zauważa, że całościowa ocena wszystkich okoliczności sprawy prowadzi do wniosku, iż umorzenie dochodzonych obecnie należności mandatowych, poza oczywistym zmniejszeniem wysokości zadłużenia, nie będzie miało znaczącego wypływu na poprawę jego sytuacji finansowej. Poza obecnie rozpatrywanymi obciążeniami mandatowymi ciążą bowiem na skarżącym zaległości także z innych tytułów. Z informacji uzyskanych od Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. wynika, że posiada on również zadłużenie wobec innych wierzycieli i otwarte tytuły w egzekucji na łączną kwotę 4.930 zł oraz zajęcia wierzytelności na łączną kwotę 93.022,39 zł. Pomimo już tak trudnej sytuacji finansowej skarżący, swoimi działaniami skutkującymi nakładanie na niego mandatów karnych, dodatkowo doprowadzał do zwiększania i kumulacji już i tak wysokich swoich obciążeń finansowych.

W chwili obecnej, o ile będą prowadzone wobec skarżącego czynności egzekucyjne, w sytuacji gdy aktualnie osiąga on dochód własny, nieznacznie przekraczający kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, działania organów egzekucyjnych nie będą mieć też istotnego wpływu na bieżącą jego zdolność do zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. Tym bardziej, że w pewnym zakresie korzysta on nadal z pomocy organizacji charytatywnych, oraz ze świadczeń pomocy społecznej w zakresie zasiłku celowego. Świadczenia te nie podlegają egzekucji. Nadto postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzone jest zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, mającą na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.

Wbrew też twierdzeniu skarżącego, iż po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot co najmniej zaspakajających koszty egzekucyjne, argument ten po pierwsze dotyczy kwestii ewentualnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Po wtóre można będzie ocenić zaistnienie tej przesłanki w sytuacji, gdy dojdzie do samej egzekucji, zaś sytuacja finansowa skarżącego nie ulegnie poprawie, pomimo deklarowanej przez niego aktualnie chęci poszukiwania i podjęcia zatrudnienia.

W tym stanie rzeczy Sąd nie stwierdził, aby ocena istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" oraz braku wystąpienia "interesu publicznego" dokonana przez organ nie uwzględniała obiektywnych kryteriów, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Tym samym brak jest podstaw do podważenia stanowiska organu, zarówno co do braku wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego, jak i interesu społecznego, albowiem całokształt okoliczności faktycznych, w tym względy sprawiedliwości społecznej i zasada równego traktowania obywateli, na obecnym etapie życiowym skarżącego przemawia za odmową udzielenia wnioskowanej ulgi. Ponownie przy tym podkreślić należy, że w przypadku decyzji wydawanych w przedmiocie umorzenia należności Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, a kontrola sądowa tego rodzaju decyzji administracyjnej obejmuje jedynie zbadanie, czy wydanie decyzji w sprawie ulgi poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Wyjaśnić również trzeba, że wystąpienie nawet jednej przesłanki umorzenia z art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp daje organom podstawy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co szerzej omówiono już powyżej. Natomiast wybór sposobu załatwienia wniosku strony zależy wyłącznie od uznania organu podatkowego, nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości podatkowej. Sąd administracyjny nie może więc poddawać ocenie tego, czy dokonany przez organ wybór jest słuszny i celowy. Takie kompetencje ustawodawca przyznał wyłącznie organom.

Uwzględniając zatem fakt, że w przypadku nałożonych na skarżącego grzywien zagrożenie egzekucją na obecny moment nie istnieje, oraz że trudna sytuacja finansowa skarżącego utrzymuje się już od dłuższego czasu, trudno przyjąć, by odmowa umorzenia stanowiła bezpośrednią przyczynę pogorszenia aktualnej sytuacji życiowej skarżącego.

W ocenie Sądu, w ramach podjętego rozstrzygnięcia organ zachował proporcję między obiema przesłankami z art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp, należycie ważąc okoliczności związane z interesem strony i interesem publicznym. W rezultacie Sąd nie dopatrzył się przekroczenia zasad postępowania administracyjnego, w ramach którego odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu grzywien.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił wyczerpująco powody, dla których odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanej ulgi, słusznie kładąc nacisk na kryteria takie jak: charakter dochodzonej należności, dotychczasową postawę strony oraz perspektywy poprawy sytuacji skarżącego.

Sąd nie znalazł podstaw do podważenia stanowiska organu, że udzielenie wnioskowanej ulgi byłoby przedwczesne, gdyż nie jest wykluczone, że sytuacja finansowa skarżącego może ulec w przyszłości poprawie i będzie on w stanie wygospodarować pewne niewielkie kwoty, by przynajmniej podjąć próbę spłaty ciążących na nim zobowiązań o charakterze publicznoprawnym w systemie ratalnym. Jak słusznie wskazał organ, prawo domagania się zapłaty należności publicznych istnieje do czasu ich przedawnienia i organy nie mogą z góry zakładać, że do tego terminu sytuacja strony nie ulegnie poprawie w stopniu umożliwiającym ich chociażby częściowe uregulowanie. Z tych przyczyn, jak również ze względu na konieczność ochrony interesu publicznego, ocena podstaw umorzenia musi być dokonywana także pod kątem tego, czy istnieją perspektywy poprawy sytuacji dłużnika w przyszłości.

Podkreślić w tym miejscu należy również, że umorzenie w całości należności, czego domagał się skarżący, nie jest jedyną, przewidzianą prawem formą udzielenia pomocy w jej spłacie. Jak bowiem zasadnie wskazał organ, możliwe są także inne rodzaje ulg (w tym rozłożenie należności na raty) których udzielenie nie unicestwia istoty ukarania i zarazem zmniejsza obciążenia finansowe. W rezultacie zgodzić się należy z oceną organu, że w przypadku skarżącego definitywna rezygnacja, w chwili obecnej, z należności przysługujących budżetowi państwa nie znajduje uzasadnienia.

Sąd nie dopatrzył się również znamion dowolności w stwierdzeniu organu, że w dalszej perspektywie czasowej nie jest wykluczona poprawa sytuacji finansowej skarżącego, poprzez podjęcie zatrudnienia. Chociaż znalezienie pracy wymaga ze strony osób będących w sytuacji skarżącego niewątpliwie dużego zaangażowania, jednakże w przestrzeni publicznej znajduje się wiele firm, przedsiębiorstw i instytucji udzielając pomocy w znalezieniu zatrudnienia. Nie ulega przy tym wątpliwości, że to w interesie skarżącego leży poprawienie swojej sytuacji materialnej i to on przede wszystkim winien się wykazać aktywnością w poszukiwaniu odpowiedniego zatrudnienia.

Zgodzić się również należy z argumentacją organu, że dla oceny zasadności wniosku skarżącego nie bez znaczenia pozostaje fakt, że udzielenie ulgi jest wyjątkiem od zasady płacenia należności publicznoprawnych, a kara pieniężna ma na celu wymuszenie na ukaranym przestrzegania przepisów prawa oraz ma być dolegliwością dla ukaranego, zaś uzasadniony interes Skarbu Państwa w takich przypadkach wymaga, ażeby kara stanowiąca jego dochód była przez zobowiązanego poniesiona w całości. Również w ocenie Sądu, przy ocenie ważenia ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego nie można całkowicie abstrahować od szczególnego charakteru należności nałożonych w drodze mandatów karnych, jak i faktu, że nałożenie na skarżącego grzywien było konsekwencją określonego jego zachowania, traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako podlegające karze wykroczenia, zaś celem wystawienia mandatu karnego było obciążenie skarżącego obowiązkiem poniesienia konkretnego wydatku, który jest karą za to wykroczenie. Dodatkowo w tym miejscu Sąd zauważa, że ukaranie grzywną w drodze mandatu karnego wymaga zgody ukaranego na taką karę - tak co do formy, jak i wysokości grzywny i terminu zapłaty. Sprawca wykroczenia, który przyjmuje karę, zobowiązuje się zatem do zapłaty określonej kwoty. Skarżący, oceniając swoją sytuację majątkową jako uniemożliwiającą zapłatę grzywny, nie godząc się z rodzajem kary - nie powinien przyjmować zobowiązania finansowego, lecz dążyć do rozpatrzenia sprawy przez sąd karny, który ma możliwość zastosowania również innych rodzajów kar, w tym takich, które nie wiążą się z wydatkami. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie skarżący nie skorzystał z prawa odmowy przyjęcia mandatu i ustalenia ewentualnej wysokości grzywny w drodze postępowania sądowego, a niejako automatycznie wystąpił o jej umorzenie. Tym samym skarżący nie wykorzystał swoich argumentów dotyczących trudnej sytuacji osobistej i finansowej w celu odmowy przyjęcia mandatu i dania możliwości rozpoznania sprawy przez sąd karny, który oprócz okoliczności popełnienia zarzucanego czynu wziąłby pod uwagę także jego sytuację indywidualną i na podstawie tak zgromadzonego materiału miałby możliwość wyrokowania najpierw co do winy lub niewinności i następnie np. nałożenia kary innego rodzaju niż grzywna. Trzeba też wskazać, że sytuacja materialna strony w chwili popełnienia czynu była podobna do sytuacji w dacie złożenia wniosku o umorzenie należności. W ocenie Sądu, organ nie naruszył przepisów prawa przyjmując, że w takiej sytuacji premiowanie wyżej opisanego zachowania poprzez udzielenie ulgi w postaci całkowitego umorzenia należności wynikającej z mandatu karnego, prowadziłoby w istocie do wyrażenia zgody na swoistego rodzaju unikanie odpowiedzialności za wykroczenia i godziłoby w poczucie sprawiedliwości, a umorzenie stanowiłoby przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia. Konsekwencją powyższego byłby stan, w którym osoby ukarane, znajdujące się w trudnym położeniu, czułyby się bezkarne, tym bardziej, że sytuacja skarżącego nie uległa zasadniczym zmianom od dnia nałożenia grzywny w drodze mandatu, zaś wniosek o jej umorzenie nie wynika z nadzwyczajnych okoliczności, które wystąpiły już po nałożeniu grzywny. W tej sytuacji, w ocenie Sądu organ był uprawniony do przyjęcia, że trudne położenie skarżącego, związane przede wszystkim z jego bezdomnością, jak również brakiem środków finansowych, nie może być argumentem do tego, aby automatycznie przerzucać ciężar uiszczenia należności wynikającej z nałożonej kary grzywny za popełnione wykroczenie na inne osoby, czy Skarb Państwa.

W konsekwencji Sąd stwierdza, że dokonane ustalenia zasadnie doprowadziły organ odwoławczy do prawidłowego wniosku, iż w sprawie nie wystąpił ważny interes zobowiązanego, ani interes publiczny. Jednocześnie organ uzasadnił dlaczego, działając w ramach uznania administracyjnego, odmówił udzielenia ulgi podatkowej. Ustalenia i wnioski organu nie mogą zostać uznane za dowolne, gdyż dokonane zostały na podstawie kompletnego, prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego. Użyta przez organ argumentacja została uznana przez Sąd za prawidłową. Zmierzała ona w istocie do wykazania, że umorzenie należności budżetowych stanowi instytucję, która znajduje zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. W rozpoznanej sprawie organy uznały, że taka wyjątkowa sytuacja nie zachodziła, a Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania takiego stanowiska.

Reasumując, w ocenie Sądu organ podatkowy nie naruszył przepisów postępowania. Dokładnie wyjaśnił stan faktyczny i odniósł się do wszystkich okoliczności, które wskazywałyby na istnienie w sprawie przesłanek uzasadniających udzielenie wnioskowanej ulgi. W prawidłowy, kompletny sposób organ ustalił sytuację finansową, majątkową i zdrowotną skarżącego, ocenił wszystkie dowody zebrane w sprawie. Motywy rozstrzygnięcia zostały przez organ odwoławczy szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - wskazał on okoliczności, które zadecydowały o odmowie umorzenia wnioskowanej należności, wyjaśnił także dlaczego okoliczności podnoszone przez skarżącego nie mogły zmienić rozstrzygnięcia w sprawie. Argumentacja organu jest w tym zakresie jasna i przekonująca. Tym samym Sąd nie stwierdził naruszenia zarówno mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów postępowania jak i prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ppsa, oddalił skargę.